ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 13 1699455 1699223 2026-11-02T12:09:27Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699455 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|زمانی کوردی|شاعیرە کوردەکە|کوردی (شاعیر)|وتارە ھاوشێوەکان|کوردی (ڕوونکردنەوە)}} {{Infobox language |name=کوردی |image=Kurdish Language.svg |imagesize=250px |pronunciation={{IPA|kʊɾdiː|}} |nativename= Kurdî, Kurdí, Кӧрди<ref name="پ١">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdishacademy.org/?q=node/41 |سەردێڕ=Kurdish Language - Kurdish Academy of Language |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161226061627/http://www.kurdishacademy.org/?q=node%2F41 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |states= {{ئاڵا|کوردستان}}<br/>{{ئاڵا|تورکیا}}<br/>{{ئاڵا|عێراق}}<br/>{{ئاڵا|ئێران}}<br/>{{ئاڵا|سووریا}}<br/>{{ئاڵا|ئەرمەنستان}}<br/>{{ئاڵا|ئازەربایجان}}<br/>{{ئاڵا|تورکمانستان}}<br/>{{ئاڵا|کازاخستان}}<br/>{{ئاڵا|لوبنان}}<br/>{{ئاڵا|ئەڵمانیا}}<br/>{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}<br/>{{ئاڵا|کەنەدا}}<br/>{{ئاڵا|ئۆسترالیا}}<br/>{{ئاڵا|ئوکراینا}}<br/>{{ئاڵا|فەڕەنسا}}<br/>{{ئاڵا|سوید}}<br/>{{flag|Norway}}<br/>{{flag|Germany}}<br/>{{flag|Poland}}<br/>{{flag|Finland}} |region=[[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] |speakers= ٤٠-٤٥ میلیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.finetext.de/uebersetzungen-sprachinfo/Kurdisch.php |سەردێڕ=Kurdisch |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100909020236/http://www.finetext.de/uebersetzungen-sprachinfo/Kurdisch.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |familycolor=indo-european |fam2=[[زمانە ھیند و ئێرانییەکان|ھیندوئێرانی]] |fam3=[[زمانە ئێرانییەکان|ئێرانی]] |fam4=[[زمانەکانی ئێرانی ڕۆژاوا|ئێرانیی ڕۆژاوا]] |fam5=[[زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا|ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا]] |script=[[ئەلفوبێکانی کوردی|ڕێنووسی کوردی]]: [[ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی|ڕێنووسی عەرەبی]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باشووری کوردستان]]، [[ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردی|ڕێنووسی لاتین]]ی لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[ڕۆژاوای کوردستان]]، و [[ئەلفوبێی سیرلیک|ئەلفوبێی کیریلی]] لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەتی]] پێشوودا.<ref>[http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/538 ئەلفوبێی یەکگرتووی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی]</ref> |nation=[[پەڕگە:Flag of Iraq.svg|25px]] [[عێراق]] – زمانی فەرمی لە پاڵ [[زمانی عەرەبی]]دا.<ref>[http://www.uniraq.org/documents/iraqi_constitution.pdf Iraqi constitution, article 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213155850/http://uniraq.org/documents/iraqi_constitution.pdf |date=١٣ی شوباتی ٢٠١٢ }}</ref><br/>[[پەڕگە:Flag of Iran.svg|25px]] [[ئێران]] – زمانی ناوچەیی بەپێی یاسای بنەڕەتی.{{ھن}}[[پەڕگە:Flag of Armenia.svg|25px]] [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] – زمانی کەمینە.<ref>[http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=&DF=&CL=ENG&VL=1 European Charter for Regional or Minority Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070623234606/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=&DF=&CL=ENG&VL=1 |date=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ }}</ref>{{ھن}} {{flagicon|ڕۆژاڤا}} [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] – زمانی فەرمی لە پاڵ زمانەکانی تر. |iso1=ku |iso2=kur |iso3=kur |lc1=ckb|ld1=[[کوردیی ناوەندی]] [[کرمانجی]] |lc2=kmr|ld2=[[کوردیی باکووری]] [[سورانی]] |lc3=sdh|ld3=[[کوردیی باشووری]] [[کلهری]] |lc4=lki|ld4=[[لەکی]]<!--This code isn't part of the macrolanguage per SIL--> |lingua=58-AAA-a (North Kurdish incl. Kurmanji & Kurmanjiki) + 58-AAA-b (Central Kurdish incl. Dimli/Zaza & Gurani) + 58-AAA-c (South Kurdish incl. Kurdi) |map= | mapcaption = Map of Kurdish-speaking areas of the Middle East | notice = IPA | map2 = Kurdish languages map.svg | mapcaption2 = زاراوەکانی کوردی {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#ef6662|[[کوردیی باکووری|کورمانجی]]}} {{legend|#c63143|[[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]}} {{legend|#c8a65d|[[کوردیی باشووری|خوارین]] و [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]}} {{legend|#a56c24|[[زازاکی]]}} {{legend|#b3d423|تێکەڵاو}} {{col-end}} }} '''زمانی کوردی''' ({{بە کوردیی باکووری|Zimanê kurdî}}، {{بە کوردیی باشووری|زوان کوردی}}، {{بە کوردیی لەکی|زوۆن کوردی}}، {{بە کوردیی زازاکی|Zıwanê Kurdki}}، {{بە کوردیی ھەورامی|زوانو کوردی}}) زمانێکە کە نەتەوەی [[کورد]] قسەی پێ دەکەن. لە ڕووی بنەماڵەوە بەشێکە لە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|زمانە ھیندوئەورووپایییەکان]]. ئەم زمانە لە زمانی کەڤناری [[زمانی مادی|مادی]] کەوتووەتەوە.<ref name="پ١"/> زمانی کوردی لەنێوان [[زمانە ئێرانییەکان]]دا لە بواری پڕژماربوونی ئاخێوەران سێیەمین زمانە و دەکەوێتە دوای زمانەکانی [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]].<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9046467/Kurdish-language Kurdish Language - Britannica Encyclopedia]</ref> وە بە بنچینەی خێزانە زمانی هیندۆئەوروپی دادەنرێت == وشە == زمانی کوردی بە ٧٣٥،٣٢٠ وشەی سەرەکی، سێیەم زمانە لەدوای [[زمانی فینلاندی|فینلاند]]ی و [[کۆری]] کە زۆرترین وشە لەخۆ دەگرێت. زمانی کوردی بە ھەموو شێوەزارەکانییەوە کۆی گشتی ١،٢٠٠،٠٠٠ ملیۆن وشەی تێدایە و بە ھەموو دەربڕین و دەستەواژەکانییەوە ١،٦٠٠،٠٠٠ وشەی لەگەڵدایە. == مێژوو == بنەڕەتی زمانی کوردی بە بڕوای مێژوونووسان دەگەڕێتەوە بۆ ٥٠٠٠ ساڵ پێش زایین کە دەگەڕێتەوە بۆ زمانە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندووئەورووپییەکان]].<ref>https://m.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9/t-39426796{{بەستەری مردوو|url=https://m.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9/t-39426796 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> لە کۆنترین دەقە ئایینییەکانی زمانی کوردیدا پەرتووکی ڕەشی ئێزیدییە کە پەرتووکی پیرۆزی باوەڕی [[ئێزیدی]]یەکانە. وا دادەنرێت کە لە کاتێکدا لە سەدەی ١٣ی زایینیدا لەلایەن حەسەنی کوڕی عودەی (لەدایکبووی ١١٩٥ی زایینی)، کوڕەزای شێخ عودەی کوڕی موسافیر (مردووی ١١٦٢) دامەزرێنەری ئایینەکە. گێڕانەوەی ئێزیدییەکان لەبارەی دروستبوونی جیھان و سەرچاوەی مرۆڤ و چیرۆکی [[ئادەم و حەوا]] و قەدەغەکردنە سەرەکیییەکانی باوەڕ کە تێدایە. لە [[سەدەی ١٥یەم|سەدەی پازدەھەم]]ەوە تا [[سەدەی ١٧یەم|حەڤدەھەم]]، [[ھۆنەر]]ان و نووسەرانی کلاسیکی کورد زمانێکی [[وێژە]]ییان پەرە پێ دا. لە دیارترین ھۆنەرانی کلاسیکی کوردی ئەو سەردەمە، [[عەلی حەریری]]، [[ئەحمەدی خانی]]، [[مەلای جزیری]]، [[فەقێ تەیران]] بوون. ماوریزیۆ گارزۆنی قەشەیەکی ئیتاڵی، دوای ھەژدە ساڵ کاری بانگەوازی لەنێو کوردانی ئامێدی یەکەمین ڕێزمانی کوردی بە ناوی «Grammatica e Vocabolario della Lingua Kurda» لە ساڵی ١٧٨٧ لە ڕۆما بڵاو کردەوە. ئەم بەرھەمە لە [[مێژووی کورد]]دا زۆر گرنگە، چونکە یەکەم دانپێدانانە بە بەکارھێنانی بەربڵاوی زمانێکی کوردی تایبەت. گارزۆنی لەلایەن زانایانی دواترەوە نازناوی باوکی زانستی کوردی پێ بەخشرا. ماوەیەکی زۆرە زمانی کوردی لە بەشێکی زۆری [[کوردستان]] قەدەغە کراوە. دوای کودەتای [[تورکیا]] لە ساڵی ١٩٨٠ تا ساڵی ١٩٩١ بەکارھێنانی زمانی کوردی لە تورکیا نا[[یاسا]]یی بوو .<ref>Ernest R. McCarus, Kurdish Language Studies, The Middle East Journal, Published by Middle East Institute, Washington, 1960, p.325</ref><ref>https://www.institutkurde.org/en/conferences/kurdish_studies_irbil_2006/Mirella+GALETTI.html#_ftn5</ref><ref>Ross, Michael. The Volunteer (chapter: The Road to Ankara)</ref> هەروەها لە [[عێراق]] زمانێکی فەرمییە ھاوکات لەگەڵ [[زمانی عەرەبی]]، کە لەدوای نووسینی دەستووری نوێی عێراقەوە لە حوزەیرانی ٢٠٠٤ پەسەند کراوە.<ref>https://web.archive.org/web/20201127181042/http://www.msn.com/</ref> == زمانی کوردی پاش ئیسلام == ھێشتا نیوه‌ی یه‌که‌می سه‌ده‌ی حه‌وته‌می زایینی کۆتایی نه‌ھاتبوو کە ئایینی [[ئیسلام]] و سوپای موسوڵمان که‌له‌به‌ری کرده‌ ناو [[ئیمپراتۆریه‌تیی ساسانی]] و پاش چه‌ند ساڵ بووه‌ ھۆی ڕووخاندنی. دوای ئەوە زمانی سێزدە سەدەیی [[ئاڤێستا]] کە کاریگەری لەسەر زمانی خەڵکەکە ھەبوو لەلایەن [[قورئان]]ەوە شوێنەکەی پڕکرایەوە، ئایینی [[ئیسلام]] ھه‌ندێک ئه‌رک و فه‌ڕزی ھەبوو کە موسوڵمانه‌کان ده‌بوو وەک ئەرک جێبەجێی بکەن و بۆ ئەوەش دەبوو ناوی ئەرک و فرمان و ئایەت و فەرموودەکان بە زمانی دایکی ئایینەکە وەربگرن کە عەرەبی بوو. زمانی ئایینی نوێ ھه‌ڵگری ھه‌ندێک ده‌نگ بوو که‌ له‌ زمانی خەڵکی ڕەسەن نه‌ده‌بیندرا. گومان له‌وه‌دا نییه‌ که‌ کوردێک کە ھاوچه‌رخی سه‌ره‌تای سه‌رده‌می ئیسلامی بوو، تا ماوه‌یه‌کی زۆر نه‌یانده‌توانی که‌ ده‌نگه‌کان وه‌ک عەره‌به‌کان بڵێن، زۆرێک له‌ موسوڵمانه‌کانی گەلانی تر، ئێستاش به‌ته‌واوی ناتوانن ئه‌م ده‌نگانه‌ بڵێن. به‌ڵام له‌ هه‌ندێک له‌ زاراوه‌ کوردییه‌کاندا کورده‌کان جگه‌ له‌ ده‌نگی (چ) سه‌رجه‌م ده‌نگه‌کان به‌باشی ده‌ڵێنه‌وه‌، به‌ جۆرێک که‌ ئه‌م ده‌نگانه‌ وه‌ک ده‌نگی ڕه‌سه‌نی ھه‌مان زاراوه‌یان لێ ھاتووه‌. گۆڕانکارییه‌کان لێره‌دا کۆتاییان پێ نایه‌ت، هه‌ندێک له‌ ده‌نگه‌ پێوه‌ندیداره‌کان لەناو هەندێک وشەدا به‌ پیتی وه‌ک (ک) یان (گ) جێگۆرکێیان کردووه‌ له‌گه‌ڵ پیتی (ق)ێی عه‌ره‌بی، ده‌نگێک که‌ ئایینی نوێ هێناویه‌ته‌ ناو کوردستانه‌وه‌. زمانه‌ هه‌رێمییه‌کانی ئه‌م شانشینی نوێ موسوڵمان بووه‌ له‌ بره‌و نه‌که‌وتن، چونکە زمانی زاره‌کی و ئاخاوتنی خه‌ڵک بوون و گه‌شه‌ و په‌ره‌ی خۆیان له‌ هه‌لومه‌رجێکی نوێدا ده‌ست پێ کرده‌وه‌. هه‌رتک له‌م زمانانه‌ واته‌ فارسی نوێ و کوردی خاوه‌نی زاراوه‌ و بنزاراوه‌ی زۆرن. پاش په‌ره‌پێدانی ئیسلام، فارسی نوێ زاراوه‌یه‌ک بوو که‌ به‌پێی بناخه‌ هه‌ره‌ کۆنه‌کانی خۆی ئاوێته‌ی زاراوه‌کانی تر ببوو و ئه‌م تێکه‌ڵبوونه‌ ته‌نانه‌ت به‌ر له‌ سه‌رده‌می ساسانییه‌کان ده‌ستی پێ کردبوو. فارسه‌کان به‌ر له‌ کورده‌کان که‌وتنه‌ هه‌وڵ بۆ زیندوو کردنه‌وه‌ی زمانه‌کەی خۆیان و ده‌ستیان کرد به‌ نووسین. دیاره‌ په‌ڕتووکی شانامه‌ی ئه‌بو مه‌نسووری – که‌ خودی پەرتووکەکە له‌نێو چووه‌ و ته‌نها پێشه‌کیییه‌کی لێ به‌جێ ماوه‌ -  ئه‌گه‌ر تاکە پەرتووک نه‌بێت، کۆنترین پەرتووکە که‌ به‌ فارسی نووسراوه‌ (ساڵی ٣٤٦ کۆچی - ٩٢٧ی زایینی) و تا ئێستا ماوه‌ته‌وه‌ و له‌ تیاچوون ڕزگاری بووه‌. کۆنترین به‌ڵگه‌نامه‌ی نووسراوی کوردی کە له‌ سه‌رده‌می نوێدا ھه‌یه‌، چوارینه‌کانی «باباتاهیری عوریان»ـە، که‌ له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی یازده‌ی زایینی له‌ [[ھەمەدان]]ی ئێستا -  ھێگمه‌تانه‌ی پایته‌ختی [[ماد]]ه‌کان -  به‌ زاراوه‌ی کوردیی باشووری ھۆنراوه‌ته‌وه‌. ئه‌م چوارینانه‌ به‌بێ مه‌به‌ستی نزیککردنه‌وه‌ی زمانه‌که‌یان به‌ زمانی فارسی -  تاڕاده‌یه‌ک گۆڕدراون. سه‌ره‌ڕای‌ گشت ئه‌مانه‌، ھیچ گومانێک له‌وه‌دا نییه‌ کە باباتاهیر چوارینه‌کانی خۆی به‌ شێوه‌ی فۆلکلۆری – که‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا به‌ فه‌ھله‌وه‌ی (په‌ھله‌وی، فه‌هله‌ویات یان په‌ھله‌ویات) ده‌ناسرا -  ھۆنیووه‌ته‌وه‌. بۆ زانیاری زیاتر له‌سه‌ر فه‌هله‌وی دکتۆر مۆعین ده‌ڵێ: په‌هله‌وی، " فه‌هلویه‌ مر" : بریتییه‌ له‌وه‌ی که‌ ٣٠٠٠ دانه‌ له‌ گۆرانییه‌ وتراوه‌کان به‌ یه‌کێک له‌ زمانه‌کانی وڵاتی ئێران (جگه‌ له‌ زمانه‌ زاره‌کی و فەرمییەکان) له‌سه‌ر کێشێک له‌ کێشە عه‌رووزییه‌کان یان کێشی هێجایی هۆنراونه‌ته‌وه‌ و به‌شێکیان له‌سه‌ر شێوازی چوارینه‌ یان دوو به‌یتین، په‌هله‌وی یان په‌هله‌ویات له‌سه‌ر کێشێکی تایبه‌ت و وه‌کوو گۆرانیی خوێندراوه‌ته‌وه‌ و جاری وایه‌ پێیان وتووه‌ په‌هلوه‌ی یان ئورامه‌، ئورامه‌ن و ئورومنایان. ئورامن (اورومنان) کێشێکی کۆنه‌ له‌ موزیکدا و له‌سه‌ر شێوه‌ی‌ «به‌حر هزج مسدس»ـە که‌ پێیان ده‌وت فه‌هله‌ویات. ڕه‌نگه‌ بۆ تێگه‌شتن له‌م بابه‌ته‌، که‌ ئورامنان هه‌مان جۆری فارسی (هۆرامه‌نان)ی کوردییه‌ و هه‌مان وشه‌ی کوردی هه‌ورامانه‌، پێویست به‌ ماندووبوونی زۆر ناکات. هه‌ورامه‌نان – هه‌ورامان = هور + امان (امدند) + ئه‌و کاته‌ی که‌ خۆر هه‌ڵدێت. یان وه‌ک ده‌ڵێن به‌یانیان (بامدادان) ئێواران کاتی ئێوارە (عصر). هه‌روه‌ک ده‌زانین کاتی به‌یانی تا نیوه‌ڕۆ، یه‌کێک له‌و پێنج کاتانه‌ بووه‌ که‌ زه‌رده‌شت بۆ نه‌زر و پاڕانه‌وه‌ دیاری کردووه‌ و ڕێوڕه‌سمی خۆی هه‌بووه‌، کۆپله‌یه‌ک له‌و پاڕانه‌وه‌ له‌ خواره‌وه‌ هاتووه: نمو هوره‌ خشه‌ ایته‌ اسپایی واته‌ : نوێژ بۆ هور (خۆر) که‌ تیشکی تیژی به‌تینی هه‌یه‌. ئه‌م پاڕانه‌وه‌یه‌ وه‌ک هه‌موو پاڕانه‌وه‌کانی ئایینی زه‌رده‌شت له‌گه‌ڵ موزیکی تایبه‌ت له‌ به‌رخۆوه‌ یان به‌ده‌نگی به‌رز وتراوه‌ و وا دەوترێت خه‌ڵک پێیان وتووه‌ (نوێژی هر) یان (پاڕانه‌وه‌ی ھه‌ورامانان). دیاره‌‌ که‌ پاش په‌ره‌سه‌ندنی ئیسلام نه‌زر و پاڕانه‌وه‌ له‌ بره‌و ده‌که‌وێت. بەڵام نه‌وا (هه‌وا) موزیکەکەی له‌ناو خه‌ڵکدا ماوه‌ته‌وە - به‌ره‌به‌ره‌ بووەته‌ نه‌وا (گۆرانی) و پێیان وتووه‌ فه‌هله‌ویاتی ئه‌مانان (فھلویات امانان). به‌ بڕوای شەهین کەریمی نووسەر، (ھورە) یان هۆرە که‌ ئێستا یه‌کێک له‌ ئاوازه‌ کوردییه‌کانه،‌ هه‌مان (هورامانان - هه‌ورامانان)ـە‌ که‌ به‌شێک له‌ ناوه‌که‌ی خۆی پاراستووه ‌و ناوه‌که‌ی وه‌ک (الله‌ ویسی) به‌ته‌واوی نه‌گۆڕاوه‌. دکتۆر عه‌بدولحه‌کیمی موونته‌سر له‌ ژماره‌ ٢٠٠ی گۆڤاری ئه‌لعه‌ره‌بییه‌ له ‌مانگی ته‌مووزی ١٩٧٥، له‌ وتارێکدا به‌ ناونیشانی (ابن وحشیه و کتابه في الفلاحة و هو اقدم الکتب في العربیە) ئیبنی وه‌حشی و پەرتووکه‌که‌ی له‌سه‌ر زانستی کشتوکاڵ کە کۆنترین پەرتووکی عه‌ره‌بی بڵاوکردووەته‌وه‌ و ده‌نوسێت: «و اته نقل اکثر کتبه من اللغة النبطة، ولم ینشر من تالیفه في اللغە العربیە سوی "شوق المستهام في معرفة رموز الاًقلام" و قد ذکر في آخر کتابه هذا انه ترجم من اللغة الکردیە، کتاباً في علل المیاه و کیفیە استخراجھا و استنباطها من الاًراضي المجھولة الاصل». '''«زانیارییه‌‌کانی له‌ پەرتووکێکه‌وه‌ به‌ زمانی نێبتی وه‌رگرتووه‌ و شتێکی له‌ زانیاری خۆی به‌ زمانی عه‌ره‌بی جگه‌ له‌ (شوق المستهام فی معرفة رموز الاقلام ) باس نه‌کردووه‌ و له‌ کۆتایی پەرتووکەکەیدا باسی پەرتووکێک به‌ زمانی کوردی ده‌کات که‌ بابه‌تێکی له‌سه‌ر گرفتی ئاو و چۆنیه‌تی به‌کارھێنانی ئاوی ژێرزه‌وی تێدایه‌».''' مامۆستا «گیوی موکریانی» له‌ فه‌رهه‌نگی مھاباد لاپه‌ڕه‌ ٧٧١ و ٧٧٢ تێروته‌سه‌لتر باسی ئه‌م لێکدانه‌وه‌یه‌ی کردووه‌ و به‌پێی نووسراوه‌که‌ی ئه‌و «ئیبن وه‌حشی» پەرتووکی (شوق المستهام)ی له‌ ساڵی ٢٤١ی کۆچی نووسیوە‌ و دیاره‌ که‌ له‌ سه‌رچاوه‌کانی ئه‌م پەرتووکەدا ئاماژه‌ به‌ وه‌رگێڕدراوی پەرتووکێکی کوردی ده‌کات کە ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ به‌ر له‌ نچوسینی پەرتووکی (شوق المستهام). ئه‌م پەرتووکە له‌ ساڵانی سه‌ره‌تایی سه‌ده‌ی سێھه‌م به‌ده‌ست خه‌ڵکه‌وه‌ بووه‌ و ده‌بێ لانی که‌م چه‌ند ساڵێک به‌سه‌ر نوسینیدا تێپه‌ڕ بێت. هه‌ر بۆیه‌ ئه‌م پەرتووکە - ده‌توانین پێی بڵێین «ئاونامه‌».  «ابن وه‌حشی» وه‌ریگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر زمانی عه‌ره‌بی و دەکرێت له‌ ساڵه‌کانی کۆتایی سه‌ده‌ی دووەمی کۆچیدا نووسرابێت.{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} == شێوەزارەکانی کوردی == {{سەرەکی|شێوەزارەکانی زمانی کوردی}} [[پەڕگە:Kurdish language family tree.jpg|وێنۆک|درەختی خێزانی زاراوە و شێوەزارەکانی زمانی کوردی]] زمانی کوردی چەند شێوەزارێکی سەرەکیی ھەیە کە هەندێک جیاوازییان ھەیە و زمانناسەکان لەسەر چۆنیەتی جیاکردنەوەی ئەم شێوەزارانە یەکدەنگ نین و زۆرێک لە زمانناسەکان باوەڕیان بە ماڵباتی زمانگەلی کوردی ھەیە. یانی کورمانجیی باکووری و گۆرانی، بەپێی یاسا و [[ڕێسا]]ی زمانناسی و زمانەوانییەوە، دوو زمانی سەربەخۆی کوردین، نەک دوو شێوەزار. بەڵام زۆربەی ئەو کەسانەی زمانی کوردییان دابەش کردووە، بەم چوار دەستەیە بووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215 |سەردێڕ=زاراوەکانی زمانی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101031080507/http://kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[کوردیی باکووری]] * [[کوردیی ناوەندی]] * [[کوردیی باشووری]] * [[گۆرانی-زازایی]] بەجۆری گشتی سنووری دابەشکردنی ئەم زاراوەنە بەم شێوەیە، ئەگەر دوو هێل ببێت. 1.هێلی یەکم هێلێک لە باشووری [[دەریاچەی ورمێ|گۆلی ورمێ]] بۆلای سەرەوەی [[شنۆ]] و [[سۆران]] هەتا باشووری [[ئاکرێ]] و [[دھۆک|دهۆک]] و [[شنگال]] بەرەو [[حەسیچە|حەسیچ]] و[[عەفرین|ئەفرین]]. 2.هێلی دووم هێلێک لە [[بیجاڕ]] ورۆژ هەڵات [[قوروە]] هەتا باشووری [[کامیاران|کامێران]] بۆلای خوارەوەی [[جوانڕۆ|جوانرۆ]] و [[ڕوانسەر|ڕەوانسەر]] و هەتا [[دەشتی زەھاو|دەشتی زەهاو]] و باکووری [[خانەقین]] و [[گوڵاڵە]] و [[دووزخورماتوو]] و باشووری [[کەرکووک]] تا دەگاتە ڕوباری [[دیجلە|تێگرە]]. لای سەرەوەی هێلی یەکەم ئەبێتە زاراوەی [[کوردیی باکووری]]. لای خوارەوەی هێلی دووەم ئەبێتە [[کوردیی باشووری]]. و نێوان ئەم دوو هێلە ئەبێتە [[کوردیی ناوەندی]]. [[زازاکی]] یا [[زازاکی|دیملی]] ئەکەوێتە ئەوپەڕی کوردیی باکوور لەگەڵ کوردیی باکووری تێکەڵاوە. هەروەها [[گۆران]] یا [[ھەورامی|هەورامییش]] دەکەوێتە لای خوارەوەی کوردیی ناوەندی و لەگەڵ کوردیی ناوەندی تێکەڵاوە. جا ئەم دوو زارە هەرچەندە کەمێک لێک دوورن بەڵام لەباری دەستووری و زمانناسی دەچنە سەر یەک بنچینە. ھەندێک لە زمانناسان، [[لوڕی|لوڕ]]یش وەک شێوەزارێکی زمانی کوردی پۆلبەند دەکەن. ئەگەرچی لوڕی ژمارەیەکی بێڕادە زۆری وشەی کوردی تێدایە، بەڵام ھێشتاش لێکۆلینەوەیەکی ئەوتۆ لەسەر لوڕی بەردەست نییە و هۆکاری سیاسی لەپشتە.<ref name="پ١"/> شایانی باسە هێلی نێوان لوڕی و کوردیی باشوور یان کوردیی خوارین زۆر دیار نییە. == ئەلفبێی کوردی == {{سەرەکی|ئەلفبێکانی کوردی|ئەلفبێی عەرەبیی زمانی کوردی}} بەھۆی ئەوەی کە [[کورد]]ەکان لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و [[ئێران]] بوون و ئەلفبێی فەرمیی ئەو دوو وڵاتە [[ئەلفبێی عەرەبی]] بوو، کوردەکانیش تا پێش سییەکان تەنیا ئەلفبێی عەرەبییان بۆ نووسینی کوردی بەکار دەھێنا. لە تورکیا، لەدوای فەرمیکردنی ئەلفبێی لاتینی بۆ زمانی [[زمانی تورکی|تورکی]]، [[جەلادەت عالی بەدرخان]] لە ساڵی [[١٩٣٢]] ئەلفبێیەکی لاتینیی بۆ زمانی کوردی داھێنا کە ئێستا بە ناوی "ئەلفبێی ھاوار" دەناسرێت. == فۆنۆلۆجیی مێژوویی == {{وتاری سەرەکی|فۆنۆلۆجیی کوردی}} {| class="wikitable" |- ! colspan=5| '''کوردی''' ||rowspan=2| [[زمانی پاڵەویی ئەشکانی|پاڵەویی ئەشکانی]] || rowspan=2| [[ئەوێستایی]] ||rowspan=2| [[زمانی فارسی|فارسی]] ||rowspan=2| [[زمانی پاڵەوی ساسانی|پاڵەوی ساسانی]] ||rowspan=2| [[زمانی پارسیی کۆن|فارسیی کۆن]] ||rowspan=2| [[زمانی نیا ئێرانی]] |- ! [[کوردیی باکووری|ک. باکووری]] || [[کوردیی ناوەندی|ک. ناوەندی]] || [[کوردیی باشووری|ک. باشووری]] || [[ھەورامی]] || [[زازاکی]] |- |s||s||s||s||s||s||s||h||h||θ||*ś |- |z||z||z||z||z||z||z||d||d||d||*ź |- |s, *hr||s, *hr||s, *hr||*hr||*hr||hr||θr||s||d||ç||*θr |- |sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||s/z||s/z||s/z||*św/*źw |- |pāš||pāš||pāš||<div style="text-align: center;">??</div>||<div style="text-align: center;">??</div>||paš||pas-ča||pas||pas||pasā||*pas-ča |- |ž||ž||ž||ž||j||ž||j||z||z||j||*j |- |ž||ž||ž||ç||j, z, ž||ž||ç||z||z||ç||*ç |- |d-||d-||d-||b-||b-||b-||duu-||d-||d-||duv-||*dw- |- |xw-||xw-||xw-||w-||w-||wx-||huu-, x^v-||x-||xw-||(h)uv-||*hw- |- |l, r||ł, r||ł, r||l, ł, r||rr||rδ||rd||l||l, r||rd||*rd |- |نادیار||نادیار||نادیار||نادیار||rz||rz||rz||l||l, r||rd||*rz |- |j-||j-||j-||y-||j-||y-||y-||j-||j-||y-||*y- |- |f(i)r-||f(i)r-||f(i)r-||wur-, har-||r-||fr-||fr-||for-, ھتد||fr-||fr-||*fr- |- |w-||w-||w-||w-||w-||f-||θw-||h-||h-||θw-||*θw- |- |w, y, (nil)||w, y, (nil)||w, y, (nil)||w, y||w, y||β, δ, γ||b, d, g||w, y, (/nil)||w, y, (')||b, d, g||*b, *d, *g |- |w, h, y, (/nil)||w, h, y, (/nil)||w, h, y, (/nil)||w, y, h||w, y, h||b, d, g||p, t, k||b, d, g||b, d, g||p, t, k||*p, *t, *k |- |n||n||n||<div style="text-align: center;">?</div>||n||nd||nd||nd||nd/nn||nd||*nd |- |žn||žn||žn||žn||šn, zn (?)||zn||sn||šn||šn||šn||*śn |- |v||w||w||m||m||-šm||-šm||-šm||-šm||-šm|| |- |v||w||w||m||m||-hm||-hm||-xm||-hm||-hm|| |- |-v||-w||-w||-m||-m||-m||-m||-m||-m||-m||-*m |- |h-, k-||h-, k-||h-, k-||h-||h-||x-||x-||x-||x-||x-||*x- |- |č-||č-||č-||<div style="text-align: center;">?</div>||ši-||šaw-||šiiu-||šaw-||šaw-||šiyav-||*čyau- |- |b-||b-||b-, w-||w-||v-||w-||w-||b-||w-||w-||*w- |- |(w)t||wt||ft||wt||wt||ft||ft||ft||ft||ft||*ft |- |t||t||t||t||t||xt||xt||xt||xt||xt||*xt |} == سیستەمی ئێرگاتیڤی کوردی لە نێوان خۆرئاوا و ڕۆژهەڵاتدا == زمانەوانان پێیان وایە کە سیستەمی ئێرگاتیڤ لە شێوەزارەکانی کوردیدا بە دوو جۆر گەشە کردووە کە هەریەک کاریگەریی مێژوویی و ناوچەیی هەبووە.<ref>Haig, Geoffrey (2004). ''Alignment Change in Iranian Languages: A Construction Grammar Approach''. Berlin: Mouton de Gruyter.</ref><ref>Windfuhr, Gernot (2009). ''The Iranian Languages''. Routledge.</ref> ئێرگاتیڤی خۆرئاوایی (synthetic) ئەم جۆرە لە شێوەزارانی کوردیی نزیک بە ناوچەی خۆرئاوی چیای زاگرۆس، وەک شێوەزاری ئەردەڵانی (سنەیی) بە باشی پارێزراوە.<ref>Mackenzie, D. N. (1961). ''Kurdish Dialect Studies''. London: Oxford University Press.</ref> هۆکاری ئەمە نزیکبوونی ئەو شێوەزارانەیە بە زمانی پەهلەوی میانی. * لە کردارە تێپەڕراودا (ماضی)، بکەر بە پاشگری (clitic) هاوڕا دەکات بە بەرکار (مفعول).<ref>Mackenzie, 1961, pp. 72–74.</ref> * کردار بۆ کەسی سێیەمی تاک ناگۆڕدرێت (بە شێوەی impersonal) و هاوڕا نابێت لەگەڵ بکەر.<ref>Haig, 2004, pp. 123–126.</ref> * ئەم سیستەمە بە شێوەیەکی دروست بە زمانەکانی پەهلەوی ساسانی دەگەڕێتەوە.<ref>Windfuhr, 2009, p. 555.</ref> '''نموونە''': ''من ئۆ کەتیومە خوێند'' = من ئەو کتێبەم خوێندەوە. ئێرگاتیڤی ڕۆژهەڵاتی (analytic) لە شێوەزارەکانی کوردیی ڕۆژهەڵات و باکور، وەک کرمانجی و هەندێک شێوەزاری سۆرانی (وەک ناوچەی مهاباد و هەولێر)، سیستەمی ئێرگاتیڤ گەشەی جیاواز کردووە.<ref>Thackston, W. M. (2006). ''Kurmanji Kurdish: A Reference Grammar with Selected Readings''. Harvard University.</ref> ئەم جۆرە کاریگەرییەکی زۆر لە زمانەکانی ڕۆژهەڵاتی ئێرانی وەک پەشتۆ و سکایی لێی کۆنابووە.<ref>Haig, 2004, pp. 200–205.</ref> * بکەر و بەرکار بە هێما یان وشەی دیاریکەر وەک «لە» یان «بە» دەهاتنە جێ.<ref>Thackston, 2006, pp. 55–56.</ref> * کردار لە ڕابردوودا پێویستە هاوڕا بکات لەگەڵ بکەر/بەرکار یان بە شێوەی passive بگۆڕدرێت.<ref>Haig, 2004, p. 210.</ref> '''نموونە''': * کرمانجی: ''Ew kitêb ji min xwend'' = ئەو کتێبە لە لایەن من خوێندرایەوە. * سۆرانی: ''ئەو کتێبە لەلایەن من خوێندرایەوە''. جدووڵی پێکەوەیی {| class="wikitable" ! تایبەتمەندی ! ئێرگاتیڤی خۆرئاوایی (synthetic) ! ئێرگاتیڤی ڕۆژهەڵاتی (analytic) |- | ناوچە و شێوەزار | ناوچەی خۆرئاوی زاگرۆس، بۆ نموونە: ئەردەڵانی (سنەیی)<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | ناوچەی ڕۆژهەڵات و باکور، بۆ نموونە: کرمانجی و هەندێک شێوەزاری سۆرانی<ref>Thackston, 2006.</ref> |- | کاریگەری مێژوویی | نزیکبونی زۆر بە پەهلەوی میانی (ساسانی)<ref>Windfuhr, 2009.</ref> | کاریگەری زمانی ڕۆژهەڵاتی وەک پەشتۆ و سکایی<ref>Haig, 2004.</ref> |- | کردار لە ماضی | بە شێوەی impersonal (هاوڕا ناکات لەگەڵ بکەر)<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | کردار دەبێت هاوڕا بکات لەگەڵ بکەر/بەرکار یان بە passive بگۆڕدرێت<ref>Haig, 2004.</ref> |- | دیاریکردنی بکەر/بەرکار | بکەر بە پاشگری (clitic) هاوڕا دەبێت بە بەرکار<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | بکەر و بەرکار بە پیت/وشەی جیاواز وەک «لە» و «بە» دیاری دەکرێن<ref>Thackston, 2006.</ref> |- | نموونە | ''من ئۆ کەتیومە خوێند'' = من ئەو کتێبەم خوێندەوە | ''Ew kitêb ji min xwend'' (کرمانجی)، ''ئەو کتێبە لەلایەن من خوێندرایەوە'' (سۆرانی) |} {| class="wikitable" ! تایبەتمەندی !! شێوەزاری ئەردەڵانی (سنەیی) !! شێوەزاری سۆرانی/هەورامی |- | ڕەگی مێژوویی | زیاتر کاریگەریی زمانی میدی و لقە کۆنەکانی '''پەهلەوی (پارتی)''' لەسەرە. | کاریگەریی زمانی سکایی و لقە نوێیەکانی فارسیی ناوەڕاستی لەسەرە. |- | جۆری ئێرگاتیڤ | لکێنراو (Synthetic) | شیکارکراو (Analytic) |- | پێکهاتە | وشەیەک کە بکەر و بەرکاری تێدایە (لێکدراوە) | دوو یان زیاتر وشە کە پێکەوە ڕستەکە دروست دەکەن |- | نموونە | من ئۆ کەتیومە خوێند | من ئەو کتێبەم خوێندەوە |- | ڕوونکردنەوەی نموونە | وشەی کەتیومە لکێنراوە: (کەتیب + مە). کردارەکە (خوێند) جێگیر و نەگۆڕە. | وشەی کتێبەکە و م لێک جیاوازن. کردارەکەش (خوێندەوە) لەوانەیە بگۆڕێت. |- | باوە لە... | لەکی، کرماشانی، زازاکی | کرمانجی، پەشتۆ، بلوچی |- | تێڕوانینی زمانەوانی | شێوازێکی کۆن و پارێزراوە کە زیاتر لەگەڵ ڕەگ و ڕیشەی کۆنی کوردیی ڕۆژئاوایی دەگونجێت. | شێوازێکی نوێ و پەرەسەندووە کە لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی زمانی ئێرانیی ڕۆژهەڵاتی دەگونجێت. |} == ھەڵسەنگاندنی زمانی کوردی لەگەڵ زمانە ھیندووئەورووپییەکان == {| class="wikitable" |- ! colspan=6| '''کوردی''' ||rowspan=2| [[ئەڵمانییەکان|ئاڵمانی]] || rowspan=2| [[ئیتالیایی]] ||rowspan=2| [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] ||rowspan=2| [[زمانی پورتوگالی|پۆرتووگالی]] ||rowspan=2| [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] ||rowspan=2| [[زمانی سوێدی|سویدی]] ||rowspan=2| [[زمانی فارسی|فارسی]] ||rowspan=2| [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] ||rowspan=2| [[زمانی ھۆڵەندی|ھولەندی]] |- ! [[کوردیی باکووری]] || [[کوردیی ناوەندی]] || [[کوردیی باشووری]] || [[لەکی]] ||[[ھەورامی]] || [[زازاکی]] |- |évar||êware||éware||íware||wérega||êre||abend||-||evening||-||-||afton||ivār||-||evond |- |bra||bra||bra||bra||bra||bra||bruder||fratello||brother||irmão||hermano||bror, broder||barādar||frère||broer, broeder |- |te, tu||to, tu||to||tu||to||ti, to||du||voi||you||tu||te, tú||du||to||te, tu||- |- |hesin||asin||asin||asin||asin||asin||eisen||ferro||iron||ferro||hierro||järn||āhan||fer||ijzeren |- |erd||zewi, herd||zewy||?||?||erd||erde||terra||earth||terra||tierra||jorden||Zamin||terre||aanaarden |- |ére||êre||ére||íre||íge||-||hier||-||here||-||-||här||-||-||- |- |hingiv||hengwín||hengwyn||?||?||hingemín||honig||-||honey||-||-||honung||angabin||-||honing |- |kurt||kurt||kurt||kull||kurt||kilm||kurz||corto||short||curto||corto||kort||kutāh||court||kort |- |lév||lêw||léw||lic||lic||lew||lippe||labbro||lip||lábio||labio||läpp||lab||lèvre||lip |- |meh||mang||mang||mang||mange||menge||mond||mese||moon||-||-||mane||māh||-||maan |- |nav||naw||naw||nom||namê||name||name||nome||name||nome||nombre||nämna||nām||nom||naam |- |na||na, nexêr||nexer||?||?||né||nein||non||no||não||no||nej||na||non||neen |- |nú, nuh||nwê||núe||?||newe||newe||neu||nuovo||new||novo||nuevo||ny||now||nouveau||nieuw |- |neh||no||nú||nu||no||new||neun||nove||ninie||nove||nueve||nio||noh||neuf||negen |- |cinnet||beheşt||behesht||?||?||?||paradies||paradise||paradise||paraíso||paraíso||paradis||pardis||paradis||paradijs |- |spínax||spinax||spenagh||?||?||ispanax||spinat||spinacio||spinach||espinafre||espinaca||spenat||esfanāj||épinard||spinazie |- |stér||estêre||estere||asare||hesare||estare||stern||stella||star||estrela||estrella||stjärna||setāre||astre||ster |- |dot||kiç, kij||kch||dit|| ||-||tochter||-||daughter||-||-||dotter||doxtar||-||dochter |- |dlop||dlop||dlop||?||dlop||dalpa||tropfen||-||drop||-||-||droppa||-||-||druppel |- |} == ڕێزمانی کوردی == {{سەرەکی|ڕێزمانی کوردی}} === جێناوە سەربەخۆکان === {| class="wikitable" |- ! rowspan=2| کەس ||colspan=2| [[کوردیی باکووری|کوردیی<br/>باکووری]] ||rowspan=2| [[کوردیی ناوەندی|کوردیی<br/>ناوەندی]] ||rowspan=2| [[کوردیی باشووری|کوردیی<br/>باشووری]] ||rowspan=2| [[لەکی]] ||rowspan=2| [[ھەورامی]] ||colspan=2| [[زازاکی]] |- ! ڕێک || چەوت || ڕێک || چەوت |- |١. ت.||ئەز||من||من||من||م||من||ئەز||مـ(ـن) |- |٢. ت.||تو||تە||تۆ||تو||توو||تۆ||ت||تۆ |- |٣. ت. ن.||rowspan="2" align="center|ئەو||وی||rowspan="2" align="center|ئەو||rowspan="2" align="center|ئەو||rowspan="2" align="center|ئەوە (iw)||ئاڎ||ئۆ||ئەی |- |٣. ت. م.||وێ||ئاڎە||ئا||ئایە |- |١. ک.||ئەم||مە||ئێمە||ئیمە||ئیمە||ئێمە||colspan="2" align="center"|ما |- |٢. ک.||ھوون||وە||ئێوە||ئیوە||ھۆمە||شمە||colspan="2" align="center"|شما |- |٣. ک.||ئەو||وان||ئەوان||ئەوان||ئۆوێن/ئۆنە (iwin)||ئاڎێ، ئاڎیشا||ئێ||ئینان |} === جێناوە لکاوەکان === ==== کۆمەڵەی یەکەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||مان |- |'''کەسی دووەم''' ||ت ||تان |- | '''کەسی سێیەم''' ||ی ||یان |} ==== کۆمەڵەی دووەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||ین |- |'''کەسی دووەم''' ||یت ||ن |- | '''کەسی سێیەم''' ||ێت/ات ||ن |} ==== کۆمەڵەی سێیەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||ین |- |'''کەسی دووەم''' ||یت ||ن |- | '''کەسی سێیەم''' ||() ||ن |} ===نێر و مێ=== * '''تاکی ناسراو''' لە کورمانجیدا بۆ ڕەگەزی '''مێ''' پاشگری «ا»، و بۆ ڕەگەزی '''نێر''' پاشگری «ێ» بۆ وشەکان زیاد دەکرێت. * لە سۆرانیشدا بۆ ھەردوو ڕەگەز پاشگری «ی» زیاد دەکرێت. {| class="wikitable" | '''سۆرانی''' ||کچ '''ی''' باش ||خوشک '''ی''' باش || دایک '''ی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کچ '''ا''' باش || خوشک '''ا''' باش || دایک '''ا''' باش |} {| class="wikitable" | '''سۆرانی''' ||کوڕ '''ی''' باش ||برا '''ی''' باش || باوک '''ی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کوڕ '''ێ''' باش || برا '''یێ''' باش || باڤ '''ێ''' باش |} * لە حاڵەتی '''کۆی ناسراو'''دا نێر و مێ نییە، پاشگری «ێن» زیاد دەکرێت لە کورمانجیدا ئەگەر پیتی کۆتایی بزوێن ھەبوو ئەوا «یێن» زیاد دەکرێت. * لە سۆرانیدا پاشگری «انی» زیاد دەکرێت و بە ھەمان شێوەی کورمانجی ئەگەر پیتی کۆتایی بزوێن بوو، دەبێتە «یانی». {| class="wikitable" |- | '''سۆرانی''' ||کوڕ '''انی''' باش ||برا '''یانی''' باش || باوک '''انی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کوڕ '''ێن''' باش || برا '''یێن''' باش || باڤ '''ێن''' باش |- |} == ئەمانەش ببینە == * [[کورد]] * [[کوردستان]] * [[کۆڕی زانستیی زمانی کوردی]] * [[ڕێزمانی کوردی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <references/> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{نێوانویکی|code=ku|کوردیی کرمانجی}} {{نێوانویکی|code=diq|کوردیی زازاکی (دملکی)}} {{Incubator|کۆد=sdh|زمان=کوردیی باشووری}} {{Incubator|کۆد=lki|زمان=کوردیی لەکی}} {{Incubator|کۆد=hac|زمان=کوردیی ھەورامی}} === ئینستیتوو === * [https://web.archive.org/web/20160115180810/http://www.enstituyakurdi.org/ ئینستیتووی کوردیی ئیستانبوڵ] * [http://www.institutkurde.org/en/language/ ئینستیتووی کوردیی پاریس] * [https://web.archive.org/web/20170911233756/http://www.kurdishacademy.org/ کال: ئاکادمیی زمانی کوردی] === فەرھەنگ === * [https://web.archive.org/web/20060103164336/http://www.dicts.info/2/german-kurdish.php کوردی-ئاڵمانی-کوردی] * [https://web.archive.org/web/20111024123406/http://www.babylon.com/free-dictionaries/reference/dictionaries-thesauri/English-Kurdish/62202.html کوردی-ئینگلیزی (بۆ کۆمپیتەر)] * [http://www.dicts.info/di1.php?k1=1&k2=214 ئینگلیزی-کوردی] (بەرھەمی [[ئەرداڵ ڕۆناھی]]) * [https://web.archive.org/web/20100615061257/http://ferheng.org/english.html ئینگلیزی-کوردی] * [https://web.archive.org/web/20060103172221/http://www.dicts.info/2/turkish-kurdish.php?e=mc2 تورکی-کوردی-تورکی] * [https://web.archive.org/web/20120723065907/http://vahidrch.persiangig.com/document/ph.pdf واج‌شناسی کوردی خوارگ] {{زمانی کوردی}} {{چاندی کوردی}} {{خەڵکی کورد}} {{زمانەکانی ئێران}} {{زمانەکانی عێراق}} {{زمانەکانی تورکیا}} {{زمانەکانی سووریا}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|زمانی کوردی|زمان|سووریا|تورکیا|ئێران|عێراق|ئەرمەنستان|ئازەربایجان}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish language}} [[پۆل:زمانەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:زمانەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:زمانەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:زمانەکانی لوبنان]] [[پۆل:زمانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:زمانی کوردی]] [[پۆل:زمانەکانی ئێران]] [[پۆل:زمانەکانی تورکیا]] [[پۆل:زمانەکانی سووریا]] [[پۆل:زمانەکانی عێراق]] [[پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار]] [[پۆل:وێژەی کوردی]] [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-١]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] br713ph9r7iw4s63ykppk146kr8k2tn 0 1272 1700101 1610572 2026-11-03T08:50:32Z Ravan 7844 1700101 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} }} {{نامەی ڕوونکردنەوە|مۆسیقای کوردی|کوردی (ڕوونکردنەوە)}} {{ویکیسازی}} {{ڕەوانەکەر|مۆسیقای کوردستان}} [[کورد]] وەک ڕەچەڵەک و بنەچە، لەو نەتەوانەیە کە دەچێتەوە سەر پاشایەتی [[ماد]] کە ٧٠٠ ساڵ پێش لە دایک بوونی مەسیح دەسەڵاتێکی گەورەی لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]، لە داوێنی چیای [[زاگرۆس]] دا ھەبووە. دوای ١٥٠ ساڵ حوکمڕانی، [[کوورشی ھەخامەنشی]] وەک نوێنەری [[فارس]]، دەسەڵاتی لە [[ماد]] زەوت کردووە و لەو کاتەوە تا ئێستا فارس وەک نەتەوەی فەرمانڕەوا حاکمە. مێژووی تەمەنی [[ھونەری]] [[گۆرانی]] لە ھونەری [[مۆسیقا]] کۆنترە. ئەگەر بمانەوێت تەمەنی [[گۆرانی]] [[کوردی]] دەست نیشان بکەین، دەبێ لەو کاتەوە دەست پێبکەین کە کورد بوونی ھەیە. [[حەمەی حەمەباقی]] لە [[کتێبی مێژووی مۆسیقای کوردی]]دا دەڵێ: دەست نیشانکردنی ساڵێکی دیاری کراو یان سەردەمێکی دیاری کراو بۆ مێژووی سەرھەڵدان و لە دایک بوونی گۆرانی کوردی کارێکی ئێجگار دژوارە. سەرەتای نەش و نما کردن و سەر ھەڵدانی گۆرانی ئێران دەگەڕێتەوە سەردەمی [[زەردەشت]] و سروودەکانی ئەو ئایینە پیرۆزە. دەکرێ [[سروودی گاتا]] (گاسا) و (یەشت)ـە کان کە لە کتێبی پیرۆزی [[ئاڤێستا]]دا ھاتووە، ئەو سروودانە کە جۆرە گۆرانییەکی ئەو چاخە بوون، لە بەر ئەوەی لە باری ئایینییەوە دەرەتانیان پێ درابوو، زۆر زوو توانیویانە گەشە بکەن و پێش کەون. وەک فتوای ئایینی لە لایەن [[موغ]]ەکان واتە ڕێبەرە ئایینییەکانی زەردەشتەوە، بە پەیڕەوانی ئەو ئایینە ڕاگەیەندراوە کە ھەر کەسێ سروودەکانی ئاڤێستا بە ئاوازەوە بخوێنێ، کاریگەرتر و باشتر ئامانجەکانی دەپێکێ. وشەی [[گاتا]]، [[گاسا]]، [[گاسە]] یان [[گازە]] بە مانای بانگ و ھاوار و داد و سکاڵا لێک دراوەتەوە. واتە سکاڵا و ڕاز و نیاز بە ئاواز و مۆسیقاوە لەگەڵ [[خودا]]. [[سروود]] لە پلەی ھونەری دا لە [[گۆرانی]] بەرزترە و بۆ بۆنەکانی نیشتمانی و ئایینی بە کار دەبرێ. سروود دەکرێ زۆر جار پلەی حەقیقی (پیرۆز) ی پێ بدرێ و گۆرانی مەجازی (دڵداری و...). سروود لە [[ئاتەشکەدە]]کانی [[زەردەشت]]ی و [[کەڵام (یارسان)]] لە [[جەمخانە]]کانی [[یارسان|ئایینی یارسانی]] و ئێزیدیدا لەگەڵ [[تەموورە]] ([[تەنبوور]]، [[تەمویرە]] یان [[تەمیر]]) کە یەکێکە لە [[ئامێری مۆسیقا|ئامێرە]] ھەرە پیرۆزەکانی کورد، پێشکەش کراوە و دەکرێ. [[سەدیقی بۆرەکەیی]] لە [[کتێبی مێژووی مۆسیقای کوردی]] دا دەڵێ: مۆسیقا سەرەتا بە ھۆی [[شمشاڵ]]ی شوانەوە ھاتۆتە نێو [[کورد]] و پاشان پەرەی پێ دراوە. بە گشتی ئەوسێ ئایینە ([[زەردەشت]]، [[یارسان]] و [[ئێزیدی (ئایین)|ئێزیدی]])، بوون بە ھۆی پێشکەوتنی ھونەری [[گۆرانی]] و [[مۆسیقا]]ی [[کورد]]ی. چونکە ھەر سێکیان ھانی خەڵکیان داوە ڕاز و نیازەکانیان لەگەڵ پیر و [[خاوەنکار]]ی خۆیان دا بە ئاوازەوە بخوێنن (بۆ زانیاری: ناوەندی ئایینی [[زەردەشتی]] لە [[ورمێ]]، [[یارسان]] لە [[ھەورامان]] و [[داڵەھۆ]] و [[لوڕستان]]، [[ئێزیدییەکان|ئێزیدی]] لە [[مووسڵ]] و [[سەنجار]] و [[ئامەد]] ھەڵکەوتووە کە ھەموویان لە ک[[وردستان]]ن). لە ئایینی زەردەشتدا وتراوە: ئەگەر دووعا و سکاڵاکان تان بە ئاوازەوە لەگەڵ [[تەموورە]]دا بخوێنن، زووتر دەگاتە جێی خۆی. لە ئایینی [[یارسان|یاریش]] دا بە دەیان وتەی ڕێبەر و پیرەکانیان مان لە کتێبە پیرۆزەکانی ئەو ئایینەدا بەرچاو دەکەوێ کە ھانی خەڵک دەدەن ئەو ئەرکە بە ئاوازەوە ھاوڕێ لەگەڵ تەموورەدا بخوێنن. ئەم ھەڵبەستەی خوارەوەی [[دەروێش زوڵفەقاری گۆران]] وێنەیەکی ئەو ڕاستی یە کە دەفەرموێ: <div style="text-align:center;"> [[خاوەندکار]]م [[تەنبوور]]ش ئاوەرد پەری یارانش ھەر سەوگەندش وەرد واتش ھەر کەسێ [[تەنبوور]] نەژەنۆ مەبۆ جە دینش دڵش بکەنۆ دەسا ئەی یاران، ئەر شاد، زگارن [[تەنبوور]] بژەنن ئەگەر وەکارن </div> واتە: خاوەنکار تەموورەکەی ھێنا و سوێندی بۆ یارانی خوارد کە ھەر کەسێ تەنبوور نەژەنێ دەبێ دەست لەو دینە ھەڵبگرێ، بۆیە یاران! ئەگەر شادن و ئەگەر خەمبارن، تا توانا و ھونەرتان تێ دایە تەموورە بژەنن. ئایینی ئێزدی [[ئەزدای]]ش وەک لە کتێبی پیرۆزی مەسحەفاڕەش دا ھاتووە، ڕێ و ڕەسمی جەژنەکانیان بە دەنگی [[قەواڵ]] چەلەبی لەگەڵ [[تەموورە]] لایان پیرەکانەوە بە شادی کردن و بە ئاگرا کردنەوە بە ڕێوە دەبەن. قەواڵ گۆرانیبێژی ئێزیدییەکان و ئەوپەڕی ڕێزی لێ دەگیرێ. دەبێ کۆرەی زیکری [[دەروێش]]انی تەریقەتەکانی [[قادری]]، [[بەرزنجی]] و [[نەقشبەندی]] لە [[تەکیە]] و [[خانەقا]]کان لە جەوھەری ئایینی ئیسلام جوێ بکەینەوە، لەگەڵ ئەوەی ناوەرۆکی ھەڵبەستەکان پێ ھەڵاگوتنە بە شێخ و پیرەکانی ئەو تەریقەتانەدا بەڵام شێوەی بەیان کردنی وەرگرتەیەکە لە ئایینەکانی زەردەشتی و یاری و یەزیدی. ئامێرە ڕەسەنەکانی مۆسیقای کوردی [[تەمبوور]]، [[دەف]]، [[شمشاڵ]]، [[بلوێر]]، [[دەھۆڵ]] و [[زوڕنا]]، [[ساز]] و زۆری دیکەن. تا سەد ساڵ لەمەوبەرکە [[بنەماڵەی فەراھانی]] واتە [[کوڕ]]ەکانی [[عەلی ئەکبەرخان]] کە بریتی بوون لە [[میرزا عەبدوڵڵا]] و [[میرزا حوسەین]] قولی، سەر لە بەری [[دەزگاکانی مۆسیقا]]ی گەلانی ئێران یان گرد و کۆ کردەوە و بە ناوی [[دەزگاکانی مۆسیقای ئێران]] ناودێریان کرد، پێشتر ئەو دەزگایانە بە ناوی ھەموو ئەو نەتەوانەوە دەناسراکە لە چوارچێوەی ئێران دا دەژیان. بە واتایەکی دیکە مۆسیقای کوردی لەگەڵ مۆسیقای ئێرانی کۆن دا ھاوبەشە و بە بێ ناو ھێنانی کورد ئەو مۆسیقایە ھەم ناتەواوە و ھەم تاڵان کراو. برایانی فەراھانی پێش ئەوەی دەزگاکانی مۆسیقای ئێران بەو شێوەیەی ئێستا ھەیە ناودێر بکەن، بە ھەموو دەسەڵاتێکی میری یەوە بە ئێران دا سووڕان و سەرجەمی ئەو دەزگایانەیان کۆ کردەوە. [[میرزا عەبدوڵڵا]] بۆ خۆی پێنج مانگ لە کوردستان مایەوە و چی گەنجینەی مووزیکی ھەبوو، کۆی کردەوە و پاشان ناوچەکانی دیکەی وڵات گەڕان و لە دوایی دا ناوی [[دەزگاکانی مۆسیقای ئێران]] یان لە سەر دانا. ئەو حەوت دەزگایە بریتین لە: * [[ماھوور (دەزگا)]] * [[ھومایۆن (دەزگا)]] * [[سێگا (دەزگا)]] * [[چوارگا (دەزگا)]] * [[شوور (دەزگا)]] * [[نەوا (دەزگا)]] * [[ڕاست پێنج گا (دەزگا)]] ھەر وەھا ٧ نیمچە دەزگاش ([[ئاواز]]) وەک پاشکۆی ئەو حەوت دەزگایە ھەیە کە بریتین لە: * [[ئەبوو عەتا (ئاواز)]] * [[شووشتەری (ئاواز)]] * [[ئەفشاری (ئاواز)]] * [[بەیاتی زەند (ئاواز)]] یان [[بەیاتی تورک (ئاواز)]] * [[دەشتی (ئاواز)]] * [[بەیاتی کورد (ئاواز)]] * [[ئیسفەھان (ئاواز)]] لە توکیادا ھەوڵ دراوە سەرلەبەری ئاوازە کوردی یەکان کۆ بکرێتەوە و ھەڵبەستی تورکی یان لە سەر دابنرێ. لە بەر ئەوەی ھیچ ھۆیەکی ڕەگەزی و کولتووریی کورد و تورک بە یەکەوە نابەستێتەوە، سەرەتا ھاتووە گۆرانی ھەموو ناوچەکوردنشینەکانی کۆ کردۆتەوە و پاشان بە ھۆی کوردە دەنگبێژە تورکی خوێنەکانەوە کردوونی بە تورکی. نموونەی ئەو کوردە تورکی خوێنانە زۆرن کە دەکرێ ناوی جەلال گوزەل سەس، عزت ئاڵتمش، برایم تاتلیسەس، بورھان چاچان، مەحموود تونجەر، کوچوک ئەمرە، بەشیر کایا و بەڵقیس ببەین. پاشان ناوی سەنعەت مووزیک و خەڵک مووزیکی لە سەر ئەو تاڵان کردنە داناوە. لە کوردستانی بن دەستی عێراق و سووریادا، دەسەڵاتداران وێڕای ھاودەنگی کردن ، زۆرتر لە بواری میلۆدی و ڕیتم دا ھەوڵیان داوە مۆسیقای کوردی بشێوێنن. بۆ وێنە ئەگەر گوێ لە مووزیکی ئەو گۆرانی یانە بگرین کە حەسەن زیرەکی نەمر لە بەغدا تۆماری کردوون و بەراوردی بکەین لەگەڵ کارەکانی ڕادیۆ کوردی کرماشان دا، پتر ئەو دەست تێوەردانەمان بۆ دەردەکەوێ. ئەوەی بەغدا تەواو عەرەبی یە و ئەوەی کرماشان کوردی یەکی پەتی. لەگەڵ ھەموو ئەو تاڵان و بڕۆیە کە بە سەر مووزیکی کوردی دا ھاتووە، ھەندێ شێوازی گۆرانی کوردی مان ھەیە کە نە نەتەوەکانی دەراوسێ ھەیانە و نە داگیرکەران توانیویانە بیکەن بە موڵکی خۆیان. ھۆکەشی ئەوەیە کە ئەو جۆرە ئاوازانە تەنیا بە کورد دەوترێ و بەس. ئەویش ئەم ئاوازانەیە: * [[ھۆرە]] * [[سیاوچەمانە]] * [[لاوک]] یان [[لاوژە]] * [[حەیران]] * [[بەیت]] * [[چەمەری]] * [[سۆزی گەرمیان]] == ئەمانەش ببینە == * [[مۆسیقای یارسان]] * [[مۆسیقای ئێزیدی]] == سەرچاوە == * مالپەڕی کورد مووزیک [https://web.archive.org/web/20170419194159/http://www.kurdishmusic.net/] {{مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{چاندی کوردی}} {{خەڵکی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|کوردستان|ئەرمەنستان|ئێران|عێراق|تورکیا|سووریا|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish music}} [[پۆل:مۆسیقای کوردی| ]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:مۆسیقای ئەرمەنی]] [[پۆل:مۆسیقای ئێرانی]] [[پۆل:مۆسیقای تورکی]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:فۆلکلۆری کوردی]] omgagkvet4v970d1a3xg6r9nk0ibkun 1700103 1700101 2026-11-03T08:51:35Z Ravan 7844 1700103 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} }} {{نامەی ڕوونکردنەوە|مۆسیقای کوردی|کوردی (ڕوونکردنەوە)}} {{ویکیسازی}} {{ڕەوانەکەر|مۆسیقای کوردستان}} [[کورد]] وەک ڕەچەڵەک و بنەچە، لەو نەتەوانەیە کە دەچێتەوە سەر پاشایەتی [[ماد]] کە ٧٠٠ ساڵ پێش لە دایک بوونی مەسیح دەسەڵاتێکی گەورەی لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]، لە داوێنی چیای [[زاگرۆس]] دا ھەبووە. دوای ١٥٠ ساڵ حوکمڕانی، [[کوورشی ھەخامەنشی]] وەک نوێنەری [[فارس]]، دەسەڵاتی لە [[ماد]] زەوت کردووە و لەو کاتەوە تا ئێستا فارس وەک نەتەوەی فەرمانڕەوا حاکمە. مێژووی تەمەنی [[ھونەری]] [[گۆرانی]] لە ھونەری [[مۆسیقا]] کۆنترە. ئەگەر بمانەوێت تەمەنی [[گۆرانی]] [[کوردی]] دەست نیشان بکەین، دەبێ لەو کاتەوە دەست پێبکەین کە کورد بوونی ھەیە. [[حەمەی حەمەباقی]] لە [[کتێبی مێژووی مۆسیقای کوردی]]دا دەڵێ: دەست نیشانکردنی ساڵێکی دیاری کراو یان سەردەمێکی دیاری کراو بۆ مێژووی سەرھەڵدان و لە دایک بوونی گۆرانی کوردی کارێکی ئێجگار دژوارە. سەرەتای نەش و نما کردن و سەر ھەڵدانی گۆرانی ئێران دەگەڕێتەوە سەردەمی [[زەردەشت]] و سروودەکانی ئەو ئایینە پیرۆزە. دەکرێ [[سروودی گاتا]] (گاسا) و (یەشت)ـە کان کە لە کتێبی پیرۆزی [[ئاڤێستا]]دا ھاتووە، ئەو سروودانە کە جۆرە گۆرانییەکی ئەو چاخە بوون، لە بەر ئەوەی لە باری ئایینییەوە دەرەتانیان پێ درابوو، زۆر زوو توانیویانە گەشە بکەن و پێش کەون. وەک فتوای ئایینی لە لایەن [[موغ]]ەکان واتە ڕێبەرە ئایینییەکانی زەردەشتەوە، بە پەیڕەوانی ئەو ئایینە ڕاگەیەندراوە کە ھەر کەسێ سروودەکانی ئاڤێستا بە ئاوازەوە بخوێنێ، کاریگەرتر و باشتر ئامانجەکانی دەپێکێ. وشەی [[گاتا]]، [[گاسا]]، [[گاسە]] یان [[گازە]] بە مانای بانگ و ھاوار و داد و سکاڵا لێک دراوەتەوە. واتە سکاڵا و ڕاز و نیاز بە ئاواز و مۆسیقاوە لەگەڵ [[خودا]]. [[سروود]] لە پلەی ھونەری دا لە [[گۆرانی]] بەرزترە و بۆ بۆنەکانی نیشتمانی و ئایینی بە کار دەبرێ. سروود دەکرێ زۆر جار پلەی حەقیقی (پیرۆز) ی پێ بدرێ و گۆرانی مەجازی (دڵداری و...). سروود لە [[ئاتەشکەدە]]کانی [[زەردەشت]]ی و [[کەڵام (یارسان)]] لە [[جەمخانە]]کانی [[یارسان|ئایینی یارسانی]] و ئێزیدیدا لەگەڵ [[تەموورە]] ([[تەنبوور]]، [[تەمویرە]] یان [[تەمیر]]) کە یەکێکە لە [[ئامێری مۆسیقا|ئامێرە]] ھەرە پیرۆزەکانی کورد، پێشکەش کراوە و دەکرێ. [[سەدیقی بۆرەکەیی]] لە [[کتێبی مێژووی مۆسیقای کوردی]] دا دەڵێ: مۆسیقا سەرەتا بە ھۆی [[شمشاڵ]]ی شوانەوە ھاتۆتە نێو [[کورد]] و پاشان پەرەی پێ دراوە. بە گشتی ئەوسێ ئایینە ([[زەردەشت]]، [[یارسان]] و [[ئێزیدی (ئایین)|ئێزیدی]])، بوون بە ھۆی پێشکەوتنی ھونەری [[گۆرانی]] و [[مۆسیقا]]ی [[کورد]]ی. چونکە ھەر سێکیان ھانی خەڵکیان داوە ڕاز و نیازەکانیان لەگەڵ پیر و [[خاوەنکار]]ی خۆیان دا بە ئاوازەوە بخوێنن (بۆ زانیاری: ناوەندی ئایینی [[زەردەشتی]] لە [[ورمێ]]، [[یارسان]] لە [[ھەورامان]] و [[داڵەھۆ]] و [[لوڕستان]]، [[ئێزیدییەکان|ئێزیدی]] لە [[مووسڵ]] و [[سەنجار]] و [[ئامەد]] ھەڵکەوتووە کە ھەموویان لە ک[[وردستان]]ن). لە ئایینی زەردەشتدا وتراوە: ئەگەر دووعا و سکاڵاکان تان بە ئاوازەوە لەگەڵ [[تەموورە]]دا بخوێنن، زووتر دەگاتە جێی خۆی. لە ئایینی [[یارسان|یاریش]] دا بە دەیان وتەی ڕێبەر و پیرەکانیان مان لە کتێبە پیرۆزەکانی ئەو ئایینەدا بەرچاو دەکەوێ کە ھانی خەڵک دەدەن ئەو ئەرکە بە ئاوازەوە ھاوڕێ لەگەڵ تەموورەدا بخوێنن. ئەم ھەڵبەستەی خوارەوەی [[دەروێش زوڵفەقاری گۆران]] وێنەیەکی ئەو ڕاستی یە کە دەفەرموێ: <div style="text-align:center;"> [[خاوەندکار]]م [[تەنبوور]]ش ئاوەرد پەری یارانش ھەر سەوگەندش وەرد واتش ھەر کەسێ [[تەنبوور]] نەژەنۆ مەبۆ جە دینش دڵش بکەنۆ دەسا ئەی یاران، ئەر شاد، زگارن [[تەنبوور]] بژەنن ئەگەر وەکارن </div> واتە: خاوەنکار تەموورەکەی ھێنا و سوێندی بۆ یارانی خوارد کە ھەر کەسێ تەنبوور نەژەنێ دەبێ دەست لەو دینە ھەڵبگرێ، بۆیە یاران! ئەگەر شادن و ئەگەر خەمبارن، تا توانا و ھونەرتان تێ دایە تەموورە بژەنن. ئایینی ئێزدی [[ئەزدای]]ش وەک لە کتێبی پیرۆزی مەسحەفاڕەش دا ھاتووە، ڕێ و ڕەسمی جەژنەکانیان بە دەنگی [[قەواڵ]] چەلەبی لەگەڵ [[تەموورە]] لایان پیرەکانەوە بە شادی کردن و بە ئاگرا کردنەوە بە ڕێوە دەبەن. قەواڵ گۆرانیبێژی ئێزیدییەکان و ئەوپەڕی ڕێزی لێ دەگیرێ. دەبێ کۆرەی زیکری [[دەروێش]]انی تەریقەتەکانی [[قادری]]، [[بەرزنجی]] و [[نەقشبەندی]] لە [[تەکیە]] و [[خانەقا]]کان لە جەوھەری ئایینی ئیسلام جوێ بکەینەوە، لەگەڵ ئەوەی ناوەرۆکی ھەڵبەستەکان پێ ھەڵاگوتنە بە شێخ و پیرەکانی ئەو تەریقەتانەدا بەڵام شێوەی بەیان کردنی وەرگرتەیەکە لە ئایینەکانی زەردەشتی و یاری و یەزیدی. ئامێرە ڕەسەنەکانی مۆسیقای کوردی [[تەمبوور]]، [[دەف]]، [[شمشاڵ]]، [[بلوێر]]، [[دەھۆڵ]] و [[زوڕنا]]، [[ساز]] و زۆری دیکەن. تا سەد ساڵ لەمەوبەرکە [[بنەماڵەی فەراھانی]] واتە [[کوڕ]]ەکانی [[عەلی ئەکبەرخان]] کە بریتی بوون لە [[میرزا عەبدوڵڵا]] و [[میرزا حوسەین]] قولی، سەر لە بەری [[دەزگاکانی مۆسیقا]]ی گەلانی ئێران یان گرد و کۆ کردەوە و بە ناوی [[دەزگاکانی مۆسیقای ئێران]] ناودێریان کرد، پێشتر ئەو دەزگایانە بە ناوی ھەموو ئەو نەتەوانەوە دەناسراکە لە چوارچێوەی ئێران دا دەژیان. بە واتایەکی دیکە مۆسیقای کوردی لەگەڵ مۆسیقای ئێرانی کۆن دا ھاوبەشە و بە بێ ناو ھێنانی کورد ئەو مۆسیقایە ھەم ناتەواوە و ھەم تاڵان کراو. برایانی فەراھانی پێش ئەوەی دەزگاکانی مۆسیقای ئێران بەو شێوەیەی ئێستا ھەیە ناودێر بکەن، بە ھەموو دەسەڵاتێکی میری یەوە بە ئێران دا سووڕان و سەرجەمی ئەو دەزگایانەیان کۆ کردەوە. [[میرزا عەبدوڵڵا]] بۆ خۆی پێنج مانگ لە کوردستان مایەوە و چی گەنجینەی مووزیکی ھەبوو، کۆی کردەوە و پاشان ناوچەکانی دیکەی وڵات گەڕان و لە دوایی دا ناوی [[دەزگاکانی مۆسیقای ئێران]] یان لە سەر دانا. ئەو حەوت دەزگایە بریتین لە: * [[ماھوور (دەزگا)]] * [[ھومایۆن (دەزگا)]] * [[سێگا (دەزگا)]] * [[چوارگا (دەزگا)]] * [[شوور (دەزگا)]] * [[نەوا (دەزگا)]] * [[ڕاست پێنج گا (دەزگا)]] ھەر وەھا ٧ نیمچە دەزگاش ([[ئاواز]]) وەک پاشکۆی ئەو حەوت دەزگایە ھەیە کە بریتین لە: * [[ئەبوو عەتا (ئاواز)]] * [[شووشتەری (ئاواز)]] * [[ئەفشاری (ئاواز)]] * [[بەیاتی زەند (ئاواز)]] یان [[بەیاتی تورک (ئاواز)]] * [[دەشتی (ئاواز)]] * [[بەیاتی کورد (ئاواز)]] * [[ئیسفەھان (ئاواز)]] لە توکیادا ھەوڵ دراوە سەرلەبەری ئاوازە کوردی یەکان کۆ بکرێتەوە و ھەڵبەستی تورکی یان لە سەر دابنرێ. لە بەر ئەوەی ھیچ ھۆیەکی ڕەگەزی و کولتووریی کورد و تورک بە یەکەوە نابەستێتەوە، سەرەتا ھاتووە گۆرانی ھەموو ناوچەکوردنشینەکانی کۆ کردۆتەوە و پاشان بە ھۆی کوردە دەنگبێژە تورکی خوێنەکانەوە کردوونی بە تورکی. نموونەی ئەو کوردە تورکی خوێنانە زۆرن کە دەکرێ ناوی جەلال گوزەل سەس، عزت ئاڵتمش، برایم تاتلیسەس، بورھان چاچان، مەحموود تونجەر، کوچوک ئەمرە، بەشیر کایا و بەڵقیس ببەین. پاشان ناوی سەنعەت مووزیک و خەڵک مووزیکی لە سەر ئەو تاڵان کردنە داناوە. لە کوردستانی بن دەستی عێراق و سووریادا، دەسەڵاتداران وێڕای ھاودەنگی کردن ، زۆرتر لە بواری میلۆدی و ڕیتم دا ھەوڵیان داوە مۆسیقای کوردی بشێوێنن. بۆ وێنە ئەگەر گوێ لە مووزیکی ئەو گۆرانی یانە بگرین کە حەسەن زیرەکی نەمر لە بەغدا تۆماری کردوون و بەراوردی بکەین لەگەڵ کارەکانی ڕادیۆ کوردی کرماشان دا، پتر ئەو دەست تێوەردانەمان بۆ دەردەکەوێ. ئەوەی بەغدا تەواو عەرەبی یە و ئەوەی کرماشان کوردی یەکی پەتی. لەگەڵ ھەموو ئەو تاڵان و بڕۆیە کە بە سەر مووزیکی کوردی دا ھاتووە، ھەندێ شێوازی گۆرانی کوردی مان ھەیە کە نە نەتەوەکانی دەراوسێ ھەیانە و نە داگیرکەران توانیویانە بیکەن بە موڵکی خۆیان. ھۆکەشی ئەوەیە کە ئەو جۆرە ئاوازانە تەنیا بە کورد دەوترێ و بەس. ئەویش ئەم ئاوازانەیە: * [[ھۆرە]] * [[سیاوچەمانە]] * [[لاوک]] یان [[لاوژە]] * [[حەیران]] * [[بەیت]] * [[چەمەری]] * [[سۆزی گەرمیان]] == ئەمانەش ببینە == * [[مۆسیقای یارسان]] * [[مۆسیقای ئێزیدی]] == سەرچاوە == * مالپەڕی کورد مووزیک [https://web.archive.org/web/20170419194159/http://www.kurdishmusic.net/] {{مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{چاندی کوردی}} {{خەڵکی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|کوردستان|ئەرمەنستان|ئێران|عێراق|تورکیا|سووریا|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish music}} [[پۆل:مۆسیقای کوردی| ]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:مۆسیقای ئەرمەنی]] [[پۆل:مۆسیقای ئێرانی]] [[پۆل:مۆسیقای تورکی]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:فۆلکلۆری کوردی]] grw0n0ltw7vqetgt8et3uyvono4fyv5 0 1311 1699932 1548968 2026-11-02T22:39:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1699932 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Bazz_fortress.jpg|وێنۆک|٢١٠px|قەڵای کەلێبەر ناسراو بە [[قەڵای بابەک]]]] '''کەلێبەر''' شارێکە لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]]ی [[ئێران]]دا. ھەروەھا ناوەندی شارستانی کەلێبەری ئەم پارێزگایەشە. کەلێبەر لە ٢١٠ کیلومەتریی باکووری رۆژھەڵاتی [[تەورێز]]ه و خەڵکەکەی بە [[زمانی تورکی ئازەربایجانی]] قسە دەکەن. == ناو == کەلێبەر وشەیەکی یە و لە دوو ووشه تاتی دروست بووە و بە تێکرایی مانای «قەڵایەک کە لە بەرد یان لەسەر بەرد دروست بووە» دەگەیێنێ. ھۆی ئەم ناوەش قەڵایەکە کە لە ٥ کیلومەتریی باشووری ڕۆژاوای ئەم شارە لەسەر تاتەبەردێک و لە بەرد دروست کراوە و ئێستا بە ناوی [[قەڵای بابەک]] == پەراوێز== {{پەراوێز}} {{پۆلی کۆمنز|Kaleybar}} {{شریتی دەروازە|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] o85pv1pio726uu42hazin3n5prgxzta 0 1549 1699611 1681836 2026-11-02T15:06:50Z گرووپی قوتابخانە 23641 /* ھەندێک لەبەرھەمەکان */ 1699611 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = مەلا عەبدولکەریم مودەریس |وێنە = مەلا عەبدولکەریمی مودەریس 11.jpg |لێدوانی وێنە = مەلا عەبدولکەریم مودەڕیس |ناوی کاتی لەدایکبوون = عەبدولکەریم محەممەد فەتاح سلێمان |ناوی_خۆماڵی = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٠١ |شوێنی لەدایکبوون = [[گوێزەکوێرە|گوندی گوێزەکوێرەی]] |ڕێکەوتی مردن = ٢٩ لەسەر ٣٠ی ئابی ٢٠٠٥ |شوێنی مردن = [[بەغدا]] |نەتەوە = [[کورد]] |پیشە = [[موفتی]]، [[شاعیر]]، [[وەرگێڕ]]، نووسەر، متصوف |شار = [[مەریوان]] |ئایین = [[ئیسلام]] }} '''مەلا عەبدولکەریمی مودەریس''' (١٩٠١ لە [[گوێزەکوێرە|گوندی گوێزەکوێرەی]]، [[مەریوان]]، [[ئێران]] – ٢٩ لەسەر ٣٠ی ئابی ٢٠٠٥ لە [[بەغدا]]، [[عێراق]]) نووسەر، زانای ئایینی، شاعیر و موفتیی [[کورد]]ی سەدەی بیستەمە. ئەو زیاتر لە ٦٠ پەرتووکی ئایینی، مێژوویی و وێژەیی بڵاو کردووەتەوە. ھەروەھا [[زانستی تەفسیر|تەفسیری قورئان]]ی بە زمانی [[کوردی]] و [[عەرەبی]] ھەیە. ساغکردنەوە و شیکردنەوەی چەندین شاکاری شیعری کلاسیکی کوردی لە کارە گرنگەکانی تری ئەم کەسایەتییەیە. نموونەی ئەو شاعیرانە بریتین لە [[مەولەوی]]، [[نالی]]، [[مەحوی]]، [[فەقێ قادری ھەمەوەند]]ی. == ژیاننامە == ئەگەرچی زۆربەی سەرچاوەکان دەڵێن لە دێی تەکیەی ناوچەی [[خورماڵ]] لەدایکبووە،<ref name=":0"/> بەڵام لە ڕاستیدا لە ماوەی ساڵانی ١٨٩٩ تا ١٩٠١دا لە گوندی [[گوێزەکوێرە]]ی سەر بە شاری [[مەریوان]] ھاتووەتە دنیاوە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=ھەورامانی، عەبدولدائیم مەعرووف، سەدەیەک تەمەنی نوورین: مامۆستا عەبدولکەریمی مودەڕڕیس بە پێنووسی خۆی بناسە، تیشک.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=MRgEv6yflO0|سەردێڕ=مەلا عەبدولکەریمی مودەڕیس، زانای تاقانەی سەردەم: دۆکیۆمەنتەرییەکی کەناڵی پەیام دەربارەی ژیانی مەلا عەبدولکەریم}}</ref> و ناوی تەواویشی '''عەبدولکەریم کوڕی محەممەد کوڕی فەتاح کوڕی سلێمان کوڕی مستەفا کوڕی محەممەد خەجێ''' لە عەشیرەتی قازییە.<ref>سەدەیەک تەمەنی نوورین – مامۆستا عەبدولکەریمی مودەڕڕیس بە پێنووسی خۆی بناسە.</ref> سەرەتا خوێندنیشی بە قورئان و پەرتووکە ئایینییەکان دەست پێکردووە و گوندەکانی بەیەڵە و [[بالک]] و [[کانیسانان|کانی سانان]] و [[دەرەتفێ]] و دووڕۆ گەڕاوە. لەسەرەتای ھەڵگیرسانی [[جەنگی یەکەمی جیھانی|جەنگی یەکەمی جیھانیی]]شدا لە مزگەوتی مەڵکەندی شاری [[سلێمانی]] نیشتەجێ بووە و دواتر چووەتە مزگەوتی [[مەلا محەممەد ئەمین بالیکەدەر]]ی و لە ساڵی ١٩٢٤ یشدا لە ئاھەنگێکی فراواندا لە شاری سلێمانی مۆڵەتی مەلایەتیی لەسەر دەستی زانای ئایینی شێخ عومەری ئیبن قەرەداغی وەرگرتووە. دواتر بووە بە مەلای گوندی نێرگسەجاڕ تا لەسەر داوای حەزرەتی شێخ [[عەلائەددین نەقشبەندی]] دێتە بیارە کە بە ئەزھەری کوردستان ناسراوە و ڕۆژانە سەدان کەس سەردانیان کردووە. لە ڕاستیدا نازناوی مودەریس بۆ مامۆستا دەگەڕێتەوە بۆ وانەبێژی لە خانەقای بیارە کە لەوێ بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ خزمەتی زانست و فەرھەنگی کوردیی کردووە. مەلا عەبدولکەریمی مودەریس لە ساڵی ١٩٦٠ لە مزگەوتی [[شێخ عەبدولقادری گەیلانی]] لە [[بەغدا]] بەناونیشانی «مودەریس» دامەزراوە، زیاتر لە ٥٠ فەقێ لەسەردەستی مۆڵەتی زانستییان وەرگرتووە، ھەر لەو کاتەوە بەبێ پشوودان خەریکی وانەوتنەوە بووە لە زانستە شەرعی و وێژەیی و عەرەبییەکاندا. مەلا عەبدولکەریمی مودەریس چەندین پەرتووک و بەرھەمی وەک نووسینەوەی ژیان و بەسەرھات و شیعری چەندین شاعیری وەک [[مەولانا خالید]] و [[شێخ عوسمان سیراجەدینی یەکەم|شێخ عوسمان سیراجەدینی]] بڵاوکردووتەوە، ھەروەھا چەندین شیعریشی لەژێر نازناوی «[[نامی (تەفسیر)|نامی]]» دا بڵاوکردووەتەوە، ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگی ھەبووە لە بەکوردیکردنی [[فیقھی ئیسلامی]] و تەفیسری قورئان و [[تەجوید]]ەکەیدا. == خەمڵاندن == [[پەڕگە:مەلا عەبدولکەریمی مودەریس 12.jpg|وێنۆک|مەجلیسی مەلا عەبدولکەریمی مودەریس]] مامۆستا مەلا عەبدولکەریمی مودەریس، لەبەر ئەوەی لەسەر ئاستی [[عێراق]]یشدا بە زانایەکی گەورە ناسراو بووە و خاوەنی توانای فەتوای ئایینی بووە، بۆیە چەندین ساڵ پۆستی سەرۆکایەتیی «کۆمەڵەی زانایانی عێراق»ی بەدەستەوە گرتبوو، لەوەش گرنگتر لەم ساڵانەی دوایی ٣ ھەزار زانای ئایینی سوننیڕێڕەو کە لە ھەموو پارێزگاکانی عێراقەوە ھاتبوون و لە بەغدا کۆبووبوونەوە، بەبێ بەشداریکردن و ئاگاداریی خۆی جەنابی مەلا عەبدولکەریمی مودەریس بە سەرۆکی (الأمانة العليا للإفتاء والتدريس والبحوث) ھەڵبژێردرا، بەڵام لەبەر ئەوەی باری تەندروستیی ناجێگیربوو ئەو پۆستەی ڕەتکردبوویەوە. وێڕای ئەوەی ماوەیەک ئەندامی کارای کۆڕی زانیاریی عێراق-دەستەی [[کورد]] بووە، ھەروەھا باوەڕپێکراوی کۆڕی زانیاریی وڵاتی [[ئەردەن]]یش بوو. مەلا عەبدولکەریمی مودەریس لەتەمەنی ١٠٤ ساڵیدا و لە کاتژمێر ١٢ی شەو لەسەر ٣٠ی ئابی ٢٠٠٥ لە شاری [[بەغدا]] کۆچی دوایی کرد. == ھەندێک لەبەرھەمەکان == مەلا عەبدولکەریم ژمارەیەکی زۆر بەرھەمی بە زمانی کوردی، عەرەبی و فارسیی ھەیە. بڕێکیان بریتین لەمانەی خوارەوە:<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.ca/books?id=uAJLCwAAQBAJ&printsec=frontcover|سەردێڕ=إعداد/يوسف بن عبد الرحمن المرعشلي. (2006). نثر الجواهر والدرر في علماء القرن الرابع عشر وبذيله عقد الجوهر في علماء الربع الأول من القرن الخامس عشر-مج1.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306152741/https://books.google.ca/books?id=uAJLCwAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === بەرھەمەکان بە زمانی کوردی === [[پەڕگە:مەلا عەبدولکەریمی مودەریس 6.jpg|وێنۆک|مەلا عەبدولکەریمی مودەریس و کۆمەڵێک زانای ئایینی]] # باخچەی گوڵان # بارانی ڕەحمەت # بەھار و گوڵزار # بنەماڵەی زانیاران # شەرحی تەسریفی زنجانی # [[تەفسیری نامی]] (لە چەند بەرگێکدا) # سەناو سکاڵا # حەج نامە # خوڵاسەی تەفسیری نامی # [[دوو ڕشتە]] # ڕۆژگاری ژیانم # ڕۆژگای بەھەشت # ڕێگای پێغەمبەر # سەرچاوەی ئایین # سۆسەنی کۆسار # شەریعەتی ئیسلام - لە ٤ بەرگدا # شەمامەی بۆندار # شەوچەرەی دڵدار # کەراماتی حەزرەتی ضیاء الدین «قدس سرە» # لیمۆی مەزەدار # مەولودنامە و میعراجنامە # مەکتووبات [[کاک ئەحمەدی شێخ]] # نامەی بەختیار # نامەی ھۆشیار # شەمامەی بۆندار # نووری ئیسلام # نووری قورئان # وەنەوەشەی نازدار # وتاری ئایینی بۆ ڕۆژانی ھەینی # یادی مەردان (دوو بەرگ) === وەرگێڕان بە کوردی === # تەرجەمەی بەھارستانی جامی (چاپ نەکراوە) === ساغکردنەوە === # [[عەقیدەی مەرزیە]]ی مەولەوی # (الفضيلة)ی مەولەوی (الوسيلة في شرح الفضيلة) # دیوانی فەقێ قادری ھەمەوەند # دیوانی مەحوی # دیوانی مەولەوی # دیوانی نالی === بەرھەمەکان بە زمانی فارسی === # فوائد (الفوائح)ی مەولەوی # رسالە شمشیرکاری === بەرھەمەکان بە زمانی عەرەبی === # علماءنا فی خدمة علم و الدین # الصرف الواضخ للمبتدئین # الإسلام === نموونەی شیعری === {{شیعر}} {{ب|ئەی پێغەمبەری ڕەھبەری ئیسلام|بڕژێ بەسەرتا سەڵات و سەلام}} {{ب|ئەی یادگاری نەتەوەی ئادەم|بۆ تۆ بوو دنیا دەرچوو لە عەدەم}} {{ب|دڵێ بە یادی تۆ نوورانی بێ|لەگەڵ فریشتە ئەبێ بە ھاودەم}} {{ب|چاوێ بڕوانێ بۆ ناو چاوانت|وەرئەگرێ نووری بارەگای قیدەم}} {{ب|ئەی پێغەمبەری ڕەھبەری ئیسلام|بڕژێ بەسەرتا سەلات و سەلام}} {{ب|ئەی پێغەمبەری شیرین ڕەنگ و بۆ|دەستی ھانامان بە دامانی تۆ}} {{ب|دونیای ڕووناکم لێ بووە بە شەو|مەینەت لە سەرم جەم بووە کۆ کۆ}} {{ب|سایە شک نابەم لە گەرمای دەردا|مەگەر سێبەری کاڵای ئاڵای تۆ}} {{ب|خۆت زویر مەکە لە بێ شەرمیمان|لا بکەرەوە ئەمجارەش لە نۆ}} {{ب|ئەی پێغەمبەری ڕەھبەری ئیسلام|بڕژێ بەسەرتا سەڵات و سەلام<ref>لە پەرتووکی مەولودنامە و میعراجنامە</ref>}} {{کۆتاییی شیعر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | ٤٦}} {{تووڵی دەروازە|دین|ئیسلام|ژیاننامە|کوردستان|قورئان|عێراق}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:توێژەرانی ئایینی ئیسلام]] [[پۆل:وەرگێڕەکان بۆ کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] [[پۆل:زانایانی ئیسلام]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زانایانی تەفسیر]] g8zbsj20u4kchiv389om70tl0oxeng5 0 1741 1699538 1549012 2026-11-02T13:35:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، ئوردن-کۆلکە، ئیسرائیل-کۆلکە) 1699538 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی خۆگەڕ}} [[پەڕگە:Kebab.jpg|چەپ|وێنۆک|200px|برژاندنی کەباب]] '''کەباب''' شێوەیەکە بۆ برژاندنی [[گۆشت]] بە بەکارھێنانی شیشی برژاندن و [[خەڵووز]]. خواردنێکی بەناوبانگە لە سەرانسەری [[جیھان]] بەتایبەتی لە [[وڵات|وڵاتانی]] [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]، وەکو [[کوردستان]]، [[تورکیا]]، [[میسر]]، [[عێراق]]، [[یۆنان]]، [[قوبرس]]، [[فەلەستین]]، [[ئێران]] و [[ئەفغانستان]]. == ناوەکە == کەباب ناوێکە کە لە سەرچاوەیەکی عەرەبیەوە کە "کبابة" وەرگراوە، بە واتای "برژاو" دێت. ھەروەھا بۆی ئەچێ وشەی "کبابو" لە زمانی کۆنی ئارامیەوە وەرگیرابێت بە واتای سوتاندن و بەخەڵووزکردن. لە سەدەی چواردەیەمدا، ناوی کەباب بەکارھێنرا بۆ شێوە تورکیەکەی برژاندنی گۆشت... اتنالن == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|خۆراک|ئیسرائیل|ئێران|ئوردن|چین|عێراق|ھیندستان|تورکیا|فەلەستین|میسر}} {{ناکۆکیی نێوانویکی}} {{پۆلی کۆمنز|Kebabs}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{ئوردن-کۆلکە}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:گۆشت]] [[پۆل:چێشتی شامی]] [[پۆل:چێشتی ئازەربایجانی]] [[پۆل:چێشتی تورکی]] [[ceb:Sinugba]] [[de:Kebab]] [[پۆل:چێشتی ئیسرائیلی]] [[پۆل:کەباب]] [[پۆل:چێشتی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] [[پۆل:گۆشتی کەبابکراوی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] grutmlghqhmd3u7x1sknb4dyjm6do5w 0 2099 1699998 1536807 2026-11-03T04:35:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1699998 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{زانیاریدانی ڕەوشی پزیشکی|name=نەخۆشیی پاقلە|image=G6PD - 3D structure - PDB1qki.png|synonyms=فاڤیزم، ھەستیاریی پاقلە، کەمیی ئەنزیمی G6PD|caption=وێنەیەکی ٣ ڕەھەندی پێکھاتەی ئەنزیمی G6PD|speciality=پسۆڕی بۆماوەزانی و جێنەتیک، پسپۆڕی خوێن (ھێماتۆلۆجیست)|symptoms=زەردبوونی پێست، تاریکبوونی میز، و ھەناسەسواری|complications=[[کەمخوێنی]]، زەردووییی مناڵ|onset=لە ماوەی چەند ڕۆژێک دوای کارتێکەرەکە|cause=بۆماوە (ئەلیلی بەزیو پەیوەست بە x)|risks=دنە دەدرێت لەلایەن [[تەشەنا|تەشەنایەکەوە]]، یاخود چەند دەرمانێکی دیاریکراوەوە، [[دڵەڕاوکێ]]، و خواردنەکانی وەک پاقلەمەنیەکان|diagnosis=بەپێی نیشانەکان، پشکنینی خوێن، و پشکنینی بۆماوەیی|treatment=دوورکەوتنەوە لە دنەدەرەکان، وەستاندنی دەرمانە زیانبەخشەکان، چارەسەرکردنی تەشەنا، و گواستنەوەی خوێن|frequency=٤٠٠ ملیۆن کەس|deaths=٣٣،٠٠٠ لە ساڵی ٢٠١٥}} '''نەخۆشیی پاقلە، کەمیی گلوکۆزی-٦-فۆسفاتیی ھایدرۆجین لێکەرەوە''' یان '''فاڤیزم''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Glucose-6-Phosphate Dehydrogenase Deficiency یان G6PD Deficiency) نەخۆشییەکی بۆماوەییە، واتە کەمی یان نەبوونی ئەو ئەنزایمە لە لەشدا کە بەرپرسیارە لە ھەنگاوی گۆڕینی [[گلوکۆزی-٦-فۆسفاتی]] بۆ [[٦-فۆسفۆگلوکۆنۆ-δ-لاکتۆن]] لە [[ڕێڕەوی فۆسفاتی-٥-کاربۆنی]]، کە تیایدا NADP دەگۆڕدرێت بۆ NADPH. ئەو کەسانەی ئەم نەخۆشییەیان ھەیە، ھەستیار دەبن بەرانبەر خواردنی پاقلەمەنییەکان و دەرمانی [[ئەسپیرین]]، چونکە دەبێتە ھۆی شیبوونەوەی دیواری [[خڕۆکەی سوور|خڕۆکە سوورەکان]]ی خوێن و دواتر تێکشکاندنی [[خڕۆکەی سوور|خڕۆکە سوورەکان]] لە [[سپڵ]]دا و فڕێدانەدەرەوەیان لە میزدا. کە ئەمەش سەرەنجام دەبێتە ھۆی [[کەمخوێنی]] و نەخۆش پێویستی بە [[گواستنەوەی خوێن]] دەبێت. فاڤیزم لە زۆربەی بارەکاندا لە ڕەگەزی نێردا دەردەکەوێت، بەڵام زۆر بەدەگمەن لە ڕەگەزی مێدا ھەیە لەبەرئەوەی نەخۆشییەکە پەیوەستە بە کرۆمۆسۆمی Xەوە. بۆیە لە مێینەدا ئەگەری ئەوە دەبێت کە تەنھا [[ھەڵگری بۆماوە|ھەڵگر]] بێت. ھەروەھا فاڤیزم زیاتر لە باشووری ئاسیا، ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، ناوچەکانی نزیک [[دەریای ناوەڕاست]] و ھەندێ ناوچەی ئەفریقا بەربڵاوە. وە نەبوونی ئەنزامەکە ھیچ زیانێکی نییە بۆ نەخۆشی تووشبوو بە فاڤیزم، ھەتا ئەو کاتەی خۆراکە پاقلەمەنییەکان دەخوات. == ڕێبازی کارکردن == * خواردنی پاقلەمەنییەکان دەبێنە ھۆی دروستبوونی [[ڕادیکاڵی سەربەست]]. * ڕادیکاڵە سەربەستەکان ھەڵدەستن بە ئۆکساندنی [[گلوتاثیۆن]] (GSH) بۆ [[گلوتاثیۆنی ٢ گۆگردی]] (Glutathion Disulfide) لە دیواری خڕۆکە سوورەکاندا. * بەڵام لەو نەخۆشانەی فاڤیزمیان ھەیە پەکخستنێک ھەیە لە پێکھاتنی [[NADPH]] کە دەبێتە ھۆی نەھێشتنی ئەنزایمی کەمکەرەوەی GSH. * کاتێک GSH دروست نابێت، دیواری [[خڕۆکەی سوور|خڕۆکە سوورەکان]] ڕەق دەبن و بەمەش بە ئاسانی لە [[سپڵ]]دا تێک دەشکێن. == نیشانەکان == فاڤیزم ھیچ نیشانەیەکی نییە تەنھا لەو بارەدا کە نەخۆش خواردنە پاقلەمەنییەکان دەخوات و تووشی کەمخوێنی دەبێت. لە نیشانە سەرەتاییەکانی کەمخوێنی بەھۆی تێکشکان و شیبوونەوەی خڕۆکە سورەکان، وەک: * لاوازی و بێ ھێزییەکی بەردەوام. * خێرالێدانی دڵ. * خێرا ھەناسەدان و کورتی ھەناسە. * زەردھەڵگەڕانی پێست. * ڕەش دەرکەوتنی میز کە ئەویش خڕۆکە سوورە تێکشکاوەکانن لەنێو میزدا. * [[سەرئێشە]] و [[تا]]یەکی بەھێز. == چارەسەر == * نەخۆش پێویستە خۆی لە خواردنی پەقلەمەنییەکان بەدوور بگرێت لەگەڵ ھەندێک دەرمانی وەک سەڵفۆنەماید، پریماکوین، و [[ئەسپیرین|ئەسپرین]] تا خۆی لە تووشبوون بە کەمخوێنی بپارێزێت. * نەخۆشی تووشبوو بە [[گواستنەوەی خوێن]] چارەسەری بۆ دەکرێت. {{پۆلی کۆمنز|Glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:کەمخوێنی]] o0ahvaba4vrm2l64jx1ag54w7vjh9sa 0 3489 1700017 736821 2026-11-03T04:38:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1700017 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{نامەی ڕوونکردنەوە|کەناڵێکی ئاسمانی بە ناوی پەیامەوە|پەیام (ڕوونکردنەوە)}} [[پەڕگە:پەیام تیڤی.png|250px|وێنۆک|لۆگۆی کەناڵی ئاسمانیی پەیام]] '''کەناڵی ئاسمانیی پەیام''' تەلەڤیزیۆنێکی ئاسمانیی کوردییە و [[کۆمەڵی ئیسلامی لە کوردستان]] خاوەن ئیمتیازییەتی و بە دروشمی «ڕاستی وێنە و وشە» لە [[سلێمانی]]یەوە پەخشی بەرنامەکانی دەکات. وەپەخشی دراماکانی فارسی ئەکا لەم ڕووەوە سەرکەوتووە تاوەکوو ئێستا وەکوو درامای دڵنەوازان - پێغەمبەران و لە بەشی مناڵاندا گرنگی بە پەروەردە و فێرکردن و درامای کارتۆنی مناڵانە دەدات لە ڕووی وەرزشیشەوە بەرنامەی دەرەوەی یاریگا پەخش دەکات کە لەم بەرنامەیە تیشک دەخاتە سەر چالاکییەوەرزشییەکانی جیھان و ئەم کەناڵە زۆر گرنگی بە کاری بانگخوازی ئیسلامی دەدات لەلایەن بانگخوازانی ئیسلامی دکتۆر عبدالواحید و مامۆستا ھاوڕێ محمد ئەمین == بەستەرە دەرەکییەکان == [https://web.archive.org/web/20190526220823/http://payam.tv/ ماڵپەڕی کەناڵی ئاسمانیی پەیام] {{کەناڵە ئاسمانییە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵ]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی]] oe6d1q46gms5h3h6674b36zcdg9kxwq 4 3713 1699893 1690317 2026-11-02T22:10:15Z Xrajoee 80118 1699893 wikitext text/x-wiki {{/سەرپەڕە}} {{بۆکسی ئەرشیڤ| *[[ویکیپیدیا:داخوازی وتارێکی نوێ/ئەرشیڤی ١|ئەرشیڤی ١]] }} <!--تکایە دەستکاری هێڵی سەرەوە مەکەن--> == ژیاننامە == '''ڤینۆس فایەق'''کەسایەتییەکی کوردی نیشتەجێی ھۆڵەندایە وتارەکەی لە [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%8A%D9%86%D9%88%D8%B3_%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%82 ویکیپیدیای عەرەبیدا] ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١١:١٧، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :درووستم کرد، بڕوانە [[ڤینۆس فایەق|وتارەکە]]. :ھەرچەندە ٣ بۆ ٤ بەشی وتارەکەم نەنووسی، ئەگەر لە تواناتدا بوو، زیاتر پەرەی پێبدە. ئەگینا گەر کاتم ھەبوو، ئەوانیش دەنووسم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٥٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] سپاس بۆ دروستکردنی وتارەکە، بەڵام تکایە لەکاتی وەڵامدانەوە بانگی بەکارھێنەرەکە بکە ئەگینا ئەستەمە پێی بزانێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::شایەنی نی یە، جاری داھاتوو ئاگادار دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == زانستی پراکتیک و تەکنۆلۆجیا == == گوندی خڕه جوێ ==خڕەجوێ گوندێکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی سەنگەسەرە لە قەزای پشدەر (قەڵادزێ)، لە پارێزگای سلێمانی لە هەرێمی کوردستان. گوندەکە لە بناری چیای قەندیل هەڵکەوتووە و خاوەن سروشتێکی شاخاوی و دەوڵەمەندە بە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری. بنکەی سەرەکی و مێژوویی گوندەکە لەسەر دەستی حمدمین ئاغای خڕەجوێ (حەمەدمین ئاغا) وەک یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی ناوچەکە دروست بووە. نەوەکانی ئەو بە ماڵی شێخانی خڕەجوێ دەناسرێن کە پێکهاتوون لە چوار برای سەرەکی: شێخ حەسەن (برای گەورەی بنەماڵەکە)، شێخ خدر خڕەجوێی (ڕێبەرێکی ڕۆحی، سیاسی و سەربازیی دیار)، شێخ هادی و شێخ مەهدی. شێخ خدر کوری حمدمین ئاغا، نەک تەنها وەک مەرجەعێکی کۆمەڵایەتی و ئاینی لە ناوچەی پشدەر ناسراوە، بەڵکو کەسایەتییەکی سیاسی و فەرماندەیەکی مەیدانی دیار بووە. لە کاتی هێرشەکانی ڕێکخراوی تیرۆریستی داعش بۆ سەر هەرێمی کوردستان، شێخ خدر خۆبەخشانە چەکی بەرگری کردە شان و بوو بە یەکێک لە فەرماندە دیارەکانی میحوەری گەرمەسێر (ناوچەکانی جلەولا، سەعدییە و خانەقین) لە بنکەی فەرماندەیی مەحموود سەنگاوی و هاوشانی فەرماندە شەهید لیوا حوسێن مەنسوور ڕۆڵی سەرەکی هەبوو لە بەرپەرچدانەوە و تێکشکاندنی تیرۆریستان لەو میحوەرەدا. شێخ خدر خاوەنی دوو کوڕە بە ناوەکانی شێخ پێشەوا (کوڕە گەورەی شێخ خدر کە لە ئێستادا لە دەرەوەی وڵات نیشتەجێیە) و شێخ محەمەد (کوڕی دووەمی شێخ خدر کە لەگەڵ مامەکان و ئامۆزاکانی لە گوندی خڕەجوێ نیشتەجێن). دانیشتوانی گوندەکە لە ئێستادا بەردەوامی بە پیشەی دێرینی باو و باپیرانیان دەدەن لە بەخێوکردنی ئاژەڵ و کشتوکاڵ، وە دیوەخانەکەیان ڕۆژانە بە کراوەیی ماوەتەوە بۆ میوانداری و حەوانەوەی خەڵک و گەشتیاران لە بناری قەندیل. == زانستی کۆمەڵایەتی == == ھونەر == == درامای چیڕۆکی زستان == درامایەکی تورکیە باسی چیرۆکە خۆشەویستیەکان دەکات لە یەکێک لە گوندەکانی تورکیا کە ڕۆڵی سەرەکی و خۆشەویستە سەرەکیەکان بریتین لە (عەلی و سەحەر ) کە چەندین ئاستەنگ و بەربەست دێتە بەردەم خۆشەویستیەکەیان و تێی دەپەڕێنن بەڵام لە کۆتایدا بەیەک دەگەن کە بەیەک گەیشتنەکەیان بەمردنی مامۆستا عەلی کۆتایی پێدێت <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Kurdistanler|Kurdistanler]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurdistanler#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Kurdistanler|بەشدارییەکان]]) ٠٠:٤٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)</small> :دوای ماوەیەک خۆی دروستی کردووە. بڕوانە [[چیرۆکی زستان]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == ئابووری و بازرگانی == == وەرزش == == بۆ وێنەیەک == ''(وێنەکە بە شێوەی وێنۆک یان لینک لێرە دابنێ)'' ==دەروازەکان== ''ھەروەھا دەتوانیت لە یەکێک لە دەروازەکانی خوارەوەدا داوای بکەیت:'' {{پێرستی دەروازەکان}} [[پۆل:یارمەتیی ویکیپیدیا]] 6ku34ug3vs61cskzxi1eudtk4u1sxsc 0 4128 1700127 1589705 2026-11-03T10:35:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان-کۆلکە) 1700127 wikitext text/x-wiki {{Coord|26|N|52|E|type:waterbody_scale:5000000|display=title}} {{Infobox body of water | name = کەنداوی عەرەب | image = PersianGulf vue satellite du golfe persique.jpg | caption = کەنداوی عەرەب لە ئاسمانەوە | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ڕۆژاوای ئاسیا]] | coords = {{Coord|26|N|52|E|type:waterbody_scale:5000000|display=title}} | type = کەنداو | inflow = [[کەنداوی عومان]] | outflow = | catchment = | basin_countries = [[ئێران]]، [[عێراق]]، [[کووەیت]]، [[عەرەبستانی سعوودی]]، [[قەتەر]]، [[بەحرەین]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] و [[عومان]] ([[پارێزگای موسەندەم|موسەندەم]]) | length = ٩٨٩ کیلۆمەتر (٦١٥ میل) | area = ٢٥١،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٩٧،٠٠٠ میلی چوارگۆشە) | depth = ٥٠ مەتر (١٦٠ پێ) | max-depth = ٩٠ مەتر (٣٠٠ پێ) | volume = ٨،٧٨٠ کیلۆمەتری شەشپاڵوو (٢،١٠٠ کیلۆمەتری شەشپاڵوو) }} [[پەڕگە:ISS-63 Persian Gulf at night.jpg|وێنۆک|upright=1.25|کەنداوی عەرەب لە شەودا لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]یەوە لە ساڵی ٢٠٢٠]] '''کەنداوی عەرەب''' یان '''کەنداو''' ({{بە عەرەبی|الخليج العربي}})، ھەروەھا لە [[ئێران]] ناسراوە بە '''کەنداوی فارس''' ({{بە فارسی|خلیج فارس}})، کەنداوێکە لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]] کە لە نێوان ئێران و [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] ھەڵکەوتووە<ref name="unstats.un.org">United Nations Group of Experts on Geographical Names [http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/23-gegn/wp/gegn23wp61.pdf Working Paper No. 61] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003154349/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/23-gegn/wp/gegn23wp61.pdf |date=2012-10-03 }}, 23rd Session, Vienna, 28 March – 4 April 2006. accessed October 9, 2010</ref> و لە ڕۆژھەڵاتەوە بە تێپەڕبوون لە [[گەرووی ھورمز|تەنگاوی ھورمز]] دەڕژێتە ناو [[کەنداوی عومان]]. [[دەلتا (جوگرافیا)|دەلتا]]ی [[شەتەلعەرەب]] ھێڵی کەناریی باکووری ڕۆژاوای کەنداوەکە پێکدێنێت. ئەم کەنداوە لە دوای [[کەنداوی مەکسیک]] و [[ئاودڕی ھەدسن|کەنداوی ھەدسن]] بە ٢٥١،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەوە سێیەمین کەنداوی گەورەی جیھانە. کەنداوی عەرەب خاوەنی ژمارەیەکی زۆر شوێنی ماسیگرتن، [[ڕیف]]ە بەرفراوانەکان (زۆرتر بەردین و ھەروەھا [[ڕیفی مەرجانی|مەرجانی]]) و زۆرێک [[پینکتادا]]یە، ھەرچەندە [[ژینگەناسی|ژینگە]]کەی بەھۆی پیشەسازی و [[پیسبوونی نەوتی]]یەوە زیانیان پێگەیشتووە. کەنداوی عەرەب لە [[ناوچەی کەنداوی عەرەب]]دا کە بنەچەی [[سینۆزۆئیک]]ی ھەیە ھەڵکەوتووە، ئەم ناوچەیە بەھۆی [[داڕمان]]ی [[پەڕەی فارسی]] بەرەو [[زاگرۆس|زنجیرەچیاکانی زاگرۆس]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Brief Tectonic History of the Arabian basin. Retrieved from the website: |ناونیشان=http://www.sepmstrata.org/page.aspx?pageid=133|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> ئاوی ئێستاکەی ناوچەکە لە ١٥،٠٠٠ ساڵ لەمەوبەرەوە بەھۆی [[بەرزبوونی ئاستی دەریا]]کان لە سەردەمی [[کشانەوەی بەستەڵەکی ھۆلۆسین]]دا پەیدا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/news/science-and-technology/21696486-newly-found-species-algae-might-help-corals- survive-warm-water-hot|سەردێڕ=A hot survivor|newspaper=The Economist|issn=0013-0613|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web /20160413090551/http://www.economist.com/news/science-and-technology/21696486-newly-found-species-algae-might-help-corals-survive-warm-water-hot|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2016 -04-13|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == جوگرافیا == کەناراوە ڕۆژاوایییەکانی کەنداوی عەرەب بەوە جیا دەکرێنەوە کە ناوچەی دەشتایین، جگە لە ناوچەی بنکەی نیمچەدوورگەی قەتەر و ئەوپەڕی باشووری تەنگاوی ھورمز، کە تێیدا [[نیمچەدوورگەی موسەندەم]] پێکدێت. زۆربەی کەناراوە فارسییەکان لە کەناری لمین پێکدێن، لەگەڵ چەندین دوورگەی کەناراوی بچووک کە ھەندێکیان گۆلی ناوخۆیییان تێدایە. لەکاتێکدا کەناراوی ڕۆژھەڵات لە پێکھاتە شاخاوییەکەیدا جیاوازە، لەگەڵ ھەبوونی چڕی لێژایییەکان؛ و لە کاتی ھەبوونی کەناراوەکان، ئەوا زۆر تەسکن و تەنھا درزێکی کەناراوی باریک پێکدەھێنن ئەگەر ھەبن، و کەمێک گەورە دەبن لە کاتی گەیشتن بە [[دەمەوڕووبار|دەمەوڕووبارە]] بچووکەکان لەسەر سنووری کەنداوی عەرەب. دەشتی کەناراوی لە باکوور لە ناوچەی [[پارێزگای بووشەھر|بووشەھر]] لە ناو [[ئێران]] فراوان دەبێت، بۆ ئەوەی دواتر لەگەڵ دەشتە پان و بەرینەکانی دەلتای ڕووبارەکانی [[دیجلە]] و [[فورات]] و [[ڕووباری کاروون]] یەکبگرێت. ئاوەکانی کەنداوی عەرەب تا ڕادەیەک کەمقووڵن، چونکە زۆرترین قووڵی تێیدا ٣٦٠ پێیە. ئاوەکانی شەپۆلی تێدا بەرز نابێتەوە، و سەرەڕای بەرزیی پلەی گەرمی و بەرزیی ڕێژەی شێ لە کەشوھەواکەیدا، کەم جار تووشی زریان یان [[گەردەلوول|گەردەلوولە ھەوایییەکان]] دەبێت، بۆیە ژینگەیەکی دەریاییی گونجاو بۆ دەریاوانی دابین دەکات. ئاوەکانی کەنداوی عەرەب کەمقووڵن، و کەم جار لە قووڵی ٩٠م (نزیکەی ٣٠٠ پێ) تێدەپەڕن، ڕەنگە لە ناوچەیەکی زۆر کەمدا بگاتە قووڵاییی زیاتر لە ١١٠ مەتر (٣٦٠ پێ) ئەویش لە دەروازەکەیدا و لە شوێنە دابڕاوەکانی بەشی باشووری ڕۆژھەڵات. کەنداوی عەرەب بە شێوەیەکی بەرچاو ناھاوسەنگە، چ لە ڕووی شێوەوە بێت یان لە ڕووی قووڵییەوە، بەو پێیەی قووڵترین ئاوەکان لە درێژاییی کەناراوەکانی ئێران ھەڵکەوتوون و زۆربەی ناوچەکانی قووڵییەکەیان دەگاتە نزیکەی ٣٥م (١٢٠ پێ). چەندین دوورگەی تێدایە کە زۆربەیان قوبەی خوێین و کۆبوونەوەی مەرجان و پاشماوەی ئێسکەپەیکەری ئاژەڵە دەریایییە وردەکانن. == دوورگەکان == کەنداوی عەرەب زیاتر لە ١٣٠ دوورگەی تێدایە، گەورەترینیان دوورگەی [[قیشم (دوورگە)|قیشم]]ی ئێرانییە، پاشان دوورگەی [[بووبیان]]ی کووەیتی کە ڕووبەرەکەی ٨٦٣ کم٢یە، پاشان دوورگەی [[بەحرەین]] دێت کە ٦٢٠ کم٢یە. == شارە گەورەکان == ھەشت وڵات بەدرێژاییی کەنداوی عەرەب کەناراویان ھەیە کە بریتین لە: [[بەحرەین]]، [[ئێران]]، [[عێراق]]، [[کووەیت]]، [[عومان]]، [[قەتەر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]. پێگەی ستراتژیکی کەنداوی عەرەب وایکردووە کە ھەموو کاتێک ببێتە شوێنێکی گرنگ بۆ گەشەسەندنی مرۆڤی. ئەمڕۆکە زۆریەک لە شارە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین کەوتوونەتە ئەم ناوچەیە. {| |<gallery mode="packed"> File:سواحل کیش در روز طبیعت1400011322240458522511884.jpg|[[دوورگەی کیش]]، [[ئێران]] File:Murthadha.80.jpg|[[شاری کووەیت]]، [[کووەیت]] File:Abu dhabi skylines 2014.jpg|[[ئەبووزەبی]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] File:Dubai skyline unsplash.jpg|ئاسمانی شەوی [[دوبەی]]، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان File:Bandarabbashomahotel.jpg|[[بەندەر عەباس]]، ئێران File:Dhow in the fjords of Khasab, Oman - panoramio.jpg|[[خەسەب]]، [[پارێزگای موسەندەم|موسەندەم]]، [[عومان]] File:Khobar At night.jpg|[[خوبەر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] File:West Bay district of Doha seen from the corniche at night.jpg|[[دەوحە]]، [[قەتەر]] File:Manama Night (59168542).jpeg|[[مەنامە]]، [[بەحرەین]] File:Basrah faw shat alarab.jpg|[[فاو (عێراق)|فاو]]، [[عێراق]] </gallery> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Persian Gulf}} {{دەریاکانی جیھان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئاسیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران|عێراق|کووەیت|عەرەبستانی سعوودی|بەحرەین|قەتەر|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|عومان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کەنداوی فارس| ]] [[پۆل:دەریاچەکانی ئاسیا]] [[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]] [[پۆل:پانتاییە ئاوییەکانی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:جوگرافیای سیاسی]] [[پۆل:یاسای نێونەتەوەیی]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:کەنداوەکان]] [[پۆل:سنووری ئێران–قەتەر]] [[پۆل:سنوورەکانی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:سنوورەکانی قەتەر]] [[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران]] 3u94xg22t9tf3h3tnvrm53zk501h39b 0 4481 1699459 1699212 2026-11-02T12:10:47Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699459 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = کوردیی خوارین |nativename= [[کوردی خوارین]] |states = ڕۆژهەڵاتی {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}} باشووری {{ئاڵا|کوردستان}} |region = ڕۆژهەڵاتی [[کوردستان]]، [[پارێزگای کرماشان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سنە]]، ڕۆژئاوای [[پارێزگای ھەمەدان]] و جەماوەرەکانێک لە کوردانی [[پارێزگای قەزوین]]، [[پارێزگای ئەلبورز]]، [[پارێزگای تاران]]؛ باشووری [[کوردستان]]، ناوچەکانی [[خانەقین]]، [[کفری]]، [[مەندەلی]] و کوردانی [[بەغدا]]. |speakers= نزیکەی ٣٬٥٠٠٬٠٠٠<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=sdh Ethnologue: Kurdish, Southern]</ref> (بە ھەژماردنی لەکەکان ھەتا ٥٬٠٠٠٬٠٠٠) | |iso3=sdh |lingua=58-AAA-c |map= SOUTHERN KURDISH.JPG |mapcaption= ناوچەکانی کوردیی باشووری |map2 = Kurdish languages map.svg | mapcaption2 =زاراوەکانی کوردی {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#ef6662|[[کوردیی باکووری|کورمانجی]]}} {{legend|#c63143|[[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]}} {{legend|#c8a65d|[[کوردیی باشووری|خوارین]] و [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]}} {{legend|#a56c24|[[زازاکی]]}} {{legend|#b3d423|تێکڵاو}} {{col-end}} }} '''کوردیی خوارین''' (ھەروەھا '''کوردیی باشووری'''، '''کوردی خوارین''')یەکێک لە [[زار]]ە سەرەکییەکانی [[زمانی کوردی]]یە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215 |سەردێڕ=زاراوەکانی زمانی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101031080507/http://kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و لە ھەرێمەکانی [[کرماشان]]، [[ئیلام]]، [[خانەقین]] و بەشێک لە [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]] و[[پارێزگای ھەمەدان|ھەمەدان]] و لەنێو کوردەکانی [[شێخ بزەینی]] لە تورکیا قسەی پێدەکرێت. ھەندێک جار بەم زارە [[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕییش]] دەگوترێت، بەڵام کەڵھوڕی خۆی [[شێوەزار]]ێکی کوردیی باشوورییە. [[کوردیی کرماشانی]]، [[کوردیی کەڵهوڕی]]، کوردیی پاڵەیی، کوردیی سنجاوی، کوردیی زەنگنەیی، کوردیی کولیایی، کوردیی دەلۆیی، کوردیی گەڕووسی و کوردیی [[فەیلییەکان|فەیلی]] ھەموویان کوردیی باشووری پێکدەھێنن. ھەروەھا ھەندێک سەرچاوە [[لەکی|کوردیی لەکی]]یش بەشێک لە کوردیی باشووری دەزانن، بەڵام بەڕای ھەندێکیش لەکی لقێکی سەربەخۆ لە زمانە کوردییەکان بە ئەژمار دێت. == تایبەتمەندییەکان == یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی زاری کوردیی باشووری، ئرگاتیڤ نەبوونی بنزاراوەکانی کوردیی باشوورییە، ئەمە لە حاڵێکدایە کە [[کوردیی کرنی]] کە لە بنزاراوەکانی کوردیی باشووری بە ئەژمار دێت، ئرگاتیڤە. ھەروەھا تایبەتمەندیی ئرگاتیڤ لە زۆربەی بنزاراوەکانی [[لەکی|کوردیی لەکیش]] دەبێنرێت، بەلام ھەندێک لە بنزاراوەکانی کوردیی لەکییش وەکوو بنزاراوەی [[کوردیی ھەرسینی|ھەرسینی]] ئرگاتیڤ نین. جگە لە ئەمە، بنزاراوەکانی [[کوردیی سنجاوی|سنجاوی]] و [[کوردیی زەنگنەیی|زەنگنەیی]] کە زۆر بە کوردیی لەکی نزیکن، ئرگاتیڤ نین و بەشێک لە کوردیی باشووری بە ئەژمار دێن. == نموونەیەک لە ڕستەی وێژەیی == ئەو چێشتەگ چۊ زانست لە دیرووک توومار کریاێە ڕا و ئەنیشەێ ڕچەشکنەیل فەڵسەفە لە سەدان ساڵ وەرجە زایین بۊیە. فەڵسەفە وەرجە سۆقرات، چاودێر زانستەیل سروشتی بۊیە و کارێگەو کردار، باوەڕ، دین و ئایین خەڵک نێاشتێیە؛ و سەر ئێ بێ باێەخییەوە لە سەرەتاێ دامەزریان کوومەڵگایل شاری و ژیار بەشەری زۊنە، تەنانەت وەرجە و دی ھاتن دینەیل گەورا، بەشەر پەێ و قۊلی و گرانی خێ (ئەخڵاق) و فەرھەنگ و ئەدەبیات واوەسە و پەێوەندارێ بردۊد و ئاگا بۊ لە ڕەوڵ گران ئێ فاکتۆرە لە ژیان خوەێ. وەێ جوورە تۊەنیم بۊشیم، پەند پێشەنان وەرجە دەسەبەنی ئەڕا زانستەیل و تەنانەت بۊن فیلسووفەیل، بۊە و ژیاێە. بەشەر خاوەن ژیار تۊەنسێیە خاس و گەن لە یەکەو بکەێد و لە ڕۊ ئەزموون و خاوەنداری لە ئۆستوورە و مەتەڵەیل زۊنە، واتە و دەستەواژەێ ئەخڵاقی بسازێد؛ و پاێەێ پەخشانەیل دیرووکی ئەڕا یەکم جار ئەرەستوو دەس کردە کوو کردن واتەێ پێشەنان، گ ھۊچ لاپەڕەێگ لە لێ و دەس کەس نەڕەسییە. ئوو ھەرسەی فرە لە فیلسووفەیل و ھەڵوەسوانەیل ئەو سەردەمە چۊ: ئەفڵاتۊن، ئاپۆلۆنیووس، ئۆرپیدس و … لە ناو کارھیلێان چۊ بەشێگ لە ئەدەبیات، لەێ واتەیلە بردیانە کار، ھۊچکامێان کارێگ تایوەت لەسەر ئێ گەپە نەکردن. == ئەلفوبێ == زاری کوردی باشووری بۆ نووسین ئەلفوبێی ئارامی بەکار دێنێ و پیتێکی لە ئەلفوبێی سۆرانی زیاترە کە «ۊ» , «ü»یە؛ بەڵام شێوەزاری شێخ بزەینی لە تورکیا بە ڕێنووسی لاتین دەنووسرێت. وەکوو: * قۊل (Qül) = قۆل (deep) * ھۊل (Hül) = کاڵ (blonde) * ھۊچ (Hüç) = ھیچ (nothing) == بەراوردی کوردیی باشووری لەگەڵ زاراوەکانی دیکەی زمانی کوردی == {| class="prettytable" |- style="background:#D5E0FF" !'''کوردیی باشووری''' ![[کوردیی ناوەندی]] ! ![[لەکی|کوردیی لەکی]] ![[کوردیی باکووری]] ![[زازاکی|کوردیی زازاکی]] ![[ھەورامی|کوردیی ھەورامی]] |- |م، من||من، ئەمن |||م||ئەز، من||ئەز، من||ئەمن، من |- |ت، تو||تۆ، ئەتۆ، ئەتو |||تۆ||تو، تە||ت، تۆ||تۆ، ئەتۆ، تو |- |من/م کەم||من/ئەمن ئەکەم/دەکەم |||م مەکەم (مھەم)||ئەز دکم||ئەز کەنا||ئەمن/من کەروو/مەکەروو |-- ||م چم||من/ئەمن ئەچم/دەچم |||م مەچم||ئەز دچم||ئەز شەنا||ئەمن، من لوو/مەلوو |- |فرە، فریە ||زۆر، فرە |||فرە||پڕ، زاف||زاف||زۆر/فرا |- |وەت، وت||وت |||ڤت||گۆت، *بێت||ڤات||ڤات/وات |- |ئیرەنگە، ئیسە، هەێمە||ئێستا، ھەنووکە |||ئیسگە، ئیسە||نھا، نکا ||نکا||ئیسە |- |ھات-||ھات- |||ھەت-ھات ||ھات-||ئامە-||ئامە- |- |ھەنا، دەنگ||دەنگ، بانگ |||ھەنا، دەنگ ||دەنگ||ڤەنگ||دەنگ |- |کەلێن، گەورا، قەۊ، گەپ||گەورە |||کەڵنگ||گر، گرس، مەزن||گرس||گەورە |- |وا||با |||ڤا||با||ڤا||ڤا/وا |- |واران||باران، وەرشت |||ڤاران، ڤەشت||باران||ڤاران||واران |- |گەن، خراو ||خراپ |||گەن، پێس||خراب||خراب، خراڤ||خراب |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Incubator|sdh}} {{لقوپۆپی زمانی کوردی}} {{زمانی کوردی}} {{زمانەکانی ئێران}} {{زمانەکانی عێراق}} {{زمانەکانی تورکیا}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران|عێراق|زمانی کوردی|زمان}} {{کۆلکە}} [[پۆل:زمانی کوردی]] [[پۆل:شێوەزارەکانی کوردی]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئیلام]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای ھەمەدان]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای قەزوین]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئەلبورز]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای تاران]] a0yrh47m8k1bhwtfqioq84t41lljvoc 0 5844 1699559 1179420 2026-11-02T13:39:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ماتماتیک-کۆلکە) 1699559 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Cake quarters.svg|thumb|180px|یەک دانە کەیک کە یەک چارەکی لابراوە و سێ چارەکی ماوە.]] [[پەڕگە:کسر.gif|=NUmbers|وێنۆک|<math>\frac14=\frac28=\frac3{12}=\frac{4}{16}</math>]] '''کەرت''' یان '''پارژمار'''<ref>[http://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=parjimar&variant=ku ویکیفەرھەنگ، فەرھەنگا ئازاد: پارژمار]</ref> [[ژمارە|ژمارەیەکە]] کە دەتوانێ ببێ بە نوێنەری "پاژێک لە [[ژمارەی تەواو|گشتێک]]". یەکەمین کەرتەکان ھەڵگەڕاوەی [[ژمارەی تەواو|تامژمارەکان]] بوون: ھەندێک ھێما کە نوێنەری یەکێک لە دوان، یەکێک لە سێیان، یەکێک لە چوار، و ھتد بوون. گەشەیەک کە گەلەک دواتر پێیدرا و ئەمڕۆکەش ھەر بەکارچوونی ھەیە، بریتی بوو لە نیشاندانی کەرتەکان بەھۆی دوو ژمارەوە، وەکوو ½، ⅝، ¾، و ھتد؛ بەو ژمارەیەی دەکەوێتە بان ھێڵەکەوە دەوترێ '''کەرتژمار''' (بە ئینگلیزی: numerator) یان '''سەری کەرت''' یان '''سەربەش'''، و بەو ژمارەیەش کە دەکەوێتە ژێر ھێڵەکەوە دەوترێ '''کەرتناو''' (بە ئینگلیزی: denominator) یان '''ژێری کەرت''' یان '''ژێربەش'''. کەرتژمار نوێنەری ژمارەیەک پاژی یەکسانە و کەرتناو دەڵێت چەند دانە لەو پاژانە تێکڕا گشتێک پێکدێنن. بۆ نموونە کەرتی ٣/٤ بگرنە بەرچاو، کەرتژمار ٣یە و ئەوەمان پێدەڵێ کە کەرتەکە نوێنەری ٣ پاژی یەکسانە، ھەروەھا کەرتناو، کە ٤ە، ئەوەمان پێدەڵی کە ٤ پاژ پێکەوە گشتێک دروست دەکەن. == وشەناسی == وشەی ''کەرت'' لە زمانی کوردیدا بە واتای ''پارچە''، ''پاژ''، ''بەش'' دێ.<ref>[http://www.example.com ویکیفەرھەنگ، فەرھەنگا ئازاد: کەرت]</ref> لە ھەندێک لە زمانەکانی ئەورووپادا، وشەی دەستیشانکەری ئەم چەمکە (کەرت لە بیرکاریدا) لە وشەی لاتینی fractusەوە وەرگیراوە؛ وەک نموونە لە ئینگلیزیدا دەڵێن fraction. وشەی fractus خۆی واتە ''شکاوە''.<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?search=fractus&searchmode=none http://www.etymonline.com]</ref> == ژمارە کەرتدارەکان == ژمارەی کەرتدار بریتییە لە [[ژمارەی سروشتی|ژمارەیەکی سروشتی]] و کەرتێک، بۆ نموونە <math>2\tfrac{3}{16}</math> دەخوێندرێتەوە: دوو و سێ لە شازدە. == وتارگەلی پێوەندیدار == * [[بەرکەوت]] * [[ڕێژە]] * [[دابەشکردن]] == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} {{پۆلی کۆمنز|Fractions}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} [[پۆل:ژمارەکان]] [[پۆل:کەرت (بیرکاری)]] [[پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی]] [[پۆل:دابەشکردن]] [[پۆل:داھێنانە میسرییەکان]] [[پۆل:چوار کردەی سەرەکی]] ohjmgabosvg84qh1pg66oawkhryahqn 1699703 1699559 2026-11-02T17:04:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:تیۆریی ژمارەکان|تیۆریی ژمارەکان]] 1699703 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Cake quarters.svg|thumb|180px|یەک دانە کەیک کە یەک چارەکی لابراوە و سێ چارەکی ماوە.]] [[پەڕگە:کسر.gif|=NUmbers|وێنۆک|<math>\frac14=\frac28=\frac3{12}=\frac{4}{16}</math>]] '''کەرت''' یان '''پارژمار'''<ref>[http://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=parjimar&variant=ku ویکیفەرھەنگ، فەرھەنگا ئازاد: پارژمار]</ref> [[ژمارە|ژمارەیەکە]] کە دەتوانێ ببێ بە نوێنەری "پاژێک لە [[ژمارەی تەواو|گشتێک]]". یەکەمین کەرتەکان ھەڵگەڕاوەی [[ژمارەی تەواو|تامژمارەکان]] بوون: ھەندێک ھێما کە نوێنەری یەکێک لە دوان، یەکێک لە سێیان، یەکێک لە چوار، و ھتد بوون. گەشەیەک کە گەلەک دواتر پێیدرا و ئەمڕۆکەش ھەر بەکارچوونی ھەیە، بریتی بوو لە نیشاندانی کەرتەکان بەھۆی دوو ژمارەوە، وەکوو ½، ⅝، ¾، و ھتد؛ بەو ژمارەیەی دەکەوێتە بان ھێڵەکەوە دەوترێ '''کەرتژمار''' (بە ئینگلیزی: numerator) یان '''سەری کەرت''' یان '''سەربەش'''، و بەو ژمارەیەش کە دەکەوێتە ژێر ھێڵەکەوە دەوترێ '''کەرتناو''' (بە ئینگلیزی: denominator) یان '''ژێری کەرت''' یان '''ژێربەش'''. کەرتژمار نوێنەری ژمارەیەک پاژی یەکسانە و کەرتناو دەڵێت چەند دانە لەو پاژانە تێکڕا گشتێک پێکدێنن. بۆ نموونە کەرتی ٣/٤ بگرنە بەرچاو، کەرتژمار ٣یە و ئەوەمان پێدەڵێ کە کەرتەکە نوێنەری ٣ پاژی یەکسانە، ھەروەھا کەرتناو، کە ٤ە، ئەوەمان پێدەڵی کە ٤ پاژ پێکەوە گشتێک دروست دەکەن. == وشەناسی == وشەی ''کەرت'' لە زمانی کوردیدا بە واتای ''پارچە''، ''پاژ''، ''بەش'' دێ.<ref>[http://www.example.com ویکیفەرھەنگ، فەرھەنگا ئازاد: کەرت]</ref> لە ھەندێک لە زمانەکانی ئەورووپادا، وشەی دەستیشانکەری ئەم چەمکە (کەرت لە بیرکاریدا) لە وشەی لاتینی fractusەوە وەرگیراوە؛ وەک نموونە لە ئینگلیزیدا دەڵێن fraction. وشەی fractus خۆی واتە ''شکاوە''.<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?search=fractus&searchmode=none http://www.etymonline.com]</ref> == ژمارە کەرتدارەکان == ژمارەی کەرتدار بریتییە لە [[ژمارەی سروشتی|ژمارەیەکی سروشتی]] و کەرتێک، بۆ نموونە <math>2\tfrac{3}{16}</math> دەخوێندرێتەوە: دوو و سێ لە شازدە. == وتارگەلی پێوەندیدار == * [[بەرکەوت]] * [[ڕێژە]] * [[دابەشکردن]] == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|تیۆریی ژمارەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Fractions}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} [[پۆل:ژمارەکان]] [[پۆل:کەرت (بیرکاری)]] [[پۆل:ماتماتیکی سەرەتایی]] [[پۆل:دابەشکردن]] [[پۆل:داھێنانە میسرییەکان]] [[پۆل:چوار کردەی سەرەکی]] t41u4yqfkke93ijaiyvu23pkeevxc12 0 8130 1699635 1519023 2026-11-02T15:36:44Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699635 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''نەتەوە''' بە کۆمەڵە خەڵکێک دەوترێ کە پەیوەندییەکانی [[ژیان]] و چارەنووسی هاوبەش پێکیان دەبەستێتەوە و یەک [[خاک]] و یەک [[مێژوو]]یان هەیە. ==بنەماکانی کۆمەڵگا== گرینگترین بنەماکانی [[نەتەوە]] ئەمانەن: * بوونی کۆمەڵە خەڵکێک: نیشتەجێ و مانەوەیان لە یەک شوێندا بە درێژایی [[مێژوو]] و [[سەردەم]]ێکی دوور پێکەوە ژیاون. * [[نیشتمان]]ی هاوبەش: [[نیشتمان]] خاکێکی سنووردارە کۆمەڵە مرۆڤێکی لەسەر دەژیێت چارەنووس و [[مێژوو]] کۆیاندەکاتەوە. * [[مێژوو]]ی هاوبەش: ئەو کۆمەڵە [[مرۆڤ]]انەی کە لە [[نیشتمان]]ێکدا دەژین بەهۆی ئەو[[ژیان]]ە دوور و درێژانەوە کەلەپوورێکی [[مێژوو]]یی و [[شارستان]]ی و [[ڕۆشنبیری]] هاوبەش پێک دێنن کە دەبێتە هۆی نزیکبوونەوە و بەزەیی هاتنەوە بە یەکتری بەجۆرێک کەوا لە ڕۆڵەکانی دەکات هەست بە ڕابردوو بکەن کاریان تێبکات، وە هاندەرێکە بۆ بەدی هێنانی ئامانجەکان. * [[زمان]]ی هاوبەش:[[زمان]] هۆیەکە لە هۆیەکانی لە یەک گەیشتن و گواستنەوەی بیروڕا لە نێوان تاکەکانی نەتەوە و بڕبڕەی پشتی هەموو نەتەوەیەکە. * بەرژەوەندی هاوبەش:ژیانی ڕۆڵەکانی گەل دەبێتە هۆی پەیدابوونی چەند بەرژەوەندیەکی ماددی و مەعنەوی لە نێوانیاندا،ئامانجی هەر کەسێک لە هاوکاری و گوزەرانی لەگەڵ خاکدا قازانج و سوودێکی دەست دەکەوێ و ئەگەر لەگەڵیان نەژی هیچی دەستگیر نابێ،ئەگەر سەوداگەری و تێکەڵاوی لەگەڵ یەکدا نەکەن هیچ شتێک قازانج ناکەن لە [[ژیان]]دا. ==ڕای فەیلەسوفەکان == ===بێرتراند ڕاسڵ=== [[بێرتراند ڕاسڵ]] لە کتێبی "ئاشتیخوازی و شۆڕش" دا لە بەشی "ئایا نەتەوایەتی لەسەرەمەرگدایە؟" ئەڵێ: "خەڵکانێک کە خەیاڵیان زۆر کاریگەری مێژوی لەسەر نیە وا بۆی ئەچن کە، بە تایبەتی لە ئەوروپا، نەتەوایەتی ڕاستیەکی بنچینەیی و هەمیشەیی سروشتی مرۆڤە، هیچ تازەتر نیە لە خۆشەویستی یان ڕق یان ویست. کەچی کەمە خۆی وەهمێکە. لە دنیای کۆندا، پێش سەرکەوتنی ڕۆم، پیاوانی شارستانی وای بۆ ئ ەچوون کە هەست بە وەفا بکەن بۆ شارەکەی خۆیان، بەڵام ئەم هەستە وردە وردە نەما لەو سەدانەی کە ئیمپراتۆریەتی ڕۆما شتێک وا دەر ئەکەوت هاومانی دنیا بێت. تێگەشتن لە یەکێتی شارستانیەت نەمرد لەگەڵ ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمادا وە مایەوە و زاڵبوو بەسەر هزری مرۆڤدا لە ڕێگای کەنیسە و یاسا و زمانی لاتینەوە."<ref> Pacificm and Revolution 1916. Bertrand Russell. "Is nationalism moribund?" p.317 [http://books.google.co.uk/books?id=67vhSIBLHQUC&pg=PA317&lpg=PA317&dq=%22Is+Nationalism+Moribund?%22&source=bl&ots=jrQ4WUol9y&sig=ZcLT7P-UMnOoUGTPL7nopEHfVJg&hl=en&sa=X&ei=KvF9U-2ZA-fe7AbY8IGgBA&ved=0CEUQ6AEwAw#v=onepage&q=%22Is%20Nationalism%20Moribund%3F%22&f=false Google Books Link] </ref> ==سەرچاوەکان== کتێبی: بابەتە کۆمەڵایەتیەکان پۆلی ۹ - چاپی یازدەهەم (وەزارەتی پەروەردە) - ([[حکومەتی هەرێمی کوردستان]]). {{reflist}} {{کۆمەڵناسی-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nations}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|مێژوو|کۆمەڵگا}} [[پۆل:جوگرافیای سیاسی]] [[پۆل:چەشنەکانی کۆمەڵ]] [[پۆل:نەتەوە]] 6nonvn3soipit4j4mr60zaj5d8rcekb 0 8269 1699454 1699227 2026-11-02T12:09:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699454 wikitext text/x-wiki {{Short description|وڵاتێکی دوورگەیی لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox country | conventional_long_name = کۆماری سینگاپوور | common_name = سینگاپوور | native_name = {{small|{{Name in various languages | name = {{nobold|''(بە زمانە فەرمییەکانی تر)''}} | ms = {{lang|ms|Republik Singapura}} | zh = {{lang|zh|新加坡共和国}}<br/>{{tlit|zh|Xīnjiāpō Gònghéguó}} | ta = {{lang|ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு}}<br />{{tlit|ta|Ciṅkappūr Kuṭiyaracu}} }}}} | image_flag = Flag of Singapore.svg | image_coat = State Crest of Singapore.png | national_motto = {{native name|ms|Majulah Singapura}}<br />"بەرەو پێشەوە سینگاپوور" | national_anthem = {{native name|ms|[[مەجولە سینگاپوورا|Majulah Singapura]]}}<br />"بەرەو پێشەوە سینگاپوور"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Majulah Singapura.ogg]]}}</div> | image_map = {{Switcher|[[File: Singapore on the globe (Southeast Asia centered) zoom.svg|frameless]]|پیشاندانی گۆی زەوی|[[File:Location Singapore ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|پیشاندانی ئاسێان|default=1}} | map_width = 250px | map_caption = {{map caption |location_color= green |region= [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] |region_color= none}} | coordinates = {{Coord|1|17|N|103|50|E|type:city(5,700,000)_region:SG|display=inline,title}} | capital = سینگاپوور<br>([[شار-دەوڵەت]]){{efn|سینگاپوور ھیچ پایتەختێکی فەرمیی جیاوازی نییە چونکە [[شار-دەوڵەت]]ێکە. پێش سەربەخۆییی وەک [[سەروەری|دەوڵەتێکی سەروەر]] لە ساڵی ١٩٦٥، [[شاری سینگاپوور (قەوارەی مێژوویی)|شاری سینگاپوور]] وەک پایتەخت خزمەتی دەکرد. لەمڕۆدا، [[ناوچەی ناوەندی، سینگاپوور|ناوچەی ناوەندی]] بە شێوەیەکی کرداری ئەم ڕۆڵە دەگێڕێت، و وەک پایتەختێکی ''دیفاکتۆ'' کار دەکات بەبێ ھیچ ناوونیشانێکی فەرمی.<ref name="City-state">{{cite encyclopedia |title=Singapore |quote=The city, once a [[City of Singapore (historical entity)|distinct entity]], so came to dominate the island that the Republic of Singapore essentially became a city-state. |url=https://www.britannica.com/place/Singapore-capital |access-date=29 August 2019 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |archive-date=28 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828055010/https://www.britannica.com/place/Singapore-capital |url-status=live}}</ref>}} | largest_settlement = [[تامپینیس]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/geographic-distribution/visualising-data/geographical-distribution-dashboard|سەردێڕ=Geographical Distribution Dashboard|بڵاوکەرەوە=Singstat |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221224122208/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/geographic-distribution/visualising-data/geographical-distribution-dashboard|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | largest_settlement_type = [[ناوچەکانی نەخشەدانانی سینگاپوور|ناوچەی نەخشەدانان]] {{nobold|بەپێی دانیشتووان}} | languages_type = زمانە فەرمییەکان | languages = {{hlist|[[ئینگلیزیی سینگاپووری|ئینگلیزی]]|[[زمانی مالایی|مالایی]]|[[ماندارینی سینگاپووری|ماندارین]]|[[زمانی تامیلی|تامیلی]]}} | languages2_type = [[زمانی نیشتمانی]] | languages2 = [[زمانی مالایی|مالایی]] | ethnic_groups = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |{{Tree list}} * ٧٤٫٣٪ [[سینگاپوورییە چینییەکان|چینی]] * ١٣٫٥٪ [[سینگاپوورییە مالایییەکان|مالایی]] * ٩٫٠٪ [[سینگاپوورییە ھیندییەکان|ھیندی]] * ٣٫٢٪ [[دیمۆگرافیای سینگاپوور#گرووپە نەتەوەیییەکان|ئەوانی تر]] {{Tree list/end}} }} | ethnic_groups_ref = {{efn|لە سینگاپوور، ئەو ڕێژانەی گرووپە نەتەوەیییەکان کە بە شێوەیەکی گشتی بڵاودەکرێنەوە تەنیا لەسەر بنەمای دانیشتووانی نیشتەجێبووە، کە پێکھاتووە لە ھاووڵاتیانی سینگاپووری (SC) و نیشتەجێبووە ھەمیشەیییەکان (PR).<ref name="census2020">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population Trends 2023 |ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/population/population2023.ashx |وێبگە=Singapore Department of Statistics |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706140335/https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/population/population2023.ashx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} | ethnic_groups_year = ٢٠٢٣ | religion_year = ٢٠٢٥ | religion_ref = {{efn|لە سینگاپوور، ئەو ڕێژانەی تایفە ئایینییەکان کە بە شێوەیەکی گشتی بڵاودەکرێنەوە تەنیا لەسەر بنەمای دانیشتووانی نیشتەجێبووە، کە پێکھاتووە لە ھاووڵاتیانی سینگاپووری (SC) و نیشتەجێبووە ھەمیشەیییەکان (PR).<ref name="census2025">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/files/1559c94a-efc1-4262-84fd-042c9bd96e68.pdf|سەردێڕ=General Household Survey 2025|بڵاوکەرەوە=Singapore Department of Statistics|ساڵ=٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref>}} | religion = {{ublist |٣٠٫٩٪ [[بوودیزم لە سینگاپوور|بوودیزم]] |٢٣٫٩٪ [[بێئایینی لە سینگاپوور|بێئایین]] |١٧٫١٪ [[مەسیحییەت لە سینگاپوور|مەسیحییەت]] |١٥٫٠٪ [[ئیسلام لە سینگاپوور|ئیسلام]] | ٧٫٣٪ [[تاویزم لە سینگاپوور|تاویزم]] | ٥٫٤٪ [[ھیندوویزم لە سینگاپوور|ھیندوویزم]] | ٠٫٤٪ [[ئایین لە سینگاپوور|ئەوانی تر]]}} | demonym = [[سینگاپوورییەکان|سینگاپووری]] | government_type = [[کۆماری پەرلەمانیی یەکگرتوو]] | leader_title1 = [[سەرۆک کۆماری سینگاپوور|سەرۆک کۆمار]] | leader_name1 = [[ثارمان شانموگاراتنام]] | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیرانی سینگاپوور|سەرۆک وەزیران]] | leader_name2 = [[لۆڕێنس وۆنگ]] | legislature = [[پەرلەمانی سینگاپوور|پەرلەمان]] | sovereignty_type = سەربەخۆیی | sovereignty_note = لە [[شانشینی یەکگرتوو]] و [[مالیزیا]] | established_event1 = {{nowrap|[[خۆبەڕێوەبەریی سینگاپوور|خۆبەڕێوەبەری]]}} | established_date1 = ٣ی حوزەیرانی ١٩٥٩ | established_event2 = {{nowrap|[[ڕێکەوتننامەی مالیزیا]]}} | established_date2 = ١٦ی ئەیلوولی ١٩٦٣ | established_event3 = [[ڕاگەیاندنی سینگاپوور]] | established_date3 = ٩ی ئابی ١٩٦٥ | area_km2 = 744.3 | area_footnote = <ref name="total area of Singapore">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Environment – Latest Data |بڵاوکەرەوە=Singapore Department of Statistics |ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260211210300/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | area_rank = ١٧٦ەم | percent_water = ١٫٤٣٪ | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 6,110,200{{efn|دانیشتووانی ھاووڵاتیی سینگاپووری (SC) بریتییە لە ٣٬٦٦٠٬٧٠٠ (٥٩٫٩٪)، دانیشتووانی نیشتەجێبووی ھەمیشەیی (PR) بریتییە لە ٥٤٣٬٨٠٠ (٨٫٩٪)، دانیشتووانی نا-ھاووڵاتی/نیشتەجێبوو بریتییە لە ١٬٩٠٦٬٠٠٠ (٣١٫٢٪).<ref name="Population in Brief 2025">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population in Brief 2025 |بڵاوکەرەوە=Singapore Department of Statistics |ناونیشان=https://www.population.gov.sg/files/media-centre/publications/Population_in_Brief_2025.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250929084313/https://www.population.gov.sg/files/media-centre/publications/Population_in_Brief_2025.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref>}} | population_estimate_year = ٢٠٢٥ | population_estimate_rank = ١١١ەم | population_density_km2 = 8,290 | population_density_sq_mi = auto | population_density_rank = ٣یەم | GDP_PPP = {{increase}} ١٫٠٦٣ تریلیۆن دۆلار<ref name="IMFWEO.SG">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |سەردێڕ=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |بڵاوکەرەوە=[[International Monetary Fund]] |وێبگە=www.imf.org |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> | GDP_PPP_year = ٢٠٢٦ | GDP_PPP_rank = ٣٤ەم | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ١٧٣٬٧٠٨ دۆلار<ref name=IMFWEO.SG /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ١ەم | GDP_nominal = {{increase}} ٦٥٩٫٥٧٢ ملیار دۆلار<ref name=IMFWEO.SG /> | GDP_nominal_year = ٢٠٢٦ | GDP_nominal_rank = ٢٧ەم | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ١٠٧٬٧٥٨ دۆلار<ref name=IMFWEO.SG /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ٤ەم | Gini = 43.3 <!--number only--> | Gini_year = ٢٠٢٣ | Gini_change = steady <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Key Household Income Trends, 2023 |ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/households/pp-s30.ashx#:~:text=7%20The%20Gini%20coefficient5%20based,fell%20from%200.433%20to%200.371 |وێبگە=singstat.gov.sg |بڵاوکەرەوە=Singapore Department of Statistics |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240713170530/https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/publications/households/pp-s30.ashx#:~:text=7%20The%20Gini%20coefficient5%20based,fell%20from%200.433%20to%200.371 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | HDI = 0.946 <!--number only--> | HDI_year = ٢٠٢٣<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = steady <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Human Development Report 2025 |ناونیشان=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | HDI_rank = ١٣یەم | currency = [[دۆلاری سینگاپووری]] (S$) | currency_code = SGD | time_zone = [[کاتی ستانداردی سینگاپوور|SGT]] | utc_offset = +8 | date_format = dd-mm-yyyy ([[زایینی|AD]]){{efn|بڕوانە [[نووسینەوەی ڕێکەوت و کات لە ئاسیا]].}} | calling_code = [[+٦٥]] | iso3166code = SG | cctld = {{ubl| |[[.sg]] |[[.新加坡]] |[[.சிங்கப்பூர்]] }} }} <!-- Note: All citations are listed in the article body, as per [[WP:LEADCITE]]; indicate with in-line {{citation needed|date=October 2017}} if in doubt. --> '''سینگاپوور'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=En-us-Singapore.ogg|ˈ|s|ɪ|ŋ|(|g|)|ə|p|ɔːr}} {{respell|SING|(g)ə|por}}}} بە فەرمی '''کۆماری سینگاپوور'''، [[وڵاتێکی دوورگەیی]]یە لە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]. خاکەکەی لە [[سینگاپوور (دوورگە)|دوورگەیەکی سەرەکی]]، زیاتر لە [[پێڕستی دوورگەکانی سینگاپوور|٦٠ دوورگە و دوورگۆچکەی مانگی دەستکرد (پاشکۆ)]]، و یەک [[پێدرا برانکا، سینگاپوور|دوورگۆچکەی دەرەکی]] پێکھاتووە. وڵاتەکە نزیکەی یەک [[ھێڵی پانی]] ({{Convert|137|km|disp=or}}) لە باکووری [[کەمەرەی زەوی]]یەوە دوورە، لە نزیک نووکی باشووری [[نیمچەدوورگەی مالای]]ەوە، و ھاوسنوورە لەگەڵ [[گەرووی مالاکا]] لە ڕۆژاوا، [[گەرووی سینگاپوور]] لە باشوور شانبەشانی [[دوورگەکانی ڕیاو]] لە [[ئیندۆنیزیا]]، [[دەریای باشووری چین]] لە ڕۆژھەڵات و [[گەرووی جۆھۆر]] شانبەشانی [[جۆھۆر|ویلایەتی جۆھۆر]] لە [[مالیزیا]] لە باکوورەوە. لە [[مێژووی دێرینی سینگاپوور|مێژووی دێرینی]]دا، سینگاپوور ناوەندێکی بازرگانیی دەریایی بوو کە بە ''[[تەماسێک]]'' دەناسرێت؛ دواتر، بەشێکی سەرەکی بوو لە چەندین ئیمپراتۆریەتیی دەریاییی یەک لە دوای یەک. سەردەمی ھاوچەرخی لە ساڵی ١٨١٩ دەستی پێکرد، کاتێک [[ستامفۆرد ڕافڵز]] سینگاپووری وەک [[ناوەندی گواستنەوە|بنکەیەکی بازرگانیی ناوەندی]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]] دامەزراند. لە ساڵی ١٨٦٧، سینگاپوور وەک بەشێک لە [[نیشینگە گەروویییەکان]] کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی بەریتانیا. لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا، سینگاپوور لە ساڵی ١٩٤٢ [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر سینگاپوور|لەلایەن ژاپۆنەوە داگیرکرا]] و دوای [[خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن|خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن]] لە ساڵی ١٩٤٥ وەک کۆلۆنییەکی شاھانە گەڕێنرایەوە بۆ بەریتانیا. سینگاپوور لە ساڵی ١٩٥٩ [[خۆبەڕێوەبەریی سینگاپوور|خۆبەڕێوەبەری]]ی بەدەستھێنا و لە [[ڕێکەوتننامەی مالیزیا|ساڵی ١٩٦٣]] بووە بەشێک لە فیدراسیۆنی نوێی [[مالیزیا]]، شانبەشانی [[فیدراسیۆنی مالایا|مالایا]]، [[بۆرنیۆی باکوور|بۆرنیۆی باکوور]] و [[ساراواک|ساراواک]]. [[سەربەخۆییی سینگاپوور|جیاوازییە ئایدۆلۆژییەکان]] دوو ساڵ دواتر بوونە ھۆی دەرکردنی سینگاپوور لە فیدراسیۆنەکە؛ و لە ساڵی ١٩٦٥ بوو بە وڵاتێکی سەروەری سەربەخۆ. دوای ساڵانی سەرەتاییی پشێوی و سەرەڕای نەبوونی سەرچاوەی سروشتی و ناوچەی پاڵپشت، نەتەوەکە بە خێرایی گەشەی کرد و بوو بە یەکێک لە [[پڵنگەکانی ئاسیا|چوار پڵنگەکەی ئاسیا]]. وەک [[وڵاتێکی پێشکەوتوو|وڵاتێکی زۆر پێشکەوتوو]]، سینگاپوور خاوەنی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (یەکسانیی ھێزی کڕین) بۆ ھەر تاکێک|بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیییە بۆ ھەر تاکێک لەسەر بنەمای یەکسانیی ھێزی کڕین]] لە جیھاندا و تاکە وڵاتە لە ئاسیادا کە ھەڵسەنگاندنی قەرزی سەروەریی AAAی لە سەرجەم [[ئاژانسە سەرەکییەکانی ھەڵسەنگاندن|ئاژانسە سەرەکییەکانی ھەڵسەنگاندن]]ەوە ھەیە. وەک [[بەھەشتی باج]] دەناسرێت، ناوەندێکی سەرەکیی [[ناوەندی فڕۆکەوانی|فڕۆکەوانی]]، [[ناوەندی دارایی|دارایی]] و [[بەندەر|کەشتیوانیی دەریایی]]یە و بەردەوام وەک یەکێک لە [[پێڕستی گرانترین شارەکان بۆ فەرمانبەرانی تاراوگەنشین|گرانترین شارەکان]] بۆ تاراوگەنشینان و کرێکارە بیانییەکان پۆلێن کراوە. سینگاپوور لە پێوەرە کۆمەڵایەتییە سەرەکییەکاندا پلەی بەرزی ھەیە: [[پەروەردە لە سینگاپوور|پەروەردە]]، [[چاودێریی تەندروستی لە سینگاپوور|چاودێریی تەندروستی]]، [[نیشتەجێبوون لە سینگاپوور|نیشتەجێبوون]]، [[پێوەری ئاشتیی جیھانی|ئاشتی]]، [[پێوەری ھێنلی بۆ پاسپۆرت|ھێزی پاسپۆرت]]، [[تاوان لە سینگاپوور|سەلامەتیی کەسی]] و ژێرخان، لەگەڵ [[پێڕستی وڵاتان بەپێی ڕێژەی خاوەندارێتیی ماڵ|ڕێژەیەکی بەرزی خاوەندارێتیی ماڵ]]. [[سینگاپوورییەکان]] چێژ لە یەکێک لە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تەمەنی پێشبینیکراو|درێژترین تەمەنە پێشبینیکراوەکان]]، [[پێڕستی وڵاتان بەپێی خێراییی پەیوەندیی ئینتەرنێت|خێراترین خێرایییەکانی ئینتەرنێت]]، [[پێڕستی وڵاتان بەپێی ڕێژەی مردنی کۆرپە و خوار پێنج ساڵان|کەمترین ڕێژەی مردنی کۆرپە]] و [[پێوەری ھەستکردن بە گەندەڵی|کەمترین ئاستی گەندەڵی]] لە جیھاندا وەردەگرن. سینگاپوور بەسەر پێنج [[ناوچەکانی سینگاپوور|ناوچە]]، ٥٥ [[ناوچەکانی نەخشەدانانی سینگاپوور|ناوچەی نەخشەدانان]] و سەدان [[ژێرناوچەکانی سینگاپوور|ژێرناوچە]]دا ڕێکخراوە. دووەم [[پێڕستی وڵاتان بەپێی چڕیی دانیشتووان|بەرزترین چڕیی دانیشتووانی ھەیە لە نێوان ھەموو وڵاتاندا]]، ھەرچەندە بەھۆی نەخشەدانانی شارنشینییەوە چەندین شوێنی سەوز و کات بەسەربردن ھەن. بە ھەبوونی دانیشتووانێکی فرەکلتوور و بۆ ناساندنی شوناسە کولتوورییەکانی گرووپە نەتەوەیییە سەرەکییەکانی وڵاتەکە، سینگاپوور چوار [[زمانەکانی سینگاپوور|زمانی فەرمیی]] ھەیە: [[ئینگلیزیی سینگاپووری|ئینگلیزی]]، [[زمانی مالایی|مالایی]]، [[ماندارینی سینگاپووری|ماندارین]] و [[زمانی تامیلی|تامیلی]]. ئینگلیزی [[زمانی ھاوبەش|زمانی ھاوبەشە (لینگووا فرانکا)]]، و بە شێوەیەکی تایبەت لە چەندین خزمەتگوزاریی گشتیدا بەکاردەھێنرێت. [[فرەنەتەوەیی]] لە دەستووردا چەسپێنراوە و بەردەوامە لە داڕشتنی سیاسەتە نیشتمانییەکان. سینگاپوور [[کۆماری پەرلەمانی|کۆمارێکی پەرلەمانییە]] و سیستەمی یاسایییەکەی لەسەر بنەمای [[یاسای باو|یاسای باو (کۆمۆن لۆ)]] دامەزراوە. لە کاتێکدا لە ڕووی [[دەستووری سینگاپوور|دەستوورییەوە]] [[پێڕستی پارتییە سیاسییەکان لە سینگاپوور|دیموکراسییەکی فرەپارتییە]] کە تێیدا [[ھەڵبژاردنەکان لە سینگاپوور|ھەڵبژاردنی ئازاد]] بە شێوەیەکی ڕێکوپێک بەڕێوەدەچێت، بەڵام بە شێوەیەکی ''دیفاکتۆ'' وەک [[سیستەمی پارتی باڵادەست|دەوڵەتێکی یەکپارتی]] کار دەکات، کە پارتی چالاکیی گەل (PAP) لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٥٩|ساڵی ١٩٥٩]]ەوە باڵادەستیی سیاسیی بەردەوامی پاراستووە. کۆنترۆڵی درێژخایەنی پارتی چالاکیی گەل بووەتە ھۆی سنوورداربوونی [[فرەییی سیاسی|فرەییی سیاسی]] و پێکھاتەیەکی حوکمڕانیی زۆر ناوەندیکراو بەسەر دامەزراوە نیشتمانییەکاندا. سینگاپوور، یەکێک لە پێنج ئەندامی دامەزرێنەری [[ئاسێان]]، ھەروەھا بارەگای سکرتارییەتی [[ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا-پاسیفیک]]، سکرتارییەتی ئەنجومەنی ھاوکاریی ئابووریی پاسیفیکە و شاری میوانداری چەندین کۆنفرانس و بۆنەی نێونەتەوەیییە. سینگاپوور ھەروەھا ئەندامە لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، [[ڕێکخراوەی بازرگانیی جیھانی]]، [[لووتکەی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، [[بزووتنەوەی بێلایەنەکان]] و نەتەوەکانی [[کۆمۆنوێلس]]. == ناو و وشەناسی == ناوی ئینگلیزیی "Singapore" بەئینگلیزیکراوی ناوی ڕەسەنی [[زمانی مالایی|مالایی]]ی وڵاتەکەیە، کە بریتییە لە {{lang|ms|Singapura}} ({{IPA|ms|siŋapura|audio|LL-Q9237 (msa)-Noaius Paticus-Singapura.wav}})، کە ئەویش لە بەرامبەردا لە وشەی [[سانسکریت]]ییەوە بۆ 'شاری شێر' وەرگیراوە ({{langx|sa|सिंहपुर}}؛ <small>[[ڕۆمانیکردنی سانسکریت|ڕۆمانیکراو:]]</small> {{lang|sa-Latn|Siṃhapura}}؛ [[براھمی]]: {{lang|sa-Brah|𑀲𑀺𑀁𑀳𑀧𑀼𑀭}}؛ بە واتای وشەیی "شاری شێر"؛ {{wikt-lang|sa|सिंह|siṃha|script=Latn}} بە واتای 'شێر'، {{wikt-lang|sa|पुर|pura|script-Latn}} بە واتای 'شار' یان 'قەڵا' دێت).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bartleby.com/61/46/S0424600.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010411060419/http://www.bartleby.com/61/46/S0424600.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠٠١|سەردێڕ=Singapore |بڵاوکەرەوە=Bartleby |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> ''[[پولاڤ ئوجۆنگ]]'' یەکێک بوو لە زووەترین ناوەکانی دوورگەی سینگاپوور، کە ھاوتایە لەگەڵ گێڕانەوەیەکی چینی لە سەدەی سێیەم کە ئاماژەی بە شوێنێک دەکرد بە ناوی ''[[پولاڤ ئوجۆنگ|پو لۆ ژۆنگ]]'' ({{lang-zh|c=[[wikt:蒲|蒲]] [[wikt:羅|羅]] [[wikt:中|中]]}})، کە نووسینەوەی ناوی [[زمانی مالایی|مالایی]]یە بۆ 'دوورگەی کۆتاییی [[نیمچەدوورگەی مالای|نیمچەدوورگەیەک]]'.<ref name="utexas">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore: History, Singapore 1994 |ناونیشان=http://inic.utexas.edu/asnic/countries/singapore/Singapore-History.html |بڵاوکەرەوە=Asian Studies @ University of Texas at Austin |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070323095958/http://inic.utexas.edu/asnic/countries/Singapore/Singapore-History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئاماژە زووەکانی ناوی ''[[تەماسێک]]'' (یان ''توماسیک'') لە [[ناگاراکریتاگاما]]دا دەدۆزرێنەوە، کە [[مەدحییە|مەدحییەیەکی]] [[جاڤایییەکان|جاڤایی]]یە و لە ساڵی ١٣٦٥دا نووسراوە، ھەروەھا سەرچاوەیەکی [[ڤێتنام]]ی لە ھەمان سەردەمەوە. ناوەکە ئەگەری زۆرە بە واتای ''شاری دەریایی'' بێت، کە لە وشەی [[زمانی مالایی|مالایی]]ی {{lang|ms|tasek}}ەوە وەرگیراوە، بە واتای 'دەریا' یان 'دەریاچە'.<ref name="toponym">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DTOJAAAAQBAJ&pg=PA381 |سەردێڕ=Singapore Street Names: A Study of Toponymics |نووسەر١=Victor R Savage |نووسەر٢=Brenda Yeoh |بڵاوکەرەوە=Marshall Cavendish |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨٩٨١٤٤٨٤٧٤٩|پەڕە=٣٨١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230412012131/https://books.google.com/books?id=DTOJAAAAQBAJ&pg=PA381 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> گەشتیاری [[چینییەکان|چینی]] [[وانگ دایوان]] لە دەوروبەری ساڵی ١٣٣٠دا سەردانی شوێنێکی کرد بە ناوی ''دانماکسی'' ({{lang-zh|c=淡馬錫|p= Dànmǎxí|w=Tan Ma Hsi}}) یان ''تام ما سیاک''، بەپێی گۆکردن؛ ئەمە لەوانەیە نووسینەوەی ''[[تەماسێک]]'' بێت، یان بە جێگرەوەیەک، لەوانەیە تێکەڵەیەک بێت لە وشەی [[زمانی مالایی|مالایی]]ی {{lang|ms|Tanah}} بە واتای 'زەوی' و وشەی [[زمانی چینی|چینی]]ی {{lang|zh-Latn|xi}} بە واتای '[[قەسدیر]]'، کە لە دوورگەکەدا مامەڵەی پێوە دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA173 |سەردێڕ=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300–1800 |بەستەری نووسەر١=John N. Miksic |نووسەر=John N. Miksic |بڵاوکەرەوە=NUS Press |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١٦٩٥٧٤٣|پەڕەکان=١٧١–١٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240305143007/https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA173#v=onepage&q&f=false |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="toponym" /> جۆرە جیاوازەکانی ناوی {{lang|sa-Latn|Siṃhapura}} بۆ چەندین شار لە سەرانسەری ناوچەکەدا بەکاردەھێنران پێش دامەزراندنی [[شانشینی سینگاپوورا]]. لە [[بوودیزم و ھیندوویزم|کەلتووری ھیندوو-بوودایی]]دا، شێرەکان پەیوەست بوون بە ھێز و پاراستنەوە، کە ئەمەش لەوانەیە ڕوونکردنەوەیەک بێت بۆ سەرنجڕاکێشیی ناوێکی لەم جۆرە.{{sfn|Miksic|2013|pp=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA151 151–152]}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://mothership.sg/2016/12/5-other-places-in-asia-which-are-also-called-singapura/ |سەردێڕ=5 other places in Asia which are also called Singapura |نووسەر=Joshua Lee |ئیش=Mothership |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406022412/https://mothership.sg/2016/12/5-other-places-in-asia-which-are-also-called-singapura/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ناوی ''سینگاپوورا'' لە کاتێکدا پێش سەدەی ١٥ەم جێگەی ''[[تەماسێک]]''ی گرتەوە، دوای دامەزراندنی [[شانشینی سینگاپوورا]] لە دوورگەکەدا لەلایەن ''[[ڕاجا]]''یەکی (شازادەیەکی) ھەڵاتووی سوماترا لە [[پالمبانگ]]ەوە. بەڵام کاتی ورد و ھۆکاری گۆڕینی ناوەکە نەزانراوە. [[تۆمارە مالایییەکان|تۆمارە مالایییە]] نیمچە-مێژوویییەکان باس لەوە دەکەن کە [[تەماسێک]] لەلایەن [[سانگ نیلا ئوتاما]]، کە ''[[ڕاجا]]''یەکی سوماتری سەدەی ١٣یەم بوو لە [[پالمبانگ]]ەوە، ناونرا ''سینگاپوورا''. [[تۆمارە مالایییەکان|تۆمارەکان]] دەڵێن کە [[سانگ نیلا ئوتاما]] تووشی ئاژەڵێکی سەیر بوو لە دوورگەکەدا کە وای دانا شێرێک بێت. بە بینینی ئەمە وەک نیشانەیەک، ئەو شارۆچکەی ''سینگاپوورا''ی دامەزراند لەو شوێنەی کە تووشی ئاژەڵەکە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/sejarah-melayu-cheah-boon-kheng/page/n1/mode/2up?q= |سەردێڕ=Sejarah Melayu The Malay Annals MS RAFFLES No. 18 Edisi Rumi Baru/New Romanised Edition |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Academic Art & Printing Services Sdn. Bhd. |ژپنک=٩٦٧-٩٩٤٨-١٣-٧|editor-last1=Kheng |editor-first1=Cheah Boon |editor-last2=Ismail |editor-first2=Abdul Rahman Haji}}</ref>{{Rp|37, 88–92}}<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Brown |یەکەم=C.C. |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٥٢|سەردێڕ=The Malay Annals translated from Raffles MS 18 |ناونیشان=https://archive.org/details/malay-annals-C.-C.-Brown/page/n1/mode/2up?q= |journal=Journal of the Malayan Branch of the Royal Asiatic Society |بەرگ=٢٥|issue=2&3 |پەڕەکان=١–٢٧٦}}</ref>{{Rp|30–31}} دووەم گریمانە، کە لە [[تۆمە پیرێس#سوما ئۆریێنتاڵ|سەرچاوە پورتوگالییەکانەوە]] وەرگیراوە، پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئەم چیرۆکە ئەفسانەیییە لەسەر بنەمای ژیانی ڕاستەقینەی [[پارامیسڤارا|پارامیسڤارا]]ی [[پالمبانگ]] دامەزراوە. [[پارامیسڤارا|پارامیسڤارا]] سەربەخۆییی لە [[ماجاپھیت]] ڕاگەیاند و چووە سەر تەختی شێر. دوای ئەوەی لەلایەن [[جاڤایییەکان|جاڤایییەکانەوە]] بۆ تاراوگە دەرکرا، دەستی بەسەر ''[[تەماسێک]]''دا گرت. لەوانەیە ئەو ناوچەکەی دووبارە ناو نابێتەوە ''سینگاپوورا''، بە بیرھێنانەوەی ئەو تەختەی کە لێی دەرکرابوو.<ref name="turnbull">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Turnbull |یەکەم=C.M. |بەستەری نووسەر=C. M. Turnbull |سەردێڕ=A History of Modern Singapore, 1819–2005 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y9yvBgAAQBAJ&pg=PA22 |بڵاوکەرەوە=NUS Press |ساڵ=٢٠٠٩|پەڕەکان=٢١–٢٢|ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١-٦٩-٤٣٠-٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240305143058/https://books.google.com/books?id=Y9yvBgAAQBAJ&pg=PA22#v=onepage&q&f=false |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەژێر [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر سینگاپوور|داگیرکاریی ژاپۆنیدا]]، ناوی سینگاپوور گۆڕدرا بۆ {{Nihongo|''سیۆنان-تۆ''|[[wikt:昭|昭]] [[wikt:南|南]]|Shōnan|lead=yes}}، بە واتای 'ڕووناکی باشوور'.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abshire |یەکەم=Jean |سەردێڕ=The History of Singapore |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |پەڕە=١٠٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AHF59oExO80C&pg=PA104 |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٧٧٤٣-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211000704/https://books.google.com/books?id=AHF59oExO80C&pg=PA104 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Blackburn |یەکەم١=Kevin |یەکەم٢=Karl |دوایین٢=Hack |سەردێڕ=Did Singapore Have to Fall?: Churchill and the Impregnable Fortress |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠٣-٤٠٤٤٠-٩|پەڕە=١٣٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TUC2qveu-b8C&pg=PA132 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211000739/https://books.google.com/books?id=TUC2qveu-b8C&pg=PA132 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سینگاپوور ھەندێک جار بە نازناوی "شاری باخچە" ناودەبرێت، کە ئاماژەیە بۆ پارکەکان و شەقامە داردارەکانی.<ref>{{cite encyclopedia |last1=Goetz |first1=Philip W. |title=Singapore <!-- this is a guess fixing a bollixed ref --> |quote="Singapore, known variously as the 'Lion City,' or 'Garden City,' the latter for its many parks and tree-lined streets |encyclopedia=The New Encyclopædia Britannica |location=Chicago |edition=15th |date=1991 |page=832 |isbn=978-0-85229-529-8 |bibcode=1991neb..book.....G}}</ref> ناوێکی تری نافەرمی، "[[خاڵە سوورە بچووکەکە]]"، دوای ئەوە وەرگیرا کە وتارێک لە ''[[ئاسیان وۆڵ ستریت جۆرناڵ]]'' لە ٤ی ئابی ١٩٩٨دا گوتی سەرۆکی [[ئیندۆنیزیا]] [[بی. جی. حەبیبی]] ئاماژەی بە سینگاپوور کرد وەک خاڵێکی سوور لەسەر نەخشەیەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Glennie |یەکەم١=Charlotte |دوایین٢=Ang |یەکەم٢=Mavis |دوایین٣=Rhys |یەکەم٣=Gillian |دوایین٤=Aul |یەکەم٤=Vidhu |دوایین٥=Walton |یەکەم٥=Nicholas |سەردێڕ=50 reasons Singapore is the best city in the world |ناونیشان=https://edition.cnn.com/travel/article/singapore-50-reasons |وتەگێڕانەوە="The Lion City. The Garden City. The Asian Tiger. The 'Fine' City. All venerable nicknames, and the longtime favourite is the 'Little Red Dot'" |بڵاوکەرەوە=[[CNN]] |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807045157/http://edition.cnn.com/travel/article/singapore-50-reasons |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A little red dot in a sea of green |ناونیشان=https://www.economist.com/news/special-report/21657610-sense-vulnerability-has-made-singapore-what-it-today-can-it-now-relax-bit |newspaper=[[The Economist]] |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە="..with a characteristic mixture of pride and paranoia, Singapore adopted 'little red dot' as a motto" |شوێن=London |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171016175357/https://www.economist.com/news/special-report/21657610-sense-vulnerability-has-made-singapore-what-it-today-can-it-now-relax-bit |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Editorial: The mighty red dot |ناونیشان=http://www.thejakartapost.com/academia/2017/09/08/editorial-the-mighty-red-dot.html |ئیش=[[The Jakarta Post]] |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200128071756/https://www.thejakartapost.com/academia/2017/09/08/editorial-the-mighty-red-dot.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Habibie truly admired the 'Little Red Dot' |newspaper=[[Today (Singapore newspaper)|Today]] |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}.</ref> == مێژوو == === سینگاپووری دێرین === لە ساڵی ١٢٩٩دا، بەپێی ''[[تۆمارە مالایییەکان]]''، [[شانشینی سینگاپوورا]] لە دوورگەکەدا لەلایەن [[سانگ نیلا ئوتاما]]وە دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=J9JAAAAAYAAJ&pg=PA43 |سەردێڕ=Malay Annals |پەڕە=٤٣|نووسەر=<!--unknown; old historical document-->|translator-last=Leyden|translator-first=John |ڕێکەوت=١٨٢١}}</ref> ھەرچەندە مێژووییبوونی ئەو گێڕانەوانەی لە ''تۆمارە مالایییەکان''دا ھاتوون جێی مشتومڕی ئەکادیمین،{{sfn|Miksic|2013|p=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA154 154]}} بەڵام سەرەڕای ئەوەش لە چەندین بەڵگەنامەی جیاوازەوە زانراوە کە سینگاپوور لە سەدەی ١٤یەمدا، کە ئەوکات بە ''[[تەماسێک]]'' ناسرابوو، بەندەرێکی بازرگانی بووە لەژێر کاریگەریی ھەردوو ئیمپراتۆریەتیی [[ماجاپھیت]] و شانشینە [[شانشینی ئایوتایا|سیامییەکان]]دا،{{sfn|Miksic|2013|pp=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA184 183–185]}} و بەشێک بووە لە [[ئیندۆسفێر]].<ref name=Dixon>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dixon |یەکەم١=Robert M.W. |دوایین٢=Alexandra |یەکەم٢=Y. |ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Adjective Classes: A Cross-linguistic Typology |ناونیشان=https://archive.org/details/adjectiveclasses00dixo_002|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |پەڕە=[https://archive.org/details/adjectiveclasses٠٠dixo_٠٠٢/page/n٩٦ ٧٤]|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٠-١٩-٩٢٠٣٤٦-٦}}</ref><ref name=Matisoff1990>{{بیرخستنەوە|دوایین=Matisoff |یەکەم=James|بەستەری نووسەر=James Matisoff |سەردێڕ=On Megalocomparison |journal=Language |بەرگ=٦٦|issue=1 |پەڕەکان=١٠٦–١٢٠|ساڵ=١٩٩٠|doi=10.2307/415281 |jstor=415281}}</ref><ref name=Enfield>{{بیرخستنەوە|دوایین=Enfield |یەکەم=N.J. |سەردێڕ=Areal Linguistics and Mainland Southeast Asia |journal=Annual Review of Anthropology |بەرگ=٣٤|پەڕەکان=١٨١–٢٠٦|ساڵ=٢٠٠٥|doi=10.1146/annurev.anthro.34.081804.120406 |ناونیشان=http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:57458/component/escidoc:57459/Enfield_2005_areal.pdf |hdl=11858/00-001M-0000-0013-167B-C|hdl-access=free|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170816071246/http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:57458/component/escidoc:57459/Enfield_2005_areal.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="academia edu">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.academia.edu/2635407 |سەردێڕ=As in Heaven, So on Earth: The Politics of Visnu Siva and Harihara Images in Preangkorian Khmer Civilisation |journal=Journal of Southeast Asian Studies |بەرگ=٣٤|issue=1 |پەڕەکان=٢١–٣٩|بڵاوکەرەوە=Academia|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|دوایین١=Lavy |یەکەم١=Paul A. |ساڵ=٢٠٠٣|doi=10.1017/S002246340300002X |s2cid=154819912|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210812222402/https://www.academia.edu/2635407|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |issn=0022-4634}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/stark/pdfs/AP1999%20article.pdf |سەردێڕ=Results of the 1995–1996 Archaeological Field Investigations at Angkor Borei, Cambodia |بڵاوکەرەوە=University of Hawai'i-Manoa|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150923172419/http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/AP1999%20article.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> ئەم شانشینە بەھیندیبووانە بە خۆڕاگرییەکی سەرسووڕھێنەر، یەکپارچەییی سیاسی و سەقامگیریی کارگێڕی جیادەکرانەوە.<ref>Pierre-Yves Manguin, "From Funan to Sriwijaya: Cultural continuities and discontinuities in the Early Historical maritime states of Southeast Asia", in ''25 tahun kerjasama Pusat Penelitian Arkeologi dan Ecole française d'Extrême-Orient,'' Jakarta, Pusat Penelitian Arkeologi / EFEO, 2002, p. 59–82.</ref> سەرچاوە مێژوویییەکانیش ئاماژە بەوە دەکەن کە لە دەوروبەری کۆتاییی سەدەی ١٤یەمدا، فەرمانڕەواکەی، [[پارامیسڤارا]]، لەلایەن [[ماجاپھیت]] یان سیامییەکانەوە ھێرشی کرایە سەر، کە ناچاری کرد بگوێزێتەوە بۆ [[مالاکا]] و لەوێ [[سوڵتاننشینی مالاکا]]ی دامەزراند.{{sfn|Miksic|2013|pp=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA162 155–163]}} بەڵگە شوێنەوارییەکان پێشنیاری ئەوە دەکەن کە نیشتەجێبوونە سەرەکییەکەی سەر [[گردی فۆرت کانینگ]] لەم کاتەدا چۆڵ کرا، ھەرچەندە نیشتەجێبوونێکی بازرگانیی بچووک بۆ ماوەیەک دواتر لە سینگاپوور بەردەوام بوو.<ref name="turnbull" /> لە ساڵی ١٦١٣دا، ھێرشبەرە [[پورتوگالییەکان]] نیشتەجێبوونەکەیان سووتاند، و دوورگەکە بۆ دوو سەدەی داھاتوو چووە ناو گۆشەگیری و ونبوونەوە.<ref name="Borschbergp157-158">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Borschberg |یەکەم=P. |سەردێڕ=The Singapore and Melaka Straits. Violence, Security and Diplomacy in the 17th century |بڵاوکەرەوە=NUS Press |ساڵ=٢٠١٠|شوێن=Singapore |پەڕەکان=١٥٧–١٥٨|ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١-٦٩-٤٦٤-٧}}</ref> لەو کاتەدا، سینگاپوور بە ناو بەشێک بوو لە [[سوڵتاننشینی جۆھۆر]].<ref name="country studies">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://countrystudies.us/singapore/3.htm |سەردێڕ=Country Studies: Singapore: History |بڵاوکەرەوە=U.S. Library of Congress|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060923070753/http://countrystudies.us/singapore/3.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ناوچە دەریایییە فراوانەکە و بەشێکی زۆری بازرگانی بۆ قۆناغی داھاتوو دوای داگیرکردنی مالاکا لەلایەن ھۆڵەندییەکانەوە لە ساڵی ١٦٤١دا، لەژێر کۆنترۆڵی [[مالاکای ھۆڵەندی|ھۆڵەندا]]دا بوو.<ref name=uslcFοunding>{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Leitch Lepoer|editor-first=Barbara |سەردێڕ=Singapore: A Country Study |ناونیشان=http://countrystudies.us/singapore/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٠|زنجیرە=Country Studies |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=GPO for tus/singapore/4.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091015211019/http://countrystudies.us/singapore/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === داگیرکاریی بەریتانیا === [[File:Letter from William Farquhar to Sultan Muhammad Kanzul Alam, the Sultan of Brunei, dated 28 November 1819.jpg|thumb|نامەیەک لە [[ویلیام فارکوار]]ەوە بۆ سوڵتان محەممەد کانزول عەلەم، ٢١ەمین [[پێڕستی سوڵتانەکانی بروونای|سوڵتانی بروونای]]، بە ڕێکەوتی ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٨١٩. لە دێڕی یەکەمدا، فارکوار ئاماژە بەوە دەکات کە سوڵتان حوسێن شا و تێمێنگۆنگ عەبدولڕەحمان ڕێگەیان بە [[کۆمپانیای بەریتانیی ڕۆژھەڵاتی ھیندستان]] داوە کە لە ٦ی شوباتی ١٨١٩دا [[کارگە (بنکەی بازرگانی)|کارگەیەک]] لە سینگاپوور دابمەزرێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Nicholl |یەکەم١=Robert |سەردێڕ=From Buckfast to Borneo: Essays Presented to Father Robert Nicholl on the 85th Anniversary of His Birth, 27 March 1995 |دوایین٢=King |یەکەم٢=Victor T. |دوایین٣=Horton |یەکەم٣=A. V. H. |بڵاوکەرەوە=University of Hull |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٩٥٨-٨٣٦-٢|شوێن=Hull, England |پەڕەکان=٢١٩|chapter=Malay sources for the history of the Sultanate of Brunei in the early nineteenth century: some letters from the reign of Sultan Muhammad Kanzul Alam (Annabel Teh Gallop) |oclc=٣٥٣٦٦٦٧٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢|chapter-url=https://www.academia.edu/11507827 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211000715/https://www.academia.edu/11507827 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://www.bl.uk/manuscripts/Viewer.aspx?ref=add_ms_12398_f019r |سەردێڕ=Farquhar Letterbook (Add MS 12398) |ساڵ=١٨٤٢|پەڕەکان=٣٩–٤٠|زمان=ms |chapter=Ini kupia surat kepada Raja Barunai |trans-chapter=This is a copy of the letter to the Raja of Brunei |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220424173837/http://www.bl.uk/manuscripts/Viewer.aspx?ref=add_ms_12398_f019r |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>]] پارێزگاری بەریتانی [[ستامفۆرد ڕافڵز]] لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٨١٩ گەیشتە سینگاپوور و زوو دوورگەکەی وەک ھەڵبژاردەیەکی سروشتی بۆ بەندەرە نوێیەکە ناسی.<ref name="YongRao1995">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Mun Cheong Yong |نووسەر٢=V. V. Bhanoji Rao |سەردێڕ=Singapore-India Relations: A Primer |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZdZo5Ui8oS4C&pg=PA3 |ساڵ=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=NUS Press |ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١-٦٩-١٩٥-٠|پەڕە=٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211000734/https://books.google.com/books?id=ZdZo5Ui8oS4C&pg=PA3#v=onepage&q&f=false|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو کاتە دوورگەکە بە ناو لەلایەن [[تێنگکو عەبدولڕەحمان|تێنگکو عەبدولڕەحمان]]، [[سوڵتانی جۆھۆر]]ەوە حوکم دەکرا، کە لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ھۆڵەندی|ھۆڵەندییەکان]] و [[بوگیس]]ەکانەوە کۆنترۆڵ کرابوو.<ref name="Trocki2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Trocki |یەکەم=Carl A. |سەردێڕ=Singapore: Wealth, Power and the Culture of Control |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vA-CAgAAQBAJ&pg=PA73 |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٥٠٢٤٣-١|پەڕە=٧٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211000706/https://books.google.com/books?id=vA-CAgAAQBAJ&pg=PA73#v=onepage&q&f=false|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام [[سوڵتاننشین]]ەکە بەھۆی دابەشبوونی کوتلەیییەوە لاواز ببوو: [[تێمێنگۆنگ عەبدولڕەحمان|عەبدولڕەحمان]]، [[تێمێنگۆنگی جۆھۆر]] بۆ تێنگکو عەبدولڕەحمان، ھەروەھا بەرپرسەکانی، دڵسۆز بوون بۆ برا گەورەکەی سوڵتان، [[سوڵتان حوسێن شا|تێنگکو لۆنگ]]، کە لە [[تاراوگە]] لە [[دوورگەی پێنیێنگات]]، لە [[دوورگەکانی ڕیاو]] دەژیا. بە یارمەتیی تێمێنگۆنگ، ڕافڵز توانی تێنگکو لۆنگ بە قاچاخ بگەڕێنێتەوە بۆ سینگاپوور. ڕافڵز پێشنیاری کرد کە تێنگکو لۆنگ وەک سوڵتانی ڕەوای جۆھۆر بناسێنێت، لەژێر ناونیشانی [[سوڵتان حوسێن شا|سوڵتان حوسێن]]، ھەروەھا پارەیەکی ساڵانەی ٥٠٠٠ دۆلاری پێبدات و ٣٠٠٠ دۆلاری تریش بە تێمێنگۆنگ بدات؛ لە بەرامبەردا، سوڵتان حوسێن مافی دامەزراندنی بنکەیەکی بازرگانی لە سینگاپوور دەدات بە بەریتانییەکان.<ref name="uslcFounding">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore – Founding and Early Years |ناونیشان=http://countrystudies.us/singapore/4.htm |بڵاوکەرەوە=[[U.S. Library of Congress]]|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221117143728/http://countrystudies.us/singapore/4.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[پەیماننامەی سینگاپوور|پەیماننامەی سینگاپوور]] لە ٦ی شوباتی ١٨١٩ واژوو کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1819 – The February Documents |بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Defence (Singapore)|Ministry of Defence]] |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ١٩٩٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٦|دوایین=Ng |یەکەم=Jenny |ناونیشان=http://www.mindef.gov.sg/imindef/about_us/history/overview/the_early_years/v01n02b_history.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170717065310/https://www.mindef.gov.sg/imindef/about_us/history/overview/the_early_years/v01n02b_history.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Milestones in Singapore's Legal History |بڵاوکەرەوە=[[Supreme Court, Singapore]]|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://app.supremecourt.gov.sg/default.aspx?pgID=39|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070927183512/http://app.supremecourt.gov.sg/default.aspx?pgID=39|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}</ref> لە ساڵی ١٨٢٤دا، پەیماننامەیەکی تر لەگەڵ سوڵتان بووە ھۆی ئەوەی کە تەواوی دوورگەکە ببێتە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]].<ref name="Founding of Modern Singapore">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Founding of Modern Singapore |ناونیشان=http://app.www.sg/who/32/Founding-of-Modern-Singapore.aspx |بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Information, Communications and the Arts]]|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090508135636/http://app.www.sg/who/32/Founding-of-Modern-Singapore.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠٠٩}}</ref> لە ساڵی ١٨٢٦دا، سینگاپوور بوو بە بەشێک لە [[نیشینگە گەروویییەکان]]، کە ئەوکات لەژێر دەسەڵاتی [[ھیندستانی بەریتانی]]دا بوون. سینگاپوور لە ساڵی ١٨٣٦ بوو بە پایتەختی ناوچەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.archiveeditions.co.uk/titledetails.asp?tid=17 |سەردێڕ=East & South-East Asia Titles: Straits Settlements Annual Reports (Singapore, Penang, Malacca, Labuan) 1855–1941 |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120609014003/http://www.archiveeditions.co.uk/titledetails.asp?tid=17|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێش گەیشتنی ڕافڵز، تەنیا نزیکەی ھەزار کەس لە دوورگەکەدا دەژیان، کە زۆربەیان [[مالایییەکان|مالایییە ڕەسەنەکان]] بوون لەگەڵ ژمارەیەکی کەم لە [[چینییە تاراوگەنشینەکان|چینییەکان]].<ref name="The Malays">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Malays |ناونیشان=http://yesterday.sg/discover-more/communities-festivals/communities/the-malays/ |بڵاوکەرەوە=National Heritage Board 2011|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110223000344/http://yesterday.sg/discover-more/communities-festivals/communities/the-malays/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> تا ساڵی ١٨٦٠ ژمارەی دانیشتووان بۆ زیاتر لە ٨٠٬٠٠٠ کەس بەرزبووەوە، کە زیاتر لە نیوەیان [[سینگاپوورییە چینییەکان|چینی]] بوون.<ref name="Founding of Modern Singapore" /> زۆرێک لەم کۆچبەرە سەرەتایییانە بۆ کارکردن لە کێڵگەکانی بیبەر و [[گامبیر]] ھاتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/stream/cu31924023134368#page/n227/mode/2up|editor1-last=Wright|editor1-first=Arnold|editor2-last=Cartwright|editor2-first=H.A. |دوایین=Sanderson |یەکەم=Reginald |ڕێکەوت=١٩٠٧|سەردێڕ=Twentieth century impressions of British Malaya: its history, people, commerce, industries, and resources |پەڕەکان=٢٢٠–٢٢١}}</ref> لە ساڵی ١٨٦٧دا، نیشینگە گەروویییەکان لە [[ھیندستانی بەریتانی]] جیاکرانەوە، و کەوتنە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی [[شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەندا|بەریتانیاوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=372a4e72-9f1b-4eb4-9ec6-58cad02000f0 |سەردێڕ=Singapore attains crown colony status – Singapore History |وێبگە=nlb.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414171544/https://eresources.nlb.gov.sg/history/events/372a4e72-9f1b-4eb4-9ec6-58cad02000f0|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر، لە دەیەی ١٨٩٠ەکاندا، کاتێک پیشەسازیی لاستیک لە [[مالایا]] و سینگاپوور دامەزرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=a8ceea4c-1c8b-4c9a-885c-b85038b39e4c|سەردێڕ=First Rubber Trees are Planted in Singapore – 1877 |وێبگە=History SG |بڵاوکەرەوە=National Library Board Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180614122517/http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/a8ceea4c-1c8b-4c9a-885c-b85038b39e4c|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوورگەکە بوو بە ناوەندێکی جیھانی بۆ پۆلێنکردن و ھەناردەکردنی لاستیک.<ref name="Founding of Modern Singapore" /> [[File:Singapore 1865 SLNSW FL15083916.jpg|thumb|لیتۆگرافیایەک لەلایەن [[ڤینسێنت بروکس]] بۆ [[شاری سینگاپوور (قەوارەی مێژوویی)|شاری سینگاپوور]] لە ساڵی ١٨٦٥ لەسەر چیای واڵیچی پێشووەوە]] سینگاپوور بە شێوەیەکی زۆر کاریگەریی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]ی (١٩١٤-١٩١٨) بەسەرەوە نەبوو، چونکە ململانێکە بۆ [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] بڵاونەبووەوە. تاکە ڕووداوی گرنگ لە کاتی جەنگەکەدا [[یاخیبوونی ١٩١٥ی سینگاپوور|یاخیبوونی ساڵی ١٩١٥ی سینگاپوور]] بوو لەلایەن [[سیپۆی|سەربازە]] [[موسڵمان]]ەکانەوە لە ھیندستانی بەریتانییەوە، کە لە سینگاپوور جێگیر کرابوون.<ref name=Brill1>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Indian Army in the Two World Wars |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cON5DwAAQBAJ&pg=PA17 |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers]] |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٢١١٤٥-٢|پەڕەکان=١٧–١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211000843/https://books.google.com/books?id=cON5DwAAQBAJ&pg=PA17#v=onepage&q&f=false|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای بیستنی دەنگۆی ئەوەی کە دەنێردرێن بۆ شەڕکردن دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، کە دەوڵەتێکی موسڵمان بوو، سەربازەکان یاخیبوون، و ئەفسەرەکانیان و چەندین ھاووڵاتیی مەدەنیی بەریتانییان کوشت پێش ئەوەی یاخیبوونەکە لەلایەن ھێزە ناموسڵمانەکانەوە کە لە [[جۆھۆر]] و [[میانمار|بورما]]وە گەیشتن، سەرکوت بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=82db2bb0-b99c-4a9f-9beb-b25626cb3f87 |سەردێڕ=1915 Singapore Mutiny |وێبگە=National Library Board |بڵاوکەرەوە=National Library Board Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210225200105/https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_570_2005-01-24.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:HMS-Repulse-Battlecruiser-IWM-collections.jpg|thumb|[[کەشتیی شەڕکەر|کەشتیی شەڕکەری]] [[ئێچ ئێم ئێس ڕیپەڵس (١٩١٦)|ئێچ ئێم ئێس ڕیپەڵس]]، یەکێک لەو چەند کەشتییە گەورانەی کە لەلایەن چێرچڵەوە نێردرابوو بۆ سینگاپوور بۆ پاراستنی]] دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، بەریتانییەکان بنکە گەورەکەی [[بنکەی ھێزی دەریاییی سینگاپوور|ھێزی دەریاییی سینگاپوور]]یان وەک بەشێک لە [[ستراتیژیی سینگاپوور|ستراتیژیی بەرگریی سینگاپوور]] بنیات نا.<ref name="Stille2016">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stille |یەکەم=Mark |سەردێڕ=Malaya and Singapore 1941–42: The fall of Britain's empire in the East |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gHe9DAAAQBAJ&pg=PA5 |ساڵ=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٢٨-١١٢٤-٠|پەڕەکان=٥–٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211000710/https://books.google.com/books?id=gHe9DAAAQBAJ&pg=PA5#v=onepage&q&f=false|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٢١ ڕاگەیەندرا، دروستکردنی بنکەکە بە خاوخلیچکی بەردەوام بوو تاوەکوو [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر مانچووریا|داگیرکاریی ژاپۆنییەکان بۆ سەر مانچووریا]] لە ساڵی ١٩٣١. بە تێچووی ٦٠ ملیۆن دۆلار و ھەرچەندە تا ساڵی ١٩٣٨ بەتەواوی تەواو نەببوو، بەڵام گەورەترین [[وشکەحەوز]]ی جیھان بوو، سێیەم گەورەترین [[حەوزی سەرئاوکەوتوو]] بوو، و تانکیی سووتەمەنیی ئەوەندەی ھەبوو کە بۆ ماوەی شەش مانگ پاڵپشتیی تەواوی ھێزی دەریاییی بەریتانیا بکات.<ref name="Stille2016" /><ref name="Tan2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tan |یەکەم=Kevin |سەردێڕ=Marshall of Singapore: A Biography |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BH88kpvyrdYC&pg=PA90 |ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Institute of Southeast Asian Studies |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٢٣٠-٨٧٨-٨|پەڕەکان=٩٠–}}</ref><ref name="Hobbs2017">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hobbs |یەکەم=David |سەردێڕ=The British Pacific Fleet: The Royal Navy's Most Powerful Strike Force |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FVEgDAAAQBAJ&pg=PA5 |ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Naval Institute Press |ژپنک=٩٧٨-١-٦١٢٥١-٩١٧-٣|پەڕە=٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211001300/https://books.google.com/books?id=FVEgDAAAQBAJ&pg=PA5#v=onepage&q&f=false |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بنکەکە بە تۆپە گەورەکانی {{convert|15|in|mm|adj=on}}ی ھێزی دەریایی دەپارێزرا کە لە [[فۆرت سیلۆسۆ]]، [[فۆرت کانینگ]] و لابرادۆر جێگیر کرابوون، ھەروەھا فڕۆکەخانەیەکی [[ھێزی ئاسمانیی شاھانە]] لە [[بنکەی ئاسمانیی تێنگاھ]] ھەبوو. [[وینستۆن چێرچڵ]] وەک "[[جیبرالتار]]ی ڕۆژھەڵات" وەسفی دەکرد، و گفتوگۆ سەربازییەکان زۆرجار بە سادەیی ناویان دەبرد "[[ڕۆژھەڵاتی سوێس]]". بەڵام، [[کەشتیگەلی ناوخۆیی]]ی بەریتانیا لە ئەورووپا جێگیر ببوو، و بەریتانییەکان نەیاندەتوانی تێچووی دروستکردنی کەشتیگەلێکی دووەم بدەن بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان لە ئاسیا. پلانەکە ئەوە بوو کە لە کاتی باری لەناکاودا کەشتیگەلی ناوخۆیی بەخێرایی بەرەو سینگاپوور بڕۆن. لە ئەنجامدا، دوای ئەوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لە ساڵی ١٩٣٩ ھەڵگیرسا، کەشتیگەلەکە بەتەواوی سەرقاڵی پاراستنی بەریتانیا بوو، و سینگاپووری بە لاوازی لە بەردەم [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر سینگاپوور|داگیرکاریی ژاپۆن]]دا جێھێشت.<ref name="LambTarling2001">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lamb |یەکەم١=Margaret |دوایین٢=Tarling |یەکەم٢=Nicholas |سەردێڕ=From Versailles to Pearl Harbor: The Origins of the Second World War in Europe and Asia |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4izcCwAAQBAJ&pg=PA39 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200818180438/https://books.google.com/books?id=4izcCwAAQBAJ&pg=PA39 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Macmillan International Higher Education |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٣٩-٣٧٧٢-٨|پەڕە=٣٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BH88kpvyrdYC&pg=PA90 |سەردێڕ=Marshall of Singapore: A Biography |دوایین=Tan |یەکەم=Kevin |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٢٣٠-٨٧٨-٨|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Institute of Southeast Asian Studies}}</ref> === داگیرکاریی ژاپۆن === [[File:Evacuation of British POWs, Kallang Airport, Singapore - 19450908.jpg|thumb|right|دیلەکانی جەنگی بەریتانی لە ساڵی ١٩٤٥ پاش {{بنز|خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن|en|Japanese surrender|lt=خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن}} لە {{بنز|فڕۆکەخانەی کالانگ|en|Kallang Airport|lt=فڕۆکەخانەی کالانگ}} چۆڵ دەکرێن. تاوەری کۆنترۆڵی فڕۆکەخانەکە، کە نزیک شارەکە ھەڵکەوتووە، پارێزراوە.]] لە ماوەی {{بنز|جەنگی زەریای پاسیفیک|en|Pacific War|lt=جەنگی زەریای پاسیفیک}}دا، {{بنز|ھەڵمەتی مالایا|en|Malayan campaign|lt=لەشکرکێشیی ژاپۆن بۆ سەر مالایا}} گەیشتە لووتکە لە {{بنز|شەڕی سینگاپوور|en|Battle of Singapore|lt=شەڕی سینگاپوور}}. کاتێک ھێزی ٦٠٬٠٠٠ سەربازیی بەریتانی لە ١٥ی شوباتی ١٩٤٢ خۆیان بەدەستەوە دا، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا وینستۆن چێرچڵ شکستەکەی بە "خراپترین کارەسات و گەورەترین خۆبەدەستەوەدان لە مێژووی بەریتانیادا" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/15/newsid_3529000/3529447.stm |سەردێڕ=On This Day&nbsp;– 15 February 1942: Singapore forced to surrender |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ١٩٤٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190519174009/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/15/newsid_3529000/3529447.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زیانەکانی بەریتانیا و ئیمپراتۆریەت لە کاتی شەڕکردن بۆ سینگاپوور زۆر قورس بوون، کە بە کۆی گشتی نزیکەی ٨٥٬٠٠٠ کارمەند بەدیل گیران.{{sfn|Wigmore|1957|p=382}} نزیکەی ٥٬٠٠٠ کەس کوژران یان بریندار بوون،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.historynet.com/battle-of-singapore |سەردێڕ=Battle of Singapore |بڵاوکەرەوە=World History Group |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150512181020/http://www.historynet.com/battle-of-singapore |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە زۆرینەیان {{بنز|ئوسترالییەکان|en|Australians|lt=ئوسترالییەکان}} بوون.{{sfn|Legg|1965|p=248}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=1,000 Aussie victims of WWII join suit against Japan |یەکەم=Teresa |دوایین=Ooi |newspaper=[[The Straits Times]] |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=South West Pacific War: Australia's Fine Record |ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19460912-1.2.47?ST=1&AT=search&k=battle%20of%20singapore,%20world%20war%20ii,%20australians&QT=battle,of,singapore,world,war,ii,australians&oref=article |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ١٩٤٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220093327/https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19460912-1.2.47?ST=1&AT=search&k=battle%20of%20singapore,%20world%20war%20ii,%20australians&QT=battle,of,singapore,world,war,ii,australians&oref=article |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> قوربانیانی ژاپۆن لە کاتی شەڕەکەدا لە سینگاپوور گەیشتە ١٬٧١٤ کوژراو و ٣٬٣٧٨ بریندار.{{sfn|Wigmore|1957|p=382}}{{efn|دابەشبوونی زیانەکانی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی پێکھاتبوو لە ٣٨٬٤٩٦ شانشینی یەکگرتوو، ١٨٬٤٩٠ ئوسترالی، ٦٧٬٣٤٠ ھیندی و ١٤٬٣٨٢ سەربازی خۆبەخشی ناوخۆیی. کۆی گشتی قوربانیانی ئوسترالیا پێکھاتبوو لە ١٬٧٨٩ کوژراو و ١٬٣٠٦ بریندار.{{sfn|Wigmore|1957|p=382}}}} داگیرکارییەکە بوو بە خاڵێکی وەرچەرخانی گەورە لە مێژووی چەندین نەتەوەدا، لەوانەش {{بنز|ژاپۆن|en|Japan|lt=ژاپۆن}}، {{بنز|شانشینی یەکگرتوو|en|United Kingdom|lt=بەریتانیا}}، و سینگاپوور. ڕۆژنامەکانی ژاپۆن بە سەرکەوتوویی ڕایانگەیاند کە ئەم سەرکەوتنە دۆخی گشتیی جەنگەکە یەکلایی دەکاتەوە.{{sfn|Toland|1970|p=277}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Japanese Occupation newspaper in library portal |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/japanese-occupation-newspaper-in-library-portal |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |یەکەم=Melody |دوایین=Zaccheus |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220819024819/https://www.straitstimes.com/singapore/japanese-occupation-newspaper-in-library-portal |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە نێوان ٥٬٠٠٠ بۆ ٢٥٬٠٠٠ کەسی بە ڕەچەڵەک چینی لە {{بنز|کۆمەڵکوژیی سوک چینگ|en|Sook Ching massacre|lt=کۆمەڵکوژیی سوک چینگ}}ی دواتردا کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+sg0027) |سەردێڕ=Singapore, Shonan: Light of the South |دوایین=Leitch Lepoer |یەکەم=Barbara |ساڵ=١٩٨٩|وێبگە=[[Library of Congress Country Studies]] |بڵاوکەرەوە=[[United States Government Printing Office|Government Printing Office]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|شوێن=Washington, DC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170629230435/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+sg0027) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێزەکانی بەریتانیا {{بنز|ئۆپەراسیۆنی مەیلفیست|en|Operation Mailfist|lt=پلانیان دانابوو سینگاپوور ڕزگار بکەن}} لە ساڵانی ١٩٤٥/١٩٤٦؛ بەڵام، جەنگەکە کۆتایی ھات پێش ئەوەی ئەم ئۆپەراسیۆنانە ئەنجام بدرێن.{{sfn|Bose|2010|pp=18–20}}<ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The real Japanese surrender |ناونیشان=http://staff.science.nus.edu.sg/~sivasothi/blog/pdf/jap_surrender-st04sep2005.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://wayback.archive-it.org/all/20080119210334/http://staff.science.nus.edu.sg/~sivasothi/blog/pdf/jap_surrender-st04sep2005.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|newspaper=The Sunday Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> === قۆناغی دوای جەنگ === [[File:Map of Singapore City in 1951.png|thumb|right|نەخشەی {{بنز|شاری سینگاپوور (قەوارەی مێژوویی)|en|City of Singapore (historical entity)|lt=شاری سینگاپوور}} لە ساڵی ١٩٥١]] دوای [[خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن]] بە {{بنز|ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|en|Allies of World War II|lt=ھاوپەیمانان}} لە ١٥ی ئابی ١٩٤٥، سینگاپوور کەوتە ناو دۆخێکی کورتخایەنی توندوتیژی و پشێوییەوە؛ تاڵانکردن و [[کوشتنی تۆڵەسەندنەوە]] بەتایبەتی دژی ھاوبەش[[ھاوبەشیی سەردەمی جەنگ|ەکان (خۆفرۆشان)]] بەربڵاو بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Keo |یەکەم١=Bernard Z |سەردێڕ=Malaya Transformed: Upheaval in Post-War Malaya, 1945–1946 |journal=Imagining Malaya |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥|پەڕەکان=٥٤–٧٦|doi=10.1093/9780198917113.003.0003 |ناونیشان=https://academic.oup.com/book/59235/chapter/499141301 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ھێزەکانی بەریتانیا، ئوسترالیا، و ھیندستان بە سەرکردایەتیی لۆرد [[لویز ماونتباتن]] [[ئۆپەراسیۆنی تایدڕەیس]] بۆ وەرگرتنی خۆبەدەستەوەدانی فەرمیی ھێزەکانی ژاپۆن لە ناوچەکەدا لە جەنەڕاڵ [[سێیشیرۆ ئیتاگاکی]] بە نوێنەرایەتیی جەنەڕاڵ [[ھیسایچی تێراوچی]] لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٤٥.{{sfn|Bose|2010|pp=18–20}}<ref name="auto1" /> لە ھەمان کاتدا، [[تۆمۆیۆکی یاماشیتا]] لەلایەن کۆمیسیۆنێکی سەربازیی ئەمریکاوە دادگایی کرا بۆ تاوانەکانی جەنگ، بەڵام نەک بۆ ئەو تاوانانەی لەلایەن ھێزەکانییەوە لە مالایا یان سینگاپوور ئەنجام درابوون. ئەو تاوانبار کرا و لە ٢٣ی شوباتی ١٩٤٦ لە {{بنز|کۆمۆنوێلسی فلیپین|en|Commonwealth of the Philippines|lt=فلیپین}} لەسێدارە درا (ھەڵواسرا).{{sfn|Smith|2006|pp=556–557}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Yamashita Hanged |ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/maltribune19460223-1.2.12 |ئیش=Malaya Tribune |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ١٩٤٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191022150250/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/maltribune19460223-1.2.12 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشێکی زۆری ژێرخانی سینگاپوور لە کاتی جەنگەکەدا وێران ببوو، لەوانەش ئەوانەی بۆ دابینکردنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان پێویست بوون. کەمیی خۆراک بووە ھۆی بەدخۆراکی، نەخۆشی، و تاوان و توندوتیژیی بەربڵاو. زنجیرەیەک مانگرتن لە ساڵی ١٩٤٧دا بووە ھۆی وەستانی گەورە لە گواستنەوەی گشتی و خزمەتگوزارییەکانی تردا. بەڵام، تا کۆتاییی ١٩٤٧ ئابووری دەستی بە چاکبوونەوە کرد، کە بەھۆی زیادبوونی خواستی نێونەتەوەیی بۆ قەسدیر و لاستیک ئاسانکاریی بۆ کرا.<ref name="uslcAftermathOfWar">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore – Aftermath of War |ناونیشان=http://countrystudies.us/singapore/9.htm |بڵاوکەرەوە=U.S. Library of Congress |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110514010408/http://countrystudies.us/singapore/9.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شکستی بەریتانیا لە بەرگریکردنی سەرکەوتووانە لە کۆلۆنییەکەی دژی ژاپۆنییەکان، وێنەی ئەو وڵاتەی لە چاوی سینگاپوورییەکاندا گۆڕی. [[ئیدارەی سەربازیی بەریتانیا (مالایا)|ئیدارەی سەربازیی بەریتانی]] لە ١ی نیسانی ١٩٤٦ کۆتایی ھات، و سینگاپوور بوو بە {{بنز|کۆلۆنیی تاج|en|crown colony|lt=کۆلۆنییەکی شاھانەیی}} جیاواز و سەربەخۆ، چونکە [[نیشینگە گەروویییەکان]] لەو ساڵەدا بە فەرمی ھەڵوەشێنرانەوە.<ref name="uslcAftermathOfWar" /> لە تەممووزی ١٩٤٧دا، ئەنجومەنێکی {{بنز|ئەنجومەنی وەزیرانی سینگاپوور#مێژوو|en|Cabinet of Singapore#History|lt=جێبەجێکار}} و {{بنز|ئەنجومەنی یاسادانانی سینگاپوور|en|Legislative Council of Singapore|lt=ئەنجومەنێکی یاسادانان}} (LegCo) دووبارە پێکھێنرانەوە و ھەڵبژاردنی شەش ئەندامی ئەنجومەنی یاسادانان بۆ {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٤٨|en|1948 Singaporean general election|lt=ساڵی ١٩٤٨}} دیاری کرا. تەنھا یەک پارتی سیاسی، {{بنز|پارتی پێشکەوتنخواز (سینگاپوور)|en|Progressive Party (Singapore)|lt=پارتی پێشکەوتنخواز}}، کێبڕکێی کرد لەم ھەڵبژاردنە گشتییە زۆر سنووردارەدا، کە لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٥١|en|1951 Singaporean general election|lt=ساڵی ١٩٥١یشدا}} بەردەوام بوو.<ref name="micaSelfGovernment">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Towards Self-government |ناونیشان=http://www.sg/explore/history_towards.htm |بڵاوکەرەوە=Ministry of Information, Communications and the Arts, Singapore |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20060713023113/http://www.sg/explore/history_towards.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ماوەی دەیەی ١٩٥٠ەکاندا، [[پارتی کۆمۆنیستی مالایا|کۆمۆنیستە چینییەکان]]، کە پەیوەندیی بەھێزیان لەگەڵ سەندیکاکانی کرێکاران و قوتابخانە چینییەکاندا ھەبوو، {{بنز|شەڕی گەریلا|en|Guerrilla warfare|lt=شەڕێکی گەریلا (پارتیزانی)یان}} دژی حکوومەت ھەڵگیرساند، کە بووە ھۆی {{بنز|باری لەناکاوی مالایا|en|Malayan Emergency|lt=باری لەناکاوی مالایا}}. {{بنز|ئاژاوەکانی خزمەتی نیشتمانیی ١٩٥٤|en|1954 National Service riots|lt=ئاژاوەکانی خزمەتی نیشتمانیی ساڵی ١٩٥٤}}، {{بنز|ئاژاوەکانی پاسی ھۆک لی|en|Hock Lee bus riots|lt=ئاژاوەکانی پاسی ھۆک لی لە ساڵی ١٩٥٥}}، و {{بنز|ئاژاوەکانی قوتابخانە ناوەندییە چینییەکان|en|Chinese middle schools riots|lt=ئاژاوەکانی قوتابخانە ناوەندییە چینییەکان لە ساڵی ١٩٥٦}} لە سینگاپوور ھەموویان پەیوەست بوون بەم ڕووداوانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://library.thinkquest.org/12405/19.htm |سەردێڕ=Communism |وێبگە=Thinkquest|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20000409182924/http://library.thinkquest.org/12405/19.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٠٠}}</ref> {{بنز|دەیڤد مارشال (سیاسەتمەداری سینگاپووری)|en|David Marshall (Singaporean politician)|lt=دەیڤد مارشال}}، سەرکردەی لایەنگری سەربەخۆییی {{بنز|بەرەی کار|en|Labour Front|lt=بەرەی کار}}، سەرکەوتنی بەدەستھێنا لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٥٥|en|1955 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور لە ساڵی ١٩٥٥دا}} کە مافی {{بنز|مافی دەنگدان|en|suffrage|lt=دەنگدانی}} تێدا فراوان کرابوو بەڵام ھێشتا گشتگیر نەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Low |یەکەم=James |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=Kept in Position: The Labour Front-Alliance Government of Chief Minister David Marshall in Singapore, April 1955 – June 1956 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20072556 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |بەرگ=٣٥|issue=1 |پەڕەکان=٤١–٦٤|doi=10.1017/S0022463404000037 |jstor=20072556 |s2cid=154326049 |issn=0022-4634|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419081147/https://www.jstor.org/stable/20072556|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> لە ماوەی {{بنز|سەرۆک وەزیرانیی دەیڤد مارشال|en|Chief ministership of David Marshall|lt=سەرۆک وەزیرانییەکەیدا}}، سەرکردایەتیی شاندێکی کرد بۆ لەندەن بۆ داواکردنی خۆبەڕێوەبەریی تەواو، بەڵام بەریتانیا داواکارییەکەی ڕەتکردەوە. دواتر دەستی لەکار کێشایەوە و جێگەکەی لەلایەن {{بنز|لیم یو ھۆک|en|Lim Yew Hock|lt=لیم یو ھۆک}}<nowiki/>ەوە لە ساڵی ١٩٥٦ پڕکرایەوە، و دوای دانوستانی زیاتر، بەریتانیا ڕەزامەندیی دا لەسەر بەخشینی {{بنز|خۆبەڕێوەبەریی سینگاپوور|en|Self-governance of Singapore|lt=خۆبەڕێوەبەریی}} ناوخۆییی تەواو بە سینگاپوور بۆ ھەموو پرسەکان جگە لە بەرگری و کاروباری دەرەوە لە ٣ی حوزەیرانی ١٩٥٩.<ref name=countrystudies10>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://countrystudies.us/singapore/10.htm |سەردێڕ=Country studies: Singapore: Road to Independence |بڵاوکەرەوە=U.S. Library of Congress|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140704220519/http://countrystudies.us/singapore/10.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چەند ڕۆژێک پێشتر، لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٥٩|en|1959 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی گشتیی ٣٠ی ئایار}}<nowiki/>دا کە {{بنز|مافی دەنگدانی گشتگیر|en|universal suffrage|lt=مافی دەنگدانی گشتگیری}} تێدابوو، پارتی چالاکیی گەل (PAP) سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|لی کوان یو|en|Lee Kuan Yew|lt=لی کوان یو}}.<ref name="yewnyt">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Headliners; Retiring, Semi |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٠|newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE4DD123DF931A35751C1A966958260|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090318035148/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE4DD123DF931A35751C1A966958260|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|پارێزگاری سینگاپوور|en|Governor of Singapore|lt=پارێزگار}} {{بنز|ویلیام گود (بەڕێوەبەری کۆلۆنیالیزم)|en|William Goode (colonial administrator)|lt=ویلیام گود}} وەک یەکەم سەرۆکی دەوڵەت خزمەتی کرد، کە ھەروەھا بە {{بنز|یانگ دی-پێرتوان نێگارا لە سینگاپوور|en|Yang di-Pertuan Negara of Singapore|lt=یانگ دی-پێرتوان نێگارا}}<nowiki/>ش (Yang di-Pertuan Negara) دەناسرا.<ref name="Law">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst1.html |سەردێڕ=The Singapore Legal System |بڵاوکەرەوە=Singapore Academy of Law|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110603225639/http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst1.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> === لە ناو مالیزیا === [[File:SingaporeRiver-bumboats-196009.jpg|thumb|سینگاپوور وەک ئەنتریپۆتێک گەشەی کرد. لە دەیەی ١٩٦٠دا، {{بنز|بامبۆت|en|bumboat|lt=بەلەمە بچووکەکان (بامبۆت)}} بەکاردەھێنران بۆ گواستنەوەی بار و پێداویستی لە نێوان کەشتییەکانی کەنار دەریا و ڕووباری سینگاپووردا.]] [[File:Prime Minister Lee Kuan Yew of Singapore Making a Toast at a State Dinner Held in His Honor, 1975.jpg|thumb|upright=0.68|{{بنز|لی کوان یو|en|Lee Kuan Yew|lt=لی کوان یو}}، یەکەم سەرۆک وەزیرانی سینگاپوور لە ١٩٥٩ تا ١٩٩٠]] سەرکردەکانی PAP پێیان وابوو کە داھاتووی سینگاپوور بەندە بە مالایاوە، بەھۆی پەیوەندییە بەھێزەکانی نێوانیانەوە. وا بیردەکرایەوە کە یەکگرتنەوە لەگەڵ مالایادا سوود بە ئابووری دەگەیەنێت لە ڕێگەی دروستکردنی بازاڕێکی ھاوبەشەوە، و کێشە بەردەوامەکانی بێکاری لە سینگاپوور کەم دەکاتەوە. بەڵام، باڵێکی چەپڕەوی گەورە لە ناو PAPدا بە توندی دژی یەکگرتنەکە بوون، لە ترسی لەدەستدانی کاریگەرییان، و بەو ھۆیەوە پاش دەرکرانیان لە PAP، پارتی {{بنز|بەریسان سۆسیالیس|en|Barisan Sosialis|lt=بەریسان سۆسیالیس (Barisan Sosialis)}}یان پێکھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lee |یەکەم=T. H |ساڵ=١٩٩٦|سەردێڕ=The Open United Front: The Communist Struggle in Singapore, 1954–1966 |بڵاوکەرەوە=Singapore: South Seas Society}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bloodworth |یەکەم=D |ساڵ=١٩٨٦|سەردێڕ=The Tiger and the Trojan Horse |ناونیشان=https://archive.org/details/tigertrojanhorse00bloo|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=Singapore: Times Books International}}</ref> پارتی فەرمانڕەوای مالایا، {{بنز|ڕێکخراوەی نیشتمانیی مالایییە یەکگرتووەکان|en|United Malays National Organisation|lt=ڕێکخراوەی نیشتمانیی مالایییە یەکگرتووەکان}} (UMNO)، بە توندی دژە-کۆمۆنیست بوو، و گومان دەکرا UMNO پاڵپشتی لە باڵە ناکۆمۆنیستەکانی PAP بکات. UMNO، کە لە سەرەتادا گومانی لە بیرۆکەی یەکگرتنەکە ھەبوو بەھۆی متمانەنەکردن بە حکوومەتی PAP و نیگەرانی لەوەی کە دانیشتووانە چینییە زۆرەکەی سینگاپوور ھاوسەنگیی نەژادی لە مالایادا دەگۆڕێت کە بنکەی دەسەڵاتی سیاسییان لەسەری وەستابوو، دواتر بوو بە پاڵپشتیکاری بیرۆکەی یەکگرتنەکە بەھۆی ترسی ھاوبەش لە دەستبەسەرداگرتنی کۆمۆنیستەکان.<ref name="Wipe out extremists">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=MCA: Wipe out extremists |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ١٩٥٩|newspaper=Singapore Standard}}</ref> لە ٢٧ی ئایاری ١٩٦١دا، سەرۆک وەزیرانی مالایا، {{بنز|تونکو عەبدولڕەحمان|en|Tunku Abdul Rahman|lt=تونکو عەبدولڕەحمان}}، پێشنیارێکی چاوەڕواننەکراوی بۆ فیدراسیۆنێکی نوێ کرد بە ناوی {{بنز|مالیزیا|en|Malaysia|lt=مالیزیا}}، کە {{بنز|پاشماوەکانی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|en|British possessions|lt=موڵک و خاکەکانی ئێستا و پێشووی بەریتانیا}} لە ناوچەکەدا یەکدەخات: {{بنز|فیدراسیۆنی مالایا|en|Federation of Malaya|lt=فیدراسیۆنی مالایا}}، سینگاپوور، {{بنز|بروونای|en|Brunei|lt=بروونای}}، {{بنز|بۆرنیۆی باکوور|en|North Borneo (British Crown colony)|lt=بۆرنیۆی باکوور}}، و {{بنز|ساراواک|en|Sarawak (British Crown colony)|lt=ساراواک}}.<ref name="Wipe out extremists" /><ref name="Big Unity Plan">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Big 'Unity' Plan – Tengku on closer ties with S'pore, Borneo and Brunei |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1961-05-28/full.jpg |ئیش=The Straits Times |بڵاوکەرەوە=[[Singapore Press Holdings]] |ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ١٩٦١|پەڕە=١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220309061422/https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1961-05-28/full.jpg |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرکردەکانی UMNO پێیان وابوو کە دانیشتووانە مالایییە زیادەکان لە ناوچەکانی بۆرنیۆ ھاوسەنگیی دانیشتووانە چینییەکەی سینگاپوور دەکات.<ref name=countrystudies10 /> حکوومەتی بەریتانیاش، لەلای خۆیەوە، پێی وابوو کە یەکگرتنەکە ڕێگری دەکات لەوەی سینگاپوور ببێتە پەناگەیەک بۆ کۆمۆنیزم.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Appeal To Singapore |ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19620328-1.2.70.1?ST=1&AT=advanced |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |پەڕە=١٠|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ١٩٦٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180319214737/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19620328-1.2.70.1?ST=1&AT=advanced|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ بەدەستھێنانی شەرعییەت بۆ یەکگرتنەکە، PAP {{بنز|گشتپرسیی یەکگرتنی سینگاپوور لە ١٩٦٢|en|1962 Merger Referendum of Singapore|lt=گشتپرسییەکی لەسەر یەکگرتنەکە ئەنجام دا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Yes – What a win for Premier Lee |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1962-09-02/full.jpg |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ئیش=The Straits Times |بڵاوکەرەوە=Singapore Press Holdings |ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ١٩٦٢|پەڕە=١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220309061847/https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1962-09-02/full.jpg |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Merger "Yes" |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1962-09-03/full.jpg |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ئیش=The Straits Times |بڵاوکەرەوە=Singapore Press Holdings |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ١٩٦٢|پەڕە=١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220309061616/https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1962-09-03/full.jpg |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم گشتپرسییە ھەڵبژاردەی مەرجە جیاوازەکانی بۆ یەکگرتن لەگەڵ مالیزیا لەخۆگرتبوو و ھیچ بژاردەیەکی تێدا نەبوو بۆ خۆبەدوورگرتن لە یەکگرتن بەتەواوی. لە ١٦ی ئەیلوولی ١٩٦٣دا، سینگاپوور پەیوەندیی بە مالایا، بۆرنیۆی باکوور، و ساراواکەوە کرد بۆ پێکھێنانی فیدراسیۆنی نوێی مالیزیا بەپێی مەرجەکانی {{بنز|ڕێکەوتننامەی مالیزیا|en|Malaysia Agreement|lt=ڕێکەوتننامەی مالیزیا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Abisheganaden |یەکەم١=Felix |سەردێڕ=Hail Malaysia! |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1963-09-16/full.jpg |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ئیش=[[The Straits Times]] |بڵاوکەرەوە=[[Singapore Press Holdings]] |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ١٩٦٣|پەڕە=١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220309062748/https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1963-09-16/full.jpg |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ئەم ڕێکەوتننامەیە، سینگاپوور ئاستێکی تاڕادەیەک بەرزی لە سەربەخۆیی ھەبوو بەراورد بە ویلایەتەکانی تری مالیزیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/1dab53ea-788c-461c-acfb-ca625b974c9c |سەردێڕ=Singapore becomes part of Malaysia |بڵاوکەرەوە=HistorySG|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170207040425/http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/1dab53ea-788c-461c-acfb-ca625b974c9c|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|ئیندۆنیزیا|en|Indonesia|lt=ئیندۆنیزیا}} دژی پێکھێنانی مالیزیا بوو بەھۆی ئیدیعاکانی خۆی بەسەر بۆرنیۆدا و لە وەڵامی پێکھێنانی مالیزیادا {{بنز|ململانێی ئیندۆنیزیا و مالیزیا|en|Indonesia–Malaysia confrontation|lt=''کۆنفرۆنتاسی (ڕووبەڕووبوونەوە)''}}ی دەستپێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=James |یەکەم١=Harold |دوایین٢=Sheil-Small |یەکەم٢=Denis |ساڵ=١٩٧١|سەردێڕ=The Undeclared War: The Story of the Indonesian Confrontation 1962–1966 |بڵاوکەرەوە=Rowman and Littlefield |شوێن=Totowa |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٤٧١-٠٧٤-٨}}{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mackie |یەکەم=J.A.C. |ساڵ=١٩٧٤|سەردێڕ=Konfrontasi: The Indonesia-Malaysia Dispute 1963–1966 |شوێن=Kuala Lumpur |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٦٣٨٢٤٧-٠}}</ref> لە ١٠ی ئازاری ١٩٦٥دا، {{بنز|تەقینەوەی ماکدۆناڵد ھاوس|en|MacDonald House bombing|lt=بۆمبێک کە لەلایەن تێکدەرانی ئیندۆنیزییەوە دانرابوو}} لە نھۆمێکی ناوەڕاستی {{بنز|ماکدۆناڵد ھاوس|en|MacDonald House|lt=ماکدۆناڵد ھاوس}} تەقییەوە، کە بووە ھۆی کوژرانی سێ کەس و برینداربوونی ٣٣ کەسی تر. ئەمە کوشندەترین ڕووداوی بۆمب بوو لە ناو لایەنی کەم ٤٢ ڕووداوی بۆمب کە لە کاتی ''کۆنفرۆنتاسی''دا ڕوویاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Record of the Wreckers |ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19650516-1.2.85 |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ١٩٦٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819065549/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19650516-1.2.85|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوو ئەندامی {{بنز|ھێزی دەریاییی ئیندۆنیزیا|en|Indonesian Marine Corps|lt=ھێزی دەریاییی ئیندۆنیزیا}}، بە ناوەکانی {{بنز|عوسمان کوڕی حاجی محەممەد عەلی|en|Osman bin Haji Mohamed Ali|lt=عوسمان کوڕی حاجی محەممەد عەلی}} و {{بنز|ھارون کوڕی سەعید|en|Harun bin Said|lt=ھارون کوڕی سەعید}}، لە کۆتاییدا بە تاوانەکە مەحکووم کران و لەسێدارە دران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mac Donald House blast: Two for trial |ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19650406-1.2.99 |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ١٩٦٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819064442/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19650406-1.2.99|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تەقینەوەکە بووە ھۆی زیانێکی ٢٥٠٬٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی ({{Inflation|US|250000|1965|fmt=eq|cursign={{بنز|دۆلاری ئەمریکی|en|United States dollar|lt=US$}}}}) بۆ ماکدۆناڵد ھاوس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Tan Lay Yuan |سەردێڕ=MacDonald House bomb explosion |ناونیشان=http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_62_2004-12-17.html |وێبگە=Singapore Infopedia |بڵاوکەرەوە=National Library Board|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111215082844/http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_62_2004-12-17.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mac Donald House suffered $250,000 bomb damage |ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19651009-1.2.46 |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819065124/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19651009-1.2.46|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تەنانەت دوای یەکگرتنەکەش، {{بنز|پەیوەندییەکانی پارتی چالاکیی گەل و ڕێکخراوەی نیشتمانیی مالایییە یەکگرتووەکان|en|People's Action Party–United Malays National Organisation relations|lt=حکوومەتی سینگاپوور و حکوومەتی ناوەندیی مالیزیا ناکۆک بوون}} لەسەر چەندین پرسی سیاسی و ئابووری.<ref name="Road to Independence">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Road to Independence |ناونیشان=http://ourstory.asia1.com.sg/merger/merger.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131013002423/http://ourstory.asia1.com.sg/merger/merger.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[AsiaOne]]}}</ref> سەرەڕای ڕێکەوتنێک بۆ دامەزراندنی بازاڕێکی ھاوبەش، سینگاپوور بەردەوام ڕووبەڕووی کۆت و بەند دەبووەوە لە کاتی بازرگانیکردن لەگەڵ بەشەکانی تری مالیزیا. لە کاردانەوەدا، سینگاپوور ئەو قەرزانەی بەتەواوی نەدا بە {{بنز|سەباھ|en|Sabah|lt=سەباھ}} و {{بنز|ساراواک|en|Sarawak|lt=ساراواک}} کە ڕێککەوتنی لەسەر کرابوو بۆ گەشەپێدانی ئابووری لەو دوو ویلایەتە ڕۆژھەڵاتییەدا. گفتوگۆکان زوو داڕمان، و وتار و نووسینی ھێرشبەرانە لە ھەردوو لاوە بڵاوبوونەوە. ئەمە بووە ھۆی ململانێی تائیفی لە سینگاپوور، کە گەیشتە لووتکە لە {{بنز|ئاژاوە نەژادییەکانی ١٩٦٤ لە سینگاپوور|en|1964 race riots in Singapore|lt=ئاژاوە نەژادییەکانی ساڵی ١٩٦٤}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=A moment of anguish: Singapore in Malaysia and the politics of disengagement |دوایین=Lau |یەکەم=A |بڵاوکەرەوە=Times Academic Press |ساڵ=٢٠٠٠|شوێن=Singapore}}</ref> لە ٧ی ئابی ١٩٦٥، دوای زنجیرەیەک دانوستانی نھێنی لە نێوان سەرکردەکانی مالیزیا و سینگاپوور، {{بنز|ڕێکەوتننامەی سەربەخۆییی سینگاپوور ١٩٦٥|en|Independence of Singapore Agreement 1965|lt=ڕێکەوتننامەی جیابوونەوە}} واژوو کرا، کە ڕێگەی خۆشکرد بۆ سەربەخۆیییەکی کتوپڕ بەڵام پلان بۆ داڕێژراو بۆ سینگاپوور.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ١٩٩٨|سەردێڕ=which split the nation |ناونیشان=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19980919-1.2.63.4 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Straits Times |پەڕەکان=٥١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fong |یەکەم=Leslie |ڕێکەوت=٩ی ئابی ١٩٩٠|ئەوانی تر=Illustrations by Jose Tence Ruiz |سەردێڕ=The Week Before Separation |ناونیشان=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19900809-1.2.109.3 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Straits Times |پەڕەکان=٥–١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tin Seng |یەکەم=Lim |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Singapore's separation from Malaysia |ناونیشان=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=9641f35d-3ae5-41d8-9fa6-7ca8b845ea53 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=National Library Board Singapore}}</ref> لە ٩ی ئابی ١٩٦٥، {{بنز|ئەندامانی دیوان ڕاکیات، دووەم پەرلەمانی مالیزیا|en|Members of the Dewan Rakyat, 2nd Malaysian Parliament|lt=پەرلەمانی مالیزیا}} بە ١٢٦ دەنگ بەرامبەر بە ٠ دەنگ {{بنز|یاسای دەستوور و مالیزیا (ھەموارکردنەوەی سینگاپوور) ١٩٦٥|en|Constitution and Malaysia (Singapore Amendment) Act 1965|lt=پڕۆژەیاسایەکی ھەموارکردنی دەستووریی}} پەسەند کرد، کە بەمەش سینگاپووری لە مالیزیا جیاکردەوە، و سینگاپووری وەک وڵاتێکی سەربەخۆی نوێ ھێشتەوە.<ref name=countrystudies10 /><ref name="LOC2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+sg0033) |سەردێڕ=Singapore as Part of Malaysia |دوایین=Leitch Lepoer |یەکەم=Barbara |ساڵ=١٩٨٩|وێبگە=Library of Congress Country Studies |بڵاوکەرەوە=Government Printing Office|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|شوێن=Washington, DC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170629223526/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+sg0033)|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article7878 |سەردێڕ=A Summary of Malaysia-Singapore History |وێبگە=europe-solidaire|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120529081759/http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article7878|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/dc1efe7a-8159-40b2-9244-cdb078755013#27 |سەردێڕ=Singapore separates from Malaysia and becomes independent – Singapore History |وتەگێڕانەوە=Negotiations were, however, done in complete secrecy... (Tunku moved) a bill to amend the constitution that would provide for Singapore's departure from the Federation. Razak was also waiting for the fully signed separation agreement from Singapore to allay possible suggestions that Singapore was expelled from Malaysia. |بڵاوکەرەوە=National Library Board|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111210312/https://eresources.nlb.gov.sg/history/events/dc1efe7a-8159-40b2-9244-cdb078755013#27|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://thehistoryofsingapore.com/2015/07/31/episode-0-trailer/ |سەردێڕ=Episode 0: Trailer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210920150336/https://thehistoryofsingapore.com/2015/07/31/episode-0-trailer/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Lim2015">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Lim |یەکەم١=Edmund |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Secret documents reveal extent of negotiations for Separation |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/opinion/secret-documents-reveal-extent-of-negotiations-for-separation |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210920150329/https://www.straitstimes.com/opinion/secret-documents-reveal-extent-of-negotiations-for-separation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٢|newspaper=The Straits Times}}</ref> === کۆماری سینگاپوور === [[File:153 Singapore, Jan 1978 (52023517826).jpg|thumb|right|ڕووبەڕووی {{بنز|ناوچەی ناوەندی، سینگاپوور|en|Central Area, Singapore|lt=ناوچەی ناوەندیی}} سینگاپوور لە ساڵی ١٩٧٨]] [[File:Marina Bay Sands 20250903 (1).jpg|thumb|right|{{بنز|مارینا بەی ساندس|en|Marina Bay Sands|lt=مارینا بەی ساندس}}، یەکێکە لە دوو {{بنز|ھوتێلی کازینۆ|en|casino hotel|lt=ھاڤینگەھە یەکخراوەکانی}} سینگاپوور]] دوای دەرکردنی لە مالیزیا، سینگاپوور لە ٩ی ئابی ١٩٦٥ وەک "کۆماری سینگاپوور" سەربەخۆییی بەدەستھێنا،<ref name="Road to Independence" /><ref name="ST 10 Aug Front page">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Abisheganaden |یەکەم١=Felix |سەردێڕ=Singapore is out |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1965-08-10/full.jpg |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٢|ئیش=[[The Straits Times]] |بڵاوکەرەوە=[[Singapore Press Holdings]] |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ١٩٦٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220221051204/https://www.straitstimes.com/multimedia/graphics/assets/images/ST175/NewspaperSG/1965-08-10/full.jpg |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە {{بنز|لی کوان یو|en|Lee Kuan Yew|lt=لی کوان یو}} و {{بنز|یوسف کوڕی ئیسحاق|en|Yusof bin Ishak|lt=یوسف کوڕی ئیسحاق}} بە ڕێککەوت بوونە یەکەمین سەرۆک وەزیران و سەرۆک کۆمار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=3520aab7-25a2-452d-bdd3-2e75b1989866 |سەردێڕ= Past and present leaders of Singapore |نووسەر= Vernon Cornelius |بڵاوکەرەوە= National Library Board |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20260127080909/https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=3520aab7-25a2-452d-bdd3-2e75b1989866 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Yusof to be the first President |ناونیشان=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19651215-1.2.60 |وێبگە=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١ی شوباتی ١٩٦٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|via=National Libraries Board |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200807064731/https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19651215-1.2.60 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٧، وڵاتەکە بەھاوبەشی {{بنز|ئاسێان|en|Association of Southeast Asian Nations|lt=کۆمەڵەی نەتەوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا}} (ئاسێان)ی دامەزراند.<ref>{{cite wikisource|Bangkok Declaration}}</ref> ئاژاوە نەژادییەکان لە ساڵی ١٩٦٩دا {{بنز|ئاژاوە نەژادییەکانی ١٩٦٩ی سینگاپوور|en|1969 race riots of Singapore|lt=دووبارە سەریان ھەڵداوە}} کە دەرئەنجام و کاریگەریی {{بنز|ڕووداوی ١٣ی ئایار|en|13 May incident|lt=ڕووداوەکەی ١٣ی ئایار}} بوو لە مالیزیا. لەم جارەدا، پشێوییەکان بەتوندی کۆنترۆڵ کران.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Sandhu |یەکەم١=Kernial Singh |دوایین٢=Wheatley |یەکەم٢=Paul |سەردێڕ=Management of Success: The Moulding of Modern Singapore |بڵاوکەرەوە=Institute of Southeast Asian Studies |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٣٠٣٥-٤٢-٣|پەڕە=١٠٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ldKwPQ2PyBAC&pg=PA107 |ساڵ=١٩٨٩}}</ref> جەختکردنەوەی لی لەسەر گەشەی ئابووریی خێرا، تێکەڵبوونی نەژادی، بەرەوپێشبردنی کارسازانی بازرگانی و کۆتوبەندکردنی ئازادییە دیموکراسییەکان لە ڕێگەی حوکمڕانیکردن بە دەسەڵاتە یاسایییە بەرفراوانەکانەوە، سیاسەتەکانی سینگاپووری بۆ نیو سەدەی داھاتوو داڕشت.<ref>Terry McCarthy, "Lee Kuan Yew." ''Time ''154: 7–8 (1999). [https://web.archive.org/web/20150402104451/http://madeinthoughts.com/pdf/LeeKuanYew.pdf online]</ref><ref name="lky-7prin" /> گەشەی ئابووری بە درێژاییی دەیەی ١٩٨٠ بەردەوام بوو، کە ڕێژەی بێکاری بۆ ٣٪ دابەزی و گەشەی ڕاستەقینەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) تا ساڵی ١٩٩٩ بە تێکڕا نزیکەی ٨٪ بوو. لە ماوەی دەیەی ١٩٨٠ەکاندا، سینگاپوور دەستی کرد بە گۆڕان بەرەو پیشەسازییە تەکنۆلۆژیا بەرزەکان، وەکوو کەرتی {{بنز|بەرھەمھێنانی نیمچەگەیەنەر|en|wafer fabrication|lt=بەرھەمھێنانی وەیفەر (نیوەگەیەنەر)}}، بۆ ئەوەی لە کێبڕکێدا بمێنێتەوە چونکە وڵاتانی دراوسێ دەستیان کرد بە بەرھەمھێنان بە ھێزی کاری ھەرزانتر. {{بنز|ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور|en|Singapore Airlines|lt=ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور}} لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزرا و {{بنز|فڕۆکەخانەی چانگی|en|Changi Airport|lt=فڕۆکەخانەی چانگی}} لە ساڵی ١٩٨١ کرایەوە، کە جێگەی فڕۆکەخانە نێونەتەوەیییەکەی گرتەوە لە {{بنز|بنکەی ئاسمانیی پایا لێبار|en|Paya Lebar Air Base|lt=پایا لێبار}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of Changi Airport |بڵاوکەرەوە=Civil Aviation Authority of Singapore |ناونیشان=http://www.changiairport.com.sg/changi/en/about_us/history_changi.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20060629014047/http://www.changiairport.com.sg/changi/en/about_us/history_changi.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٦}}</ref> حکوومەتەکەی لی سوودی لە ھەڵکەوتە جوگرافییە لەبارەکەی سینگاپوور وەرگرت بۆ پەرەپێدانی {{بنز|بەندەری سینگاپوور|en|Port of Singapore|lt=بەندەری سینگاپوور}} بۆ یەکێک لە قەرەباڵغترین بەندەرەکانی جیھان، لە ھەمان کاتدا پیشەسازییەکانی خزمەتگوزاری و گەشتیاریش لەم قۆناغەدا بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lunch Dialogue on 'Singapore as a Transport Hub' |ناونیشان=https://lkyspp.nus.edu.sg/news-events/events/details/lunch-dialogue-on-singapore-as-a-transport-hub |وێبگە=Lee Kuan Yew School of Public Policy|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181117104954/https://lkyspp.nus.edu.sg/news-events/events/details/lunch-dialogue-on-singapore-as-a-transport-hub|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Lam |یەکەم١=Yin Yin |سەردێڕ=Three factors that have made Singapore a global logistics hub |ناونیشان=http://blogs.worldbank.org/transport/three-factors-have-made-singapore-global-logistics-hub |وێبگە=The World Bank Blogs |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181117105041/http://blogs.worldbank.org/transport/three-factors-have-made-singapore-global-logistics-hub|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارتی چالاکیی گەل (PAP) لە ساڵی ١٩٥٩ەوە لە دەسەڵاتدا ماوەتەوە. زۆرجار وەک دەوڵەتێکی یەک-پارتی ''دیفاکتۆ'' وەسف دەکرێت بەھۆی مانەوەی نائاساییی درێژخایەنی بۆ وڵاتێک کە بە ناو {{بنز|دیموکراسیی لیبراڵ|en|liberal democracy|lt=دیموکراسییەکی لیبراڵە}}، ھەندێک لە چالاکوانان و سیاسەتمەدارانی ئۆپۆزسیۆن پێیان وایە کە ڕێکخستنی توندی چالاکییە سیاسی و ڕاگەیاندنییەکان لەلایەن حکوومەتی PAPەوە، لەگەڵ یاسا توندەکانی، پێشێلکارییە بۆ سەر مافە سیاسییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore elections |بڵاوکەرەوە=[[BBC News]] |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٠٦|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4976536.stm|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090115181132/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4976536.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە وەڵامدا، PAP چەندین گۆڕانکاریی سیاسیی گرنگی خستە ڕوو، لەوانە دروستکردنی سیستەمی {{بنز|ئەندامانی دەرەوەی بازنەی پەرلەمان|en|Non-constituency Members of Parliament|lt=ئەندامانی دەرەوەی بازنەی پەرلەمان}} (NCMPs) لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٨٤|en|1984 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی ١٩٨٤}}ەوە، کە ڕێگەی بە ژمارەیەکی سنووردار لەو کاندیدە دۆڕاوانەی ئۆپۆزسیۆن دەدا کە باشترین ئاستیان ھەبوو، وەک پەرلەمانتار دیاری بکرێن. {{بنز|بازنەکانی نوێنەرایەتیی گرووپ|en|Group representation constituencies|lt=بازنەکانی نوێنەرایەتیی گرووپ}} (GRCs) دواتر لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٨٨|en|1988 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی ١٩٨٨}}دا ناسێنران وەک بازنەی ھەڵبژاردنی فرە-ئەندام کە مەبەست لێیان گەرەنتیکردنی نوێنەرایەتیی کەمینەکان بوو لە پەرلەماندا، ھەرچەندە ئۆپۆزسیۆن سیستەمەکەی تۆمەتبار کردووە بەوەی کە ڕێگە بە {{بنز|گەریماندەرینگ|en|gerrymandering|lt=گەریماندەرینگ (یاریکردن بە سنوورەکانی ھەڵبژاردن)}} دەدات.<ref>{{Singapore legislation|title=Parliamentary Elections Act|cap=218|titlelink=Parliamentary Elections Act (Singapore)}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، {{بنز|ئەندامانی دەستنیشانکراوی پەرلەمان|en|Nominated Members of Parliament|lt=ئەندامانی دەستنیشانکراوی پەرلەمان}} (NMPs) لە ساڵی ١٩٩٠دا ناسێنران بۆ ئەوەی ڕێگە بە نوێنەرانی ھەڵنەبژێردراو و بێلایەن لە بوارە پیشەیییە جیاوازەکانەوە بدات لە پەرلەماندا خزمەت بکەن.<ref name="HoKhaiLeong">Ho Khai Leong (2003). ''Shared Responsibilities, Unshared Power: The Politics of Policy-Making in Singapore''. Eastern Univ Pr. {{ISBN|978-981-210-218-8}}</ref> {{بنز|دەستووری سینگاپوور|en|Constitution of Singapore|lt=دەستوور}} لە ساڵی ١٩٩١دا ھەموار کرایەوە بۆ دەستەبەرکردنی {{بنز|سەرۆک کۆماری سینگاپوور|en|President of Singapore|lt=سەرۆک کۆمارێکی ھەڵبژێردراو}} کە خاوەنی دەسەڵاتی ڤیتۆ بێت بەسەر بەکارھێنانی {{بنز|یەدەگەکانی حکوومەتی سینگاپوور|en|Reserves of the Government of Singapore|lt=یەدەگەکانی ڕابردوودا}} و دامەزراندنە سەرەکییەکانی خزمەتگوزارییە گشتییەکاندا. یەکەمین ھەڵبژاردنی لەم جۆرە لە {{بنز|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی سینگاپوور لە ١٩٩٣|en|1993 Singaporean presidential election|lt=ساڵی ١٩٩٣دا}} بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Presidential Elections |بڵاوکەرەوە=Elections Department Singapore |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.elections.gov.sg/presidential_elections.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080827213801/http://www.elections.gov.sg/presidential_elections.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠٠٨}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٠دا، {{بنز|گۆ چۆک تۆنگ|en|Goh Chok Tong|lt=گۆ چۆک تۆنگ}} جێگەی لی گرتەوە و بوو بە دووەم سەرۆک وەزیرانی سینگاپوور، و سەرکردایەتیی PAPی کرد لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٩١|en|1991 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی ١٩٩١}}دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Encyclopedia of Singapore |ڕێکەوت=٢٠٠٦|شوێن=Singapore |بڵاوکەرەوە=Tailsman Publishing |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٠٥-٥٦٦٧-٩|پەڕە=٨٢|ناونیشان=http://eservice.nlb.gov.sg/item_holding_s.aspx?bid=12751459|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170707102725/http://eservice.nlb.gov.sg/item_holding_s.aspx?bid=12751459|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ماوەی سەرۆکایەتیی گۆدا، وڵاتەکە بە ناو {{بنز|قەیرانی داراییی ئاسیای ١٩٩٧|en|1997 Asian financial crisis|lt=قەیرانی داراییی ئاسیای ساڵی ١٩٩٧}} و {{بنز|بڵاوبوونەوەی سارس ٢٠٠٢-٢٠٠٤|en|2002–2004 SARS outbreak|lt=بڵاوبوونەوەی نەخۆشیی سارس (SARS) لە ساڵانی ٢٠٠٢-٢٠٠٤دا}} تێپەڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Yeoh |یەکەم=En-Lai |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Singapore Woman Linked to 100 SARS Cases |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref name="Goh">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_860_2004-12-27.html |سەردێڕ=Goh Chok Tong |بڵاوکەرەوە=National Library Board|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230729194333/https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_860_2004-12-27.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤دا، {{بنز|لی ھسیێنگ لوونگ|en|Lee Hsien Loong|lt=لی ھسیێنگ لوونگ}}، کوڕە گەورەی {{بنز|لی کوان یو|en|Lee Kuan Yew|lt=لی کوان یو}}، بوو بە سێیەم سەرۆک وەزیرانی وڵاتەکە.<ref name="Goh" /> سەردەمی دەسەڵاتی لی ھسیێنگ لوونگ لەخۆگری [[قەیرانی داراییی ٢٠٠٨|قەیرانە دارایییەکەی ٢٠٠٨]]، چارەسەرکردنی {{بنز|خاڵەکانی ڕێکەوتنی مالیزیا-سینگاپوور لە ١٩٩٠|en|Malaysia–Singapore Points of Agreement of 1990|lt=ناکۆکییەک لەسەر خاوەندارێتیی زەوی}} لە {{بنز|وێستگەی شەمەندەفەری تانجۆنگ پاگار|en|Tanjong Pagar railway station|lt=وێستگەی شەمەندەفەری تانجۆنگ پاگار}} لە نێوان سینگاپوور و مالیزیا، ناساندنی دوو {{بنز|ھاڤینگەھە یەکخراوەکان|en|integrated resort|lt=ھاڤینگەھە یەکخراوەکان}} (IRs) کە لە {{بنز|مارینا بەی ساندس|en|Marina Bay Sands|lt=مارینا بەی ساندس}} و {{بنز|ڕیزۆرتس وۆرڵد سێنتۆسا|en|Resorts World Sentosa|lt=ڕیزۆرتس وۆرڵد سێنتۆسا}} ھەڵکەوتوون و ھەروەھا {{بنز|پەتای کۆڤید-١٩ لە سینگاپوور|en|COVID-19 pandemic in Singapore|lt=پەتای کۆڤید-١٩}} بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Country profile: Singapore |بڵاوکەرەوە=BBC News |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15961759|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081229042533/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1143240.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارتی چالاکیی گەل (PAP) {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ٢٠١١|en|2011 Singaporean general election|lt=خراپترین ئەنجامی ھەڵبژاردنی}} خۆی لە ساڵی ٢٠١١دا بەدەستھێنا، و تەنیا ٦٠٪ی دەنگەکانی مسۆگەر کرد. لە کاتێکدا ئەمە لە زۆرێک لە وڵاتاندا وەک {{بنز|سەرکەوتنی ڕەھا|en|landslide victory|lt=سەرکەوتنێکی گەورە}} ھەژمار دەکرێت چونکە {{بنز|زۆرینەی ڕەھا|en|supermajority|lt=زۆرینەی ڕەھای}} پارتەکەی پاراستبوو، بەڵام لەسەر ئاستی ناوخۆیی وەک دەرئەنجامێکی خراپ سەیر دەکرا، کە ڕەنگدانەوەی مشتومڕی گشتی بوو لەسەر پرسەکانی وەک ڕێژەی بەرزی {{بنز|کۆچکردن بۆ سینگاپوور|en|Immigration to Singapore|lt=کۆچبەران}} و بەرزبوونەوەی {{بنز|تێچووی ژیان|en|cost of living|lt=تێچووی ژیان}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/politics/ge2015-a-look-back-at-the-last-5-general-elections-from-1991-to-2011 |سەردێڕ=GE2015: A look back at the last 5 general elections from 1991 to 2011 |دوایین=Hui Min |یەکەم=Chew |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٥|ئیش=The Straits Times|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181007073757/https://www.straitstimes.com/politics/ge2015-a-look-back-at-the-last-5-general-elections-from-1991-to-2011|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ٢٠١٥، لی کوان یو {{بنز|مردن و پرسەی دەوڵەتیی لی کوان یو|en|Death and state funeral of Lee Kuan Yew|lt=کۆچی دوایی کرد}}، و ماوەی یەک ھەفتە پرسەی گشتی لە سەرانسەری وڵاتدا ڕاگەیەندرا.<ref name="lky-7prin">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/singapore/remembering-lee-kuan-yew-our-chief-diplomat-to-the-world |سەردێڕ=Lee Kuan Yew: Our chief diplomat to the world |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٥|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151026020834/http://www.straitstimes.com/singapore/remembering-lee-kuan-yew-our-chief-diplomat-to-the-world|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر، PAP باڵادەستیی خۆی لە پەرلەماندا بەدەستھێنایەوە لە ڕێگەی {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ٢٠١٥|en|2015 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی گشتیی ئەیلوول}}ەوە، کە ٦٩٫٩٪ی دەنگی جەماوەری بەدەستھێنا،<ref name=BTresults>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Lee |یەکەم١=U-Wen |سەردێڕ=PAP racks up landslide win, takes 83 out of 89 seats |ناونیشان=http://www.businesstimes.com.sg/government-economy/singapore-general-election/pap-racks-up-landslide-win-takes-83-out-of-89-seats |ئیش=Business Times (Singapore) |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20150913023301/http://www.businesstimes.com.sg/government-economy/singapore-general-election/pap-racks-up-landslide-win-takes-83-out-of-89-seats}}</ref> ھەرچەندە ئەمە کەمتر بوو لە ئامارەکەی ساڵی {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ٢٠٠١|en|2001 Singaporean general election|lt=٢٠٠١}} کە ٧٥٫٣٪ بوو<ref name=STresults>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Heng |یەکەم=Janice |سەردێڕ=For PAP, the numbers hark back to 2001 polls showing |ناونیشان=http://www.straitstimes.com/politics/for-pap-the-numbers-hark-back-to-2001-polls-showing |newspaper=The Straits Times |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥|شوێن=Singapore|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150912094804/http://www.straitstimes.com/politics/for-pap-the-numbers-hark-back-to-2001-polls-showing|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> و ئامارەکەی ساڵی {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ١٩٦٨|en|1968 Singaporean general election|lt=١٩٦٨}} کە ٨٦٫٧٪ بوو.<ref name="ELE">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_549_2004-12-28.html |سەردێڕ=History of general elections in Singapore |بڵاوکەرەوە=National Library Board|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200204130922/https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_549_2004-12-28.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ٢٠٢٠|en|2020 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٢٠}} کە لە مانگی تەممووزدا لە کاتی پەتای کۆڤیددا بەڕێوەچوو، دەنگەکانی PAP بۆ ٦١٪ دابەزی، لەکاتێکدا {{بنز|پارتی کرێکاران (سینگاپوور)|en|Workers' Party (Singapore)|lt=پارتی کرێکاران}} (WP) ١٠ لە کۆی ٩٣ کورسییەکەی بردەوە، لەوانەش سەرکردەکەی {{بنز|پریتام سینگ|en|Pritam Singh|lt=پریتام سینگ}} کە بووە یەکەمین {{بنز|سەرکردەی ئۆپۆزسیۆن (سینگاپوور)|en|Leader of the Opposition (Singapore)|lt=سەرکردەی ئۆپۆزسیۆنی}} ''یاسایی'' لە دوای سەربەخۆیییەوە.<ref name="Economist2020election">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/asia/2020/07/18/why-so-many-singaporeans-voted-for-the-opposition |سەردێڕ=Why so many Singaporeans voted for the opposition |newspaper=The Economist |ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200720041203/https://www.economist.com/asia/2020/07/18/why-so-many-singaporeans-voted-for-the-opposition |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤، [[لۆڕێنس وۆنگ]] بووە چوارەمین سەرۆک وەزیرانی سینگاپوور و یەکەم سەرۆک وەزیران بوو کە لە دوای سەربەخۆیییەوە لەدایک بووبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://sg.news.yahoo.com/singapore-swear-lawrence-wong-prime-212009750.html |سەردێڕ=Singapore to swear in Lawrence Wong as new prime minister |وێبگە=Yahoo! News Singapore |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢٤|agency=Agence France-Presse |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240515110042/https://sg.news.yahoo.com/singapore-swear-lawrence-wong-prime-212009750.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکەمین تاقیکردنەوەی ھەڵبژاردن بۆ وۆنگ لە {{بنز|ھەڵبژاردنی گشتیی سینگاپوور ٢٠٢٥|en|2025 Singaporean general election|lt=ھەڵبژاردنی ٢٠٢٥}}دا بوو، کە تێیدا PAP بە ڕێژەی ٦٥٫٥٪ی دەنگەکان و ٨٧ لە کۆی ٩٧ کورسیی پەرلەمانی بردەوە؛ پارتی کرێکارانیش (WP) پارێزگاری لە ١٠ کورسییەکەی خۆی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Sen |یەکەم١=Ng Jun |سەردێڕ=GE2025: Stunning victory for PAP, winning 87 of 97 seats with higher national vote share in PM Wong's first electoral test |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/singapore/ge2025-pap-secures-victory-seats-opposition-challenge-5107201 |وێبگە=CNA |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> سینگاپوور یەکێک بوو لە ھەشت شاری سەرانسەری جیھان کە وەک شاری "Alpha+" پۆلێن کرا لەلایەن {{بنز|تۆڕی لێکۆڵینەوەی جیھانگیری و شارەکانی جیھان|en|Globalization and World Cities Research Network|lt=تۆڕی لێکۆڵینەوەی جیھانگیری و شارەکانی جیھان}} (GaWC) لە ساڵی ٢٠٢٤دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Cities 2024 |ناونیشان=https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=GaWC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703071437/https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == جوگرافیا == [[File:CIA World Factbook map of Singapore (English).png|thumb|alt=نەخشەیەک کە دوورگەی سینگاپوور و ئەو ناوچانەی سەر بە سینگاپوور و دراوسێکانین پیشان دەدات|وێنەیەکی گشتیی سینگاپوور و دوورگە و ڕێڕەوە ئاوییەکانی دەوروبەری لەلایەن ''{{بنز|دە کتێبی ڕاستییەکانی جیھان|en|CIA World Factbook|lt=کتێبی ڕاستییەکانی جیھانی سیا}}''وە، {{circa|٢٠٠٥}}]] سینگاپوور لە {{بنز|پێڕستی دوورگەکانی سینگاپوور|en|List of islands of Singapore|lt=زیاتر لە ٦٠ دوورگە}} پێکھاتووە، لەوانەش {{بنز|سینگاپوور (دوورگە)|en|Singapore (island)|lt=دوورگە سەرەکییەکان}}، کە بە پولاڤ ئوجۆنگیش ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Victor R. |دوایین١=Savage |یەکەم٢=Brenda S.A. |دوایین٢=Yeoh |سەردێڕ=Toponymics: A Study of Singapore's Street Names |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Eastern Universities Press |شوێن=Singapore |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٢١٠-٣٦٤-٢}}</ref> دوو ڕێگەی دەستکرد ھەیە کە بە [[جۆھۆر]] لە مالیزیاوە دەبەسترێتەوە: {{بنز|ڕێڕەوی جۆھۆر-سینگاپوور|en|Johor–Singapore Causeway|lt=ڕێڕەوی جۆھۆر-سینگاپوور}} لە باکوور و {{بنز|بەستەری دووەمی مالیزیا-سینگاپوور|en|Malaysia–Singapore Second Link|lt=بەستەری دووەمی توواس}} لە ڕۆژاوا. {{بنز|دوورگەی جورۆنگ|en|Jurong Island|lt=دوورگەی جورۆنگ}}، {{بنز|پولاڤ تیکۆنگ|en|Pulau Tekong|lt=پولاڤ تیکۆنگ}}، {{بنز|پولاڤ ئوبین|en|Pulau Ubin|lt=پولاڤ ئوبین}} و {{بنز|دوورگەی سێنتۆسا|en|Sentosa Island|lt=دوورگەی سێنتۆسا}} گەورەترینی ئەو دوورگە بچووکانەی سینگاپوورن.{{efn|ھەندێک لە دوورگەکانی سینگاپوور زاراوەی ئینگلیزیی "island" بەکاردەھێنن (بۆ نموونە دوورگەی جورۆنگ یان دوورگەی سێنتۆسا)، لەکاتێکدا ئەوانی تر زاراوەی مالاییی "pulau" لە ناوە باوەکانیاندا دەھێڵنەوە (بۆ نموونە پولاڤ ئوبین یان پولاڤ تیکۆنگ)، کە زۆربەی بەھۆی ھۆکاری مێژوویی یان کولتوورییەوەیە. لە ئینگلیزیی سینگاپووریدا، "island" و "pulau" زۆرجار بە جێگرەوەی یەکتر بەکاردەھێنرێن، کە تێیدا "pulau" وەک ھاوتایەکی وشە ئینگلیزییەکە کار دەکات لەم چوارچێوەیەدا.}} بەرزترین خاڵی سروشتی بریتییە لە {{بنز|گردی بوکیت تیماھ|en|Bukit Timah Hill|lt=گردی بوکیت تیماھ}} کە بەرزایییەکەی دەگاتە {{convert|163.63|m|ft|0|abbr=on}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page856.jspx?detContId=NHBSVRAPP61620001517|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150409193851/http://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page856.jspx?detContId=NHBSVRAPP61620001517|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=National Heritage Board|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Bukit Timah Hill}}</ref> لەژێر دەسەڵاتی بەریتانیادا، {{بنز|دوورگەی کریسمس|en|Christmas Island|lt=دوورگەی کریسمس}}، {{بنز|دوورگەکانی کۆکۆس|en|Cocos (Keeling) Islands|lt=دوورگەکانی کۆکۆس (کیلینگ)}}، و {{بنز|کۆلۆنیی لابوان|en|Crown Colony of Labuan|lt=لابوان}} لە سینگاپوورەوە بەڕێوەدەبران. لابوان لەژێر ئەم ڕێکخستنەدا بوو لە ساڵی ١٩٠٧ەوە تاوەکوو لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٤٨دا تێکەڵ بە {{بنز|کۆلۆنیی تاج بۆرنیۆی باکوور|en|Crown Colony of North Borneo|lt=کۆلۆنیی بۆرنیۆی باکوور}} کرا. کەمێک پێش ئەوەی سینگاپوور لە ساڵی ١٩٥٩دا بەتەواوی خۆبەڕێوەبەریی ناوخۆیی بەدەستبھێنێت، ھەردوو دوورگەی کریسمس و دوورگەکانی کۆکۆس (کیلینگ) لە ساڵی ١٩٥٨دا ڕادەستی [[ئوسترالیا]] کران.<ref>Commonwealth and Colonial Law by [[Kenneth Roberts-Wray]], London, Stevens, 1966. Pgs. 133–134</ref><ref>Department of External Affairs in Australia. (16 May 1957): Report from the Australian High Commission in Singapore to the Department of External Affairs in Australia. Singapore: National Archives of Singapore. (Microfilm: NAB 447)</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19580516.2.20.2.aspx |سەردێڕ=All set for transfer |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ١٩٥٨|newspaper=The Straits Times |پەڕە=٢|شوێن=Singapore |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906024518/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19580516.2.20.2.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەمڕۆ، {{بنز|پێدرا برانکا، سینگاپوور|en|Pedra Branca, Singapore|lt=پێدرا برانکا}} لە دەریای باشووری چیندا ڕۆژھەڵاتترین خاڵی نەتەوەکەیە.<ref name="PBA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mfa.gov.sg/SINGAPORES-FOREIGN-POLICY/Key-Issues/Pedra-Branca |سەردێڕ=Pedra Branca |بڵاوکەرەوە=Ministry of Foreign Affairs |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20191220024132/https://www.mfa.gov.sg/SINGAPORES-FOREIGN-POLICY/Key-Issues/Pedra-Branca |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پڕۆژەکانی {{بنز|وشککردنەوەی دەریا لە سینگاپوور|en|Land reclamation in Singapore|lt=گێڕانەوەی زەوی لە دەریاوە}} ڕووبەری زەویی سینگاپووریان زیاد کردووە لە نزیکەی {{convert|580|km2|sqmi|abbr=on}} لە دەیەی ١٩٦٠ەکانەوە بۆ {{convert|770|km2|sqmi|abbr=on}} تاوەکوو دەیەی ٢٠٣٠ەکان، کە دەکاتە زیادبوونێکی زیاتر لە ٣٠٪ یان {{convert|190|km2|sqmi|abbr=on}}.<ref name="sand1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/news/asia/21645221-asias-mania-reclaiming-land-sea-spawns-mounting-problems-such-quantities-sand |سەردێڕ=Such quantities of sand |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠١٥|newspaper=The Economist |شوێن=London |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170913151040/https://www.economist.com/news/asia/21645221-asias-mania-reclaiming-land-sea-spawns-mounting-problems-such-quantities-sand |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref name="lrinc">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/new-ideas-to-feed-a-growing-island/ |سەردێڕ=New ideas to feed a growing island |ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٩ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190529155354/https://www.straitstimes.com/singapore/new-ideas-to-feed-a-growing-island |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەندێک پڕۆژە تێکەڵکردنی دوورگە بچووکەکان لەخۆدەگرن بۆ پێکھێنانی ڕووبەری زەویی گەورەتر و بەسوودتر، وەک ئەوەی لە دوورگەی جورۆنگدا بینرا.<ref name="earthshots.usgs.gov">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://earthshots.usgs.gov/earthshots/node/11#ad-image-20 |سەردێڕ=Earthshots: Satellite Images of Environmental Change: Singapore |بڵاوکەرەوە=Earthshots |ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢١ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20150521074529/http://earthshots.usgs.gov/earthshots/node/11#ad-image-20 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو جۆرە لمەی کە لە کارەکانی وشککردنەوەدا بەکاردێت زیاتر لە ڕووبار و کەناراوەکاندا دەدۆزرێتەوە نەک لە بیابانەکاندا و بەردەوام خواستێکی زۆری لەسەرە لە سەرانسەری جیھاندا. بەو ھۆیەوە، وڵاتانی دراوسێ لە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] لە دەیەی ٢٠١٠ەکانەوە ھەناردەکردنی لمیان بۆ سینگاپوور سنووردار یان قەدەغە کردووە.<ref name="sand1"/> لە ئەنجامدا، سینگاپوور تا دێت زیاتر تەکنیکی {{بنز|پۆڵدەر|en|polder|lt=پۆڵدەر}} بۆ کارەکانی وشککردنەوە بەکاردەھێنێت، کە شێوازێکە بەتایبەتی لە دوورگەی تیکۆنگ بەکارھێنراوە و تێیدا ناوچەیەک دادەخرێت و پاشان ئاوەکەی لێ دەردەھێنرێت تا وشک دەبێتەوە.<ref name="lrinc"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Ang Qing |سەردێڕ=Plot twice the size of Toa Payoh reclaimed off Pulau Tekong in S'pore's first polder project |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/environment/completion-of-main-works-for-pulau-tekong-polder-marks-first-time-spore-reclaims-land-below-sea |وێبگە=thestraitstimes |بڵاوکەرەوە=The Straits Times |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=en |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> پێشبینی دەکرێت وڵاتەکە تا ساڵی ٢٠٤٠ نزیکەی {{convert|100|km2|sqmi|-1|abbr=on}}ی تر لە زەوییەکان بگێڕێتەوە، کە پڕۆژە گەورەکانی وەک بەندەری {{بنز|توواس|en|Tuas|lt=توواس}}، پڕۆژەی دوورگەی درێژ کە دەکەوێتە باشووری {{بنز|پارکی ئیست کۆست|en|East Coast Park|lt=پارکی ئیست کۆست}} بۆ پەرەپێدانی بازرگانی و نیشتەجێبوون، و پارکێکی فڕۆکەوانی لە {{بنز|کەنداوی چانگی|en|Changi Bay|lt=کەنداوی چانگی}} لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Koh Wan Ting |سەردێڕ=Tuas Port opens officially, will be 'critical engine' driving Singapore's economy: PM Lee |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/singapore/tuas-port-opens-critical-engine-lee-hsien-loong-ceremony-2914426 |وێبگە=channelnewsasia.com |بڵاوکەرەوە=CNA |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=en |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Ng Keng Gene |نووسەر٢=Shabana Begum |سەردێڕ=Long Island to be reclaimed off East Coast could add 800ha of land, create Singapore's 18th reservoir |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/long-island-to-be-reclaimed-off-east-coast-could-add-800ha-of-land-and-singapore-s-18th-reservoir |وێبگە=thestraitstimes.com |بڵاوکەرەوە=The Straits Times |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=en |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Ng Keng Gene |سەردێڕ=JTC to reclaim 172ha of land in Tuas for industrial use, improved connections to Tuas Port |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/jtc-to-reclaim-172ha-of-land-in-tuas-for-industrial-use-improved-connections-to-tuas-port |وێبگە=thestraitstimes |بڵاوکەرەوە=The Straits Times |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=en |ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Ang Qing |سەردێڕ=193ha of land off Changi to be reclaimed for aviation park; area reduced to save seagrass meadow |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/environment/193ha-of-land-off-changi-to-be-reclaimed-for-aviation-park-area-reduced-to-save-seagrass-meadow |وێبگە=thestraitstimes |بڵاوکەرەوە=The Straits Times |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=en |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === سروشت === [[File:Walk through Singapore Botanic Gardens-03 (15960226189).jpg|thumb|right|باخچە ڕووەکییەکانی سینگاپوور {{بنز|شوێنەواری میراتی جیھانیی یوونێسکۆ|en|UNESCO World Heritage Site|lt=شوێنەوارێکی میراتی جیھانیی یوونێسکۆیە}} – یەکێکە لەو سێ باخچەیەی جیھان، و تاکە باخچەی خولگەیییە، کە بەو جۆرە ناسرابێت.]] شارنشینیبوون لە سینگاپوور بەو مانایە دێت کە وڵاتەکە ٩٥٪ی دارستانە مێژوویییەکانی لەدەستداوە،<ref name="nature-extinctions">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Brook |یەکەم١=Barry W. |دوایین٢=Sodhi |یەکەم٢=Navjot S. |دوایین٣=Ng |یەکەم٣=Peter K.L. |ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Catastrophic extinctions follow deforestation in Singapore |journal=Nature |بەرگ=٤٢٤|پەڕەکان=٤٢٠–٤٢٦|issn=0028-0836 |doi=10.1038/nature01795 |pmid=١٢٨٧٩٠٦٨|issue=6947 |bibcode=2003Natur.424..420B |s2cid=4404246 |ناونیشان=http://scholarbank.nus.edu.sg/handle/10635/100218}}</ref> و ئێستا زیاتر لە نیوەی {{بنز|ئاژەڵانی سینگاپوور|en|Fauna of Singapore|lt=ئاژەڵ}} و {{بنز|ڕووەکەکانی سینگاپوور|en|Flora of Singapore|lt=ڕووەکە سروشتییەکانی}} سینگاپوور لە یەدەگە سروشتییەکاندا بوونیان ھەیە، وەک {{بنز|یەدەگی سروشتیی بوکیت تیماھ|en|Bukit Timah Nature Reserve|lt=یەدەگی سروشتیی بوکیت تیماھ}} و {{بنز|یەدەگی زۆنگاوی سونگێی بولۆھ|en|Sungei Buloh Wetland Reserve|lt=یەدەگی زۆنگاوی سونگێی بولۆھ}}، کە تەنیا ٠٫٢٥٪ی ڕووبەری زەویی سینگاپوور پێکدەھێنن.<ref name="nature-extinctions" /> لە ساڵی ١٩٦٧دا، بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەم کەمبوونەوەیە لە ڕووبەری سروشتی، حکوومەت دیدگای کردنی سینگاپوور بە "شاری باخچە" خستەڕوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/a7fac49f-9c96-4030-8709-ce160c58d15c |سەردێڕ="Garden City" vision is introduced |بڵاوکەرەوە=History SG|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161030155659/http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/a7fac49f-9c96-4030-8709-ce160c58d15c|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە ئامانجی باشترکردنی کوالێتیی ژیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nparks.gov.sg/cms/docs/AnnexB.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140324093917/https://www.nparks.gov.sg/cms/docs/AnnexB.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Singapore, A City in a Garden |بڵاوکەرەوە=National Parks Board}}</ref> لەسەرەتای ئەو کاتەوە، نزیکەی ١٠٪ی زەوییەکانی سینگاپوور بۆ پارک و {{بنز|یەدەگی سروشتی|en|nature reserve|lt=یەدەگە سروشتییەکان}} تەرخان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://app.mnd.gov.sg/Newsroom/NewsPage.aspx?ID=5064&category=Speech&year=2014&RA1=&RA2=&RA3=|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140710090137/http://app.mnd.gov.sg/Newsroom/NewsPage.aspx?ID=5064&category=Speech&year=2014&RA1=&RA2=&RA3=|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Speech by MOS Desmond Lee at the Asia for Animals Conference Gala Dinner |بڵاوکەرەوە=National Development Ministry|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> حکوومەت {{بنز|پلانە سەوزەکانی سینگاپوور ٢٠١٢|en|Singapore Green Plan 2012|lt=پلانی داڕشتووە بۆ پاراستنی ژیانی کێویی ماوەی وڵاتەکە}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nbrcnparks.org/initiatives_nation.asp|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071005194408/http://www.nbrcnparks.org/initiatives_nation.asp|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=National Initiatives |بڵاوکەرەوە=National Biodiversity Reference Center|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٩}}</ref> باخچە ناسراوەکانی سینگاپوور بریتین لە {{بنز|باخچە ڕووەکییەکانی سینگاپوور|en|Singapore Botanic Gardens|lt=باخچە ڕووەکییەکانی سینگاپوور}}، کە باخچەیەکی خولگەیییە و یەکەمین {{بنز|شوێنەواری میراتی جیھانی|en|World Heritage Site|lt=شوێنەواری میراتی جیھانی}} سەر بە [[یوونێسکۆ]]یە لە سینگاپوور.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-botanic-gardens-declared-unesco-world-heritage-site-8224416 |سەردێڕ=Singapore Botanic Gardens declared UNESCO World Heritage Site |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171115213851/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-botanic-gardens-declared-unesco-world-heritage-site-8224416|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ئاووھەوا === [[File:Flower Dome and Cloud Forest Singapore (36712606096).jpg|thumb|left|{{بنز|باخچەکانی کەنار کەنداو|en|Gardens by the Bay|lt=باخچەکانی کەنار کەنداو}}]] سینگاپوور خاوەنی {{بنز|ئاووھەوای دارستانی باراناویی خولگەیی|en|tropical rainforest climate|lt=ئاووھەوایەکی دارستانی باراناویی خولگەیی}}یە ({{بنز|پۆلێنکردنی ئاووھەوای کۆپن|en|Köppen climate classification|lt=کۆپن}}: ''Af'') بەبێ وەرزە جیاوازەکان، پلەی گەرمی و پەستانی جێگیر، شێداریی بەرز، و بارانبارینی زۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climate of Singapore |ناونیشان=http://www.weather.gov.sg/climate-climate-of-singapore/ |وێبگە=weather.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200529212925/http://www.weather.gov.sg/climate-climate-of-singapore|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=McKnight |یەکەم١=Tom L. (Tom Lee) |ناونیشان=https://archive.org/details/physicalgeographmckn |سەردێڕ=Physical geography : a landscape appreciation |دوایین٢=Hess |یەکەم٢=Darrel |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Upper Saddle River, N.J. : Prentice Hall |ئەوانی تر=Internet Archive |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> پلەی گەرمی بەزۆری لە نێوان {{convert|23|to|32|°C|°F}}دایە. لە کاتێکدا کە پلەی گەرمی بە درێژاییی ساڵ زۆر ناگۆڕێت، وەرزێکی تەڕتری {{بنز|وەرزی با|en|monsoon|lt=مۆنسوون}} (وەرزی بارانبارینی زۆر) لە تشرینی دووەمەوە تا شوبات ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nea.gov.sg/weather-climate/climate/weather-statistics |سەردێڕ=Singapore National Environment Agency Weather Statistics|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161031025300/http://www.nea.gov.sg/weather-climate/climate/weather-statistics|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە تەممووزەوە تا تشرینی یەکەم، زۆرجار تەمومژی دووکەڵاوی دروست دەبێت کە بەھۆی {{بنز|ئاگرکەوتنەوەی دارستانەکان|en|bush fire|lt=ئاگری دارستانەکان}} لە ئیندۆنیزیای دراوسێوە سەرچاوە دەگرێت، کە زیاتر لە دوورگەی [[سوماترا]]وە دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.edie.net/news/news_story.asp?id=12078 |سەردێڕ=Singapore enveloped by Sumatran smog |دوایین=Bond |یەکەم=Sam |ئیش=Edie newsroom |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110927134938/http://www.edie.net/news/news_story.asp?id=12078|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سینگاپوور پەیڕەوی لە ناوچەی کاتیی گێرینویچ+٨ (GMT+8) دەکات، کە یەک کاتژمێر لەپێش ئەو ناوچەیەدایە کە بۆ ھەڵکەوتە جوگرافییەکەی گونجاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/teaching/timezone.html |سەردێڕ=Why is Singapore in the 'Wrong' Time Zone? |نووسەر=Mok Ly Yng |بڵاوکەرەوە=National University of Singapore |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100728230528/http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/teaching/timezone.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمەش وا دەکات کە لە مانگی شوباتدا خۆرھەڵاتن و ئاوابوون بەتایبەتی درەنگ بێت، کە تێیدا خۆر لە کاتژمێر ٧:١٥ی بەیانی ھەڵدێت و دەوروبەری ٧:٢٠ی ئێوارە ئاوا دەبێت. لە مانگی تەممووزدا، خۆر لە دەوروبەری ٧:١٥ی ئێوارە ئاوا دەبێت. زووترین کاتی ھەڵاتن و ئاوابوونی خۆر لە کۆتاییی تشرینی یەکەم و سەرەتای تشرینی دووەمدایە کە خۆر لە کاتژمێر ٦:٤٦ی بەیانی ھەڵدێت و لە ٦:٥٠ی ئێوارە ئاوا دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Astronomical and Tidal Information {{!}} Monthly Data|ناونیشان=http://www.weather.gov.sg/weather-astronomical-and-tidal-information-monthly-data|وێبگە=weather.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200518173327/http://www.weather.gov.sg/weather-astronomical-and-tidal-information-monthly-data|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سینگاپوور دان بەوەدا دەنێت کە گۆڕانی ئاووھەوا و {{بنز|بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا|en|sea level rise|lt=بەرزبوونەوەی ئاستی دەریاکان}} لە دەیەکانی داھاتوودا کاریگەریی گەورەی دەبێت لەسەر کەناراوە نزمەکانی. پێشبینی دەکات کە نەتەوەکە پێویستی بە خەرجکردنی ١٠٠ ملیار دۆلار ببێت لە ماوەی سەدەی داھاتوودا بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە. لە بودجەی ساڵی ٢٠٢٠یدا، حکوومەت بڕی ٥ ملیار دۆلاری سەرەتایی بۆ سندووقی پاراستنی کەناراو و لافاو تەرخان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore Budget 2020: New coastal and flood protection fund to protect Singapore against rising sea levels |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore |یەکەم=Audrey |دوایین=Tan |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-budget-2020-new-coastal-and-flood-protection-fund-to-protect-singapore-against |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200220154552/https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-budget-2020-new-coastal-and-flood-protection-fund-to-protect-singapore-against |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>Overland, Indra et al. (2017) ''[https://www.researchgate.net/publication/320622312 Impact of Climate Change on ASEAN International Affairs: Risk and Opportunity Multiplier] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728065717/https://www.researchgate.net/publication/320622312_Impact_of_Climate_Change_on_ASEAN_International_Affairs_Risk_and_Opportunity_Multiplier |date=28 July 2020 }}'', Norwegian Institute of International Affairs (NUPI) and Myanmar Institute of International and Strategic Studies (MISIS).</ref> سینگاپوور یەکەمین وڵاتە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا کە {{بنز|باجی کاربۆن|en|carbon tax|lt=باجی کاربۆن}} بە بڕی ٥ دۆلار بۆ ھەر تۆنێک دەخاتە سەر ئەو کۆمپانیا گەورانەی کە ساڵانە زیاتر لە ٢٥٬٠٠٠ تۆن دووەم ئۆکسیدی کاربۆن دەردەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore Budget 2018: Carbon tax of $5 per tonne of greenhouse gas emissions to be levied |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-budget-2018-carbon-tax-of-5-per-tonne-of-greenhouse-gas-emissions-to-be-levied |ئیش=The Straits Times |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٨|شوێن=Singapore |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180219105759/https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-budget-2018-carbon-tax-of-5-per-tonne-of-greenhouse-gas-emissions-to-be-levied |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە شوباتی ٢٠٢٦دا، سینگاپوور پڕۆژەیاسایەکی نوێی خستەڕوو کە لە ڕووی یاسایییەوە خاوەن زەوییەکانی کەناراوەکانی سینگاپوور ناچار دەکات بەرگرییە کەناراوییەکان دروست بکەن یان نوێی بکەنەوە بۆ ئەوەی بپارێزرێن لە بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New Bill to require landowners on Singapore's coast to put up, upgrade defences against rising sea levels |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/singapore/rising-sea-levels-coastal-protection-bill-parliament-5900336 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=CNA |زمان=en}}</ref> بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستنی وڵاتەکە بە سووتەمەنییە بەردینەکان، دانانی پانێڵی خۆری لەسەر سەقف و ڕووە ستوونییەکانی باڵەخانەکان خێراتر کردووە، ھەروەھا دەستپێشخەرییەکانی تری وەکوو دروستکردنی یەکێک لە گەورەترین کێڵگەکانی وزەی خۆری سەرئاوکەوتوو لە جیھاندا لە {{بنز|کۆگای ئاوی تێنگێ|en|Tengeh reservoir|lt=کۆگای ئاوی تێنگێ}} لە {{بنز|توواس|en|Tuas|lt=توواس}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=One of world's largest floating solar farms coming up in Tuas |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/environment/one-of-worlds-largest-floating-solar-farms-coming-up-in-tuas |ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201125122236/https://www.straitstimes.com/singapore/environment/one-of-worlds-largest-floating-solar-farms-coming-up-in-tuas |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == حکوومەت و سیاسەت == [[File:Istana (Singapore).jpg|thumb|right|{{بنز|ئیستانا|en|The Istana|lt=ئیستانا}} شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەی فەرمیی سەرۆک کۆمارە، ھەروەھا نووسینگەی کارکردنی سەرۆک وەزیرانە.]] [[File:Singapore Parliament House and Supreme Court 20220222 182616.jpg|thumb|{{بنز|دادگای باڵای سینگاپوور|en|Supreme Court of Singapore|lt=دادگای باڵا}} (چەپ) و {{بنز|ماڵی پەرلەمان، سینگاپوور|en|Parliament House, Singapore|lt=ماڵی پەرلەمان}} (ڕاست) کە {{بنز|پەرلەمانی سینگاپوور|en|Parliament of Singapore|lt=پەرلەمانی سینگاپوور}}ی تێدا کۆدەبێتەوە]] [[File:Speakers' Corner, Singapore 20220218 081547.jpg|thumb|{{بنز|گۆشەی وتاربێژان، سینگاپوور|en|Speakers' Corner, Singapore|lt=گۆشەی وتاربێژان}} لە {{بنز|پارکی ھۆنگ لیم|en|Hong Lim Park|lt=پارکی ھۆنگ لیم}} ناوچەیەکی خۆپیشاندانی گشتی دابین دەکات، کە زۆرجار لە ناوچەکانی تری وڵاتەکەدا سنووردار کراون.]] سینگاپوور کۆمارێکی {{بنز|سیستەمی پەرلەمانی|en|Parliamentary system|lt=پەرلەمانییە}} کە لەسەر بنەمای {{بنز|سیستەمی وێستمینستەر|en|Westminster system|lt=سیستەمی وێستمینستەر}} دامەزراوە. {{بنز|دەستووری سینگاپوور|en|Constitution of Singapore|lt=دەستووری سینگاپوور}} باڵاترین یاسای وڵاتە، کە پێکھاتە و بەرپرسیارێتیی حوکمڕانی دیاری دەکات. {{بنز|سەرۆک کۆماری سینگاپوور|en|President of Singapore|lt=سەرۆک کۆمار}} {{بنز|سەرۆکی دەوڵەت|en|head of state|lt=سەرۆکی دەوڵەتە}}.<ref name="pmo2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=PMO &#124; the Government |ناونیشان=https://www.pmo.gov.sg/The-Government |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230804090931/https://www.pmo.gov.sg/The-Government |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub |سەردێڕ=A Guide to the Singapore Constitution |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Singapore Management University]] |editor-last=Morgan |editor-first=Grace |پەڕەکان=٣٣–٣٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220093159/https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> حوکمڕانیی سینگاپوور {{بنز|جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان لە سینگاپوور|en|Separation of powers in Singapore|lt=دابەشکراوە}} بەسەر سێ دەسەڵاتدا: * {{بنز|دەسەڵاتی جێبەجێکردن|en|Executive (government)|lt=جێبەجێکردن}}: دەسەڵاتی جێبەجێکردن لە ئەنجومەنی وەزیران (کابینە) پێکدێت، کە لەلایەن {{بنز|سەرۆک وەزیرانی سینگاپوور|en|Prime Minister of Singapore|lt=سەرۆک وەزیران}}ەوە سەرۆکایەتی دەکرێت، لەگەڵ {{بنز|داواکاری گشتیی سینگاپوور|en|Attorney-General of Singapore|lt=نووسینگەکانی داواکاری گشتی}}، کە لەلایەن {{بنز|داواکاری گشتیی سینگاپوور|en|Attorney-General of Singapore|lt=داواکاری گشتی}}یەوە سەرۆکایەتی دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Our Legal System |ناونیشان=https://www.mlaw.gov.sg/about-us/our-legal-system/#:~:text=The%20Executive%20includes%20the%20Cabinet,and%20is%20accountable%20to%20Parliament |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230902052126/https://www.mlaw.gov.sg/about-us/our-legal-system/#:~:text=The%20Executive%20includes%20the%20Cabinet,and%20is%20accountable%20to%20Parliament |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> ئەنجومەنی وەزیران بە کۆمەڵ بەرپرسیارە لە ھەموو سیاسەتەکانی حکوومەت و بەڕێوەبردنی ڕۆژانەی کاروباری دەوڵەت. بە شێوەیەکی گشتی لە ئەندامانی پەرلەمانی سینگاپوور پێکدێت. سەرۆک وەزیران لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە دیاری دەکرێت، و وەزیرەکانی کابینە و داواکاری گشتیش لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە دیاری دەکرێن، کە بە {{بنز|ئامۆژگاری و ڕەزامەندی|en|advice and consent|lt=ئامۆژگاری و ڕەزامەندی}}ی سەرۆک وەزیران کار دەکات. سەرۆک وەزیران سەرۆکی کردەییی دەسەڵاتی جێبەجێکردنی حکوومەتە.<ref name="pmo1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=PMO &#124; the Cabinet |ناونیشان=https://www.pmo.gov.sg/The-Cabinet |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060425224718/http://www.cabinet.gov.sg/smgoh.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref><ref name=pmo2 /> * {{بنز|دەسەڵاتی یاسادانان|en|Legislature|lt=یاسادانان}}: پەرلەمانی سینگاپوور {{بنز|پەرلەمانی یەکینەیی|en|Unicameralism|lt=یەک ئەنجومەنییە}} و، لەگەڵ سەرۆک کۆماردا، دەسەڵاتی یاسادانان پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Home &#124; Parliament of Singapore |ناونیشان=https://www.parliament.gov.sg/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191027075322/https://www.parliament.gov.sg/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> ئەندامانی پەرلەمان (MP) پێکھاتوون لە ئەندامانی ھەڵبژێردراو، ئەندامانی دەرەوەی بازنەکانی ھەڵبژاردن، و ئەندامانی دەستنیشانکراو. زۆرینەی ئەندامانی پەرلەمان لە ھەڵبژاردنێکی گشتیدا بۆ پەرلەمان ھەڵدەبژێردرێن. پەرلەمانی سینگاپوور بە کۆمەڵ بەرپرسیارە لە دەرکردنی ئەو یاسایانەی کە دەوڵەت بەڕێوەدەبەن.<ref name=pmo2 /> سەرۆک کۆمار چەند {{بنز|دەسەڵاتەکانی سەرۆک کۆماری سینگاپوور|en|Powers of the President of Singapore|lt=دەسەڵاتێکی دیاریکراوی سنووردار}}ی ھەیە بۆ چاودێریکردنی حکوومەت. دەسەڵاتەکانی ڤیتۆی سەرۆک کۆمار دەتوانرێت لەلایەن پەرلەمانەوە ھەڵبوەشێنرێنەوە (ڕەت بکرێنەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=The President |ناونیشان=http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110611130556/http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Singapore Government}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub |سەردێڕ=A Guide to the Singapore Constitution |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Singapore Management University]] |editor-last=Morgan |editor-first=Grace |پەڕە=٢٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220093159/https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * {{بنز|دەسەڵاتی دادوەری|en|Judiciary|lt=دادوەری}}: ئەرکی دەسەڵاتی دادوەری بریتییە لە بەڕێوەبردنی دادپەروەری بە شێوەیەکی سەربەخۆ و لەلایەن سەرۆکی دادوەریی کۆماری سینگاپوورەوە سەرۆکایەتی دەکرێت. دادوەران و کۆمیسیارانی دادوەری لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە لەسەر ئامۆژگاریی سەرۆک وەزیران دیاری دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Role and structure of the Supreme Court – structure |ناونیشان=https://www.judiciary.gov.sg/who-we-are/role-structure-supreme-court/structure#:~:text=The%20Supreme%20Court%20Bench%20consists,advice%20of%20the%20Prime%20Minister |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230402100003/https://www.judiciary.gov.sg/who-we-are/role-structure-supreme-court/structure#:~:text=The%20Supreme%20Court%20Bench%20consists,advice%20of%20the%20Prime%20Minister |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> {{بنز|دادگای باڵای سینگاپوور|en|Supreme Court of Singapore|lt=دادگای باڵا}} و {{بنز|دادگاکانی دەوڵەتی سینگاپوور|en|State Courts of Singapore|lt=دادگاکانی دەوڵەت}} یەکلاییکردنەوە بۆ ناکۆکییە مەدەنییەکانی نێوان کەسەکان دەکەن، بڕیاری سزادان یان بێتاوانکردنی تۆمەتباران لە دادگاییکردنە تاوانکارییەکان دەدەن، و بە مەبەستی بڕیاردان لەسەر دەستووریبوونی یاساکان ھەڵدەستن بە {{بنز|پێداچوونەوەی دادوەری|en|judicial review|lt=لێکدانەوەی یاساکان}}. ھەر یاسایەک یان بڕگەیەکی یاسایی کە دەرکەوێت پێچەوانەی دەستوورە دەتوانرێت لەلایەن دادگای باڵاوە ھەڵبوەشێنرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub |سەردێڕ=A Guide to the Singapore Constitution |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Singapore Management University]] |editor-last=Morgan |editor-first=Grace |پەڕەکان=٦٣–٦٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220093159/https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرۆک کۆمار ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی دەنگدانی جەماوەرییەوە بۆ خولێکی شەش ساڵەی نوێکراوە ھەڵدەبژێردرێت. مەرجەکانی ئەم پۆستە، کە لەلایەن حکوومەتی پارتی چالاکیی گەل (PAP)ەوە دەرکراون، زۆر توندن، بە جۆرێک تەنھا چەند کەسێکی کەم شایستەی کاندیدبوونن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tan |یەکەم=Kevin Y.L. |سەردێڕ=The Limits of Authoritarian Governance in Singapore's Developmental State |ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Palgrave Macmillan]] |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-١٣-١٥٥٥-٨|editor-last1=Rahim |editor-first1=Lily Zubaidah |پەڕە=٢٦٤|chapter=Legislating Dominance: Parliament and the Making of Singapore's Governance Model |doi=10.1007/978-981-13-1556-5 |editor-last2=Barr |editor-first2=Michael D. |s2cid=239112493}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What are the Qualifications Required to Run for President in Singapore? |ناونیشان=https://singaporelegaladvice.com/law-articles/singapore-president-qualifications/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211001212/https://singaporelegaladvice.com/law-articles/singapore-president-qualifications |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=SingaporeLegalAdvice.com}}</ref> ئەم مەرجانە ئەوە لەخۆدەگرن کە کاندید پێویستە کەسێک بێت کە تەمەنی لایەنی کەم ٤٥ ساڵ بێت و چیتر ئەندامی ھیچ پارتێکی سیاسی نەبێت، یان بۆ ماوەی لایەنی کەم ٣ ساڵ پۆستێکی {{بنز|بەڕێوەبردنی گشتی|en|Public administration|lt=کارگێڕیی گشتی}} ھەبووبێت لە چەندین ڕۆڵی سەرکردایەتیی دیاریکراوی خزمەتگوزاریی گشتیدا، یان خاوەنی ٣ ساڵ ئەزموون بێت وەک بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیایەکی قازانج-بەخشی {{بنز|کەرتی تایبەت|en|private sector|lt=کەرتی تایبەت}} کە لایەنی کەم ٥٠٠ ملیۆن دۆلاری سینگاپووری ھەبێت لە {{بنز|سەرمایەی پشکداران (دارایی)|en|Equity (finance)|lt=سەرمایەی پشکداران}}، لایەنی کەم ١٠ ساڵ نیشتەجێی سینگاپوور بووبێت، ھیچ پێشینەیەکی تاوانکاریی نەبێت، و چەند مەرجێکی تریش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Singapore – article 19 |ناونیشان=https://sso.agc.gov.sg/Act/CONS1963#pr19- |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230528030634/https://sso.agc.gov.sg/Act/CONS1963#pr19- |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=sso.agc.gov.sg}}</ref><ref name=":1" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Elected Presidency: Higher eligibility criteria accepted, but Govt says no to longer qualifying terms |ناونیشان=https://www.todayonline.com/singapore/elected-presidency-govt-agrees-raise-eligibility-criteria-private-sector-candidates |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220426173916/https://www.todayonline.com/singapore/elected-presidency-govt-agrees-raise-eligibility-criteria-private-sector-candidates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=TODAY}}</ref> ھەروەھا کاندیدەکان دەبێت {{بنز|کۆمیتەی ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی (سینگاپوور)|en|Presidential Elections Committee|lt=کۆمیتەی ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی}} (PEC) "ڕازی بکەن" کە کەسێکی دەستپاک، خاوەن کەسایەتییەکی باش و ناوبانگێکی باشن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٢٤|سەردێڕ=Presidential Candidates: Qualifying Criteria |ناونیشان=https://www.eld.gov.sg/candidate_presidential_qualify.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240726012640/https://www.eld.gov.sg/candidate_presidential_qualify.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Elections Department Singapore |شوێن=Singapore}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧ەوە، دەستوور پێویستی کردووە کە ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی {{بنز|ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی لە سینگاپوور#ھەڵبژاردنە تەرخانکراوەکان|en|Presidential elections in Singapore#Reserved elections|lt="تەرخان بکرێن"}} بۆ کۆمەڵگەیەکی نەژادی ئەگەر لە پێنج خولی ڕابردوودا ھیچ کەسێک لەو گرووپە نەتەوەیییە بۆ سەرۆکایەتی ھەڵنەبژێردرابێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Singapore – article 19B |ناونیشان=https://sso.agc.gov.sg/Act/CONS1963#pr19B- |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230528030634/https://sso.agc.gov.sg/Act/CONS1963#pr19B- |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=sso.agc.gov.sg}}</ref> تەنھا ئەندامانی ئەو کۆمەڵگەیە دەتوانن وەک کاندید شایستە بن لە ھەڵبژاردنێکی سەرۆکایەتیی تەرخانکراودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Halimah Yacob named Singapore's first female president |ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/2017/09/halimah-yacob-named-singapore-malay-president-170913073940319.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190502112130/https://www.aljazeera.com/news/2017/09/halimah-yacob-named-singapore-malay-president-170913073940319.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}</ref> لە {{بنز|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی سینگاپوور لە ٢٠١٧|en|2017 Singaporean presidential election|lt=ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠١٧}}دا، ئەم تێکەڵەیە لە مەرجە توندەکان و ھەڵبژاردنێکی تەرخانکراو کە پێویستی دەکرد کاندیدەکە لە ١٣٪ی {{بنز|سینگاپوورییە مالایییەکان|en|Malay Singaporeans|lt=گرووپی نەتەوەییی مالایی}} بێت، بووە ھۆی ئەوەی کە کۆمیتەی ھەڵبژاردنەکان (PEC) تەنھا یەک کاندید پەسەند بکات بۆ سەرۆکایەتی؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Only one Singaporean is fit to be president |ناونیشان=https://www.economist.com/asia/2017/09/16/only-one-singaporean-is-fit-to-be-president |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210506175456/https://www.economist.com/asia/2017/09/16/only-one-singaporean-is-fit-to-be-president |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|newspaper=The Economist |شوێن=London}}</ref> {{بنز|حەلیمە یەعقووب|en|Halimah Yacob|lt=حەلیمە یەعقووب}}، کە بە بەشێک لە کۆمەڵگەی مالایی دادەنرا، لە ھەڵبژاردنێکی بێ ڕکابەردا سەرکەوتنی بەدەستھێنا. ئەو ھەروەھا بووە یەکەم سەرۆک کۆماری ژن لە سینگاپوور.{{Multiple image | direction = horizontal | align = right | caption_align = center | total_width = 370 | image1 = Tharman Shanmugaratnam Official photo 2023.tif | image2 = Prime Minister of Singapore Lawrence Wong 250530-D-PM193-4275 (2025).jpg | caption1 = {{بنز|ثارمان شانموگاراتنام|en|Tharman Shanmugaratnam|lt=ثارمان شانموگاراتنام}}<br /><small>{{بنز|سەرۆک کۆماری سینگاپوور|en|President of Singapore|lt=سەرۆک کۆمار}} </small> | caption2 = {{بنز|لۆڕێنس وۆنگ|en|Lawrence Wong|lt=لۆڕێنس وۆنگ}}<br /><small>{{بنز|سەرۆک وەزیرانی سینگاپوور|en|Prime Minister of Singapore|lt=سەرۆک وەزیران}} </small> | alt1 = Tharman Shanmugaratnam | alt2 = Lawrence Wong }} ئەندامانی پەرلەمان (MP) لایەنی کەم ھەر پێنج ساڵ جارێک ھەڵدەبژێردرێن (یان زووتر لە ڕێگەی {{بنز|ھەڵبژاردنی پێشوەختە|en|snap election|lt=ھەڵبژاردنێکی پێشوەختە}}). ١٥ەمین و {{بنز|١٥ەمین پەرلەمانی سینگاپوور|en|15th Parliament of Singapore|lt=پەرلەمانی ئێستا}} خاوەنی ١٠٨ ئەندامە؛ ٩٧یان ڕاستەوخۆ لە {{بنز|بازنەکانی ھەڵبژاردنی سینگاپوور|en|Constituencies of Singapore|lt=٣٣ بازنەی ھەڵبژاردن}}ەوە ھەڵبژێردران، نۆیان {{بنز|ئەندامی دەستنیشانکراوی پەرلەمان|en|Nominated Member of Parliament|lt=ئەندامی دەستنیشانکراوی}} بێلایەنن کە لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە دیاری کراون، و دووانیان {{بنز|ئەندامی دەرەوەی بازنەی پەرلەمان|en|Non-constituency Member of Parliament|lt=ئەندامی دەرەوەی بازنەکانن}} لە پارتەکانی ئۆپۆزسیۆن کە لە دوایین ھەڵبژاردنی گشتیدا ھەڵنەبژێردران بەڵام بۆ دەسەڵاتی یاسادانان دیاری کران بۆ زیادکردنی نوێنەرایەتیی پارتەکانی ئۆپۆزسیۆن. لە {{بنز|بازنەکانی نوێنەرایەتیی گرووپ|en|Group representation constituency|lt=بازنەکانی نوێنەرایەتیی گرووپ}} (GRCs)دا، پارتە سیاسییەکان تیمێک لە کاندیدەکان کۆدەکەنەوە بۆ کێبڕکێکردن لە ھەڵبژاردنەکاندا. لایەنی کەم دەبێت یەک پەرلەمانتار لە ناو GRCدا لە پاشخانێکی کەمینەی نەتەوەیی بێت. ھەموو ھەڵبژاردنەکان بە بەکارھێنانی {{بنز|سیستەمی زۆرینەی سادە|en|first-past-the-post voting|lt=سیستەمی زۆرینەی سادە (first-past-the-post)}} بەڕێوەدەچن.<ref name="parliament.gov.sg">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Members of Parliament |ناونیشان=https://www.parliament.gov.sg/about-us/structure/members-of-parliament |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216180443/https://www.parliament.gov.sg/about-us/structure/members-of-parliament |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Parliament of Singapore}}</ref> پەرلەمانتاران ھەفتانە میوانداریی {{بنز|نەشتەرگەری (سیاسەت)|en|Surgery (politics)|lt=کۆبوونەوەی چارەسەرکاریی سیاسی}} دەکەن، کە پێی دەوترێت "{{بنز|دانیشتنەکانی بینینی خەڵک|en|Meet-the-People Sessions|lt=دانیشتنەکانی بینینی خەڵک}}"، کە لەوێدا یارمەتیی دەنگدەران دەدەن بۆ چارەسەرکردنی کێشە کەسییەکان کە دەتوانێت پەیوەست بێت بە نیشتەجێبوون، یارمەتیی دارایی، و کۆچبەری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yong |یەکەم=Ng Tze |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=MP, I want help with... |ناونیشان=http://www.asiaone.com/Business/News/My+Money/Story/A1Story20081019-94743.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110527135154/http://www.asiaone.com/Business/News/My+Money/Story/A1Story20081019-94743.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|وێبگە=asiaone}}</ref> پارتی چالاکیی گەل (PAP) پێگەیەکی باڵادەستی ھەیە لە سیاسەتی سینگاپووردا، کە زۆرینەیەکی گەورەی پەرلەمانی لە ھەموو ھەڵبژاردنێکدا بەدەستھێناوە لەوەتەی {{بنز|خۆبەڕێوەبەریی سینگاپوور|en|Self-governance of Singapore|lt=خۆبەڕێوەبەری}} لە ساڵی ١٩٥٩دا پێبەخشراوە. پارتی چالاکیی گەل، کە خۆی وەک پارتێکی پراگماتیک وەسف دەکات، خاوەنی ئایدۆلۆژیایەکی ئاوێتەیە کە تێکەڵەیەکە لە {{بنز|لیبراڵیزمی ئابووری|en|Economic liberalism|lt=بنەماکانی بازاڕی ئازاد}}، {{بنز|نەتەوەپەرستیی مەدەنی|en|Civic nationalism|lt=نەتەوەپەرستیی مەدەنی}}، و {{بنز|دەوڵەتی خۆشگوزەرانی|en|Welfare state|lt=خۆشگوزەرانی}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tan |یەکەم=Kenneth Paul |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Singapore's National Day Rally speech: A site of ideological negotiation |ناونیشان=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00472330701408635 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Journal of Contemporary Asia |بەرگ=٣٧|issue=3 |پەڕەکان=٢٩٢–٣٠٨|doi=10.1080/00472330701408635 |issn=0047-2336 |s2cid=145405958 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231022143043/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00472330701408635 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|via=tandfonline}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kuah-Pearce |یەکەم=Khun Eng |سەردێڕ=Rebuilding the Ancestral Village: Singaporeans in China |بڵاوکەرەوە=Hong Kong University Press |ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-٩٨٨-٨٠٥٣-٦٦-٧|پەڕەکان=٣٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kerr |یەکەم=Roger |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٩|سەردێڕ=Optimism For the New Millennium |ناونیشان=http://www.nzbr.org.nz/documents/speeches/speeches-99/optimism_for_the_new-millennium.doc.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060307184005/http://www.nzbr.org.nz/documents/speeches/speeches-99/optimism_for_the_new-millennium.doc.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٠٦|وێبگە=nzbr}}</ref> سەرەڕای دەرکردنی سنووردارکردن لەسەر ئازادییە مەدەنییەکان، سینگاپوور لەژێر دەسەڵاتی PAPدا گەشەی ئابووری و سەقامگیریی سیاسیی بەردەوامی بەخۆیەوە بینیوە.<ref name="freedomhouse">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Freedom in the World 2010 – Singapore |ناونیشان=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2010&country=7915 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120107002407/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2010&country=7915 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Freedom House}}</ref> پڕنوێنەرترین و جەماوەریترین پارتی ئۆپۆزسیۆن {{بنز|پارتی کرێکاران (سینگاپوور)|en|Workers' Party (Singapore)|lt=پارتی کرێکارانی}} ناوەڕاست-چەپە (WP)، کە خاوەنی ١٢ کورسییە لە پەرلەماندا.<ref name="Economist2020election" /> ھەژموونی درێژخایەنی PAP بووەتە ھۆی ئەوەی کە سینگاپوور لەلایەن ئەکادیمییەکانەوە وەک {{بنز|دیموکراسیی نالیبراڵ|en|illiberal democracy|lt=دیموکراسییەکی نالیبراڵ}} وەسف بکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Tan |یەکەم١=Netina |دوایین٢=Preece |یەکەم٢=Cassandra |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=Democratic backsliding in illiberal Singapore |journal=Asian Journal of Comparative Politics |بەرگ=٩|issue=1 |پەڕەکان=٢٥–٤٩|doi=10.1177/20578911221141090 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mutalib |یەکەم=Hussin |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Illiberal democracy and the future of opposition in Singapore |ناونیشان=https://doi.org/10.1080/01436590050004373 |journal=Third World Quarterly |بەرگ=٢١|issue=2 |پەڕەکان=٣١٣–٣٤٢|doi=10.1080/01436590050004373 |issn=0143-6597|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Verweij |یەکەم١=Marco |دوایین٢=Pelizzo |یەکەم٢=Riccardo |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Singapore: Does authoritarianism pay? |ناونیشان=https://muse.jhu.edu/article/262740/file/supp01.pdf |journal=Journal of Democracy |بڵاوکەرەوە=Johns Hopkins University Press |بەرگ=٢٠|issue=2 |پەڕەکان=١٨–٣٢|issn=1045-5736}}</ref><ref name="Huat">{{بیرخستنەوە|دوایین=Huat |یەکەم=Chua Beng |chapter=Liberal Order's Illiberal Prodigy: Singapore as a Non-Liberal Electoral Democratic State |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Beyond Liberal Order |پەڕەکان=٦٧–٩٢|chapter-url=https://academic.oup.com/book/41877/chapter/354699359 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |زمان=en |doi=10.1093/oso/9780197647950.003.0003 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٧٦٤٧٩٥-٠|chapter-url-access=subscription}}</ref> یان دەوڵەتێکی {{بنز|سیستەمی پارتی باڵادەست|en|Dominant-party system|lt=نیوە-ئۆتۆریتاری (دەسەڵاتخوازی نەرم)}} کە تێیدا PAP ڕووبەڕووی کەمترین یان ھیچ کێبڕکێیەکی سیاسیی شیاو نابێتەوە بۆ حوکمڕانیی وڵاتەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Roy |یەکەم=Denny |ڕێکەوت=١٩٩٤|سەردێڕ=Singapore, China, and the "Soft Authoritarian" Challenge |journal=Asian Survey |بەرگ=٣٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٣١–٢٤٢|doi=10.2307/2644982 |issn=0004-4687 |jstor=2644982}}</ref><ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Means |یەکەم=Gordon Paul |ساڵ=١٩٩٦|سەردێڕ=Soft Authoritarianism in Malaysia and Singapore |journal=Journal of Democracy |بڵاوکەرەوە=Project MUSE |بەرگ=٧|issue=4 |پەڕەکان=١٠٣–١١٧|doi=10.1353/jod.1996.0065 |issn=1086-3214}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=von Mirbach |یەکەم=Johan |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=The invisible scars made by strikes of the cane |ناونیشان=https://www.dw.com/en/the-invisible-scars-left-by-strikes-of-the-cane/a-18298970 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240420140132/https://www.dw.com/en/the-invisible-scars-left-by-strikes-of-the-cane/a-18298970 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=dw.com |بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle |شوێن=Bonn}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vasagar |یەکەم=Jeevan |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=The Subtle Authoritarianism of Southeast Asia's Wealthiest City-State |ناونیشان=https://lithub.com/the-subtle-authoritarianism-of-southeast-asias-wealthiest-city-state/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240419204944/https://lithub.com/the-subtle-authoritarianism-of-southeast-asias-wealthiest-city-state/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=Literary Hub}}</ref> پرۆسەی دیموکراسیی فرەپارتی لە سینگاپووردا بە "کەمترین" وەسف کراوە لە بەراورد بە گرنگیدانی دەوڵەت بە گەشەپێدانی ئابووری و سیستەمی کۆمەڵایەتی.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Mohamed Nasir |یەکەم١=Kamaludeen |دوایین٢=Turner |یەکەم٢=Bryan S. |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Governing as gardening: reflections on soft authoritarianism in Singapore |ناونیشان=https://doi.org/10.1080/13621025.2012.707005 |journal=Citizenship Studies |بەرگ=١٧|issue=3–4 |پەڕەکان=٣٣٩–٣٥٢|doi=10.1080/13621025.2012.707005 |issn=1362-1025|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> بەپێی وتەی گۆردۆن پی. مینز، پرۆفیسۆری خانەنشینکراوی زانستە سیاسییەکان لە {{بنز|زانکۆی مەکماستەر|en|McMaster University|lt=زانکۆی مەکماستەر}}، سینگاپوور سیستەمی حوکمڕانیی کۆلۆنیالیزمی "خێرخواز" بەڵام "زۆر ئۆتۆریتاری" (کە لە بەریتانیاوە بۆی مابووەوە) دووبارە داھێنایەوە لەبری ئەوەی دیموکراسییەکی تەواو دروست بکات. ئایدۆلۆژیایەکی پارێزکارانەی "{{بنز|بەھاکانی ئاسیا|en|Asian values|lt=بەھاکانی ئاسیا}}" پەرەی سەند بۆ جێگرتنەوەی دەسەڵاتی بەریتانی، کە لەسەر بنەمای "دڵسۆزیی کۆمەڵایەتی، متمانەنەکردن بە حکوومەت، و دوورکەوتنەوە لە بەرپرسیارێتیی تاکەکەسی یان بەکۆمەڵ بۆ بەرژەوەندییە گشتییە فراوانەکان" دامەزرابوو، بە کەمترین گرنگیدان بە {{بنز|مافەکانی مرۆڤ|en|human rights|lt=مافەکانی مرۆڤ}} بەو مانا ڕۆژاوایییەی کە تازە سەری ھەڵدەدا.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Kent |یەکەم=Ann |chapter=Chinese Values and Human Rights |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Human Rights in Asia: A Reassessment of the Asian Values Debate |پەڕەکان=٨٣–٩٧|editor-last=Avonius |editor-first=Leena |chapter-url=https://doi.org/10.1057/9780230615496_5 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan US |doi=10.1057/9780230615496_5 |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٦١٥٤٩-٦|editor2-last=Kingsbury |editor2-first=Damien |chapter-url-access=subscription}}</ref> ئەو ڕاستییەی کە "نە خەڵک و نە بژاردەکان ئەزموونیان لەگەڵ دیموکراسیدا نەبوو" یارمەتیدەر بوو لە دروستکردنی کەلتووری سیاسیی سینگاپوور، کە تیایدا ھەرەمییەتی جەختکەرەوە لەسەر پێگە زاڵ بوو، و پابەند بوو بە گەشەپێدانی ئابوورییەوە.<ref name=":4" /> میراتی بەھاکانی ئاسیا و کەلتوورە سیاسییە سنووردارەکەی ناو سینگاپوور بووەتە ھۆی ئەوەی وڵاتەکە وەک "نموونەیەکی کلاسیکی ئۆتۆریتاریزمی نەرم" وەسف بکرێت،<ref name=":5" /> و "بە قووڵی نالیبراڵ".<ref name=Huat /> سیستەمی دادوەری لەسەر بنەمای {{بنز|یاسای ئینگلیزی|en|English law|lt=یاسای باوی ئینگلیزی (کۆمۆن لۆ)}} دامەزراوە، کە بەردەوامی بەو نەریتە یاسایییە دەدات کە لە سەردەمی {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|en|British Empire|lt=دەسەڵاتی بەریتانی}}دا دامەزراوە بەڵام بە جیاوازییەکی بەرچاوی ناوخۆیییەوە. {{بنز|یاسای سزادانی سینگاپوور|en|Criminal law of Singapore|lt=یاسای سزادان}} لەسەر بنەمای {{بنز|یاسای سزادانی ھیندی|en|Indian Penal Code|lt=یاسای سزادانی ھیندی}} دامەزراوە کە لە بنەڕەتدا بۆ {{بنز|ھیندستانی بەریتانی|en|British India|lt=ھیندستانی بەریتانی}} دانرابوو، و لەو کاتەدا وەک کۆلۆنییەکی شاھانە لەلایەن دەسەڵاتدارانی کۆلۆنیالیزمی بەریتانیاوە لە سینگاپوور پەسەند کرا و تا ئێستاش وەک بنەمای یاسای سزادان لە وڵاتەکەدا ماوەتەوە بە چەند ھەڵاوێرد، ھەموارکردنەوە و ھەڵوەشاندنەوەیەکی کەمەوە لەو کاتەوەی کەوتووەتە بواری جێبەجێکردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Peers |یەکەم=Douglas M. |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Codification, Macaulay and the Indian Penal Code: The Legacies and Modern Challenges of Criminal Law Reform |journal=Victorian Studies |بەرگ=٥٥|issue=4 |پەڕەکان=٧٤٩–٧٥١|doi=10.2979/victorianstudies.55.4.749 |s2cid=144820395 |editor-last1=Chan |editor-first1=Wing-Cheong |editor-last2=Wright |editor-first2=Barry |editor-last3=Yeo |editor-first3=Stanley}}</ref> {{بنز|دادگاییکردن لە ڕێگەی دەستەی سوێندخۆران|en|Jury trial|lt=دادگاییکردن لە ڕێگەی دەستەی سوێندخۆرانەوە}} لە ساڵی ١٩٧٠دا ھەڵوەشێنرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The Singapore Legal System |ناونیشان=http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110123145140/http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Singapore Academy of Law}}</ref> سینگاپوور بە یاسا توندەکانی و ھەڵوێستە پارێزکارانەکانی بەرامبەر بە تاوان ناسراوە؛ ھەردوو {{بنز|سزای جەستەییی دادوەری|en|Judicial corporal punishment|lt=سزای جەستەیی}} (لە ڕێگەی {{بنز|شەلاقدان لە سینگاپوور|en|Caning in Singapore|lt=شەلاقدان}}ەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٢|سەردێڕ=Judicial caning in Singapore, Malaysia and Brunei |ناونیشان=https://www.corpun.com/singfeat.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150115052445/http://www.corpun.com/singfeat.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=World Corporal Punishment Research}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kuntz |یەکەم=Tom |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ١٩٩٤|سەردێڕ=Ideas & Trends; Beyond Singapore: Corporal Punishment, A to Z |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1994/06/26/weekinreview/ideas-trends-beyond-singapore-corporal-punishment-a-to-z.html?scp=29&sq=%3Fpagewanted%3D1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170701092056/http://www.nytimes.com/1994/06/26/weekinreview/ideas-trends-beyond-singapore-corporal-punishment-a-to-z.html?scp=29&sq=%3Fpagewanted%3D1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٧|newspaper=The New York Times}}</ref> و {{بنز|سزای لەسێدارەدان لە سینگاپوور|en|Capital punishment in Singapore|lt=سزای لەسێدارەدان}} (لە ڕێگەی {{بنز|ھەڵواسین|en|hanging|lt=ھەڵواسین}}ەوە) ھێڵراونەتەوە و بە شێوەیەکی باو وەک سزای یاسایی بەکاردەھێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Singapore country specific information |ناونیشان=http://www.travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1017.html#crime |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041230204937/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1017.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=U.S. Department of State}}</ref> مافی ئازادیی ڕادەربڕین و کۆبوونەوە لەلایەن {{بنز|ماددەی ١٤ی دەستووری سینگاپوور|en|Article 14 of the Constitution of Singapore|lt=ماددەی ١٤(١)ی دەستووری سینگاپوور}}ەوە مسۆگەر کراوە، ھەرچەندە بڕگەی یاسایی ھەن لە بەشەکانی دواتردا کە ڕێکیان دەخەن.<ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Singapore |ناونیشان=https://sso.agc.gov.sg/Act/CONS1963 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230528030634/https://sso.agc.gov.sg/Act/CONS1963 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=Singapore Statutes Online}}</ref> حکوومەت {{بنز|ئازادیی ڕادەربڕین|en|freedom of speech|lt=ئازادیی ڕادەربڕین}} و {{بنز|ئازادیی ڕۆژنامەگەری|en|freedom of the press|lt=ئازادیی ڕۆژنامەگەری}} و ھەروەھا ھەندێک لە {{بنز|مافە مەدەنی و سیاسییەکان|en|civil rights|lt=مافە مەدەنی}} و سیاسییەکانی سنووردار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=The government of Singapore says it welcomes criticism, but its critics still suffer |ناونیشان=https://www.economist.com/news/asia/21718571-three-protesters-get-stiff-penalties-disturbing-public-order-government-singapore-says-it |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171013172620/https://www.economist.com/news/asia/21718571-three-protesters-get-stiff-penalties-disturbing-public-order-government-singapore-says-it |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|newspaper=The Economist |شوێن=London}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، سینگاپوور لەلایەن [[پەیامنێرانی بێسنوور]]ەوە لە ڕیزبەندی ١٢٩ەمیندا ھات لە نێوان ١٨٠ نەتەوەدا لە {{بنز|پێوەری ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانی|en|Press Freedom Index|lt=پێوەری ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانی}}دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Singapore boasts of being a model of economic development but it is an example of what not to be in regard to freedom of the press, which is almost non-existent. |ناونیشان=https://rsf.org/en/singapore |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191111004954/https://rsf.org/en/singapore |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Reporters Without Borders}}</ref> [[ماڵی ئازادی]] سینگاپوور بە "نیمچە ئازاد" پۆلێن دەکات لە ڕاپۆرتی ''{{بنز|ئازادی لە جیھاندا|en|Freedom in the World|lt=ئازادی لە جیھاندا}}''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore: Freedom in the World 2021 Country Report |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/singapore/freedom-world/2021 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220228171300/https://freedomhouse.org/country/singapore/freedom-world/2021 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Freedom House}}</ref><ref name="freedomhouse" /> و {{بنز|یەکەی ھەواڵگریی ئابووریناس|en|Economist Intelligence Unit|lt=یەکەی ھەواڵگریی ئابووریناس}} سینگاپوور وەک "دیموکراسییەکی کەمایەسیدار" پۆلێن دەکات، کە دووەم ئازادترین ئاستە لە کۆی چوار ئاست، لە "{{بنز|پێوەری دیموکراسی|en|Democracy Index|lt=پێوەری دیموکراسی}}"یەکەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٣|سەردێڕ=Singapore |ناونیشان=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/singapore |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140503011701/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2013/singapore |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Freedom House}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Democracy Index 2018: Me Too? |ناونیشان=https://www.eiu.com/public/topical_report.aspx?campaignid=democracy2018 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190202212334/https://www.eiu.com/public/topical_report.aspx?campaignid=Democracy2018 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=The Economist Intelligence Unit |شوێن=London}}</ref> ھەموو کۆبوونەوەیەکی گشتی کە لە پێنج کەس یان زیاتر پێکبێت پێویستی بە مۆڵەتی پۆلیس ھەیە، و ناڕەزایەتییەکان لە ڕووی یاسایییەوە تەنھا دەتوانرێت لە {{بنز|گۆشەی وتاربێژان، سینگاپوور|en|Speakers' Corner, Singapore|lt=گۆشەی وتاربێژان}} ئەنجام بدرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Singapore to toughen protest laws ahead of APEC meet |ناونیشان=http://in.reuters.com/article/idINIndia-37501620090117 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201127041924/https://in.reuters.com/article/idINIndia-37501620090117 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٢|ئیش=Reuters}}</ref> لە {{بنز|پێوەری ھەستکردن بە گەندەڵی|en|Corruption Perceptions Index|lt=پێوەری ھەستکردن بە گەندەڵی}}دا، کە وڵاتان ڕیزبەندی دەکات بەپێی "ئاستە ھەستپێکراوەکانی گەندەڵی لە کەرتی گشتی"، سینگاپوور بەردەوام وەک یەکێک لە کەمترین وڵاتە گەندەڵەکانی جیھان پۆلێن کراوە، سەرەڕای ئەوەی کە نالیبراڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Corruption Perceptions Index 2018 |ناونیشان=https://www.transparency.org/cpi2018 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190427092026/https://www.transparency.org/cpi2018 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Transparency International]]}}</ref> تێکەڵە ناوازەکەی سینگاپوور لە حکوومەتێکی بەھێزی نیوە-ئۆتۆریتاری لەگەڵ جەختکردنەوەیەکی زۆر لەسەر {{بنز|شایستەسالاری|en|meritocracy|lt=شایستەسالاری (مێریتۆکراسی)}} بە "مۆدێلی سینگاپوور" ناسراوە، و وەک ھۆکارێکی سەرەکی دادەنرێت لە پشت سەقامگیریی سیاسی، گەشەی ئابووری، و سیستەمی کۆمەڵایەتیی ھاوسەنگی سینگاپوورەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ortmann |یەکەم١=Stephan |دوایین٢=Thompson |یەکەم٢=Mark R |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=China and the 'Singapore Model' |ناونیشان=http://www.journalofdemocracy.org/sites/default/files/Thompson-27-1.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Journal of Democracy |بەرگ=٢٧|issue=1 |پەڕەکان=٣٩–٤٨|doi=10.1353/jod.2016.0004 |s2cid=155860923 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104151140/http://www.journalofdemocracy.org/sites/default/files/Thompson-27-1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Huff |یەکەم=W G |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=What is the Singapore model of economic development? |ناونیشان=http://cje.oxfordjournals.org/content/19/6/735.full.pdf+html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Cambridge Journal of Economics |بەرگ=١٩|پەڕەکان=٧٣٥–٧٥٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110214102853/http://cje.oxfordjournals.org/content/19/6/735.full.pdf+html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref name="thirdworldtofirst">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Lee Kuan Yew |سەردێڕ=From third world to first: The Singapore story, 1965–2000 |بڵاوکەرەوە=Marshall Cavendish International Asia |ساڵ=٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=2021 Corruption Perceptions Index – Explore the results |ناونیشان=https://www.transparency.org/en/cpi/2021 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220619115004/https://www.transparency.org/en/cpi/2021 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Transparency.org}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١دا، پێوەری سەروەریی یاسای سەر بە پڕۆژەی دادپەروەریی جیھانی، سینگاپووری لە پلەی ١٧ەمدا دانا لە نێوان ١٩٣ وڵاتی جیھاندا بۆ پابەندبوون بە {{بنز|سەروەریی یاسا|en|rule of law|lt=سەروەریی یاسا}}. سینگاپوور پلەی بەرزی بەدەستھێنا لە پێوەرەکانی سیستەم و ئاسایش (٣یەم)، نەبوونی گەندەڵی (٣یەم)، جێبەجێکردنی ڕێکخەرەکان (٤ەم)، دادپەروەریی مەدەنی (٨ەم)، و دادپەروەریی تاوانکاری (٧ەم)، و پلەی بەشێوەیەکی بەرچاو نزمتر بوو لە پێوەرەکانی {{بنز|حکوومەتی کراوە|en|open government|lt=حکوومەتی کراوە}} (٣٤ەم)، سنووردارکردنەکانی سەر دەسەڵاتی حکوومەت (٣٢یەم)، و {{بنز|مافە بنەڕەتییەکان|en|fundamental rights|lt=مافە بنەڕەتییەکان}} (٣٨ەم).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Rule of Law Index |ناونیشان=https://www.worldjusticeproject.org/rule-of-law-index/pdfs/2021-Singapore.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220808020739/https://www.worldjusticeproject.org/rule-of-law-index/pdfs/2021-Singapore.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=World Justice Project}}</ref> === پەیوەندییەکانی دەرەوە === [[File:2017 G20 Hamburg summit leaders group photo.jpg|upright=1.25|thumb|سەرۆک وەزیران {{بنز|لی ھسیێنگ لوونگ|en|Lee Hsien Loong|lt=لی ھسیێنگ لوونگ}} لە {{بنز|کۆبوونەوەی جی ٢٠ لە ٢٠١٧|en|G20 meeting|lt=کۆبوونەوەی جی ٢٠}} لە ساڵی ٢٠١٧ لە ئەڵمانیا. لە ساڵی ٢٠١٠ەوە، سینگاپوور زۆرجار بانگھێشت کراوە بۆ بەشداریکردن لە پرۆسەکانی جی ٢٠ (G20)دا.]] لەولەویەتی ڕاگەیەنراوی سیاسەتی دەرەوەی سینگاپوور بریتییە لە پاراستنی ئاسایش لە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] و ناوچەکانی دەوروبەری. بنەمایەکی بنەڕەتیی ئەم سیاسەتە بریتییە لە سەقامگیریی سیاسی و ئابووری لە ناوچەکەدا.<ref name="DFAT">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore country brief |ناونیشان=http://dfat.gov.au/geo/singapore/pages/singapore-country-brief.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200308165300/https://www.dfat.gov.au/geo/singapore/Pages/singapore-country-brief.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Department of Foreign Affairs and Trade}}</ref> پەیوەندیی دیپلۆماسیی لەگەڵ زیاتر لە ١٨٠ دەوڵەتی سەروەردا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore Missions Overseas |ناونیشان=http://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180315105110/https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Ministry of Foreign Affairs}}</ref> وەک یەکێک لە پێنج ئەندامی دامەزرێنەری [[ئاسێان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Overview |ناونیشان=http://www.asean.org/64.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080109233326/http://www.asean.org/64.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=ASEAN}}</ref> سینگاپوور پاڵپشتییەکی بەھێزی {{بنز|ناوچەی بازرگانیی ئازادی ئاسێان|en|ASEAN Free Trade Area|lt=ناوچەی بازرگانیی ئازادی ئاسێان}} (AFTA) و ناوچەی وەبەرھێنانی ئاسێان (AIA) دەکات؛ ھەروەھا میوانداریی سکرتارییەتی ئەپیک (APEC) دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APEC is established |ناونیشان=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=4ba73ec1-69e6-4951-b9ea-339878da2f6c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180704130149/http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/4ba73ec1-69e6-4951-b9ea-339878da2f6c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=[[National Library Board]]}}</ref> سینگاپوور ھەروەھا ئەندامێکی دامەزرێنەری {{بنز|کۆڕبەندی دەوڵەتە بچووکەکان (FOSS)|en|The Forum of Small States (FOSS)|lt=کۆڕبەندی دەوڵەتە بچووکەکان}}ـە، کە گرووپێکی خۆبەخش و نافەرمییە لە نەتەوە یەکگرتووەکان.<ref name="singaporebook">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=50 Years of Singapore and the United Nations |بڵاوکەرەوە=World Scientific |ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٤٧١٣-٠٣-٠}}access-date=7 March 2024</ref> سینگاپوور ئەندامێتی لە ڕێکخراوە ناوچەیییەکانی تریشدا ھەیە، وەک {{بنز|کۆبوونەوەی ئاسیا-ئەورووپا|en|Asia–Europe Meeting|lt=کۆبوونەوەی ئاسیا-ئەورووپا}}، {{بنز|کۆڕبەندی ھاوکاریی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا-ئەمریکای لاتین|en|Forum for East Asia-Latin American Cooperation|lt=کۆڕبەندی ھاوکاریی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا-ئەمریکای لاتین}}، {{بنز|کۆمەڵەی کەنارەکانی زەریای ھیندی|en|Indian Ocean Rim Association|lt=کۆمەڵەی کەنارەکانی زەریای ھیندی}}، و [[لووتکەی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]].<ref name="DFAT" /> ھەروەھا ئەندامە لە [[بزووتنەوەی بێلایەنەکان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|سەردێڕ=NAM Member States |ناونیشان=http://www.nam.gov.za/background/members.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101209233514/http://www.nam.gov.za/background/members.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=The Non-Aligned Movement}}</ref> [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] و نەتەوەکانی [[کۆمۆنوێلس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Member States |ناونیشان=http://www.thecommonwealth.org/Internal/142227/members/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225120634/http://www.thecommonwealth.org/member-countries |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Commonwealth Secretariat}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Histories and Milestones |ناونیشان=https://www.mfa.gov.sg/About-MFA/Histories-and-Milestones |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210813043915/https://www.mfa.gov.sg/About-MFA/Histories-and-Milestones |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=MFA}}</ref> لە کاتێکدا سینگاپوور ئەندامێکی فەرمیی [[جی ٢٠]] (G20) نییە، بەڵام لە زۆربەی ساڵەکاندا لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە بانگھێشت کراوە بۆ بەشداریکردن لە پرۆسەکانی جی ٢٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=G20 |ناونیشان=https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/international_organisation_initiatives/g20.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180917121540/https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/international_organisation_initiatives/g20.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Ministry of Foreign Affairs}}</ref> سینگاپوور ھەروەھا شوێنی سکرتارییەتی {{بنز|ئەنجومەنی ھاوکاریی ئابووریی پاسیفیک|en|Pacific Economic Cooperation Council|lt=ئەنجومەنی ھاوکاریی ئابووریی پاسیفیکە}} (PECC).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PECC – PECC :: The Pacific Economic Cooperation Council – International Secretariat |ناونیشان=https://www.pecc.org/about/pecc-international-secretariat |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220217104736/https://www.pecc.org/about/pecc-international-secretariat |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=pecc.org}}</ref> بەگشتی، پەیوەندییە دووقۆڵییەکان لەگەڵ ئەندامانی تری ئاسێاندا بەھێزن؛ بەڵام، ھەندێک کێشە و ناکۆکی ڕوویانداوە،<ref name="govt.nz">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Australia&nbsp;– New Zealand Free Trade Agreement (AANZFTA) |ناونیشان=http://www.asean.fta.govt.nz/singapore-foreign-relations |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090802111923/http://www.asean.fta.govt.nz/singapore-foreign-relations |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=New Zealand Government}}</ref> و پەیوەندییەکان لەگەڵ دراوسێکانیدا وەک {{بنز|پەیوەندییەکانی مالیزیا و سینگاپوور|en|Malaysia–Singapore relations|lt=مالیزیا}} و [[ئیندۆنیزیا]] ھەندێک جار گرژیی تێکەوتووە.<ref name="Rocky">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gifford |یەکەم=Rob |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ١٩٩٨|سەردێڕ=Malaysia and Singapore: A rocky relationship |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/174284.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110512052729/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/174284.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref> مالیزیا و سینگاپوور ناکۆکییان ھەبووە لەسەر گەیاندنی {{بنز|ئاوی شیرین|en|fresh water|lt=ئاوی شیرین}} بۆ سینگاپوور،<ref name="Disputes">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Factbook&nbsp;– Field Listing: International disputes |ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110514215411/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Central Intelligence Agency}}</ref> و دەستڕاگەیشتنی [[ھێزە چەکدارەکانی سینگاپوور]] بە کایەی ئاسمانیی مالیزیا.<ref name="Rocky" /> کێشەی سنووری لەگەڵ مالیزیا و ئیندۆنیزیادا ھەیە، و ھەردووکیان فرۆشتنی لمی دەریایییان بە سینگاپوور قەدەغە کردووە بەھۆی ناکۆکییەکان لەسەر پڕۆژەکانی وشککردنەوەی دەریا لەلایەن سینگاپوورەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lloyd Parry |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Singapore accused of land grab as islands disappear by boatload |ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1527751.ece |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110510021433/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1527751.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١١|ئیش=The Times |شوێن=London}}</ref> ھەندێک ناکۆکیی پێشوو، وەکوو {{بنز|کێشەی پێدرا برانکا|en|Pedra Branca dispute|lt=کێشەی پێدرا برانکا}}، لەلایەن [[دادگای نێودەوڵەتیی داد]]ەوە چارەسەر کراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=Court awards islet to Singapore |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7416473.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080526023618/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7416473.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref> چەتەیی دەریایی لە [[گەرووی مالاکا]] بووەتە جێگەی نیگەرانی بۆ ھەر سێ وڵاتەکە.<ref name="Disputes" /> پەیوەندییەکی ئابووریی نزیک لەگەڵ [[بروونای]]دا ھەیە، و ھەردووکیان بەھایەکی دراوی جێگیری ھاوبەشیان ھەیە، لە ڕێگەی {{بنز|ڕێکەوتننامەی ئاڵوگۆڕپێکردنی دراو|en|Currency Interchangeability Agreement|lt=ڕێکەوتننامەیەکی ئاڵوگۆڕپێکردنی دراو}} لە نێوان ھەردوو وڵاتدا کە وا دەکات ھەردوو دراوی {{بنز|دۆلاری بروونای|en|Brunei dollar|lt=دۆلاری بروونای}} و [[دۆلاری سینگاپووری]] بە شێوەی کاغەز و ئاسن وەک دراوی یاسایی لە ھەردوو وڵاتەکەدا کاریان پێ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Reading Room |سەردێڕ=Currency Interchangeability Agreement – Brunei Notes and Coins |ناونیشان=http://www.mas.gov.sg/currency/currency-interchangeability-agreement-with-brunei.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170628004840/http://www.mas.gov.sg/Currency/Currency-Interchangeability-Agreement-with-Brunei.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Brunei Foreign and Trade Relations: ASEAN |ناونیشان=http://www.asean.fta.govt.nz/brunei-foreign-and-trade |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090908043151/http://asean.fta.govt.nz/brunei-foreign-and-trade/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade}}</ref> یەکەمین {{بنز|پەیوەندییەکانی چین و سینگاپوور|en|China–Singapore relations|lt=پەیوەندیی دیپلۆماسی لەگەڵ چین}} لە دەیەی ١٩٧٠ەکاندا دروست کرا، و پەیوەندییە دیپلۆماسییە تەواوەکان لە دەیەی ١٩٩٠ەکاندا دامەزران. لە ساڵی ٢٠١٣ەوە، چین گەورەترین ھاوبەشی بازرگانیی سینگاپوورە، دوای ئەوەی پێش مالیزیا کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=Singapore Business Federation aims for over 100 local firms to take part in first China International Import Expo |ناونیشان=http://www.straitstimes.com/business/economy/sbf-to-lead-singapore-companies-taking-part-in-first-china-international-import |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180224024854/http://www.straitstimes.com/business/economy/sbf-to-lead-singapore-companies-taking-part-in-first-china-international-import |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ئیش=The Straits Times}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore, China leaders laud deep, growing ties |ناونیشان=http://www.todayonline.com/chinaindia/china/singapore-china-leaders-laud-deep-growing-ties |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180225064808/http://www.todayonline.com/chinaindia/china/singapore-china-leaders-laud-deep-growing-ties |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ئیش=Today |شوێن=Singapore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Singapore and China's common interest 'greater than any occasional difference of views': DPM Teo |ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-and-china-s-common-interest-greater-than-any-8878812 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180225144654/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-and-china-s-common-interest-greater-than-any-8878812 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Singapore a 'strong supporter' of China's peaceful development |ناونیشان=http://www.straitstimes.com/opinion/spore-a-strong-supporter-of-chinas-peaceful-development |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180224192152/http://www.straitstimes.com/opinion/spore-a-strong-supporter-of-chinas-peaceful-development |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Zhang Xuegang |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Opening 'window of opportunity' for China-Singapore cooperation |ناونیشان=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90780/91342/6306042.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130806190236/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90780/91342/6306042.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٢|newspaper=People's Daily |شوێن=Beijing}}</ref> سینگاپوور و ویلایەتە یەکگرتووەکان پەیوەندییەکی نزیک و درێژخایەنیان ھەیە، بەتایبەتی لە بوارەکانی بەرگری، ئابووری، تەندروستی، و پەروەردەدا. سینگاپوور ھەروەھا ھاوکارییەکانی لەگەڵ ئەندامانی ئاسێان و چیندا زیاد کردووە بۆ بەھێزکردنی ئاسایشی ناوچەیی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، و بەشداریی لە یەکەم مانۆڕی دەریاییی ھاوبەشی ئاسێان لەگەڵ چیندا کرد لە ساڵی ٢٠١٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=Asean to step up terror fight, hold naval drill with China |ناونیشان=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/asean-to-step-up-terror-fight-hold-naval-drill-with-china |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180224173554/http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/asean-to-step-up-terror-fight-hold-naval-drill-with-china |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ئیش=The Straits Times}}</ref> ھەروەھا پاڵپشتیی ھاوپەیمانیی بە سەرۆکایەتیی ئەمریکای کردووە بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، بە ھاوکاریی دووقۆڵی لە دەستپێشخەرییەکانی دژە-تیرۆر و بەرەنگاربوونەوەی بڵاوبوونەوەی چەک، و مانۆڕە سەربازییە ھاوبەشەکان.<ref name="govt.nz" /> بەو پێیەی سینگاپوور پەیوەندیی دیپلۆماسیی لەگەڵ ھەردوو ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[کۆریای باکوور]] ھەیە، و یەکێک بوو لەو چەند وڵاتە کەمەی کە پەیوەندییان لەگەڵ ھەردوو وڵاتدا ھەبوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lee |یەکەم=Yen Nee |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=White House explains why it chose Singapore to host summit with North Korea |ناونیشان=https://www.cnbc.com/2018/06/08/why-trump-and-kim-picked-singapore-for-meeting.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612095227/https://www.cnbc.com/2018/06/08/why-trump-and-kim-picked-singapore-for-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=CNBC}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠١٨دا، میوانداریی {{بنز|لووتکەی کۆریای باکوور و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ٢٠١٨|en|2018 North Korea–United States summit|lt=لووتکەیەکی مێژوویی}} کرد لە نێوان سەرۆکی ئەمریکا [[دۆناڵد ترەمپ]] و [[سەرۆکی کۆمیسیۆنی کاروباری دەوڵەت|سەرکردەی کۆریای باکوور]] [[کیم جۆنگ ئون]]، کە یەکەمین کۆبوونەوەی لەو جۆرە بوو لە نێوان سەرکردەکانی ئەو کاتەی ھەردوو نەتەوەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=President Trump meets Kim Jong Un: Live updates |ناونیشان=https://www.cnn.com/politics/live-news/trump-kim-jong-un-meeting-summit/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612032648/https://www.cnn.com/politics/live-news/trump-kim-jong-un-meeting-summit/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=CNN}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Trump and Kim make history with a handshake |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-44435035 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612000737/https://www.bbc.com/news/world-asia-44435035 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref> ھەروەھا میوانداریی {{بنز|کۆبوونەوەی ما-شی ٢٠١٥|en|2015 Ma–Xi meeting|lt=کۆبوونەوەی ما-شی لە ساڵی ٢٠١٥}} کرد، کە یەکەمین کۆبوونەوە بوو لە نێوان سەرکردە سیاسییەکانی ھەردوو دیوی [[گەرووی تایوان]] لە دوای کۆتاییھاتنی [[شەڕی ناوخۆییی چین]] لە ساڵی ١٩٥٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Yin |یەکەم١=Chun-chieh |دوایین٢=Lee |یەکەم٢=Mei-yu |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Ma, Xi to split dinner bill in Singapore |ناونیشان=http://focustaiwan.tw/news/acs/201511040053.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151107003747/http://focustaiwan.tw/news/acs/201511040053.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|agency=Central News Agency}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Lee |یەکەم١=Shu-hua |دوایین٢=Chang |یەکەم٢=S.C |سەردێڕ=President Ma to meet China's Xi in Singapore Saturday (update) |ناونیشان=http://focustaiwan.tw/news/afav/201511040001.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151107010003/http://focustaiwan.tw/news/afav/201511040001.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|agency=Central News Agency}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Perlez |یەکەم١=Jane |دوایین٢=Ramzy |یەکەم٢=Austin |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=China, Taiwan and a Meeting After 66 Years |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/11/04/world/asia/leaders-of-china-and-taiwan-to-meet-for-first-time-since-1949.html?_r=0 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107043747/https://www.nytimes.com/2015/11/04/world/asia/leaders-of-china-and-taiwan-to-meet-for-first-time-since-1949.html?_r=0 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[The New York Times]]}}</ref> === سەربازی === [[File:Flag lowering by Singapore troops, Kiwi Base, Bamyan Province, Afghanistan - 20101027.jpg|thumb|لە ساڵی ٢٠٠٧دا، کارمەندانی سەربازی لە ھێزە چەکدارەکانی سینگاپوور لە ئەفغانستان جێگیر کران وەک بەشێک لە ھاوپەیمانییەکی نێونەتەوەیی.]] سوپای سینگاپوور، کە دەکرێت بوترێت پێشکەوتووترین سوپایە لە ڕووی تەکنۆلۆژییەوە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیادا،<ref name="janes-20100118">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Moss |یەکەم=Trefor |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Buying an advantage |ناونیشان=http://www.janes.com/news/defence/jdw/jdw100118_2_n.shtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100123194946/http://www.janes.com/news/defence/jdw/jdw100118_2_n.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=Jane's Defence Review |شوێن=London}}</ref> پێکھاتووە لە {{بنز|سوپای سینگاپوور|en|Singapore Army|lt=سوپای زەمینی}}، {{بنز|ھێزی دەریاییی کۆماری سینگاپوور|en|Republic of Singapore Navy|lt=ھێزی دەریایی}}، {{بنز|ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور|en|Republic of Singapore Air Force|lt=ھێزی ئاسمانی}} و {{بنز|خزمەتگوزاریی دیجیتاڵی و ھەواڵگری (سینگاپوور)|en|Digital and Intelligence Service|lt=خزمەتگوزاریی دیجیتاڵی و ھەواڵگری}}. وەک دەستەبەرکەری سەربەخۆییی وڵاتەکە سەیر دەکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٠٧|سەردێڕ=SAF remains final guarantor of Singapore's independence |ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/285586/1/.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110516092109/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/285586/1/.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore}}</ref> کە ئەمەش ڕەنگدەداتەوە لە کەلتووری سینگاپووردا، کە ھەموو ھاووڵاتییان بەشدار دەکات لە بەرگریی وڵاتەکەدا.<ref name="MindefApr2005">{{cite press release |title=Lunch Talk on "Defending Singapore: Strategies for a Small State" by Minister for Defence Teo Chee Hean |date=21 April 2005 |publisher=Ministry of Defence |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/apr/21apr05_nr2.html |access-date=19 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024173928/http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/apr/21apr05_nr2.html |archive-date=24 October 2007}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا حکوومەت ٢٫٧٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی وڵاتەکەی لە بواری سەربازیدا خەرج کردووە، کە بەرزترینە لە ناوچەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ساڵ=٢٠٢٤|سەردێڕ=International Comparisons of Defence Expenditure and Military Personnel |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/04597222.2024.2298600 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The Military Balance |بەرگ=١٢٤|issue=1 |پەڕەکان=٥٤٢–٥٤٧|doi=10.1080/04597222.2024.2298600 |issn=0459-7222 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240315180704/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/04597222.2024.2298600 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای سەربەخۆیییەکەی، سینگاپوور تەنھا دوو فەوجی {{بنز|پیادە|en|infantry|lt=پیادەی}} ھەبوو کە لەلایەن ئەفسەرە بەریتانییەکانەوە سەرکردایەتی دەکران. بەو پێیەی زۆر بچووک بوون بۆ دابینکردنی ئاسایشی کاریگەر بۆ وڵاتە نوێیەکە، پەرەپێدانی ھێزە سەربازییەکانی بوو بە لەولەویەت.<ref name="cs.uwec">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barzilai |یەکەم=Amnon |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٤|سەردێڕ=A Deep, Dark, Secret Love Affair |ناونیشان=http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170503151338/http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Haaretz]] |via=University of Wisconsin}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، لە تشرینی یەکەمی ١٩٧١دا، بەریتانیا سوپاکەی لە سینگاپوور کشاندەوە، و تەنھا ھێزێکی بچووکی بەریتانی، ئوسترالی و نیوزیلەندیی بەجێھێشت وەک ئامادەیییەکی سەربازیی ڕەمزی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Omar |یەکەم١=Marsita |نووسەر٢=Chan Fook Weng |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=British withdrawal from Singapore |ناونیشان=http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1001_2009-02-10.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120621034333/http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1001_2009-02-10.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=National Library Board}}</ref> بەشێکی زۆری پاڵپشتییە سەرەتایییەکان لەلایەن [[ئیسرائیل]]ەوە ھاتن،<ref name="cs.uwec" /> وڵاتێک کە لەلایەن نەتەوە دراوسێیەکانی سینگاپوور، مالیزیا و ئیندۆنیزیا (کە زۆرینەیان [[ئیسلام|موسڵمانن]])، نەناسرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Israel alarm at UN force members |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5262490.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170710063850/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5262490.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rosenberg |یەکەم=Matt |سەردێڕ=Diplomatic and Foreign Relations of Israel |ناونیشان=http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/israeldiplomacy.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120115055734/http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/israeldiplomacy.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=About.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=Malaysian FA apologises to Benayoun over racist abuse |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/14324943 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110922150051/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/14324943.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref> فەرماندەکانی [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] (IDF) لەلایەن حکوومەتی سینگاپوورەوە ئەرکی دروستکردنی [[ھێزە چەکدارەکانی سینگاپوور]] (SAF)یان لە سفرەوە پێسپێردرا، و ڕاھێنەرە ئیسرائیلییەکان ھێنران بۆ ڕاھێنانی سەربازە سینگاپوورییەکان. خولە سەربازییەکان بەپێی شێوازی IDF بەڕێوەدەچوون، و سینگاپوور سیستەمێکی {{بنز|سەربازیی زۆرەملێ|en|conscription|lt=سەربازیی زۆرەملێ}} و {{بنز|ھێزی یەدەگی سەربازی|en|Military reserve force|lt=خزمەتی یەدەگی}} لەسەر بنەمای {{بنز|سەربازیی زۆرەملێ لە ئیسرائیل|en|Conscription in Israel|lt=مۆدێلی ئیسرائیلی}} پەسەند کرد.<ref name="cs.uwec" /> سینگاپوور تا ئێستاش پەیوەندییەکی ئەمنیی بەھێزی لەگەڵ ئیسرائیلدا پاراستووە و یەکێکە لە گەورەترین کڕیارەکانی چەک و سیستەمی چەکی ئیسرائیلی،<ref>{{cite encyclopedia |title=Jewish Virtual History Tour: Singapore |encyclopedia=Jewish Virtual Library |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/singapore.html |access-date=13 October 2011 |date=n.d. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111021022601/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/singapore.html |archive-date=21 October 2011}}</ref>{{Unreliable source?|date=January 2026|certain=yes}} کە یەکێک لە نموونە نوێیەکان چەکی دژە-تانکی {{بنز|مەتادۆر (چەک)|en|MATADOR|lt=مەتادۆرە (MATADOR)}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Israeli Arsenal Deployed Against Gaza During Operation Cast Lead |ناونیشان=http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/10341.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110928203037/http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/10341.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Institute of Palestine Studies]] |پەڕە=١٨٦}}</ref> ھێزە چەکدارەکانی سینگاپوور (SAF) پەرەی پێدەدرێت بۆ وەڵامدانەوەی کۆمەڵێک کێشەی بەرفراوان لە ھەردوو جەنگی باو و نائاساییدا. {{بنز|ئاژانسی زانست و تەکنۆلۆژیای بەرگری|en|Defence Science and Technology Agency|lt=ئاژانسی زانست و تەکنۆلۆژیای بەرگری}} (DSTA) بەرپرسیارە لە دابینکردنی سەرچاوەکان بۆ سوپا.<ref name="Mindef18Feb2008">{{cite press release |title=Speech by Minister for Manpower and Second Minister for Defence Dr Ng Eng Hen |date=18 February 2008 |publisher=Ministry of Defence |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/resources/speeches/2008/18feb08_speech2.html |access-date=19 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706061748/https://www.mindef.gov.sg/imindef/resources/speeches/2008/18feb08_speech2.html |archive-date=6 July 2017}}</ref> سنوورداربوونە جوگرافییەکانی سینگاپوور بەو مانایەیە کە SAF دەبێت پلانی ھەبێت بۆ تێکشکاندنی تەواوەتیی ھەر ھێرشێک، چونکە ناتوانن پاشەکشە بکەن و دووبارە خۆیان ڕێکبخەنەوە. کەمیی ژمارەی دانیشتووان کاریگەریی ھەبووە لەسەر شێوازی دیزاینکردنی SAF، کە ھێزێکی چالاکی بچووک و ژمارەیەکی زۆری لە ھێزی یەدەگ ھەیە.<ref name="MindefApr2005" /> [[File:Black Knight Singapore 1 (12537881585).jpg|thumb|left|تیمی نمایشی {{بنز|شۆڕشگێڕە ڕەشەکانی ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور|en|RSAF Black Knights|lt=شۆڕشگێڕە ڕەشەکان (Black Knights)}}ی {{بنز|ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور|en|Republic of Singapore Air Force|lt=ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور}} لە پێشانگای ئاسمانیی سینگاپوور نمایش دەکەن.]] سینگاپوور {{بنز|سەربازیی زۆرەملێ لە سینگاپوور|en|Conscription in Singapore|lt=سەربازیی زۆرەملێ}}ی ھەیە بۆ ھەموو نێرینەیەکی تواناداری تەمەن ١٨ ساڵ، جگە لەوانەی پێشینەی تاوانکارییان ھەیە یان ئەوانەی دەتوانن بیسەلمێنن کە لەدەستدانیان دەبێتە ھۆی سەختی و نەھامەتی بۆ خێزانەکانیان. ئەو نێرینانەی کە ھێشتا خوێندنی پێش-زانکۆیان تەواو نەکردووە، یان سکۆلەرشیپی {{بنز|کۆمیسیۆنی خزمەتگوزاریی گشتی (سینگاپوور)|en|Public Service Commission (Singapore)|lt=کۆمیسیۆنی خزمەتگوزاریی گشتی}} (PSC)یان پێبەخشراوە، یان خەریکی بەدەستھێنانی بڕوانامەیەکی پزیشکیی ناوخۆیین، دەتوانن داوای دواخستنی سەربازییەکەیان بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PSC – FAQs |ناونیشان=http://www.ifaq.gov.sg/psc/apps/fcd_faqmain.aspx?qst=hRhkP9BzcBImsx2TBbssMsxu7lqt6UJK70a1wAEVmyfJ/9fD+N3Xh91Jn0PApSDm/aN8CquE8nH1geMJKOWjpzbUjH0AmXCKue8129xmykRnvPWRXqhAiqq/p2+DIk7rwqacOZ24JcT155e21ebq4c96ux0/vPsuSqtx7Jz7a2+iWlOIPE0B7hwtjPk5NBv45Vo1MFXlZX+doyOmGlWEaFaxh9f9AbES12gldHviYxg=#FAQ_34230 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811133352/http://www.ifaq.gov.sg/psc/apps/fcd_faqmain.aspx?qst=hRhkP9BzcBImsx2TBbssMsxu7lqt6UJK70a1wAEVmyfJ/9fD+N3Xh91Jn0PApSDm/aN8CquE8nH1geMJKOWjpzbUjH0AmXCKue8129xmykRnvPWRXqhAiqq/p2+DIk7rwqacOZ24JcT155e21ebq4c96ux0/vPsuSqtx7Jz7a2+iWlOIPE0B7hwtjPk5NBv45Vo1MFXlZX+doyOmGlWEaFaxh9f9AbES12gldHviYxg=#FAQ_34230 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=ifaq.gov.sg}}</ref><ref>{{cite conference |date=20 October 2011 |title=Deferment of National Service for Medical Studies |url=https://sprs.parl.gov.sg/search/email/link/?id=008_20111020_S0007_T0005&fullContentFlag=false |conference=Singapore Parliament |pages=341–345 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812050022/https://sprs.parl.gov.sg/search/email/link/?id=008_20111020_S0007_T0005&fullContentFlag=false |archive-date=12 August 2022 |access-date=6 July 2022 |url-status=live}}</ref> ھەرچەندە داوایان لێناکرێت خزمەتی سەربازی بکەن، بەڵام ژمارەی ژنان لە SAFدا ڕووی لە زیادبوون کردووە: لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ڕێگەیان پێدراوە ئەو پۆستە سەربازییانە پڕبکەنەوە کە پێشتر تەنھا بۆ پیاوان تەرخان کرابوون. پێش ئەوەی بچنە ناو لقێکی دیاریکراوی ھێزە چەکدارەکانەوە، سەربازە نوێیەکان لایەنی کەم نۆ ھەفتە ڕاھێنانی سەربازیی بنەڕەتی وەردەگرن.<ref name="country-data">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٨٩|سەردێڕ=Singapore&nbsp;– Recruitment and Training of Personnel |ناونیشان=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11917.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070930170849/http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11917.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Country-data.com}}</ref> بەھۆی دەگمەنیی زەویی کراوە لە دوورگە سەرەکییەکەدا، ئەو ڕاھێنانانەی کە چالاکییەکانی وەکوو تەقەکردنی ڕاستەقینە و {{بنز|شەڕی ئاوی-وشکانی (ئەمفیبیان)|en|amphibious warfare|lt=شەڕی ئاوی-وشکانی}} لەخۆدەگرن، زۆرجار لە دوورگە بچووکەکاندا ئەنجام دەدرێن، کە بە زۆری ڕێگە بە چوونەژوورەوەی ھاووڵاتیانی مەدەنی نادرێت. بەڵام مانۆڕە بەرفراوانەکان، کە بە زۆر مەترسیدار دادەنرێن بۆ ئەوەی لە ناو وڵاتدا ئەنجام بدرێن، لە وڵاتانی تری وەک بروونای، ئیندۆنیزیا، تایلەند و ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەنجام دراون. بەگشتی، ڕاھێنانە سەربازییەکان لەگەڵ ھێزە بیانییەکان ھەفتەی جارێک یان دوو جار ئەنجام دەدرێن.<ref name="MindefApr2005" /> بەھۆی سنوورداربوونی کایەی ئاسمانی و زەوی، {{بنز|ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور|en|Republic of Singapore Air Force|lt=ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور}} (RSAF) چەندین بنکەی دەرەوەی وڵات لە [[ئوسترالیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[فەڕەنسا]] بەڕێوەدەبات. پۆلی ١٣٠ی ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور (RSAF) لە {{بنز|بنکەی پیرسی ھێزی ئاسمانیی شاھانەی ئوسترالیا|en|RAAF Base Pearce|lt=بنکەی پیرسی RAAF}} لە [[ئوسترالیای ڕۆژاوا]] جێگیرە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=RAAF Base Pearce |ناونیشان=http://www.airforce.gov.au/bases/pearce.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120623043012/http://www.airforce.gov.au/bases/Pearce.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Royal Australian Air Force]]}}</ref> و {{بنز|پۆلی ١٢٦ی ھێزی ئاسمانیی کۆماری سینگاپوور|en|126 Squadron, Republic of Singapore Air Force|lt=پۆلی ١٢٦}}یشی لە {{بنز|ناوەندی فڕۆکەوانیی سوپای ئۆکی|en|Oakey Army Aviation Centre|lt=ناوەندی فڕۆکەوانیی سوپای ئۆکی}} لە [[کوینزلەند]] جێگیرە.<ref>{{cite press release |title=Opening Ceremony of the RSAF Helicopter Detachment in Oakey, Australia |date=20 August 1999 |publisher=Ministry of Defence |url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/1999/aug/20aug99_nr.html |access-date=5 July 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060313052830/http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/1999/aug/20aug99_nr.html |archive-date=13 March 2006}}</ref> RSAF خاوەنی یەک پۆلە—کە پۆلی ١٥٠ـە—و لە {{بنز|بنکەی ئاسمانیی کاژۆ|en|Cazaux Air Base|lt=بنکەی ئاسمانیی کاژۆ}} لە باشووری فەڕەنسا جێگیرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Beyond Limits&nbsp;– Jet Training in France |ناونیشان=http://www.mindef.gov.sg/cyberpioneer/backissuessep1.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070625180014/http://www.mindef.gov.sg/cyberpioneer/backissuessep1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Ministry of Defence}}</ref> مەفرەزەکانی دەرەوەی وڵاتی RSAF لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بریتین لە: {{بنز|بنکەی ئاسمانیی لوک|en|Luke Air Force Base|lt=بنکەی ئاسمانیی لوک}} لە [[ئەریزۆنا]]، {{بنز|مارانا، ئەریزۆنا|en|Marana, Arizona|lt=مارانا}} لە ئەریزۆنا، {{بنز|بنکەی ئاسمانیی ماونتێن ھۆم|en|Mountain Home Air Force Base|lt=بنکەی ئاسمانیی ماونتێن ھۆم}} لە [[ئایداھۆ]]، و {{بنز|بنکەی ئاسمانیی ئەندەرسن|en|Andersen Air Force Base|lt=بنکەی ئاسمانیی ئەندەرسن}} لە [[گوام]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Staff Sgt. Jasmine Reif |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Singapore celebrates Peace Carvin V partnership with U.S. Air Force |ناونیشان=https://www.acc.af.mil/News/Article/201303/singapore-celebrates-peace-carvin-v-partnership-with-us-air-force/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250815034252/https://www.acc.af.mil/News/Article/201303/singapore-celebrates-peace-carvin-v-partnership-with-us-air-force/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=acc.af.mil |بڵاوکەرەوە=U.S. Air Combat Command}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Chua Chin Hon |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٠|سەردێڕ=PM gets feel of RSAF's new jet at US base |ناونیشان=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes20100713-1.2.9.3 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٣|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref>{{verify source|reason=National Library visit required to view. Alternative link may be possible.|date=February 2026}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Yong |یەکەم=Charissa |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Singapore and United States sign pact to set up RSAF fighter training detachment in Guam |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-and-united-states-sign-pact-to-set-up-rsaf-fighter-training-detachment-in-guam |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210214045849/https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-and-united-states-sign-pact-to-set-up-rsaf-fighter-training-detachment-in-guam |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref> ھێزە چەکدارەکانی سینگاپوور (SAF) ھێزیان ناردووە بۆ یارمەتیدان لە ئۆپەراسیۆنەکانی دەرەوەی وڵات، لە ناوچەکانی وەکوو [[عێراق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Singapore to send 192 military personnel to Iraq |ناونیشان=http://www.singapore-window.org/sw03/031027af.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080906155446/http://www.singapore-window.org/sw03/031027af.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|ئیش=Singapore Window |agency=Agence France-Presse}}</ref> و [[ئەفغانستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=75 SAF soldiers honoured for contributions in fight against ISIS |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/75-saf-soldiers-honoured-for-contributions-in-fight-against-isis |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180706132449/https://www.straitstimes.com/singapore/75-saf-soldiers-honoured-for-contributions-in-fight-against-isis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=SAF to provide medical aid, set up dental clinic in Afghanistan |ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/276527/1/.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081208212623/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/276527/1/.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore}}</ref> بە ھەردوو ڕۆڵی سەربازی و مەدەنی. لە ناوچەکەدا، ئەوان یارمەتیی سەقامگیرکردنی [[تیمۆری ڕۆژھەڵات]]یان داوە<ref>{{cite press release |title=Official Visit by Minister for Foreign Affairs Dr Vivian Balakrishnan to the Democratic Republic of Timor-Leste, 23 to 27 July |date=24 July 2023 |publisher=Ministry of Foreign Affairs Singapore |location=Singapore |url=https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2023/07/FM-Visit-Timor-Leste#:~:text=Singapore%20was%20amongst%20the%20first,the%20East%20Timor%20Police%20Service. |access-date=20 November 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203040654/https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2023/07/FM-Visit-Timor-Leste#:~:text=Singapore%20was%20amongst%20the%20first,the%20East%20Timor%20Police%20Service. |archive-date=3 December 2023 |author=<!--Not stated-->}}</ref> و یارمەتییان پێشکەش بە [[ئەچێ]] لە ئیندۆنیزیا کردووە لە دوای {{بنز|بوومەلەرزە و تسونامیی زەریای ھیندی ٢٠٠٤|en|2004 Indian Ocean earthquake and tsunami|lt=بوومەلەرزە و تسونامییەکەی زەریای ھیندی لە ساڵی ٢٠٠٤}}.<ref>{{cite report |url=https://www.sipri.org/sites/default/files/files/misc/FMA/SIPRI08FMA.pdf |title=The Effectiveness of Foreign Military Assets in Natural Disaster Response |last1=Wiharta |first1=Sharon |last2=Ahmad |first2=Hassan |last3=Halne |first3=Jean-Yves |last4=Löfgren |first4=Josefina |last5=Randall |first5=Tim |year=2008 |publisher=Stockholm International Peace Research Institute |pages=87–99 |isbn=978-91-85114-57-3 |access-date=20 November 2024 |chapter=Case study: Indian Ocean tsunami, Aceh province, Indonesia, 2004}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە، {{بنز|ھێزی دەریاییی کۆماری سینگاپوور|en|Republic of Singapore Navy|lt=ھێزی دەریاییی کۆماری سینگاپوور}} (RSN) کەشتیی ناردووە بۆ [[کەنداوی عەدەن]] بۆ یارمەتیدان لە ھەوڵەکانی بەرەنگاربوونەوەی {{بنز|چەتەیی دەریایی|en|piracy|lt=چەتەیی دەریایی}} وەک بەشێک لە {{بنز|ھێزی ئەرکی ھاوبەشی ١٥١|en|Combined Task Force 151|lt=ھێزی ئەرکی ١٥١}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Chow |یەکەم١=Jermyn |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Singapore sends 151 servicemen to join anti-piracy patrols in Gulf of Aden |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-sends-151-servicemen-to-join-anti-piracy-patrols-in-gulf-of-aden |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180710191320/https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-sends-151-servicemen-to-join-anti-piracy-patrols-in-gulf-of-aden |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref> SAF ھەروەھا یارمەتیی ھەوڵەکانی فریاگوزاریی دا لە کاتی {{بنز|گەردەلوولی کاترینا|en|Hurricane Katrina|lt=گەردەلوولی کاترینا}}دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Katrina Relief Operations |ناونیشان=http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/katrina.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20051025202249/http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/katrina.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Ministry of Defence}}</ref> و {{بنز|تایفۆن ھایان|en|Typhoon Haiyan|lt=تایفۆن ھایان}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=RSAF C-130 arrives in Cebu to assist relief efforts |ناونیشان=https://www.todayonline.com/singapore/rsaf-c-130-arrives-cebu-assist-relief-efforts |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414153225/https://www.todayonline.com/singapore/rsaf-c-130-arrives-cebu-assist-relief-efforts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ئیش=Today |شوێن=Singapore}}</ref> سینگاپوور بەشێکە لە {{بنز|ڕێکەوتنەکانی بەرگریی پێنج ھێزەکە|en|Five Power Defence Arrangements|lt=ڕێکەوتنەکانی بەرگریی پێنج ھێزەکە}} (FPDA)، کە ھاوپەیمانییەکی سەربازییە لەگەڵ ئوسترالیا، مالیزیا، نیوزیلەند و شانشینی یەکگرتوو.<ref name="MindefApr2005" /> بەپێی پێوەری [[پێوەری ئاشتیی جیھانی|ئاشتیی جیھانی]]ی ساڵی ٢٠٢٤، سینگاپوور ٥ەمین ئاشتیخوازترین وڵاتە لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2024 Global Peace Index |ناونیشان=https://www.economicsandpeace.org/wp-content/uploads/2024/06/GPI-2024-web.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240819091540/https://www.economicsandpeace.org/wp-content/uploads/2024/06/GPI-2024-web.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> === مافەکانی مرۆڤ === [[سزای لەسێدارەدان]] سزایەکی یاسایی و جێبەجێکراوە لە سینگاپوور. وڵاتەکە {{بنز|سزای لەسێدارەدان بەپێی وڵات|en|Capital punishment by country|lt=یەکێکە لەو چوار وڵاتەی}} [[وڵاتی پێشکەوتوو|جیھانی پێشکەوتوو]] کە سزای لەسێدارەدانیان ھێشتووەتەوە، لە پاڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، [[ژاپۆن]] و [[تایوان]]. بە تایبەتی، {{بنز|سزای لەسێدارەدان بۆ بازرگانیکردن بە ماددە ھۆشبەرەکان|en|capital punishment for drug trafficking|lt=بەکارهێنانی ئەم سزایە دژی بازرگانیکردن بە ماددە ھۆشبەرەکان}} بووەتە سەرچاوەی ناکۆکی لەگەڵ [[ڕێکخراوە ناحکوومییەکان|ڕێکخراوە ناحکوومییەکانی]] وەکوو [[لێبوردنی نێونەتەوەیی]] و [[چاودێری مافەکانی مرۆڤ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Singapore: Imminent unlawful execution for drug trafficking must be halted |ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/11/singapore-imminent-unlawful-execution-for-drug-trafficking-must-be-halted/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Amnesty International}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Newton |یەکەم=Robbie |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Singapore Moves Further Out of Step on Death Penalty |ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2024/10/09/singapore-moves-further-out-step-death-penalty |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241009233958/https://www.hrw.org/news/2024/10/09/singapore-moves-further-out-step-death-penalty |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch}}</ref> حکوومەت لە وەڵامدا ڕایگەیاندووە کە "ھیچ گومانێکی" نییە کە ئەوە سیاسەتێکی دروستە و "بەڵگەی ڕوون" ھەیە لەسەر {{بنز|ڕێگریکردن (سزایی)|en|Deterrence (penology)|lt=ڕێگریکردنی جددی}}، و دەبێت یاساکە لە چوارچێوەیەکی فراوانتردا سەیر بکرێت کە بریتییە لە "ڕزگارکردنی ژیانی خەڵک"، بە تایبەتی ھاووڵاتیان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=No doubts that death penalty is the right policy for drug trafficking: Shanmugam |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/singapore/no-doubts-death-penalty-right-policy-drug-trafficking-shanmugam-2776746 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220630043613/https://www.channelnewsasia.com/singapore/no-doubts-death-penalty-right-policy-drug-trafficking-shanmugam-2776746 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=CNA}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، [[لێبوردنی نێونەتەوەیی]] ئیدیعای کرد کە ھەندێک لە بڕگە یاساییەکانی سیستەمی سزای لەسێدارەدانی سینگاپوور لەگەڵ "مافی {{بنز|پێشگریمانەی بێتاوانی|en|Presumption of innocence|lt=بێتاواندانان}} تاوەکوو تاوانباربوون دەسەلمێنرێت" ناکۆکە.<ref name="amnesty">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Singapore: The death penalty – A hidden toll of executions |ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/library/info/ASA36/001/2004&lang=e |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120113025257/http://www.amnesty.org/en/library/info/ASA36/001/2004%26lang%3De |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Amnesty International}}</ref> حکوومەت ناکۆکی لەسەر ئیدیعاکانی ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی ھەبووە، و ڕایگەیاندووە کە "ھەڵوێستیان سەبارەت بە ھەڵوەشاندنەوەی سزای لەسێدارەدان بە ھیچ شێوەیەک لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بێ کێشە نییە" و ڕاپۆرتەکە "ھەڵەی گەورەی ڕاستییەکان و چەواشەکاریی تێدایە".<ref name="response">{{cite press release |title=The Singapore Government's Response To Amnesty International's Report 'Singapore – The Death Penalty: A Hidden Toll Of Executions' |date=30 January 2004 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (Singapore)|Ministry of Home Affairs]] |url=http://www.mha.gov.sg/basic_content.aspx?pageid=74 |access-date=22 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071114130039/http://www.mha.gov.sg/basic_content.aspx?pageid=74 |archive-date=14 November 2007}}</ref> لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٢٠٢٣، پەیوەندییە سێکسییەکانی نێوان پیاوان لە ڕووی تەکنیکییەوە نایاسایی بوون بەپێی {{بنز|ماددەی ٣٧٧ئەی لە یاسای سزادان (سینگاپوور)|en|Section 377A of the Penal Code (Singapore)|lt=ماددەی ٣٧٧ئەی لە یاسای سزادان}}، کە بۆ یەکەمین جار لە سەردەمی دەسەڵاتی کۆلۆنیالیزمی بەریتانیادا ناسێنرا.<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wong |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Government has not curbed public prosecutor's discretion for Section 377A: A-G Lucien Wong |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/courts-crime/government-has-not-curbed-public-prosecutors-discretion-for-section-377a-ag |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181004145050/https://www.straitstimes.com/singapore/courts-crime/government-has-not-curbed-public-prosecutors-discretion-for-section-377a-ag |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref> لە چەند دەیەی ڕابردوودا، ئەم یاسایە زیاتر جێبەجێ نەدەکرا و فشارەکان بۆ ھەڵوەشاندنەوەی زیادیان کرد کاتێک ھاوڕەگەزخوازی لەلایەن کۆمەڵگەی سینگاپوورەوە زیاتر پەسەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lum |یەکەم=Selina |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Court of Appeal rules Section 377A stays but cannot be used to prosecute men for having gay sex |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/courts-crime/court-of-appeal-rules-section-377a-stays-but-cannot-be-used-to-prosecute-men-for-having-gay-sex |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220630120101/https://www.straitstimes.com/singapore/courts-crime/court-of-appeal-rules-section-377a-stays-but-cannot-be-used-to-prosecute-men-for-having-gay-sex |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref> لە ھەمان کاتدا، پەیوەندییە سێکسییەکانی نێوان ژنان ھەمیشە یاسایی بوون.<ref name=":7" /> لە ساڵی ٢٠٢٢، سەرۆک وەزیران [[لی ھسیێنگ لوونگ]] ڕایگەیاند کە سینگاپوور ماددەی ٣٧٧ئەی ھەڵدەوەشێنێتەوە، کە بەمەش ڕەفتاری ھاوڕەگەزخوازی لە تاوانبوونی یاسایی دەرھێنا. سەرەڕای ئەوەش، ئاماژەی بەوە کرد کە ئەم ھەڵوەشاندنەوەیە کاریگەری نابێت لەسەر ناساندنی "نەریتە خێزانی و کۆمەڵایەتییە باوەکان،" لەوانەش چۆنیەتی پێناسەکردنی ھاوسەرگیری، ئەمەش وایکرد پێگەی یاسایی [[ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزەکان]] بۆ ئێستا وەک خۆی بمێنێتەوە، ھەرچەندە ئەگەری پەسەندکردنی {{بنز|یەکێتیی مەدەنی|en|civil unions|lt=یەکێتییە مەدەنییەکان}} بە شێوەیەکی فەرمی ڕەتنەکراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Singapore to decriminalize gay sex, but will limit change |ناونیشان=https://apnews.com/article/gay-rights-constitutions-marriage-singapore-lee-hsien-loong-6ab5c85aa54c509a2115c05dc6682628 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220821160041/https://apnews.com/article/gay-rights-constitutions-marriage-singapore-lee-hsien-loong-6ab5c85aa54c509a2115c05dc6682628 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Associated Press}}</ref> لی ئەمەی وەک سازشێک وەسف کرد لە نێوان پێکھاتە [[پارێزگاری|پارێزگارەکان]] (کە زۆرجار ئایینین) و پێکھاتە [[پێشکەوتنخوازی|پێشکەوتنخوازەکانی]] کۆمەڵگەی سینگاپوور بۆ ڕێگریکردن لە لێکترازان و دابەشبوونی سیاسیی زیاتر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=377A: Singapore to end ban on gay sex |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-62545577 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220821130914/https://www.bbc.com/news/world-asia-62545577 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref> یاساکە بە شێوەیەکی فەرمی لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھەڵوەشێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Han |یەکەم=Goh Yan |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=S377A officially repealed after President Halimah gives assent to Bill |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/s377a-officially-repealed-as-president-assents-to-changes-to-legislation |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230725103316/http://www.straitstimes.com/singapore/s377a-officially-repealed-as-president-assents-to-changes-to-legislation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ئیش=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> {{بنز|پینک دۆت ئێس جی|en|Pink Dot SG|lt=پینک دۆت ئێس جی (Pink Dot SG)}}، کە بۆنەیەکە بۆ پاڵپشتیکردنی کۆمەڵگەی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|پەلکەزێڕینە (LGBT)]] بەڕێوەدەچێت، لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە ساڵانە ھەزاران کەسی ڕاکێشاوە و ئامادەبووانیشی ڕووی لە زیادبوون کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Views of Homosexuality Around the World |ناونیشان=https://www.pewresearch.org/global/2020/06/25/global-divide-on-homosexuality-persists/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220701105248/https://www.pewresearch.org/global/2020/06/25/global-divide-on-homosexuality-persists/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Pew Research Center's Global Attitudes Project}}</ref> بەپێی ڕاپرسییەک کە لەلایەن {{بنز|پەیمانگای لێکۆڵینەوەکانی سیاسەت (سینگاپوور)|en|Institute of Policy Studies (Singapore)|lt=پەیمانگای لێکۆڵینەوەکانی سیاسەت}} لە ساڵی ٢٠١٩ ئەنجام دراوە، کۆمەڵگەی سینگاپوور سەبارەت بە مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە زیاتر [[لیبرالیزم|لیبراڵ]] بووە. لە ڕاپرسییەکەدا، زیاتر لە ٢٠٪ی خەڵک گوتیان کە پەیوەندییە سێکسییەکانی نێوان پێگەیشتووانی ھەمان ڕەگەز بە ھیچ شێوەیەک ھەڵە نییە یان زۆربەی کات ھەڵە نییە، کە ئەم ڕێژەیە لە ساڵی ٢٠١٣دا تەنیا ١٠٪ بوو. ڕاپرسییەکە ئەوەی دەرخست کە ٢٧٪ ھەمان ھەستیان ھەبووە سەبارەت بە ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزەکان (کە زیادبوونێکە لە ١٥٪ لە ساڵی ٢٠١٣) و ٣٠٪یش ھەمان بۆچوونیان ھەبووە سەبارەت بە ھەڵگرتنەوەی منداڵ لەلایەن ھاوسەرانی ھاوڕەگەزەوە (کە زیادبوونێکە لە ٢٤٪ لە ساڵی ٢٠١٣).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Greater public acceptance of gay sex and marriage: Survey |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/politics/greater-public-acceptance-of-gay-sex-and-marriage-survey |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190605181541/https://www.straitstimes.com/politics/greater-public-acceptance-of-gay-sex-and-marriage-survey |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Yuen-C |یەکەم=Tham |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Singapore society still largely conservative but becoming more liberal on gay rights: IPS survey |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/politics/singapore-society-still-largely-conservative-but-becoming-more-liberal-on-gay-rights-ips |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190605181337/https://www.straitstimes.com/politics/singapore-society-still-largely-conservative-but-becoming-more-liberal-on-gay-rights-ips |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref> {{بنز|دەڵاڵی سێکس (گەوادی)|en|Procuring (prostitution)|lt=دەڵاڵەکانی سێکس}} زۆرجار بازرگانی بە ژنانی وڵاتانی دراوسێی وەکوو [[چین]]، [[مالیزیا]] و [[ڤیێتنام]]ەوە دەکەن بۆ ناو {{بنز|قاچاخچێتی بە سێکس لە سینگاپوور|en|Sex trafficking in Singapore|lt=بازڕی قاچاخچێتی بە سێکس}} لە [[لەشفرۆشخانە|لەشفرۆشخانەکان]] و ھەروەھا [[شوقە|شوقەی کرێ]] و [[بەشەناوخۆیی|میوانخانەکان]] بۆ قازانجی زیاتر کاتێک بەشێک لە پارەی کڕیارەکان وەردەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=How a 14-year-old girl was trafficked to Singapore and locked up |ناونیشان=https://www.asiaone.com/singapore/how-14-year-old-girl-was-trafficked-singapore-and-locked |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200412141723/https://www.asiaone.com/singapore/how-14-year-old-girl-was-trafficked-singapore-and-locked |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Asia One}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ='She had lost all reason to live': Undoing the horrors of being trafficked to Singapore and seeking justice |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/trafficking-singapore-labour-crime-boat-quay-justice-victims-12423400 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200412163911/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/trafficking-singapore-labour-crime-boat-quay-justice-victims-12423400 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=cna}}</ref> لە وەڵامدا، لە ساڵی ٢٠١٩ حکوومەت ھەموارکردنەوەی لە {{بنز|پەیماننامەی ژنان (سینگاپوور)|en|Women's Charter|lt=پەیماننامەی ژنان}}دا کرد بۆ دانانی سزای توندتر بۆ بازرگانیکاران، لەوانەش زیندانیکردن تا حەوت ساڵ و پێبژاردن بە بڕی ١٠٠٬٠٠٠ دۆلاری سینگاپووری.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sex trafficking in Singapore: How changes to the law may protect women duped into prostitution |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/prostitution-sex-work-human-trafficking-singapore-womens-charter-12061526 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200412142127/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/prostitution-sex-work-human-trafficking-singapore-womens-charter-12061526 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=CNA}}</ref> == ئابووری == [[File:Marina Bay, Financial District and Singapore River (35622190292).jpg|thumb|upright=1.6|سیمای ئاسمانیی {{بنز|ناوەندی بازرگانیی سینگاپوور|en|Downtown Core|lt=ناوەندی بازرگانیی سینگاپوور}}]] سینگاپوور خاوەنی [[ئابووریی بازاڕ|ئابوورییەکی بازاڕی]] زۆر پێشکەوتووە، کە لە ڕووی مێژووییەوە لەسەر بازرگانیی فراوانی {{بنز|ئەنتریپۆت|en|entrepôt|lt=ئەنتریپۆت (ناوەندی گواستنەوەی کاڵا)}} دامەزراوە. لەگەڵ [[ھۆنگ کۆنگ]]، [[کۆریای باشوور]]، و [[تایوان]]، سینگاپوور یەکێکە لە [[پڵنگەکانی ئاسیا|چوار پڵنگەکەی ئاسیا]]، و لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) بۆ ھەر تاکێک، پێش ھاوتاکانی کەوتووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٥ بۆ ١٩٩٥، تێکڕای ڕێژەکانی گەشەکردن نزیکەی ٦ لەسەد بوو ساڵانە، کە ئەمەش ئاستی بژێویی دانیشتووانی گۆڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baten |یەکەم=Jörg |سەردێڕ=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |پەڕە=٢٩٢|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٥٠٧١٨-٠}}</ref> ئابووریی سینگاپوور بە ئابوورییەکی ئازاد،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Li |یەکەم=Dickson |ناونیشان=http://www.asiaone.com/Business/News/My+Money/Story/A1Story20100201-195831.html |سەردێڕ=Singapore is most open economy: Report |ئیش=Asiaone |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100207003624/http://www.asiaone.com/Business/News/My%2BMoney/Story/A1Story20100201-195831.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref> داھێنەرانە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://eurocham.org.sg/index.php?option=com_eurochammobile&view=news&id=289&template=ccmobile |سەردێڕ=Singapore ranked 7th in the world for innovation |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130117011704/http://eurocham.org.sg/index.php?option=com_eurochammobile&view=news&id=289&template=ccmobile|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> جووڵاو<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/business/economy/singapore-jumps-to-top-of-global-dynamism-index |سەردێڕ=Singapore jumps to top of Global Dynamism Index |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807080740/http://www.straitstimes.com/business/economy/singapore-jumps-to-top-of-global-dynamism-index|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و دۆستی-بازرگانی دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore top paradise for business: World Bank |ناونیشان=http://business.asiaone.com/Business/News/SME%2BCentral/Story/A1Story20070926-27084.html |agency=Agence France-Presse |شوێن=Singapore |ئیش=AsiaOne |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٠|وتەگێڕانەوە=For the second year running, Singapore tops the aggregate rankings on the ease of doing business in 2006 to 2007.|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090707002844/http://business.asiaone.com/Business/News/SME%2BCentral/Story/A1Story20070926-27084.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠٠٩}}</ref> بۆ چەندین ساڵە، سینگاپوور یەکێک بووە لەو وڵاتە کەمانەی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/business/economics-blog/2014/oct/15/the-aaa-rated-club-which-countries-still-make-the-grade|author-first1=Angela|author-last1=Monaghan|سەردێڕ=The AAA-rated club: which countries still make the grade? |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|newspaper=The Guardian |شوێن=London|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612144835/https://www.theguardian.com/business/economics-blog/2014/oct/15/the-aaa-rated-club-which-countries-still-make-the-grade|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە خاوەنی {{بنز|ھەڵسەنگاندنی قەرزی قەواڵە|en|Bond credit rating|lt=ھەڵسەنگاندنی قەرزی AAA}} بووە لەلایەن {{بنز|سێ گەورەترین ئاژانسی ھەڵسەنگاندنی قەرز|en|Big Three (credit rating agencies)|lt=سێ گەورەترین ئاژانسی ھەڵسەنگاندنەوە}}، و تاکە وڵاتی ئاسیایییە کە گەیشتووەتە ئەم ئاستە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ogg |یەکەم=Jon C. |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/id/wbna44020687 |سەردێڕ=Remaining countries with AAA credit ratings|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[NBC News]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191210172859/http://www.nbcnews.com/id/44020687|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سینگاپوور بڕێکی زۆر لە وەبەرھێنانی بیانی ڕادەکێشێت بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافی، ھێزی کاری کارامە، ڕێژەی باجی کەم، ژێرخانی پێشکەوتوو و لێخۆشنەبوونی تەواو بەرامبەر بە گەندەڵی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cpib.gov.sg/sites/default/files/publication-documents/CPIB%20Corruption%20Statistics_0.pdf |سەردێڕ=CPIB Corruption Statistics 2015 |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=World Bank|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160322233426/https://www.cpib.gov.sg/sites/default/files/publication-documents/CPIB%20Corruption%20Statistics_0.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> بەپێی ڕیزبەندیی کێبڕکێی جیھانی بۆ ٦٤ وڵات کە لەلایەن {{بنز|پەیمانگای نێونەتەوەیی بۆ پەرەپێدانی بەڕێوەبردن|en|International Institute for Management Development|lt=پەیمانگای نێونەتەوەیی بۆ پەرەپێدانی بەڕێوەبردنەوە}} بڵاوکراوەتەوە، لە ساڵی ٢٠٢٣دا چوارەمین ئابووریی کێبڕکێکاری جیھان بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore drops one place to No. 4 in global competitiveness ranking |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-drops-to-4th-in-global-competitiveness-ranking#:~:text=SINGAPORE%20%E2%80%93%20Singapore%20has%20been%20ranked,Competitiveness%20Ranking%20released%20on%20Tuesday. |ئیش=Straits Times |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230630122457/https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-drops-to-4th-in-global-competitiveness-ranking#:~:text=SINGAPORE%20%E2%80%93%20Singapore%20has%20been%20ranked,Competitiveness%20Ranking%20released%20on%20Tuesday.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و خاوەنی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (یەکسانیی ھێزی کڕین) بۆ ھەر تاکێک|بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیییە لەسەر بنەمای یەکسانیی ھێزی کڕین بۆ ھەر تاکێک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Competitiveness Booklet |ناونیشان=https://km.fti.or.th/wp-content/uploads/2024/06/Booklet-World-Competitiveness-2024-by-IMD.pdf |وێبگە=imd.cld.bz |بڵاوکەرەوە=[[International Institute for Management Development]] |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230630183836/https://imd.cld.bz/IMD-World-Competitiveness-Booklet-2023/106/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=60&pr1.y=11&c=137,516,453,576,178&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a= |سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |بڵاوکەرەوە=IMF|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191209082914/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=60&pr1.y=11&c=137,516,453,576,178&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a=|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=55&pr1.y=9&c=512,946,914,137,612,546,614,962,311,674,213,676,911,548,193,556,122,678,912,181,313,867,419,682,513,684,316,273,913,868,124,921,339,948,638,943,514,686,218,688,963,518,616,728,223,836,516,558,918,138,748,196,618,278,624,692,522,694,622,142,156,449,626,564,628,565,228,283,924,853,233,288,632,293,636,566,634,964,238,182,662,359,960,453,423,968,935,922,128,714,611,862,321,135,243,716,248,456,469,722,253,942,642,718,643,724,939,576,644,936,819,961,172,813,132,726,646,199,648,733,915,184,134,524,652,361,174,362,328,364,258,732,656,366,654,734,336,144,263,146,268,463,532,528,944,923,176,738,534,578,536,537,429,742,433,866,178,369,436,744,136,186,343,925,158,869,439,746,916,926,664,466,826,112,542,111,967,298,443,927,917,846,544,299,941,582,446,474,666,754,668,698,672&s=PPPPC&grp=0&a= |سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |بڵاوکەرەوە=IMF|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191209082917/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=55&pr1.y=9&c=512,946,914,137,612,546,614,962,311,674,213,676,911,548,193,556,122,678,912,181,313,867,419,682,513,684,316,273,913,868,124,921,339,948,638,943,514,686,218,688,963,518,616,728,223,836,516,558,918,138,748,196,618,278,624,692,522,694,622,142,156,449,626,564,628,565,228,283,924,853,233,288,632,293,636,566,634,964,238,182,662,359,960,453,423,968,935,922,128,714,611,862,321,135,243,716,248,456,469,722,253,942,642,718,643,724,939,576,644,936,819,961,172,813,132,726,646,199,648,733,915,184,134,524,652,361,174,362,328,364,258,732,656,366,654,734,336,144,263,146,268,463,532,528,944,923,176,738,534,578,536,537,429,742,433,866,178,369,436,744,136,186,343,925,158,869,439,746,916,926,664,466,826,112,542,111,967,298,443,927,917,846,544,299,941,582,446,474,666,754,668,698,672&s=PPPPC&grp=0&a=|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نزیکەی ٤٤ لەسەدی ھێزی کاری سینگاپووری لە کەسانی ناسینگاپووری پێکدێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.salary.sg/2010/44-percent-of-workforce-are-non-citizens/ |سەردێڕ=44 Percent of Workforce Are Non-Citizens" (our estimate)|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160221140252/http://www.salary.sg/2010/44-percent-of-workforce-are-non-citizens/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٦|ئیش=Your Salary in Singapore |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref> سەرەڕای ئازادیی بازاڕ، ئۆپەراسیۆنەکانی حکوومەتی سینگاپوور پشکێکی بەرچاویان ھەیە لە ئابووریدا، کە بەشدارن بە ڕێژەی ٢٢٪ لە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Seung-yoon Lee |ناونیشان=https://www.huffingtonpost.com/2014/04/09/ha-joon-chang-economics_n_5120030.html |سەردێڕ=Ha-Joon Chang: Economics Is A Political Argument |ئیش=HuffPost |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140725200025/http://www.huffingtonpost.com/2014/04/09/ha-joon-chang-economics_n_5120030.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شارەکە شوێنێکی پەسەند و باوە بۆ کۆنفرانس و بۆنەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore remains top Asian city for meetings |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-remains-top-asian-city-for-meetings |ئیش=The Straits Times |ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|شوێن=Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180809215414/https://www.straitstimes.com/singapore/singapore-remains-top-asian-city-for-meetings|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Singapore Airlines, Airbus A380-800 9V-SKI '50th anniversary of Singapore' NRT (20786371995).jpg|thumb|left|alt=ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور یادی یۆبیلی زێڕینی نەتەوەکەی کردەوە بە کێشانی ئاڵای وڵاتەکە لەسەر فڕۆکەی ئێرایسی ئەی ٣٨٠|[[ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور]]، کە {{بنز|ھێڵی ئاسمانیی ھەڵگری ئاڵا|en|flag carrier|lt=ھێڵی ئاسمانیی نیشتمانیی وڵاتەکەیە}}، یادی {{بنز|یۆبیلی زێڕینی سینگاپوور|en|Golden Jubilee|lt=یۆبیلی زێڕین}}ی نەتەوەکەی لە ساڵی ٢٠١٥دا کردەوە بە نەخشاندنی {{بنز|ڕەنگکردنی فڕۆکە|en|livery|lt=ڕەنگی ئاڵای وڵاتەکە}} لەسەر فڕۆکەی [[ئێرباس ئەی ٣٨٠]]کەی.]] دراوی سینگاپوور بریتییە لە [[دۆلاری سینگاپووری]] (SGD یان S$)، کە لەلایەن {{بنز|دەسەڵاتی دراوی سینگاپوور|en|Monetary Authority of Singapore|lt=دەسەڵاتی دراوی سینگاپوور}} (MAS) دەردەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Low Siang Kok |سەردێڕ=The Future of Money |بڵاوکەرەوە=Organisation for Economic Co-operation and Development |شوێن=Paris|chapter-url=https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2002/05/the-future-of-money_g1ghg271/9789264195929-en.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٦٤-١٩٦٧٢-٨|پەڕە=١٤٧|chapter=Chapter 6: Singapore Electronic Legal Tender (SELT)&nbsp;– A Proposed Concept |ساڵ=٢٠٠٢ <!-- http://www.oecd.org/bookshop?pub=٠٣٢٠٠٢٠١١P١ -->|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080216000244/http://www.oecd.org/dataoecd/40/31/35391062.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٧ەوە بە {{بنز|بەھای ناوەکیی دراو|en|par value|lt=بەھایەکی یەکسان}} لەگەڵ [[دۆلاری بروونای]]دا ئاڵوگۆڕ دەکرێت.<ref name="Currency History">{{cite press release |url=http://www.mas.gov.sg/currency/currency_info/Heritage_Collection.html |title=The Currency History of Singapore|access-date=22 April 2010 |date=9 April 2007 |publisher=Monetary Authority of Singapore|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100202075742/http://www.mas.gov.sg/currency/currency_info/Heritage_Collection.html|archive-date=2 February 2010}}</ref> MAS {{بنز|سیاسەتی دراو|en|monetary policy|lt=سیاسەتی دراوەکەی}} بەڕێوەدەبات لە ڕێگەی ڕێگەدان بە بەرزبوونەوە یان دابەزینی [[تێکڕای ئاڵوگۆڕی دراو|ڕێژەی ئاڵوگۆڕی]] دۆلاری سینگاپووری لە ناو مەودایەکی بازرگانیی ئاشکرانەکراودا. ئەمە جیاوازە لە زۆربەی [[بانکی ناوەندی|بانکە ناوەندییەکانی]] تر، کە [[ڕێژەی سوو|ڕێژەکانی سوو]] بەکاردەھێنن بۆ بەڕێوەبردنی سیاسەتەکانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-13/this-central-bank-doesn-t-set-interest-rates |سەردێڕ=This Central Bank Doesn't Set Interest Rates |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٥|ئیش=Bloomberg|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160919003651/http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-13/this-central-bank-doesn-t-set-interest-rates|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سینگاپوور خاوەنی یانزەھەمین گەورەترین [[پێڕستی وڵاتان بەپێی یەدەگی دراوی بیانی|یەدەگی دراوی بیانییە لە جیھاندا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mas.gov.sg/statistics/reserve-statistics/official-foreign-reserves |سەردێڕ=Official Foreign Reserves |وێبگە=mas.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201119033149/https://www.mas.gov.sg/statistics/reserve-statistics/official-foreign-reserves|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و یەکێک لە بەرزترین [[پێڕستی وڵاتە قەرزدەرەکان بەپێی پێگەی وەبەرھێنانی نێونەتەوەییی پوخت بۆ ھەر تاکێک|پێگەکانی وەبەرھێنانی نێونەتەوەییی پوختە بۆ ھەر تاکێک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singstat.gov.sg/SDDS/data.html#ext |سەردێڕ=Statistics Singapore -IMF SDDS&nbsp;– Economic and Financial |بڵاوکەرەوە=Singstat.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131009010622/http://www.singstat.gov.sg/SDDS/data.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.xe.com/ucc/convert/?Amount=1&From=USD&To=SGD |سەردێڕ=Based on USD/SGD rate of 1.221 |بڵاوکەرەوە=Xe.com|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130218200515/http://www.xe.com/ucc/convert/?Amount=1&From=USD&To=SGD|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سینگاپوور بە [[بەھەشتی باج]] ناسراوە بۆ دەوڵەمەندەکان بەھۆی ڕێژە نزمەکانی باج لەسەر داھاتی کەسی و لێخۆشبوونەکانی باج لەسەر داھاتی بنەمادار لە دەرەوەی وڵات و قازانجەکانی سەرمایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.todayonline.com/business/singapore-fifth-worst-tax-haven-world-oxfam |سەردێڕ=Singapore fifth worst tax haven in the world: Oxfam |دوایین=Lee |یەکەم=Yen Nee|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190828035003/https://www.todayonline.com/business/singapore-fifth-worst-tax-haven-world-oxfam|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کەسانی وەکوو ملیۆنێری ئوسترالیی بواری فرۆشی تاک {{بنز|برێت بلەندی|en|Brett Blundy|lt=برێت بلەندی}} و یەکێک لە دامەزرێنەرانی فەیسبووک و فرە-ملیاردێر [[ئێدواردۆ ساڤرین]] دوو نموونەی ئەو کەسە دەوڵەمەندانەن کە لە سینگاپوور نیشتەجێ بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tax havens: Brett Blundy latest to join the Singapore set |ناونیشان=http://www.brw.com.au/p/brw-lounge/tax_havens_brett_blundy_latest_to_6FkTiljzKasO6SyVSMRWpM|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130414232445/http://www.brw.com.au/p/brw-lounge/tax_havens_brett_blundy_latest_to_6FkTiljzKasO6SyVSMRWpM|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٣|وێبگە=Business Review Weekly|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٣|نووسەر=Andrew Heathcote |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩، سینگاپوور لە "لیستی خۆڵەمێشی" بەھەشتەکانی باجی سەر بە [[ڕێکخراوەی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]] (OECD) دەرھێنرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Nooten |یەکەم١=Carrie |سەردێڕ=Pourquoi Cahuzac a-t-il placé son argent à Singapour? |ناونیشان=http://www.slate.fr/story/70305/singapour-paradis-fiscal |وێبگە=Slate|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|زمان=fr |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161114005811/http://www.slate.fr/story/70305/singapour-paradis-fiscal|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> و لە ڕیزبەندی چوارەمدا ھات لە {{بنز|پێوەری نھێنیی دارایی|en|Financial Secrecy Index|lt=پێوەری نھێنیی دارایی}} ساڵی ٢٠١٥ی سەر بە {{بنز|تۆڕی دادپەروەریی باج|en|Tax Justice Network|lt=تۆڕی دادپەروەریی باج}} بۆ دابینکەرانی خزمەتگوزاریی داراییی دەرەکی لە جیھاندا، کە یەک لەسەر ھەشتی سەرمایەی دەرەکیی جیھانی لە بانکەکانیدا ھەڵگرتبوو، لەکاتێکدا "چەندین دەرفەتی خۆدزینەوە و ھەڵھاتن لە باج"ی دابین دەکرد.<ref name="FSI">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Financial Secrecy Index – 2015 Results: Narrative Report on Singapore |بڵاوکەرەوە=Tax Justice Network |ناونیشان=http://www.financialsecrecyindex.com/PDF/Singapore.pdf |ساڵ=٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161001155132/http://www.financialsecrecyindex.com/PDF/Singapore.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> لە ئابی ٢٠١٦، ڕۆژنامەی ''[[زە سترەیتس تایمز]]'' بڵاویکردەوە کە ئیندۆنیزیا بڕیاری داوە بەھەشتی باج لەسەر دوو دوورگەی نزیک سینگاپوور دروست بکات بۆ گەڕاندنەوەی سەرمایەی ئیندۆنیزی بۆ ناو بنکەی باجەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Jakarta plans tax haven on two islands near Singapore |ناونیشان=http://www.straitstimes.com/asia/jakarta-plans-tax-haven-on-two-islands-near-singapore |وێبگە=The Straits Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161114005729/http://www.straitstimes.com/asia/jakarta-plans-tax-haven-on-two-islands-near-singapore|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، دەسەڵاتی دراوی سینگاپوور ھۆشداری دا بە ھەردوو بانکی [[یو بی ئێس]] و {{بنز|بانکی دی بی ئێس|en|DBS Bank|lt=دی بی ئێس (DBS)}} و سزای دارایی دان، و مۆڵەتی بانکیی لە {{ill|بانکی تایبەتی فاڵکۆن|de|Falcon Private Bank|lt=بانکی تایبەتی فاڵکۆن}} سەندەوە بەھۆی تێوەگلانی گومانلێکراویان لە ئابڕووچوونی سندووقی سەروەریی مالیزیا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر١=Anshuman Daga |نووسەر٢=Joshua Franklin |سەردێڕ=Singapore shuts Falcon bank unit, fines DBS and UBS over 1MDB |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-malaysia-scandal-falcon-idUSKCN12B03Y|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|newspaper=Reuters|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161114004410/http://www.reuters.com/article/us-malaysia-scandal-falcon-idUSKCN12B03Y|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UBS et Falcon sanctionnés à Singapour dans le scandale 1MBD |ناونیشان=http://www.bilan.ch/argent-finances/ubs-falcon-sanctionnes-a-singapour-scandale-1mbd |وێبگە=Bilan.ch|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|زمان=fr |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180502222612/http://www.bilan.ch/argent-finances/ubs-falcon-sanctionnes-a-singapour-scandale-1mbd|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦، سینگاپوور بۆ سێیەم ساڵی لەسەریەک وەک گرانترین شاری جیھان پۆلێن کرا لەلایەن [[یەکەی ھەواڵگریی ئابووریناس]]ەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Ungku |یەکەم١=Fathin |دوایین٢=Teo |یەکەم٢=Hillary |سەردێڕ=Water price hike sparks rare public protest in Singapore |ناونیشان=http://uk.reuters.com/article/uk-singapore-protest-idUKKBN16I0GP?il=0|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170312063839/http://uk.reuters.com/article/uk-singapore-protest-idUKKBN16I0GP?il=0|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Lee Yen Nee |سەردێڕ=Singapore ranked world's most expensive city for 3rd year running |ناونیشان=http://www.todayonline.com/singapore/singapore-worlds-most-expensive-city-third-year-row-says-eiu-report|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=Today |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170424151527/http://www.todayonline.com/singapore/singapore-worlds-most-expensive-city-third-year-row-says-eiu-report?|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ئەمەش لە ساڵی ٢٠١٨شدا بە ھەمان شێوە مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2018/03/daily-chart-9 |سەردێڕ=Asian and European cities compete for the title of most expensive city |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|newspaper=The Economist|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|شوێن=London|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180501185800/https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2018/03/daily-chart-9|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> حکوومەت لە ڕێگەی {{بنز|وەزارەتی گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی و خێزان (سینگاپوور)|en|Ministry of Social and Family Development|lt=وەزارەتی گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی و خێزانەوە}} چەندین بەرنامەی ھاوکاری پێشکەش بە بێلانەکان و ھەژاران دەکات، بۆیە ھەژاریی سەخت دەگمەنە. ھەندێک لە بەرنامەکان بریتین لە دابینکردنی ھاوکاریی دارایی بۆ خێزانە ھەژارەکان، دابینکردنی چاودێریی پزیشکیی بێبەرامبەر لە نەخۆشخانە حکوومییەکان، و پارەدانی کرێی خوێندنی منداڵان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Assistance |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشان=http://app.msf.gov.sg/Assistance |بڵاوکەرەوە=Ministry of Social and Family Development|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141026061435/http://app.msf.gov.sg/Assistance|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The stingy nanny |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.economist.com/asia/2010/02/13/the-stingy-nanny |newspaper=The Economist |شوێن=London|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120202084444/http://www.economist.com/node/15524092|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Welfare in Singapore: Singapore government response |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.economist.com/unknown/2010/02/17/singapore-government-response |newspaper=The Economist |شوێن=London|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120629042252/http://www.economist.com/node/15541423|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سوودەکانی تر بریتین لە قەرەبووکردنەوەی کرێی ھۆڵە وەرزشییەکان بۆ ھاندانی ھاووڵاتیان بۆ وەرزشکردن،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.todayonline.com/print/475546 |سەردێڕ=ActiveSG$100 for Singaporeans to play sport |newspaper=Today |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160623023323/http://www.todayonline.com/print/475546|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> پێدانی بڕی پارەیەک تا دەگاتە ١٦٦٬٠٠٠ دۆلاری سینگاپووری وەک {{بنز|پاداشتی منداڵبوون|en|baby bonus|lt=پاداشتی منداڵبوون}} بۆ ھەر ھاووڵاتییەک،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.madeforfamilies.gov.sg/support-measures/child-raising/financial-support/baby-bonus-scheme |سەردێڕ= Baby Bonus Scheme |نووسەر= <!--Staff writer(s); no by-line.--> |بڵاوکەرەوە= Government of Singapore digital service |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20260325055311/https://www.madeforfamilies.gov.sg/support-measures/child-raising/financial-support/baby-bonus-scheme |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> چاودێریی تەندروستیی زۆر پاڵپشتیکراو (بە نرخێکی زۆر کەم)، ھاوکاریی دارایی بۆ کەمئەندامان، دابینکردنی لاپتۆپ بە نرخی کەمکراوە بۆ قوتابییە ھەژارەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ida.gov.sg/Learning/Community-Development/NEU-PC-Plus-Programme/Schemes/NEU-PC-Plus-Programme-PC-Bundle-scheme |سەردێڕ=NEU PC Plus Programme |بڵاوکەرەوە=Infocomm Development Authority of Singapore|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160119040025/https://www.ida.gov.sg/Learning/Community-Development/NEU-PC-Plus-Programme/Schemes/NEU-PC-Plus-Programme-PC-Bundle-scheme|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گەڕاندنەوەی بڕێک لە تێچووەکانی وەک گواستنەوەی گشتی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mot.gov.sg/News-Centre/News/2015/250,000-Public-Transport-Vouchers-to-Help-Needy-Families-Cope-with-Fare-Adjustment |سەردێڕ=250,000 Public Transport Vouchers to Help Needy Families Cope with Fare Adjustment |بڵاوکەرەوە=Ministry of Transport |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160529210225/http://www.mot.gov.sg/News-Centre/News/2015/250,000-Public-Transport-Vouchers-to-Help-Needy-Families-Cope-with-Fare-Adjustment/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و پسوولەی خزمەتگوزارییەکان، و چەندین شتی تریش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://app.msf.gov.sg/Press-Room/Numbers-and-profile-of-homeless-persons |سەردێڕ=Numbers and profile of homeless persons |بڵاوکەرەوە=Ministry of Social and Family Development |ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160513223221/http://app.msf.gov.sg/Press-Room/Numbers-and-profile-of-homeless-persons|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singaporebudget.gov.sg/budget_2014/families1.aspx |سەردێڕ=Singapore Budget 2014 – Measures For Households |بڵاوکەرەوە=Government of Singapore|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160625104848/http://www.singaporebudget.gov.sg/budget_2014/families1.aspx|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠٢٥دا، سینگاپوور لە پلەی ١٣یەمی جیھاندا ھات لە [[پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی]] (HDI) بە بەھای ٠٫٩٤٦، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لەو چوار ناوچەیەی ئاسیا کە لە ناو ٢٠ باشترینەکانی جیھاندان، کە سێ ناوچەکەی تریش بریتین لە ھۆنگ کۆنگ، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان، و کۆریای باشوور.<ref name="HDI" /> === گواستنەوە === ==== وشکانی ==== [[File:(SGP-Singapore) East-West Line Alstom Movia R151 1925-1926 @ Eunos 2026-08-07.jpg|thumb|شەمەندەفەرێکی MRT جۆری {{بنز|کاواساکی ھێڤی ئیندەستریز و سی ئێس ئار چینگداو سیفانگ R151|en|Alstom Movia R151|lt=R151}} کە لە {{بنز|وێستگەی یۆنۆس|en|Eunos station|lt=وێستگەی یۆنۆس}} نزیک دەبێتەوە]] [[File:(SGP-Singapore) SBS Transit SG3142S 116 2025-05-01.jpg|thumb| {{بنز|پاسە گشتییەکانی سینگاپوور|en|Public buses of Singapore|lt=پاسە گشتییەکان}} لە سینگاپوور]] تۆڕی گواستنەوەی گشتیی سینگاپوور پێکھاتووە لە شەمەندەفەرەکان (کە لە سیستەمەکانی {{بنز|گواستنەوەی خێرای جەماوەری (سینگاپوور)|en|Mass Rapid Transit (Singapore)|lt=MRT}} و {{بنز|گواستنەوەی شەمەندەفەری سووک (سینگاپوور)|en|Light Rail Transit (Singapore)|lt=LRT}} پێکدێت)، {{بنز|گواستنەوەی پاس لە سینگاپوور|en|Bus transport in Singapore|lt=پاسەکان}} و {{بنز|تەکسییەکانی سینگاپوور|en|Taxis of Singapore|lt=تەکسییەکان}}. لە ئێستادا شەش ھێڵی MRT ھەن ({{بنز|ھێڵی باکوور-باشوور (سینگاپوور)|en|North–South Line (Singapore)|lt=ھێڵی باکوور-باشوور}}، {{بنز|ھێڵی ڕۆژھەڵات-ڕۆژاوا (سینگاپوور)|en|East–West Line (Singapore)|lt=ھێڵی ڕۆژھەڵات-ڕۆژاوا}}، {{بنز|ھێڵی باکووری ڕۆژھەڵات|en|North East Line|lt=ھێڵی باکووری ڕۆژھەڵات}}، {{بنز|ھێڵی بازنەیی (سینگاپوور)|en|Circle Line (Singapore)|lt=ھێڵی بازنەیی}}، {{بنز|ھێڵی ناوەندی شار|en|Downtown Line|lt=ھێڵی ناوەندی شار}} و {{بنز|ھێڵی تۆمسۆن-کەنار دەریای ڕۆژھەڵات|en|Thomson–East Coast Line|lt=ھێڵی تۆمسۆن-کەنار دەریای ڕۆژھەڵات}})، سێ ھێڵی LRT کە خزمەتی گەڕەکەکانی {{بنز|بوکیت پانجانگ|en|Bukit Panjang|lt=بوکیت پانجانگ}} و {{بنز|چوا چو کانگ|en|Choa Chu Kang|lt=چوا چو کانگ}} دەکەن ({{بنز|ھێڵی LRTی بوکیت پانجانگ|en|Bukit Panjang LRT line|lt=ھێڵی LRTی بوکیت پانجانگ}})، {{بنز|سینگکانگ|en|Sengkang|lt=سینگکانگ}} ({{بنز|ھێڵی LRTی سینگکانگ|en|Sengkang LRT line|lt=ھێڵی LRTی سینگکانگ}}) و {{بنز|پۆنگۆل|en|Punggol|lt=پۆنگۆل}} ({{بنز|ھێڵی LRTی پۆنگۆل|en|Punggol LRT line|lt=ھێڵی LRTی پۆنگۆل}})،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lta.gov.sg/content/ltagov/en/getting_around/public_transport/rail_network.html |سەردێڕ=Rail Network |بڵاوکەرەوە=Land Transport Authority|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> کە بە گشتی نزیکەی ٢٤١ کم دادەپۆشن، و زیاتر لە ٣٠٠ ڕێڕەوی پاسیش لە کاردان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lta.gov.sg/content/ltagov/en/who_we_are/our_work/public_transport_system/bus.html |سەردێڕ=Bus |بڵاوکەرەوە=Land Transport Authority|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> [[تەکسی|تەکسییەکان]] جۆرێکی باوی گواستنەوەن چونکە کرێیەکانیان بەڕێژەیی گونجاوە لە چاو زۆرێک لە وڵاتە پێشکەوتووەکانی تر، لە کاتێکدا ئۆتۆمۆبێلەکان لە سینگاپوور گرانترینن لە جیھاندا بۆ خاوەندارێتییکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lta.gov.sg/content/ltaweb/en/public-transport/taxis/getting-a-taxi.html |سەردێڕ=Getting A Taxi |بڵاوکەرەوە=Land Transport Authority|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160527192902/http://www.lta.gov.sg/content/ltaweb/en/public-transport/taxis/getting-a-taxi.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> سینگاپوور خاوەنی {{بنز|گواستنەوەی ڕێگاوبان لە سینگاپوور|en|road transport in Singapore|lt=سیستەمێکی ڕێگاوبانە}} کە {{convert|3356|km|mi|0}} دادەپۆشێت، کە {{convert|161|km|mi|0}}ی لە {{بنز|ڕێگا خێراکانی سینگاپوور|en|expressways of Singapore|lt=ڕێگا خێراکان}} پێکدێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lta.gov.sg/corp_info/doc/Average_Daily_Public_Transport_Ridership.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100401014335/http://www.lta.gov.sg/corp_info/doc/Average_Daily_Public_Transport_Ridership.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |سەردێڕ=Public transport ridership |بڵاوکەرەوە=Land Transport Authority|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lta.gov.sg/public_transport/pt_rail_tracing.htm |سەردێڕ=Tracing our steps |بڵاوکەرەوە=Land Transport Authority|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110605104816/http://www.lta.gov.sg/public_transport/pt_rail_tracing.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> {{بنز|پلانەکانی مۆڵەتدانی ناوچەی سینگاپوور|en|Singapore Area Licensing Scheme|lt=پلانی مۆڵەتدانی ناوچەی سینگاپوور}}، کە لە ساڵی ١٩٧٥ جێبەجێ کرا، بووە یەکەمین پلانی جیھان بۆ {{بنز|نرخدانانی قەرەباڵغی|en|congestion pricing|lt=نرخدانان لەسەر قەرەباڵغی}}، و ڕێوشوێنی تەواوکەری تری لەخۆگرتبوو وەکوو دانانی کۆتای توند بۆ خاوەندارێتیی ئۆتۆمۆبێل و باشترکردنی گواستنەوەی جەماوەری.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Small |یەکەم١=Kenneth A. |دوایین٢=Verhoef |یەکەم٢=Erik T. |ساڵ=٢٠٠٧|سەردێڕ=The Economics of Urban Transportation |ناونیشان=https://archive.org/details/economicsurbantr00smal|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |بڵاوکەرەوە=Routledge |شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢٨٥١٥-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/economicsurbantr٠٠smal/page/n١٦٤ ١٤٨]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cervero |یەکەم=Robert|بەستەری نووسەر=Robert Cervero |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=The Transit Metropolis |پەڕە=١٦٩|بڵاوکەرەوە=Island Press |شوێن=Washington DC |id=Chapter 6/The Master Planned Transit Metropolis: Singapore |ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٩٦٣-٥٩١-٢}}</ref> ئەم سیستەمە لە ساڵی ١٩٩٨ نوێکرایەوە و ناوی گۆڕدرا بۆ {{بنز|نرخدانانی ئەلیکترۆنیی ڕێگاوبان|en|Electronic Road Pricing|lt=نرخدانانی ئەلیکترۆنیی ڕێگاوبان}} (ERP)، کە تێیدا تەکنەلۆژیای {{بنز|کۆکردنەوەی باجی ئەلیکترۆنی|en|electronic toll collection|lt=کۆکردنەوەی ئەلیکترۆنیی باجی ڕێگاوبان}}، ئاشکراکردنی ئەلیکترۆنی، و چاودێریی ڤیدیۆیی ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lta.gov.sg/motoring_matters/index_motoring_erp.htm |سەردێڕ=Electronic Road Pricing |بڵاوکەرەوە=Land Transport Authority|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080410143342/http://www.lta.gov.sg/motoring_matters/index_motoring_erp.htm <!--Added by H3llBot-->|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٠٨}}</ref> بڕیار بوو تا ساڵی ٢٠٢٠ سیستەمێکی بنەمادار بە مانگی دەستکرد جێگەی دەروازە فیزیکییەکان بگرێتەوە، بەڵام ئەمە دواخرا بۆ ساڵی ٢٠٢٦ بەھۆی کەمیی جیھانی لە دابینکردنی نیمچەگەیەنەرەکان (سیمیکۆندەکتۆرەکان).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/satellite-based-erp-to-be-ready-by-2020-with-s-556m-contract-awa-8182754 |سەردێڕ=Satellite-based ERP to be ready by 2020, with S$556m contract awarded |ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٦|ئیش=Channel NewsAsia|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180817161420/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/satellite-based-erp-to-be-ready-by-2020-with-s-556m-contract-awa-8182754|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەو پێیەی سینگاپوور دوورگەیەکی بچووکە بە چڕییەکی بەرزی دانیشتووانەوە، ژمارەی ئۆتۆمۆبێلە تایبەتەکان لەسەر شەقامەکان سنووردار کراوە بە کۆتایەکی پێشوەختە دیاریکراو بۆ ژمارەی ئۆتۆمۆبێلەکان، بۆ کەمکردنەوەی پیسبوون و قەرەباڵغی. کڕیارانی ئۆتۆمۆبێل دەبێت کرێی تۆمارکردنی زیادە (ARF) بدەن کە دەکاتە ١٠٠٪، ١٤٠٪، ١٨٠٪ یان ٢٢٠٪ی بەھای بازاڕی کراوەی ئۆتۆمۆبێلەکە (OMV)، و کێبڕکێ بکەن بۆ بەدەستھێنانی {{بنز|بڕوانامەی شایستەیی (سینگاپوور)|en|Certificate of Entitlement|lt=بڕوانامەیەکی شایستەییی}} سینگاپووری (COE) (کە دابینکردنی مانگانە دوو جار دەگۆڕێت بەپێی ژمارەی تۆمارکردن و ھەڵوەشاندنەوەی تۆماری ئۆتۆمۆبێلەکان)، کە ڕێگە دەدات ئۆتۆمۆبێلەکە بۆ ماوەی زۆرترین ١٠ ساڵ لەسەر شەقامەکان لێبخورێت. نرخی ئۆتۆمۆبێل بەگشتی لە سینگاپوور زۆر بەرزترە لەچاو وڵاتانی تری ئینگلیزی زمان.<ref name="BloombergBMW">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/2011-02-16/bmw-3-series-costs-260-000-as-singapore-tax-keeps-cars-for-rich.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110220044725/http://www.bloomberg.com/news/2011-02-16/bmw-3-series-costs-260-000-as-singapore-tax-keeps-cars-for-rich.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١١|سەردێڕ=BMW Costing $260,000 Means Cars Only for Rich in Singapore as Taxes Climb |بڵاوکەرەوە=Bloomberg L.P. |شوێن=New York|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١|یەکەم=Kristine |دوایین=Aquino |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> وەک زۆربەی وڵاتانی کۆمۆنوێلس، ئۆتۆمۆبێلەکان لەسەر شەقام و خەڵکیش لە کاتی ڕۆیشتندا بە لای چەپدا دەڕۆن ({{بنز|ھاتوچۆی لای چەپ و ڕاست|en|Left- and right-hand traffic|lt=ھاتوچۆی لای چەپ}}).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.expatsingapore.com/content/view/1147 |سەردێڕ=Once you're here: Basic Road Rules and Regulations |بڵاوکەرەوە=Expat Singapore |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141215023246/http://www.expatsingapore.com/content/view/1147|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥، سینگاپوور دەستی کرد بە بەشداریکردنی چالاکانە لە تاقیکردنەوەی ئۆتۆمۆبێلە خۆلێخوڕەکان. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٥، [[دەسەڵاتی گواستنەوەی وشکانی]] (LTA) ڕەزامەندیی دا بە {{بنز|ویڕاید|en|WeRide|lt=ویڕاید (WeRide)}} و [[گڕاب|گڕاب (Grab)]] بۆ تاقیکردنەوەی ١١ ئۆتۆمۆبێلی خۆلێخوڕ لەسەر دوو ڕێڕەوی ھاتوچۆی ناوخۆییی [[پۆنگۆل]] لە دوای تاقیکردنەوە سەرەتایییەکان لە تشرینی یەکەمدا، بە ئامانجی ئەوەی لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٦دا بۆ سەرنشینانی گشتی بەردەست بن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Self-driving shuttle tests to intensify in Punggol in preparation for passenger service in 2026 |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/transport/self-driving-shuttle-tests-to-intensify-in-punggol-in-preparation-for-passenger-service-in-2026 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Straits Times |زمان=en |issn=0585-3923}}</ref> {{بنز|ڕێڕەوی جۆھۆر-سینگاپوور|en|Johor–Singapore Causeway|lt=ڕێڕەوی جۆھۆر-سینگاپوور}} (کە سینگاپوور بە {{بنز|جۆھۆر بارو|en|Johor Bahru|lt=جۆھۆر بارو}}ی مالیزیاوە دەبەستێتەوە) {{بنز|خاڵی پشکنینی سنووری#وشکانی|en|Border checkpoint#Land|lt=قەرەباڵغترین دەروازەی سنووریی وشکانیی نێونەتەوەیییە}} لە جیھاندا، کە ڕۆژانە نزیکەی ٣٥٠٬٠٠٠ گەشتیار لە خاڵەکانی پشکنینی سنووری ھەردوو {{بنز|خاڵی پشکنینی وودلاندس|en|Woodlands Checkpoint|lt=خاڵی پشکنینی وودلاندس}} و {{بنز|بینای سوڵتان ئیسکەندەر|en|Sultan Iskandar Building|lt=بینای سوڵتان ئیسکەندەر}} دەپەڕنەوە (بە کۆی گشتیی ساڵانەی ١٢٨ ملیۆن گەشتیار).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lim |یەکەم=Yan Liang |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=A look at Woodlands Checkpoint: Singapore's first and last line of defence |newspaper=The Straits Times |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/a-look-at-woodlands-checkpoint-singapores-first-and-last-line-of-defence |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> [[دەسەڵاتی گواستنەوەی وشکانی]] (LTA) بەرپرسیارە لە ھەموو ژێرخان و ئۆپەراسیۆنەکانی پەیوەست بە گواستنەوەی وشکانی لە سینگاپووردا. ==== ئاسمانی ==== [[File:JewelSingaporeVortex1.jpg|thumb|ڤۆرتێکسی باران لە {{بنز|فڕۆکەخانەی جوێڵ چانگی|en|Jewel Changi Airport|lt=فڕۆکەخانەی جوێڵ چانگی}}]] سینگاپوور [[ناوەندی گواستنەوە|ناوەندێکی سەرەکیی گواستنەوەی]] نێونەتەوەیییە لە [[ئاسیا]]دا، کە خزمەت بە ھەندێک لە قەرەباڵغترین ڕێڕەوەکانی بازرگانیی دەریایی و ئاسمانی دەکات. {{بنز|فڕۆکەخانەی چانگی|en|Changi Airport|lt=فڕۆکەخانەی چانگی}} ناوەندێکی فڕۆکەوانییە بۆ [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] و وێستگەیەکی وەستانە لەسەر {{بنز|ڕێڕەوی کەنگەرو|en|Kangaroo Route|lt=ڕێڕەوی کەنگەرو}}ی ھێڵی ئاسمانیی [[کانتاس]] لە نێوان {{بنز|فڕۆکەخانەی سیدنی|en|Sydney Airport|lt=سیدنی}} و {{بنز|فڕۆکەخانەی ھیترۆو|en|Heathrow Airport|lt=لەندەن}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/australasia/qantas-celebrates-60-years-of-the-kangaroo-route-761078.html |سەردێڕ=Qantas celebrates 60 years of the 'Kangaroo Route' |یەکەم=Kathy |دوایین=Marks |newspaper=The Independent |شوێن=London |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> دوو فڕۆکەخانەی مەدەنی لە سینگاپووردا ھەن، ئەوانیش {{بنز|فڕۆکەخانەی چانگیی سینگاپوور|en|Singapore Changi Airport|lt=فڕۆکەخانەی چانگی}} و {{بنز|فڕۆکەخانەی سێلێتار|en|Seletar Airport|lt=فڕۆکەخانەی سێلێتار}}ن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thestar.com.my/news/nation/2019/04/06/firefly-to-resume-flights-to-seletar-airport-after-malaysia-singapore-resolve-airspace-issue |سەردێڕ=Malaysia and Singapore resolve airspace issue, Firefly to resume flights to Seletar airport |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=The Star Online}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/malaysian-firefly-resume-singapore-flights-twice-daily-seletar-11439066 |سەردێڕ=Malaysian carrier Firefly to resume Singapore flights with twice-daily trips |وێبگە=CNA|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210617181651/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/malaysian-firefly-resume-singapore-flights-twice-daily-seletar-11439066|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فڕۆکەخانەی چانگی میوانداریی تۆڕێک لە زیاتر لە ١٠٠ ھێڵی ئاسمانی دەکات کە سینگاپوور بە نزیکەی ٣٠٠ شارەوە لە نزیکەی ٧٠ وڵات و ناوچەی جیھاندا دەبەستنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.changiairport.com/our-business/about-changi-airport |سەردێڕ=About Changi Airport |بڵاوکەرەوە=Changiairport.com|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141121013212/http://www.changiairport.com/our-business/about-changi-airport|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەلایەن گۆڤارەکانی گەشتیاریی نێونەتەوەیییەوە وەک یەکێک لە باشترین فڕۆکەخانە نێونەتەوەیییەکان پۆلێن کراوە، لەوانەش بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ٢٠٠٦ لەلایەن [[سکایتراکس]]ەوە وەک باشترین فڕۆکەخانەی جیھان ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2006 Airport of the Year result|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.worldairportawards.com/Awards-2006/AirportYear-2006.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061231160516/http://www.worldairportawards.com/Awards-2006/AirportYear-2006.htm |بڵاوکەرەوە=World Airport Awards|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦}}</ref> ھەروەھا سێ لە دە {{بنز|پێڕستی قەرەباڵغترین ڕێڕەوەکانی فڕینی سەرنشینان|en|list of busiest passenger flight routes|lt=قەرەباڵغترین ڕێڕەوە ئاسمانییە نێونەتەوەیییەکانی جیھان}}ی ھەبوو لە ساڵی ٢٠٢٣: قەرەباڵغترینیان لە نێوان {{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کوالالومپور|en|Kuala Lumpur International Airport|lt=کوالالومپور}}–سینگاپوور بوو، حەوتەمین قەرەباڵغترین لە نێوان {{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سوکارنۆ-ھاتا|en|Soekarno–Hatta International Airport|lt=جاکارتا}}–سینگاپوور، و نۆیەمین قەرەباڵغترینیش لە نێوان {{بنز|فڕۆکەخانەی سوڤارنابومی|en|Suvarnabhumi Airport|lt=بانکۆک}}–سینگاپوور بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.oag.com/busiest-routes-world-2023 |سەردێڕ=The Busiest Flight Routes of 2023 |نووسەر=<!--Not stated--> |ساڵ=٢٠٢٤|وێبگە=OAG.com |بڵاوکەرەوە=OAG Aviation Worldwide Limited |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> [[ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور]]، کە {{بنز|ھێڵی ئاسمانیی ھەڵگری ئاڵا|en|flag carrier|lt=ھێڵی ئاسمانیی نیشتمانیی}} سینگاپوورە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=http://www.brandrepublic.com/news/201303/BRAND-HEALTH-CHECK-Singapore-airlines---Turbulence-ahead-Singapore-flag-carrier/ |سەردێڕ=Turbulence ahead for Singapore flag carrier |یەکەم=Jimmy |دوایین=Yap |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ |ئیش=Brand Republic |بڵاوکەرەوە=Haymarket Business Media |شوێن=London |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110514002405/http://www.brandrepublic.com/news/201303/BRAND-HEALTH-CHECK-Singapore-airlines---Turbulence-ahead-Singapore-flag-carrier/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەلایەن سکایتراکسەوە وەک ھێڵێکی ئاسمانیی ٥-ئەستێرە ھەڵسەنگێنراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore Airlines |ناونیشان=https://skytraxratings.com/airlines/singapore-airlines-rating#:~:text=Singapore%20Airlines%20is%20Certified%20as%20a%205%2DStar%20Airline%20for,cabin%20staff%20and%20ground%20staff.s |بڵاوکەرەوە=Skytrax|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> و بۆ چەندین ساڵی لەسەریەک لە لیستی ١٠ باشترین ھێڵە ئاسمانییەکانی جیھاندا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Skytrax World Airline Awards |ناونیشان=http://www.worldairlineawards.com/ |بڵاوکەرەوە=Skytrax|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> نازناوی باشترین ھێڵی ئاسمانیی جیھانی لەلایەن سکایتراکسەوە لە ساڵی ٢٠٢٣ بەدەستھێنا. ئەم نازناوەی بۆ ١٢ جار بردووەتەوە. ناوەندەکەی، {{بنز|فڕۆکەخانەی چانگی|en|Changi Airport|lt=فڕۆکەخانەی چانگی}} ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٣ تا ٢٠٢٠ وەک باشترین فڕۆکەخانەی جیھان پۆلێن کرابوو پێش ئەوەی جێگەکەی بگیرێتەوە لەلایەن {{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی حەمەد|en|Hamad International Airport|lt=فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی حەمەد}}ەوە لە [[دەوحە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.news.com.au/travel/travel-advice/airports/singapore-is-no-longer-the-worlds-best-airport/news-story/539ff30162fc7d6d74fd6ad559457bdb |سەردێڕ=Singapore is no longer the world's best airport |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[news.com.au]] |دوایین=McMah |یەکەم=Lauren |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210810225156/https://www.news.com.au/travel/travel-advice/airports/singapore-is-no-longer-the-worlds-best-airport/news-story/539ff30162fc7d6d74fd6ad559457bdb |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣دا نازناوەکەی بەدەستھێنایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The World's Top 10 Airports of 2023 |ناونیشان=https://www.worldairportawards.com/the-worlds-top-10-airports-of-2023/ |وێبگە=SKYTRAX}}</ref> پێش ئەوەی جارێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٤دا جێگەی بگیرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The World's Best Airports|ناونیشان=https://www.worldairportawards.com/airport-of-the-year-winners/|وێبگە=SKYTRAX}}</ref> ==== دەریایی ==== [[File:Singapore Port viewed from The Pinnacle@Duxton 08.jpg|thumb|بەندەری سینگاپوور لە بینای ذە پینەکڵەوە دەبینرێت (٢٠١٥)]] {{بنز|بەندەری سینگاپوور|en|Port of Singapore|lt=بەندەری سینگاپوور}}، کە لەلایەن کارپێکەرانی بەندەری {{بنز|پی ئێس ئەی ئینتەرناشناڵ|en|PSA International|lt=پی ئێس ئەی ئینتەرناشناڵ (PSA International)}} و {{بنز|بەندەری جورۆنگ|en|Jurong Port|lt=بەندەری جورۆنگ}}ەوە بەڕێوەدەبرێت، لە ساڵی ٢٠١٩دا دووەم قەرەباڵغترین بەندەری جیھان بوو لە ڕووی کێشی ئەو کەشتییانەی مامەڵەی لەگەڵ کرابوو، کە گەیشتە ٢٫٨٥ ملیار {{بنز|تۆنی تێکڕا|en|gross ton|lt=تۆنی تێکڕا}} (GT)، و لە ڕووی ھاتوچۆی کاڵای [[کۆنتەینەر]]کراویشەوە گەیشتە ٣٧٫٢ ملیۆن {{بنز|یەکەی ھاوتای بیست پێ|en|twenty-foot equivalent unit|lt=یەکەی ھاوتای بیست پێ}} (TEU).<ref name="MPA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mpa.gov.sg/web/portal/home/media-centre/news-releases/detail/38b82bb6-2f92-418c-a98d-c4c9e56f9232 |سەردێڕ=Singapore's 2019 Maritime Performance|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220103154554/https://www.mpa.gov.sg/web/portal/home/media-centre/news-releases/detail/38b82bb6-2f92-418c-a98d-c4c9e56f9232|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا دووەم قەرەباڵغترین بەندەری جیھانە لە ڕووی کێشی بارەوە، لە دوای شەنگەھایەوە دێت، بە مامەڵەکردن لەگەڵ ٦٢٦ ملیۆن تۆن باردا. سەرەڕای ئەوەش، بەندەرەکە قەرەباڵغترین بەندەری جیھانە بۆ ھاتوچۆی {{بنز|گواستنەوەی کاڵا لە کەشتییەکەوە بۆ کەشتییەکی تر|en|transshipment|lt=ترانزێتی دەریایی}} و گەورەترین ناوەندی سووتەمەنیپێدانی کەشتییە لە جیھاندا.<ref name="BTP">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.businesstimes.com.sg/government-economy/singapore-port-container-throughput-hits-record-high-in-2019-mpa |سەردێڕ=Singapore port container throughput hits record high in 2019: MPA |یەکەم=Sharanya |دوایین=Pillai |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=The Business Times}}</ref> === کەرتە پیشەسازییەکان === سینگاپوور سێیەم گەورەترین سەنتەری [[بازاڕی ئاڵوگۆڕی دراوی بیانی|ئاڵوگۆڕی دراوی بیانی]]یە لە جیھاندا، شەشەم گەورەترین [[ناوەندی دارایی]]یە،<ref name="GFCI">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The Global Financial Centres Index 28 |ناونیشان=https://www.longfinance.net/media/documents/GFCI_28_Full_Report_2020.09.25_v1.1.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Long Finance}}</ref> دووەم گەورەترین بازاڕی قومارکردنی گازینۆکانە،<ref name="edmontonjournal.com">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-10/singapore-miracle-dimming-as-income-gap-widens-squeeze-by-rich.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110816092048/http://www.bloomberg.com/news/2011-08-10/singapore-miracle-dimming-as-income-gap-widens-squeeze-by-rich.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١١|ئیش=Bloomberg |شوێن=New York |دوایین=Adam |یەکەم=Shamim |سەردێڕ=Singapore Miracle Dimming as Income Gap Widens Squeeze by Rich}}</ref> سێیەم گەورەترین سەنتەری پاڵاوتنی نەوت و بازرگانیپێکردنیەتی، گەورەترین بەرھەمھێنەری سەکۆی ھەڵکەندنی نەوت و ناوەندێکی سەرەکییە بۆ خزمەتگوزارییەکانی چاککردنەوەی کەشتی،<ref>[http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/energy/facts_and_figures.html Facts and Figures – Singapore Economic Development Board]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120720070516/http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/energy/facts_and_figures.html|date=20 July 2012}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ft.com/content/8b9d7d1e-c837-11da-a377-0000779e2340 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/cms/s/0/8b9d7d1e-c837-11da-a377-0000779e2340.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ئیش=Financial Times |شوێن=London |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٦|دوایین=Burton |یەکەم=John |سەردێڕ=Singapore economy grows 9.1% in first quarter}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/marine___offshore/facts_and_figures.html |سەردێڕ=Facts and Figures |بڵاوکەرەوە=Singapore Economic Development Board |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120418084237/http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/marine___offshore/facts_and_figures.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> و گەورەترین ناوەندی لۆجستییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|newspaper=The Straits Times |ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|شوێن=Singapore |نووسەر=Yang Huiwen |سەردێڕ=Singapore ranked No. 1 logistics hub by World Bank |پەڕە=٦٩}}</ref> ئابوورییەکەی ھەمەجۆرە، و گەورەترین بەشداربووانی بریتین لە خزمەتگوزارییە دارایییەکان، بەرھەمھێنان (کارگەکان)، و پاڵاوتنی نەوت. ھەناردە سەرەکییەکانی بریتین لە نەوتی پاڵێوراو، سووڕە یەکخراوەکان، و کۆمپیوتەرەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/ess/essa11.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080624200246/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/ess/essa11.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Gross Domestic Product by Industry|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٠|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Singapore Statistics}}</ref> کە لە ساڵی ٢٠١٠دا ٢٧٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی وڵاتەکەیان پێکدەھێنا. کەرتە گرنگەکانی تر بریتین لە ئەلیکترۆنیات، ماددە کیمیایییەکان، ئەندازیاریی میکانیکی، و زانستە بایۆمەدیکەڵەکان. سینگاپوور لە ساڵی ٢٠٢٥دا پلەی پێنجەمی بەدەستھێنا لە [[پێوەری داھێنانی جیھانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |ناونیشان=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/singapore |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=WIPO}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dutta |یەکەم١=Soumitra |ناونیشان=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |سەردێڕ=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |دوایین٢=Lanvin |یەکەم٢=Bruno |بڵاوکەرەوە=[[World Intellectual Property Organization]] |ساڵ=٢٠٢٥|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٠٥-٣٧٩٧-٠|پەڕە=١٩|زمان=en |doi=10.34667/tind.58864 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، زیاتر لە ٦٠ کۆمپانیای نیمچەگەیەنەر لە سینگاپوور ھەبوون، کە پێکەوە ١١٪ی پشکی بازاڕی جیھانییان پێکدەھێنا. پیشەسازیی نیمچەگەیەنەر بە تەنیا نزیکەی ٧٪ بەشداری لە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی سینگاپوور دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Heng upbeat about semiconductor industry's prospects |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/heng-upbeat-about-semiconductor-industrys-prospects |ئیش=Straits Times |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> گەورەترین کۆمپانیاکانی سینگاپوور لە کەرتەکانی {{بنز|پەیوەندییەکان لە سینگاپوور|en|Telecommunications in Singapore|lt=پەیوەندییەکان}}، {{بنز|ئابووریی سینگاپوور#بانکداری|en|Economy of Singapore#Banking|lt=بانکداری}}، {{بنز|گواستنەوە لە سینگاپوور|en|Transport in Singapore|lt=گواستنەوە}}، و بەرھەمھێنان کار دەکەن، کە زۆربەیان وەک {{بنز|کۆمپانیای یاسایی|en|statutory corporation|lt=کۆمپانیای یاسایی}} سەر بە دەوڵەت دەستیان پێکرد و لەو کاتەوە بە شێوەیەکی گشتی لە {{بنز|بۆرسەی سینگاپوور|en|Singapore Exchange|lt=بۆرسەی سینگاپوور}}دا خراونەتە بازاڕەوە. ئەو جۆرە کۆمپانیایانە بریتین لە {{بنز|پەیوەندییەکانی سینگاپوور|en|Singapore Telecommunications|lt=پەیوەندییەکانی سینگاپوور}} (Singtel)، {{بنز|ئەندازیاریی تەکنۆلۆژیاکانی سینگاپوور|en|Singapore Technologies Engineering|lt=ئەندازیاریی تەکنۆلۆژیاکانی سینگاپوور}}، {{بنز|کۆمپانیای کێپڵ|en|Keppel Corporation|lt=کۆمپانیای کێپڵ}}، {{بنز|بانکی ئۆڤەرسی-چاینیز|en|Oversea-Chinese Banking Corporation|lt=بانکی ئۆڤەرسی-چاینیز}} (OCBC)، {{بنز|بانکی گەشەپێدانی سینگاپوور|en|Development Bank of Singapore|lt=بانکی گەشەپێدانی سینگاپوور}} (DBS)، و {{بنز|یونایتد ئۆڤەرسیز بانکی|en|United Overseas Bank|lt=یونایتد ئۆڤەرسیز بانکی}} (UOB). لە ساڵی ٢٠١١، دوای [[قەیرانی ئابووریی ٢٠٠٨|قەیرانە دارایییەکەی ساڵی ٢٠٠٨]]، بانکەکانی OCBC، DBS و UOB لەلایەن گۆڤاری ''[[بلومبێرگ بزنسویک]]''ەوە بە ڕیزبەندی یەکەم، پێنجەم، و شەشەم بەھێزترین بانکی جیھان دانران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-05-09/ocbc-world-s-strongest-bank-in-singapore-with-canadians-dominating-ranking|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151016034143/http://www.bloomberg.com/news/articles/2011-05-09/ocbc-world-s-strongest-bank-in-singapore-with-canadians-dominating-ranking|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Singapore's OCBC Strongest Bank as Canadians Dominate |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١١|ئیش=Bloomberg Business |شوێن=New York}}</ref> بارەگای سەرەکیی سێ کۆمپانیای لیستی ''{{بنز|فۆڕچوون گڵۆباڵ ٥٠٠|en|Fortune Global 500|lt=فۆڕچوون گڵۆباڵ ٥٠٠}}''ی تێدایە، کە زۆرترینە لە ناوچەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global 500 |ناونیشان=https://fortune.com/global500/2020/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}</ref> بەناوبانگترین کۆمپانیا جیھانییەکانی نەتەوەکە بریتین لە [[ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور]]، {{بنز|فڕۆکەخانەی چانگی|en|Changi Airport|lt=فڕۆکەخانەی چانگی}}، و {{بنز|بەندەری سینگاپوور|en|Port of Singapore|lt=بەندەری سینگاپوور}}، کە ھەموویان لە ڕیزی ئەو کۆمپانیایانەدان کە زۆرترین خەڵاتیان وەرگرتووە لە بوارەکانی خۆیاندا. ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور وەک پەسەندترین کۆمپانیای ئاسیا، و ١٩یەمین پەسەندترین کۆمپانیا لە جیھاندا بۆ ساڵی ٢٠١٥ لە ڕاپرسییە ساڵانەکەی پیشەسازیی گۆڤاری ''[[فۆڕچوون (گۆڤار)|فۆڕچوون]]''دا بۆ "٥٠ پەسەندترین کۆمپانیای جیھان" ھەڵبژێردرا. لەو خەڵاتانەی تری کە وەریگرتووە خەڵاتی باشترین ھێڵی ئاسمانیی نێونەتەوەییی گۆڤاری ''{{بنز|تراڤڵ + لێژەر|en|Travel + Leisure|lt=تراڤڵ + لێژەر}}''ی ئەمریکییە، کە بۆ ماوەی ٢٠ ساڵی لەسەریەک بردوویەتییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://business.asiaone.com/news/sia-tops-asian-list-among-50-most-admired-global-firms |سەردێڕ=SIA tops Asian list among 50 most admired global firms |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١٥|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://archive.wikiwix.com/cache/20150922111020/http://business.asiaone.com/news/sia-tops-asian-list-among-50-most-admired-global-firms|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://fortune.com/2015/07/07/worlds-best-airlines/ |سەردێڕ=The world's best airlines |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٥|ئیش=Fortune |شوێن=New York}}</ref> فڕۆکەخانەی چانگی زیاتر لە ١٠٠ ھێڵی ئاسمانی بە زیاتر لە ٣٠٠ شارەوە دەبەستێتەوە. ئەم ناوەندە ئاسمانییە نێونەتەوەیییە ستراتیژییە تاوەکوو ساڵی ٢٠١٥ زیاتر لە ٤٨٠ خەڵاتی باشترین فڕۆکەخانەی جیھانی ھەیە، و بەو فڕۆکەخانەیە دەناسرێت کە زۆرترین خەڵاتی لە جیھاندا وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.businesstimes.com.sg/opinion/lee-kuan-yew-dies/lee-kuan-yew-truly-the-father-of-changi-airport |سەردێڕ=Lee Kuan Yew, truly the father of Changi airport |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ئیش=The Business Times |شوێن=Singapore}}</ref> زیاتر لە دە {{بنز|ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازاد|en|free-trade agreement|lt=ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازاد}} لەگەڵ وڵاتان و ناوچەکانی تردا واژوو کراون.<ref name="govt.nz" /> سینگاپوور دووەم گەورەترین وەبەرھێنەری بیانییە لە ھیندستاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporebusinessnews/view/1104667/1/.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120420151228/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporebusinessnews/view/1104667/1/.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=S'pore is India's second-largest foreign investor |بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|نووسەر=Ramesh, S.}}</ref> ١٤ەمین گەورەترین ھەناردەکار و ١٥ەمین گەورەترین ھاوردەکاری جیھانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://exportbritain.org.uk/market-snapshots/singapore.html |سەردێڕ=Singapore |وێبگە=Export Britain|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170820040124/http://exportbritain.org.uk/market-snapshots/singapore.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=usurped}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Perspectives on the Security of Singapore: The First 50 Years |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٤٦٨٩-٣٣-٥|پەڕە=١٢٨|دوایین١=Desker |یەکەم١=Barry |دوایین٢=Ang |یەکەم٢=Cheng Guan |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=World Scientific}}</ref> ==== گەشتیاری ==== [[File:Singapore Merlion.jpg|thumb|{{بنز|مێرلیۆن|en|Merlion|lt=مێرلیۆن}}، بووکەڵەی (ماسکۆت) فەرمیی سینگاپوور]] گەشتیاری پیشەسازییەکی سەرەکییە و بەشداربوویەکی گرنگە لە {{بنز|ئابووریی سینگاپوور|en|Economy of Singapore|lt=ئابووریی سینگاپوور}}، کە لە ساڵی ٢٠٢٣دا سەرنجی ١٣٫٦ ملیۆن گەشتیاری نێونەتەوەیی ڕاکێشاوە، کە دەکاتە زیاتر لە دوو ھێندەی کۆی دانیشتووانی سینگاپوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2024/02/01/singapore-tourist-arrivals-double-in-2023-thanks-to-china-indonesia-malaysia.html |سەردێڕ=Singapore tourist arrivals double in 2023 amid global travel recovery |نووسەر=Lim Hui Jie |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=CNBC.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> گەشتیاری بە تێکڕا بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بەشداربووە بە نزیکەی ٣٪ لە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی سینگاپوور لە ١٠ ساڵی پێش ساڵی ٢٠٢٣دا، بەدەر لە ساڵانی {{بنز|پەتای کۆڤید-١٩|en|COVID-19 pandemic|lt=پەتای کۆڤید-١٩}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.stb.gov.sg/content/stb/en/about-stb/overview.html |سەردێڕ=Overview |ساڵ=٢٠٢٤|وێبگە=Singapore Tourism Board |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> بە گشتی، ئەم کەرتە لە ساڵی ٢٠١٦دا نزیکەی ٨٫٦٪ی ھەلی کاری لە سینگاپوور ڕەخساندووە.<ref name=WTTCreport2017>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Travel and Tourism Council 2017 Singapore report |ناونیشان=https://www.wttc.org/-/media/files/reports/benchmark-reports/country-reports-2017/singapore.pdf |بڵاوکەرەوە=[[World Travel and Tourism Council]]|ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20191023135628/https://www.wttc.org/-/media/files/reports/benchmark-reports/country-reports-2017/singapore.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شوێنەوارە ناسراوەکان بریتین لە {{بنز|مێرلیۆن|en|Merlion|lt=مێرلیۆن}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Merlion {{!}} Infopedia|ناونیشان=https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_938_2004-12-27.html|وێبگە=eresources.nlb.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> {{بنز|ئێسپلێناد|en|Esplanade – Theatres on the Bay|lt=ئێسپلێناد}}،<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore's most iconic landmarks |ناونیشان=https://www.visitsingapore.com/editorials/singapore-most-iconic-landmarks/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=visitsingapore.com}}</ref> {{بنز|مارینا بەی ساندس|en|Marina Bay Sands|lt=مارینا بەی ساندس}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Marina Bay Sands |ناونیشان=https://www.visitsingapore.com/see-do-singapore/recreation-leisure/resorts/marina-bay-sands/ |وێبگە=visitsingapore.com|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> {{بنز|باخچەکانی کەنار کەنداو|en|Gardens by the Bay|lt=باخچەکانی کەنار کەنداو}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gardens by the Bay |ناونیشان=https://www.visitsingapore.com/see-do-singapore/architecture/modern/gardens-by-the-bay/ |وێبگە=visitsingapore.com|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> {{بنز|فڕۆکەخانەی جوێڵ چانگی|en|Jewel Changi Airport|lt=فڕۆکەخانەی جوێڵ چانگی}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jewel Changi Airport |ناونیشان=https://www.visitsingapore.com/travel-guide-tips/travelling-to-singapore/changi-airport-singapore/jewel-changi-airport/ |وێبگە=visitsingapore.com|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> {{بنز|چایمز|en|CHIJMES|lt=چایمز}}،<ref name=":2" /> {{بنز|پێشانگای نیشتمانیی سینگاپوور|en|National Gallery Singapore|lt=پێشانگای نیشتمانیی سینگاپوور}}،<ref name=":2" /> {{بنز|سینگاپوور فلایەر|en|Singapore Flyer|lt=سینگاپوور فلایەر}}،<ref name=":2" /> پشتێنەی بازاڕکردنی {{بنز|ڕێگای ئۆڕچارد|en|Orchard Road|lt=ڕێگای ئۆڕچارد}}،<ref name="Orchard" /> دوورگەی ھاڤینگەھی {{بنز|سێنتۆسا|en|Sentosa|lt=سێنتۆسا}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Overview |ناونیشان=https://www.sentosa.gov.sg/who-we-are/overview/ |وێبگە=sentosa.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> و {{بنز|باخچە ڕووەکییەکانی سینگاپوور|en|Singapore Botanic Gardens|lt=باخچە ڕووەکییەکانی سینگاپوور}}، کە یەکەمین {{بنز|شوێنەواری میراتی جیھانیی یوونێسکۆ|en|UNESCO World Heritage Site|lt=شوێنەواری میراتی جیھانیی یوونێسکۆ}}یە لە سینگاپوور،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/singapore/singapore-botanic-gardens-clinches-prestigious-unesco-world-heritage-site-status |newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |سەردێڕ=Singapore Botanic Gardens clinches prestigious Unesco World Heritage site status |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> کە ھەموویان لە باشوور و ڕۆژھەڵاتی سینگاپوور ھەڵکەوتوون. [[File:010253 00001 Singapore, Victoria Theatre.jpg|thumb|left|{{بنز|شانۆی ڤیکتۆریا|en|Victoria Theatre and Concert Hall|lt=شانۆی ڤیکتۆریا}}|235x235px]] {{بنز|دەستەی گەشتیاریی سینگاپوور|en|Singapore Tourism Board|lt=دەستەی گەشتیاریی سینگاپوور}} (STB) {{بنز|دەستەیەکی یاسایی|en|statutory boards of the Singapore Government|lt=دەستەیەکی یاسایییە}} لەژێر چاودێریی {{بنز|وەزارەتی بازرگانی و پیشەسازی (سینگاپوور)|en|Ministry of Trade and Industry (Singapore)|lt=وەزارەتی بازرگانی و پیشەسازی}} کە ئەرکی بەرەوپێشبردنی پیشەسازیی گەشتیاریی وڵاتەکەی پێسپێردراوە. لە ئابی ٢٠١٧دا، دەستەی گەشتیاریی سینگاپوور (STB) و دەستەی گەشەپێدانی ئابووری (EDB) براندێکی یەکگرتوویان ئاشکرا کرد، بە ناوی سینگاپوور – {{بنز|خولیای مسۆگەرکراو|en|Passion Made Possible|lt=خولیای مسۆگەرکراو}} (Passion Made Possible)، بۆ بەبازاڕکردنی سینگاپوور لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی بۆ مەبەستی گەشتیاری و بازرگانی.<ref>{{cite press release |url=https://www.stb.gov.sg/news-and-publications/lists/newsroom/dispform.aspx?ID=713 |title=Singapore Tourism Board and Singapore Economic Development Board launch Passion Made Possible Brand for Singapore |date=24 August 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181214201902/https://www.stb.gov.sg/news-and-publications/lists/newsroom/dispform.aspx?ID=713 |archive-date=14 December 2018|url-status=dead}}</ref> ناوچەی {{بنز|ڕێگای ئۆڕچارد|en|Orchard Road|lt=ڕێگای ئۆڕچارد}}، کە سەنتەری بازاڕکردنی فرەنھۆمی و ھوتێلەکانی تێدایە، دەتوانرێت وەک سەنتەری بازاڕکردن و گەشتیاری لە سینگاپوور ھەژمار بکرێت.<ref name="Orchard">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.visitsingapore.com/see-do-singapore/places-to-see/orchard/ |سەردێڕ=Orchard Road: A shopping paradise |بڵاوکەرەوە=Singapore Tourism Board|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> شوێنە گەشتیارییە باوەکانی تر بریتین لە {{بنز|باخچەی ئاژەڵانی سینگاپوور|en|Singapore Zoo|lt=باخچەی ئاژەڵانی سینگاپوور}}، {{بنز|سەرسووڕھێنەرەکانی ڕووبار|en|River Wonders|lt=سەرسووڕھێنەرەکانی ڕووبار}}، {{بنز|بەھەشتی باڵندەکان|en|Bird Paradise|lt=بەھەشتی باڵندەکان}} و {{بنز|سەفاریی شەوانە (سینگاپوور)|en|Night Safari, Singapore|lt=سەفاریی شەوانە}} (کە لە باکووری سینگاپوور ھەڵکەوتوون). باخچەی ئاژەڵانی سینگاپوور چەمکی باخچەی ئاژەڵانی کراوەی پەسەند کردووە کە تێیدا ئاژەڵەکان لە ناوچە داپۆشراوەکاندا ڕادەگیرێن، و لەبری قەفەسکردنی ئاژەڵەکان، لە ڕێگەی خەندەقی شاراوەی وشک یان تەڕەوە لە سەردانیکەران جیاکراونەتەوە، و سەرسووڕھێنەرەکانی ڕووبار خاوەنی ٣٠٠ جۆری ئاژەڵە، لەوانەش چەندین جۆری مەترسیدار لەناوچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=1e449a74-8640-4a47-8c99-c8ca1981df40 |سەردێڕ=Singapore Zoo |بڵاوکەرەوە=National Library Board|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوت= ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٤|نووسەر= Cheryl Sim}}</ref> سینگاپوور خۆی وەک ناوەندێکی {{بنز|گەشتیاریی پزیشکی|en|medical tourism|lt=گەشتیاریی پزیشکی}} بەرەوپێش دەبات، کە ساڵانە نزیکەی ٢٠٠٬٠٠٠ بیانی بۆ وەرگرتنی چاودێریی پزیشکی ڕووی تێدەکەن. خزمەتگوزارییە پزیشکییەکانی سینگاپوور ئامانجیان ئەوەیە ساڵانە خزمەت بە لایەنی کەم یەک ملیۆن نەخۆشی بیانی بکەن و ٣ ملیار دۆلاری ئەمریکی داھات بەرھەم بھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dogra |یەکەم=Sapna|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20051026013526/http://www.expresshealthcaremgmt.com/20050731/medicaltourism01.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.expresshealthcaremgmt.com/20050731/medicaltourism01.shtml |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٥|شوێن=Mumbai |سەردێڕ=Medical tourism boom takes Singapore by storm |ڕەوشی ناونیشان=usurped |newspaper=Express Healthcare Management}}</ref> [[File:Hotel Raffles, Singapur, 2023-08-16, DD 153-155 HDR.jpg|thumb|240x240px|{{بنز|ھوتێلی ڕافڵز|en|Raffles Hotel|lt=ھوتێلی ڕافڵز}} ]] لە ساڵی ٢٠٢٥دا، سینگاپوور ژمارەیەکی پێوانەیی تۆمارکرد کە نزیکەی ٢٤٥ ملیۆن کەس سنوورەکانیان بەزاند. لە ھەمان ساڵدا، سینگاپوور زیاتر لە ٤٥٬٠٠٠ بیانی گەڕاندەوە – کە بە ڕێژەی ٣٨٪ زیاتر بوو لە ساڵی ٢٠٢٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=45,700 foreigners denied entry into Singapore as border traffic hits record 245m in 2025 |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/watch/45700-foreigners-denied-entry-singapore-border-traffic-hits-record-245m-in-2025-5947431 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=CNA |زمان=en}}</ref> ھوتێلە لوکسەکان لە سینگاپوور بریتین لە {{بنز|ھوتێلی ڕافڵز|en|Raffles Hotel|lt=ھوتێلی ڕافڵز}}، {{بنز|مارینا بەی ساندس|en|Marina Bay Sands|lt=مارینا بەی ساندس}}، {{بنز|گراند حەیات سینگاپوور|en|Grand Hyatt Singapore|lt=گراند حەیات سینگاپوور}}، {{بنز|کاپێلا سینگاپوور|en|Capella Singapore|lt=کاپێلا سینگاپوور}}، {{بنز|کۆنراد سینگاپووری مارینا بەی|en|Conrad Singapore Marina Bay|lt=کۆنراد سینگاپوور}}، {{بنز|ھیڵتۆن سینگاپوور ئۆڕچارد|en|Hilton Singapore Orchard|lt=ھیڵتۆن سینگاپوور ئۆڕچارد}}، {{بنز|ھوتێل شانگری-لا، سینگاپوور|en|Shangri-La Hotel, Singapore|lt=شانگری-لا سینگاپوور}} و {{بنز|ڕیتز-کارڵتۆن میلێنیا سینگاپوور|en|The Ritz-Carlton Millenia Singapore|lt=ڕیتز-کارڵتۆن میلێنیا سینگاپوور}}. {{clear}} == دیمۆگرافیا == [[File:KITLV - 103763 - Chinese and Malaysian women at Singapore - circa 1890.tif|upright|thumb|ژنانی چینی ({{بنز|گەلانی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|en|East Asian people|lt=ڕۆژھەڵاتی ئاسیا}})، مالایی ({{بنز|گەلانی ڕەسەنی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|en|Indigenous peoples of Southeast Asia|lt=باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا}})، و ھیندی ({{بنز|گرووپە نەتەوەیییەکانی باشووری ئاسیا|en|South Asian ethnic groups|lt=باشووری ئاسیا}}) لە سینگاپوور، {{Circa|١٨٩٠}}. بۆ بەرەوپێشبردنی ھاوئاھەنگیی نەژادی لە نێوان ھەر سێ نەژادەکەدا، ساڵانە لە ٢١ی تەممووزدا یادێکی ناوازەی {{بنز|ڕۆژی ھاوئاھەنگیی نەژادی|en|Racial Harmony Day|lt=ڕۆژی ھاوئاھەنگیی نەژادی}} دەکرێتەوە.]] تا ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٢٥، کۆی دانیشتووانی سینگاپوور ٦٬١١٠٬٢٠٠ کەس بووە، کە لێیان ٣٬٦٦٠٬٢٠٠ (٥٩٫٩٪) {{بنز|یاسای ڕەگەزنامەی سینگاپووری|en|Singaporean nationality law|lt=ھاووڵاتی}} بوون و ٢٬٤٥٠٬٠٠٠ (٤٠٫١٪)ەکەی تر یان {{بنز|نیشتەجێبوونی ھەمیشەیی لە سینگاپوور|en|Permanent residency in Singapore|lt=نیشتەجێی ھەمیشەیی}} (٥٤٣٬٨٠٠، ٨٫٩٪) یان {{بنز|قوتابیی نێونەتەوەیی|en|international student|lt=قوتابیی نێونەتەوەیی}}، {{بنز|کرێکاری بیانی|en|foreign worker|lt=کرێکاری بیانی}}، یان {{بنز|پاشکۆ (خێزان)|en|dependant|lt=پاشکۆ}} بوون (١٬٩٠٦٬٧٠٠، ٣١٫٢٪).<ref name="Population in Brief 2025"/> ئەوە گەورەترین و پڕدانیشتووانترین {{بنز|شار-دەوڵەت|en|city-state|lt=شار-دەوڵەتە}} لە جیھاندا.<ref name="City-state"/><ref name="Population in Brief 2025"/> سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠ ڕایگەیاند کە نزیکەی ٧٤٫٣٪ی نیشتەجێبووان بە ڕەچەڵەک چینی بوون، ١٣٫٥٪ بە ڕەچەڵەک مالایی بوون، ٩٫٠٪ بە ڕەچەڵەک ھیندی بوون، و ٣٫٢٪ لە ڕەچەڵەکی تر بوون (وەک {{بنز|ئۆراسیایییەکان لە سینگاپوور|en|Eurasians in Singapore|lt=ئۆراسیایی}})؛ ئەم ڕێژەیە نزیکەی ھەمان ڕێژەی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠ بوو، بە زیادبوونێکی کەم لە نێوان چینی و مالایییەکان (بە ڕێککەوت ٠٫٢٪ و ٠٫١٪) و کەمبوونەوەیەکی کەم لە ھیندی و ئەوانی تر (٠٫٢٪ و ٠٫١٪).<ref>[https://www.parliament.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/cop2020sr1.pdf Singapore Department of Statistics | Census of Population 2020 Statistical Release 1 – Demographic Characteristics, Education, Language and Religion], '''p. 20'''.</ref><ref name=2010census>{{cite report |url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf |title=Census of Population 2010 Advance Census Release |pages=13–16 |isbn=978-981-08-6819-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120327064912/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf |archive-date=27 March 2012 |url-status=dead |publisher=Singapore Department of Statistics |year=2010 |access-date=2 July 2011 |archivedate=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120327064912/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf }}</ref> پێش ساڵی ٢٠١٠، ھەر کەسێک دەیانتوانی تەنیا وەک ئەندامێکی یەک نەژاد تۆمار بکرێت، کە لە بنەڕەتدا نەژادی باوکیان بوو؛ بۆیە، کەسانی تێکەڵە-نەژاد بە تەنیا لەژێر نەژادی باوکیاندا لە سەرژمێرییە حکوومییەکاندا پۆلێن دەکران. لە ساڵی ٢٠١٠ بەدواوە، خەڵک دەتوانن بە بەکارھێنانی پۆلێنێکی فرە-نەژادی تۆمار بکرێن، کە تێیدا دەتوانن یەک نەژادی سەرەکی و یەک نەژادی لاوەکی ھەڵبژێرن، بەڵام نابێت لە دوو نەژاد زیاتر بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1030142/1/.html |سەردێڕ=Singaporeans of mixed race allowed to 'double barrel' race in IC |بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore |نووسەر=Hoe Yeen Nie |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20100206100917/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1030142/1/.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وەک وڵاتە پێشکەوتووەکانی تری ئاسیا، سینگاپوور لە دەیەی ١٩٨٠ەکانەوە دابەزینێکی خێرای لە {{بنز|تێکڕای ڕێژەی منداڵبوون|en|total fertility rate|lt=تێکڕای ڕێژەی منداڵبوون}} (TFR)ی خۆیدا بەخۆیەوە بینی.<ref name="imf.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lessons from Singapore on Raising Fertility Rates – IMF F&D |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/2020/03/lessons-from-singapore-on-raising-fertility-rates-tan |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=IMF}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠ەوە، TFRی وڵاتەکە تا ڕادەیەکی زۆر لە ئاستی ١٫١ منداڵ بۆ ھەر ژنێک جێگیر بووە، کە یەکێکە لە نزمترینەکان لە جیھاندا و زۆر کەمترە لەو ٢٫١ەی کە پێویستە بۆ جێگرتنەوەی دانیشتووان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Bank Open Data |ناونیشان=https://data.worldbank.org/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=World Bank Open Data |وتەگێڕانەوە=Fertility rate, total (births per woman) – Singapore; ( 1 ) United Nations Population Division. World Population Prospects: 2022 Revision. ( 2 ) Census reports and other statistical publications from national statistical offices, ( 3 ) Eurostat: Demographic Statistics, ( 4 ) United Nations Statistical Division. Population and Vital Statistics Report ( various years ), ( 5 ) U.S. Census Bureau: International Database, and ( 6 ) Secretariat of the Pacific Community: Statistics and Demography Programme.}}</ref> لە ئەنجامدا، مامناوەندی تەمەنی نیشتەجێبووانی سینگاپوور لە بەرزترینەکانی جیھاندایە، کە لە ساڵی ٢٠٢٢دا ٤٢٫٨ ساڵ بووە بەراورد بە ٣٩٫٦ لە دە ساڵ پێشتر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore: citizen population median age 1970–2022 |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/1304574/singapore-citizen-population-median-age/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Statista}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠١ەوە، حکوومەت {{بنز|نەخشەدانانی دانیشتووان لە سینگاپوور|en|Population planning in Singapore|lt=زنجیرەیەک بەرنامەی ناساند}} بۆ زیادکردنی ڕێژەی منداڵبوون، لەوانە مۆڵەتی دایکایەتی بە مووچەوە، یارمەتیی چاودێریی منداڵان، کەمکردنەوەی باج و گەڕاندنەوەی پارە، دیاریی نەختینەیی یەکجارەکی، و بەخشین بۆ ئەو کۆمپانیایانەی کە ڕێکخستنی کارکردنی نەرم و گونجاو جێبەجێ دەکەن؛<ref name="imf.org"/> سەرەڕای ئەوەش، لەدایکبوونی زیندوو بەردەوام لە دابەزیندایە، و لە ساڵی ٢٠٢٢دا گەیشتە نزمترین ئاستی پێوانەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jacob |یەکەم=Charmaine |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Singapore's birth rate is at a record low — but 'throwing money' at the problem won't solve it |ناونیشان=https://www.cnbc.com/2023/09/18/singapores-birth-rate-is-falling-and-throwing-money-at-the-problem-wont-solve-it-.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=CNBC}}</ref> سیاسەتی کۆچبەریی سینگاپوور بە جۆرێک داڕێژراوە کە ئەم دابەزینە کەم بکاتەوە و دانیشتووانی لە تەمەنی کارکردندا بپارێزێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/257208/1/.html |سەردێڕ=Singapore's birth trend outlook remains dismal |بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٠٧|یەکەم=Julia |دوایین=Ng|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120105180711/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/257208/1/.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=O'Callaghan |یەکەم١=John |سەردێڕ=Tiny Singapore risks economic gloom without big baby boom |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/uk-singapore-babies/tiny-singapore-risks-economic-gloom-without-big-baby-boom-idUKLNE87U00H20120831 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٢}}</ref><ref>Jessica Pan and Walter Theseira, [https://thedocs.worldbank.org/en/doc/080a4bc64cc8a9eb8a2a0e98d97a260a-0050062023/original/WDR-Immigration-in-Singapore-FORMATTED.pdf Immigration in Singapore] – Background paper to the World Development Report 2023: Migrants, Refugees, and Societies (April 2023)</ref> ٩١٪ی خێزانە نیشتەجێبووەکان (واتە ئەو خێزانانەی کە سەرۆکەکەیان ھاووڵاتییەکی سینگاپووری یان نیشتەجێبووی ھەمیشەیییە) خاوەنی ئەو ماڵانەن کە تێیدا دەژین، و تێکڕای قەبارەی خێزانێک ٣٫٤٣ کەسە (کە ئەو پاشکۆیانەش دەگرێتەوە کە نە ھاووڵاتین و نە نیشتەجێبووی ھەمیشەیی).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/households/households/latest-data|سەردێڕ=Statistics Singapore – Latest Data – Households & Housing|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250122211547/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/households/households/latest-data|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=singstat2014h&h>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#20 |سەردێڕ=Statistics Singapore – Latest Data – Households & Housing |ساڵ=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Statistics Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#20|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام، بەھۆی کەمیی زەوییەوە، ٧٨٫٧٪ی خێزانە نیشتەجێبووەکان لە {{بنز|نیشتەجێبوونی گشتی لە سینگاپوور|en|Public housing in Singapore|lt=شوقەی نیشتەجێبوونی گشتیی بەرز و پاڵپشتیکراو لەلایەن حکوومەتەوە}} دەژین کە لەلایەن {{بنز|دەستەی نیشتەجێکردن و گەشەپێدان|en|Housing and Development Board|lt=دەستەی نیشتەجێکردن و گەشەپێدان}} (HDB)ەوە دروست کراون. ھەروەھا، ٧٥٫٩٪ی خێزانە نیشتەجێبووەکان لەو مڵکانەدا دەژین کە یەکسانن، یان گەورەترن لە، شوقەیەکی چوار-ژووری (واتە سێ ژووری نووستن و یەک ژووری دانیشتن)ی HDB یان لە خانووبەرەی تایبەتدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore Resident Households by dwellings |ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/modules/infographics/-/media/Files/visualising_data/infographics/Population/singapore-population13022019|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200215160407/https://www.singstat.gov.sg/modules/infographics/-/media/Files/visualising_data/infographics/Population/singapore-population13022019|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="hdb">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hdb.gov.sg/fi10/fi10320p.nsf/w/HDBWinsUNAward?OpenDocument|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111211145036/http://www.hdb.gov.sg/fi10/fi10320p.nsf/w/HDBWinsUNAward?OpenDocument|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=HDB InfoWEB: HDB Wins the 2010 UN-HABITAT Scroll of Honour Award |بڵاوکەرەوە=Hdb.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> مانەوەی {{بنز|کرێکاری ناوماڵ|en|domestic worker|lt=کرێکارانی ناوماڵی}} بیانی لەگەڵ خێزانەکاندا لە سینگاپوور تا ڕادەیەکی زۆر باوە، کە تا مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ نزیکەی ٢٢٤٬٥٠٠ کرێکاری ناوماڵی بیانی لەوێ ھەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/more-than-1-3-million/1297688.html |سەردێڕ=More than 1.3&nbsp;million foreigners working in Singapore: Tan Chuan-Jin |بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140914232514/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/more-than-1-3-million/1297688.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> === زمانەکان === سینگاپوور چوار زمانی فەرمیی ھەیە: {{بنز|ئینگلیزیی سینگاپووری|en|Singaporean English|lt=ئینگلیزی}}، {{بنز|زمانی مالایی|en|Malay language|lt=مالایی}}، {{بنز|ماندارینی سینگاپووری|en|Singaporean Mandarin|lt=ماندارین}}، و {{بنز|زمانی تامیلی|en|Tamil language|lt=تامیلی}}.<ref name="statutes.agc.gov.sg">{{Singapore legislation|title=Republic of Singapore Independence Act|ed=1985}}, s7.</ref> {{bar box |title=ئەو زمانانەی کە زۆرترین بەکارھێنانیان ھەیە لە ماڵەوە<ref name="census2025"/> |titlebar=#ddd |left1=زمان |right1=لەسەدا |float=right |bars= {{bar percent|ئینگلیزی|blue|58.1}} {{bar percent|ماندارین|yellow|26.6}} {{bar percent|مالایی|red|7.0}} {{bar percent|{{بنز|شێوەزارەکانی زمانی چینی|en|varieties of Chinese|lt=زمانە سینیتییەکانی تر}}|purple|4.9}} {{bar percent|تامیلی|green|2.2}} {{bar percent|ئەوانی تر|grey|1.3}} }} ئینگلیزی {{بنز|زمانی ھاوبەش|en|lingua franca|lt=زمانی ھاوبەشە (لینگووا فرانکا)}}<ref name="Gupta 244–263">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.leeds.ac.uk/english/staff/afg/pragp3.doc |سەردێڕ=Epistemic modalities and the discourse particles of Singapore |یەکەم=A.F. |دوایین=Gupta |editor=Fischer, K. |format=DOC |journal=Approaches to Discourse Particles |بڵاوکەرەوە=Elsevier |شوێن=Amsterdam |پەڕەکان=٢٤٤–٢٦٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110205010214/http://www.leeds.ac.uk/english/staff/afg/pragp3.doc|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Dixon, L. Quentin 2005 p. 625-635" /><ref name=autogenerated1>{{cite press release |url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2000/sp31032000a.htm |date=31 March 2000 |title=Global Literacy: The advantage of speaking good English |publisher=Ministry of Education |access-date=27 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306034004/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2000/sp31032000a.htm|archive-date=6 March 2012|url-status=dead}}</ref><ref name=TanShermanp340-341>Tan, Sherman, p. 340–341. "The four recognised official languages are English, Mandarin, Tamil, and Malay, but in practice, English is Singapore's default lingua franca."</ref> و زمانی سەرەکییە کە لە بازرگانی، حکوومەت، یاسا و پەروەردەدا بەکاردەھێنرێت.<ref name="Britishcouncil">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm#singapore|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110402172957/http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=Education UK Partnership&nbsp;– Country focus |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[British Council]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110519070557/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠١١|سەردێڕ=Speech by Mr S. Iswaran, Senior Minister of State, Ministry of Trade and Industry and Ministry of Education |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Ministry of Education}}</ref> {{بنز|دەستووری سینگاپوور|en|Constitution of Singapore|lt=دەستووری سینگاپوور}} و ھەموو یاساکانی حکوومەت بە ئینگلیزی نووسراون، و ئەگەر زمانێکی تر جگە لە ئینگلیزی لە {{بنز|سیستەمی دادوەریی سینگاپوور|en|Judicial system of Singapore|lt=دادگاکانی سینگاپووردا}} بەکاربھێنرێت، پێویست بە {{بنز|وەرگێڕی زارەکی|en|Language interpretation|lt=وەرگێڕی زارەکی}} دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What do I do if I can't speak English? |ناونیشان=http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541#faq13-9|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Singapore Subordinate Courts|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100709074333/http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٠}}</ref><ref name=":6" /> {{بنز|کۆمپانیای یاسایی|en|Statutory corporation|lt=کۆمپانیا یاسایییەکان}} کارەکانیان بە ئینگلیزی ئەنجام دەدەن، لەکاتێکدا ھەر بەڵگەنامەیەکی فەرمی کە بە زمانێکی فەرمیی نائینگلیزی وەکوو مالایی، ماندارین، یان تامیلی نووسرابێت بەگشتی وەردەگێڕدرێتە سەر ئینگلیزی بۆ ئەوەی بۆ بەکارھێنان قبووڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.careers.gov.sg/the-singapore-public-service/public-agencies|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150106063743/http://www.careers.gov.sg/the-singapore-public-service/public-agencies|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Public Agencies |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><ref name="Dixon, L. Quentin 2005 p. 625-635">Dixon, L. Quentin. (2005). The Bilingual Education Policy in Singapore: Implications for Second Language Acquisition. In James Cohen, J., McAlister, K. T., Rolstad, K., and MacSwan, J (Eds.), ''ISB4: Proceedings of the 4th International Symposium on Bilingualism''. p. 625–635, Cascadilla Press, Somerville, MA.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2000/sp31032000a.htm |سەردێڕ=31 March 2000 |بڵاوکەرەوە=Moe.gov.sg|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306034004/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2000/sp31032000a.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{بنز|زمانی مالایی|en|Malay language|lt=زمانی مالایی}} لەلایەن حکوومەتی سینگاپوورەوە وەک زمانێکی نیشتمانی دەستنیشان کرا دوای سەربەخۆیی لە بەریتانیا لە دەیەی ١٩٦٠ەکاندا بۆ دوورکەوتنەوە لە لێکترازان و ناکۆکی لەگەڵ دراوسێ مالایی-زمانەکانی سینگاپوور کە بریتین لە مالیزیا و ئیندۆنیزیا.<ref name="thirdworldtofirst" /> مەبەستێکی ڕەمزیی ھەیە، نەک کرداری.<ref name="statutes.agc.gov.sg" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CQgjrpgdU6gC&pg=PA42 |سەردێڕ=Language and society in Singapore |بڵاوکەرەوە=Singapore University Press |یەکەم١=Evangelos A. |دوایین١=Afendras |یەکەم٢=Eddie C.Y. |دوایین٢=Kuo |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١-٦٩-٠١٦-٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LMZm0w0k1c4C&pg=PA2018 |سەردێڕ=Sociolinguistics: An international handbook of the science of language and society |بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter |شوێن=Berlin |یەکەم١=Ulrich |دوایین١=Ammon |یەکەم٢=Norbert |دوایین٢=Dittmar |یەکەم٣=Klaus J. |دوایین٣=Mattheier |بەرگ=٣|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠١٨٤١٨-١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> لە سروودی نیشتمانیی ''{{بنز|مەجولە سینگاپوورا|en|Majulah Singapura|lt=مەجولە سینگاپوورا}}''،<ref>{{Singapore legislation |title=Singapore Arms and Flag and National Anthem Act |cap=296 |ed=1985}}</ref> لە ئاماژەدان بە {{بنز|نیشانە و خەڵاتەکانی سینگاپوور|en|Singaporean orders and decorations|lt=خەڵات و نیشانەکانی سینگاپوور}} و لە فەرمانە سەربازییەکاندا بەکاردەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singstat.gov.sg/pubn/papers/people/c2000adr-literacy.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20091113162718/http://www.singstat.gov.sg/pubn/papers/people/c2000adr-literacy.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |سەردێڕ=Literacy and Language |بڵاوکەرەوە=Singapore Statistics |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref><ref name="singstat1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/findings.pdf |سەردێڕ=General Household Survey 2015 |ساڵ=٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171215063843/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/findings.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مالاییی سینگاپووری بە فەرمی بە {{بنز|ڕێنووسی ڕوومی|en|Rumi script|lt=ڕێنووسی ڕوومی}} (کە لەسەر بنەمای لاتینییە) دەنووسرێت، ھەرچەندە ھەندێک لە مالایییەکانی سینگاپوور {{بنز|ئەلفوبێی جاوی|en|Jawi alphabet|lt=ڕێنووسی جاوی}} (کە لەسەر بنەمای عەرەبییە) دەخوێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cook |یەکەم١=Vivian |دوایین٢=Bassetti |یەکەم٢=Benedetta |سەردێڕ=Second Language Writing Systems |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Multilingual Matters |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٣٥٩-٧٩٣-٠|پەڕە=٣٥٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yDLVaYJkyHUC}}</ref> جاوی وەک ڕێنووسێکی نەتەوەیی ھەژمار دەکرێت بۆ بەکارھێنان لەسەر ناسنامەکانی سینگاپوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ica.gov.sg/page.aspx?pageid=140 |سەردێڕ=Update Change of Name in IC |بڵاوکەرەوە=Immigration and Checkpoints Authority |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20170202101218/https://www.ica.gov.sg/page.aspx?pageid=140 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> سینگاپوورییەکان بە زۆری {{بنز|دووزمانە|en|bilingual|lt=دووزمانەن}}، کە بەگشتی ئینگلیزی وەک زمانی ھاوبەشیان و {{بنز|زمانی دایک|en|mother-tongue|lt=زمانی دایکیان}} وەک زمانی دووەم لە قوتابخانەکاندا دەخوێنن، بۆ پاراستنی شوناس و بەھاکانی نەتەوەییی ھەر تاکێک. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٥، ئینگلیزی زۆرترین زمانی قسەپێکراو بووە لە ماڵەوە، کە لەلایەن ٥٨٫١٪ی دانیشتووانەوە بەکارھاتووە؛ ماندارین لە پلەی دووەمدا بوو، کە لەلایەن ٢٦٫٦٪ەوە لە ماڵەوە قسەی پێکراوە.<ref name=2025survey>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=More young Singapore residents staying single as family sizes shrink|ئیش= [[CNA (TV network)]]|ناونیشان= https://www.channelnewsasia.com/singapore/household-survey-singles-married-english-dialect-religion-6220661 |ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="BBC">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Oi |یەکەم=Mariko |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/business-11468401 |سەردێڕ=Singapore's booming appetite to study Mandarin |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> نزیکەی نیو ملیۆن کەس بە {{بنز|شێوەزارەکانی زمانی چینی|en|varieties of Chinese|lt=شێوەزارە چینییەکانی}} تری باشووری کە لە باوباپیرانیانەوە ماوەتەوە، بەتایبەتی {{بنز|ھۆکیێن|en|Hokkien|lt=ھۆکیێن}}، {{بنز|شێوەزاری تیۆچیۆ|en|Teochew dialect|lt=تیۆچیۆ}}، و {{بنز|زمانی کانتۆنی|en|Cantonese|lt=کانتۆنی}}، وەک زمانی ناوماڵ قسە دەکەن، ھەرچەندە بەکارھێنانی ئەمانە لە کەمبوونەوەدایە لە بەرژەوەندیی ماندارین یان تەنیا ئینگلیزی.<ref name="singstat.gov.sg">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=General Household Survey 2005, Statistical Release 1: Socio-Demographic and Economic Characteristics |ناونیشان=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/education-language-spoken-and-literacy/visualising-data|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120326052305/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/ghsr1/chap2.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Singapore Statistics}}</ref> {{بنز|نووسەی چینیی سینگاپووری|en|Singapore Chinese characters|lt=نووسە چینییەکانی سینگاپوور}} بریتین لە {{بنز|نووسەی چینیی ئاسانکراو|en|simplified Chinese characters|lt=نووسەی ئاسانکراو}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fagao Zhou |سەردێڕ=Papers in Chinese Linguistics and Epigraphy |ڕێکەوت=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Chinese University Press |ژپنک=٩٧٨-٩٦٢-٢٠١-٣١٧-٩|پەڕە=٥٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NEzEo5Y8B3oC|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> {{بنز|ئینگلیزیی سینگاپووری|en|Singapore English|lt=ئینگلیزیی سینگاپووری}} تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر بنەمای {{بنز|ئینگلیزیی بەریتانی|en|British English|lt=ئینگلیزیی بەریتانی}}یە، کە ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ پێگەی وڵاتەکە وەک {{بنز|کۆلۆنیی سینگاپوور|en|Colony of Singapore|lt=کۆلۆنییەکی شاھانەیی}} پێشوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481 |سەردێڕ=What are some commonly misspelled English words?<nowiki>|</nowiki>ASK!ASK!|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120303222846/https://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481 |سەردێڕ=What are some commonly misspelled English words? |بڵاوکەرەوە=National Library Board |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120303222846/https://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٢}}</ref> بەڵام، شێوازەکانی ئینگلیزی کە لە سینگاپووردا قسەی پێدەکرێت لە {{بنز|ئینگلیزیی ستانداردی سینگاپووری|en|Singapore Standard English|lt=ئینگلیزیی ستانداردی سینگاپووری}}ەوە تا دەگاتە فۆرمێکی ئاخاوتنی باو کە بە {{بنز|سینگلیش|en|Singlish|lt=سینگلیش}} ناسراوە، جیاوازن، کە ئەمەی دوایی لەلایەن حکوومەتەوە پشتگیری ناکرێت چونکە ئیدیعا دەکات کە فۆرمێکی ستانداردنەکراوی {{بنز|زمانی کرێئۆلی لەسەر بنەمای ئینگلیزی|en|English-based creole language|lt=زمانی کرێئۆلیی ئینگلیزییە}} کە سینگاپوورییەکان کەمئەندام دەکات، و دەبێتە بەربەست لەبەردەم فێربوونی ئینگلیزیی ستاندارد و وا دەکات ئاخێوەرەکە تێگەیشتنی بۆ کەسانی تر قورس بێت جگە لە ئاخێوەرێکی تری سینگلیش.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Tan Hwee Hwee |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501020729-322685,00.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070429011917/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501020729-322685,00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=A war of words is brewing over Singlish |newspaper=Time |شوێن=New York |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> ئینگلیزیی ستانداردی سینگاپووری بەتەواوی تێگەیشتنی ئاسانە بۆ ھەموو ئاخێوەرانی {{بنز|ئینگلیزیی ستاندارد|en|Standard English|lt=ئینگلیزیی ستاندارد}}، لەکاتێکدا زۆربەی کەسانی ئینگلیزی-زمان تێگەیشتنیان بۆ سینگلیش نییە. سەرەڕای ئەوەش، سینگاپوورییەکان ھەستێکی بەھێزی شوناس و پەیوەستبوونیان بە سینگلیشەوە ھەیە، کە بەھۆیەوە بوونی سینگلیش وەک نیشانەیەکی کولتووریی تایبەت بۆ زۆرێک لە سینگاپوورییەکان ناسراوە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harbeck |یەکەم=James |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=The language the government tried to suppress |ناونیشان=https://www.bbc.com/culture/article/20160919-the-language-the-government-tried-to-suppress |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[BBC]]}}</ref> بەم پێیە، لەم دوایییانەدا، حکوومەت لێبووردە بووە بەرامبەر بە {{بنز|دووزمانی|en|diglossia|lt=دووزمانیی}} ھەردوو سینگلیش و ئینگلیزیی ستاندارد (تەنیا بۆ ئەوانەی کە لە ھەردووکیاندا شارەزان)، لە ھەمان کاتدا بەردەوام جەخت لە گرنگیی ئینگلیزیی ستاندارد دەکاتەوە لە نێوان ئەوانەی کە تەنیا بە سینگلیش قسە دەکەن (کە {{بنز|تێگەیشتنی ھاوبەش|en|Mutual intelligibility|lt=تێگەیشتنی ھاوبەشیان نییە}} لەگەڵ ئینگلیزیی ستانداردی {{بنز|وڵاتی ئینگلیزی-زمان|en|English-speaking country|lt=وڵاتانی تری ئینگلیزی-زمان}}).<ref name=":3" /> === ئایین === {{Pie chart |thumb = right |caption = ئایین لە سینگاپوور (سەرژمێریی ٢٠٢٥)<ref name="census2025"/> |label1 = {{بنز|بوودیزم لە سینگاپوور|en|Buddhism in Singapore|lt=بوودیزم}} |value1 = 30.9 |color1 = Gold |label2 = {{بنز|بێئایینی لە سینگاپوور|en|Irreligion in Singapore|lt=بێئایین}} |value2 = 23.9 |color2 = Beige |label3 = {{بنز|مەسیحییەت لە سینگاپوور|en|Christianity in Singapore|lt=مەسیحییەت}} |value3 = 17.1 |color3 = DarkOrchid |label4 = {{بنز|ئیسلام لە سینگاپوور|en|Islam in Singapore|lt=ئیسلام}} |value4 = 15.0 |color4 = Green |label5 = {{بنز|تاویزم لە سینگاپوور|en|Taoism in Singapore|lt=تاویزم}} |value5 = 7.3 |color5 = FireBrick |label6 = {{بنز|ھیندوویزم لە سینگاپوور|en|Hinduism in Singapore|lt=ھیندوویزم}} |value6 = 5.4 |color6 = Orange |label7 = ئایینەکانی تر |value7 = 0.4 |color7 = LightGrey }} {{بنز|بوودیزم لە سینگاپوور|en|Buddhism in Singapore|lt=بوودیزم}} بەربڵاوترین ئایینە، کە ٣٠٫٩٪ی نیشتەجێبووان لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠دا خۆیان وەک پەیڕەوکاری ئەو ئایینە ڕاگەیاندووە. {{بنز|مەسیحییەت لە سینگاپوور|en|Christianity in Singapore|lt=مەسیحییەت}} دووەم گەورەترین ئایین بوو بە ١٧٫١٪، بەدوایدا {{بنز|ئیسلام لە سینگاپوور|en|Islam in Singapore|lt=ئیسلام}} (١٥٫٠٪)، {{بنز|تاویزم لە سینگاپوور|en|Taoism in Singapore|lt=تاویزم}} و {{بنز|ئایینی میللیی چینی|en|Chinese folk religion|lt=بیروباوەڕە میللییەکان}} (٧٫٣٪) و {{بنز|ھیندوویزم لە سینگاپوور|en|Hinduism in Singapore|lt=ھیندوویزم}} (٥٫٤٪) دەھاتن. زیاتر لە پێنج یەکی دانیشتووان ھیچ پەیوەستبوونێکی ئایینییان نەبووە.<ref name="census2025"/> ڕێژەی مەسیحییەکان، موسڵمانان، و بێئایینەکان لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠٢٠دا کەمێک زیادی کرد، لەکاتێکدا ڕێژەی بوودایییەکان و تاوییەکان کەمێک کەمی کرد؛ ھیندوویزم و ئایینەکانی تر بە شێوەیەکی گشتی لە پشکی دانیشتوواندا جێگیر مانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=More S'poreans have no religious affiliation: Population census |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/more-sporeans-have-no-religious-affiliation-population-census#:~:text=Among%20Singapore%20residents%20aged%2015%20years%20and,share%20of%20Buddhists%20and%20Taoists%20decreased%20slightly. |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref><ref name=2010censuspercentage>{{cite press release |url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |title=Census of population 2010: Statistical Release 1 on Demographic Characteristics, Education, Language and Religion |publisher=Singapore Department of Statistics |date=12 January 2011 |access-date=16 January 2011 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20110124160522/http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |archive-date=24 January 2011}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=More Singapore residents identifying as having no religion: census |ناونیشان=https://sg.news.yahoo.com/more-singapore-residents-no-religion-census-064808058.html |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Yahoo News}}</ref> سینگاپوور میوانداریی خانەقا و ناوەندەکانی {{بنز|دارما|en|Dharma|lt=دارما}} دەکات لە ھەر سێ نەریتە سەرەکییەکەی بوودیزمەوە: {{بنز|تێراڤادا|en|Theravada|lt=تێراڤادا}}، {{بنز|ماھایانا|en|Mahayana|lt=ماھایانا}}، و {{بنز|ڤاجرایانا|en|Vajrayana|lt=ڤاجرایانا}}. زۆربەی بوودایییەکان لە سینگاپوور چینین و پەیڕەوی لە نەریتی ماھایانا دەکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GBdX2ELnkXQC&pg=PR8 |سەردێڕ=State, society, and religious engineering: toward a reformist Buddhism in Singapore |نووسەر=Khun Eng Kuah |بڵاوکەرەوە=Institute of Southeast Asian Studies |شوێن=Singapore |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٢٣٠-٨٦٥-٨|ساڵ=٢٠٠٩}}</ref> کە ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ دەیان ساڵ لە چالاکیی بانگەشەی ئایینی لە چینەوە. بەڵام، {{بنز|بوودیزم لە تایلەند|en|Buddhism in Thailand|lt=بوودیزمی تێراڤادای تایلەندی}} لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا جەماوەرییەتییەکی گەشەسەندووی بەخۆیەوە بینیوە لە نێوان خەڵکدا (نەک تەنیا چینییەکان). {{بنز|سۆکا گاککای نێونەتەوەیی|en|Soka Gakkai International|lt=سۆکا گاککای نێونەتەوەیی}}، کە ڕێکخراوێکی بووداییی ژاپۆنییە، لەلایەن زۆر کەسەوە لە سینگاپوور پەیڕەو دەکرێت، و زۆربەیان لەوانەن کە ڕەچەڵەکیان چینییە. {{بنز|بوودیزمی تبتی|en|Tibetan Buddhism|lt=بوودیزمی تبتی}} ھەروەھا لە ساڵانی دواییدا بە ھێواشی دزەی کردووەتە ناو وڵاتەکەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Modernity in south-east Asia |بڵاوکەرەوە=Informaworld |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥}}</ref> === پەروەردە === [[File:Singapore University of Technology and Design (SUTD) campus.jpg|thumb|253x253px|کەمپی {{بنز|زانکۆی تەکنۆلۆژیا و دیزاینی سینگاپوور|en|Singapore University of Technology and Design|lt=زانکۆی تەکنۆلۆژیا و دیزاینی سینگاپوور}} (SUTD)]] پەروەردە بۆ ئاستەکانی سەرەتایی، ناوەندی و باڵا زیاتر لەلایەن دەوڵەتەوە پاڵپشتی دەکرێت. ھەموو دامەزراوەکان، چ گشتی و چ تایبەت، دەبێت لە {{بنز|وەزارەتی پەروەردە (سینگاپوور)|en|Ministry of Education (Singapore)|lt=وەزارەتی پەروەردە}} (MOE) تۆمار بکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/private-education/ |سەردێڕ=Private Education in Singapore |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> ئینگلیزی زمانی فێرکردنە لە ھەموو قوتابخانە گشتییەکاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/ |سەردێڕ=International Student Admissions: General Information on Studying in Singapore |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304134017/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> و ھەموو بابەتەکان بە ئینگلیزی دەگوترێنەوە و تاقیکردنەوەیان لێ دەکرێت، جگە لە تاقیکردنەوەی زمانی "{{بنز|زمانی دایک|en|mother tongue|lt=زمانی دایک}}".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080406231811/http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=ASEAN Scholarships: Frequently Asked Questions |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> لە کاتێکدا کە زاراوەی "زمانی دایک" بەگشتی لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی ئاماژەیە بۆ زمانی یەکەم، لە سیستەمی پەروەردەی سینگاپووردا، بۆ ئاماژەدان بە زمانی دووەم بەکاردێت، چونکە ئینگلیزی زمانی یەکەمە.<ref>{{cite press release |url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm |title=Speech by Tharman Shanmugaratnam, Senior Minister of State for Trade & Industry and Education at the Seminar on 'The Significance of Speaking Skills For Language Development', organised by the Tamil Language and Culture Division of Nie on 15 February 2003 |publisher=Ministry of Education |date=2 January 2008|access-date=27 February 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515193809/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm|archive-date=15 May 2011}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html |سەردێڕ=Mandarin is important but remains a second language in S'pore MM Lee |بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630180427/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو قوتابییانەی کە بۆ ماوەیەک لە دەرەوەی وڵات بوون، یان ئەوانەی کێشەیان لەگەڵ خوێندنی "زمانی دایک"یان ھەیە، ڕێگەیان پێدەدرێت پڕۆگرامێکی خوێندنی سادەتر وەربگرن یان واز لەو بابەتە بھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080408195106/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Returning Singaporeans – Mother-Tongue Language Policy |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref><ref>{{cite press release |url=http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm |title=Refinements to Mother Tongue Language Policy |publisher=Ministry of Education|access-date=27 February 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224021851/http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm|archive-date=24 February 2011}}</ref> پەروەردە لە سێ قۆناغدا بەڕێوەدەچێت: پەروەردەی سەرەتایی، ناوەندی، و پێش-زانکۆیی، کە پەروەردەی سەرەتایی ناچارییە. قوتابییان بە شەش ساڵ لە قوتابخانەی سەرەتایی دەستپێدەکەن، کە پێکدێت لە خولێکی بنەڕەتی چوار-ساڵە و قۆناغێکی ئاڕاستەکردنی دوو-ساڵە. پڕۆگرامی خوێندنەکە جەخت دەکاتە سەر پەرەپێدانی ئینگلیزی، زمانی دایک، {{بنز|ماتماتیک|en|mathematics|lt=ماتماتیک}}، و {{بنز|زانستی سروشتی|en|natural science|lt=زانست}}.<ref name="Primary">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/primary/ |سەردێڕ=Primary Education |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/primary/curriculum/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080407095703/http://www.moe.gov.sg/education/primary/curriculum/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Primary School Curriculum |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> قوتابخانەی ئامادەیی (ناوەندی) چوار بۆ پێنج ساڵ دەخایەنێت، و بەسەر ڕێڕەوی خێرا (Express)، ئاسایی (ئەکادیمی)، و ئاسایی (تەکنیکی)دا دابەشکراوە لە ھەر قوتابخانەیەکدا، بەپێی ئاستی توانای قوتابییەکە.<ref name="Secondary">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/secondary/ |سەردێڕ=Secondary Education |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> دابەشکردنی خشتەی کارە بنەڕەتییەکان ھەمان شتە وەک ئاستی سەرەتایی، ھەرچەندە وانەکان زۆر پسپۆڕترن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/secondary/express/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080407202048/http://www.moe.gov.sg/education/secondary/express/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Special/Express Courses Curriculum |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> پەروەردەی پێش-زانکۆ لە {{بنز|کۆلێژە بچووکەکان (سینگاپوور)|en|Junior college (Singapore)|lt=کۆلێژە بچووکەکان}} (JCs) یان لە {{بنز|پەیمانگای میلینیا|en|Millennia Institute|lt=پەیمانگای میلینیا}} (MI) بەڕێوەدەچێت، بۆ ماوەی دوو و سێ ساڵ بە ڕێککەوت.<ref name="Pre-university">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/education/pre-u/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080405194544/http://www.moe.gov.sg/education/pre-u/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Pre-University Education |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> بەڵام وەک جێگرەوەیەک بۆ پەروەردەی پێش-زانکۆ، خولەکان لە دامەزراوەکانی تری پەروەردەی پاش-ناوەندیدا پێشکەش دەکرێن، لەوانەش لە {{بنز|پەیمانگای تەکنۆلۆژی#سینگاپوور|en|Institute of technology#Singapore|lt=پۆلیتەکنیکەکان}} و کۆلێژەکانی {{بنز|پەیمانگای پەروەردەی تەکنیکی|en|Institute of Technical Education|lt=پەیمانگای پەروەردەی تەکنیکی}} (ITE). سینگاپوور شەش زانکۆی گشتی ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/singapore/education/how-singapores-six-public-universities-differ |سەردێڕ=How Singapore's six public universities differ |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٥|newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> کە لە نێوانیاندا {{بنز|زانکۆی نیشتمانیی سینگاپوور|en|National University of Singapore|lt=زانکۆی نیشتمانیی سینگاپوور}} (NUS) و {{بنز|زانکۆی تەکنۆلۆژیی نانیانگ|en|Nanyang Technological University|lt=زانکۆی تەکنۆلۆژیی نانیانگ}} (NTU) لە ڕیزی ٢٠ باشترین زانکۆکانی جیھاندان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2015 |سەردێڕ=QS World University Rankings 2015/16 |بڵاوکەرەوە=QS|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> تاقیکردنەوە نیشتمانییەکان لە سەرانسەری ھەموو قوتابخانەکاندا ستاندارد کراون، و دوای ھەر قۆناغێک تاقیکردنەوەیەک ئەنجام دەدرێت. دوای شەش ساڵی یەکەمی خوێندن، قوتابییان بەشداری لە {{بنز|تاقیکردنەوەی دەرچوون لە قوتابخانەی سەرەتایی|en|Primary School Leaving Examination|lt=تاقیکردنەوەی دەرچوون لە قوتابخانەی سەرەتایی}} (PSLE) دەکەن،<ref name="Primary" /> کە جێگەیان لە قوتابخانەی ناوەندی دیاری دەکات. لە کۆتاییی قۆناغی ناوەندی، تاقیکردنەوەکانی {{بنز|ئاستی ئاساییی GCEی سینگاپوور-کەمبریج|en|Singapore-Cambridge GCE Ordinary Level|lt=ئاستی Oی GCE}} یان {{بنز|ئاستی نۆرماڵی GCEی سینگاپوور-کەمبریج|en|Singapore-Cambridge GCE Normal Level|lt=ئاستی Nی GCE}} ئەنجام دەدرێن؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.moe.gov.sg/education/secondary |سەردێڕ=Secondary |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> لە کۆتاییی قۆناغی پێش-زانکۆییشدا، تاقیکردنەوەکانی {{بنز|ئاستی پێشکەوتووی GCEی سینگاپوور-کەمبریج|en|Singapore-Cambridge GCE Advanced Level|lt=ئاستی Aی GCE}} ئەنجام دەدرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.moe.gov.sg/images/default-source/default-album/sg-education-landscape-print9e3a5a33f22f6eceb9b0ff0000fcc945.jpg |سەردێڕ=Singapore's Education System: An Overview |بڵاوکەرەوە=Ministry of Education|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەندێک قوتابخانە ئاستێک لە ئازادییان ھەیە لە پڕۆگرامی خوێندنیاندا و بە قوتابخانەی سەربەخۆ (ئۆتۆنۆم) ناسراون، بۆ ئاستی {{بنز|پەروەردەی ئامادەیی لە سینگاپوور|en|Secondary education in Singapore|lt=پەروەردەی ناوەندی}} و سەرووتر.<ref name="Secondary" /> سینگاپوور ھەروەھا ناوەندێکی پەروەردەیییە، کە لە ساڵی ٢٠٠٦دا زیاتر لە ٨٠٬٠٠٠ قوتابیی نێونەتەوەیی ھەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eahep.org/asiahigher-education/asian-policy-drivers/127-developing-asian-education-hubs.html |سەردێڕ=Developing Asian education hubs |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=EU-Asia Higher Education Platform|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111023215241/http://www.eahep.org/asiahigher-education/asian-policy-drivers/127-developing-asian-education-hubs.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> ڕۆژانە ٥٬٠٠٠ قوتابیی مالیزیا لە {{بنز|ڕێڕەوی جۆھۆر-سینگاپوور|en|Johor–Singapore Causeway|lt=ڕێڕەوی جۆھۆر-سینگاپوور}} دەپەڕنەوە بۆ ئەوەی بڕۆنە قوتابخانەکانی سینگاپوور.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/news-articles/new-straits-times/mi_8016/is_20060507/ride/ai_n44321524/|سەردێڕ=The long, long ride|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٠٦|ئیش=New Straits Times|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130615140344/http://findarticles.com/p/news-articles/new-straits-times/mi_8016/is_20060507/ride/ai_n44321524/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|شوێن=Kuala Lumpur}} [http://jaring.general.narkive.com/l1ulIlar/the-long-long-ride Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260228175943/https://jaring.general.narkive.com/l1ulIlar/the-long-long-ride |date=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ }}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ٢٠٪ی سەرجەم قوتابییان لە زانکۆکانی سینگاپوور قوتابیی نێونەتەوەیی بوون—کە زۆرترین ڕێژەی ڕێگەپێدراوە، و زۆرینەیان لە وڵاتانی {{بنز|ئاسێان|en|ASEAN|lt=ئاسێان}}، چین و ھیندستانەوە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/media/parliamentary-replies/2009/03/foreign-students-in-singapore.php |سەردێڕ=Foreign Students in Singapore |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Ministry of Education|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090409150704/http://www.moe.gov.sg/media/parliamentary-replies/2009/03/foreign-students-in-singapore.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> قوتابییانی سینگاپوور لە زۆرێک لە پێوەرە جیھانییەکانی پەروەردەدا لە بوارەکانی ماتماتیک، زانست و خوێندنەوەدا سەرکەوتنی گەورەیان بەدەستھێناوە. لە ساڵی ٢٠١٥دا، قوتابییانی ھەردوو قۆناغی سەرەتایی و ناوەندی لە پلەی یەکەمدا بوون لە ڕیزبەندیی ئاستی قوتابخانەکانی جیھان لەلایەن {{بنز|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری|en|Organisation for Economic Co-operation and Development|lt=OECD}}ەوە لە نێوان ٧٦ وڵاتدا—کە بە گشتگیرترین نەخشەی پێوەرەکانی پەروەردە وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2015/05/13/singapore-tops-oecds-global-school-ranking-us-placed-28th.html |سەردێڕ=Singapore tops OECD's global school ranking, US placed 28th |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=CNBC}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/singapore/education/singapore-tops-biggest-global-education-rankings-published-by-oecd |سەردێڕ=Singapore tops biggest global education rankings published by OECD |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٥|newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، قوتابییانی سینگاپوور لە پێشەنگی ھەردوو {{بنز|بەرنامەی ھەڵسەنگاندنی نێونەتەوەییی قوتابییان|en|Programme for International Student Assessment|lt=بەرنامەی ھەڵسەنگاندنی نێونەتەوەییی قوتابییان}} (PISA)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/education-38212070 |سەردێڕ=Pisa tests: Singapore top in global education rankings |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2016/12/06/world/pisa-global-education-rankings/ |سەردێڕ=PISA: Singapore teens top global education ranking |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=CNN}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ft.com/content/2e4c61f2-4ec8-11e6-8172-e39ecd3b86fc |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/2e4c61f2-4ec8-11e6-8172-e39ecd3b86fc |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=Why Singapore's kids are so good at maths |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=Financial Times |شوێن=London}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.todayonline.com/singapore/spore-teens-top-second-global-test-maths-science-reading |سەردێڕ=S'pore students top in science, maths and reading in Pisa test |newspaper=Today |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> و {{بنز|ئاڕاستەکان لە لێکۆڵینەوەی نێونەتەوەییی ماتماتیک و زانست|en|Trends in International Mathematics and Science Study|lt=ئاڕاستەکان لە لێکۆڵینەوەی نێونەتەوەییی ماتماتیک و زانست}} (TIMSS) بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/singapore/education/singapore-students-top-in-maths-science-and-reading-in-international |سەردێڕ=Singapore students top in maths, science and reading in Pisa international benchmarking test |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/u-s-teenagers-lose-ground-in-international-math-exam-raising-competitiveness-concerns-1481018401 |سەردێڕ=U.S. Teenagers Lose Ground in International Math Exam, Raising Competitiveness Concerns |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=The Wall Street Journal |شوێن=New York}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/education/2016/dec/06/english-schools-core-subject-test-results-international-oecd-pisa |سەردێڕ=UK Schools climb international league table |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=The Guardian |شوێن=London}}</ref> لە پێوەری EFی ساڵی ٢٠١٦ بۆ لێھاتووییی زمانی ئینگلیزی کە لە ٧٢ وڵاتدا ئەنجام درا، سینگاپوور پلەی شەشەمی بەدەستھێنا و تاکە وڵاتی ئاسیایی بوو لە ناو ١٠ باشترینەکانی جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://asiatimes.com/article/singaporeans-among-top-english-speakers-hong-kong-slides/ |سەردێڕ=Singaporeans among top English speakers; Hong Kong slides |دوایین=Nylander |یەکەم=Johan |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|newspaper=Asia Times Online |شوێن=Hong Kong|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://finance.yahoo.com/news/dutch-pass-danes-become-worlds-080000181.html |سەردێڕ=Dutch Pass Danes to Become World's Best English Speakers |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Yahoo News|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170808041145/https://finance.yahoo.com/news/dutch-pass-danes-become-worlds-080000181.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://nordic.businessinsider.com/the-nordics-have-the-highest-english-proficiency-in-the-world---and-its-boosting-their-tech-and-innovation-2016-11 |سەردێڕ=The Nordics have the highest English proficiency in the world – and it's boosting their tech and innovation |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Business Insider|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170713204753/http://nordic.businessinsider.com/the-nordics-have-the-highest-english-proficiency-in-the-world---and-its-boosting-their-tech-and-innovation-2016-11|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://learningenglish.voanews.com/a/how-well-is-english-spoken-worldwide/3597100.html |سەردێڕ=How Well is English Spoken Worldwide? |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Voice of America News}}</ref> === تەندروستی === [[File:NUH Medical Centre (2025) - img 02.jpg|thumb|right|{{بنز|نەخۆشخانەی زانکۆی نیشتمانی|en|National University Hospital|lt=نەخۆشخانەی زانکۆی نیشتمانی}} دووەم گەورەترین نەخۆشخانەیە لە شارەکەدا، کە ساڵانە خزمەت بە یەک ملیۆن نەخۆش دەکات.]] سینگاپوور خاوەنی سیستەمێکی چاودێریی تەندروستیی بەگشتی کارایە، کە کوالێتییەکی بەرزی چاودێریی بەدەستھێناوە لە ھەمان کاتدا خەرجییەکانی بە کەمی ھێشتووەتەوە.<ref name="Wyatt">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٠|ناونیشان=http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121114033718/http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=The Singapore health system – achieving positive health outcomes with low expenditure |دوایین=Tucci |یەکەم=John |بڵاوکەرەوە=[[Towers Watson]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> {{بنز|ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|en|World Health Organization|lt=ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی}} سیستەمی چاودێریی تەندروستیی سینگاپوور بە ٦ەمین باشترین سیستەم لە جیھاندا دادەنێت لە {{بنز|ڕاپۆرتی تەندروستیی جیھانی|en|World Health Report|lt=ڕاپۆرتی تەندروستیی جیھانی}}ی خۆیدا.<ref name="WHO">{{cite press release |url=https://www.who.int/news/item/07-02-2000-world-health-organization-assesses-the-world's-health-systems |title=World Health Organization Assesses the World's Health Systems |date=7 February 2000 |publisher=World Health Organization |access-date=13 March 2023}}</ref> سینگاپوور لە دوو دەیەی ڕابردوودا {{بنز|پێڕستی وڵاتان بەپێی ڕێژەی مردنی کۆرپە|en|List of countries by infant mortality rate|lt=کەمترین ڕێژەی مردنی کۆرپەی ھەبووە لە جیھاندا}}.<ref name="singstat2014births&deaths">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16 |سەردێڕ=Latest Data – Births & Deaths |بڵاوکەرەوە=Department of Statistics |ساڵ=٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، سینگاپوورییەکان درێژترین تەمەنی پێشبینیکراویان ھەبوو لە نێوان ھەموو وڵاتێکدا کە ٨٤٫٨ ساڵ بوو. پێشبینی دەکرێت ژنان بە تێکڕا ٨٧٫٦ ساڵ بژین کە ٧٥٫٨ ساڵی لە تەندروستییەکی باشدا بێت. ئەم تێکڕایانە بۆ پیاوان نزمترن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/health/singapore-tops-in-life-expectancy-at-848-years |سەردێڕ=Singaporeans have world's longest life expectancy at 84.8 years |ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=The Straits Times}}</ref> سینگاپوور لە پلەی یەکەمی {{بنز|پێوەری ئاسایشی خۆراکی جیھانی|en|Global Food Security Index|lt=پێوەری ئاسایشی خۆراکی جیھانی}}دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/the-world-s-best-countries-for-food-security.html |سەردێڕ=The World's Best Countries For Food Security |وێبگە=worldatlas.com |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251027081852/https://www.worldatlas.com/articles/the-world-s-best-countries-for-food-security.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> تا مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ و کانوونی دووەمی ٢٠١٣، ٨٬٨٠٠ بیانی و ٥٬٤٠٠ سینگاپووری بە ڕێککەوت وەک تووشبووی ئایدز (HIV) دەستنیشان کران،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.businesstimes.com.sg/government-economy/data-of-14200-people-with-hiv-leaked-online-by-american-fraudstermoh |سەردێڕ=Data of 14,200 people with HIV leaked online by American fraudster: MOH |ئیش=Business Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> بەڵام ساڵانە کەمتر لە ١٠ حاڵەتی گیانلەدەستدان بەھۆی HIV ھەیە بۆ ھەر ١٠٠٬٠٠٠ کەسێک. قەڵەویی پێگەیشتووان لە خوار ١٠٪ـە.<ref name=autogenerated2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.who.int/gho/countries/sgp.pdf |سەردێڕ=Singapore: Health Profile |بڵاوکەرەوە=World Health Organization |شوێن=Geneva |ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> ئاستێکی بەرزی {{بنز|کوتان (پزیشکی)|en|immunisation|lt=کوتان (بەرگریپێدان)}} ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.unicef.org/infobycountry/singapore.html |بڵاوکەرەوە=Unicef |سەردێڕ=At a glance: Singapore |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190827112425/https://www.unicef.org/infobycountry/singapore.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا، {{بنز|یەکەی ھەواڵگریی ئابووریناس|en|Economist Intelligence Unit|lt=یەکەی ھەواڵگریی ئابووریناس}} سینگاپووری لە پلەی یەکەم بۆ باشترین کوالێتیی ژیان لە ئاسیا و شەشەم لەسەر ئاستی جیھان پۆلێن کرد.<ref>[https://www.economist.com/news/21566430-where-be-born-2013-lottery-life "The lottery of life"]. ''The Economist''. London. 21 November 2012.</ref> سیستەمی چاودێریی تەندروستیی حکوومەت لەسەر چوارچێوەی "3M" دامەزراوە. ئەمە سێ پێکھاتەی ھەیە: میدیفەند (Medifund)، کە تۆڕێکی سەلامەتی دابین دەکات بۆ ئەوانەی ناتوانن تێچووی چاودێریی تەندروستی بدەن؛ {{بنز|مێدیسەیڤ|en|Medisave|lt=مێدیسەیڤ}} (Medisave)، کە سیستەمێکی نیشتمانیی ناچاریی {{بنز|ھەژماری پاشەکەوتی پزیشکی|en|medical savings account|lt=پاشەکەوتی پزیشکییە}} کە نزیکەی ٨٥٪ی دانیشتووان دەگرێتەوە؛ و مێدیشیڵد (Medishield)، کە بەرنامەیەکی بیمەی تەندروستییە کە لەلایەن حکوومەتەوە پارەی بۆ دابین دەکرێت. نەخۆشخانە گشتییەکان لە سینگاپوور سەربەخۆیییەکی بەرچاویان ھەیە لە بڕیارە کارگێڕییەکانیاندا، و بە شێوەیەکی خەیاڵی کێبڕکێ دەکەن بۆ نەخۆش، بەڵام لە موڵکایەتیی حکوومەتدا دەمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ramesh |یەکەم١=M. |سەردێڕ=Autonomy and Control in Public Hospital Reforms in Singapore |journal=The American Review of Public Administration |ڕێکەوت=٢٠٠٨|بەرگ=٣٨|issue=1 |پەڕە=١٨|doi=10.1177/0275074007301041 |s2cid=154781227 |ناونیشان=http://scholarbank.nus.edu.sg/handle/10635/20627}}</ref> پلانێکی پاڵپشتیی دارایی ھەیە بۆ ئەو کەسانەی کە داھاتیان کەمە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.who.int/whr/2000/en/whr00_en.pdf |سەردێڕ=The World Health Report |بڵاوکەرەوە=World Health Organization |پەڕە=٦٦|ساڵ=٢٠٠٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٨دا، ٣٢٪ی خەرجییەکانی چاودێریی تەندروستی لەلایەن حکوومەتەوە دابین دەکرا. خەرجییەکانی چاودێریی تەندروستی نزیکەی ٣٫٥٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی سینگاپوور پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://apps.who.int/whosis/database/core/core_select_process.cfm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090726062457/http://apps.who.int/whosis/database/core/core_select_process.cfm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Core Health Indicators Singapore |بڵاوکەرەوە=World Health Organization |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> == چاند == [[File:Sri Mariamman Temple Singapore 3 amk.jpg|upright|thumb|وردەکارییە ڕازاوەکانی سەرەوەی {{بنز|پەرستگای سری ماریامان، سینگاپوور|en|Sri Mariamman Temple, Singapore|lt=پەرستگای سری ماریامان}} لە ناوچەی {{بنز|تایبەتمەندییە چینییەکانی سینگاپوور|en|Chinatown, Singapore|lt=چایناتاون}}، کە کۆنترین پەرستگای ھیندووە لە سینگاپوور لەوەتەی ساڵی ١٨٢٧ەوە]] سەرەڕای قەبارە بچووکەکەی، سینگاپوور ھەمەجۆرییەکی زۆری لە زمان، ئایین، و چاندەکاندا ھەیە.<ref name="singapore21">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singapore21.org.sg/speeches_050599.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010210223621/http://www.singapore21.org.sg/speeches_050599.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٠١|سەردێڕ=Speech by Prime Minister Goh Chok Tong on Singapore 21 Debate in Parliament |بڵاوکەرەوە=singapore21 |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> سەرۆک وەزیرانی پێشوو، لی کوان یو و گۆ چۆک تۆنگ، ڕایانگەیاند کە سینگاپوور لەگەڵ پێناسەی نەریتیی نەتەوەیەکدا ناگونجێت، و بە کۆمەڵگەیەکی لە-قۆناغی-گواستنەوەدا ناویان برد، و ئاماژەیان بەو ڕاستییە کرد کە سینگاپوورییەکان ھەموویان بە یەک زمان قسە ناکەن، یەک ئایینی ھاوبەشیان نییە، یان خاوەنی ھەمان دابونەریت نین.<ref name="singapore21" /><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/443304/1/.html |سەردێڕ=MM Lee says Singapore needs to do more to achieve nationhood |بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630175421/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/443304/1/.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو سینگاپوورییانەی کە بە ئینگلیزی وەک زمانی زگماکیی خۆیان قسە دەکەن ئەگەرێکی زۆریان ھەیە کە زیاتر مەیلیان بەلای {{بنز|چاندی ڕۆژاوایی|en|Western culture|lt=چاندی ڕۆژاوایی}}دا بێت (لەگەڵ یان {{بنز|چاندی مەسیحی|en|Christian culture|lt=چاندی مەسیحی}} یان {{بنز|عەلمانییەت|en|secularism|lt=عەلمانییەت}})،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=B. H. Goh |یەکەم١=Robbie |سەردێڕ=Christian identities in Singapore: religion, race and culture between state controls and transnational flows |journal=Journal of Cultural Geography |ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=٢٦|پەڕەکان=١–٢٣|بڵاوکەرەوە=routledge |doi=10.1080/08873630802617135 |s2cid=144728013|doi-access=free}}</ref> لەکاتێکدا ئەوانەی کە بە چینی وەک زمانی زگماکی قسە دەکەن زیاتر مەیلیان بەلای {{بنز|چاندی چینی|en|Chinese culture|lt=چاندی چینی}}دایە، کە پەیوەندیی ھەیە لەگەڵ {{بنز|ئایینی میللیی چینی|en|Chinese folk religion|lt=ئایینی میللیی چینی}}، {{بنز|بوودیزم لە سینگاپوور|en|Buddhism in Singapore|lt=بوودیزم}}، {{بنز|تاویزم لە سینگاپوور|en|Taoism in Singapore|lt=تاویزم}} و {{بنز|کۆنفۆشیوسیزم|en|Confucianism|lt=کۆنفۆشیوسیزم}}. سینگاپوورییە مالایی-زمانەکان بە زۆری مەیلیان بەلای {{بنز|مالایییەکان (گرووپی نەتەوەیی)#چاند|en|Malays (ethnic group)#Culture|lt=چاندی مالایی}}دایە، کە خۆی بە نزیکی پەیوەستە بە {{بنز|چاندی ئیسلامی|en|Islamic culture|lt=چاندی ئیسلامی}}یەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Siddique |یەکەم١=Sharon |سەردێڕ=Some Aspects of Malay-Muslim Ethnicity in Peninsular Malaysia |journal=Contemporary Southeast Asia |ساڵ=١٩٨١|بەرگ=٣|issue=1 |پەڕەکان=٧٦–٨٧|jstor=25797648}}</ref><ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Prystay |یەکەم١=Chris |سەردێڕ=Bit of Malay Culture Is Now Vanishing Under Muslim Rules |ناونیشان=https://yaleglobal.yale.edu/content/bit-malay-culture-now-vanishing-under-muslim-rules |وێبگە=Yale GlobalOnline |بڵاوکەرەوە=Yale University |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807072403/https://yaleglobal.yale.edu/content/bit-malay-culture-now-vanishing-under-muslim-rules |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سینگاپوورییە تامیلی-زمانەکان زیاتر مەیلیان بەلای {{بنز|چاندی تامیلی|en|Tamil culture|lt=چاندی تامیلی}}دایە، کە خۆی زیاتر پەیوەستە بە {{بنز|ھیندوویزم|en|Hinduism|lt=چاندی ھیندوو}}ەوە. ھاوئاھەنگیی نەژادی و ئایینی وەک بەشێکی چارەنووسساز بۆ سەرکەوتنی سینگاپوور سەیر دەکرێت، و ڕۆڵی ھەبووە لە دروستکردنی شوناسی سینگاپووریدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singaporeunited.sg/cep/index.php/web/Our-News/PM-Lee-on-racial-and-religious-issues-National-Day-Rally-2009|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100220195750/http://www.singaporeunited.sg/cep/index.php/web/Our-News/PM-Lee-on-racial-and-religious-issues-National-Day-Rally-2009|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٠|سەردێڕ=PM Lee on racial and religious issues (National Day Rally 2009) |بڵاوکەرەوە=Singapore United |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref><ref name=":8" /> کاتێک سینگاپوور لە ساڵی ١٩٦٣دا سەربەخۆییی لە شانشینی یەکگرتوو بەدەستھێنا، زۆربەی ھاووڵاتیانی سینگاپوور {{بنز|کرێکاری کۆچبەر|en|Migrant worker|lt=کرێکاری کۆچبەری کاتی}} بوون کە ھیچ نیازێکیان نەبوو بۆ ھەمیشەیی بمێننەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Singapore : the making of a nation-state 1300–1975. Secondary Two, [Textbook] |نووسەر=<nowiki>Singapore, Curriculum Planning & Development Division</nowiki> |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٤٤٤٨-٤٥-١|شوێن=Singapore |oclc=٩٠٣٠٠٠١٩٣|ساڵ=٢٠١٥}}</ref> ھەروەھا کەمینەیەکی بەرچاو لە خەڵکی چینی ناوەڕاست و لەدایکبووی ناوخۆیی ھەبوون—کە بە {{بنز|پێراناکانەکان|en|Peranakan|lt=پێراناکانەکان}} یان نەوەکانی بابا-نیۆنیای کۆچبەرە چینییەکانی سەدەکانی ١٥یەم و ١٦یەم ناسرابوون. بەدەر لە پێراناکانەکان کە بەڵێنی دڵسۆزییان بۆ سینگاپوور دابوو، زۆربەی کرێکارەکان دڵسۆزییان بۆ زێدی خۆیان لە {{بنز|مالایای بەریتانی|en|British Malaya|lt=مالایا}}، چین و ھیندستان ھەبوو. دوای سەربەخۆیی، حکوومەت پرۆسەیەکی بەئەنقەستی دەستپێکرد بۆ داڕشتنی شوناس و چاندێکی ناوازەی سینگاپووری.<ref name=":0" /> سینگاپوور ناوبانگی وەک {{بنز|دەوڵەتی دایەن|en|nanny state|lt=دەوڵەتێکی دایەنی}} ھەیە (کە زۆر دەستوەردەداتە ژیانی ھاووڵاتییان).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/3861209.stm |سەردێڕ=Singapore slings a little caution to the wind |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١|یەکەم=Andrew |دوایین=Harding}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/05/23/business/worldbusiness/23casino.html?pagewanted=all |سەردێڕ=The Nanny State Places a Bet |ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١|یەکەم=Wayne |دوایین=Arnold}}</ref> حکوومەت ھەروەھا جەختێکی زۆر دەکاتە سەر {{بنز|شایستەسالاری|en|meritocracy|lt=شایستەسالاری (مێریتۆکراسی)}}، کە تێیدا کەسێک لەسەر بنەمای تواناکانی ھەڵدەسەنگێنرێت.<ref>{{cite press release |url=http://www.pmo.gov.sg/content/pmosite/mediacentre/inthenews/ministermentor/2009/April/old_and_new_citizensgetequalchancesaysmmlee.html |title=Old and new citizens get equal chance, says MM Lee |publisher=Prime Minister's Office |date=5 May 2010|access-date=27 October 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812071843/http://www.pmo.gov.sg/content/pmosite/mediacentre/inthenews/ministermentor/2009/April/old_and_new_citizensgetequalchancesaysmmlee.html|archive-date=12 August 2011}}</ref> گوڵی نیشتمانیی سینگاپوور بریتییە لە {{بنز|نەورەس|en|orchid|lt=نەورەسی}} {{بنز|ڕووەکی دووڕەگ|en|Hybrid plant|lt=دووڕەگ}}، {{بنز|پاپیلۆنانسە میس جواکیم|en|Papilionanthe Miss Joaquim|lt=''ڤاندا'' میس جواکیم}}، کە بۆ ڕێزلێنان لە یادەوەریی {{بنز|ئاگنس جواکیم|en|Agnes Joaquim|lt=ئاگنس جواکیم}} ناونراوە، کە لە ساڵی ١٨٩٣دا گوڵەکەی لە باخچەکەی خۆیدا لە {{بنز|تانجۆنگ پاگار|en|Tanjong Pagar|lt=تانجۆنگ پاگار}} جووت کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Flower |ناونیشان=https://www.nhb.gov.sg/what-we-do/our-work/community-engagement/education/resources/national-symbols/national-flower |وێبگە=nhb.gov.sg |بڵاوکەرەوە=National Heritage Board}}</ref> سینگاپوور بە ''شاری شێر'' ناسراوە و چەندین ھێمای نیشتمانی وەک {{بنز|نیشانی نیشتمانیی سینگاپوور|en|coat of arms of Singapore|lt=دروشمی نیشتمانی (لۆگۆ)}} و {{بنز|ھێمای سەری شێری سینگاپوور|en|lion head symbol of Singapore|lt=ھێمای سەری شێر}} شێر بەکاردەھێنن. ڤیستیڤاڵە ئایینییە گەورەکان پشووە {{بنز|پشووە گشتییەکان لە سینگاپوور|en|Public holidays in Singapore|lt=فەرمییەکانن}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ministry of Manpower issues response on debate over Thaipusam public holiday |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/ministry-of-manpower-issues-response-on-debate-over-thaipusam-public-holiday|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٨|newspaper=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> یوونێسکۆ سینگاپوور وەک "{{بنز|شارەکانی دیزاین (یوونێسکۆ)|en|Design Cities (UNESCO)|lt=شاری دیزاین}}" دەناسێنێت. === ھونەرەکان === [[File:National Gallery 2 (31322988764).jpg|thumb|left|alt=پێشانگای نیشتمانیی سینگاپوور سەرپەرشتیی گەورەترین کۆکراوەی گشتیی ھونەری باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا و سینگاپوور دەکات|{{بنز|پێشانگای نیشتمانیی سینگاپوور|en|National Gallery Singapore|lt=پێشانگای نیشتمانیی سینگاپوور}} سەرپەرشتیی گەورەترین کۆکراوەی گشتیی ھونەری سینگاپووری و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا دەکات لە جیھاندا.]] لە دەیەی ١٩٩٠ەکاندا، {{بنز|ئەنجومەنی نیشتمانیی ھونەرەکان (سینگاپوور)|en|National Arts Council (Singapore)|lt=ئەنجومەنی نیشتمانیی ھونەرەکان}} دامەزرا بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ھونەرە نمایشییەکان، شانبەشانی فۆرمەکانی ھونەری بینراو و وێژەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mica.gov.sg/renaissance/FinalRen.pdf |سەردێڕ=Culture and the Arts in Renaissance Singapore |بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Information, Communications and the Arts]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060524013952/http://www.mica.gov.sg/renaissance/FinalRen.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٦}}</ref> {{بنز|پێشانگای نیشتمانیی سینگاپوور|en|National Gallery Singapore|lt=پێشانگای نیشتمانیی سینگاپوور}} مۆزەخانەی سەرەکیی نەتەوەکەیە کە نزیکەی ٨٬٠٠٠ بەرھەمی ھونەرمەندانی سینگاپووری و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیای تێدایە. {{بنز|مۆزەخانەی ھونەری سینگاپوور|en|Singapore Art Museum|lt=مۆزەخانەی ھونەری سینگاپوور}} سەرنج دەخاتە سەر ھونەری ھاوچەرخ لە دیدگایەکی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About {{!}} Singapore Art Museum |ناونیشان=https://www.singaporeartmuseum.sg/en/about |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=singaporeartmuseum.sg}}</ref> مۆزەخانەی دیزاینی {{بنز|خەڵاتی دیزاینی خاڵی سوور|en|Red Dot Design Award|lt=ڕێد دۆت (خاڵی سوور)}} ئاھەنگ دەگێڕێت بۆ ھونەر و دیزاینی ناوازەی شتومەکەکانی ژیانی ڕۆژانە، کە میوانداریی زیاتر لە ١٬٠٠٠ پارچە دەکات لە ٥٠ وڵاتەوە. {{بنز|مۆزەخانەی ئارتسایەنس|en|ArtScience Museum|lt=مۆزەخانەی ئارتسایەنس (ھونەر-زانست)}}، کە لە شێوەی گوڵی نیلۆفەردایە، میوانداریی پێشانگا گەڕۆکەکان دەکات کە ھونەر و زانستەکان تێکەڵ دەکەن. مۆزەخانە گەورەکانی تر بریتین لە {{بنز|مۆزەخانەی شارستانییەتەکانی ئاسیا|en|Asian Civilisations Museum|lt=مۆزەخانەی شارستانییەتەکانی ئاسیا}}، {{بنز|مۆزەخانەی پێراناکان|en|Peranakan Museum|lt=مۆزەخانەی پێراناکان}}، و {{بنز|ماڵی ھونەرەکان|en|The Arts House|lt=ماڵی ھونەرەکان}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=NN |یەکەم١=Soorya Kiran |سەردێڕ=Painting our own canvas |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/politics/painting-our-own-canvas|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=The Straits Times |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> {{بنز|ئێسپلێناد – شانۆکان لەسەر کەنداو|en|Esplanade – Theatres on the Bay|lt=ئێسپلێناد}} گەورەترین سەنتەری ھونەرە نمایشییەکانە لە سینگاپوور. لە ساڵی ٢٠١٦دا بەتەنیا، شوێنی ٥٬٩٠٠ بۆنەی ھونەری و کولتووریی بێبەرامبەر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1827_2011-08-05.html |سەردێڕ=Esplanade-Theatres on the bay |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٦|نووسەر=Faizah bte Zakaria|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref><ref name="CNA1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Wintle |یەکەم١=Angela |سەردێڕ=Singlish, cultural diversity and hawker food essential in forging a national identity, say celebs |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singlish-cultural-diversity-and-hawker-food-essential-in-forging-8226060 |بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171221192042/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singlish-cultural-diversity-and-hawker-food-essential-in-forging-8226060|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وێژەی سینگاپوور، یان "SingLit"، پێکھاتووە لە کۆمەڵێک بەرھەمی وێژەیی لەلایەن سینگاپوورییەکانەوە کە بەتایبەتی بە چوار زمانە فەرمییەکەی وڵاتەکە نووسراون: ئینگلیزی، مالایی، ماندارین، و تامیلی. سینگاپوور تا دێت زیاتر وا سەیر دەکرێت کە خاوەنی چوار ژێر-وێژە بێت لەبری یەک. چەندین بەرھەمی گرنگ وەرگێڕدراون و لە بڵاوکراوەکانی وەک گۆڤاری وێژەییی ''سینگا''دا نمایش کراون، کە لە دەیەکانی ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکاندا بڵاودەکرایەوە و سەرنووسەرەکانی کەسانی وەک {{بنز|ئێدوین ثومبوو|en|Edwin Thumboo|lt=ئێدوین ثومبوو}} و {{بنز|کۆ باک سۆنگ|en|Koh Buck Song|lt=کۆ باک سۆنگ}} لەخۆدەگرت، ھەروەھا لە ئەنتۆلۆژیا فرەزمانەکانی وەک ''ڕیتمەکان: ئەنتۆلۆژیایەکی شیعریی ھەزارەی سینگاپووری'' (٢٠٠٠)، کە تێیدا ھۆنراوەکان ھەر یەکەیان سێ جار وەرگێڕدرابوون. ژمارەیەک لە نووسەرانی سینگاپووری وەک {{بنز|تان سوی ھیان|en|Tan Swie Hian|lt=تان سوی ھیان}} و {{بنز|کوۆ پاو کون|en|Kuo Pao Kun|lt=کوۆ پاو کون}} بەشدارییان کردووە بە بەرھەم بە زیاتر لە زمانێک.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/lifestyle/arts/poet-feature-singapores-unique-language-in-literature|سەردێڕ=Singapore Writers Festival: Feature Singapore's unique language in literature, says poet|newspaper=The Straits Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|دوایین١=Toh|یەکەم١=Wen Li|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190827122811/https://www.straitstimes.com/lifestyle/arts/poet-feature-singapores-unique-language-in-literature|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www3.ntu.edu.sg/home/kbolton/pdf/(2014)%20Bolton%20and%20Ng.pdf |سەردێڕ=The dynamics of multilingualism in contemporary Singapore |بڵاوکەرەوە=[[Wiley-Blackwell]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180328194001/http://www3.ntu.edu.sg/home/kbolton/pdf/(2014)%20Bolton%20and%20Ng.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سینگاپوور خاوەنی کولتوورێکی مۆسیقای ھەمەجۆرە کە لە پۆپ و ڕۆکەوە دەست پێدەکات، تا دەگاتە فۆلکلۆری و کلاسیک. مۆسیقای کلاسیکیی ڕۆژاوایی ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە ژیانی کولتووریدا لە سینگاپوور، کە {{بنز|ئۆرکێسترای سەمفۆنیای سینگاپوور|en|Singapore Symphony Orchestra|lt=ئۆرکێسترای سەمفۆنیای سینگاپوور}} (SSO) لە ساڵی ١٩٧٩دا دامەزرا. ئۆرکێسترا ڕۆژاوایییە ناسراوەکانی تر لە سینگاپوور بریتین لە {{بنز|ئۆرکێسترای نیشتمانیی لاوانی سینگاپوور|en|Singapore National Youth Orchestra|lt=ئۆرکێسترای نیشتمانیی لاوانی سینگاپوور}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moe.gov.sg/snyo/ |سەردێڕ=Singapore National Youth Orchestra |وێبگە=Ministry of Education|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141009101537/http://www.moe.gov.sg/snyo/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و {{بنز|ئۆرکێسترای سەمفۆنیای برادڵ ھایتس|en|Braddell Heights Symphony Orchestra|lt=ئۆرکێسترای سەمفۆنیای برادڵ ھایتس}} کە لەسەر بنەمای کۆمەڵگەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.timeoutsingapore.com/music/feature/adrian-tan-new-music-director-braddell-heights-symphony-orchestra |سەردێڕ=Music director Adrian Tan ushers in new era for Braddell Heights Symphony Orchestra |دوایین=Ang |یەکەم=Steven |وێبگە=Time Out Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006150746/http://www.timeoutsingapore.com/music/feature/adrian-tan-new-music-director-braddell-heights-symphony-orchestra|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چەندین ئۆرکێسترا و گرووپی مۆسیقا ھەروەھا لە قوتابخانە ئامادەیییەکان و کۆلێژە بچووکەکاندا ھەن. کۆمەڵگە جیاوازەکان خاوەنی نەریتی مۆسیقاییی نەتەوەییی تایبەت بە خۆیانن: چینی، مالایی، ھیندی، و ئۆراسیایی. لەگەڵ فۆرمە نەریتییەکانی مۆسیقایان و جۆرەھا شێوازی مۆسیقای مۆدێرن، تێکەڵبوونی فۆرمە جیاوازەکان ھۆکاری فرەجۆریی مۆسیقایە لە وڵاتەکەدا.<ref name="garland">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Garland Handbook of Southeast Asian Music |editor1=Terry Miller |editor2=Sean Williams |chapter=Singapore |نووسەر=Lee Tong Soon |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٦٠٧٥-٥|ساڵ=٢٠٠٨}}</ref> گۆڕەپانی مۆسیقای شارنشینیی زیندووی نەتەوەکە وای لێکردووە ببێتە سەنتەرێک بۆ نمایشە نێونەتەوەیییەکان و ڤیستیڤاڵەکان لە ناوچەکەدا. ھەندێک لە ناسراوترین گۆرانیبێژەکانی پۆپ لە سینگاپوور بریتین لە {{بنز|ستێفانی سون|en|Stefanie Sun|lt=ستێفانی سون}}، {{بنز|جەی جەی لین|en|JJ Lin|lt=جەی جەی لین}}، {{بنز|لیانگ وێرن فووک|en|Liang Wern Fook|lt=لیانگ وێرن فووک}}، {{بنز|تەوفیق باتیسا|en|Taufik Batisah|lt=تەوفیق باتیسا}} و {{بنز|دیک لی|en|Dick Lee|lt=دیک لی}}، کە بەناوبانگە بە دانانی ئاواز بۆ گۆرانییەکانی تایبەت بە {{بنز|ڕۆژی نیشتمانی (سینگاپوور)|en|National Day (Singapore)|lt=ڕۆژی نیشتمانی}}، لەوانەش ''ماڵەوە'' (Home).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=An A-Z of the nation's iconic talents |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=The Sunday Times}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=NN |یەکەم١=Soorya Kiran |سەردێڕ=Here's why Stefanie Sun's a Singapore icon |ناونیشان=http://www.asiaone.com/entertainment/heres-why-stefanie-suns-singapore-icon|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=AsiaOne |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> === ڕاگەیاندن === [[File:Singapore Former-Hill-Street-Police-Station-02.jpg|thumb|left|{{بنز|وەزارەتی پەیوەندییەکان و زانیاری|en|Ministry of Communications and Information|lt=وەزارەتی پەیوەندییەکان و زانیاری}} سەرپەرشتیی پەرەپێدانی {{بنز|تەکنۆلۆژیای زانیاری و پەیوەندی|en|infocomm|lt=ئینفۆکۆم}}، ڕاگەیاندن و {{بنز|ھونەرەکان|en|the arts|lt=ھونەرەکان}} دەکات.]] ئەو کۆمپانیایانەی پەیوەستن بە حکوومەتەوە بەشێکی زۆری ڕاگەیاندنی ناوخۆیی لە سینگاپوور کۆنترۆڵ دەکەن.<ref name="freedomhouse_a">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&country=7915&year=2010 |سەردێڕ=Country Report 2010 Edition |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ساڵ=٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101215114121/http://freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2010&country=7915|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{بنز|میدیاکۆرپ|en|MediaCorp|lt=میدیاکۆرپ}} زۆربەی {{بنز|تەلەڤیزیۆن لە سینگاپوور|en|Television in Singapore|lt=کەناڵە تەلەڤیزیۆنییە بێبەرامبەرەکان}} و {{بنز|پێڕستی وێستگەکانی ڕادیۆ لە سینگاپوور|en|List of radio stations in Singapore|lt=وێستگەکانی ڕادیۆی بێبەرامبەر}} لە سینگاپوور بەڕێوەدەبات. کۆی گشتی شەش کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی بێبەرامبەر ھەن کە لەلایەن میدیاکۆرپەوە پێشکەش دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TV Guide |ناونیشان=https://www.mewatch.sg/channel-guide|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=meWATCH}}</ref> {{بنز|ستارھەب تی ڤی|en|StarHub TV|lt=ستارھەب تی ڤی}} و {{بنز|سینگتێل تی ڤی|en|Singtel TV|lt=سینگتێل تی ڤی}} ھەروەھا خزمەتگوزاریی {{بنز|ئای پی تی ڤی|en|IPTV|lt=ئای پی تی ڤی}} (IPTV) پێشکەش دەکەن لەگەڵ کەناڵەکان لە سەرانسەری جیھانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/CableTV.aspx|ناونیشانی{{بەستەری مردوو|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦ }} ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100714155808/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/CableTV.aspx%7C%DA%95%DB%95%D9%88%D8%B4%DB%8C ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|سەردێڕ=Cable Television |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=XIN MSN|ڕێکەوتی سەردان=1 === ڕێگا === {{See also|{{بنز|پێڕستی ڕێگاکانی دوبەی|en|List of roads in Dubai|lt=پێڕستی ڕێگاکانی دوبەی}}|سیستەمی ژمارەدانانی ڕێڕەوی دوبەی|Dubai route numbering system|پێڕستی پرد و تونێلەکانی دوبەی|List of bridges and tunnels in Dubai}} [[File:Tolerance Bridge.jpg|thumb|پردی لێبووردەیی لە {{بنز|بزنیس بەی|en|Business Bay|lt=بزنیس بەی}}]] [[File:Dubai_Road_2013.JPG|thumb|{{بنز|ڕێگای ئی ١١ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|E 11 road (United Arab Emirates)|lt=ڕێگای ئی ١١}}]] پێنج ڕێڕەوی سەرەکی – {{بنز|ڕێگای ئی ١١ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|E 11 (UAE)|lt=ئی ١١}} (ڕێگای شێخ زاید)، {{بنز|ڕێگای ئی ٣١١ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|E 311 (UAE)|lt=ئی ٣١١}} (ڕێگای شێخ محەممەد بن زاید)، {{بنز|ڕێگای ئی ٤٤ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|E 44 road (United Arab Emirates)|lt=ئی ٤٤}} (ڕێگای خێرای دوبەی-حەتتا)، {{بنز|ڕێگای ئی ٧٧ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|E 77 (UAE)|lt=ئی ٧٧}} (ڕێگای دوبەی-ئەلحەباب)، و {{بنز|ڕێگای ئی ٦٦ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|E 66 road (United Arab Emirates)|lt=ئی ٦٦}} (ڕێگای عوود مەیسا، ڕێگای دوبەی-{{بنز|عەین|en|Al Ain|lt=عەین}}، یان ڕێگای تەحنوون بن محەممەد ئال نەھیان)<ref name="GulfNews 11-2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=[[Emirates News Agency|WAM]] |سەردێڕ=Dubai-Al Ain Road renamed |بڵاوکەرەوە=[[Gulf News]] |ناونیشان=https://gulfnews.com/news/uae/transport/dubai-al-ain-road-renamed-1.2296992 |شوێن=[[Al Ain]] |ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181104020335/https://gulfnews.com/news/uae/transport/dubai-al-ain-road-renamed-1.2296992 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> – بە ناو دوبەیدا تێدەپەڕن، و شارەکە بە شارۆچکە و میرنشینەکانی ترەوە دەبەستنەوە. سەرەڕای ئەوەش، چەندین ڕێڕەوی گرنگی ناوخۆی شارەکە، وەکوو {{بنز|ڕێگای دی ٨٩ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|D 89 road (United Arab Emirates)|lt=دی ٨٩}} (ڕێگای ئال مەکتووم/ڕێگای فڕۆکەخانە)، {{بنز|ڕێگای دی ٨٥ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|D 85 road (United Arab Emirates)|lt=دی ٨٥}} (ڕێگای بەنییاس)، {{بنز|ڕێگای دی ٧٥ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|D 75 road (United Arab Emirates)|lt=دی ٧٥}} (ڕێگای شێخ ڕاشد)، {{بنز|ڕێگای دی ٧٣ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|D 73 road (United Arab Emirates)|lt=دی ٧٣}} (ڕێگای ئەلزییافە کە ئێستا ناوی شەقامی ٢ی کانوونی یەکەمە)، {{بنز|ڕێگای دی ٩٤ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|D 94 road (United Arab Emirates)|lt=دی ٩٤}} (ڕێگای جومەیرە)، و {{بنز|ڕێگای دی ٩٢ (میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان)|en|D 92 road (United Arab Emirates)|lt=دی ٩٢}} (ڕێگای ئەلخەلیج/ئەلوەسل) گەڕەکە جیاوازەکانی شارەکە بەیەکەوە دەبەستنەوە. بەشەکانی ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوای شارەکە لە ڕێگەی {{بنز|پردی ئال مەکتووم|en|Al Maktoum Bridge|lt=پردی ئال مەکتووم}}، {{بنز|پردی ئەلگەرھوود|en|Al Garhoud Bridge|lt=پردی ئەلگەرھوود}}، {{بنز|تونێلی ئەلشیندەغە|en|Al Shindagha Tunnel|lt=تونێلی ئەلشیندەغە}}، {{بنز|پەڕینەوەی بزنیس بەی|en|Business Bay Crossing|lt=پەڕینەوەی بزنیس بەی}}، و {{بنز|پردی سەرئاوکەوتووی دوبەی|en|Floating Bridge, Dubai|lt=پردی سەرئاوکەوتوو}}ەوە بەیەکەوە بەستراونەتەوە.<ref>[http://www.rta.ae/wpsv5/wps/portal/!ut/p/kcxml/04_Sj9SPykssy0xPLMnMz0vM0Y_QjzKLN4g3NvMASYGZJkb6kWhijggRX4_83FT9IH1v_QD9gtzQiHJHR0UA8kPctg!!/delta/base64xml/L3dJdyEvd0ZNQUFzQUMvNElVRS82XzBfMzZJ Completed projects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100625002211/http://www.rta.ae/wpsv5/wps/portal/!ut/p/kcxml/04_Sj9SPykssy0xPLMnMz0vM0Y_QjzKLN4g3NvMASYGZJkb6kWhijggRX4_83FT9IH1v_QD9gtzQiHJHR0UA8kPctg!!/delta/base64xml/L3dJdyEvd0ZNQUFzQUMvNElVRS82XzBfMzZJ |date=25 June 2010}}. RTA Dubai</ref> دەسەڵاتی ڕێگاوبان و گواستنەوە (RTA) سیستەمی گواستنەوەی پاسی گشتیی دوبەی بەڕێوەدەبات. سیستەمی پاسەکە خزمەتگوزاری بۆ ١٤٠ ڕێڕەو دابین دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٨دا زیاتر لە ١٠٩ ملیۆن کەسی گواستووەتەوە. تا کۆتاییی ساڵی ٢٠١٠، پێشبینی دەکرا ٢٬١٠٠ پاس لە سەرانسەری شارەکەدا لە خزمەتدا بن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/uae/dubai-buses-may-be-privatised-1.552986/ |سەردێڕ=Dubai buses may be privatised – The National Newspaper |ئیش=The National|شوێن=Abu Dhabi |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118040754/http://www.thenational.ae/news/uae-news/dubai-buses-may-be-privatised |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٦دا، دەسەڵاتی گواستنەوە دروستکردنی ٥٠٠ وێستگەی چاوەڕوانیی پاسی سەرنشینانی بە فێنککەرەوە ڕاگەیاند، و پلانی بۆ ١٬٠٠٠ وێستگەی تریش دانا لە سەرانسەری میرنشینەکاندا لە ھەنگاوێکدا بۆ ھاندانی بەکارھێنانی پاسە گشتییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/air-conditioned-bus-shelters-for-dubai-1.195356|سەردێڕ=Gulfnews: Air-conditioned bus shelters for Dubai|ئیش=Gulf News|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٠٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110830071033/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/air-conditioned-bus-shelters-for-dubai-1.195356|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١١}}</ref> دەسەڵاتی ڕێگاوبان و گواستنەوە (RTA) مۆڵەت بە سەرجەم خزمەتگوزارییەکانی تەکسی دەدات. ئەو تەکسییانەی مۆڵەتی دوبەییان ھەیە بە ئاسانی دەناسرێنەوە بە ڕەنگی کرێمیی لاشەی ئۆتۆمۆبێلەکە، لەگەڵ ڕەنگی جیاوازی سەقف کە ئاماژەیە بۆ کۆمپانیای خاوەنکارەکە. دامەزراوەی تەکسیی دوبەی، کە بەشێکە لە RTA، گەورەترین کۆمپانیای کارپێکەرە و تەکسی بە سەقفی سوورەوە بەکاردەخات. پێنج کۆمپانیای کارپێکەری تایبەت ھەن: تەکسیی میترۆ (سەقفی پرتەقاڵی)؛ تەکسیی نێتۆرک (سەقفی زەرد)؛ تەکسیی کارز (سەقفی شین)؛ تەکسیی عەرەبیا (سەقفی سەوز)؛ و تەکسیی سیتی (سەقفی مۆر). سەرەڕای ئەوەش، خزمەتگوزارییەکی تەکسی بۆ خانمان و خێزانەکان ھەیە (سەقفی پەمەیی) کە شۆفێرەکانیان ژنن، و تەنیا تایبەتە بە خزمەتکردنی ژنان و منداڵان. زیاتر لە ٣٬٠٠٠ تەکسی لە میرنشینەکەدا کار دەکەن، کە تێکڕا ڕۆژانە ١٩٢٬٠٠٠ گەشت دەکەن و نزیکەی ٣٨٥٬٠٠٠ کەس دەگوازنەوە. لە ساڵی ٢٠٠٩دا، گەشتەکانی تەکسی لە ٧٠ ملیۆن گەشت تێپەڕی، کە خزمەتی بە نزیکەی ١٤٠٫٤٥ ملیۆن سەرنشین کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/dubai-metro-gives-boost-to-public-transport-in-city-1.592986 |سەردێڕ=Dubai Metro gives boost to public transport in city| newspaper=[[Gulf News]] |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100412193111/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/dubai-metro-gives-boost-to-public-transport-in-city-1.592986|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dtc.dubai.ae/ |سەردێڕ=Dubai Taxi Corporation |بڵاوکەرەوە=Dtc.dubai.ae |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101112164616/http://dtc.dubai.ae/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dubai.com/v/cityinfo/#block_1686 |سەردێڕ=Getting Around in Dubai |بڵاوکەرەوە=dubai.com/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110924043220/http://www.dubai.com/v/cityinfo/#block_1686 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١}}</ref> === ئاسمانی === [[File:Dubai_-_International_(DXB_-_OMDB)_AN1204297.jpg|thumb|left|{{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دوبەی|en|Dubai International Airport|lt=فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دوبەی}} قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھانە بەپێی ھاتوچۆی گەشتیارانی نێونەتەوەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aci.aero/News/Releases/Most-Recent/2018/04/09/ACI-World-releases-preliminary-2017-world-airport-traffic-rankings--Passenger-traffic-Indian-and-Chinese-airports-major-contributors-to-growth---Air-cargo-Volumes-surge-at-major-hubs-as-trade-wars-threaten-|سەردێڕ=ACI World releases preliminary 2017 world airport traffic rankings Passenger traffic: Indian and Chinese airports major contributors to growth Air cargo: Volumes surge at major hubs as trade wars threaten|وێبگە=www.aci.aero|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180814121026/http://www.aci.aero/News/Releases/Most-Recent/2018/04/09/ACI-World-releases-preliminary-2017-world-airport-traffic-rankings--Passenger-traffic-Indian-and-Chinese-airports-major-contributors-to-growth---Air-cargo-Volumes-surge-at-major-hubs-as-trade-wars-threaten-|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>]] {{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دوبەی|en|Dubai International Airport|lt=فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دوبەی}} ({{بنز|کۆدی فڕۆکەخانەی ئایاتا|en|IATA airport code|lt=ئایاتا}}: DXB)، کە ناوەندی ھێڵی ئاسمانیی {{بنز|میرنشینەکان (ھێڵی ئاسمانی)|en|Emirates (airline)|lt=ئیماراتە}}، خزمەتگوزاری پێشکەش بە شاری دوبەی و میرنشینەکانی تری وڵاتەکە دەکات. فڕۆکەخانەکە {{بنز|قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی جیھان بەپێی ھاتوچۆی گەشتیاران|en|World's busiest airports by passenger traffic|lt=سێیەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھانە بەپێی ھاتوچۆی گەشتیاران}} و {{بنز|پێڕستی قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکان بەپێی ھاتوچۆی گەشتیارانی نێونەتەوەیی|en|List of busiest airports by international passenger traffic|lt=قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھانە بەپێی ھاتوچۆی گەشتیارانی نێونەتەوەیی}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2008 Annual Report |بڵاوکەرەوە=Dubai Airport |ساڵ=٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.thenational.ae/article/20080429/BUSINESS/400804065 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100111173544/http://www.thenational.ae/article/20080429/BUSINESS/400804065 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}</ref> سەرەڕای ئەوەی کە ناوەندێکی گرنگی ھاتوچۆی سەرنشینانە، فڕۆکەخانەکە {{بنز|قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی جیھان بەپێی ھاتوچۆی بار|en|World's busiest airports by cargo traffic|lt=شەشەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی بارھەڵگرە لە جیھاندا}}، کە لە ساڵی ٢٠١٤دا مامەڵەی لەگەڵ ٢٫٣٧ ملیۆن تۆن باردا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dubaiairports.ae/corporate/media-centre/press-releases/detail/dxb-takes-over-top-spot-for-international-passenger-traffic |سەردێڕ=DXB Takes Over Top Spot for International Passenger Traffic |ئیش=dubaiairports.ae |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150429044632/http://www.dubaiairports.ae/corporate/media-centre/press-releases/detail/dxb-takes-over-top-spot-for-international-passenger-traffic |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref> ھێڵی ئاسمانیی ئیمارات یەکێکە لە ھێڵە ئاسمانییە نیشتمانییەکانی ھەڵگری ئاڵای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Emirates - Ministry of Economy UAE |ناونیشان=https://www.moec.gov.ae/en/-/emirates |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240919143348/https://www.moec.gov.ae/en/-/emirates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Ministry of Economy UAE |زمان=en-US |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تاوەکوو ساڵی ٢٠١٨، لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی کاری دەکرد و خزمەتی بە زیاتر لە ١٥٠ شوێنی مەبەست دەکرد لە زیاتر لە ٧٠ وڵاتدا لە سەرانسەری شەش کیشوەردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.emirates.com/us/english/destinations_offers/destinations_and_offers.aspx|سەردێڕ=Our Destinations|ئیش=Emirates|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150512221204/http://www.emirates.com/english/destinations_offers/destinations/alldestinations.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پەرەپێدانی {{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئال مەکتووم|en|Al Maktoum International Airport|lt=فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئال مەکتووم}} ({{بنز|کۆدی فڕۆکەخانەی ئایاتا|en|IATA airport code|lt=ئایاتا}}: DWC) لە ساڵی ٢٠٠٤دا ڕاگەیەندرا. قۆناغی یەکەمی فڕۆکەخانەکە کراوەتەوە، کە ڕێڕەوێکی فڕینی گونجاو بۆ فڕۆکەی ئەی ٣٨٠ (A380)، ٦٤ شوێنی وەستانی دوور، یەک وێستگەی بارھەڵگر بە توانای ساڵانەی ٢٥٠٬٠٠٠ تۆن بار، و بینایەکی وێستگەی سەرنشینان کە نەخشێنراوە بۆ لەخۆگرتنی پێنج ملیۆن سەرنشین لە ساڵێکدا، لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gulfnews.com/business/aviation/al-maktoum-international-airport-begins-operations-1.646783|سەردێڕ=Al Maktoum International airport begins operations|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ئیش=Gulf News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100630085531/http://gulfnews.com/business/aviation/al-maktoum-international-airport-begins-operations-1.646783|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref> کاتێک تەواو دەبێت، فڕۆکەخانەی ناوەندیی جیھانیی دوبەی-ئال مەکتوومی نێونەتەوەیی دەبێتە گەورەترین فڕۆکەخانەی جیھان بە پێنج ڕێڕەوی فڕین، چوار بینای وێستگە، و توانای لەخۆگرتنی ١٦٠ ملیۆن سەرنشین و ١٢ ملیۆن تۆن بار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gulfnews.com/business/aviation/al-maktoum-international-airport-receives-first-flight-1.644057|سەردێڕ=Al Maktoum International airport receives first flight|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ئیش=Gulf News|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100623030828/http://gulfnews.com/business/aviation/al-maktoum-international-airport-receives-first-flight-1.644057|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=O'Hare |یەکەم=Maureen |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Dubai reveals massive plans for the world's busiest airport |ناونیشان=https://www.cnn.com/travel/dubai-world-cental-al-maktoum-airport-expansion/index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> === شەمەندەفەر === [[File:Dubai_Blue_Line_stel_5112_to_Creek_(52765713036).jpg|thumb|{{بنز|میترۆی دوبەی|en|Dubai Metro|lt=میترۆی دوبەی}} یەکەمین جۆری گواستنەوەی شەمەندەفەرە لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان، و یەکەمین تۆڕی شەمەندەفەری شارنشینییە لە نیمچەدوورگەی عەرەبیدا.<ref name="autogenerated1" />]] [[File:Dubai_Tram_Alstom_Citadis_402_near_Al_Sufouh.jpg|thumb|{{بنز|تڕامی دوبەی|en|Dubai Tram|lt=تڕامی دوبەی}} یەکێکە لە یەکەمین تۆڕەکانی تڕام لە جیھاندا کە بەتەواوی لەسەر بنەمای {{بنز|دابینکردنی کارەبا لەسەر ئاستی زەوی|en|ground-level power supply|lt=دابینکردنی کارەبا لەسەر ئاستی زەوی}} کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.highways.today/2017/01/12/systra-aecom-win-dubai-tram-extension/|سەردێڕ=SYSTRA and AECOM win the Dubai Tram extension|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Highways Today|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190113232247/https://www.highways.today/2017/01/12/systra-aecom-win-dubai-tram-extension/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>]] {{بنز|میترۆی دوبەی|en|Dubai Metro|lt=میترۆی دوبەی}} لە دوو ھێڵ (سوور و سەوز) پێکھاتووە کە بە ناو ناوچە دارایی و نیشتەجێبوونەکانی شارەکەدا تێدەپەڕن. لە ئەیلوولی ٢٠٠٩دا کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dubai RTA – Dubai Metro – Blue Line |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=zawya |ناونیشان=http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid151106013921?cc |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110617052450/http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid151106013921?cc |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> کۆمپانیای خزمەتگوزاریی نێونەتەوەییی بنکە لە بەریتانیا، {{بنز|سێرکۆ|en|Serco|lt=سێرکۆ}}، بەرپرسیارە لە کارپێکردنی میترۆکە. {{بنز|ھێڵی سووری میترۆی دوبەی|en|Red Line (Dubai Metro)|lt=ھێڵی سوور}} بڕبڕەی پشتی سەرەکییە، کە ٢٩ وێستگەی ھەیە (٤ ژێرزەوی، ٢٤ بەرزکراوە، و یەکێک لەسەر ئاستی زەوی) و لە وێستگەی ڕاشدییەوە تا وێستگەی ئاڵوگۆڕی ئیمارات (UAE Xchange) لە جەبەل عەلی دەڕوات. {{بنز|ھێڵی سەوزی میترۆی دوبەی|en|Green Line (Dubai Metro)|lt=ھێڵی سەوز}}، کە لە وێستگەی ئیتسالاتەوە تا وێستگەی کریک (کەنداو) دەڕوات، ٢٠ وێستگەی ھەیە (٨ ژێرزەوی، ١٢ بەرزکراوە). درێژکردنەوەیەک بۆ ھێڵی سوور کە ناوچەی ئێکسپۆ ٢٠٢٠ دەبەستێتەوە لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٢١دا کرایەوە. ھێڵێکی {{بنز|ھێڵی شین (میترۆی دوبەی)|en|Blue Line (Dubai Metro)|lt=شین}} لە قۆناغی دروستکردندایە و ھێڵێکی {{بنز|ھێڵی زێڕین (میترۆی دوبەی)|en|Gold Line (Dubai Metro)|lt=زێڕین}}یش لە قۆناغی پلانداناندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Husain |یەکەم=Zainab |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Dubai Metro Blue Line and Gold Line: Routes and station locations, explained |ناونیشان=https://gulfnews.com/living-in-uae/transport/dubai-metro-blue-line-and-gold-line-routes-and-station-locations-explained-1.500586703 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |زمان=en}}</ref> میترۆی دوبەی یەکەمین تۆڕی شەمەندەفەری شارنشینییە لە {{بنز|نیمچەدوورگەی عەرەبی|en|Arabian Peninsula|lt=نیمچەدوورگەی عەرەبی}}دا.<ref name="autogenerated1"/> شەمەندەفەرەکان بەتەواوی ئۆتۆماتیکین و بێ شۆفێرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dubai metro – the world's longest automated rail system |ناونیشان=https://www.itsinternational.com/feature/dubai-metro-worlds-longest-automated-rail-system |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=ITS International |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220430121719/https://www.itsinternational.com/feature/dubai-metro-worlds-longest-automated-rail-system |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێڵێکی {{بنز|مۆنۆرەیل|en|monorail|lt=مۆنۆرەیل}} کە پالم جومەیرە بە وشکانییەوە دەبەستێتەوە لە ٣٠ی نیسانی ٢٠٠٩دا کرایەوە.<ref name="timeout">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Palm monorail tried and tested |ناونیشان=http://www.timeoutdubai.com/knowledge/news/8723-palm-monorail-tried-and-tested |بڵاوکەرەوە=Timeoutdubai |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100115001910/http://www.timeoutdubai.com/knowledge/news/8723-palm-monorail-tried-and-tested |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}</ref> ئەمە یەکەمین مۆنۆرەیلە لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.aeconline.ae/13/pdcnewsitem/01/69/09/index_13.html|سەردێڕ=First Monorail system in the Middle East takes first paying passengers.|newspaper=AEC Online|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170203075322/http://www.aeconline.ae/13/pdcnewsitem/01/69/09/index_13.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> درێژکردنەوەیەک بۆ بەستنەوەی بە {{بنز|ھێڵی سووری میترۆی دوبەی|en|Red Line (Dubai Metro)|lt=ھێڵی سوور}}ی {{بنز|میترۆی دوبەی|en|Dubai Metro|lt=میترۆی دوبەی}}یەوە پلانی بۆ دانراوە.<ref name="gn">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Middle East's first monorail to start services in Palm Jumeirah by April |ناونیشان=http://archive.gulfnews.com/articles/08/08/07/10235187.html |ئیش=[[Gulf News]] |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090716225656/http://archive.gulfnews.com/articles/08/08/07/10235187.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٩}}</ref> تڕاموایەک کە لە ئەلسوفووح ھەڵکەوتووە بە درێژاییی {{convert|14.5|km|mi|1|abbr=on}} لەسەر ڕێگای ئەلسوفووح لە دوبەی ماریناوە تا بورجولعەرەب و مۆڵی ئیمارات دەڕوات، بە دوو شوێنی یەکتربڕین لەگەڵ ھێڵی سووری میترۆی دوبەی. بەشی یەکەم، کە ھێڵێکی تڕامی بە درێژی {{convert|10.6|km|mi|abbr=on}}ە و خزمەتی ١١ وێستگە دەکات، لە ساڵی ٢٠١٤دا کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://thedubaitram.com/about/|سەردێڕ=About|ئیش=The Dubai Tram|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160215035242/http://thedubaitram.com/about/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> قۆناغی دووەمی تڕاموایەکە پلانی ھەیە ٤ کیلۆمەتر ھێڵی تر زیاد بکات بۆ بەستنەوەی بە مۆڵی ئیماراتەوە. ھیچ ڕێکەوتێک بۆ تەواوبوونی ڕانەگەیەندراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dubai Tram |ناونیشان=https://alsufouhtram.com/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en-US}}</ref> دوبەی ڕای گەیاندووە کە بەستەرێکی سیستەمی شەمەندەفەری خێرای ئیمارات تەواو دەکات، کە پلانی بۆ دانراوە تەواوی وڵاتانی ئەنجومەنی ھاوکاریی کەنداو (کە بە {{بنز|ئەنجومەنی ھاوکاریی وڵاتانی کەنداو|en|Cooperation Council for the Arab States of the Gulf|lt=ئەنجومەنی ھاوکاریی وڵاتانی عەرەبیی کەنداو}}یش دەناسرێت)، و پاشان لەوانەیە بە {{بنز|ئەورووپا|en|Europe|lt=ئەورووپا}}وە ببەستێتەوە.{{citation needed|date=December 2022}} شەمەندەفەرە خێراکە پاڵپشتی لە گواستنەوەی سەرنشینان و باریش دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GCC Rail Network |ناونیشان=http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid190607012406 |بڵاوکەرەوە=zawya projects |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110617080242/http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid190607012406 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> کارپێکردنی شەمەندەفەری سەرنشینان لە نێوان ئەبوزەبی و فوجەیرە لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد، و وێستگەیەکی تریش لە دوبەی (جومەیرە گۆڵف ئیستەیتس) پلانی بۆ دانراوە لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦دا بکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Etihad Rail 2026: Where the first 10 stations will be located {{!}} Time Out Dubai |ناونیشان=https://www.timeoutdubai.com/news/uae-etihad-stations-exact-locations-stations-confirmed |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en-US}}</ref> === ڕێگا ئاوییەکان === [[File:Madinat Jumeirah dhow (3050971546).jpg|thumb|''{{بنز|عەبرە|en|Abra (boat)|lt=عەبرەکان}}'' و ''{{بنز|داو|en|dhows|lt=داوەکان}}'' شێوازی نەریتیی گواستنەوەی ڕێگا ئاوییەکانن.]] دوو بەندەری بازرگانیی گەورە لە دوبەیدا ھەن، {{بنز|بەندەری ڕاشد|en|Port Rashid|lt=بەندەری ڕاشد}} و {{بنز|جەبەل عەلی|en|Jebel Ali|lt=بەندەری جەبەل عەلی}}. بەندەری جەبەل عەلی گەورەترین لەنگەرگەی دەستکردی جیھانە، گەورەترین بەندەرە لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Port of Jebel Ali |ناونیشان=http://www.worldportsource.com/ports/ARE_Port_of_Jebel_Ali_1423.php |بڵاوکەرەوە=worldportsource.com |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100416070712/http://www.worldportsource.com/ports/ARE_Port_of_Jebel_Ali_1423.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> و حەوتەمین قەرەباڵغترین بەندەرە لە جیھاندا.<ref name=jebelali /> یەکێک لە شێوازە نەریتییەکانی پەڕینەوە لە {{بنز|بور دوبەی|en|Bur Dubai|lt=بور دوبەی}} بۆ {{بنز|دێرە (دوبەی)|en|Deira, Dubai|lt=دێرە}} بەکارھێنانی ''{{بنز|عەبرە|en|Abra (boat)|lt=عەبرەکان}}''ە، کە بەلەمی بچووکن و سەرنشینان بەسەر {{بنز|کەنداوی دوبەی|en|Dubai Creek|lt=کەنداوی دوبەی}}دا دەگوازنەوە، لە نێوان وێستگەکانی عەبرە لە بەستەکییە و {{بنز|ڕێگای بەنییاس|en|Baniyas Road|lt=ڕێگای بەنییاس}}.<ref>[http://www.dubai-online.com/blog/video-dubai-souk-abra-station/ Abra-services] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100817012451/http://www.dubai-online.com/blog/video-dubai-souk-abra-station/ |date=17 August 2010}} dubai-online</ref> ئاژانسی گواستنەوەی دەریایی ھەروەھا سیستەمی پاسی ئاویی دوبەیی خستووەتە کار. پاسی ئاوی خزمەتگوزارییەکی بەلەمی بەتەواوی فێنککەرەوەدارە کە شوێنە مەبەستە ھەڵبژێردراوەکانی قەراغ کەنداوەکە بەیەکەوە دەبەستێتەوە. ھەروەھا مرۆڤ دەتوانێت خزمەتگوزاریی پاسی ئاویی گەشتیاری لە دوبەی بەکاربھێنێت. نوێترین پێکھاتەی زیادکراو بۆ سیستەمی گواستنەوەی ئاوی بریتییە لە تەکسیی ئاوی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=RTA launches Water Bus System on Dubai Creek |ناونیشان=http://www.ameinfo.com/129309.html |بڵاوکەرەوە=AMEinfo |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100602074607/http://www.ameinfo.com/129309.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref> تەکسییە ئاوییەکان دەتوانن لە یەک کاتدا زۆرترین ژمارەی ٢٠ سەرنشین بگوێزنەوە کە گەشتێکی ئارام بە درێژاییی ئەلمەمزەر و دوبەی مارینا لە ڕێگەی کەنداوی دوبەیەوە دابین دەکەن. ٤٠ خاڵی ھەڵگرتنی ھەیە لە سەرانسەری دوبەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Waterways {{!}} The Official Portal of the UAE Government |ناونیشان=https://u.ae/en/information-and-services/transportation/waterways |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=u.ae |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241007091047/https://u.ae/en/information-and-services/transportation/waterways |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوبەی تا دێت زیاتر سوود لە لۆجستی و بەندەرەکانی وەردەگرێت بۆ بەشداریکردن لە بازرگانیی نێوان ئەورووپا و چین، ھەروەھا لە نێوان ئەورووپا و ئەفریقا، سەرەڕای گواستنەوەی نەوت. بۆ ئەم مەبەستە، بەندەرەکانی وەک جەبەل عەلی و مینا ڕاشد بە خێرایی فراوان دەکرێن، و وەبەرھێنان لە تەکنۆلۆژیاکانیاندا دەکرێت. وڵاتەکە لە ڕووی مێژوویی و لە ئێستاشدا بەشێکە لە {{بنز|ڕێگای ئاوریشم|en|Silk Road|lt=ڕێگای ئاوریشمی}} دەریایی کە لە کەناراوەکانی چینەوە بەرەو باشوور بە نووکی باشووری {{بنز|ھیندستان|en|India|lt=ھیندستان}}دا تێدەپەڕێت بەرەو {{بنز|مۆمباسا|en|Mombasa|lt=مۆمباسا}}، لەوێوە بە دەریای سوور و لە ڕێگەی {{بنز|نۆکەندی سوێس|en|Suez Canal|lt=نۆکەندی سوێس}}ەوە بەرەو دەریای ناوین، لەوێشەوە بۆ ناوچەی سەرووی ئادریاتیک بۆ ناوەندی باکووری ئیتالیا لە {{بنز|تریێست|en|Trieste|lt=تریێست}} لەگەڵ بەستەرە شەمەندەفەرییەکانی بە {{بنز|ئەورووپای ناوەندی|en|Central Europe|lt=ئەورووپای ناوەندی}}، ئەورووپای ڕۆژھەڵات، و {{بنز|دەریای باکوور|en|North Sea|lt=دەریای باکوور}}ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.seatrade-maritime.com/asia/china-invest-34bn-dubai-warehousing-and-trading |سەردێڕ=China to invest $3.4bn in Dubai warehousing and trading |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210129214931/https://www.seatrade-maritime.com/asia/china-invest-34bn-dubai-warehousing-and-trading |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.porttechnology.org/news/what-are-the-top-ports-in-the-middle-east/ |سەردێڕ=What are the top ports in the Middle East? |newspaper=Port Technology International |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210201132128/https://www.porttechnology.org/news/what-are-the-top-ports-in-the-middle-east/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.business.hsbc.ae/en-gb/ae/article/chinas-belt-and-road-initiative-beacons-new-trade-in-menat |سەردێڕ=China's Belt and Road Initiative beacons new trade-in MENAT |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414000706/https://www.business.hsbc.ae/en-gb/ae/article/chinas-belt-and-road-initiative-beacons-new-trade-in-menat |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == چاند == [[Image:Museum_of_the_future,_Dubai.jpeg|thumb|{{بنز|مۆزەخانەی داھاتوو|en|Museum of the Future|lt=مۆزەخانەی داھاتوو}}]] چاندی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان بە زۆری ڕەنگدانەوەی چاندی نەریتیی عەرەبییە. کاریگەریی چاندە عەرەبی و ئیسلامییەکان لەسەر نژیاروانی، مۆسیقا، پۆشاک، چێشت، و شێوازی ژیان زۆر دیارە. پێنج جار لە ڕۆژێکدا، بانگی موسڵمانان دەدرێت بۆ نوێژکردن لە {{بنز|مینارە|en|minaret|lt=مینارە}}ی ئەو مزگەوتانەی بە سەرانسەری وڵاتەکەدا بڵاوبوونەتەوە. پشووە گەورەکانی دوبەی بریتین لە {{بنز|جێژنی ڕەمەزان|en|Eid al-Fitr|lt=جێژنی ڕەمەزان}}، کە کۆتاییی {{بنز|ڕەمەزان|en|Ramadan|lt=ڕەمەزان}} نیشان دەدات، و {{بنز|ڕۆژی نیشتمانی|en|National Day|lt=ڕۆژی نیشتمانی}} (٢ی کانوونی یەکەم)، کە یادکردنەوەی پێکھێنانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Gulf News Community |ناونیشان=http://gulfnews.com/guides/life/community/how-the-uae-was-born-1.1610731 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220102503/http://gulfnews.com/guides/life/community/how-the-uae-was-born-1.1610731 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=gulfnews.com}}</ref> مۆرکە کولتوورییەکەی شارەکە وەک کۆمەڵگەیەکی مرواریدەرھێنانی بچووک و لە ڕووی نەتەوەیییەوە یەکڕەنگ، گۆڕانکاریی بەسەردا ھات بەھۆی گەیشتنی گرووپە نەتەوەیی و ھاووڵاتییە بیانییەکانی ترەوە—سەرەتا لەلایەن ئێرانییەکانەوە لە سەرەتای دەیەی ١٩٠٠ەکان، و دواتریش لەلایەن ھیندی و پاکستانییەکانەوە لە دەیەی ١٩٦٠ەکاندا. لە ساڵی ٢٠٠٥دا، ٨٤٪ی دانیشتووانی ناوچەی گەورەشاری دوبەی لە دەرەوە لەدایک ببوون، کە نزیکەی نیوەیان خەڵکی ھیندستان بوون.<ref name="migrationinformation" /> لە ساڵی ٢٠٠٦ تا ٢٠٢٢، پشووی کۆتاییی ھەفتە ھەینی و شەممە بوو، وەک سازشێک لە نێوان پیرۆزیی ڕۆژی ھەینی بۆ موسڵمانان و پشووی کۆتاییی ھەفتەی ڕۆژاوایی کە شەممە و یەکشەممەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Jonathan Sheikh-Miller |سەردێڕ=UAE Weekend Switchover |ناونیشان=http://www.ameinfo.com/95027.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110212191741/http://www.ameinfo.com/95027.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=AMEinfo}}</ref> پێش ساڵی ٢٠٠٦، پشووی کۆتاییی ھەفتە پێنجشەممە-ھەینی بوو. لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢دا، دوبەی گۆڕا بۆ ھەفتەی کارکردنی چوار-ڕۆژ-و-نیو، کە پشووی کۆتاییی ھەفتە پێکھاتبوو لە پاشنیوەڕۆی ھەینی، شەممە، و یەکشەممە لەگەڵ ڕێسای توند بۆ کرێکارە کۆچبەرە بیانییەکان.<ref>https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/11/07/uae1014.pdf Work culture of Dubai Research</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Government of Dubai Media Office |سەردێڕ=The changes to the working week system |ناونیشان=https://www.mediaoffice.ae/en/news/2021/December/07-12/The-changes-to-the-working-week-system |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230513070512/https://www.mediaoffice.ae/en/news/2021/December/07-12/The-changes-to-the-working-week-system |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Meydan Beach Club, Dubai (8668492594).jpg|right|thumb|یانەی کەنار دەریای مەیدان، جومەیرە]] بەھۆی نزیکایەتیی بازرگانیی ئاڕاستەکراو بە گەشتیاری لەلایەن زۆرێک لە دانیشتووانی دوبەی و بەرزیی ئاستی بژێویی ژیانەوە، چاندی دوبەی وردە وردە بەرەو لوکسی، دەوڵەمەندی، و ڕازاوەیی پەرەی سەندووە، لەگەڵ جەختکردنەوەیەکی زۆر لەسەر زیادەڕۆییی پەیوەست بە کات بەسەربردنەوە.<ref>Luxury Fashion Branding: Trends, Tactics, Techniques – Page 80, Uché Okonkwo – 2007.</ref><ref>Dubai – Page 100, Terry Carter – 2009.</ref><ref>Introduction to Sociology – Page 14, George Ritzer – 2012.</ref> دوبەی بە ژیانی شەوانەی ناسراوە. یانە و باڕەکان بە زۆری لە ھوتێلەکاندا دەدۆزرێنەوە بەھۆی یاساکانی تایبەت بە مەی. ''{{بنز|نیویۆرک تایمز|en|The New York Times|lt=نیویۆرک تایمز}}'' دوبەیی بە "ئەو جۆرە شارە ناوبرد کە ڕەنگە تێیدا ڕووبەڕوو بە {{بنز|مایکڵ جۆردن|en|Michael Jordan|lt=مایکڵ جۆردن}} ببیتەوە لە بودا باڕ یان بەڕێکەوت چاوت بە {{بنز|ناومی کامپبێڵ|en|Naomi Campbell|lt=ناومی کامپبێڵ}} بکەوێت کە یادی لەدایکبوونی دەگێڕێت بە ئاھەنگێکی چەند ڕۆژە".<ref name="nyt">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sherwood |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Clubs Bloom in the Desert |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/12/09/travel/09party.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151017084536/http://www.nytimes.com/2007/12/09/travel/09party.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٠|ئیش=[[The New York Times]]}}</ref> بۆنە کات بەسەربردنە ساڵانەکانی وەک {{بنز|ڤیستیڤاڵی بازاڕکردنی دوبەی|en|Dubai Shopping Festival|lt=ڤیستیڤاڵی بازاڕکردنی دوبەی}}<ref>[http://www.traveldealsfinder.com/travel-packages/dubai-shopping-festival Dubai Shopping Festival 2011] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110106131951/http://www.traveldealsfinder.com/travel-packages/dubai-shopping-festival |date=6 January 2011}} More Details</ref> (DSF) و سوپرایزەکانی ھاوینی دوبەی (DSS) زیاتر لە ٤ ملیۆن سەردانیکەر لە سەرانسەری ناوچەکەوە بۆ لای خۆیان ڕادەکێشن و داھاتی زیاتر لە ٢٫٧ ملیار دۆلار بەرھەم دەھێنن.<ref name="dsf">[http://www.dubaicityguide.com/site/dsf/milestones.asp DSF Milestones] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317124602/http://dubaicityguide.com/site/dsf/milestones.asp |date=17 March 2010}}. Dubaicityguide</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gulfnews.com/in-focus/dubai-shopping-festival/sales-will-account-for-8-of-dubai-s-gdp-1.269917 |سەردێڕ=Sales will account for 8% of Dubai's GDP |ئیش=Gulf News |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130508235712/http://gulfnews.com/in-focus/dubai-shopping-festival/sales-will-account-for-8-of-dubai-s-gdp-1.269917 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> {{بنز|کۆمەڵەی نێونەتەوەییی ڤیستیڤاڵ و بۆنەکان|en|International Festivals and Events Association|lt=کۆمەڵەی نێونەتەوەییی ڤیستیڤاڵ و بۆنەکان}} (IFEA)، کە پێشەنگترین کۆمەڵەی بازرگانیی بۆنەکانە لە جیھاندا، تاجی ''شاری ڤیستیڤاڵ و بۆنەی جیھانی IFEA بۆ ساڵی ٢٠١٢''ی کردە سەری دوبەی لە پۆلێنی ئەو شارانەی کە ژمارەی دانیشتووانیان زیاترە لە یەک ملیۆن کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dubai is world's festival city |ناونیشان=http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=/data/nationgeneral/2012/September/nationgeneral_September341.xml&section=nationgeneral |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120924032330/http://khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=%2Fdata%2Fnationgeneral%2F2012%2FSeptember%2Fnationgeneral_September341.xml&section=nationgeneral |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=khaleejtimes.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dubai crowned World Festival and Event City by IFEA |ناونیشان=http://news.definitelydubai.com/2012/09/23/dubai-crowned-world-festival-and-event-city-by-ifea/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120928152914/http://news.definitelydubai.com/2012/09/23/dubai-crowned-world-festival-and-event-city-by-ifea/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=news.definitelydubai.com}}</ref> مۆڵە گەورەکانی بازرگانی لە شارەکەدا، وەک {{بنز|دێرە سیتی سەنتەر|en|Deira City Centre|lt=دێرە سیتی سەنتەر}}، {{بنز|میردیف سیتی سەنتەر|en|Mirdiff City Centre|lt=میردیف سیتی سەنتەر}}، {{بنز|بورجومان|en|BurJuman|lt=بورجومان}}، {{بنز|مۆڵی ئیمارات|en|Mall of the Emirates|lt=مۆڵی ئیمارات}}، {{بنز|مۆڵی دوبەی|en|Dubai Mall|lt=مۆڵی دوبەی}} (دووەم گەورەترین مۆڵ لە جیھاندا)، {{بنز|دوبەی مارینا مۆڵ|en|Dubai Marina Mall|lt=دوبەی مارینا مۆڵ}}، {{بنز|دوبەی ھیڵز مۆڵ|en|Dubai Hills Mall|lt=دوبەی ھیڵز مۆڵ}}، {{بنز|دراگۆن مارت (دوبەی)|en|Dragon Mart (Dubai)|lt=دراگۆن مارت}}، {{بنز|دوبەی ڤیستیڤاڵ سیتی مۆڵ|en|Dubai Festival City Mall|lt=دوبەی ڤیستیڤاڵ سیتی مۆڵ}}، و {{بنز|مۆڵی ئیبن بەتووتە|en|Ibn Battuta Mall|lt=مۆڵی ئیبن بەتووتە}} و ھەروەھا بازاڕە نەریتییەکانی وەک {{بنز|بازاڕی زێڕی دوبەی|en|Dubai Gold Souk|lt=بازاڕی زێڕی دوبەی}}، {{بنز|بازاڕی گەورە (دوبەی)|en|Al Souk Al Kabir|lt=بازاڕی گەورە}} (کە بە مینا بازاڕ ناسراوە)، و ''بازاڕەکان''ی تر، کڕیاران لە سەرانسەری ناوچەکەوە ڕادەکێشن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.livingindubai.org/top-7-places-to-go-shopping-in-dubai/|سەردێڕ=Top 7 Places to go Shopping in Dubai – Dubai Expats Guide|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣|newspaper=Dubai Expats Guide|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202234802/http://www.livingindubai.org/top-7-places-to-go-shopping-in-dubai/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> === چێشت === [[File:Spice_Souq_Dubai_13.jpg|thumb|بەھاراتی نەریتیی ڕۆژھەڵاتی ناوین لە {{بنز|بازاڕی بەھاراتی دوبەی|en|Dubai Spice Souk|lt=بازاڕی بەھاراتی دوبەی}} لە دێرە، دوبەیی کۆن]] {{بنز|چێشتی عەرەبی|en|Arab cuisine|lt=چێشتی عەرەبی}} باوە و لە ھەموو شوێنێکی شارەکەدا بەردەستە، لە چێشتخانە بچووکەکانی ''{{بنز|شاوەرمە|en|shawarma|lt=شاوەرمە}}'' لە {{بنز|دێرە، دوبەی|en|Deira, Dubai|lt=دێرە}} و {{بنز|ئەلکەرامە، دوبەی|en|Al Karama, Dubai|lt=ئەلکەرامە}} تا دەگاتە چێشتخانەکانی ناو ھوتێلەکانی دوبەی. خواردنی خێرا، و چێشتی باشووری ئاسیا و چینیش زۆر باون و بە شێوەیەکی بەربڵاو بەردەستن. فرۆشتن و خواردنی گۆشتی بەراز ڕێکخراوە و لە ڕووی یاسایییەوە تەنیا ڕێگەپێدراوە بەو کەسانە بفرۆشرێت کە موسڵمان نین، لە ناوچە دیاریکراوەکانی سوپەرمارکێتەکان و فڕۆکەخانەکاندا.<ref name=pork>[http://www.stat-usa.gov/agworld.nsf/505c55d16b88351a852567010058449b/898e8206171d628385256d02006df0d7/$FILE/TC3003.PDF Food and Agricultural Import Regulations and Standards] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226222518/http://www.stat-usa.gov/agworld.nsf/505c55d16b88351a852567010058449b/898e8206171d628385256d02006df0d7/%24FILE/TC3003.PDF |date=26 February 2008}}. ''GAIN Report''. United States Department of Agriculture</ref> بە ھەمان شێوە، فرۆشتنی خواردنەوە کحولییەکانیش ڕێکخراوە. مۆڵەتی کحول پێویستە بۆ کڕینی، بەڵام لە باڕەکانی ھوتێلەکان و چێشتخانەکاندا بەردەستە.<ref name="Dubai Culture">{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20100306150956/http://www.dubai-livethedream.com/dubai-culture.html Dubai Culture]}} dubai-livethedream.com</ref> دوکانەکانی ''{{بنز|نێرگەلە|en|Hookah|lt=نێرگەلە}}'' و ''{{بنز|قاوە|en|coffee|lt=قاوە (قەھوە)}}'' ھەروەھا باون لە دوبەیدا. {{بنز|برنجی بریانی|en|Biryani|lt=بریانی}} ھەروەھا خواردنێکی باوە لە دوبەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.zomato.com/dubai/best-biryani-restaurants |سەردێڕ=Biryani in Dubai |بڵاوکەرەوە=zomato.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160207234027/https://www.zomato.com/dubai/best-biryani-restaurants |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> یەکەمین ڤیستیڤاڵی خۆراکی دوبەی لە نێوان ٢١ی شوبات و ١٥ی ئازاری ٢٠١٤ بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dubaifoodfestival.com/dff-2015/ |سەردێڕ=Dubai Food Festival |بڵاوکەرەوە=Dubai Food Festival |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141115191601/http://www.dubaifoodfestival.com/dff-2015/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> ئامانجی بۆنەکە یادکردنەوەی پێگەی دوبەی بوو وەک پایتەختی چێشتلێنانی ناوچەکە. ڤیستیڤاڵەکە دیزاین کرابوو بۆ پیشاندانی ھەمەجۆریی تام و چێشتە پێشکەشکراوەکان لە دوبەیدا، کە خواردنی زیاتر لە ٢٠٠ نەتەوەی جیاوازی لەخۆگرتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://vision.ae/en/articles/taste_of_culture_dubai_food_festival |سەردێڕ=Taste of culture: Dubai Food Festival |بڵاوکەرەوە=Vision.ae |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|نووسەر=East, Ben |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141030181910/http://vision.ae/en/articles/taste_of_culture_dubai_food_festival |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> ڤیستیڤاڵی داھاتووی خۆراک لە نێوان ٢٣ی شوباتی ٢٠١٧ و ١١ی ئازاری ٢٠١٧ بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.visitdubai.com/en/events/dubai-food-festival-2017|سەردێڕ=Dubai Food Festival 2017|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161010012413/http://www.visitdubai.com/en/events/dubai-food-festival-2017|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> === کات بەسەربردن === [[File:DubaiOpera.jpg|thumb|left|{{بنز|ئۆپێرای دوبەی|en|Dubai Opera|lt=ئۆپێرای دوبەی}}]] ئۆپێرای دوبەی لە ٣١ی ئابی ٢٠١٦دا لە ناوەندی دوبەی دەرگاکانی کردەوە بە پێشکەشکردنێک لەلایەن {{بنز|پلاسیدۆ دۆمینگۆ|en|Plácido Domingo|lt=پلاسیدۆ دۆمینگۆ}}وە. شوێنەکە ناوەندێکی ھونەرە نمایشییە فرەکارەکانی ٢٠٠٠-کورسیکەیە کە دەتوانێت نەک تەنیا میوانداریی نمایشە شانۆیییەکان، کۆنسێرتەکان، و ئۆپێراکان بکات، بەڵکوو بۆ ئاھەنگەکانی ھاوسەرگیری، شێوی گەورە، خوانی فەرمی، و کۆنفرانسەکانیش بەکاردێت. فیلمە عەرەبییەکان باون لە دوبەی و ئیماراتدا. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە، شارەکە میوانداریی {{بنز|ڤیستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دوبەی|en|Dubai International Film Festival|lt=ڤیستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دوبەی}}ی ساڵانە دەکات کە وەک شوێنێک بۆ پیشاندانی بەھرەی فیلمسازیی عەرەبی و ڕۆژھەڵاتی ناوین کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dubaifilmfest.com/en/about-diff/what-is-diff.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080822190629/http://www.dubaifilmfest.com/en/about-diff/what-is-diff.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=About Dubai Film Festival (DFF)|بڵاوکەرەوە=7th Dubai International Film Festival|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> {{بنز|ڤیستیڤاڵی دیزەرت ڕۆکی دوبەی|en|Dubai Desert Rock Festival|lt=ڤیستیڤاڵی ڕۆکی بیابانی دوبەی}} ھەروەھا ڤیستیڤاڵێکی تری گەورە بوو کە لە ھونەرمەندانی ھێڤی مێتاڵ و ڕۆک پێکھاتبوو بەڵام ئێستا چیتر لە دوبەی بەڕێوەناچێت. یەکێک لە لایەنە کەمتر ناسراوەکانی دوبەی گرنگیی گۆڕەپانی پێشانگا گەنجەکانی {{بنز|ھونەری ھاوچەرخ|en|contemporary art|lt=ھونەری ھاوچەرخ}}ە. لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە، پێشانگا پێشەنگەکانی ھونەری ھاوچەرخی وەک کاربۆن ١٢ دوبەی (Carbon 12 Dubai)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://carbon12dubai.com/ |سەردێڕ=Carbon 12's website |بڵاوکەرەوە=Carbon12dubai.com |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130331144906/http://carbon12dubai.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref> ھونەری سەوز (Green Art)، پێشانگای ئیزابێل ڤان دێن ئایندێ، و ھێڵی سێیەم (The Third Line) شارەکەیان ھێناوەتە سەر نەخشەی ھونەری نێونەتەوەیی. {{بنز|ھونەری دوبەی|en|Art Dubai|lt=ئارت دوبەی}}، کە پێشانگایەکی ھونەریی گەشەسەندوو و ناوداری ناوچەکەیە، ھەروەھا بەشداربوویەکی سەرەکییە لە پەرەپێدانی گۆڕەپانی ھونەری ھاوچەرخدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theartnewspaper.com/news/art-dubai-adds-artist-residencies|سەردێڕ=Art Dubai to show international artists' vision of the UAE|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=The Art Newspaper|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190827132616/https://www.theartnewspaper.com/news/art-dubai-adds-artist-residencies|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|شانۆی ھونەری دیجیتاڵی|en|Theatre of Digital Art|lt=شانۆی ھونەری دیجیتاڵی}}ی دوبەی (ToDA) لە ساڵی ٢٠٢٠دا کرایەوە و {{بنز|ھونەری دیجیتاڵی|en|digital art|lt=ھونەری دیجیتاڵی}}ی نوقمکەر پێشکەش دەکات، لەوانەش بەرھەمی ھاوچەرخ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://whatson.ae/2020/10/the-incredible-theatre-of-digital-art-open-its-doors-this-month/ |سەردێڕ=The incredible Theatre of Digital Art open its doors this month |یەکەم=Aarti |دوایین=Saundalkar |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=whatson.ae |شوێن=UAE |بڵاوکەرەوە=What's On |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209142552/https://whatson.ae/2020/10/the-incredible-theatre-of-digital-art-open-its-doors-this-month/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ڕاگەیاندن === [[File:Singapore Former-Hill-Street-Police-Station-02.jpg|thumb|left|{{بنز|وەزارەتی پەیوەندییەکان و زانیاری|en|Ministry of Communications and Information|lt=وەزارەتی پەیوەندییەکان و زانیاری}} سەرپەرشتیی پەرەپێدانی {{بنز|تەکنۆلۆژیای زانیاری و پەیوەندی|en|infocomm|lt=ئینفۆکۆم}}، ڕاگەیاندن و {{بنز|ھونەرەکان|en|the arts|lt=ھونەرەکان}} دەکات.]] ئەو کۆمپانیایانەی پەیوەستن بە حکوومەتەوە بەشێکی زۆری ڕاگەیاندنی ناوخۆیی لە دوبەی کۆنترۆڵ دەکەن.<ref name="freedomhouse_a"/> {{بنز|میدیاکۆرپ|en|MediaCorp|lt=میدیاکۆرپ}} زۆربەی {{بنز|تەلەڤیزیۆن لە دوبەی|en|Television in Dubai|lt=کەناڵە تەلەڤیزیۆنییە بێبەرامبەرەکان}} و {{بنز|پێڕستی وێستگەکانی ڕادیۆ لە دوبەی|en|List of radio stations in Dubai|lt=وێستگەکانی ڕادیۆی بێبەرامبەر}} لە دوبەی بەڕێوەدەبات. کۆی گشتی شەش کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی بێبەرامبەر ھەن کە لەلایەن میدیاکۆرپەوە پێشکەش دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TV Guide |ناونیشان=https://www.mewatch.sg/channel-guide|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=meWATCH}}</ref> {{بنز|ستارھەب تی ڤی|en|StarHub TV|lt=ستارھەب تی ڤی}} و {{بنز|سینگتێل تی ڤی|en|Singtel TV|lt=سینگتێل تی ڤی}} ھەروەھا خزمەتگوزاریی {{بنز|ئای پی تی ڤی|en|IPTV|lt=ئای پی تی ڤی}} (IPTV) پێشکەش دەکەن لەگەڵ کەناڵەکان لە سەرانسەری جیھانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/CableTV.aspx|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100714155808/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/CableTV.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|سەردێڕ=Cable Television |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=XIN MSN|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mda.gov.sg/POLICIES/POLICIESANDCONTENTGUIDELINES/TV/Pages/IPTV.aspx|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100714144133/http://www.mda.gov.sg/Policies/PoliciesandContentGuidelines/TV/Pages/IPTV.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|سەردێڕ=Internet Protocol Television (IPTV) |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=XIN MSN|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> {{بنز|ئێس پی ئێچ میدیا ترەست|en|SPH Media Trust|lt=ئێس پی ئێچ میدیا ترەست}}، کە دامەزراوەیەکە پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ حکوومەتدا ھەیە، بەشێکی زۆری پیشەسازیی ڕۆژنامەگەری لە دوبەی کۆنترۆڵ دەکات.<ref name="BBC Media">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15961759 |سەردێڕ=Singapore country profile |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> پیشەسازیی ڕاگەیاندنی دوبەی ھەندێک جار ڕووبەڕووی ڕەخنە بووەتەوە بەھۆی زۆر ڕێکخستنی و نەبوونی ئازادی لەلایەن گرووپەکانی مافەکانی مرۆڤەوە وەک [[ماڵی ئازادی]].<ref name="freedomhouse_a" /> دەوترێت سانسۆری خودی لە نێوان ڕۆژنامەنووساندا باوە.<ref name="BBC Media" /> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، دوبەی لە پلەی ١٢٩ەمیندا بوو لە پێوەری ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانی کە لەلایەن [[پەیامنێرانی بێسنوور]]ەوە بڵاوکراوەتەوە، کە بەرزبووەتەوە لە پلەی ١٣٩ی ساڵی پێشوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2023 World Press Freedom Index for Singapore |ناونیشان=https://rsf.org/en/country/singapore |وێبگە=RSF |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> {{بنز|دەسەڵاتی پەرەپێدانی ڕاگەیاندن|en|Media Development Authority|lt=دەسەڵاتی پەرەپێدانی ڕاگەیاندن}} ڕێکخستن بۆ ڕاگەیاندنی دوبەی دەکات، و ئیدیعای ئەوە دەکات کە ھاوسەنگی ڕادەگرێت لە نێوان داواکاری بۆ ھەڵبژاردن و پاراستن لە بەرامبەر ماددە نەشیاو و زیانبەخشەکان.<ref name="Mica">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mica.gov.sg/mica_business/b_media.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060910233826/http://www.mica.gov.sg/mica_business/b_media.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Media: Overview |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Ministry of Information, Communications and the Arts|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> خاوەندارێتیی تایبەتی سەتەلایتی تەلەڤیزیۆنی قەدەغەیە.<ref name="BBC Media" /> {{بنز|ئینتەرنێت لە دوبەی|en|Internet in Dubai|lt=ئینتەرنێت لە دوبەی}} لەلایەن کۆمپانیای خاوەندارێتیی دەوڵەتیی [[سینگتێل]]، کۆمپانیای نیمچە-دەوڵەتیی [[ستارھەب]] و {{بنز|ئێم ١|en|M1 Limited|lt=ئێم ١}} ھەروەھا چەندین {{بنز|دابینکەری خزمەتگوزاریی ئینتەرنێت|en|internet service provider|lt=دابینکەری تری خزمەتگوزاریی ئینتەرنێت}} (ISPs)ی بازرگانییەوە دابین دەکرێت کە پلانەکانی خزمەتگوزاریی نیشتەجێبوون بە خێرایی تا ٢ {{بنز|گێگابیت لە چرکەیەکدا|en|Gbit/s|lt=گێگابیت لە چرکەیەکدا}} پێشکەش دەکەن تاوەکوو بەھاری ٢٠١٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ViewQwest 2Gbps FAQ |ناونیشان=http://www.viewqwest.com/vqlp/2gbps-faq/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151021051852/http://www.viewqwest.com/vqlp/2gbps-faq/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> {{بنز|ئیکوینیکس|en|Equinix|lt=ئیکوینیکس}} (٣٣٢ بەشداربوو) و {{بنز|ئاڵوگۆڕی ئینتەرنێتی دوبەی|en|Dubai Internet Exchange|lt=ئاڵوگۆڕی ئینتەرنێتی دوبەی}} (٧٠ بەشداربوو) دوو {{بنز|خاڵی ئاڵوگۆڕی ئینتەرنێت|en|Internet exchange point|lt=خاڵی ئاڵوگۆڕی ئینتەرنێت}}ن کە تێیدا دابینکەرانی خزمەتگوزاریی ئینتەرنێت و {{بنز|تۆڕەکانی گەیاندنی ناوەڕۆک|en|Content delivery network|lt=تۆڕەکانی گەیاندنی ناوەڕۆک}} ھاتوچۆی ئینتەرنێت لە نێوان تۆڕەکانیاندا ({{بنز|سیستەمە سەربەخۆکان (ئینتەرنێت)|en|Autonomous system (Internet)|lt=سیستەمە سەربەخۆکان}}) لە شوێنە جیاوازەکانی دوبەیدا ئاڵوگۆڕ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Equinix further expands SG2 IBX data center in Singapore |ناونیشان=https://www.networksasia.net/article/equinix-further-expands-sg2-ibx-data-center-singapore.1499915580 |وێبگە=Networks Asia|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180704123248/https://www.networksasia.net/article/equinix-further-expands-sg2-ibx-data-center-singapore.1499915580|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singapore Internet Exchange |ناونیشان=https://www.imda.gov.sg/industry-development/infrastructure/next-gen-national-infocomm-infrastructure/singapore-internet-exchange |بڵاوکەرەوە=[[Info-communications Media Development Authority]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180227035254/https://www.imda.gov.sg/industry-development/infrastructure/next-gen-national-infocomm-infrastructure/singapore-internet-exchange|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ناوەڕاستی دەیەی ١٩٨٠ تا ١٩٩٠ەکاندا، دانیشتووانی دوبەی دەیانتوانی خزمەتگوزاریی ڤیدیۆتێکستی بنکە-لە-ناوخۆی {{بنز|دوبەی تەلەڤیو|en|Dubai Teleview|lt=دوبەی تەلەڤیو}} بەکاربھێنن بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ یەکتردا.<ref name="sandfort" /> دەستەواژەی ''دوورگەی زیرەک'' لە دەیەی ١٩٩٠ەکاندا سەری ھەڵدا کە ئاماژە بوو بۆ پەیوەندیی گونجان و پێشوەختەی نەتەوەی دوورگەکە لەگەڵ ئینتەرنێتدا.<ref name="sandfort">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|magazine=Wired |ناونیشان=https://www.wired.com/1993/04/sandfort/ |سەردێڕ=The Intelligent Island |یەکەم=Sandy |دوایین=Sandfort |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|magazine=Wired |ناونیشان=https://www.wired.com/1993/04/gibson-2/ |سەردێڕ=Disneyland with the Death Penalty |یەکەم=William |دوایین=Gibson |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، بە مەزەندەکراوی ٤٫٧ ملیۆن بەکارھێنەری ئینتەرنێت لە دوبەی ھەبوون، کە ٨٢٫٥٪ی دانیشتووان پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Internet Users by Country (July 2016 estimate) |ناونیشان=http://www.internetlivestats.com/internet-users-by-country/ |وێبگە=Internet Live States|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠١٦|وتەگێڕانەوە=Elaboration of data by International Telecommunication Union (ITU), United Nations Population Division, Internet & Mobile Association of India (IAMAI), World Bank.}}</ref> حکوومەتی دوبەی سانسۆری بەربڵاوی ئینتەرنێت ناکات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://opennet.net/research/profiles/singapore |سەردێڕ=Singapore |بڵاوکەرەوە=OpenNet Initiative|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١١}}</ref> بەڵام لیستێکی ھەیە لە سەد ماڵپەڕ—کە زۆربەیان پۆرنۆگرافین—کە بلۆکیان دەکات لە دەستگەیشتنی ئینتەرنێتی ماڵەوە وەک "پەیامێکی ڕەمزی بۆ ھەڵوێستی کۆمەڵگەی دوبەی بەرامبەر بە ناوەڕۆکی زیانبەخش و نەویستراو لەسەر ئینتەرنێت".<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Singapore/Story/STIStory_622871.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110119042223/http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Singapore/Story/STIStory_622871.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Impossible for S'pore to block all undesirable sites |دوایین=Wong |یەکەم=Tessa |ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore |بڵاوکەرەوە=Singapore Press Holdings |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.asiaone.com/Digital/News/Story/A1Story20080523-66562.html |سەردێڕ=MDA bans two video-sharing porn sites |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٨|نووسەر=Chua Hian Hou |ئیش=The Straits Times |شوێن=Singapore |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20080524215638/http://www.asiaone.com/Digital/News/Story/A1Story20080523-66562.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٨}}</ref> دوبەی بەرزترین ڕێژەی بەکارھێنانی [[مۆبایلی زیرەک|مۆبایلە زیرەکەکانی]] ھەیە لە جیھاندا، لە ڕاپرسییەکانی {{بنز|دیلۆیت|en|Deloitte|lt=دیلۆیت}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.todayonline.com/singapore/smartphone-penetration-singapore-highest-globally-survey |سەردێڕ=Smartphone penetration in Singapore the highest globally: Survey |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٥|ئیش=Today |شوێن=Singapore}}</ref><ref>{{cite press release |url=http://www2.deloitte.com/au/en/pages/media-releases/articles/our-mobile-world-always-on-FOMO-or-necessity-251114.html |title=Deloitte Mobile Consumer 2014 |date=25 November 2014 |publisher=Deloitte Australia |access-date=13 January 2016 |archive-date=5 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805143008/https://www2.deloitte.com/au/en/pages/media-releases/articles/our-mobile-world-always-on-FOMO-or-necessity-251114.html |url-status=dead}}</ref> و گووگڵ کۆنسیومەر بارۆمیتەر—کە بە ڕێککەوت ٨٩٪ و ٨٥٪ی دانیشتووان بوون لە ساڵی ٢٠١٤دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://digital.asiaone.com/digital/news/6-top-things-singaporeans-do-when-using-their-smartphones |سەردێڕ=6 top things that Singaporeans do when using their smartphones |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ئیش=Asiaone |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20160126050015/http://digital.asiaone.com/digital/news/6-top-things-singaporeans-do-when-using-their-smartphones |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تێکڕای گشتی بەکارھێنانی مۆبایل دەگاتە ١٤٨ بەشداربووی مۆبایل بۆ ھەر ١٠٠ کەسێک.<ref name="singstat2014mobile">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#19 |سەردێڕ=Statistics Singapore – Latest Data – Social Indicators |بڵاوکەرەوە=Singapore Department of Statistics |ساڵ=٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#19 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === چێشت === [[File:Satay stalls along Boon Tat Street next to Telok Ayer Market, Singapore - 20120629-02.jpg|right|thumb|alt=دوکانەکانی ساتای بە درێژاییی شەقامی بوون تات لە تەنیشت بازاڕی تێلۆک ئایەر، کە زیاتر بە لاو پا سات ناسراوە|ناوەندی خواردنفرۆشانی شەقامی {{بنز|لاو پا سات|en|Lau Pa Sat|lt=لاو پا سات}} لە ناوچەی دارایی. عەرەبانەکانی {{بنز|ساتای|en|Satay|lt=ساتای}} پاش تاریکبوون دێنە ئەوێ، لە شەقامێکی لاوەکیدا.]] ھەمەجۆریی چێشت لە دوبەی وەک ھۆکارێک بۆ سەردانیکردنی وڵاتەکە بانگەشەی بۆ دەکرێت، بەھۆی تێکەڵکردنی ئاسانکاری، جۆراوجۆری، کوالیتی، و نرخەکەیەوە.<ref name="Foodways">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=p5Mw_WTLhiYC&dq=singapore*+cuisine&pg=PA161 |سەردێڕ=Changing Chinese foodways in Asia |دوایین١=Wu |یەکەم١=David Y.H. |نووسەر٢=Chee Beng Tan |پەڕەکان=١٦١ ff|بڵاوکەرەوە=Chinese University Press |شوێن=Hong Kong |ژپنک=٩٧٨-٩٦٢-٢٠١-٩١٤-٠|ساڵ=٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> جۆرەکانی خواردنی ناوخۆیی بەگشتی پەیوەندییان بە نەتەوەیەکی دیاریکراوەوە ھەیە – چینی، مالایی و ھیندی؛ بەڵام فرەجۆریی چێشت زیاتر بووە بەھۆی تێکەڵکردنی شێوازە جیاوازەکان (بۆ نموونە، {{بنز|چێشتی پێراناکان|en|Peranakan cuisine|lt=چێشتی پێراناکان}}، کە تێکەڵەیەکە لە چێشتی چینی و مالایی). لە ناوەندەکانی خواردنفرۆشانی شەقامدا، بڵاوبوونەوەی کولتووری بەوە پیشان دەدرێت کە فرۆشیارە نەریتییە مالایییەکانیش خواردنی تامیلی دەفرۆشن. {{بنز|برنج و مریشکی ھاینانی|en|Hainanese chicken rice|lt=برنج و مریشکی ھاینانی}}، کە لەسەر بنەمای خواردنی ھاینانیی {{بنز|مریشکی وێنچان|en|Wenchang chicken|lt=مریشکی وێنچان}} دروست کراوە، وەک خواردنی نیشتمانیی دوبەی سەیر دەکرێت.<ref name="farleyBBC6nov2015">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Farley |یەکەم=David |سەردێڕ=The Dish Worth the 15-Hour Flight |ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشان=http://www.bbc.com/travel/story/20151105-the-singapore-dish-worth-a-15-hour-flight |بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref><ref name="lingCNN14apr2010">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ling |یەکەم=Catherine |سەردێڕ=40 Singapore foods we can't live without |ناونیشان=http://travel.cnn.com/singapore/none/40-singapore-foods-we-cant-live-without-810208/ |بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121119235745/http://travel.cnn.com/singapore/none/40-singapore-foods-we-cant-live-without-810208/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> شار-دەوڵەتەکە خاوەنی دیمەنێکی فراوانبووی خواردنە کە لە ناوەندەکانی خواردنفرۆشانی شەقام (سەراوەڵا)، شوێنەکانی خواردن (فێنککەرەوەدار)، قاوەخانەکان (سەراوەڵا کە تا دەرزەنێک فرۆشیاری شەقامی تێدایە)، کافێکان، خواردنی خێرا، چێشتخانە سادەکان، کەژواڵ، چێشتخانەی کەسایەتییە بەناوبانگەکان و چێشتخانە ئاست بەرزەکان دەگرێتەوە.<ref name=streetfood /> {{بنز|چێشتخانەی ھەوری (پەردەپۆش)|en|Cloud kitchen|lt=چێشتخانە ھەورییەکان}} و گەیاندنی خواردن ھەروەھا لە بەرزبوونەوەدان، کە ٧٠٪ی دانیشتووان لایەنی کەم مانگی جارێک لە ڕێگەی ئەپلیکەیشنەکانی گەیاندنەوە خواردن داوا دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Woo |یەکەم١=Jacqueline |سەردێڕ=Food fight! The battle for the food delivery market |ناونیشان=https://www.businesstimes.com.sg/brunch/food-fight-the-battle-for-the-food-delivery-market |ئیش=The Business Times |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=70% of Singapore consumers order from food delivery apps at least once a month – and most are spending more money in recent years |ناونیشان=https://www.businessinsider.sg/70-of-singapore-consumers-order-from-food-delivery-apps-at-least-once-a-month-and-most-are-spending-more-money-in-recent-years/ |ئیش=Business Insider Singapore |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190923055606/https://www.businessinsider.sg/70-of-singapore-consumers-order-from-food-delivery-apps-at-least-once-a-month-and-most-are-spending-more-money-in-recent-years/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> چەندین چێشتخانەی نێونەتەوەییی {{بنز|چێشتلێنەری بەناوبانگ|en|celebrity chef|lt=چێشتلێنەرە بەناوبانگەکان}} لە ناو {{بنز|ھاڤینگەھە یەکخراوەکان|en|integrated resort|lt=ھاڤینگەھە یەکخراوەکاندا}} ھەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.marinabaysands.com/guides/singapore-foodie-guide/celebrity-chef-restaurants.html |سەردێڕ= Top Celebrity Chef Restaurants in Singapore |نووسەر= <!--Staff writer(s); no by-line.--> |بڵاوکەرەوە= Marina Bay Sands |ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20260420125107/https://www.marinabaysands.com/guides/singapore-foodie-guide/celebrity-chef-restaurants.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> ڕێنماییی ئایینی بۆ خواردن بوونی ھەیە (موسڵمانەکان گۆشتی بەراز ناخۆن و ھیندووەکان گۆشتی مانگا ناخۆن)، و ھەروەھا گرووپێکی بەرچاو لە ڕووەکخۆران ھەن. {{بنز|ڤیستیڤاڵی خۆراکی دوبەی|en|Dubai Food Festival|lt=ڤیستیڤاڵی خۆراکی دوبەی}} کە ئاھەنگ بۆ چێشتی دوبەی دەگێڕێت ساڵانە لە مانگی تەممووزدا بەڕێوەدەچێت.<ref name="SFF">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.visitsingapore.com/festivals-events-singapore/annual-highlights/singapore-food-festival/ |سەردێڕ=Singapore Food Festival |بڵاوکەرەوە=Singapore Tourism Board|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> پێش دەیەی ١٩٨٠ەکان، {{بنز|خواردنی شەقام|en|street food|lt=خواردنی شەقام}} بە زۆری لەلایەن کۆچبەرانی چین، ھیندستان، و مالیزیاوە دەفرۆشرا بە کۆچبەرانی تر کە بەدوای تامێکی ئاشنادا دەگەڕان. لە دوبەی، خواردنی شەقام بۆ ماوەیەکی زۆرە پەیوەستە بە {{بنز|ناوەندی خواردنفرۆشانی شەقام|en|hawker centre|lt=ناوەندەکانی خواردنفرۆشانی شەقامەوە}} کە شوێنی دانیشتنی ھاوبەشیان ھەیە. بەگشتی، ئەم ناوەندانە چەند دەرزەنێک تا سەدان دوکانی خواردنیان تێدایە، کە ھەریەکەیان پسپۆڕن لە یەک یان چەند خواردنێکی پەیوەندیداردا.<ref name=fodor>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fieldmar |یەکەم=James |سەردێڕ=Singapore's Street Food 101 |ناونیشان=http://www.fodors.com/news/street-food-in-singapore-6276.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=Fodor's |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131022001718/http://www.fodors.com/news/street-food-in-singapore-6276.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=streetfood>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Michaels |یەکەم=Rowena |سەردێڕ=Singapore's best street food ... just don't order frog porridge |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/expat/expatlife/10204790/Singapores-best-street-food-...-just-dont-order-frog-porridge.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/expat/expatlife/10204790/Singapores-best-street-food-...-just-dont-order-frog-porridge.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=The Daily Telegraph |شوێن=London |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٣}}{{cbignore}}</ref> لە کاتێکدا خواردنی شەقام لە چەندین وڵاتدا دەدۆزرێتەوە، جۆراوجۆری و بڵاوبوونەوەی ناوەندە مەرکەزییەکانی خواردنفرۆشی کە خواردنی شەقامی کەلەپووری لە دوبەیدا پێشکەش دەکەن ناوازەیە.<ref name="Hawker2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kong |یەکەم١=Lily |سەردێڕ=Singapore Hawker Centres : People, Places, Food |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=SNP |شوێن=Singapore |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٢٤٨-١٤٩-٨}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، ١١٤ ناوەندی خواردنفرۆشی ھەبوون کە بەسەر ناوەندی شار و کۆمەڵگە نیشتەجێبوونەکانی دڵگادا بڵاوبووبوونەوە. ئەمانە لەلایەن {{بنز|ئاژانسی نیشتمانیی ژینگە|en|National Environment Agency|lt=ئاژانسی نیشتمانیی ژینگە}}وە چاودێری دەکرێن، کە ھەروەھا پلەبەندی بۆ پاکوخاوێنی ھەر دوکانێکی خواردن دادەنێت. گەورەترین ناوەندی خواردنفرۆشی دەکەوێتە نھۆمی دووەمی کۆمەڵگەی چایناتاون، و زیاتر لە ٢٠٠ دوکانی لەخۆگرتووە.<ref name="Hawker2007" /> ئەم کۆمەڵگەیە ھەروەھا نیشتمانی ھەرزانترین ژەمی خاوەن ئەستێرەی میشیلینە لە جیھاندا – قاپێک لە برنجی مریشک یان نۆدڵس بە صۆصی {{بنز|سۆسەی سۆیا|en|soy sauce|lt=سۆیا}} بە ٢ دۆلاری سینگاپووری (١٫٥٠ دۆلاری ئەمریکی). دوو دوکانی خواردنی شەقام لە شارەکەدا یەکەمینن لە جیھاندا کە خەڵاتی ئەستێرەی میشیلینیان پێبەخشراوە، کە ھەریەکەیان یەک ئەستێرەیان بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Han |یەکەم=Kirsten |سەردێڕ=Michelin star for Singapore noodle stall where lunch is half the price of a Big Mac |ناونیشان=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/aug/04/michelin-star-for-singapore-noodle-stall-where-lunch-is-half-the-price-of-a-big-mac |ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٦|شوێن=London}}</ref> === وەرزش و کات بەسەربردن === [[File:Joseph Schooling Kazan 2015.jpg|upright|thumb|{{بنز|جۆزێف سکوولینگ|en|Joseph Schooling|lt=جۆزێف سکوولینگ}} براوەی مەدالیای زێڕە و ھەڵگری ژمارەی پێوانەییی ئۆڵۆمپیادە لە یارییەکانی {{بنز|مەلەوانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ – ١٠٠ مەتری پەپوولەیی پیاوان|en|Swimming at the 2016 Summer Olympics – Men's 100 metre butterfly|lt=ڕیۆ ٢٠١٦ – ١٠٠ مەتری پەپوولەیی}}.<ref name="Schooling-Rio" />]] لە ساڵی ١٩٤٨دا، {{بنز|لۆید ڤاڵبێرگ|en|Lloyd Valberg|lt=لۆید ڤاڵبێرگ}} بەشداریی لە {{بنز|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨|en|1948 Summer Olympics|lt=ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨}} لە لەندەن کرد، کە ئەمەش وای لێکرد ببێتە یەکەم سینگاپووری کە بەشداری لە {{بنز|یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد|en|Olympic Games|lt=یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا}} بکات. پەرەپێدانی یانە وەرزشی و کات بەسەربردنە تایبەتەکان لە سەدەی ١٩یەمدا لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمی سینگاپووردا دەستی پێکرد، و ئەو یانانەی لەو سەردەمەدا دامەزران بریتی بوون لە یانەی کریکێت، {{بنز|یانەی کات بەسەربردنی سینگاپوور|en|Singapore Recreation Club|lt=یانەی کات بەسەربردنی سینگاپوور}}، یانەی مەلەوانیی سینگاپوور، و یانەی ھۆڵەندە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sportsingapore.gov.sg/sports-education/history-of-singapore-sports |سەردێڕ=History of Singapore Sports |وێبگە=Sport Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180706161703/https://www.sportsingapore.gov.sg/sports-education/history-of-singapore-sports|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یاریزانی بەرزکردنەوەی قورسایی {{بنز|تان ھۆو لیانگ|en|Tan Howe Liang|lt=تان ھۆو لیانگ}} یەکەم براوەی مەدالیای ئۆڵۆمپیادی سینگاپوور بوو، کە مەدالیای زیوی لە {{بنز|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠|en|1960 Summer Olympics|lt=یارییەکانی ڕۆمای ١٩٦٠دا}} بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_635_2005-01-10.html |سەردێڕ=Tan Howe Liang |بڵاوکەرەوە=[[National Library Board]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> سینگاپوور میوانداریی یەکەمین {{بنز|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی لاوانی ٢٠١٠|en|2010 Summer Youth Olympics|lt=ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی لاوانی ٢٠١٠}}ی کرد، کە تێیدا ٣٬٦٠٠ وەرزشوان لە ٢٠٤ نەتەوەوە لە ٢٦ وەرزشدا کێبڕکێیان کرد.<ref name="Singapore to host first edition of the Youth Olympic Games in 2010">{{cite press release |url=http://www.olympic.org/uk/news/media_centre/press_release_uk.asp?release=2492 |publisher=[[International Olympic Committee]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090311003132/http://www.olympic.org/uk/news/media_centre/press_release_uk.asp?release=2492|archive-date=11 March 2009 |date=21 February 2008 |title=Singapore to host first edition of the Youth Olympic Games in 2010|access-date=16 March 2011}}</ref> وەرزشەکانی ناوەوە و ئاوی لە باوترین وەرزشەکانن لە سینگاپووردا. لە {{بنز|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦|en|2016 Rio Olympics|lt=ئۆڵۆمپیادی ڕیۆی ٢٠١٦دا}}، جۆزێف سکوولینگ یەکەمین مەدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادی بۆ سینگاپوور بەدەستھێنا، و لە {{بنز|مەلەوانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ – ١٠٠ مەتری پەپوولەیی پیاوان|en|Swimming at the 2016 Summer Olympics – Men's 100 metre butterfly|lt=١٠٠-مەتری پەپوولەییدا}} ژمارەیەکی نوێی پێوانەییی ئۆڵۆمپیادی بە ٥٠٫٣٩ چرکە تۆمار کرد.<ref name="Schooling-Rio">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Michael Phelps taught a lesson for once – by Joseph Schooling {{!}} Andy Bull|ناونیشان=https://www.theguardian.com/sport/2016/aug/13/michael-phelps-taught-a-lesson-for-once-by-singapores-joseph-schooling|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٦|ref=London}}</ref> یاریزانانی چارۆکەوانیی سینگاپوور سەرکەوتنیان لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی بەدەستھێناوە، و تیمی {{بنز|ئۆپتیمست (بەلەم)|en|Optimist (dinghy)|lt=ئۆپتیمست}}یان وەک یەکێک لە باشترینەکانی جیھان دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asiaone.com/singapore/sailing-spore-retain-world-team-title |سەردێڕ=Sailing: S'pore retain world team title|ئیش=AsiaOne |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tnp.straitstimes.com/sports/team-singapore/singapore-sailing-needs-trailblazer |سەردێڕ=Singapore sailing needs a trailblazer |ئیش=The New Paper |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250121014800/https://tnp.straitstimes.com/sports/team-singapore/singapore-sailing-needs-trailblazer |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرەڕای قەبارەکەی، وڵاتەکە کۆنترۆڵی پێشبڕکێکانی مەلەوانیی لە {{بنز|یارییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|en|Southeast Asia Games|lt=یارییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا}}دا کردووە. تیمی تۆپی ئاوی پیاوان مەدالیای زێڕی یارییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیای بۆ ٢٧ەمین جار لە ساڵی ٢٠١٧دا بەدەستھێنا، و درێژترین زنجیرەی بردنەوەی وەرزشی سینگاپووری پاراست.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chia |یەکەم=Nicole |سەردێڕ=SEA Games: Singapore capture men's 27th water polo gold to keep country's longest sports winning streak alive |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/sport/sea-games-singapore-win-mens-27th-water-polo-gold-to-keep-countrys-longest-sporting-streak|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=The Straits Times |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> لە {{بنز|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤|en|2024 Paris Olympics|lt=ئۆڵۆمپیادی پاریسی ٢٠٢٤دا}}، {{بنز|ماکس مەدەر|en|Max Maeder|lt=ماکس مەدەر}} یەکەم مەدالیای ئۆڵۆمپیادی سینگاپووری لە {{بنز|چارۆکەوانی (وەرزش)|en|Sailing (sport)|lt=چارۆکەوانی}}دا بەدەستھێنا، و بڕۆنزی لە پێشبڕکێی {{بنز|چارۆکەوانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤ – کایتی فۆرمولای پیاوان|en|Sailing at the 2024 Summer Olympics – Men's Formula Kite|lt=کایتی فۆرمولای پیاوان}} لە ڕۆژی نیشتمانیدا بردەوە. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، ھەروەھا بچووکترین براوەی مەدالیای ئۆڵۆمپیادی سینگاپوور بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Mohan |یەکەم١=Matthew |سەردێڕ=Kitefoiler Max Maeder clinches Olympic bronze, makes history as Singapore's youngest Games medallist |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/singapore/max-maeder-olympic-medal-bronze-kitefoiling-paris-games-4537696 |وێبگە=CNA |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> تیمی تێنسی سەرمێزی ژنانی سینگاپوور براوەی مەدالیای زیو بوون لە {{بنز|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨|en|2008 Beijing Olympics|lt=ئۆڵۆمپیادی پەکینی ٢٠٠٨دا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=ir |ناونیشان=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/368387/1/.html |سەردێڕ=Olympics: First medal in 48 years for Singapore |بڵاوکەرەوە=[[Channel NewsAsia]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081122051939/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/368387/1/.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/sport/table-tennis-end-of-era-for-singapore-women-paddlers |سەردێڕ=Table tennis: End of era for Singapore women paddlers |newspaper=The Straits Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٦|دوایین١=Chua |یەکەم١=Siang Yee}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠دا بوونە پاڵەوانی جیھان کاتێک لە چین-یان بردەوە لە {{بنز|پاڵەوانێتیی تیمی تێنسی سەرمێزی جیھان|en|World Team Table Tennis Championships|lt=پاڵەوانێتیی تیمی تێنسی سەرمێزی جیھان}} لە ڕووسیا، و کۆتایییان بە زنجیرەی بردنەوەی ١٩-ساڵەی چین ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=World champs!: S'pore beat favourites China in World Team Table Tennis C'ships |ناونیشان=http://www.todayonline.com/Hotnews/EDC100531-0000074/World-champs!|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100601183945/http://www.todayonline.com/Hotnews/EDC100531-0000074/World-champs!|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠١٠|newspaper=Today |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٠|پەڕە=١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١دا، {{بنز|لۆ کین یو|en|Loh Kean Yew|lt=لۆ کین یوو}}ی سینگاپووری نازناوی "پاڵەوانی جیھان"ی بەدەستھێنا کاتێک مەدالیای زێڕی بەدمینتۆنی لە {{بنز|پاڵەوانێتییەکانی جیھانیی BWFی ٢٠٢١|en|2021 BWF World Championships|lt=پاڵەوانێتیی جیھانی BWF لە ساڵی ٢٠٢١دا}} بۆ پێشبڕکێی {{بنز|پاڵەوانێتیی جیھانی BWFی ٢٠٢١ – تاکەکەسی پیاوان|en|2021 BWF World Championships – Men's singles|lt=تاکەکەسی پیاوان}} بردەوە، کە یەکێکە لە پڕبایەخترین پاڵەوانێتییەکانی بەدمینتۆن شانبەشانی {{بنز|بەدمینتۆن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە|en|Badminton at the Summer Olympics|lt=پاڵەوانێتییەکانی بەدمینتۆن لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە}}.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singapore's Loh Kean Yew is badminton world champion |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/sport/badminton-singapores-loh-kean-yew-is-world-champion |newspaper=The Straits Times |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> خولی {{بنز|تۆپی پێ|en|association football|lt=تۆپی پێی}} سینگاپوور، {{بنز|پریمەرلیگی سینگاپوور|en|Singapore Premier League|lt=پریمەرلیگی سینگاپوور}}، لە ساڵی ١٩٩٦ بە ناوی S.League دەستی پێکرد و لە ھەشت یانە پێکھاتووە، لەوانەش یەک تیمی بیانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sleague.com/competitions/s-league/overview |سەردێڕ=S.League.com – Overview |بڵاوکەرەوە=S.League |ساڵ=٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130822234311/http://www.sleague.com/competitions/s-league/overview|ڕەوشی ناونیشان=usurped}}</ref><ref>[http://www.straitstimes.com/sport/football/football-goodbye-s-league-welcome-singapore-premier-league Football: Goodbye S-League, welcome Singapore Premier League] ''The Straits Times'', 21 March 2018</ref> {{بنز|سینگاپوور سلینگەرەکان|en|Singapore Slingers|lt=سینگاپوور سلینگەرەکان}} یەکێکە لە تیمە سەرەتایییەکانی بەشداربوو لە خولی {{بنز|خولی باسکەی ئاسێان|en|ASEAN Basketball League|lt=باسکەی ئاسێان}}، کە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.fiba.com/pages/eng/fc/news/lateNews/arti.asp?newsid=29263|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090816082403/http://www.fiba.com/pages/eng/fc/news/lateNews/arti.asp?newsid=29263|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=ASEAN Basketball League takes off |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ئیش=FIBA Asia}}</ref> {{بنز|مەیدانی پێشبڕکێی ئەسپی کرانجی|en|Kranji Racecourse|lt=مەیدانی پێشبڕکێی ئەسپی کرانجی}} لەلایەن {{بنز|یانەی تێرڤی سینگاپوور|en|Singapore Turf Club|lt=یانەی تێرڤی سینگاپوور}}ەوە بەڕێوەدەبرێت و میوانداریی چەندین پێشبڕکێ دەکات لە ھەفتەیەکدا، لەوانەش پێشبڕکێ نێونەتەوەیییەکان—بەتایبەتی {{بنز|جامی نێونەتەوەییی ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور|en|Singapore Airlines International Cup|lt=جامی نێونەتەوەییی ھێڵی ئاسمانیی سینگاپوور}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=1d288200-6af8-4539-858a-3de9408f835c |سەردێڕ=Singapore Turf Club |بڵاوکەرەوە=[[National Library Board]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> سینگاپوور لە ساڵی ٢٠٠٨دا دەستی کرد بە میوانداریکردنی خولێکی {{بنز|پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا وەن|en|Formula One World Championship|lt=پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا وەن}}، کە ئەویش {{بنز|گراند پریکسی سینگاپوور|en|Singapore Grand Prix|lt=گراند پریکسی سینگاپوورە}} لە {{بنز|سێرکێتی شەقامی مارینا بەی|en|Marina Bay Street Circuit|lt=سێرکێتی شەقامی مارینا بەی}}. ئەمە یەکەمین پێشبڕکێی شەوانەی فۆرمولا وەن بوو،<ref name="News – Singapore confirms 2008 night race">{{cite press release |title=Singapore confirms 2008 night race |publisher=[[Formula One]] |url=http://www.formula1.com/news/6063.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613015932/http://www.formula1.com/news/6063.html |date=11 May 2007|archive-date=13 June 2007|access-date=18 May 2007}}</ref> و یەکەمین پێشبڕکێی شەقامیی فۆرمولا وەن بوو لە ئاسیا.<ref name="1stStreet">{{cite press release |title=SingTel to sponsor first Singapore Grand Prix |publisher=[[Formula One]] |url=http://www.formula1.com/news/headlines/2007/11/7101.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071118105330/http://www.formula1.com/news/headlines/2007/11/7101.html|url-status=dead|archive-date=18 November 2007|access-date=10 December 2007 |date=16 November 2007}}</ref> بە بۆنەیەکی ناسراوی ناو ساڵنامەی فۆرمولا وەن دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Oi |یەکەم١=Mariko |سەردێڕ=The Big Read: To keep roaring for S'pore, F1 needs to raise its game |ناونیشان=https://www.todayonline.com/sports/big-read-keep-roaring-spore-f1-needs-raise-its-game |ئیش=TODAYonline |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٣|شوێن=Singapore}}</ref> پاڵەوانێتیی {{بنز|وەن چامپیۆنشپ|en|ONE Championship|lt=وەن چامپیۆنشپ (ONE Championship)}} لە سینگاپوور دامەزرا، کە ڕێکخەرێکی گەورەی {{بنز|ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان|en|Mixed Martial Arts|lt=ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان}} (MMA)ە لە ئاسیا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2013-03-11-sns-rt-mixed-martial-artsonefc-pixl3n0c308o-20130310-story.html |سەردێڕ=Mixed martial arts-ONE FC returning to Manila in May |وێبگە=chicagotribune.com}}</ref> == ئەمانەش ببینە == {{Portal|سینگاپوور|شارەکان|دوورگەکان|ئاسیا}} * {{بنز|پەیوەندییەکانی دەرەوەی سینگاپوور|en|Foreign relations of Singapore|lt=پەیوەندییەکانی دەرەوەی سینگاپوور}} * {{بنز|پوختەی سینگاپوور|en|Outline of Singapore|lt=پوختەی سینگاپوور}} {{Clear right}} == تێبینییەکان == {{Reflist|group=Note}} {{Notelist}} == سەرچاوەکان == === سەرچاوەکان === {{Reflist}} '''دانەپاڵ''' {{Refbegin}} * ''ئەم وتارە دەقی پاوانی گشتی لەخۆدەگرێت لە وێبگەری <span class="plainlinks">[http://www.singstat.gov.sg/ فەرمانگەی ئاماری سینگاپوور]</span>، [[وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[کتێبخانەی کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکان|کتێبخانەی کۆنگرێس]] و ''[[دە کتێبی ڕاستییەکانی جیھان|کتێبی ڕاستییەکانی جیھان]]''.'' {{Refend}} == بەرھەمە ئاماژەپێکراوەکان == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bose |یەکەم=Romen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8Q2JAAAAQBAJ |سەردێڕ=The End of the War: Singapore's Liberation and the Aftermath of the Second World War |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Marshall Cavendish]] |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٢٦١-٠٦٦-٩|شوێن=Singapore}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Legg |یەکەم=Frank |بەستەری نووسەر=Frank Legg |سەردێڕ=The Gordon Bennett Story: From Gallipoli to Singapore |بڵاوکەرەوە=[[Angus & Robertson]] |ساڵ=١٩٦٥|شوێن=Sydney, New South Wales |oclc=٣١٩٣٢٩٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miksic |یەکەم=John N. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8NJ3BgAAQBAJ |سەردێڕ=Singapore & the Silk Road of the Sea, 1300–1800 |ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[NUS Press]] |ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١-٦٩-٥٥٨-٣|شوێن=Singapore}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Smith |یەکەم=Colin |ناونیشان=https://archive.org/details/singaporeburning0000coli |سەردێڕ=Singapore Burning: Heroism and Surrender in World War II |بڵاوکەرەوە=[[Penguin Books]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-١٤-١٠١٠٣٦-٦|زنجیرە=Penguin military history |شوێن=London |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Toland |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Toland (historian) |ناونیشان=https://archive.org/details/risingsundecli00tola |سەردێڕ=The Rising Sun: The Decline and Fall of the Japanese Empire, 1936–1945 |بڵاوکەرەوە=[[Random House]] |ساڵ=١٩٧٠|شوێن=New York, NY |lccn=77-117669 |ol=25646706M}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wigmore |یەکەم=Lionel |ناونیشان=https://www.awm.gov.au/collection/RCDIG1070203 |سەردێڕ=The Japanese Thrust |بڵاوکەرەوە=[[Australian War Memorial]] |ساڵ=١٩٥٧|شوێن=Canberra}} == خوێندنەوەی زیاتر == {{Library resources box|onlinebooks=yes|by=yes}} {{Refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abshire |یەکەم=Jean E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SITDEAAAQBAJ |سەردێڕ=The History of Singapore |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Greenwood Publishing Group]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٧٧٤٢-٦|زنجیرە=The Greenwood histories of the modern nations |شوێن=Santa Barbara, Calif |oclc=٦٦٩٧٥٠٠٧٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Barr |یەکەم=Michael D. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SxKEDwAAQBAJ |سەردێڕ=Singapore: A Modern History |ساڵ=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Bloomsbury Academic]] |ژپنک=٩٧٨-١-٣٥٠-١٣٣٨٧-٧|شوێن=London; New York |oclc=on١٠٩٧٥٧٥٣٢٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Chia |editor-first=Wai Mun |editor-last2=Sng |editor-first2=Hui Ying |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AXxpDQAAQBAJ |سەردێڕ=Singapore and Asia in a Globalized World: Contemporary Economic Issues and Policies |ساڵ=٢٠٠٩|شوێن=Singapore; Hackensack, N.J |بڵاوکەرەوە=[[World Scientific]] |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٢٨١-٥٥٧-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Corfield |یەکەم=Justin J. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vhBMmG9yXgYC |سەردێڕ=Historical Dictionary of Singapore |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Scarecrow Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٧١٨٤-٧|edition=New |زنجیرە=Historical dictionaries of Asia, Oceania, and the Middle East |شوێن=Lanham (Md.)}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ghesquiere |یەکەم=Henri |سەردێڕ=Singapore's Success: Engineering Economic Growth |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[Thomson Corporation]] |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٤١٩٥-٢٨-٧|شوێن=Singapore}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sWxtDQAAQBAJ |سەردێڕ=50 Years Of Urban Planning In Singapore |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[World Scientific]] |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٤٦٥٦-٤٥-٠|editor-last=Heng |editor-first=Chye Kiang |شوێن=Singapore}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hill |یەکەم١=Michael |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i-7AOHscNewC |سەردێڕ=The Politics of Nation Building and Citizenship in Singapore |دوایین٢=Lian |یەکەم٢=Kwen Fee |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٢٠٢٥-٨|edition=Repr |زنجیرە=Politics in Asia series |شوێن=London |ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Huff |یەکەم=W. G. |ناونیشان=https://archive.org/details/economicgrowthof0000huff |سەردێڕ=The Economic Growth of Singapore: Trade and Development in the Twentieth Century |ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٣٧٠٣٧-٠|شوێن=Cambridge |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=King |یەکەم=Rodney |سەردێڕ=The Singapore Miracle, Myth and Reality |بڵاوکەرەوە=Insight Press |ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٧٧٥٥٦٧-٠-٠|edition=2. |شوێن=Inglewood, Wa |ref=none}} * {{Cite encyclopedia |editor-surname=Koh |editor-given=Tommy |editor-link=Tommy Koh |display-editors=et al |year=2006 |title=[[Singapore: The Encyclopedia]] |others=[[National Heritage Board (Singapore)|National Heritage Board]] |place=Singapore |publisher=[[Editions Didier Millet]] |isbn=981-4155-63-2}} | [https://archive.org/details/singaporeencyclo0000unse/page/n6/mode/1up لە ڕێگەی Archive.org] * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lee |یەکەم=Kuan Yew |ناونیشان=https://archive.org/details/lee-kuan-yew-from-third-world-to-first |سەردێڕ=From Third World to First: The Singapore Story, 1965–2000 |ساڵ=٢٠٠٠|شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=[[HarperCollins]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠١٩٧٧٦-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leifer |یەکەم=Michael |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wiC6pkgWToIC |سەردێڕ=Singapore's Foreign Policy: Coping with Vulnerability |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢٣٣٥٣-٨|زنجیرە=Politics in Asia |شوێن=London}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mauzy |یەکەم١=Diane K. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6zrYd4-ExqAC |سەردێڕ=Singapore Politics Under the People's Action Party |دوایین٢=Milne |یەکەم٢=R. S. |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢٤٦٥٣-٨|زنجیرە=Politics in Asia |شوێن=New York |ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Perry |یەکەم=John Curtis |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dnuuDQAAQBAJ |سەردێڕ=Singapore: Unlikely Power |ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٤٦٩٥٠-٤|شوێن=New York, NY}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Singh |یەکەم=Bilveer |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gFBBEAAAQBAJ |سەردێڕ=Understanding Singapore Politics |ساڵ=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[World Scientific]] |ژپنک=٩٧٨-٩٨١-١٢-٤٣٤٠-٠|edition=2nd |شوێن=Singapore}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tan |یەکەم=Kenneth Paul |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YNnbx98ixNkC |سەردێڕ=Renaissance Singapore? Economy, Culture, and Politics |بڵاوکەرەوە=[[NUS Press]] |ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١-٦٩-٣٧٧-٠|editor-last=Tan |editor-first=Kenneth Paul |شوێن=Singapore |ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Worthington |یەکەم=Ross |سەردێڕ=Governance in Singapore |بڵاوکەرەوە=[[RoutledgeCurzon]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٠٧-١٤٧٤-٢|شوێن=London |ref=none}} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Sister project links|Singapore|voy=Singapore|d=Q334}} * {{Wikiatlas|Singapore}} * {{Official website|https://www.gov.sg/}} دەروازەی حکوومەتی سینگاپوور * {{OSM relation|536780}} * [https://www.singstat.gov.sg/ فەرمانگەی ئاماری سینگاپوور] * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Key Facts & Figures |وێبگە=Ministry of Transport, Singapore |ناونیشان=https://www.mot.gov.sg/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣}} * [https://www.mfa.gov.sg/ وەزارەتی دەرەوە]، حکوومەتی سینگاپوور * [https://www.wikimapia.org/#y=1345015&x=103819427&z=11&l=0&m=a دیمەنی مانگی دەستکردی ویکی بۆ سینگاپوور لە WikiMapia] * [https://www.nlb.gov.sg/main/about-us "دەربارەی ئێمە"] لە دەستەی کتێبخانەی نیشتمانیی سینگاپوور؛ چەندین وتاری باش لێکۆڵراو و بەبەڵگەکراو دەربارەی ڕووداوە سەرەکییەکان و کەسایەتییە گرنگەکان، ھەروەھا بابەتەکانی پەیوەست بە چاند، نژیاروانی، سروشت، ھتد. * [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15961759 پرۆفایلی سینگاپوور] لە [[بی بی سی نیوز]] {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|وڵاتەکان}} [[پۆل:سینگاپوور| ]] [[پۆل:پایتەختەکان لە ئاسیا]] [[پۆل:ئەو وڵات و ناوچانەی چینی تێیاندا زمانێکی فەرمییە]] [[پۆل:شار-دەوڵەتەکان]] [[پۆل:کۆمارەکان لە کۆمۆنوێلس]] [[پۆل:ئەو وڵات و ناوچانەی ئینگلیزی تێیاندا زمانێکی فەرمییە]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەیییەکان]] [[پۆل:ئەو وڵات و ناوچانەی مالایی تێیاندا زمانێکی فەرمییە]] [[پۆل:باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیای دەریایی]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئاسێان]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی کۆمۆنوێلس]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ناوچە کەناراوییە ئاوەدانەکان]] [[پۆل:وڵاتە تازەپێگەیشتووەکانی دوورگەی بچووک]] [[پۆل:وڵاتان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچە دامەزراوەکانی ١٩٦٥]] [[پۆل:ئەو وڵات و ناوچانەی تامیلی تێیاندا زمانێکی فەرمییە]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٦٥ لە ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتان لە ئاسیا]] [[پۆل:ناوچە ئاوەدانە دامەزراوەکان لە ١٨١٩]] [[پۆل:ڕێکەوتنی گشتگیر و پێشکەوتوو بۆ ھاوبەشیی ئەوپەڕی زەریای پاسیفیک]] [[پۆل:چوار پڵنگەکەی ئاسیا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨١٩]] [[پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت]] [[پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٥]] qeo4xnch3xxu5hy7jihnl8js01mg7h9 0 9741 1699581 1538843 2026-11-02T14:47:07Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1699581 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {| class="infobox" style="width:20.5em; line-height:11pt; text-align:right; " cellspacing="5" cellpadding="5" |+ |- | style="background:#0093AF;" align="center" colspan="2" | <!-- Map --> '''ھارون ڕەشید''' |----- |style="background:#F5F5F5;" align="center" colspan="2" | <!-- Map --> سەردەمی زیڕینی دەوڵەتی عەبباسی |- | colspan="2" |[[پەڕگە:Hārūn al-Rashid, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|ناوەڕاست|بێچوارچێوە|250x250پیکسڵ]] |----- | style="background:#ADD8E6;" align="center" colspan="2" | |----- |ماوەی دەسەڵاتی||(٧٨٦– ٨٠٩) ز |----- |لە دایک بوونی || ٧٦٣ ز{{ھن}}لە ڕەی، ئێران |----- |بنەماڵەی دەسەڵاتدار || [[دەوڵەتی عەبباسی|عەباسییەکان]] |----- |کۆچی دوایی|| ٨٠٩ ز{{ھن}}لە توس، ئێران |----- |باوکی || محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا |----- |دایکی|| خەیزەرانی کچی عەتا |----- |لە پێش دەسەڵاتی || ئەبوموسا ھادی |----- |لە پاش دەسەڵاتی || ئەبوموسا محەممەد ئەمین |} '''ھارون ڕەشید''' پێنجەم خەلیفەی عەباسییە، ولە ناسراوترین ومەزنترین خەلیفە عەباسی وعەرەبە، لە [[عێراق]] ژیاوە وحوکمی کردووە لە نێوان ساڵانی ٧٨٦ تا ٨٠٩ز. ھارون کوڕی محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی محەممەد کوڕی عەلی کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی عەباس کوڕی عەبدول موتەلیب کوڕی ھاشم کوڕی عەبد مەناف، لە دایک بووە لە ساڵی ٧٦٣ز، دایکی خەیزەرانی کچی عەتایە، ماوەی حوکمەکەی زۆرترین گفتوگۆی لەسەرە لە ناو خەلیفە عەباسییەکاندا، کە دەڵێن لە ھەموو خەلیفە [[دەوڵەتی عەبباسی|عەباسییەکان]] تێکۆشەرتر بوو وغەزوی کردووە وگرنگی داوە بە زانست وزانایان، ھەروەک دەڵێن ئەو خەلیفەیە بووە کە ساڵێک حەجی کردووە وساڵێک غەزوی کردووە وناونراوە بە پێشەوای باوەڕداران. کۆچی دوایی کردووە لە ساڵی ٨٠٩ز دوای ئەوەی زیاتر لە بیست وسێ ساڵی لە خەلافەتدا بەسەر برد، وئەو ماوەیە بە ماوەی زێڕینی [[دەوڵەتی عەبباسی]] وجیھانی عەرەبی ناسراوە، لە شوێنێک نێژراوە کە شوێنەکەی نادیارە تا ئەمڕۆ. == گرتنە دەستی خەلافەت == [[پەڕگە:Harun Al-Rashid and the World of the Thousand and One Nights.jpg|وێنۆک|250px|وێنەی ھارونە ڕەشید لە کتێبی ھەزار ویەک شەوە (ألف لیلة و لیلة)]] موبایەعە درا بە ھارون ڕەشید لە ١٤ی ئەیلوولی ٧٨٦ز، دوای کۆچی دوایی موسا ھادی برای، وئەو کاتانە [[دەوڵەتی عەبباسی]] سنوورەکانی فراوان و دوور لەیەک بوون، درێژئەبوویەوە لە ناوەڕاستی ئاسیاوە تا [[زەریای ئەتڵەسی]]، ھەروەک لەبەردەم دەرکەوتنی ئاژاوە وشۆڕشدا بوو، پێویستی بە سەرکردەیەکی دانا وقەتعی بوو کە دەسەڵاتەکەی ئاشتی وئاسایش بڵاوبکاتەوە وسیاسەتی وڵات ڕاپەڕێنێت، وھارون ڕەشید ھەڵکەوتووبوو بۆ ئەو ئەرکە قورسە لە کاتێکا کە ئامڕازەکانی پەیوەندی تێیدا قورس بوو وبەدواداچوونی کاروبارەکان ئاسان نەبوون. == ئیشەکانی == بە حوکم وەرگرتنی ڕەشید سەردەمی پرشنگداری [[دەوڵەتی عەبباسی]] دەست پێدەکات، زانست پێش کەوت، ھونەر وئەدەب دەرکەوتن، وخۆشگوزەرانی باڵی بەسەر دەوڵەتی ئیسلامیدا کێشا، ھارون حوکمی وەرگرت لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا، کە بە دەستی خۆی گەیاندییە شکۆ وبەھێزی وگەشەسەدنی شارستانییەتی. وڕەشید ڕەقەی کردە پایتەخت لە نێوان ساڵانی ٧٩٦ تا ٨٠٨ز. وبەیتی حیکمەی لە بەغدا دامەزراند وچەندەھا کتێب ودانراوی لە ھەموو لایەکی جیھانەوە بۆ ھێنا، چەندەھا ژووری دەگرتەوە کە ھەندێکیان تەرخان کرابوون بۆ کتێب، وھەندێکیان بۆ وانە وتنەوە، وھەندێکی تریان بۆ لەبەرگرەوە و وەرگێڕ و بەرگ تێگرەکان، ولە ھەموو لایەکی جیھانەوە فێرخوازان ڕوویان دەکردە بەغدا، گەورە زانا و خوێنەر و زمانەوانەکان ڕوویان تێکرد، ومزگەوتەکان وانە وخولە زانستییەکانی لە خۆ دەگرت کە زۆربەیان لە خوێندنگە باڵاکان دەچوون لە پێشکەشکردنی زانست وردی تایبەتمەنییەکان وئازادی ڕادەربڕین وگفتوگۆدا، ھەروەک شارەکە پزیشک وئەندازیار و پیشەسازەکانی ڕاکێشا، وڕەشید خۆی ئارەزووی لە ئەدەب و فیقە و زانست بوو، ناوبانگی ڕەشید بە شێوەیەک بڵاوبوویەوە ھەتا وڵاتی ھند وچین وئەوروپا نوێنەریان ناردە لای و داوای ھاوڕێیەتیان لێ دەکرد. == ڕەشید و بەرمەکییەکان == ڕەشید دەوری خۆی گرتبوو بە گەورە سەرکردە وپیاوە بە توانا ولێھاتوەکان بە تایبەت لە بەرامیکەکان وەک یەحیای کوڕی خالید بەڕمەکی ھەتا ناکۆکی کەوتە نێوان خەلیفە ڕەشید و بەڕامیکەکان و لە ئەنجامی ئەوەدا ڕەشید بەڕامیکەکانی بەند کرد و لەسەروو ھەموویانەوە سەر گەورەکەیان یەحیای کوڕی خالید بەڕمەکی. == ڕەشیدی جەنگاوەر == ناوبانگی ھارونە ڕەشید پێش خەلافەت دەگەڕێتەوە بۆ جەنگە گەورەکانی لە دژی ڕۆم، وکاتێک خەلافەتی گرتە دەست شەڕ لە نێوانیان بەردەوام بوو، ونزیکەی ھەموو ساڵێک جارێک ڕووی ئەدا، وڕۆم لە بەردەم لێدانە بەھێزە یەک لە دوای یەکەکانی ڕەشی دا ناچار بوو داوای ئاگربەست وڕێکەوتن بکات، ئیرینی مەلیکەی ڕۆم ڕێکەوت لەگەڵ ڕەشید لە بەرامبەر ئەوە جزییەی ساڵانە بدات لە ساڵی ١٨١ک و ڕێکەوتنەکە بەردەوام بوو تا نفقور دەسەڵاتی ڕۆمی گرتە دەست ونامەی نارد بۆ ھارونە ڕەشید وڕێکەوتنەکەی ھەڵوەشاندەوە لە ساڵی ١٨٦ز. کاتێک ھارون نامەکەی خوێندەوە زۆر بە توندی توڕە بوو و لە پشتی نامەکە وەڵامی بۆ نوسی، وپاشان ھارون خۆی دەرچوو تا گەیشتە ھەرقەلە ونفقور ناچار بوو ڕێبکەوێت وجزییەی دا بەڕەشید وەک ئیرینی بەڵام دوای گەڕانەوەی ڕەشید پەیماننامەکەی ھەڵوەشاندەوە، ڕەشید گەڕایەوە بۆ شەڕ لەگەڵی وتێکی شکاند زۆر بە بەھێزی و٩٠ ھەزاری لە سوپاکەی کوشت. [[پەڕگە:Harun-Charlemagne.jpg|وێنۆک|320px|وێنەیەکی کێشراو ئاماژەیە بۆ پێشوازی ھارون ڕەشید لە وەفدێکی شارلمان]] == ڕەشید وشارڵمان == شارڵمان حاکمی شانشینی فەڕەنجە بوو، ئیمپراتۆرێکی بەھێز بوو وبەشێکی زۆری [[ئەورووپا]]ی ڕۆژاوای لەژێر دەستا بوو، ویستی ئەو مەترسییەی بیزەنتی کە لەسەری بوو کەم بکاتەوە وپلانێکی دانا بۆ ڕێکەوتن لەگەڵ ھارون ڕەشید، ھارون ڕەشیدیش پشتی ئەو ئەو تێگەیشتنە باشەی گرت کە لە نێوانیان ڕوویدا تا گەیشتە ئەوەی دیاریان دەگۆڕییەوە ھەتا لە ساڵی ٨١٢ز ئیمپڕاتۆڕی ڕۆم ناچار بوو دانی نا بە ئیمپڕاتۆرییەتی شارڵماندا، دیاری گۆڕینەوە وپەیوەندی دۆستانە لە نێوان ھارونە ڕەشید وشارلماندا ھەر بەردەوام بوو. == ڕەشید لە چاوی زانا ئیسلامی ومێژوونوسەکان == * سیوتی دەربارەی وتویەتی: لە شازادەی خەلیفەکان وبەرزترین پاشاکانی دونیا بووە غەزوو و حەجی زۆر کردووە. * ئەبو مەعالی کەلابی دەربارەی دەڵێت: سپی و بەرز و جوان و ڕەوانبێژ بووە زانست و زانستخوازانی خۆشویستووە و پیرۆزییەکانی ئیسلامی بەرز ڕاگرتووە. * زەھبی دەربارەی وتویەتی: لە خانەدانترین خەلیفەکان بووە، خاوەن حەج و تێکۆشان و غەزو و ئازایەتی بووە. == مناڵەکانی == ھارونە ڕەشید چەند کوڕێکی ھەبووە لەوانە: * [[محەممەدی ئەمین]] * [[مەئموون|عەبدوڵڵا مەئموون]] * قاسم کوڕی ڕەشید * ئەحمەد کوڕی ھارون == سەردەمی پێشکەوتنی زانستی == ئومەی ئیسلامی لە سەردەمی ڕەشید پێشکەوت و موسڵمانان شارەزابوون لەو سەردەمە لە ھەموو ھونەرەکان و لە گۆڕەپانی پزیشکی و ئەندازیاری، لەو شتە سەیرانەی کە سیوتی و[[زەھەبی]] لە ھارونە ڕەشید ئەیگێڕنەوە پێش ھەزار ساڵ بیری لە دروستکردنی کەناڵی سوەیس کردووەتەوە کە ئێستا ھەیە. == کۆچی دوایی == سەردەمەکەی تێکەڵێک بوو لە نیوان حەج وتێکۆشاندا، ھەتا ساڵی ١٩٢ک دەرچوو بۆ خۆراسان بۆ کوژاندنەوەی چەند شۆڕش وئاژاوەیەک کە دژی دەوڵەت بەرپا بوو بوو، کاتێک گەیشتە شاری توس نەخۆش کەوت ولە ٤ی نیسانی ٨٠٩ز کۆچی دوایی کرد، دوای ئەوەی نزیکەی ٢٣ ساڵ خەلافەتی لە دەستا بوو، کە ئەم ماوەیەش بە ماوەی زیڕینی [[دەوڵەتی عەبباسی]] دادەنرێت. == سەرچاوەکان == {{Wikiquote}}{{Wikisource author}}{{Commons category|Harun al-Rashid}} * تاریخ الخلفاء للسیوطی. * تاریخ الإسلام للذھبی. * سیر أعلام النبلاء للذھبی. * [https://web.archive.org/web/20110527220826/http://www.bawazir.com/Abbasid-caliphate/haroun-al-rasheed.htm أمیر المؤمنین ھارون الرشید من موقع باوزیر العباسیة الھاشمیة] * [http://www.islamonline.net/Arabic/history/1422/06/article06.shtmlھارون الرشید.. والعصر الذھبی للدولة العباسیة]{{بەستەری مردوو|url=http://www.islamonline.net/Arabic/history/1422/06/article06.shtmlھارون |date=شوباتی ٢٠١٩}} * [https://web.archive.org/web/20101111083749/http://www.al-eman.com/License.htm رخصة النقل] غیر التجاری من موقع نداء الایمان. * بعض الاضافات قمت بإضافاتھا منقولا عن کتاب الدولة العباسیة للدکتور عطیة القوصی بجامعة القاھرة - کلیة الآداب - قسم التاریخ. * [https://web.archive.org/web/20170912082556/http://alabbasiion.com/ موقع الأشراف العباسیون فی العالم] * [https://web.archive.org/web/20111110045605/http://www.ashraaf.biz/vb/forumdisplay.php?f=75 منتدی الأشراف العباسیین] * [https://web.archive.org/web/20150801041514/http://abbasid.org/ العباسیین الیوم] * سیر أعلام النبلاء/الرشید|الرشید، سیر أعلام النبلاء، الحافظ الذھبی * [https://web.archive.org/web/20120111113614/http://www.aljazeera.net/NR/exeres/7DFAAFDD-67EF-4C16-BAF2-964FA09BAA87.htm عرض کتاب: ھارون الرشید ولعبة الأمم]، المعرفة، الجزیرة نت، ٢٦ سبتمبر ٢٠٠٥ == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{cite encyclopedia|editor=Thomas Hockey|last=Brentjes|first=Sonja|author-link=Sonja Brentjes|title=Hārūn al‐Rashīd|encyclopedia=The Biographical Encyclopedia of Astronomers|publisher=Springer|year=2007|location=New York|pages=474–5|url=http://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Harun_al-Rashid_BEA.htm|isbn=978-0-387-31022-0|display-editors=etal|access-date= ١ی ئابی ٢٠٢١|archive-date=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20211013091157/https://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Harun_al-Rashid_BEA.htm|url-status=dead}} {{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|مێژووی ئیسلام|ژیاننامە|سیاسەت}} [[پۆل:ھاروون ڕەشید]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٧٦٣]] [[پۆل:مردووانی ٨٠٩]] [[پۆل:خەلیفە عەبباسییەکان]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم]] [[پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان]] o1wkgu37f5ppsdlcmre4td33pv21wpm 0 9981 1699684 1699237 2026-11-02T16:59:09Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Kiwifruits|Kiwifruits]] بۆ [[:Commons:Category:Kiwifruit|Kiwifruit]] 1699684 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Kiwi (Actinidia chinensis) 1 Luc Viatour edit.jpg|thumb|وێنەی کیوی]] '''کیوی''' میوەیەکە، توێکڵەکەی قاوەیییە و گۆشتەکەی سەوزی کاڵە. بەپێى توێژینەوەیەک ئەوە ‌دەرکەوتووە ‌کە خواردنى میوەى کیوى زۆر سوودى ھەیە بۆ تەندروستى مرۆڤ، چونکە ‌ئەو میوەیە دەوڵەمەندە ‌بە ڤیتامین C. == سوودەکانی کیوی == توێژینەوەیەک کە لە لایەن تیمێکى تایبەتى پسپۆرانى بوارى میوەجاتەوە لە شارى [[واشینگتن]] ئەنجامدراوە ئەوەیان بۆ دەرکەوتووە ‌کە میوەى کیوى زۆر سوودى ھەیە و دەوڵەمەندە ‌بە ڤیتامین C و بە شێوەیەک ئەو ڤیتامینەى تێدایە کە لە ھەر ١٠٠ گرامێکیدا بڕى ٢٠٠ - ٣٠٠ میلیگرەم ڤیتامین Cى تێدایە. ھەروەھا ئەو توێژینەوەیە ‌ئەوەشى دەرخستووە کە خوێى توخمەکانى فۆسفۆر و پتاسیۆم و ئاسن لە ناو میوەى کیوى زۆرە و ئەوەش دەبێتە ھۆکارى دابەزینى ڕێژەى کۆلیسترۆل لە ناو خوێندا و کێشى لەشیش دادەبەزێنێت. == سەرچاوەکان == *[http://www.kurdiu.org ماڵپەڕی یەکگرتوو] {{خۆراکەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕوەک|خۆراک|میوە}} {{پۆلی کۆمنز|Kiwifruit}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:ڕوەکە باخییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:میوەکان]] t0485cm7km6j335cz9hjykes8moycp3 0 10405 1699638 1519032 2026-11-02T15:38:10Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699638 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:مولد صلاح الدين.jpg|thumb|نەجمەددین ئەییووب]] '''نەجمەددین ئەییووب''' کوڕی شادی کوڕی مەروان سەرباز و سیاسەتوانێکی کوردی لەدایکبووی شاری [[دوین]] و باوکی [[سەلاحەددینی ئەییووبی]] بوو. ساڵی ١١٧٣ مرددوە. {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Najm al-Din Ayyub}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان}} [[پۆل:مردووانی ١١٧٣]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٢یەم]] [[پۆل:موسڵمانانی کورد]] [[پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ١٢ەم]] eod5v6qoaisfvqb93d73a7595730xxl 0 11313 1700079 1548947 2026-11-03T07:39:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1700079 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''کەناڵی کۆمیدی سعودیە''' کەناڵێکە سەر بەکەرتی تایبەتی سعودیەیە و بارەگاکەی لەشاری [[ڕیاز|ڕیازە]] و سەرۆکی دەزگاکەس عامر حەمودە. لەسەر مانگی عەرەب سات بە لەرەلەری ١١٧٤٧ پەخشی بەرنامەکانی دەکات. کارە کۆمیدییە کۆنەکان و تازەکان پەخش دەکات [https://web.archive.org/web/20110128203127/http://scc-tv.com/ مالپەڕی فەرمی] {{شریتی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵەکانی سعوودیە]] asbt2pcbs5i1rfcrsczuwaydfvdc3jc 0 11314 1700077 1536869 2026-11-03T07:38:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1700077 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کەناڵی ڕیسالە''' کەناڵێکی ئیسلامی میانڕەوە. کەناڵەکە کار لەسەر ئاکارە [[ئیسلام]]ی و مرۆڤییەکان و کۆکردنەوەی خێزانی عەرەب دەکات لە تەماشاکردنی تەلەڤیزیۆن، بە پێشکەشکردنی بەرنامە پەروەردەیی و کومەڵایەتی و شەرعییەکان. {{Infobox television channel|name=کەناڵی ڕیسالە|availability note=[[تەلەفزیۆنی مانگی دەستکرد|سەتەلایت]] [[تۆڕی تەلەفزیۆنی]].}} == بیرۆکە و دامەزراندن == لە ساڵی ٢٠٠٦ دامەزراوە و ئەمیری سعودی ولید تەڵاڵ دکتۆر تارق سوەیدانی وەکو بەڕێوەبەری گشتی دیاری کرد. == پەیامی کەناڵ == کاریگەری ئەرێنی لەسەر بیروباوەڕی گەلی عەرەب و پارێزگاری کردن لە دابونەریتە ئیسلامییەکان == بوارەکانی بەرنامە == * گفتوگۆ. * ئافرەتان. * زانستی. * دۆکرمێنتاری. * گواستنەوەی نوێژەکان. * ڕاپۆرتی مەیدانی. * بەرنامە اینی و خەیرییەکان. * پێشبڕکێ. == لە بەرنامەکانی == * فەڵەستین. * نەفس و ژیان. * گفتوگۆی ڕەنگاو ڕەنگ. * دەرگاکان بکەرەوە. * پەیامەکەم. * ڕەوشتمان لەتەرازوودا. * چیرۆکی کتایی. * وتاری ھەینی. * بەرەو مەککە. * نھێنییەکانی حەج. * پەیامە نورییەکان. * چیرۆکی پێغەمبەران. * فەرموودە قودسییەکان. == جێگا فەرمییەکان == [https://web.archive.org/web/20091212053421/http://www.alresalah.net/ ماڵپەڕی فەرمی] [https://web.archive.org/web/20130705003047/https://www.facebook.com/alresalah ھەژماری فەیسبووک] [https://web.archive.org/web/20160404100134/https://twitter.com/alresalahnet ھەژماری تویتەر] [https://web.archive.org/web/20120211045751/http://www.youtube.com/alresalahnet کەناڵی یوتیوب] {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|عەرەبستانی سعوودی|دەیەی ٢٠٠٠}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی لە ٢٠٠٦ دامەزراون]] [[پۆل:میدیای بەکۆمەڵی عەرەبی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:کەناڵە ئیسلامییەکان]] 6pj3lzx2c3rp57uiclz7zbomr4z38ld 0 11316 1700060 1698147 2026-11-03T07:35:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1700060 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television channel|name=کەناڵی ساحە|logo=Al Saha TV.png|sat serv 1=فرێکوێنسی ١٢١٦٩ ڕێژەی کۆدکردن: ٢٧٥٠٠ جەمسەرگیری: ڕاست FEC: ٥/٦|headquarters={{عەرەبستانی سعوودی}}|sat chan 1=[[نایلسات]]|country=٢٠٠٦}} '''کەناڵی ساحە''' کەناڵێکی گەنجانەی [[سعودیە]]، گرنگی دەدات بە وێنەی گەلی سعودی لە پیشاندان و گفتوگۆدا. لە ساڵی ١٤٢٦ی کۆچی - ٢٠٠٦ی زاینی لە وڵاتی میسر دەستی بە پەخشکرد. دروشمی کەناڵەکە بریتییە لە '''''یەک کۆمەڵگایی'''''. شاعیری سعودی (ناسر قەحتانی) بەڕێوەبەری کەناڵەکەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=تكريم قناة الساحة لسمو الأمير خالد بن سعود|ناونیشان=https://www.alyaum.com/articles/758931/%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85-%D9%82%D9%86%D8%A7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D8%A9-%D9%84%D8%B3%D9%85%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200519055558/https://www.alyaum.com/articles/758931/%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85-%D9%82%D9%86%D8%A7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D8%A9-%D9%84%D8%B3%D9%85%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کەناڵی ساحە کەناڵێکی گەنجانەی سعودیە، گرنگی دەدات بە وێنەی گەلی |ناونیشان=https://www.alriyadh.com/349044 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220916233651/https://www.alriyadh.com/349044 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{شریتی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|عەرەبستانی سعوودی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} e932wlnrwxibb7q4b24y3c04c9hsgn4 0 11694 1699766 1548992 2026-11-02T19:36:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، خۆراک-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1699766 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{شێواز}} }} '''کەرەووز''' یان کەرەڤز رووەکێکی گییاییە ناوە زانستیەکەی (Apium graveolens)ە، لە جۆری سەوزەواتە، پەلک و لاسکەکانی بە خاوی و بە کوڵاوی دەخورێن، کەرەستەی پێویستە بۆ سەلاتە/زەلاتە، شێوەی بە مەعدەنوس دەچێت بەڵام بە تام و پێکھاتە لێک جیاوازن. == نیشتمان وبڵاوبونەوەی == لەڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست وئێران وتورکیا شام وقوبرس وزۆربەی ووڵاتانی ئەورووپا. == بەکارھێنان وسودەکانی == کەرەوز سەوزەیەکی بەسودە بۆ دابەزاندنی کێش، بەھۆی ئەو ئاوەیەوە کە پارێزگاری دەکات لە پێکھاتەکانی لە ڤیتامین وتایبەتمەندی یەکانی کە (میز) ھێنەرە، لەبەر ئەوە بەکاردێت لەو ڕیجیمە خۆراکیانەی کەبەکار دێت لە ناوبردنی قەڵەوی، دەرکەوتووە لەتاقیگەدا کەرەوز ئەم پێکھاتانەی تێدایە:ڤیتامین (ئەی وبی وسی) و کانزاکانی وەکو (ئاسن ویۆد ومس و مەگنیسیۆم وپۆتاسیۆم وکالیسیۆم وفۆسفۆر، خواردنی کەرەوز بۆھەموو کەسێکی لەش ساغ وتەندروست دەگونجێت وبەکاڵی دەخورێت، جگە لەوکەسانەی کە (ڕیخۆڵەیان سستە) وەئەوانەی تووشی (بەد ھەرسی) بوون، وە بۆئەو کەسانەی کە (قەڵەوی) و ([[شەکرە]]) و (ھەوکردنی جومگەکان) و (باداری-ڕۆماتیزم) و (ھەوکردنی گورچیلە) وە بەکاردێت وەکو بەھێزکەری گشتی خانەکانی لەشی مرۆڤ و وەتەڕکەرەوەی بۆریەکای میزەڕۆ وخوێن ومیز ھێنەرو دژی بەدھەرسی وقەڵەوی یە. == پۆلین == ساڵی ١٧٥٣ [[کارلوس لینیوس]] زانای روەکناسی سویدی، باس لە کەرەووز دەکات وەک رووەکێکی جیا سەر بە خێزانی چەتری (ئەپیاسیا /Apiaceae)ە کە بێجگە لە کەرەووز مەعدەنووس و گێزەرو کومون دەگرێتەوە. == زانیاری خۆراکی == بە گوێرەی داتای وەزارەتی کشتوکاڵی ئەمریکایی<ref name="https://web.archive.org/web/20111107211648/http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/cgi-bin/list_nut_edit.pl ">وەزارەتی کشتوکالی ئەمریکا</ref> ھەر ١٠٠گرام لە کەرەووز پێکھاتووە لە: * گەرمووکە کالۆری: ٦ * چەوری: ٠٫١٧ * کاربۆھیدرات: ٢٫٩٧ * ریشال (ئەلیاف): ١٫٦ * شەکر: ١٫٨٣ * پرۆتینەکان: ٠٫٦٩ == پەراوێزەکان == {{پەراوێزەکان}} == سەرچاوەکان == [https://web.archive.org/web/20150303184216/http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/ زانیاری خۆراک لە بارەی کەرەووز] * ویکیپیدیای عەرەبی == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Apium graveolens|کەرەوز}} {{خۆراکەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ڕوەک|خۆراک|ژینناسی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]] [[پۆل:بەھارات]] [[پۆل:ڕوەکەکان]] [[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئاسیای ناوەندی]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئەفریقای باکوور]] [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] a3z76xja10etabkh6cw4ofclhy1sk1t 0 12369 1700082 567956 2026-11-03T07:39:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1700082 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{بێ سەرچاوە}} کەناڵێکی کوردی ئاسمانی وە بەجیاش لەشارەکانی [[هەولێر]] و [[سلێمانی ]] کەناڵی ناوخۆیی هەیە وەئەم کەناڵە سەر بەلایەنی یەکێتی نیشتیمانی کوردستانە زیاتر گرنگی بەلایەنی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابووری دەدات *بەڕێوبەری ئێستای کەناڵ [[لاوەند نەوزاد]] ==پڕۆگرامەکانی کەناڵی ئاسمانی گەلی کوردستان== #گەرماوگەرم #کەوانە #وێستگەکان #هاتوچۆ #گەنج لە #ئاوێزە #هونەری حەوتەم #ئامیان #سی ڤی #گلۆباڵ #دیرۆک #گەشتەکانی ئەودیوی چیا ==کەناڵە ناوخۆییەکانی== لەهەردوو شاری [[هەولێر]] و [[سلێمانی ]] کەناڵی ناوخۆۆییان هەیە کە گرنگی لبه‌ بەپەخشکردنی یاریەوەرزشیەکان و دراما تورکیە دۆبلاژکراوەکان دەدەن == ماڵپەڕی کەناڵ == * [https://web.archive.org/web/20170704083654/http://www.gksat.tv/ ماڵپەڕی گەلی کوردستان] {{کەناڵە ئاسمانییە کوردییەکان}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی]] i7kc2a0i9nts76wtfr5xzjnm7tti2ed 0 12612 1699558 1585790 2026-11-02T13:39:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، شیعە-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە) 1699558 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەربەلا | ناوی_فەرمی = {{نووسەی عەرەبی|كربلاء}} | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Karbala, Iraq.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی بارگای [[حوسێن کوڕی عەلی]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Iraq | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی کەربەلا لەسەر نەخشەی [[عێراق]] | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٧٢،٣٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٣]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!--دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەربەلا''' ({{بە عەرەبی| كربلاء}}) شارێکە لە [[عێراق]] کە کەوتووەتە ١٠٠ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژاوای شاری [[بەغدا]]. کەربەلا ناوەندی [[پارێزگای کەربەلا]]یە. بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٣ ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە١.٢٢٠٠٠٠کەسە. کەربەلا بە ھۆی [[شەڕی کەربەلا]]وە ناسراوە کە لە ساڵی ٦٨٠ی زایینیدا ڕووی دا. کەربەلا لە شارە ھەرە مەزھەبی و پیرۆزەکانی [[شیعە|شیعەکانە]]؛ چونکو کەربەلا شوێنی گۆڕی [[حوسێن کوڕی عەلی]]، ئیمامی سێیەمی شیعەکانە. ھەموو ساڵێک بە میلیۆنان کەس لە [[ئێران]]، [[عێراق]]، [[لوبنان]] و وڵاتە شیعەنشینەکانی تری دنیاوە سەردانی کەربەلا دەکەن بۆ تەواف و پرسەی بارەگاکانی ئەم شارە.<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2881835.stm</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.uga.edu/islam/iraq.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111006170511/http://www.uga.edu/islam/iraq.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == <references/> {{پۆلی کۆمنز|Karbala}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|شیعە|عێراق|جوگرافیا}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{شیعە-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] [[پۆل:کەربەلا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەربەلا]] [[پۆل:حوسێن کوڕی عەلی]] [[پۆل:شام]] sr083qsc2pea557mkyxdh9s63hmqzmz 0 15054 1699670 1675294 2026-11-02T16:35:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1699670 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ |ناو = |وێنە = [[File:Karim Benzema wearing Real Madrid home kit 2021-2022.jpg|بێچوارچێوە |]] |سەردێڕ = |ناوی تەواو = کەریم موستەفا بێنزێما |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٧<br>(٣٣ ساڵ) |شوێنی لەدایکبوون = [[لیۆن]]، فەڕەنسا |جێگای یاریکردن = [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر (تۆپی پێ)]] |یانەی ئێستا = [[یانەی ئیتیحاد|ئیتیحاد]] |ژمارەی یانە = نییە |باڵا = ١،٨٥م }} '''کەریم مستەفا بێنزیما''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: کریم بن زیمة؛ بە [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]: Karim Benzema؛ لەدایکبووی ١٩ی کانوونی یەکەمی [[١٩٨٧]]) بە ڕەچەڵەک دەچێتەوە سەر ووڵاتی [[جەزائیر]]، دایک و باوکی بە ڕاستەقینە [[جەزائیر]]ین و ھەردووکیان لە ڕەچەڵەکی کابیلیای جەزائیرن بەڵام بەھۆی ئەوەی لە فەڕەنسا لە دایک بووە و ڕەگەزنامەی ئەو ووڵاتەی ھەیە بۆیە یاری بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]] دەکات. لە ساڵی ٢٠٢٢، بووە براوەی خەڵاتی بالۆندۆر.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Benzema wins Ballon d'Or for first time|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/63288656|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> == دەستکەوتەکان == === لیۆن === * [[لیگ ١|'''خوولی فەڕەنسی''']]، ٤ جار (٢٠٠٤-٢٠٠٥) (٢٠٠٥-٢٠٠٦) (٢٠٠٦-٢٠٠٧) (٢٠٠٧-٢٠٠٨) * '''جامی فەڕەنسی''' ١ جار (٢٠٠٧-٢٠٠٨) * '''جامی پاڵەوانەکانی فەڕەنسی''' ٤ جار (٢٠٠٤-٢٠٠٥) (٢٠٠٥-٢٠٠٦) (٢٠٠٦-٢٠٠٧) (٢٠٠٧-٢٠٠٨) === ڕیال مەدرید === * [[لا لیگا|'''خولی ئیسپانی''']]، ٤ جار (٢٠١١-٢٠١٢) (٢٠١٦-٢٠١٦) (٢٠١٩-٢٠٢٠) (٢٠٢١-٢٠٢٢) * '''[[جامی سووپەری ئیسپانیا]]'''، ٤ جار ([[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٢|٢٠١٢-٢٠١٣]]) ([[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٧|٢٠١٧-٢٠١٨]]) ([[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٩|٢٠١٩-٢٠٢٠]]) ([[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٢١|٢٠٢١-٢٠٢٢]]) * [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|'''خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا''']]، ٥ جار ([[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٣–١٤|٢٠١٣–٢٠١٤]]) ([[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٥–١٦|٢٠١٥–٢٠١٦]]) ([[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٧–١٦|٢٠١٦–٢٠١٧]]) ([[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٨–١٧|٢٠١٧–٢٠١٨]]) ([[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٢٢–٢١|٢٠٢١-٢٠٢٢]]) * [[جامی شای ئیسپانیا|'''جامی شای ئیسپانیا''']]، ٢ جار (٢٠١٠–٢٠١١) (٢٠١٣–٢٠١٤) * '''[[جامی جیھانیی یانەکان]]'''، ٤ جار (٢٠١٤، ٢٠١٦، ٢٠١٧، ٢٠١٨) * [[جامی سووپەری ئەورووپا|'''جامی سووپەری ئەورووپا''']]، ٣ جار (٢٠١٤-٢٠١٥) (٢٠١٦-٢٠١٧) (٢٠١٧-٢٠١٨) * === ھەڵبژاردەی فەڕەنسا === * جامی نەتەوەکانی ئەوڕووپا بۆ خوار تەمەن ۱۷ ساڵ لە ساڵی [[۲۰٠٤]] === دەستکەوتی تاکەکەس === * باشترین یاریزانی لاوی ئەوڕووپا [[٢٠٠٨]] * باشترین یاریزان لە فەڕەنسا ۳ جار لە ساڵەکانی ۲۰۱۱، ۲۰۱۲، ۲۰۱٤ * [[تۆپی زێڕین ١٩٥٦|بالۆندۆر]] ٢٠٢٢<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == <references /> * [https://web.archive.org/web/20130601130210/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202775163178/jugador/Jugador/Benzema.htm پڕۆفایلی بنزیمە | ماڵپەڕی فەرمی یانەی ڕیال مەدرید] * [http://webarchive.loc.gov/all/20090219093038/http://www.benzema.com// ماڵپەڕی فەرمی کەریم بنزیمە] {{پێکھاتەی یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید}} ==بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ژیاننامە|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Karim Benzema}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:موسڵمانانی فەڕەنسی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]] [[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] knsnul08d12uia2ejgtnxn7mouu3pco 4 15103 1700115 1696866 2026-11-03T09:40:05Z Johannes Richter (WMDE) 63165 /* Re-using references with different details – introducing sub-referencing */ وەڵامدانەوە 1700115 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:CdRBot/Archive |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (تەکنیکی)/ئەرشیڤی %(localcounter)s |algo = old(60d) |counter = 12 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=تەکنیکی|2= بەشی '''تەکنیکیی''' دیوەخان بۆ وتووێژ لەسەر کێشە تەکنیکییەکان ''سەبارەت بە'' '''ویکیپیدیا''' بەکاردەگیرێ. ئەگەر تووشی کێشەیەکی تەکنیکی لە داڕێژەکان، ئامرازەکان، بۆتەکان و … یان لە پەڕەکانی میدیاویکی، HTML ،CSS، JS و … بوون، دەتوانن لێرەدا وتووێژی لەسەر بکەن. بەگەکان و کەلێنەکانی نەرمامێری میدیاویکی دەبێ لە [[mw:Phabricator|فابریکەیتر]]دا ([[mw:How to report a bug|چۆنێتیی ڕاپۆرتی بەگێک]]) ڕاپۆرت بکرێ. |3=وپ:دخت|4=وپ:دخ/ت}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٠٣، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٤٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٥٤، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٠٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٥:٤٤، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٤٣، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٢، ١٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٠١، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٥٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤١، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٢٨، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٥٤، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٠:٤٦، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> ١٨:٤٩، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٧:٣٧، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20. * An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٣٥، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * An experiment launched on September 29 is testing [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|article recommendations]] for new account holders who also identify as readers. By suggesting articles to read, similar to recommendations in the Wikipedia app for logged-in readers, the experiment aims to encourage new account holders to read and return to the website regularly, with the goal of increasing internal referrals by 1%. See the related [[m:Community Wishlist/W505|Community Wishlist]] proposal. * Several Wikimedia services were taken offline last week because of a [https://www.php.net/archive/2026.php#2026-10-20-1 security vulnerability in PHP]. This is because they need to be updated before they are safe to put back online. This is not a problem just for the Wikimedia movement but affects a lot of websites. You can follow updates on [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. Cloud VPS and Toolforge will take longer to bring back online. This is to make sure that applications which run on Cloud VPS or Toolforge are not affected. Tool developers can see updates and more information on the [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ Cloud-announce mailing list]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Last week we shared]] that to measure the impact of incorporating some community-requested features on logged-out reader retention, a test for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] feature would be pushed to logged-out readers. Due to an issue, we will be restarting the test, but it will be live on October 26, not November 20 as initially announced. '''Updates for editors''' * A new [[wikitech:KAPOW|bot detection system]] to better identify automated traffic that disguises itself as human visitors, is coming to the Wikimedia wikis. This might cause sudden changes to visitor statistics starting from 26 October, going back to 20 June 2026. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] which renders musical notation inside wiki pages, has been temporarily disabled on all wikis due to a security issue. Affected pages will display a notice instead of musical scores, but the underlying code remains intact. No action is needed from editors, and a fix is in progress. A separate announcement will follow when the extension is re-enabled. Read more on [[phab:T441579|Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where CodeMirror syntax highlighter appears to have been enabled in error for existing editors has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308] '''Updates for technical contributors''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, October 28 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship and sponsorship applications for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] will close on Friday, October 30th. Submit your application [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ through Pretix] before the deadline! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٤، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31199592 --> == Re-using references with different details – introducing sub-referencing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing re-use + RefPreview.png|thumb|Sub-referencing example]] Hi, I’m Johannes from Wikimedia Germany's [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English, please support us by translating this message! We’ve been working on a new feature to improve re-using references with different details: '''[[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]'''. We have deployed the feature to almost all Wikimedia wikis in the past couple of months, now we're deploying to the remaining wikis on November 2. '''What to expect?''' You will notice footnotes like [1.1] in Wikipedia articles, if citations are used with different details (e.g. different page numbers) using sub-references. We are implementing a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-held community wish]]: Many Wikipedia articles currently contain references that are almost identical but differ in details such as the page number. This leads to cluttered reference lists which make it harder for readers to quickly assess how many different sources have been used. And unlike with [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references in wikitext and VisualEditor|identical reuses]], re-using references with different details [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references with different details in wikitext|previously required duplicating the reference]], which led to longer wikitext and – [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references with different details in VisualEditor|especially in VisualEditor]] – also to more time expenditure. Existing community-created workarounds like {{tl|sfn}} have drawbacks for VisualEditor users and in the reference pop-ups (especially for mobile readers – [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#problem|more about the problem]]). [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] solves these issue: We are adding a new [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#wikitext|wikitext attribute]] <code><nowiki>details="..."</nowiki></code> – similar to the existing attribute <code><nowiki>ref name="..."</nowiki></code>. [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#visual-editor|VisualEditor users]] can use the "add details" button to insert sub-references. You can find detailed instructions [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our project page]]. We also [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published a report]] about our learnings on the first months of sub-referencing on German Wikipedia which you might find interesting. Note that sub-referencing is an ''optional'' feature, you can continue using other citation styles if you prefer to do so. '''Deployment''' We’ll deploy sub-referencing to Central Kurdish Wikipedia on November 2 ([[:phab:T440304]] – we were planning to deploy by end of October per recent [[:m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Tech News announcement]], but delays with the recent deployment train made us wait for a few more days). Please take the following action to prepare for the deployment: * Check if there are [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=ckb&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite messages] related to sub-referencing in your language. * There is a [[Special:TrackingCategories|tracking category]] for pages using sub-referencing to quickly identify any issues with the new feature. You can change the category name via [[MediaWiki:Cite-tracking-category-ref-details]]. You might want to create the category page (currently [[:پۆل:Pages that use sub-references]] due to a missing translation) using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or {{tl|پۆلی شاردراوە}} + {{tl|پۆلی شوێنکەوتن}}) to hide it from the default reader’s view – and add it to [[:d:Q129764848]]. * We've listed more information on possible actions to take and examples from different wikis [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|in our FAQ]]. * If you want to try sub-referencing, you can do so on testwiki or [[:phab:T414094|one of the many wikis we've deployed to already]], e.g. English or French Wikipedia. Please let me know if you have any questions. We look forward to your feedback about the new feature, either on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|our discussion page]], my [[User talk:Johannes Richter (WMDE)|user talk page]], or as a reply to this post! Best regards from the Technical Wishes team</div> [[بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)|لێدوان]]) ١١:٣٩، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :Sub-referencing has been deployed to arzwiki yesterday. Looking forward to your feedback! [[بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)|لێدوان]]) ٠٩:٤٠، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) lipd2lcccntf05j2rsulmqsse81uw4t 1700116 1700115 2026-11-03T09:41:45Z Johannes Richter (WMDE) 63165 /* Re-using references with different details – introducing sub-referencing */ fix 1700116 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:CdRBot/Archive |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (تەکنیکی)/ئەرشیڤی %(localcounter)s |algo = old(60d) |counter = 12 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=تەکنیکی|2= بەشی '''تەکنیکیی''' دیوەخان بۆ وتووێژ لەسەر کێشە تەکنیکییەکان ''سەبارەت بە'' '''ویکیپیدیا''' بەکاردەگیرێ. ئەگەر تووشی کێشەیەکی تەکنیکی لە داڕێژەکان، ئامرازەکان، بۆتەکان و … یان لە پەڕەکانی میدیاویکی، HTML ،CSS، JS و … بوون، دەتوانن لێرەدا وتووێژی لەسەر بکەن. بەگەکان و کەلێنەکانی نەرمامێری میدیاویکی دەبێ لە [[mw:Phabricator|فابریکەیتر]]دا ([[mw:How to report a bug|چۆنێتیی ڕاپۆرتی بەگێک]]) ڕاپۆرت بکرێ. |3=وپ:دخت|4=وپ:دخ/ت}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٠٣، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٤٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٥٤، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٠٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٥:٤٤، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٤٣، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٢، ١٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٠١، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٥٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤١، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٢٨، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٥٤، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٠:٤٦، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> ١٨:٤٩، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٧:٣٧، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20. * An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٣٥، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * An experiment launched on September 29 is testing [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|article recommendations]] for new account holders who also identify as readers. By suggesting articles to read, similar to recommendations in the Wikipedia app for logged-in readers, the experiment aims to encourage new account holders to read and return to the website regularly, with the goal of increasing internal referrals by 1%. See the related [[m:Community Wishlist/W505|Community Wishlist]] proposal. * Several Wikimedia services were taken offline last week because of a [https://www.php.net/archive/2026.php#2026-10-20-1 security vulnerability in PHP]. This is because they need to be updated before they are safe to put back online. This is not a problem just for the Wikimedia movement but affects a lot of websites. You can follow updates on [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. Cloud VPS and Toolforge will take longer to bring back online. This is to make sure that applications which run on Cloud VPS or Toolforge are not affected. Tool developers can see updates and more information on the [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ Cloud-announce mailing list]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Last week we shared]] that to measure the impact of incorporating some community-requested features on logged-out reader retention, a test for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] feature would be pushed to logged-out readers. Due to an issue, we will be restarting the test, but it will be live on October 26, not November 20 as initially announced. '''Updates for editors''' * A new [[wikitech:KAPOW|bot detection system]] to better identify automated traffic that disguises itself as human visitors, is coming to the Wikimedia wikis. This might cause sudden changes to visitor statistics starting from 26 October, going back to 20 June 2026. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] which renders musical notation inside wiki pages, has been temporarily disabled on all wikis due to a security issue. Affected pages will display a notice instead of musical scores, but the underlying code remains intact. No action is needed from editors, and a fix is in progress. A separate announcement will follow when the extension is re-enabled. Read more on [[phab:T441579|Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where CodeMirror syntax highlighter appears to have been enabled in error for existing editors has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308] '''Updates for technical contributors''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, October 28 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship and sponsorship applications for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] will close on Friday, October 30th. Submit your application [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ through Pretix] before the deadline! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٤، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31199592 --> == Re-using references with different details – introducing sub-referencing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing re-use + RefPreview.png|thumb|Sub-referencing example]] Hi, I’m Johannes from Wikimedia Germany's [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English, please support us by translating this message! We’ve been working on a new feature to improve re-using references with different details: '''[[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]'''. We have deployed the feature to almost all Wikimedia wikis in the past couple of months, now we're deploying to the remaining wikis on November 2. '''What to expect?''' You will notice footnotes like [1.1] in Wikipedia articles, if citations are used with different details (e.g. different page numbers) using sub-references. We are implementing a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-held community wish]]: Many Wikipedia articles currently contain references that are almost identical but differ in details such as the page number. This leads to cluttered reference lists which make it harder for readers to quickly assess how many different sources have been used. And unlike with [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references in wikitext and VisualEditor|identical reuses]], re-using references with different details [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references with different details in wikitext|previously required duplicating the reference]], which led to longer wikitext and – [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references with different details in VisualEditor|especially in VisualEditor]] – also to more time expenditure. Existing community-created workarounds like {{tl|sfn}} have drawbacks for VisualEditor users and in the reference pop-ups (especially for mobile readers – [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#problem|more about the problem]]). [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] solves these issue: We are adding a new [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#wikitext|wikitext attribute]] <code><nowiki>details="..."</nowiki></code> – similar to the existing attribute <code><nowiki>ref name="..."</nowiki></code>. [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#visual-editor|VisualEditor users]] can use the "add details" button to insert sub-references. You can find detailed instructions [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our project page]]. We also [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published a report]] about our learnings on the first months of sub-referencing on German Wikipedia which you might find interesting. Note that sub-referencing is an ''optional'' feature, you can continue using other citation styles if you prefer to do so. '''Deployment''' We’ll deploy sub-referencing to Central Kurdish Wikipedia on November 2 ([[:phab:T440304]] – we were planning to deploy by end of October per recent [[:m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Tech News announcement]], but delays with the recent deployment train made us wait for a few more days). Please take the following action to prepare for the deployment: * Check if there are [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=ckb&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite messages] related to sub-referencing in your language. * There is a [[Special:TrackingCategories|tracking category]] for pages using sub-referencing to quickly identify any issues with the new feature. You can change the category name via [[MediaWiki:Cite-tracking-category-ref-details]]. You might want to create the category page (currently [[:پۆل:Pages that use sub-references]] due to a missing translation) using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or {{tl|پۆلی شاردراوە}} + {{tl|پۆلی شوێنکەوتن}}) to hide it from the default reader’s view – and add it to [[:d:Q129764848]]. * We've listed more information on possible actions to take and examples from different wikis [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|in our FAQ]]. * If you want to try sub-referencing, you can do so on testwiki or [[:phab:T414094|one of the many wikis we've deployed to already]], e.g. English or French Wikipedia. Please let me know if you have any questions. We look forward to your feedback about the new feature, either on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|our discussion page]], my [[User talk:Johannes Richter (WMDE)|user talk page]], or as a reply to this post! Best regards from the Technical Wishes team</div> [[بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)|لێدوان]]) ١١:٣٩، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :Sub-referencing has been deployed to ckbwiki yesterday. Looking forward to your feedback! [[بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)|لێدوان]]) ٠٩:٤٠، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) qfnyilddm82sbbcd77ncc4885gf2v5a 0 17214 1699923 1679879 2026-11-02T22:38:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1699923 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Skullclose.jpg|وێنۆک|کەللەی زیانپێگەیشتووی [[مرۆڤ]]ێک]] [[پەڕگە:Cranium3.jpg|وێنۆک|بەشەکانی کەللەی مرۆڤ]] '''کەللە'''، '''کاپۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین|فەرھەنگ=وەھبی و ئەدمۆندز|وشە=kapoḻ|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>''' یان '''کاسەسەر''' پێکھاتەیەکی لە ئێسک درووس بووە کە لە تەواوی [[ئاژەڵ]]اندا بوونی ھەیە. کەللە وەک چوارچێوەی سەر ئیش دەکات. کەللە چوارچێوە و پێکھاتی [[دەموچاو]] ڕاگیر دەکات و بەرگری دەکات لە ئازار و گازندە گەیشتن بە [[مێشک]]. بە کەللە بە بێ ئێسکی شێویلاکەی خواروو ئەوترێ [[کڕانیۆم]]کە لە دوو بەش پێکھاتووە. کەللەی مێشکی کە ئەرکی پارێزگاریکردن لە مێشکی بە ئەستۆیە و بەشی دووھەم، ئێسکەکانی [[دەموچاو]]ە کە لە پێشتەوە و خوارەوەی قاپیلکەی مێشکدا جێگیرە و چوارچێوەی دەموچاو پێکدێنێ، ئێسکەکانی قاپیلکەی مێشک ٨ دانەن کە ٤ دانەیان تاکن و لە نێوانان، ٢ دانەشیان جووتن و لەلاوەن. ئێسکەکانی دەموچاو ١٤ دانەن کە ٦ دانەیان جووتن و ٢ دانەیان تاکن. بە کۆ کەللە لە ٢٢ ئێسک پێکدێت. لە ئەستوورایی ھەندێک لە ئێسکەکانی سەر و دەموچاودا بۆشاییگەلێک ھەن بە ناوی [[سینووس]]. جگە لە جومگەی [[لاجانگی شێویلاکی]] کە تەنیا جومگەی بزوێنەری کەللەە دیتری ئێسکەکانی لە ڕێی [[جومگەی ڕیشاڵی]] بە یەکەوە نووساون. == ناوەکانی تر == [[پەڕگە:Lat lebka.jpg|وێنۆک|کەللەی مرۆڤ لەژێر (تیشکی X)دا]] کاپۆڵ، کاژەڵاک، کاجیر، قاپیلکەسەر، ئێسکەسەر، پیت، کاتک، کاپۆڵک، کاژە، کافا<ref>(فەرھەنگی فارسی-کوردی، ماجد مەردۆخ ڕۆحانی، سنە ١٣٨٥)</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == سەرچاوەکان == * [[:fa:جمجمه|ویکیپیدیای فارسی (جمجمه)]] * [فەرھەنگی پزیشکی دەوەن، بەرگی یەکەم، د.جەمال ڕەشید فەرەج، ھەولێر ٢٠١٠] {{توێکاری مرۆڤ}} {{کۆئەندام و ئەندامەکانی مرۆڤ}} {{تووڵی دەروازە|لەشی مرۆڤ|پزیشکی|ژینناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Skulls}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:کەللەسەر]] [[پۆل:سەر و ملی مرۆڤ]] [[پۆل:ئێسکەکانی سەر و مل]] [[پۆل:توێکاریی بڕبڕەداران]] qhzgvlqvme21uqt7erfzdnd813hk3kk 0 17568 1699553 1560277 2026-11-02T13:38:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە) 1699553 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی = [[کەتەلۆنیا]] |ناو_فەرمی = Catalunya |ناوی_باو = |ئاڵا_وێنە = Flag of Catalonia.svg |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە = Coat of Arms of Catalonia.svg |دروژمی_نەتەوەیی = |سروودی_نیشتمانی = |سروودی_پاشایی = |نەخشە_وێنە = Localización de Cataluña.svg |نەخشە_سەردێڕ = |پایتەخت = [[بەرشەلۆنا]] |شار_گەورەترین = پایتەخت |زمانەکان_فەرمی = [[زمانی کەتەلۆنی|کەتەلۆنی]] |زمانەکان_ناوچەیی = |جۆری_زمانەکان = |زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان = |جۆری_دەسەڵات = |پلەی_سەرۆک١ = سەرۆک ھەرێم |ناوی_سەرۆک١ = ئارتور ماسێ خاڤارۆ |پلەی_سەرۆک٢ = |ناوی_سەرۆک٢ = |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات = |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات = |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ = |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ = |پلە_ڕووبەر = |ڕووبەر_ک. م. ٤گ = |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتوان = |پلە_مەزەندەی_دانیشتوان = |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتوان = |سەرژمێریی_دانێشتوان = ٧٫٥٣٩٫٦١٨ کەس |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = |چڕیی_دانیشتوان_ک. م. ٤گۆش = |پلە_چڕیی_دانیشتوان = |دراو = |کۆدی_دراو = |کاتی_ناوچەیی =+٣٤ ٩٧ |قەرەبووی_کات = |لای_لێخوڕین = |پاشگر_دۆمەین =.cat |کۆدی_تەلەفوون =}} '''کەتەلۆنیا''' (بە [[زمانی کەتەلۆنی|کەتەلۆنی]]: Catalunya، بە [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]]: Cataluña) کەتەلۆنیا ھەرێمێکە دەکەوێتە ڕۆژئاوای وڵاتی [[ئیسپانیا]]، ھاووڵاتیانی ئەم ھەرێمە بە زمانی کەتەلۆنی دەدوێن، کە تایبەتە بە ھەرێمەکەیان، جگە لەوە زمانی [[ئیسپانی]]یش بەکاردەھێندرێت. پایتەختی ھەرێمی کەتەلۆنیا شاری [[بارسێلۆنا]]یە، لەڕووی مێژووییەوە ئەم ھەرێمە ھەمیشە ئارەزووی [[بزووتنەوەی سەربەخۆیی کەتەلۆنیا|جیابوونەوە لە ئیسپانیا]] دەکات، بۆ پێکھێنانی وڵاتێکی سەربەخۆی کەتەلۆنی، لە ئێستادا خاوەن پەرلەمان و ھەرێمێکی ئۆتۆنۆمییە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parlament de Catalunya - Visit Barcelona|ناونیشان=https://www.barcelonaturisme.com/wv3/en/page/466/parlament-de-catalunya.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.barcelonaturisme.com|زمان=en}}</ref> لەژێر دەسەڵاتیی وڵاتی [[ئیسپانیا]]دا، لە کەتەلۆنیا نزیکەی ٧٫٧٠٠٫٠٠٠ ملیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Territory and people|ناونیشان=http://web.gencat.cat/en/temes/catalunya/coneixer/territori-poblacio/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=gencat.cat|زمان=en-GB|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241113041726/https://web.gencat.cat/en/temes/catalunya/coneixer/territori-poblacio/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کەس دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Catalonia {{!}} Geography, Points of Interest, Map, Independence Movement, & History {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Catalonia|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> == جووگرافیا == لەڕووی جووگرافیاوە دەکەوێتە ڕۆژئاوای ئیسپانیا وە لەگەڵ باکووری فەڕەنسا و ئەندۆڕا ھاو سنوورە وە لە ڕۆژھەڵاتیش ھەردوو دەریای سپی و ناوەڕاستە، وەلە باشووری ھەرێمەکەش ناوچەی ڤاڵەنسیا لە ئێسپانیایە ڕووبەرەوە کە ٣٢، ١٠٦، ٥کیلۆمەتر دووجایە کە شەشەم گەورەترین شوێنی ئیسپانیا دادەنرێت === ڕووبارەکان === * ڕووباری ئیبڕۆ * ڕووباری فڕانکۆڵی * ڕووباری تۆردێرا * ڕووباری تیر * ڕووباری فلۆفیا * ڕووباری گایا == پارێزگاکان == * [[بارسێلۆنا]] ({{بە ئیسپانی|Barcelona}}) * گیرۆنا - ({{بە ئیسپانی|Gerona}}) * لاردە ({{بە ئیسپانی|Lérida}}) * تەراگۆنا ({{بە ئیسپانی|Tarragona}}) == ئەمانەش ببینە == * [[کەتەلۆنییەکان]] * [[گشتپرسیی سەربەخۆیی ٢٠١٧ی کەتەلۆنیا]] * [[بزووتنەوەی سەربەخۆیی کەتەلۆنیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.gencat.cat/index_cas.htm ماڵپەڕی فەرمی کەتەلۆنی] * [http://www.gencat.cat/turistex_nou/home_cast.htm ماڵپەڕی فەرمی گەشتیاری کەتەلۆنیا] {{پۆلی کۆمنز|Catalonia}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|ئیسپانیا|سیاسەت|جوگرافیا|فەڕەنسا}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئیسپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:کەتەلۆنیا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٣٢]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٩]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٠٠٦]] 8wf05l005ymycx4spppg1wlf1ocirpm 0 19268 1699949 1648576 2026-11-03T01:35:11Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699949 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلەکین | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلکین}}<br>{{lang-en| Kalakin}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.62017| 44.34057}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلەکین''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.62017| 44.34057 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٧٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٢٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلەکین''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] لە [[قەزای خەلیفان]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای خەلیفان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی خەلیفان]] md0qpqj38oe5ptovpfr8w9emv2ugibf 0 20342 1699929 1648583 2026-11-02T22:39:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699929 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەلکان | ناوی_خۆماڵی = Kalkan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کەلکان | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی خدران]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٥٥٦ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەلکان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی خدران]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کەلکان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[بەنداوی دووکان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شوشکە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[بەنداوی دووکان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شێخ مەنسوریان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == کەسایەتیە ناودارەکانی == * [[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال]] == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال]] {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] p76bzh5fekexumaq4hhmfd2oy4mleof 0 23634 1699927 1681980 2026-11-02T22:38:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایین-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە) 1699927 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Aquarius.svg|چەپ|150px|وێنۆک|ھێمای بورجی دۆڵچە]] '''بورجی دۆڵچە، یازدەھەمین بورجی [[خولگەی خۆر]] و کەوانی ٣٠ پلەی ڕێڕەوی خۆر لە مانگی [[ڕێبەندان]]دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صفات شخصیة برج الدلو {{!}} Aquarius|ناونیشان=https://hijridates.com/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=تاریخ الیوم|زمان=ar}}</ref> [[پەڕگە:Aquarius2.jpg|ڕاست|150px|وێنۆک|وێنەی بورجی دۆڵچە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Aquarius (astrology)|کەلووی دۆڵچە}} {{ناوچەی بورجەکان}} {{تووڵی دەروازە|دین|گەردوون}} {{ئایین-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:کەلووەکانی چەرخ]] lyd071vn2f3zdwqokn9nqh27wxjuafw 0 24047 1699756 1574171 2026-11-02T19:34:21Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699756 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|کەریم زەند}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''کەریم خانی زەند''' یەکێک بووە لە حاکمەکانی [[ئێران]]. کەریم خان لە ھۆزی زەند، لە [[لەک]] بوو و دایکیشی لە [[زەنگنە]] بووە. [[پەڕگە:Karim Khan by Charles Heath.jpg|وێنۆک|230px]] == ژیان == کەریم‌خان لە عەشیرەتی زەند لە لەک بوو. بابی ئیناق‌خانی ناو بووە و ڕەئیسی ئێلی زەند لە لەک بوو و دایکی [[بەیگوم ئاغا زەنگنە]] لە زەنگنە بوو. کەریم‌خان لە دێی «پەری» (پیرۆز) لە ساڵی ١١١٩ی ھ. ق چاوی بە دنیا ھەڵێناوە. کەریم‌خان لە نەتەوەی لەک ناوچەی مەلایر بووە. کەریم‌خان لە ساڵی ١١٩٣ – ١١٧٩ حاکمی وڵاتی [[ئێران]] بووە و پایتەختی کەریم‌خان شاری [[شیراز]] و لەقەبیشی وەکیلولڕەعایا بووە، پیاوێکی عادڵ، زۆر لە خزمەتی خەڵک‌دا بووە و زۆر تێکۆشاوە بۆ خۆش‌گوزەرانی خەڵک و ئاوەدانیی وڵات. == کارەکان == یەکێک لە بەرچاوترین باڵەخانەکانی دەورەی زەندییە، «[[ئەرگی کەریم‌خان]]ە» کە بە ڕووبەری ١٢٨٠٠ میتری چوارگۆشەیە و ژێرخانی ئەو بەنایە ٤٠٠٠ میتری چوارگۆشەیە و لە ناوەندی شاری [[شیراز]] ھەڵکەوتووە. دوای ئەوەی کەریم‌خان شاری [[شیراز]]ی بە عینوانی پایەتەخت ھەڵبژاردووە ئەو ئەرگەی بۆ شوێنی ژیانی خاووخێزانی دیاری کرد. ئەرگی کەریم‌خان سێ شانشینی ھەبووە، لە باکوور، ڕۆژاوا و باشوور. شانشینی باکووری، تایبەتمەندی زستان بووە، شانشینی ڕۆژاوا، تایبەت بە بەھاران بووە و شانشینی باشوور، تایبەت با ھاوین بووە. لە کەنار و پشتی ھەر شانشینەوە وەتاغ و داڵانی لێ دروست کراوە لە لای ڕۆژاوای حەسار. تالاری ئەسڵی ئەرگ، مەنزڵی ڕەسمی و جێگای ژیان و حەسانەوەی کەریم‌خانی زەند بووە. == شەڕەکان == شەرەکانی کەریم خان بریتی لە دوو بەشن: * شەڕی ناوخۆ واتە لە ناوئێراندا (زۆربەیان دژ بە لوڕەکان) * شەڕی دەرەکی کە تەنیا یەک دانە بوو ئەویش لەگەڵ [[عوسمانی]]یەکاندا بوو، کە بوو بەھۆی داگیرکردنی [[بەسرە]] لە لایێن کەریم خانەوە. == مردن == لە ئاخری عومری‌دا نەخۆشی [[دەردەباریکە|ئازارەباریکەی]] (سل) گرتووە، بەھۆی پیری کە نزیک بە ٨٠ ساڵ لە عومری تێپەڕیوە ڕۆژ لەگەڵ ڕۆژ بێ ھێزتر بووە. کەریم‌خان دوای ٣٠ ساڵ و ٨ مانگ و ١٢ ڕۆژ حکوومەت کردن لە ١٣ی مانگی سەفەری ١١٩٣ی ھ. ق فەوتی کردووە و دوای فەوتەکەی لە گۆشەی باشووری حەساری ھونەرستانی سەنعەتی نمازی دەینێژن. دوای دەسەڵاتی [[ئاغا محەممەدخانی قاجار]] بە سەر شاری [[شیراز]] بە دەلیلی کینە و ناخۆشەویستی قەبرەکەی دەداتەوە و ئێسکەکانی دەردێنێ و لە توورەکەی دەکا و دەیبا بۆ تاران و لە [[کاخی گوڵستان]] لەژێر پلیکانی ئەو کاخە دەینێژێ ھەتا ھەموو ڕۆژێ بە سەری‌دا ڕابرێ و پێی لێ بنێ. دەڵێن لە زەمانی [[ڕەزاخان]]دا دەریانھێناوەتەوە و بردوویانە بۆ گۆڕستانی [[تاران]] و لە وێ ناشتوویانە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=}} * [[گۆڤاری مەھاباد]]، ژمارە ١٦٠، ساڵی ١٣٩٣، گەشتێک بۆ شیراز، [[مەلا مستەفا ڕەشیدی]] (زاواکێو) {{پۆلی کۆمنز|Karim Khan}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|کوردستان|پاشایەتی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٧٠٠]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:مردووانی ١٧٧٩]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٠٥]] [[پۆل:لوڕ]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی زەند]] f3m2da5azgbue74no2ku3mf8gntqzj3 8 24514 1699743 1578794 2026-11-02T19:31:45Z Maintenance script 17745 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1699743 css text/css /* MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.css */ #cat_a_lot { bottom: 0; display: block; position: fixed; right: 0; z-index: 100; padding: 5px; box-shadow: 0px 2px 4px rgba(0,0,0,0.5); -moz-box-shadow: 0px 2px 4px rgba(0,0,0,0.5); -webkit-box-shadow: 0px 2px 4px rgba(0,0,0,0.5); background-color: #FBFCC7; background: -moz-linear-gradient(top, rgba(251, 252, 209, 0.9), #FBFCC7); background: -webkit-gradient(linear, 100% 0%, 0% 100%, from(rgba(251, 252, 209, 0.9)), to(#FBFCC7)); } #cat_a_lot_data, #cat_a_lot_mark_counter { display: none; } #cat_a_lot_data ul { list-style-image: none; list-style-type: none; margin: 0px 5px 0px 0px; } #cat_a_lot_category_list { max-height: 450px; overflow: auto; } #cat_a_lot_selections, #cat_a_lot_mark_counter { background: url(/w/skins/Vector/images/portal-break.png) no-repeat; padding: 5px; } a { cursor:pointer; } .cat_a_lot_action { float:right; } .cat_a_lot_move { float:right; margin-left: 5px; } .cat_a_lot_feedback { border: 1px #A9DE16 solid !important; background: #EAF2CB url(/w/resources/src/mediawiki.legacy/images/ajax-loader.gif) no-repeat 8px 14px !important; padding-left: 2.85em !important; padding-top: 10px !important; font-size: 1.1em !important; } .cat_a_lot_done { background-image: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Dialog-apply.svg/60px-Dialog-apply.svg.png)!important; background-position: 8px 50% !important; padding-top: 0px !important; } #cat_a_lot_searchcatname { font-size: 112%; margin: -5px -5px 5px 0px; width: 102%; } .skin-vector #cat_a_lot { font-size: .75em; } .cat_a_lot_markAsDone { background-color: #BABABA; } .cat_a_lot_selected { background-color: #DF6; } #cat_a_lot_no_found { font-weight:bold; } e2eoyfz7nr216sai4rkx6bp426sx39m 4 25122 1699937 1699159 2026-11-03T00:03:16Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1699937 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ٣٨١٣٦٤ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ١٧٧٣٩٤ |- | [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || ١٠٤١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/SakuraBot|SakuraBot]] || ٥٧٦٩٠ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦٣٠٦ |- | [[Special:Contributions/EmausBot|EmausBot]] || ٤٢٧٩٦ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٩٦ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧١٧١ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٨٧٠ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/Xqbot|Xqbot]] || ٢١٣٣٢ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/AlaaBot|AlaaBot]] || ١٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١٤٠ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٥٢٨١ |- | [[Special:Contributions/MerlIwBot|MerlIwBot]] || ١٤٥١٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣٢٠٠ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١٢٥١ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤ |- | [[Special:Contributions/Addbot|Addbot]] || ٩١٢٠ |- | [[Special:Contributions/Dexbot|Dexbot]] || ٨٦٨٣ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤٢ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٣١١ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨٠١٣ |- | [[Special:Contributions/Legobot|Legobot]] || ٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/CdRBot|CdRBot]] || ٦٦٧٧ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Luckas-bot|Luckas-bot]] || ٦١١٧ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٥٣٢ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٥٥ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٦٠٦ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢٢٠ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ٤١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || ٣٧١١ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || ٣٥٩٨ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/ZéroBot|ZéroBot]] || ٣٣٦٢ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٣٣٢٤ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٦٦ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Escarbot|Escarbot]] || ٢٧٢٢ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/ChuispastonBot|ChuispastonBot]] || ٢١٤٦ |- | [[Special:Contributions/TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || ٢١١٦ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ١٩٨٦ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ١٨٨٩ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٧٥٢ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٦٩١ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٦ |- | [[Special:Contributions/MelancholieBot|MelancholieBot]] || ١٦٣٤ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/ElphiBot|ElphiBot]] || ١٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/TjBot|TjBot]] || ١٥٠٥ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/RedBot|RedBot]] || ١٤٢٠ |- | [[Special:Contributions/KamikazeBot|KamikazeBot]] || ١٣٩٩ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٧١ |- | [[Special:Contributions/SieBot|SieBot]] || ١٣٣٩ |- | [[Special:Contributions/FoxBot|FoxBot]] || ١٣١٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/VolkovBot|VolkovBot]] || ١٢٩٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/タチコマ robot|タチコマ robot]] || ١٢٩٢ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٣ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٧٧ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١١٣٨ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |} |} </center> </div> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] ev2z5c2tbuy7bvzdubyrohmyt2sh79b 4 25128 1699938 1699160 2026-11-03T00:03:26Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1699938 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦٣٠٦ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٩٦ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧١٧١ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٨٧٠ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١٤٠ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٥٢٨١ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣٢٠٠ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١٢٥١ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤٢ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٣١١ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨٠١٣ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٥٣٢ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٥٥ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٦٠٦ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢٢٠ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٦٦ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ١٩٨٦ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٧٥٢ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٦٩١ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٦ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٧١ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٣ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٧٧ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١١٣٨ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١١٢٥ |- | [[Special:Contributions/Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] || ١١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ١٠٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١٠٢٨ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ١٠٠٦ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ٩٨٢ |- | [[Special:Contributions/ئاریا سالار|ئاریا سالار]] || ٩٦٤ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٩٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hamedvahid|Hamedvahid]] || ٩٢٧ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٩١٤ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ٨٨٨ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ٨٧٨ |- | [[Special:Contributions/Rasan emprator page|Rasan emprator page]] || ٨٦٢ |- | [[Special:Contributions/گرووپی قوتابخانە|گرووپی قوتابخانە]] || ٨٥٧ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٨٠٠ |- | [[Special:Contributions/Halvada|Halvada]] || ٧٨٥ |- | [[Special:Contributions/Qezwan|Qezwan]] || ٧٥٩ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٧٤٦ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ٧٣٧ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٧٢١ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ٦٨٠ |- | [[Special:Contributions/Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95|Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95]] || ٦٣٧ |- | [[Special:Contributions/Eyubm|Eyubm]] || ٦٣١ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٦٢٢ |- | [[Special:Contributions/Sako Nanakli|Sako Nanakli]] || ٦١٥ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/Rojhalatkurdistan|Rojhalatkurdistan]] || ٥٩٥ |- | [[Special:Contributions/شنەی ئازادی|شنەی ئازادی]] || ٥٥٧ |- | [[Special:Contributions/Barrazinji|Barrazinji]] || ٥٥٢ |- | [[Special:Contributions/د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] || ٥٤٨ |} |} </center> </div> [[پۆل:ئاماری ویکیپیدیا]] [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] tw7l6re395w56cb51r22x5zt4htq0fi 0 25469 1699918 1648590 2026-11-02T22:37:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699918 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلاسی | ناوی_فەرمی = کلاسی - Keləsi | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kelasi | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.3011|frame-long=44.8656|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سلیوانا|سلیوانا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری مەرگەوەڕ|مەرگەوەڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1662 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 528 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلاسی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری مەرگەوەڕ]]، [[ناوچەی سلیوانا]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کەلاسی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەورسی]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ھەڵەج]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گرناسر]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ھەلانە]] لە [[باکووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥٢٨) کەس و (٩٥) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[سوننە]]) پێکھاتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] cyqzukfempnlo69nezm8xpb0j14y05x 0 41562 1699908 1542875 2026-11-02T22:35:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1699908 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Patella ant.jpg|230px|وێنۆک|کەشکەژنۆ بە پاککراوی]] '''کەشکەژنۆ''' یان '''کڵاوەی ئەژنۆی یان ئێسکی پێدارە''' ئێسکێکە لە سەر [[جومگە]]ی [[ئەژنۆ]]. کەشکەژنۆ بەرگری لە نووشتاندنەوەی چۆک بۆ بەرۆ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ejbjs.org/cgi/reprint/20/1/77.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081217070015/http://www.ejbjs.org/cgi/reprint/20/1/77.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217070015/http://www.ejbjs.org/cgi/reprint/20/1/77.pdf |date=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ }}</ref> == پراوێزەکان == <references/> {{کۆئەندام و ئەندامەکانی مرۆڤ}} {{پۆلی کۆمنز|Patella}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:ئەژنۆ]] [[پۆل:ئەندامەکانی لەشی مرۆڤ]] [[پۆل:ئێسکەکانی ئەندامی خوارەوە]] flcaonnq7d7trys2v3b0vs9r35u0slv 0 42849 1699930 1536744 2026-11-02T22:39:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1699930 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلکەتە | ناوی_فەرمی = কলকাতা | ناوی_خۆماڵی = کەلکووتا | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Kolkata Imgs.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = ھەندێک لە دیمەنەکانی کەلکەتە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ۵،۰۸۰،۵۱۹ کەس<ref>http://www.census2011.co.in/</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠١١ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!--دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = {{URL|https://www.kmcgov.in/}} | پەراوێزەکان = }} '''کەلکەتە''' ناوەندی پارێزگای [[بەنگالی ڕۆژاوا]]یە لە [[ھیندستان]]. کەلکەتە شارێکی دانیشتووانی زۆری لە خۆ گرتووە. کەلکەتە لە نێوان ساڵانی ١٧٧٢ ھەتا ١٩١١ پایتەختی ھیندستان بووە. == سەرچاوەکان == <references/> {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|شارەکان|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kolkata}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی بەنگالی ڕۆژاوا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦٩٠]] [[پۆل:پایتەختە پێشووەکان]] [[پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان]] [[پۆل:کەلکەتە]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان]] dbfamk3gtnhxsc7olrafub4h5rbzv4l 1700113 1699930 2026-11-03T09:08:59Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1700113 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلکەتە | ناوی_فەرمی = কলকাতা | ناوی_خۆماڵی = کەلکووتا | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Kolkata Imgs.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = ھەندێک لە دیمەنەکانی کەلکەتە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ۵،۰۸۰،۵۱۹ کەس<ref>http://www.census2011.co.in/</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠١١ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!--دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = {{URL|https://www.kmcgov.in/}} | پەراوێزەکان = }} '''کەلکەتە''' ناوەندی پارێزگای [[بەنگالی ڕۆژاوا]]یە لە [[ھیندستان]]. کەلکەتە شارێکی دانیشتووانی زۆری لە خۆ گرتووە. کەلکەتە لە نێوان ساڵانی ١٧٧٢ ھەتا ١٩١١ پایتەختی ھیندستان بووە. == سەرچاوەکان == <references/> {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|شارەکان|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kolkata}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی بەنگالی ڕۆژاوا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦٩٠]] [[پۆل:پایتەختە پێشووەکان]] [[پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان]] [[پۆل:کەلکەتە]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان]] [[پۆل:شارە گەورەکان]] jhzn8hd5fggqke9lakqy1vmeyl6k4ba 0 43249 1699958 1394417 2026-11-03T01:36:41Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1699958 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Kamal at 61st FF (cropped).jpg|thumb|چەپ|کەمال حەسەن - ٢٠١٣]] '''کەمال حەسەن''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Kamal Hassan) (لەدایکبووی [[٧ی تشرینی دووەم]]ی ١٩٥٤) ئەکتەر و سیناریۆنووس و گۆرانینووسێکی هیندییە.<ref>"Kamal فیلمography at". Jointscene.com. Retrieved 2011-04-28.</ref><ref>Kamal Haasan فیلمography at cinesouth</ref> کەمال حەسەن چەندین خەڵاتی بۆ فیلمی هیندی وەرگرتووە. کەمال حەسەن لە ساڵی (١٩٥٩)ەوە کاری نواندن دەکات. کەمال حەسەن ناسراوە بەهۆی فیلمی Nayagan (١٩٨٧) کە ئەم فیلمە لەلایەن [[تایم (کۆوار)|گۆڤاری تایمەوە]] بە یەکێک لە فیلمەکانی هەموو کات دیاریکراوە. == ٢٠١٠–ئێستا == {| class="wikitable sortable" style="background:#f5f5f5;" |- style="background:#B0C4DE;" ! ساڵ ! فیلم ! ڕۆڵ ! زمان !class=unsortable| تێبینی |- | 2010 ||''[[Four Friends (2010 فیلم)|Four Friends]]'' || Himself || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || Cameo appearance |- | 2010 || ''[[Manmadan Ambu]]'' || Raja Mannar || Tamil || Nominated—[[Vijay Award for Favourite Hero]] |- | 2013 ||''[[Vishwaroopam]]'' || rowspan="4" | Wisam Ahmad Kashmiri / Vishwanath || Tamil || |- | 2013 || ''[[Vishwaroop]]'' || Hindi || |- | 2013 || ''[[Vishwaroopam 2]]'' || Tamil || |- | 2013 || ''[[Vishwaroopam 2|Vishwaroop 2]]'' || Hindi || |} == ١٩٩٩-٢٠٠٠ == {| class="wikitable sortable" style="background:#f5f5f5;" |- style="background:#B0C4DE;" ! ساڵ ! فیلم ! فیلم ! زمان !class=unsortable| تێبینی |- | 2000 ||''[[Hey Ram]]'' || Saket Ram || Hindi || |- | 2000 || ''[[Hey Ram]]'' || Saket Ram || Tamil || [[فیلمfare Award for Best Tamil Actor]] |- | 2000 || ''[[Thenali]]'' || Thenali Soman || Tamil || |- | 2001 ||''[[Aalavandhan]]'' || Vijay Kumar,<br>Nandhu Kumar || Tamil || |- | 2001 || ''[[Parthale Paravasam]]'' || Himself || Tamil || Guest appearance |- | 2002 ||''[[Pammal K. Sambandam]]'' || Pammal K. Sambandam || Tamil || |- | 2002 || ''[[Panchathanthiram]]'' || Ramachandra Moorthy || Tamil || |- | 2003 ||''[[Anbe Sivam]]'' || Nalla Sivam || Tamil || Nominated—[[فیلمfare Award for Best Tamil Actor]] |- | 2003 || ''[[Nala Damayanthi]]'' || Himself || Tamil || Guest appearance |- | 2004 ||''[[Virumaandi]]'' || Virumaandi || Tamil || |- | 2003 || ''[[Vasool Raja MBBS]]'' || Rajaraman Venkatramanan || Tamil || |- | 2005 ||''[[Mumbai Express]]'' || Avinash || Tamil || |- | 2005 || ''[[Mumbai Xpress]]'' || Avinash || Hindi || |- | 2005 || ''[[Rama Shama Bhama]]'' || Rama || Kannada || |- | 2006 ||''[[Vettaiyaadu Vilaiyaadu]]'' || Raghavan || Tamil || [[Tamil Nadu State فیلم Award for Best Actor]] |- | 2008 ||''[[Dasavathaaram]]'' || [[Cast of Dasavathaaram|Ten different ڕۆڵs]] || Tamil || [[Tamil Nadu State فیلم Award for Best Actor]]<br>[[Vijay Award for Favourite Hero]]<br>[[Vijay Award for Best Comedian]]<br>[[Vijay Award for Best Villain]]<br>Nominated—[[فیلمfare Award for Best Tamil Actor]] |- | 2009 || ''[[Eeenadu|Eenadu]]'' || Common man || Telugu || Nominated—[[فیلمfare Award for Best Telugu Actor]] |- | 2009 || ''[[Unnaipol Oruvan]]'' || Common man || Tamil || Nominated—[[فیلمfare Award for Best Tamil Actor]]<br />Nominated—[[Vijay Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Vijay Award for Favourite Hero]] |} == ١٩٩٠-١٩٩٩ == {| class="wikitable sortable" style="background:#f5f5f5;" |- style="background:#B0C4DE;" ! ساڵ ! فیلم ! ڕۆڵ ! زمان !class=unsortable| تێبینی |- | 1990 ||''[[My Dear Marthandan]]'' || Himself || Tamil || Guest appearance |- | 1990 || ''[[Michael Madana Kama Rajan]]'' || Michael / Madhan /<br>Kameshwaran / Rajan || Tamil || |- | 1991 ||''[[Guna (فیلم)|Guna]]'' || Guna || Tamil || [[فیلمfare Award for Best Tamil Actor]] |- | 1992 ||''[[Singaravelan]]'' || Velan || Tamil || |- | 1992 || ''[[Thevar Magan]]'' || Shakthivelu Thevar || Tamil || [[فیلمfare Award for Best Tamil Actor]]<br />[[Tamil Nadu State فیلم Award for Best Actor]] |- | 1993 || ''[[Maharasan]]'' || Maharasan || Tamil || |- | 1993 || ''[[Kalaignan]]'' || Indrajeet || Tamil || |- | 1994 || ''[[Mahanadi (فیلم)|Mahanadhi]]'' || Krishnaswamy || Tamil || |- | 1994 || ''[[Magalir Mattum]]'' || Boss || Tamil || Guest appearance |- | 1994 || ''[[Duet (1994 فیلم)|Duet]]'' || Himself || Tamil || Guest appearance |- | 1994 || ''[[Nammavar]]'' || Selvam || Tamil || |- | 1995 || ''[[Sathi Leelavathi (1995 فیلم)|Sathi Leelavathi]]'' || Shakthivel || Tamil || |- | 1995 || ''[[Subha Sankalpam]]'' || Dasu || Telugu || |- | 1995 || ''[[Kuruthipunal]]'' || Adhi Narayanan || Tamil || [[فیلمfare Award for Best Tamil Actor]] |- | 1996 || ''[[Indian (1996 فیلم)|Indian]]'' || Senapathy,<br>Chandrabose || Tamil || [[National فیلم Award for Best Actor]]<br />[[فیلمfare Award for Best Tamil Actor]]<br />[[Tamil Nadu State فیلم Award for Best Actor]] |- | 1996 || ''[[Avvai Shanmugi]]'' || Pandiyan,<br>Avvai Shanmugi || Tamil || |- |1997 || ''[[Chachi 420]]'' || Jaiprakash Paswan,<br>Lakshmi Godbhole || Hindi || Nominated—[[فیلمfare Award for Best Actor]] |- | 1998 || ''[[Kaathala Kaathala]]'' || Ramalingham || Tamil || |} == ١٩٥٩-١٩٨٩ == {| class="wikitable sortable" style="background:#f5f5f5;" |- style="background:#B0C4DE;" ! ساڵ ! فیلم ! ڕۆڵ ! کاست ! زمان !class=unsortable| تێبینی |- |1989 || ''[[Indrudu Chandrudu]]'' || Indrudu,<br>Chandrudu || [[Vijayashanti]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || [[فیلمfare Award for Best Telugu Actor]]<br />[[Nandi Award for Best Actor]] |- |1989 ||''[[Chanakyan (فیلم)|Chanakyan]]'' || Johnson || [[Jayaram]], [[Urmila Matondkar]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- |1989 || ''[[Vetri Vizha]]'' ||Vetrivel || [[Prabhu Ganesan|Prabhu]], [[Amala (actress)|Amala]], [[Kushboo]] || [[Tamil زمان|Tamil]] || Dubbed in Telugu as ''Vijethalu'' |- |1989 || ''[[Apoorva Sagodharargal (1989 فیلم)|Apoorva Sagodharargal]]'' || Sedhupathy,<br>Raja,<br>Appu || [[Gouthami Tadimalla]], [[Srividya]] || [[Tamil زمان|Tamil]] || [[Tamil Nadu State فیلم Award for Best Actor]]<br />[[فیلمfare Award for Best Tamil فیلم]]<br />Also producer and screenwriter<br />Dubbed in Telugu as ''Vichitra Sodarulu'' |- | 1988 || ''[[Unnal Mudiyum Thambi]]'' || Udhayamoorthy || [[Gemini Ganesan]], [[Seetha]] || [[Tamil زمان|Tamil]] || |- | 1988 ||''[[Soora Samhaaram]]'' || A. V. Pandiyan || [[Nirosha]] || [[Tamil زمان|Tamil]] || |- | 1988 ||''[[Daisy (1988 فیلم)|Daisy]]'' || James || [[Lakshmi (actress)|Lakshmi]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || Cameo |- | 1988 ||''[[Sathya (فیلم)|Sathya]]'' || Sathyamurthy || [[Amala (actress)|Amala]] || [[Tamil زمان|Tamil]] || Also producer |- | 1987 || ''[[Kadamai Kanniyam Kattupaadu]]'' || Kamal Haasan || [[Geetha (actress)|Geetha]], [[Sathyaraj]] || [[Tamil زمان|Tamil]] || Guest appearance<br />Also producer |- | 1987 || ''[[Pushpaka Vimana (فیلم)|Pushpaka Vimana]]'' || Pushpak || [[Amala (actress)|Amala]]|| Kannada (Silent) || [[فیلمfare Award for Best Kannada Actor]]<br />Released in Hindi as ''Pushpak''<br />Released in Tamil as ''Pesum Padam''<br />Released in Telugu as ''Pushpaka Vimana''<br />Released in Malayalam as ''Pushpaka Vimanam'' |- | 1987 || ''[[Nayakan (1987 فیلم)|Nayagan]]'' || Velu Nayagan || [[Saranya Ponvannan|Saranya]], [[Karthika (1980s actress)|Karthika]] || [[Tamil زمان|Tamil]] || [[National فیلم Award for Best Actor]]<br />Dubbed into Hindi as ''Velu Nayakan''<br />Dubbed into Telugu as ''Nayakudu'' |- | 1987 ||''[[Per Sollum Pillai]]'' ||Ramu|| [[Radhika (actress)|Radhika]] || [[Tamil زمان|Tamil]] || |- | 1987 ||''[[Andarikante Ghanudu]]'' || || [[Ambika (actress)|Ambika]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || Guest appearance |- | 1987 || ''[[Vritham]]'' || || [[Shobana]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1987 || ''[[Kadhal Parisu]]'' || Mohan || [[Ambika (actress)|Ambika]], [[Radha (actress)|Radha]] || Tamil || |-Sunni | 1986 || ''[[December Pookal]]'' || Kamal Haasan || [[Revathi Menon]] || Tamil || Guest appearance |- | 1986 ||''[[Punnagai Mannan]]'' || Sethu,<br>Chaplin Chellappa || [[Revathi Menon]], [[Rekha (tamil actress)|Rekha]], [[Srividya]] || Tamil || Dubbed into Telugu as ''Dance Master'' <br /> |- | 1986 ||''[[Oka Radha Iddaru Krishnulu]]'' || || [[Sridevi]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || |- | 1986 ||''[[Vikram (فیلم)|Vikram]]'' || Vikram || [[Dimple Kapadia]], [[Ambika (actress)|Ambika]] || Tamil || Also producer |- | 1986 ||''[[Naanum Oru Thozhilali]]'' || || [[Ambika (actress)|Ambika]] || Tamil || |- | 1986 ||''[[Swathi Muthyam]]'' || Sivayya || [[Raadhika]], [[Sarath Babu]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || [[Nandi Award for Best Actor]] <br />Dubbed into Tamil as ''Sippikkul Muthu'' |- | 1986 ||''[[Manakanakku]]'' || Kamal Haasan || [[Vijayakanth]], [[Radha (actress)|Radha]] || Tamil || Guest appearance |- | 1985 || ''[[Dekha Pyar Tumhara]]'' || || [[Poonam Dhillon]], [[Rati Agnihotri]] || [[زمانی ھیندی]] || |- | 1985 ||''[[Japanil Kalyanaraman]]'' || Kalyanam,<br>Raman || [[Radha (actress)|Radha]], [[Sathyaraj]] || Tamil || |- | 1985 ||''[[Mangamma Sabadham]]'' || Ashok || [[Madhavi (actress)|Madhavi]], [[Sujatha (actress)|Sujatha]] || Tamil || |- | 1985 ||''[[Geraftaar]]'' || Kishan Kumar Khanna || [[Poonam Dhillon]], [[Madhavi (actress)|Madhavi]], [[Rajinikanth]], [[ئەمیتاب باچان]] || [[زمانی ھیندی]] || |- | 1985 ||''[[Saagar]]'' || Raja || [[Rishi Kapoor]], [[Dimple Kapadia]] || [[زمانی ھیندی]] || [[فیلمfare Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[فیلمfare Award for Best Supporting Actor]] |- | 1985 ||''[[Uyarndha Ullam]]'' || || [[Ambika (actress)|Ambika]] || Tamil || |- | 1985 ||''[[Andha Oru Nimidam]]'' || || [[Urvashi (actress)|Urvashi]] || Tamil || |- | 1985 ||''[[Kaakki Sattai]]'' || Murali || [[Madhavi (actress)|Madhavi]], [[Ambika (actress)|Ambika]] || Tamil || |- | 1984 || ''[[Oru Kaidhiyin Diary]]'' ||David || [[Radha (actress)|Radha]], [[Revathi Menon]] || Tamil || |- | 1984 || ''[[Karishma]]'' || Sunny || [[Reena Roy]], [[Sarika]] || [[زمانی ھیندی]] || |- | 1984 || ''[[Enakkul Oruvan]]'' ||Madhan || [[Sripriya]], [[Shobana]] || Tamil || |- | 1984 || ''[[Raaj Tilak (1984 فیلم)|Raaj Tilak]]'' || Suraj || [[Hema Malini]], [[Reena Roy]] || [[زمانی ھیندی]] || |- | 1984 || ''[[Yaadgar (1984 فیلم)|Yaadgar]]'' || || [[Poonam Dhillon]] || [[زمانی ھیندی]] || |- | 1984 || ''[[Ek Nai Paheli]]'' || Sandeep || [[Raaj Kumar]], [[Hema Malini]] || [[زمانی ھیندی]] || |- | 1984 || ''[[Yeh Desh]]'' || Mathur || [[Geetha (actress)|Geetha]] || [[زمانی ھیندی]] || Guest appearance |- | 1983 || ''[[Thoongadhey Thambi Thoongadhey]]'' || Gopi,<br>Vinod || [[Radha (actress)|Radha]], [[Sulakshana (actress)|Sulakshana]] || Tamil || |- | 1983 || ''[[Benkiyalli Aralida Hoovu]]'' || || [[Suhasini Mani Ratnam|Suhasini]], Pavithra || [[Kannada]] || Cameo |- | 1983 || ''[[Poikkal Kudhirai]]'' || Kamal Haasan || [[Suhasini]], Viji || Tamil || Cameo |- | 1983 || ''[[Sadma (فیلم)|Sadma]]'' || Somu || [[Sridevi]], [[Silk Smitha]] || [[زمانی ھیندی]] || Nominated—[[فیلمfare Best Actor Award]] |- | 1983 || ''[[Sagara Sangamam]]'' || Balakrishna || [[Jayaprada]], [[Geetha (actress)|Geetha]], [[Sarath Babu]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || [[فیلمfare Award for Best Telugu Actor]]<br />[[Nandi Award for Best Actor]]<br />Dubbed into Tamil as ''Salangai Oli'' |- | 1983 || ''[[Sattam]]'' || Raja || [[Sarath Babu]], [[Madhavi (actress)|Madhavi]] || Tamil || |- | 1983 || ''[[Uruvangal Maralam]]'' || Kamal Haasan || [[Sivaji Ganesan]], [[Rajinikanth]] || Tamil || Guest appearance |- | 1983 || ''[[Zara Si Zindagi]]'' || Raja || [[Anita Raj]], [[Nilu Phule]] || [[زمانی ھیندی]] || |- | 1982 || ''[[Agni Sakshi (1982 فیلم)|Agni Sakshi]]'' || Kamal Haasan || [[Rajinikanth]], [[Sivakumar]], [[Saritha]] || Tamil || Guest appearance |- | 1982 || ''[[Pagadai Panirendu]]'' || || [[Sripriya]] || Tamil || |- | 1982 || ''[[Maattuvin Chattangale]]'' || || [[Seema (actress)|Seema]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || Guest appearance |- | 1982 || ''[[Yeh To Kamaal Ho Gaya]]'' || Ratan Chander,<br>Ajay Saxena || [[Poonam Dhillon]] || [[زمانی ھیندی]] || |- | 1982 || ''[[Rani Theni]]'' ||Kamal Haasan || [[Charuhasan]], Deepan Chakravarthy, Rajini Nivedhita || Tamil || Cameo |- | 1982 || '''[[Sagalakala Vallavan]]'' || Velu || [[Ambika (actress)|Ambika]] || Tamil || |- | 1982 || ''[[Sanam Teri Kasam]]'' || Sunil Sharma || [[Reena Roy]] || [[زمانی ھیندی]] || Dubbed into Tamil as ''Paadagan'' |- | 1982 || ''[[Simla Special]]'' || Gopu || [[Sripriya]] || Tamil || |- | 1982 || ''[[Ezham Rathiri]]'' || || Mamta || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || Guest appearance |- | 1982 || ''[[Moondram Pirai]]'' || Srinivasan || [[Sridevi]], [[Silk Smitha]] || Tamil || [[National فیلم Award for Best Actor]]<br /> [[Tamil Nadu State فیلم Award for Best Actor]]<br/>Dubbed into Telugu as ''Vasantha Kokila'' |- | 1982 || ''[[Naandri, Meendum Varuga]]'' || Kamal Haasan || [[Prathap Pothan]], [[Rajinikanth]] || Tamil || Guest appearance |- | 1982 || ''[[Anthiveyilile Ponnu]]'' || || [[Lakshmi (actress)|Lakshmi]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1982 || ''[[Andhagudu]]'' || || [[Sridevi]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || |- | 1982 || ''[[Vazhvey Maayam]]'' || Raja || [[Sridevi]], [[Sripriya]], [[Ambika (actress)|Ambika]] || Tamil || Dubbed into Malayalam as ''Premabhishekam'' |- | 1981 || ''[[Ellam Inbamayyam]]'' || || [[Madhavi (actress)|Madhavi]], [[Suman (actor)|Suman]] || Tamil || |- | 1981 || ''[[Tick! Tick! Tick!]]'' || Dilip|| [[Madhavi (actress)|Madhavi]], [[Radha (actress)|Radha]], [[Nisha Noor]], [[Swapna (actress)|Swapna]] || Tamil || Dubbed into Telugu as ''Tik.. Tik.. Tik..'' <br />Dubbed into Hindi as ''Bombay Express'' |- | 1981 || ''[[Sankarlal]]'' || || [[Sridevi]], [[Seema (actress)|Seema]] || Tamil || |- | 1981 || ''[[Savaal]]'' || P. P. Raja || [[Jaishankar]], [[Sripriya]], [[Lakshmi (actress)|Lakshmi]] || Tamil || |- | 1981 || ''[[Kadal Meengal]]'' || || [[Sujatha (actress)|Sujatha]], [[Swapna (actress)|Swapna]], [[Ambika (actress)|Ambika]], [[Suman (actor)|Suman]] || Tamil || |- | 1981 || ''[[Ek Duuje Ke Liye]]'' || Vasudeva || [[Rati Agnihotri]], [[Madhavi (actress)|Madhavi]] || [[زمانی ھیندی]] || Nominated—[[فیلمfare Award for Best Actor]] |- | 1981 || ''[[Amavasya Chandrudu]]'' || Raghu || [[Madhavi (actress)|Madhavi]] || Telugu || |- | 1981 || ''[[Raja Paarvai]]'' || Raghu || [[Madhavi (actress)|Madhavi]] || Tamil || [[فیلمfare Award for Best Tamil Actor]]<br />Also producer and screenwriter<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rangarajan|یەکەم=Malathi|سەردێڕ=The write move|ناونیشان=http://www.hindu.com/cp/2007/10/26/stories/2007102650010100.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|newspaper=[[The Hindu]]|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121110082531/http://www.hindu.com/cp/2007/10/26/stories/2007102650010100.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | 1981 || ''[[Ram Lakshman]]'' || Ram || [[Sripriya]], [[Jayamalini]] || Tamil || |- | 1981 || ''[[Meendum Kokila]]'' || Manian || [[Sridevi]], [[Unni Mary|Deepa]] || Tamil || |- | 1981 || ''[[Aakali Rajyam]]'' || || [[Sridevi]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || [[فیلمfare Award for Best Telugu Actor]] |- | 1981 || ''[[Thillu Mullu (1981 فیلم)|Thillu Mullu]]'' || Charu Haasan || [[Rajinikanth]], [[Madhavi (actress)|Madhavi]] || Tamil || Guest appearance |- | 1980 || ''[[Natchathiram]]'' || Kamal Haasan || [[Sripriya]] || Tamil || Guest appearance |- | 1980 || ''[[Maria, My Darling (1980 Kannada فیلم)|Maria, My Darling]]'' || || [[Sripriya]] || [[Kannada]] || |- | 1980 || ''[[Saranam Ayyappa]]'' || || [[Jayabharathi]] || Tamil || Guest appearance |- | 1980 || ''[[Maria, My Darling (1980 Tamil فیلم)|Maria, My Darling]]'' || || [[Sripriya]] || Tamil || |- | 1980 || ''[[Varumayin Niram Sigappu]]'' || Rangan || [[Sridevi]] || Tamil || [[Tamil Nadu State فیلم Award for Best Actor]] |- | 1980 || ''[[Guru (1980 فیلم)|Guru]]'' || Guru || [[R. Muthuraman|Muthuraman]], [[Sridevi]], [[Mohan Babu]] || Tamil || |- | 1980 || ''[[Ullasa Paravaigal]]'' || || [[Rati Agnihotri]], [[Unni Mary|Deepa]] || Tamil || |- | 1979 || ''[[Azhiyadha Kolangal]]'' || || [[Prathap Pothan]], [[Sobha]] || Tamil || Guest appearance |- | 1979 || ''[[Neela Malargal]]'' || || [[Sridevi]], [[K. R. Vijaya]] || Tamil || |- | 1979 || ''[[Mangala Vaathiyam]]'' || || [[Sripriya]] || Tamil || |- | 1979 || ''[[Guppedu Manasu]]'' || || [[Sarath Babu]], [[Sujatha (actress)|Sujatha]], [[Saritha]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || Guest appearance |- | 1979 || ''[[Pasi]]'' || || [[Sobha|Shoba]] || Tamil || Guest appearance |- | 1979 || ''[[Kalyanaraman (1979 فیلم)|Kalyanaraman]]'' || Kalyanam,<br/>Raman || [[Sridevi]] || Tamil || |- | 1979 || ''[[Nool Veli]]'' || || [[Sarath Babu]], [[Sujatha (فیلم)|Sujatha]], [[Saritha]] || Tamil || Guest appearance |- | 1979 || ''[[Idi Katha Kaadu]]'' || || [[Chiranjeevi]], [[Jayasudha]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || |- | 1979 || ''[[Allaudinaum Arputha Vilakkum]]'' || Alauddin || [[Rajinikanth]], [[Gemini Ganesan]], [[Sripriya]], [[Jayabharathi]] || Tamil|| Dubbed into Telugu as ''Allauddin Adbutha Deepam''<br />Dubbed into Hindi as ''Aladdin and Wonderful Lamp'' |- | 1979 || ''[[Andamaina Anubhavam|Andhamaina Anubhavam]]'' || Chandru || [[Rajinikanth]], [[Jayaprada]], [[Geetha (actress)|Geetha]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || |- | 1979 || ''[[Ninaithale Inikkum (1980 فیلم)|Ninaithale Inikkum]]'' || Chandru || [[Rajinikanth]], [[Jayaprada]], [[Geetha (actress)|Geetha]] || Tamil || Dubbed into Hindi as ''Pyara Tarana'' |- | 1979 || ''[[Thaayillamal Naan Illai]]'' || Raja || [[Sridevi]], [[Rajinikanth]] || Tamil || |- | 1979 || ''[[Allauddinum Albhutha Vilakkum]]'' || Alauddin || [[Rajinikanth]], [[Sripriya]], [[Jayabharathi]], [[Helen Jairag Richardson|Helen]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1979 || ''[[Neeya (فیلم)|Neeya]]'' || || [[Latha Sethupathi|Latha]], [[Sripriya]] || Tamil || Horror فیلم |- | 1979 || ''[[Sigappukkal Mookkuthi]]'' || || [[Vijayakumar]], [[Sridevi]] || Tamil || |- | 1979 || ''[[Sommokadidhi Sokkadidhi]]'' || Rangadu/Shekar || [[Jayasudha]], [[Rojaramani]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || Dubbed into Tamil as ''Iru Nilavugal'' |- | 1979 || ''[[Amara Prema]]'' || || [[Zarina Wahab]], [[Raja Babu (actor)|Rajababu]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || |- | 1978 || ''[[Yaetta]]'' || Ramu || [[Sheela]], [[Seema (actress)|Seema]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || [[فیلمfare Award for Best Malayalam Actor]] |- | 1978 || ''[[Thappu Thalangal]]'' || || [[Rajinikanth]], [[Saritha]] || [[Tamil زمان|Tamil]] || Guest appearance |- | 1978 || ''[[Manidharil Ithanai Nirangala]]'' || || [[Muralimohan]], [[Sridevi]] || Tamil || |- | 1978 || ''[[Sigappu Rojakal]]'' || Dileep || [[Sridevi]] || Tamil || [[فیلمfare Award for Best Tamil Actor]]<br />Dubbed into Telugu as ''Erra Gulaabeelu'' |- | 1978 || ''[[Aval Appadithan]]'' || Arun || [[Rajinikanth]], [[Sripriya]], [[Saritha]] || Tamil || |- | 1978 || ''[[Vayanadhan Thamban]]'' || || [[Latha Sethupathi|Latha]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1978 || ''[[Thappida Thala]]'' || || [[Rajinikanth]], [[Saritha]] || [[Kannada]] || Guest appearance |- | 1978 || ''[[Vayasu Pilichindi]]'' || || [[Rajinikanth]], [[Sripriya]], [[Jayachitra]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || |- | 1978 || ''[[Sattam En Kaiyil]]'' || || [[Sripriya]] || Tamil || |- | 1978 || ''[[Ilamai Oonjaladukirathu]]'' || Prabhu || [[Rajinikanth]], [[Sripriya]] || Tamil || |- | 1978 || ''[[Maro Charitra]]'' || Balu || [[Madhavi (actress)|Madhavi]], [[Saritha]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || |- | 1978 || ''[[Anumodhanam]]'' || || [[Vidhubala]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1978 || ''[[Kathirunna Nimiksham]]'' || || [[Vidhubala]], [[Jayabharathi]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1978 || ''[[Madanolsavam]]'' || Raju || [[Zarina Wahab]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || Dubbed into Hindi as ''Dil Ka Sath Dil'' and Tamil as Paruvamazhai |- | 1978 || ''[[Sakka Podu Podu Raja]]'' || ||[[Jaishankar]], [[Jayachitra]] || Tamil || Guest appearance |- | 1978 || ''[[Nizhal Nijamagiradhu]]'' || Sanjeevi || [[Sumithra (actress)|Sumithra]] || Tamil || |- | 1977 || ''[[Aadhya Paadham]]'' || || [[Sridevi]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1977 || ''[[Satyavan Savithri]]'' || Sathyavan || [[Sridevi]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1977 || ''[[Kokila (فیلم)|Kokila]]'' || || [[Shobha]], [[Roja Ramani]], [[Mohan (actor)|Mohan]] || [[Kannada]] || |- | 1977 || ''[[Naam Pirandha Mann]]'' || || [[Sivaji Ganesan]], [[K. R. Vijaya]] || Tamil || |- | 1977 || ''[[Aanandham Paramaanandham]]'' || || [[Roja Ramani]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1977 || ''[[Aadu Puli Aattam]]'' || Kamal || [[Rajinikanth]], [[Sripriya]] || Tamil || |- | 1977 || ''[[16 Vayathinile]]'' || Chappani || [[Sridevi]], [[Rajinikanth]] || [[Tamil زمان|Tamil]] || [[فیلمfare Award for Best Tamil Actor]]<br />[[Tamil Nadu State فیلم Award for Best Actor]] |- | 1977 || ''[[Ormakal Marikkumo]]'' || || [[Vidhubala]], [[Sobha|Shoba]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1977 || ''[[Nirakudum]]'' || || [[Sridevi]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1977 || ''[[Ashta Maangalyam]]'' || || [[Vidhubala]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1977 || ''[[Kabita]]'' || Gopal || [[Mala Sinha]], [[Ranjit Mullick]] || [[Bengali زمان|Bengali]] || |- | 1977 || ''[[Unnai Suttrum Ulagam]]'' || || [[J. Jayalalithaa|Jayalalitha]] || Tamil || |- | 1977 || ''[[Sridevi (1977 فیلم)|Sridevi]]'' || || Saradha || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1977 || ''[[Madhuraswapnam]]'' || || Jayaprabha || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1977 || ''[[Avargal]]'' || Janardan/Johnny || [[Rajinikanth]], [[Sujatha (actress)|Sujatha]] || Tamil || |- | 1977 || ''[[Ashirvadam]]'' || || Sheela || [[Malayalam زمان|Malayalam]]|| |- | 1977 || ''[[Siva Thandavum]]'' || || [[Jayasudha]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1977 || ''[[Uyarndhavargal]]'' || || [[Sujatha (actress)|Sujatha]] || Tamil || |- | 1977 || ''[[Aaina (1977 فیلم)|Aaina]]'' || Prem Kapoor || [[Mumtaz (actress)|Mumtaz]] || Hindi || |- | 1976 || ''[[Lalitha (فیلم)|Lalitha]]'' || || [[Sujatha (actress)|Sujatha]], [[Sumithra (actress)|Sumithra]] || Tamil || |- | 1976 || ''[[Mogam Muppadhu Varusham]]'' || || [[Sripriya]], [[Sumithra (actress)|Sumithra]] || Tamil || |- | 1976 || ''[[Moondru Mudichu]]'' || Balaji || [[Sridevi]], [[Rajinikanth]] || Tamil || |- | 1976 || ''[[Nee Ente Lahari]]'' || || [[Jayachitra]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1976 || ''[[Ponni (فیلم)|Ponni]]'' || || [[Lakshmi (actress)|Lakshmi]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1976 || ''[[Idhaya Malar]]'' || || [[Sujatha (actress)|Sujatha]] || Tamil || Directed by [[Gemini Ganesan]] |- | 1976 || ''[[Kumaara Vijayam]]'' || || [[Jayachitra]] || Tamil || |- | 1976 || ''[[Kuttavum Sikshayum]]'' || || [[Sridevi]], [[Vidhubala]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1976 || ''[[Unarchigal]]'' || Selvam || Kanchana, [[Srividya]] || [[Tamil زمان|Tamil]] || |- | 1976 || ''[[Oru Oodhappu Kan Simittugiradhu]]'' || || [[Sujatha (actress)|Sujatha]], [[Vijayakumar (actor)|Vijayakumar]] || Tamil || [[فیلمfare Award for Best Tamil Actor]] |- | 1976 || ''[[Sathiyam]]'' || || [[Sivaji Ganesan]], [[Jayachitra]], [[Manjula Vijayakumar|Manjula]] || Tamil || |- | 1976 || ''[[Aruthu]]'' || || [[Sumithra (actress)|Sumithra]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1976 || ''[[Swimming Pool (1976 فیلم)|Swimming Pool]]'' || || [[Sumithra (actress)|Sumithra]], Rani Chandra || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1976 || ''[[Samassiya]]'' || || [[Srividya]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1976 || ''[[Anthuleni Katha]]'' || Arun || [[Jayaprada]], [[Rajinikanth]], [[Sripriya]] || [[Telugu زمان|Telugu]] || Cameo appearance |- | 1976 || ''[[Manmadha Leelai]]'' || Madhu || [[Jayaprada]], Y.Vijaya || Tamil || Dubbed into Telugu as ''Manmatha Leela'' |- | 1976 || ''[[Agni Pushpam]]'' || || [[Jayabharathi]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1976 || ''[[Appooppan]]'' || || [[Jayabharathi]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1975 || ''[[Andharangam]]'' || || Deepa, [[Savitri (actress)|Savithri]] || Tamil || |- | 1975 || ''[[Raasaleela]]'' || || [[Jayasudha]], Kanaka || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1975 || ''[[Mattoru Seetha]]'' || || [[Roja Ramani]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1975 || ''[[Thiruvonam (فیلم)|Thiruvonam]]'' || || [[Sharada (actress)|Sharada]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || Guest appearance |- | 1975 || ''[[Apoorva Raagangal]]'' || Prasanna || [[Srividya]], [[Rajinikanth]], [[Jayasudha]] || Tamil || [[فیلمfare Award for Best Tamil Actor]] |- | 1975 || ''[[Maalai Sooda Vaa]]'' || || [[Manjula Vijayakumar|Manjula]] || Tamil || |- | 1975 || ''[[Gnan Ninne Premikkunnu]]'' || || Ushakumari || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1975 || ''[[Pattikkaattu Raja]]'' || || [[Sivakumar]], [[Jayasudha]] || Tamil || |- | 1975 || ''[[Thangathile Vairam]]'' || || [[Sivakumar]], [[Jayasudha]], [[Sripriya]] || Tamil || |- | 1975 || ''[[Melnaattu Marumagal]]'' || Raja || [[Sivakumar]], [[Jayasudha]] || Tamil || |- | 1975 || ''[[Then Sindhudhe Vaanam]]'' || || [[Sivakumar]], [[Jayachitra]] || Tamil || |- | 1975 || ''[[Aayirathil Oruthi]]'' || || [[K. R. Vijaya]] || Tamil || Lead ڕۆڵ |- | 1975 || ''[[Pattampoochi]]'' || || [[Jayachitra]] || Tamil || Lead ڕۆڵ |- | 1975 || ''[[Cinema Paithiyam]]'' || Natarajan || [[Jayachitra]] || Tamil || |- | 1974 || ''[[Panathukkaga]]'' || || [[Sivakumar]], [[Jayachitra]] || Tamil || |- | 1974 || ''[[Aval Oru Thodar Kathai]]'' || Prasad || [[Sujatha (actress)|Sujatha]], [[Sripriya]] || Tamil || |- | 1974 || ''[[Vishnu Vijayam]]'' || || [[Sheela]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || |- | 1974 || ''[[Anbu Thangai]]'' || || [[R. Muthuraman|Muthuraman]], [[J. Jayalalithaa|Jayalalitha]], [[Sreekanth]] || Tamil || Guest appearance |- | 1974 || ''[[Kanyakumari (فیلم)|Kanyakumari]]'' || || Rita Bhaduri || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || [[فیلمfare Award for Best Malayalam Actor]] |- | 1974 || ''[[Naan Avanillai (1974 فیلم)|Naan Avanillai]]'' || || [[Gemini Ganesan]], [[Lakshmi (actress)|Lakshmi]], [[Jayasudha]] || Tamil || |- | 1974 || ''[[Gumasthavin Magal]]'' || Zamindar|| [[Sivakumar]], [[Aarathi]] || Tamil || |- | 1974 || ''[[Paruva Kaalam]]'' || || [[Nagesh]], [[Roja Ramani]] || Tamil || |- | 1973 || ''[[Sollathaan Ninaikkiren]]'' || Kamal || [[Sivakumar]], [[Srividya]], [[Jayachitra]], [[Jayasudha]] || Tamil || Villain ڕۆڵ |- | 1973 || ''[[Arangetram (فیلم)|Arangetram]]'' || Thiagu || [[Sivakumar]], Prameela || Tamil || First major ڕۆڵ |- | 1972 || ''[[Kanna Nalama]]'' || || [[Gemini Ganesan]], [[Jayanthi (actress)|Jayanthi]] || Tamil || |- | 1972 || ''[[Kurathi Magan]]'' || Hero's Friend || [[Gemini Ganesan]], [[Jayachitra]], [[K. R. Vijaya]] || Tamil || |- | 1971 || ''[[Annai Velankanni]]'' || Jesus Christ|| [[Gemini Ganesan]], [[J. Jayalalithaa|Jayalalitha]], [[K. R. Vijaya]], [[Padmini (actress)|Padmini]] || Tamil || |- | 1971 || ''[[Nootrukku Nooru (1971 فیلم)|Nootrukku Nooru]]'' || || [[Jaishankar]], [[Lakshmi (actress)|Lakshmi]], [[Srividya]] || Tamil || |- | 1970 || ''[[Maanavan]]'' || || [[Jaishankar]], [[Lakshmi (actress)|Lakshmi]] || Tamil || Appeared only for a dance sequence<br>First adult ڕۆڵ |- | 1963 || ''[[Anandha Jodhi]]'' || || [[M. G. Ramachandran]], [[Devika]] || Tamil || Child artiste |- | 1963 || ''[[Vaanampadi]]'' || || [[Nagesh]], Vijayakumari || Tamil || Child artiste |- | 1962 || ''[[Kannum Kalarum|Kannum Karalum]]'' || || [[Sathyan (actor)|Sathyan]], [[Sukumari]] || [[Malayalam زمان|Malayalam]] || Child artiste |- | 1962 || ''[[Paadha Kannikkai]]'' || || [[Gemini Ganesan]], [[Savitri (actress)|Savithri]] || Tamil || Child artiste |- | 1962 || ''[[Paarthal Pasi Theerum]]'' || Babu,<br />Kumar || [[Sivaji Ganesan]], [[Gemini Ganesan]], [[Savitri (actress)|Savithri]], [[B. Saroja Devi]], [[Sowcar Janaki]] || Tamil || Child artiste |- |1959 || ''[[Kalathur Kannamma]]'' || Selvam || [[Gemini Ganesan]], [[Savitri (actress)|Savithri]] || Tamil || Child artiste<br />[[Rashtrapati Award]]<br />Dubbed into Telugu as ''Maavoori Ammayi'' |} ==سەرچاوە== http://en.wikipedia.org/wiki/Kamal_Haasan ==پەراوێز== {{reflist}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھیندستان|بۆڵیوود|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Kamal Haasan}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ھیندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:کەمال حەسەن]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی]] [[پۆل:ئاوازدانەری هیندی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی هیندی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئاوازدانەری ھیندی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی نیشتمانیی باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:ئەکتەر-سیاسەتمەدارەکانی ھیندستان]] ponioles9clqq3dtn83wfsay4qp4u6u 0 43546 1699977 1599783 2026-11-03T01:39:51Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1699977 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:RPG wounded Iraq veteran exercising Army-dot-mil-2007-02-07-103140.jpg|وێنۆک|کەسێکی کەمتوان لە بواری لاقەوە]] '''کەمتوانی''' یان '''کەمئەندامی''' ئاکامی ناھاوھەنگاویە کە بەھۆی فیزیکی، ناسینی، مێشکی، ھەستکردنی، گەشەکردنی و یان کۆیەک لەمانە پێش دێت. دەکرێت کەمتوانی ھەر لە سەرەتای ژیانەوە لەگەڵ [[مرۆڤ]] بێت یان دواتر و لە درێژایی ژیاندا کەس بخاتە ژێر کاریگەری خۆیەوە.<ref>http://www.dmoz.org/Society/Disabled/ {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170316013950/http://www.dmoz.org/Society/Disabled |date=١٦ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Disabilities}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵگا|مافەکانی مرۆڤ|دەروونناسی|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:کەمتوانی]] [[پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:پلاندانانی شار]] t5qqro2e6xeengshcwo5spwumhyw6r6 0 74320 1699634 1519017 2026-11-02T15:35:58Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی پۆل:زیندووان، چونکە وتارەکە لە پۆل:مردووانی ٢٠١٦ دایە 1699634 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox writer | name = نەبیل فارێس<br />Nabile Farès | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ١٩٤٠ | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = [[نووسەر]] و [[شاعیر]] | language = | nationality = [[فەڕانسە|فەڕەنسی]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | module = | website = | portaldisp = }} '''نەبیل فارێس''' ({{بە فەڕەنسی|Nabile Farès }}) [[نووسەر]] و [[شاعیر]]ی سەدەی بیستەمی خەڵکی [[فەڕەنسا]]یە. == ئەمەش ببینە == * [[پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]] == سەرچاوەکان == {{Ltr}} * {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}} {{Ltr/end}} {{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}} {{نووسەر-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی|شیعر}} [[پۆل:نووسەرانی جەزائیری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٦]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم]] ps9hc5r59sigoafxyqdqc2nrdunlu1m 1699810 1699634 2026-11-02T20:08:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1699810 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} {{Infobox writer | name = نەبیل فارێس<br />Nabile Farès | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ١٩٤٠ | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = [[نووسەر]] و [[شاعیر]] | language = | nationality = [[فەڕانسە|فەڕەنسی]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | module = | website = | portaldisp = }} '''نەبیل فارێس''' ({{بە فەڕەنسی|Nabile Farès }}) [[نووسەر]] و [[شاعیر]]ی سەدەی بیستەمی خەڵکی [[فەڕەنسا]]یە. == ئەمەش ببینە == * [[پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]] == سەرچاوەکان == {{Ltr}} * {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}} {{Ltr/end}} {{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}} {{نووسەر-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی|شیعر}} [[پۆل:نووسەرانی جەزائیری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٦]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم]] a562rxx1o3ywr3q7z6vg5aqfcdxrk3q 0 82294 1699969 1536774 2026-11-03T01:38:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە، ئەرمەنستان-کۆلکە، ئازەربایجان-کۆلکە) 1699969 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{نامەی ڕوونکردنەوە|جۆزە|کەمان}} [[پەڕگە:kamancheh.jpg|چەپ|200px|وێنۆک|کەمانچە، کە لەباشووری کوردستان پێی دەوترێت جۆزە.]] '''کەمانچە''' یان '''جۆزە''' ئامێرێکی ڕۆژھەڵاتییە. ئەم سازە بێجگە سک، دەسک و سەر، لە بنەوە پێیەکی ھەیە کە لەسەر زەوی یان چۆکی ژەنیار دادەنرێت. ئەم سازە چوار تاڵ ژێی ھەیە و لە بنەڕەتدا تایبەتی ناوچەکانی لۆڕستان بووە و لەوێوە ھاتووەتە ناو مووسیقای ئێران و ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتەوە. == ناوەکان == ناوەکانی تری کەمانچە: * جۆزە * کەماچە * تاڵ * مووزەن * میکەش == مێژوو == یەکەمین شوێنەواری سازی کەمانچە لە مێژوودا دەگەڕێتەوە بۆ کتێبی (موسیقی الکبیر بەرھەمی [[فارابی|ئەبوو نەسری فارابی]] /سەدەی چوارەمی کۆچی)، کە بە ڕوباب ناوی لێبراوە. کەمانچە لە سەردەمی [[سەفەوی]] و [[قاجار]]دا دەبێتە بەشێک لە [[دەزگای مووسیقای ئێرانی]]. کۆنترین دەنگی ھەڵگیراوی کەمانچە بۆ سەرەتاکانی سەدەی بیستەم دەگەڕێتەوە. == شێوەی ژەندن == ژەنیار بە دانیشتنەوە پێی کەمانچەکە لەسەر زەوی (یا کورسی)یان چۆکی خۆی دادەنێت. ئامێر لە کاتی ژەندندا نەختێک دەسووڕێت و بەم کارە ئارشە ئاسانتر ژێکان دەلاوێنێت. ژەنیار، سازەکە بەقیتی بە دەستی چەپەوە دەگرێ و قامکەکانی لەسەر دەسکەکە ڕادەخشێنێت و ئارشەش بە دەستی ڕاستەوە دەگرێ و بە سەر ژێکانیدا دەھێنێت. == ژەنیاران == ژەنیارانی بەناوبانگی کەمانچە بریتین لە: * [[ئەردەشیر کامکار|ئەردەشێر کامکار]] * [[سەعید فەرەجپووری]] * [[کەیھان کەڵھوڕ]] * [[فەرەج عەلیپوور]] * [[شەھریار جەمشیدی]] * [[فەخرەدین مامەد]] * [[نەعمەت بەھاروەند]] * [[عەلی ئەکبەر شیکارچی]] * [[موجتەبا میرزادە]] == پێشانگا == {{چینی ناوەند}} <gallery> پەڕگە:Kamanjeh, and performer on it, p. 578 in Thomson, 1859.jpg|<!--[[خەڵکی عەرەب]] kamanjeh performer in [[ئوورشەلیم]]، 1859. From Thomson.--> پەڕگە:Azerbaijani playing kamancha.jpg|<!--Kamancheh player in [[کۆماری ئازەربایجان]]--> پەڕگە:Sayat-Nova_1.jpg|<!--Portrait of the famous [[ئەرمەنستان]] minstrel and kamancheh player [[سایاتنووا]]--> Image:Kamancheh.jpg|لادیمی کەمانچە </gallery> {{کۆتایی}} == سەرچاوەکان == [[:fa:کمانچه]] {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ئەرمەنستان|ئازەربایجان|ئێران|تورکیا}} {{ئامێرەکانی مووسیقای کوردی}} {{پۆلی کۆمنز|Kamancheh}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ئەرمەنستان-کۆلکە}} {{ئازەربایجان-کۆلکە}} [[پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:پارێزگای لوڕستان]] [[پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا]] [[پۆل:داھێنانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:ئامێرە ژێدارەکان]] g656caelyuxltsyp58fizub3hjyo6mr 0 85258 1699909 1648592 2026-11-02T22:35:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699909 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەشەور | ناوی_فەرمی = Keshavarz | ناوی_خۆماڵی = کشاورز | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Keşavərz | جۆری_نیشتنگە = [[شارەدێ]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ساینقەڵا|ساینقەڵا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی کشاوەرز|کشاوەرز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی کشاوەرز|کشاوەرز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[بەڕێوەبەری شارەدێ]] | ناوی_سەرۆک = ئەندازیار میکائیل فیزی <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 1.3 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1326 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 3538 | دانیشتووان_لە = ٢٠١١ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] و [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شیعە]] [[دوانزە ئیمامی]] و [[سونی]] [[شافعی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەشەور''' شارەدێیەکە، کەوتووەتە [[گوندستانی کشاوەرز]]، [[ناوچەی کشاوەرز]]، [[شارستانی ساینقەڵا]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> '''کەشەور''' ناوەندی [[گوندستانی کەشەور]]ە. == ناو == == جوگرافیا == '''کەشەور''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[نەجار]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قازانلی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەرەبڵاغی خواروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی کوزەڵە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == ==دانیشتوان== * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٥٣٨) کەس و (٩٤٠) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە [[ئازەری]] و [[کورد]] ن * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] و [[کوردی]] دەدەوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی ساینقەڵا}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانی ساینقەڵا]] 1dldul94ju9ppqf19p94kwojva67yj7 14 89458 1699859 1141785 2026-11-02T21:04:20Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699859 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Aesthetics|جوانیناسی}} [[پۆل:ھونەر]] [[پۆل:لقەکانی فەلسەفە]] [[پۆل:ھونەرەکان]] [[پۆل:جوانی]] atfmxkxjy53ahetog43o2pt2rrtnxhk 4 90420 1699939 1699164 2026-11-03T00:04:41Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1699939 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable" !بەکارھێنەر!!ژمارەی وتارەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ١٩١٨٩ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٣ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٣٥٨ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٥٢ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ٢٧٣٥ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٢٢٣١ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٣٣ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٥٤ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ٩٣١ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦٣ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٨٣ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٦ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٣١٤ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٣٠٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٣ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨١ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢١٣ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٣ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ١٩١ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٨٦ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١١١ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/HivjaBot|HivjaBot]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ٧٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ |} </center> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> clnyw7uggt5huk5uvqrzhhev5kgph3n 4 90421 1699940 1699165 2026-11-03T00:04:51Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1699940 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' </center> {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !style="background-color:#808080" align="center"|بەکارھێنەر!!style="background-color:#808080" align="center"|وتار!!style="background-color:#808080" align="center"|داڕێژە!!style="background-color:#808080" align="center"|پەڕەی یارمەتی!!style="background-color:#808080" align="center"|پۆل!!style="background-color:#808080" align="center"|دەروازە!!style="background-color:#808080" align="center"|ویکیپرۆژە |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٣ || ١٣٧ || ٠ || ٩١٤٢ || ١٤٧٢ || ٢ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٣٥٨ || ٦٦ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ || ٦٥٥ || ٢ || ٤٥٣١ || ٥ || ٤ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٥٢ || ١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٣٣ || ١٠٠ || ٠ || ١١٤ || ١ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ || ٩٦ || ٠ || ١٢٦ || ١٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ || ٢٩ || ١ || ٤٧ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٩ || ٢٩ || ٠ || ٢١٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ || ٣ || ٠ || ٨٤ || ٢٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٥٤ || ٠ || ٠ || ٧٥٩ || ١٠٨ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ || ١٠٩ || ٠ || ٤٣٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ || ٣١٦ || ٠ || ٢٧ || ٥ || ١ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦٣ || ٩ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ || ٠ || ٠ || ٩٧٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ || ١٠١ || ٠ || ٩٨٦ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ || ٢ || ٠ || ٣ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ || ٣٧٤ || ٤ || ٤٨ || ١٣ || ٤ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ || ١٢٣ || ١ || ٤٣٦ || ٣٨٤ || ٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ || ٢٠٧ || ٠ || ٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٨٣ || ٩٠٣ || ٩ || ٧١٥ || ٣١٩ || ١٢ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ || ٥١ || ٠ || ٥٤ || ٢ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ || ٥٤ || ٠ || ٣٨٩ || ١٨٠٩ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ || ٤١ || ٠ || ٢٣٤ || ١٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ || ١٤ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ || ٢ || ٠ || ١٩٨ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ || ٤١ || ٠ || ٥ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ || ٠ || ٠ || ٣١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ || ٤٦١ || ١ || ٢٠٠٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٦ || ٦٤ || ٠ || ١٧١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ || ٢٢ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ || ١١٨ || ٠ || ٥٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ || ٠ || ٠ || ١٨ || ٣٧٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٣١٤ || ٣ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ || ٦ || ٠ || ٣٨ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٣٠٨ || ١٢ || ٠ || ٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ || ١٣ || ٠ || ٢٣ || ٣٨ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٣ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨١ || ٦ || ٠ || ١٩٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ || ١١٧ || ٠ || ٣٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ || ١ || ٠ || ٠ || ٩٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ || ٥ || ١ || ١٥ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ || ١١٧ || ١ || ٥٦ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ || ٢ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ || ٦٥ || ٠ || ٦٩ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ || ٢ || ٠ || ٥٠ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢١٣ || ١٢٤ || ٠ || ١١٩٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ || ٣ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٨٦ || ٢٦ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ || ١ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ || ٠ || ٠ || ٧ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ || ٠ || ٠ || ١٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ || ٤١ || ٠ || ٨٣ || ٣٦ || ٨ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ || ٢ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ || ١٠٩ || ٢ || ٥٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ || ٠ || ٠ || ١ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ || ١٥ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ || ٢٩ || ٠ || ١٥٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ || ٧ || ٠ || ١٩ || ٤٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ || ١٣٩ || ٢ || ٣ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ || ١ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١١١ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ || ٩١٦ || ٠ || ١٢٩٣ || ٧١ || ١١ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ || ٦ || ٠ || ٥٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ || ٠ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ || ٢٢ || ٠ || ٥٧ || ٧٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ || ٦٤ || ٧ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ٧٥ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ || ٢٩ || ٠ || ٣٥ || ٦ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ || ٢٦ || ٠ || ١٧٨ || ٢١٦ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ || ١١ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ || ٣ || ٠ || ٩ || ٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ || ٠ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ || ٥ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦ || ٦ || ٠ || ١٠ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/MeerFarhad97|MeerFarhad97]] || ٤٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/بنار|بنار]] || ٤٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakaros sasan|Sakaros sasan]] || ٤٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ٤٣ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Houshang tabrizi|Houshang tabrizi]] || ٤١ || ٣ || ٠ || ١٣ || ٠ || ٠ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> p8v197c0k5jd4gkf0e4qtgwt0u6dw07 0 91962 1699956 1368248 2026-11-03T01:36:21Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1699956 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Kemal Burkay (portrait).jpg|thumb|upright|Kemal Burkay, 2013]] '''کەماڵ بورکای''' (بە [[کوردی]]: Kemal Burkay) (١٩٣٧، [[مازگێرد]]، [[پارێزگای دێرسم]]) نووسەر و سیاسەتوانی [[کورد]]ی خەڵکی وڵاتی [[تورکیا]]یە. بورکای خوێندنی سەرەتایی لە دێرسیم دەستپێکرد؛ دواتر لە ساڵی ١٩٦٠ لە سکووڵی یاسای زانکۆی ئانکارا دەرچوو. لە ساڵی ١٩٦٥ەوە دەستی بە تێکۆشانی سیاسی خۆی کرد و بوو بە ئەندامی پارتی کاری تورکیا. بە ھۆی بڵاوەکردنی وتارێکی سیاسی زیندانی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sezenaksu.com.tr/sezen/default.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120621054344/http://sezenaksu.com.tr/sezen/default.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> بورکای لە ساڵی ٢٠١٢ بۆ سەرۆکایەتی [[HAK-PAR]] ھەڵبژێردرا.<ref>http://www.haberturk.com/kultur-sanat/haber/653367-kemal-burkay-izdihami {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170102203812/http://www.haberturk.com/kultur-sanat/haber/653367-kemal-burkay-izdihami |date= ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ }}</ref><ref>http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetayV3&ArticleID=1106591&CategoryID=78</ref> == سەرچاوەکان == <references/> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Kemal Burkay}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] 4x2jsvg7w7ly617sp4rvmk6nr1awhkr 0 99591 1699668 1536616 2026-11-02T16:35:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، زمان-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699668 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = دوکتۆر کەریم ئەییووبی | وێنە = | قەبارەی وێنە = 200px | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[١٩٢٤]] | ڕێکەوتی مردن =[[١٩٩٥]] | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = مقبره الشعرای [[مەهاباد]] | شوێنی لەدایکبوون = [[مەهاباد]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = دوکتۆرای زمان ناسی و شەرق ناسی | دایەن = | پیشە = [[ئوستاد]]ی زانستگا | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ، [[سوننە]] | ھاوسەر = منەوەر ، [[ئیرایدا ئیسمیر نۆڤا]] | یار = | منداڵەکان = ڕەئووف ، سواره | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''دوکتۆر کەریم ئەییووبی'''، کوڕی سەید ڕەحمان، ٢٣ی خاکەلێوەی ساڵی ١٣٠٣ی هەتاوی بەرامبەر به ١٢ی ئاوریلی ١٩٢٤، له شاری [[مەهاباد]] له دایک بوو. کەریم ئەییووبی نووسەر و وەرگێڕی کوردی ئێرانه. == ژیان == دوکتۆر ئەییووبی خوێندنی سەرەتایی و بەشێک له ناوەندی له [[مەهاباد]] تەواو کرد و بۆ درێژەی خوێندن ڕووی کرده شاری [[ورمێ]]. ساڵی ١٩٤٥، ئەندامی ئەو گرووپه بوو که بۆ مەشقی سەربازی ڕەوانەی [[باکۆ]] کران. به هۆی تەشەنه کردنی کێشه سیاسییەکان نەیتوانی بگەڕێتەوه وڵات و ماوەی ده ساڵ له [[باکۆ]] مایەوه. له ساڵی ١٩٥٦ ڕا، له ئەنستیتۆی ڕۆژهەڵات ناسی خەریکی خوێندنی دەورەی دوکتۆرای L.O بوو. ساڵی ١٩٦٣ بڕوانامەی دوکتۆراکەی له سەر "چۆنیەتی داهێنان له شێعری شاعیر و زانای هاوچەرخ، هەژار" نووسی. ماوەی ٣٦ ساڵ له بواری ئەکادیمی و زانستی دا کاری کرد که ٣٢ ساڵی له ئەنستیتۆی زمان ناسی A.N تێپەڕی. ساڵی ١٩٥٧ لەگەڵ خاتوو د. "[[ئیسمیر نۆڤا]]"، دوکتۆرای زانستی زمان ناسی، زەماوەندی کرد. دوکتۆر ئەییووبی له سەردەمی کۆماردا (١٣٢٥)، له تەمەنی ٢٣ ساڵی دا، وێڕای جەماعەتێک بۆ دەرس خوێندن و فێربوونی زانستی نۆی چوونه [[ڕووسیا|ڕووسییه]]. له وێ له دانیشکەدەی ئەفسەری وەردەگیرێ و دوایه دەچێته دانیشکەدەی پزیشکی. حەوت ساڵان پزیشکی دەخوێنێ، دەگەڵ "[[منەوەر]]" کچی ڕەئیس جمهوری ئەودەمی [[ئازەربایجان]]، زەماوەند دەکا، له وێ کوڕێکی هەیه و ناوی "ڕەئووف"ە و ئێستا وەک کارمەندێکی ساده له [[باکۆ]] دەژی. پاش ماوەیەک لەو ژنەی جودا دەبێتەوه. ساڵی ١٩٦٢ دەگەڵ پڕۆفیسۆڕ م.ب ڕودنکۆ "[[مەم و زین]]"ی [[ئەحمەدی خانی]] ساخ دەکاتەوه و به [[ڕووسی]] وەردەگێڕنەوه و بڵاو دەبێتەوه. دوکتۆر ئەییووبی زمانی [[ئینگلیسی]]، [[فارسی]]، [[عەرەبی]]، [[تورکی]]، [[ڕووسی]]، [[کوردی]]، [[فەڕانسەوی]] و [[چینی]] دەزانی و قسەی پێدەکردن. == گەرانەوه بۆ وڵات == یەکەم جار و دوایین جار هاوینی ساڵی ١٣٧٠ بۆ ماوەی دوو مانگ هاتەوە [[سابڵاغ]]. له [[تاران]] ئیستقباڵێکی عەجایبی لێکرا. له دوایی دا به ئوتوبووس هاتەوه [[سابڵاغ]]. ئەو کاتی گەیشتەوه نزیک [[سابڵاغ]] گوتی دا ئەو ماشێنەی ڕاگرن، هاته خوار و سوجدەی برد بۆ خاکەکەی [[سابڵاغ]] و ئەو عەلاقه و ئۆگرییەی ئەندازەی نەبوو. چاوی که به وڵات کەوت زۆر شاد و خوشحاڵ بوو و هەندێک بابەتیش زەربەی ڕووحی لێدا و ئەوەش ئاسایی یه کەسانێک که تووشی غوربەتێکی دوورودرێژ دێن و ئەو کاتی دەگەڕێنەوه بۆ وڵات و زێدی خۆیان تووشی موشکیلاتێکی ڕووحی دێن، چونکه ئەو شتانەی که ئەو به جێی هێشتوون و ئەو بیرەوەرییەی ئەوان له زێد و نیشتمان و خزم و کەسان هەیانبوو، دەبینن زۆری وا نەماون: خانووی بابی ڕووخابوو، بابی نەمابوو، دایکی نەمابوو، خوشکی نەمابوو و زۆر بابەتی دیکه که له سەر جێی خۆیان نەمابوون. وەختێک ڕۆیشتەوه زۆر به پەرۆشی و ناڕاحەتی چۆوه و ددانی دێشا، جسم و ڕووحی ناڕەحەت بوو. دوکتۆر کەریم ئینسانێکی زۆریش به سەلیقه بوو، یانی که له ماڵێ بێکار دەبوو کاری دەستی دەکرد و به دار شتی ساز دەکردن. ئەگەر دەیدی کەسێک ئەوه شتێکی عەنتیکەی لێ خرا بووه تەرمیمی دەکرد و بۆی چاک دەکردەوه. دوکتۆر ئەییووبی کوڕێکی به ناوی "سواره" هەیه و کاکه سوارەی پێ دەڵێن. سواره ئوستادی زمانی ئینگلیسییه و له [[لێنینگڕاد]] دەژی. ئەویش بۆ خۆی دوو منداڵی هەیه و ناوی خێزانی "گالیا"یه. == کۆچی دوایی == تەرمەکەی ڕۆژی چوارشەممە ڕێکەوتی ١٣٧٤/٠٦/٢٢ دێتەوه [[مەهاباد]] و دەنێژرێ. == بەرهەمەکان == * وەرگێرانی "[[مەم و زین]]"ی [[ئەحمەدی خانی]] بۆ زمانی ڕووسی. * وەرگێرانی دیوانی "[[مەلای جزیری]]" بۆ زمانی ڕووسی. * و زۆر بەرهەمی دی به زمانی ڕووسی. == سەرچاوەکان == * گۆڤاری کۆمەڵایەتی، فەرهەنگی، ئەدەبی مەهاباد - ژمارەی ١٤٩ ساڵی ١٣٩٢ - لاپەرەی ١٠ تا ١٥ * سەدیق ئیسلامیان (خوشکەزای دوکتۆر کەریم ئەییووبی) * سواره فتووحی * ئارشیوی عوبەیدووڵڵا ئەییووبیان {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|زمانی کوردی|موکریان|کوردستان|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٥]] a9nr20goiocnop5366oh9nutks1p1g3 14 100744 1699854 1141259 2026-11-02T21:03:00Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699854 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Dairy-based food|بەرھەمەکانی شیر}} [[پۆل:خواردنەکان]] [[پۆل:سپیاتی]] [[پۆل:بەرھەمە خۆراکییەکان]] 40jcfcmcf4xl0ntx6ydm8d9xijdlhdb 0 101828 1699627 1518975 2026-11-02T15:31:55Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699627 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:Linux kernel and gaming input-output latency.svg|thumb|350px|نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارهێنەر، کە لەسەر ڕووی کۆمپیوتەرێک نیشان دراوە. بریتییە لە ئەنجامی چارەسەری تێکردن لەلایەن بەکارهێنەرەوە و زۆرینەی جار ئەنجامی ناوبەستی بنچینەیی ئامێرە مرۆییەکانە.]] '''نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.zkurd.org/proje/ferhengdev.pl?penase=graphical%20user%20interface |سەردێڕ=فەرھەنگی زانستپەروەرانی کورد |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160306232649/http://zkurd.org/proje/ferhengdev.pl?penase=graphical%20user%20interface |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (بە[[ئینگلیزی]]: Graphical user interface، کورت دەکرێتەوە بە GUI) جۆرێکە لە [[ناوبەستی بەکارھێنەر|نێوانەڕووی بەکارھێنەر]] کە ڕێگە بە [[بەکارھێنەر (کۆمپیوتەر)|بەکارھێنەر]] دەدات کە کارلێک بکات لەگەڵ ئامێرە ئەلکترۆنییەکان لەڕێگەی [[وێنۆچکە (کۆمپیوتەر)|وێنۆچکە]]ی گرافیکیی و نیشاندەری بینراوەوە وەک [[ھێماکاریی دووەمی]]، وەک دژێک بۆ [[نێوانەڕووی هێڵ-فەرمان|نێوانەڕووی هێڵ-فەرمانە]]، کە خۆی لە فەرمانی نووسراو و نیشاندەریی نووسراودا دەبینێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Graphical user interface}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}} [[پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:گرافیکی کۆمپیوتەر]] [[پۆل:مێژووی ھەڵسوکەوتی مرۆڤ و کۆمپیوتەر]] [[پۆل:کارلێکی مرۆڤ و کۆمپیوتەر]] [[پۆل:سیستمی بەکارخەری]] [[پۆل:کۆمپیوتەری تایبەت]] b88zvendrxclvb3bel0ygylya6ld2aa 1699660 1699627 2026-11-02T16:11:34Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Graphical user interface|Graphical user interface]] بۆ [[:Commons:Category:Graphical user interfaces|Graphical user interfaces]] 1699660 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:Linux kernel and gaming input-output latency.svg|thumb|350px|نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارهێنەر، کە لەسەر ڕووی کۆمپیوتەرێک نیشان دراوە. بریتییە لە ئەنجامی چارەسەری تێکردن لەلایەن بەکارهێنەرەوە و زۆرینەی جار ئەنجامی ناوبەستی بنچینەیی ئامێرە مرۆییەکانە.]] '''نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.zkurd.org/proje/ferhengdev.pl?penase=graphical%20user%20interface |سەردێڕ=فەرھەنگی زانستپەروەرانی کورد |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160306232649/http://zkurd.org/proje/ferhengdev.pl?penase=graphical%20user%20interface |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (بە[[ئینگلیزی]]: Graphical user interface، کورت دەکرێتەوە بە GUI) جۆرێکە لە [[ناوبەستی بەکارھێنەر|نێوانەڕووی بەکارھێنەر]] کە ڕێگە بە [[بەکارھێنەر (کۆمپیوتەر)|بەکارھێنەر]] دەدات کە کارلێک بکات لەگەڵ ئامێرە ئەلکترۆنییەکان لەڕێگەی [[وێنۆچکە (کۆمپیوتەر)|وێنۆچکە]]ی گرافیکیی و نیشاندەری بینراوەوە وەک [[ھێماکاریی دووەمی]]، وەک دژێک بۆ [[نێوانەڕووی هێڵ-فەرمان|نێوانەڕووی هێڵ-فەرمانە]]، کە خۆی لە فەرمانی نووسراو و نیشاندەریی نووسراودا دەبینێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Graphical user interfaces}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}} [[پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:گرافیکی کۆمپیوتەر]] [[پۆل:مێژووی ھەڵسوکەوتی مرۆڤ و کۆمپیوتەر]] [[پۆل:کارلێکی مرۆڤ و کۆمپیوتەر]] [[پۆل:سیستمی بەکارخەری]] [[پۆل:کۆمپیوتەری تایبەت]] p4xhbmre6tcjcuh5fu2x6o4ymh44n9c 0 102212 1699825 1179361 2026-11-02T20:29:35Z Hamid Hassani 16501 /* top */ د. بچووک 1699825 wikitext text/x-wiki '''کێشی شیعر''' (بە[[ئینگلیزی]]: Metre، بە[[عەرەبی]]: وزن) بریتییە لە چۆناوچۆنیی چنینی وشەی ھەر باڵێکی شیعر لە باری ئاھەنگی خوێندنەوە.<ref>[[فەرھەنگی فارسی-کوردیی زانستگای کوردستان]]</ref>{{ھن}} بە وتەیەکی تر کێشی شیعر، ڕێکخەر و یەکخەری بڕگەکانی باڵەکانی شیعرە. مەبەست لە کێشی ھۆنراوە، کێشی عەرووزی و شێوەکانی تر وەک بڕگەیی و ئاھەنگییە.<ref>[//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=9642527 ویکی فارسی]</ref> == ناوەکانی تر == ئەم ناوانەش لە زمانی کوردیدا بۆ چەمکی کێشی شیعر ھاتووە: * '''کێشی شیعر، کێشی ھۆنراوە، ڕەوت، ھەڤدەن''' == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|شیعر}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Poetic rhythm}} [[پۆل:شیعر]] [[پۆل:فۆنۆلۆجی]] 78tf98p7657szp7mzjvmxrzm2fy79ki 1699861 1699825 2026-11-02T21:05:00Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699861 wikitext text/x-wiki '''کێشی شیعر''' (بە[[ئینگلیزی]]: Metre، بە[[عەرەبی]]: وزن) بریتییە لە چۆناوچۆنیی چنینی وشەی ھەر باڵێکی شیعر لە باری ئاھەنگی خوێندنەوە.<ref>[[فەرھەنگی فارسی-کوردیی زانستگای کوردستان]]</ref>{{ھن}} بە وتەیەکی تر کێشی شیعر، ڕێکخەر و یەکخەری بڕگەکانی باڵەکانی شیعرە. مەبەست لە کێشی ھۆنراوە، کێشی عەرووزی و شێوەکانی تر وەک بڕگەیی و ئاھەنگییە.<ref>[//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=9642527 ویکی فارسی]</ref> == ناوەکانی تر == ئەم ناوانەش لە زمانی کوردیدا بۆ چەمکی کێشی شیعر ھاتووە: * '''کێشی شیعر، کێشی ھۆنراوە، ڕەوت، ھەڤدەن''' == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|شیعر}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Poetic rhythm}} [[پۆل:شیعر]] [[پۆل:فۆنۆلۆجی]] [[پۆل:کێشی شیعر]] 3g8upf1z5ydkc9cozexggq3hkuuuy9j 0 103893 1699967 1394422 2026-11-03T01:38:11Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1699967 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = کەمال کلچدارئۆغلو | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | وێنە = Kemal Kilicdaroglu.png | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | سەردێری وێنە = کەمال کلیچدارئۆغلو | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٨ | شوێنی لەدایکبوون = [[قسلە]] لە [[تورکیا]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[زازا|کوردی زازا]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = سەرۆکی [[پارتی کۆماریی گەل]] | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | کاریگەر_بووە = | کاریگەری_بووە = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = [[پارتی کۆماریی گەل]] | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = [[پارتی داد و گەشەپێدان (تورکیا)|ئاکپارتی]] | ئایین = | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = سەڤیم کلیچدارئۆغلو | یار = | منداڵەکان = کەریم - زەینەب - ئاسلی | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = http://www.kemalkilicdaroglu.com/ | پەراوێزەکان = }} '''کەمال کلچدارئۆغلو''' ({{بە تورکی|Kemal Kılıçdaroğlu}}) (لەدایکبووی ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٨ لە [[قسلە]]، [[تورکیا]]) کەسایەتی [[ڕامیاری]]ی [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی|سۆسیالدیموکراسی]] و [[عەلەوی]] تورکییە و سکرتێری گەورەترین پارتی ئۆپۆزسیۆنی [[تورکیا|تورکی]]یە ([[جەھەپە]]). کەمال لە ٢٠٠٢ەوە ئەندام پەرلەمانی پەرلەمانی تورکیایە لەسەر شاری [[ئەستەنبوڵ]]. لە ساڵی ٢٠١٢ کرایە جێگری سەرۆکی ڕێکخراوی [[سۆسیالیست ئینتەرناسیۆنال]]. لە ساڵی ٢٠٠٩ خۆی پاڵاوت بۆ ھەڵبژاردنی [[شارەوانی]]ی ئەستەنبوڵ کە توانی ٣٦.٨٪ دەنگەکان مسۆگەر بکات.کاندیدی هاوبەشی جەهەپە و هاوپەیمانی نەتەوەییە بۆ [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تورکیای ٢٠٢٣|هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی تورکیا لە ساڵی ٢٠٢٣]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Helalleşme Yolculuğu Başlıyor - Cumhuriyet Halk Partisi|ناونیشان=https://chp.org.tr/haberler/helallesme-yolculugu-basliyor|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220908054912/https://chp.org.tr/haberler/helallesme-yolculugu-basliyor|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == ژیان == کەمال کڵچدار ئۆغلو لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٨ لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Kılıçdaroğlu hakkında bilinmeyen tek gerçek|ناونیشان=https://www.hurriyet.com.tr/kilicdaroglu-hakkinda-bilinmeyen-tek-gercek-14809205|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.hurriyet.com.tr|زمان=tr}}</ref> بە ڕەگەز [[کورد]]ە و خەڵکی [[دێرسیم]]ە. باوکی یەکێک بووە لەوانەی کە لە شۆڕشی دێرسیمدا بەشداری کردووە، بەڵام خۆی شانازی بە [[کورد]] بوونی خۆیەوە ناکات بەڵکو وەک [[تورکمان]] خۆی ناساندووە، بە منداڵی و لاوی دەست فرۆشی کردووە بۆ ئەوەی ژیانی خۆی مسۆگەر بکات؛ لە زانکۆی ئەنقەرە (غازی) زانکۆی ئابووری خوێندووە، ساڵی ١٩٧١ لە وەزارەتی دارایی کاری کردووە و پاشان بۆ بەشداریکردن لە ھەندێک خولی شارەزا بوون ڕەوانەی [[فەڕەنسا]] کراوەو پاش گەڕانەوەی لە ھەمان وەزارەت کاری کردووە و پلەی بەرزبووەتەوە، کاتێک تۆرکوت ئۆزال وەزیری دارایی بوو، کڵچدار ئۆغلۆ لە نزیکی ئەو کاری کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٢ بۆ یەکەمجار لەسەر ئاستی [[ئەستەمبوڵ]] بوو بە ئەندام پەرلەمان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey's soft-spoken Kemal Kilicdaroglu takes on powerful Erdogan|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-65309688|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> لە مانگی ئابی ٢٠١٢دا بوو بە جێگری ڕێکخراوی سۆشیالیست ئەنتەرناسیۆنال. ئەم پیاوە بەر لەوەی ناوی زۆر بڵاو بێت، چەندین دۆسیەی گەندەڵی ئاشکرا کرد بە تایبەت لەناو پارتی داد و گەشەپێدان کە دووان لەوانی ناچار کرد دەستلەکاربکێشنەوە.{{ژێدەر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تورکیا|سیاسەت|ئابووری}} {{پۆلی کۆمنز|Kemal Kılıçdaroğlu}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:سیاسەتوانە تورکەکان]] k9t6cx3cdllwkgmui60g00q2vdlo0aq 0 104889 1699579 1578099 2026-11-02T14:32:56Z گرووپی قوتابخانە 23641 زیادکردنی [[داڕێژە:تووڵی دەروازە|دەروازەی]] وێژەی کوردی 1699579 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = مەلا پەرێشان |وێنە = |قەبارەی وێنە = |لێدوانی وێنە = |ناوی کاتی لەدایکبوون = محەممەد ئەبولقاسم |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٣٥٦ |شوێنی لەدایکبوون = دینەوەری کرماشان |ڕێکەوتی مردن = ١٤٢١ |شوێنی مردن = |ھۆکاری مردن = |شوێنی دۆزینەوەی تەرم = |شوێنی گۆڕ = |نیشتەجێ = |نەتەوە = [[کورد]] |ناوەکانی تر = |نەژاد = |شارومەندێتی = |ڕادەی خوێندەواری = |پیشە = |ساڵانی چالاکی = |ناسراو_بە_ھۆی = |کارە_دیارەکان = |شار = |ئایین = [[ئیسلام]] |ھاوسەر = |منداڵەکان = |باوان = }} [[پەڕگە:Mala Pareshan Manuscript Introduction.jpg|وێنۆک|لاپەڕەیەکی پێشەکیی دەستنووسێکی پەرێشاننامەی مەلا پەرێشان کە کاتبی دەستنووسەکە بە فارسی تێیدا نووسیویە: "بە زەحمەتی زۆر ئەم نوسخەیەم ڕێک خست و فەسڵەکانیم لەیەک جیا کردەوە و وشە کوردییەکانیم وەرگێڕا و ساخ کردەوە."]] '''محەممەد ئەبولقاسم''' ناسراو بە '''مەلا پەرێشان''' (٧٥٧ [[دینەوەر]]، [[کرماشان]] – ٨٢٥) کۆچیی،<ref>مێژووی وێژەی کوردی، بەرگی یەکەم، سدیق بۆرەکەیی (سەفی زادە)، لاپەڕەکانی ٣٧٥ تا ٣٨٦، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر ٢٠٠٨.</ref> بەرامبەر (١٣٥٦ – ١٤٢١) زایینی. بە «مەلا پەرێشانی دینەوەری»، «مەلا پەرێشانی کورد» و «مەلا پەرێشانی لەک»یش ناوبانگی دەرکردووە.<ref>مێژووی وێژەی ئەدەبی کوردی، بەرگی دووەم، [[مارف خەزنەدار]]، لاپەڕەکانی ١٣ تا ٢٦، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٢</ref> یەکێک لە کۆنترین شاعیری کوردە کە بە شێوەزاری [[ھەورامی]] شیعری داناوە. مەلا پەرێشان لەسەر مەزھەبی شیعە و تەریقەتی حورووفییە بووە. نازناوی شیعرییەکەی مەلا پەرێشانە. == ژیان == زانیارییەکی زۆر دەربارەی ژیانی مەلا پەرێشان لەبەر دەستدا نیە. ئەوەی زانراوە ئەوەیە کە لە ناوچەکانی کرماشاندا ژیاوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=یافته هایی نوین درباره احوال و اشعار ملّا پریشان |ناونیشان=https://jokl.uok.ac.ir/article_61963_1463439a0b6524fa28aee76cc8c85ca4.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250428045407/https://jokl.uok.ac.ir/article_61963_1463439a0b6524fa28aee76cc8c85ca4.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەڕووی ھۆنراوەکانی پەرێشاننامە و زمانەکەیەوە بڕێک زانیاری دەربارەی ژیانی خراوەتە ڕوو. وەک ئەوەی ناوی محەممەد بووە و نازناوی پەرێشان یان ئەوەی کە خەڵکی دینەوەر یان ھەرسین بووە.<ref name=":0"/> == نموونەی ھۆنراوە == === نموونەی ساقینامە === {{شیعر}} {{ب|ساقی باوەرە جامێ پەی مەستی|سوودم نیسییە، زیانم ھەستی}} {{ب|ساقی پڕ بکە جام یەک مەنی|بەڵکوو بوگزەرم ژ ما و مەنی}} {{ب|فەدات بام ساقی تەڕ زوانم کە|من دەردەدارم دەوای گیانم کە}} {{ب|ژەو بادەی بێغەش خومخانەی دیرین|شێرمەرد ئەفکەن تەڵخ لەب شیرین}} {{ب|بدەر تا یەکجا پاک ژە گوناھ بۆم|مەستی باوەروون «فنا فی الله» بۆم}} {{کۆتاییی شیعر}} === نموونەی شێعرێکی تر === {{شیعر}} {{ب|خودا من بەندەی ناچیزو زەلیل|گونام کەسیرەن، تاعەتم قەلیل}} {{ب|چەنیم عەدالەت مەکەر ئەی کەریم|ببەخشەم وەلوتف بەفەزلی عەمیم}} {{ب|حەکیمی عەلیم کەس سڕنەزان کەس|عەلیی عەزیم، زاتی وێتەن بەس}} {{ب|لاڵای وە ئیلحاح من بکەر قەبووڵ|یا حەق و عیسمەت فاتیمەی بەتوول}} {{کۆتاییی شیعر}} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|ئێران|وێژەی کوردی}} {{نووسەر-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:سۆفییە کوردەکان]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٤یەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٣٥٦]] [[پۆل:مردووانی ١٤٣١]] [[پۆل:وێژەی سۆفیگەری]] mcp98yj2vx807f2fxqdpexe6nyzzbxp 0 105893 1699639 1563012 2026-11-02T15:41:50Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699639 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''نەخۆشخەر''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''pathogen'') [[ڤایرۆس]] یان وردەزیندەوەرن یان [[زیندەوەر]]ی دیکەن، کە دەبنە ھۆی [[نەخۆشی]]. == ئەمانەش ببینە == * [[گوێزەرەوەی نەخۆشی]] == سەرچاوە == * پەرتووکی زیندەزانی ١٢، چاپی دووەم - ٢٠١١، «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان». {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|پەرستاری|ژینناسی}} [[پۆل:نەخۆشییە چڵکییەکان]] [[پۆل:میکرۆبەکان]] 4lai12dffgshdat024fs5xoi7b0rorr 0 117048 1699653 1519269 2026-11-02T16:01:42Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699653 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''نەگونجان''' ([[ئینگلیزی]]: Disproportionation) لە [[کیمیا]]دا، کردەیەکە، بەزۆری گۆڕانی ماددەیەک بۆ دوو ماددەی جیاواز یان زیاتری تێدا ڕوودەدات، بە ھۆی [[ئۆکسان]] و [[لێکردنەوە (کیمیا)|لێکردنەوەیەکی]] ھاوکاتەوە. ==سەرچاوە== * پەرتووکی کیمیا ١٢، چاپی سێیەم - ٢٠١٢، «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان». {{تووڵی دەروازە|کیمیا}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Disproportionation}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:کاردانەوە کیمیایییەکان]] [[پۆل:کاردانەوە ئەندامییەکان]] [[پۆل:کردارە کیمیایییەکان]] [[پۆل:زیندەکیمیا]] [[پۆل:ژینکیمیا]] 7wmdsd3cj45vma9ghahxffdqyhf6fnr 0 117152 1700144 1542856 2026-11-03T10:38:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1700144 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}} }} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = کەنعان ئیمیرزائۆغلوو |وێنە =Kenan İmirzalıoğlu.jpg |قەبارەی وێنە = |جێگری_وێنە = |لێدوانی وێنە = کەنعان ئیمیرزائۆغلوو |ناوی_خۆماڵی = |زمانی_ناوی_خۆماڵی = |ناوی کاتی لەدایکبوون = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٧ی حوزەیرانی ١٩٧٤ (تەمەن ٤٦) |شوێنی لەدایکبوون = ئوچەم، باڵا، [[ئەنقەرە]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |ھۆکاری مردن = |شوێنی گۆڕ = |نیشتەجێ = [[ئەستەمبوڵ|ئیستانبوڵ]] |نەتەوە = [[تورکەکان|تورک]] |ناوەکانی تر = |نەژاد = | ڕادەی خوێندەواری = بیرکاری |پیشە = [[ئەکتەر]]، نمایشکاری پۆشاک |ساڵانی چالاکی = ١٩٩٨–ئێستا |خاوەنکار = |ڕێکخراو = |agent = |ناوبانگ = |ناسراو_بە_ھۆی = |کارە_دیارەکان = |شار = |مووچە = |دارایی = |باڵا = ١٫٩٢ سم |کێش = |تەلەڤیزیۆن = |حیزب = |boards = |ئایین = |ھاوسەر = سینەم کوباڵ (٢٠١٦–) |یار = |منداڵەکان = |باوان = یڵدز _(دایک)، موستەفا _(باوک) |خزمەکان = |خەڵاتەکان = |ڕەنگی چاو = |ڕەنگی پرچ = |قەبارەی جل = |قەبارەی پێڵاو = |واژوو = |ماڵپەڕ = |پەراوێزەکان = }} ''' کەنعان ئیمیرزاڵی ئۆغڵو''' ({{بە تورکی|Kenan İmirzalıoğlu}} ئەکتەر و نمایشکاری پۆشاکی دیاریی تورکە لە ڕێکەوتی ٨ـی حوزەیرانی ١٩٧٤ لە گوندی ئوچەم - باڵا لە ئەنقەرە لەدایکبووە، کۆتا منداڵی خێزانەکەیانە و خوشک و برایەکی تری ھەیە، باوکی ناوی موستەفایە و دایکیشی ناوی یڵدزە. لە تەمەنی دوانزە ساڵیدا نیشتەجێی ئەنقەرە دەبن و لەوێ درێژە بەخوێندنەکەی دەدات و لە زانکۆی تەکنیکی یڵدز، بەشی بیرکاری تەواو دەکات. لە کاتی زانکۆیدا دەرھێنەری بەتوانای تورک عوسمان سیناڤ چاوی پێدەکەوێت و داوای لێدەکات کە لە زنجیرە درامای Deli Yürek (دڵی شێت) بەشداری بکات، لە پاش بەشداریکردنی خولیای درامای لە لا دروست دەبێت و لە چەند درامایەکی تردا بەشداری دەکات کە دیارترینیان Ezel بوو بە تەواوی لە ناو بینەردا ناسرا و ھەواداری زۆری لە خۆی کۆکردەوە. ئەم ھونەرمەندە کاری نمایشکاری پۆشاکی دەکرد و لە ساڵی ١٩٩٤ سەرنجراکێشترین کەسایەتی دەرچوو لە مۆدێلی پاریسدا و پاشان چەند جارێکی تر ھەڵبژێردراوەتەوە. ھونەرمەند ھێشتا ژیانی ھاوسەری پێکنەھێناوە و تەنھا خۆشەویستێکی ھەیە بەناوی (زەینەب) کە لە یەکێک لە یانە شەوانەکاندا ناسیویەتی و پەیوەندییەکی پتەو لە نێوانیاندا ھەیە. {| class="wikitable" |+ Caption text |- ! ساڵ !! بەرهەمەکان !! ڕۆڵ !! چەشن |- | ١٩٩٨-٢٠٠٢ || Deli Yürek || یوسف میرئۆغڵو || زنجیرە |- | ٢٠٠١ || Hayat Bağları || کەندیسی || زنجیرە |- | ٢٠٠١ || Deli Yürek: Bumerang Cehennemi || یوسف میرئۆغلو || فیلم |- | ٢٠٠٣-٢٠٠٥ || Alacakaranlık || فەریت چاغلەیان || زنجیرە |- | ٢٠٠٤ || Yazı Tura || جەوهەر || فیلم |- | ٢٠٠٥-٢٠٠٧ || Acı Hayat || مەھمەت کۆسۆڤاڵ || زنجیرە |- | ٢٠٠٦ || Son Osmanlı Yandım Ali || عەلی || فیلم |- | ٢٠٠٧ || Kabadayı || دەوران || فیلم |- | ٢٠٠٩ || Ejder Kapanı || عەقرەب جەلال || فیلم |- | ٢٠٠٩-٢٠١١ || Ezel || ئێزەل بایڕەکتاڵ || زنجیرە |- | ٢٠١٢ || Uzun Hikâye || سۆسیالیست عەلی || فیلم |- | ٢٠١٢-٢٠١٥ || Karadayı || ماهیر قەرە || زنجیرە |- | ٢٠١٧ || Cingöz Recai || ڕێجای || فیلم |- | ٢٠١٨ || Mehmed Bir Cihan Fatihi || محەمەد فاتیح || زنجیرە |} == سەرچاوەکان == * [//tr.wikipedia.org/wiki/Kenan_İmirzalıoğlu ویکیپیدیای تورکی] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Kenan İmirzalıoğlu}} * {{IMDb name|1090070}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|تورکیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤]] [[پۆل:ھونەرمەندانی تورک]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری گۆڵدن بۆڵ]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پەپوولەی زێڕین]] gifqm5hwsizu6esazvbaujflmvdjn5t 4 117863 1699984 1697095 2026-11-03T01:50:48Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 4 بابەت (کۆنتر لە ٦٠ ڕۆژ) بۆ [[ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی ٥]] 1699984 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(localcounter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == Bumblebee == ناومان بۆ ئەم حەشەرەیە ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنگەگیزە، وەک [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%95%D8%A8%DB%86%DA%B5%DB%95&f=0 ھەنگەبۆڵە]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] خۆت داتڕشتووە یان خۆی ھەیە؟ دیم کاک پیرەھەڵۆ لە [[وتووێژ:مێشھەنگوین]] دا نووسیویەتی کە ''ھەنگەبۆڵە'' بە مانای bumblebee دێ، ئەمە ڕاستە؟ ئەگەر نا، ھەنگەبۆڵە چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٢، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆم دامڕشتووە. چون مەردۆخ بۆ ھەنگەبۆڵە «سرمان»ی عەرەبی دانابوو و «سرمان»یش ھەمان شەنگەسوورە یا سیرەمۆزەی خۆمانە، زاتم نەبوو بڵێم ھەنگەبۆڵە bumblebee -ە. بەڵام، پرسیارت بۆ دەکەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣١، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەو وێنەیەی وتاری bumblebee -م نیشانی دوو کەس دا وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە بەڵام ڕەنگی زۆر زەردە. وتیشیان ھەنگەبۆڵە تووکن و کوڵکنە و، بە دەوری گا و مانگا دەخولێتەوە و، ھەنگوێن ناکات و، لە ھەنگ و زەردەواڵە گەورەترە و لەوانەیە بیشیان خوات و، خرپن و قەڵەوە و، ڕەنگیشی زۆرتر قاوەیی بەرەو ڕەشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:١٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] کەوایە ''ھەنگەبۆڵە'' دەبێ bumblebee بێ. دەستت خۆش بێ، زەحمەتت کێشا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٧، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆ دڵنیاییی زیاتر، وێنەکانی bumblebee لە ویکیپیدیا و گووگڵم دا بە نیشانی دوو کەسی تر کە یەکیان خۆی ھەنگەوانە. ھەردووکیان تا چاویان پێ کەوت وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Projectile == ئەمە بکەین بە چی؟ projectile یانی ''ئەوەی کە دەھاوێژرێ''. دەکرێ ھەر شتێ بێ. مەنجەنیق بەرد دەھاوێژێ، بۆیە بەرد projectileە. تیرھاوێژ تیر دەھاوێژێ، بۆیە تیر projectileە. کوردستانیکا ''پلار''ی بۆ داناوە، بەڵام لە ھەنبانەبۆرینە دا ''پلار'' بە مانای ''داردەستێ کە بۆ ھاویشتن دەبێ'' ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٤، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاھاویشتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::ڕاھاوێژە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:١٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] هاوێژراو. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١٣، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئەمە وا وتت ناو نییە ئاوەڵناوە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠١، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Visible == بۆ ئەمە ھەر ''بینراو'' بە کار ھاتووە. ئەمە چاک نییە، چونکە ''بینراو'' یانی ''دیتوو'' یان ''شتێک کە بینراوە''، بەڵام visible بە مانای ''شتێک کە دەکرێ ببینرێ'' دێ. ''دیتەنی'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٢٤، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: نابێتە ''دیار''؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:٠٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئەویش دەبێ، بەڵام ''دیار'' لە بنەڕەت دا شێوەی ناوی ''دین'' یان ''دیتن'' نییە؟ دی (ڕەگی ڕابووردووی دین) + ـار (وەک کوشتار و وتار)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: لەمە دڵنیا نیم. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٠، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == is native to == ئەمە چۆن وەربگێڕم؟ بۆ نموونە، Sorrel is native to Eurasia دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :خۆجێی ... ە: Sorrel خۆجێی ئەوراسیایە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١١:١٩، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] کردم بە ترشۆکە بوومیی ئەوراسیایە. ''بوومی'' لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی دا بە مانای native ھاتووە، [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/b%C3%BBm#:~:text=b%C3%BBm%C3%AE:%20adjective%20native بنۆڕە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بەداخەوە لەم فەرهەنگانەدا (بەتایبەت مەردووخ و وەهبی) جاروبار کاریگەریی فارسی دەبینرێت. ''بوومی'' بەم مانایە وا وتت بە کوردی نازانم؛ له هەنبانه و خاڵیشدا نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:١٦، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆوڵاتی -ش دەبێ. ھێمن دەڵێ «وەکوو پەروانە دەوری لێ دەدەن لاوانی خۆوڵاتی». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆچی خۆڕسک بەکارناهێنی؟ دەتوانی بڵێی ترشۆکە خۆڕسکە لە ئەوراسیا. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] خۆڕسک یانی خواکرد یان شتێک کە مرۆو دروستی نەکردبێ و خۆی ڕسکابێ.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86&f=0#:~:text=%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C:-,%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%20%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%B4%D8%AA%DB%8C,-%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1] بە شێوەیەکی دیکە باسی بکەم، خۆڕسک یانی سروشتی.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=خۆڕسک&f=0] [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ڕاستە خۆڕسک بە واتای 'سروشتی'' دێت، بەڵام شتێک کە بە سروشتی لە شوێنێک بڕوێت ئەوە native/خۆڕسکیشە ـیشە بەو شوێنە، و لە هەر شوێنی دیکە دەستکردە لە زۆر حاڵەتدا، و بەم شێوەیە ''خۆڕسک'' زۆرجار واتای وشەی ''ڕەسەن'' دەگەیەنێت، کە ڕاستەوخۆ واتای ئەو شوێنە دەدات کە بۆ یەکەمجار تێیدا بە سروشتی بڵاوبووە (بە بێ گرنگیدان بە سنووری وڵاتان کە مرۆڤ بۆ مرۆڤ درووستی کردوون ئەگەر ناوی وڵات بەکارنەهاتبێت، و ئەگەر ناوی وڵات بەکارهاتبوو ئەوا ئەو وڵاتە ''ڕەسەنە'' کە سەرەتا لێیەوە تەشەنەی کرد). هەرچەندە دواتر بە شوێنی دیکەشدا بڵاوبووبێت بە سروشتی، تەنها یەکەم شوێن بە native/ڕەسەن دادەنرێت. وشەی native واتای دیاریکراوی هەیە لە ئینگلیزیدا کە دەکرێت هیچ وشەیەک ڕاستەوخۆ لە کوردیدا ئەو واتایەی نەبێت، بە پێی بەستێن (context) دەکرێت ''خۆڕسک''، ''ڕەسەن''، و/یان ''خۆجێ'' ڕاست بێت. :::::::- ئەم درەختە خۆجێیە لە ژاپۆن و گابۆن. (واتا لەم دوو شوێنە هەیە، بەڵام خۆجێ واتای سرووشتی/ڕەسەن دەدات؟) :::::::- ئەم درەختە ڕەسەنە بە ژاپۆن و گابۆن. (ئەم ڕستەیە ناکرێت ڕاست بێت چونکە ئەم دوو وڵاتە زۆر لێک دوورن و ئەگەری زۆر کەمە هەیە ڕووەکێک ڕەسەن بێت بەم دوو وڵاتە، و ‌هیچ وڵاتی دی نا (وشەی ''ڕەسەن'' ئەم واتایە زیاد دەکات چونکە هەر شوێنی دیکە باس نەکرابێت واتا ڕەسەن نییە)، بەبێ دەستێوەردانی مرۆڤ. خۆ ئەگەر هندستان و پاکستان بڵێت ئەکرێت چونکە هاوسنوورن.) :::::::- ئەم درەختە خۆڕسکە لە ژاپۆن و گابۆن. (کێشەی نییە ڕستەکە و واتا بە سرووشتی لەم دوو وڵاتە هەیە، بەڵام ئەشکرێت بە سرووشتی لە چەندین شوێنی دیکەش هەبێت). :::::::وشەی بووم ئێستا بە تەنها بەکارنایەت لە زۆر شوێن، زیاتر لە وشەی بومەلەرزە و بەروبووم ماوەتەوە (fossil word)، و پێم وانییە درووست بێت. :::::::بە گشتی دەکەوێتە سەر بەستێن لەو ڕستەی دەتەوێت ''ڕەسەن'' درووستترە یان ''خۆڕسک''. [[بەکارھێنەر:DreamHourFlight|DreamHourFlight]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:DreamHourFlight|لێدوان]]) ١٧:١٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Herbaceous plant == مەبەست لە ڕوەکێکە کە ''لاسکی چێوی'' (woody plant)ی نییە. herbaceous ھاواڵناوی herbە و لە ویکیپیدیا دا [[گیای دەرمانی|گیای دەرمانیی]] بۆ دانراوە کە پێم باش نییە. چی بۆ herbaceous و herb دابنێین؟ ئەگەر بەرامبەرێکی چاکمان بۆ herb نییە، ''ڕوەکی ناچێوی'' بۆ herbaceous plant دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٥٣، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەگەر Herbivore گیاخۆر بێ herb دەبێتە گیا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕەنگە پووشینە -ش ببێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] گیای داماو بۆ grass، بۆ herb، بۆ plantیش بە کار دێ! لە ویکیپیدیای فارسی دا ''علف'' بە کار ھاتووە کە لە کوردی دا بووە بە ''ئاڵف''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠١، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنبانە دەڵێ [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%AF%DA%98%D9%88%DA%AF%DB%8C%D8%A7 گژوگیا] واتە «نباتات علفی» یا ھەمان « Herbaceous plants». ئەمە بە ئەڵمانییەکەش دەخوا، Krautige Pflanze یانی ڕوەکی گژ و گڤ، وەکوو کەلەرم. grassیش چیمەن نییە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٦، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ویکیپیدیا دا ''گژوگیا'' بۆ herb بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکان]]) و بۆ floraیش بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکانی یۆنان]])، چی لە ئەمانە بکەین؟ :::::من بزانم ''چیمەن'' یانی meadow یان lawn و ''چیم'' یانی grass و ھەردووک تورکین، [https://en.wiktionary.org/wiki/çim#Turkish بنۆڕە]. لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش دا ''گیا'' بۆ grass ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/giya#:~:text=noun-,grass,-%2C%20herbage] و خۆمانیش ''[[گیاجاڕ]]''مان بۆ grassland داناوە. :::::بە ڕای تۆ ''گیا'' بۆ چی بە کار بچێ؟ بۆ plant؟ ئەم وشانە ھەن دەبێ بەرانبەریان بۆ دابنێین: :::::plant (ڕوەک یان گیا؟)، flora (گیاکان؟) grass (چیم؟)، herb. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٣٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەک = plant، فلۆرا = flora، چیمەن = grass، مێرگ = meadow ، مێرگۆڵە یا چیمەنکاری = lawn، گژوگیا = herbs. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''گیا''؟ وشەیەکی باوی وەک ''گیا'' ناکرێ بۆ ھیچ بە کار نەبرێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:١٨، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەرچی کە لە زەوی ئەڕوێ ڕوەکە. ئێستا ئەم ڕوەکە یا ساقەتەی ڕەقە یا نەرمە. ئەوەی کە ساقەتەکەی ڕەقە پێی دەڵێن دار، ئەوەی کە ساقەتەکەی نەرمە پێی دەڵێن گیا. کەوایە گیا لە ئەسڵا ھەمان herb -ە. grass جۆرێکی تایبەت لە herb یا گیایە کە باریک و کێشھاتووە. ھەموو grassەکان herbن، بەڵام ھەموو herbەکان grass نین. تەماتە و گوڵەبەڕۆژە herbن بەڵام grass نین. ئاشکرایە داریش نین، بەڵام گیان. بە کورتی، من وا ئەزانم ھەچ ڕوەکێ کە دار نەبێ، گیایە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٠٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] من پێم وایە کە ''ڕوەک'' بۆ plant ڕاستە و نابێ دەستی لێ بدەین. ''[[ھەنار]]'' و ''[[ڕەشەدار]]'' دار (tree) و ڕوەک (plant)ن، بەڵام کەس ''گیا'' بەم دوانە ناڵێ. گیا زیاتر بە ڕوەکی بەژنکورت دەوترێ، ئەمانیش عادەتەن ناچێوی (non-woody)ن. ئەگەر ''گیا'' بۆ herb دابنێین، herbaceous plant بە ئاسانی دەبێ بە ''ڕوەکی گیایی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٩، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بە ڕای من ڕوەکی گیایی جوان نییە و بۆ کوردی ناخونجێ. گژوگیا باشترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] بۆچی خۆت لەگەڵ ''گیا'' بۆ herb نەبووی؟ یان مەبەستت ئەوەیە ''گیایی'' بۆ herbal دەبێ (وەک herbal tea = چای گیایی)، بەڵام بۆ herbaceous نابێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەکی گیایی حەشوە. ڕوەکی گیایی یا ڕوەکی گیائاسا یانی ئەوەی لە زەوی ئەڕوێت و وەکوو گیا وایە. دەی ئەمە ھەر گیایە، ئیتر ئەو دوورودرێژییەی ناوێ. من جیاوازییەک نابینم لە نێوان herb و herbaceous plant. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لەبەر ئەوەش کە گیا جگە لە herb بۆ plant و grassیش بە کار دێ، بۆ herbaceous plant من گژوگیام زۆرتر بەدڵە. ھەڵبەت خۆت باشتر دەزانی، ئەمانە بواری تایبەتیی من نین و زۆریان لێ نازانم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤٤، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وتارەکانی herb و herbaceous plant -م خوێندەوە، تا ڕادەیەک زانیم چی بە چییە. من بم ئاوای لێ دەکەم: herb ئەکەمە [[گژوگیا (چێشتلێنان و پزیشکی)]] و، herbaceous plant ئەکەمە [[گژوگیا]] یا [[گژوگیا (ڕوەکناسی)]]. گیاش ئەکەمە پەڕەی ڕوونکردنەوە و ئەیبەستمەوە بە ڕوەک و دوو ماناکەی گژوگیاوە، واتە گژوگیا لە چێشتلێنان و دەرماندا و، گژوگیا وەکوو بابەتێکی زانستی ڕوەکناسی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''ڕوەکی گیایی'' بێمانا بێ، herbaceous plantیش بێمانا دەبێ! پێم باش نییە ''گیا'' پەڕەی ڕوونکردنەوە بێ. وەک باسمان کرد، ''دارھەنار'' plantە و کەس ''گیا'' بەمە ناڵێ، بۆیە ''گیا'' ناکرێ plant بێ. قسەم بۆ herbaceous plant نییە، بەڵام پێم باشە ''گیا'' herb بێ. بە تایبەتی کە herbal tea دەبێ بە ''چای گیایی'' و herbal medicineیش دەبێ بە''پزیشکیی گیایی'' یان ''گیادەرمانی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی herb لە ئینگلیزیدا فەرقی ھەیە لەگەڵ مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی گیا لە کوردیدا. بۆیە ڕەنگە بۆ ئەوان herbaceous plant بگونجێ، بەڵام بۆ ئێمە سەرەڕای ئەوە کە herb گیایە، «ڕوەکی گیایی» حەشو و سەیر و نامۆ دێتە گوێ. چای گیایی -ش ھەر تۆزێ سەیرە. چای گژوگیا باشترە. وا نییە کە وشەیەکمان دۆزییەوە وەک ھاوسەنگی وشەیەکی بیانی، ئیتر ئەو وشەیە لە ھەموو حاڵەتەکانا بەکار بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٣٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''چای گیایی'' خۆی ھەیە و داڕێژراوی من نییە. سەیری ئەنجامەکانی گووگڵ بکە. ھەروەھا، ''گژوگیا'' herbaceous plant بێ، a herbaceous flowering plant دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٤٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] گژوگیای گوڵدار نابێ؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Sensationalism == سڵاو هاوڕێیان بۆ ئەمە [https://en.wikipedia.org/wiki/Sensationalism] چ باشە؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٥١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] اثارەی عەرەبی یانی ورروژاندن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٨، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}} لەو ڕستەیەی خوارێدا چۆنی بنووسم؟ The show attracted controversy for adopting an allegedly '''sensationalist''' approach to literature [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٦:٥٢، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] «نمایشەکە بە ھۆی گرتنەبەری ڕێگایەکی - بڵێین ورووژێنخوازانە - بەرەو  ئەدەب، شەڕەقسەی بۆ خۆی کڕی.» :sensational = ورووژێن، sensationalism = ورووژێنخوازی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}}، دەستتان خۆش بێت [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٦:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Phloem == چی بە ئەمە ببێژین؟ شانەیەکی ڕوەکییە کە ماکەی خۆراکی دەگوازێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Function == بۆ نموونە، گەدە خۆراک تێک دەشکێنێ، ئەمە functionی گەدەیە. چی بۆ ئەمە گونجاوە؟ کار، فەرمان، ئەرک یان شتێکی دیکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] من خۆم ھەندێ جار functionم کردووە بە ئەرک، ھەندێ جاریش بە ئیشوکار. فرمان کارێکە کە ئەوەڵ و ئاخری دیارە و لە کەسێ داوا دەکرێ. «گەلێکم بە تۆ ھەیە فەرمانە، ئەو قاقەزەم بۆ بەرە شاری.» ئەمە بۆ task باشە. ئەرک یانی کاری زۆر، باری سەر شان، زەحمەت، پێویستیی سەر شان، وەزیفە. پێم وایە ئەرک بۆ duty باشە، بەڵام بۆ functionیش دەگونجێ. ئەرکی گەدە تێکشکاندنی خۆراکە. دیومە بە functionalismیش بڵێن ئەرکباوەڕی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Territorial == گیانلەبەرێک بەرگری لە ناوچەی خۆی بکا و نەھێڵێ گیانلەبەری دیکە (بە تایبەتی ھەمان جۆر) لێی نزیک بێ territorialی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سەرزەویپارێز، سەرزەویخواز. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: ''مەڵبەندی، مەڵبەندخواز.'' [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Bay laurel یان Laurus nobilis == ئەم دارە بە کوردی ناوی چییە؟ لە [https://aras.bradost.net/files/ferhengy_rueke_aburyekan.pdf کەڵەفەرھەنگی ڕوەکە ئابوورییەکانی] کەمال جەلال غەریب دا ''شاژاڵە'' ھاتووە (پ. ٢٧٢). فەرھەنگی زانستگای کوردستان دەڵێ ''تێروو'' و ''تیروێ'' (بەڵام فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی ئەمەی بۆ chaste tree داناوە[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/têrû]) و کوردستانیکایش دەڵێ ''تاجگەڵا''. بە ھۆی کاریگەریی عەرەبی، من ئەمەم ھەر بە ''غار'' بیستووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٥، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەم دارە بوومیی کوردستان نییە. ھەر «غار»ی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''تێروو'' دەبێ ناوی چ دارێ بێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٧:٠٦، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نازانم. نەمبیستووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٩:٣١، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Slug == چی بە ئەمە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٨، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە فەرھەنگی وێنەداری گیاندارانی کەمال جەلال غەریب شەیتانۆکەی ڕووت و شەیتانۆکەی باخچە ھاتووە بۆ slug. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٢٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Intensity == چی بۆ ئەمە باشە؟ توندیەتی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:١٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تین، گوڕ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٤٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەمە زیاتر بۆ گەرما باشە بو نموونه لێرەدا ناگونجێت ::The intensity of the music was too much for the neighbors. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٤٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::بەهێزی؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٨:٠٤، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە ھەر یانی strength. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ڕاست دەکەی، بەڵام intensity هاوواتای strengthە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٦:٢٩، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Fast-growing == ''زووڕەس'' چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :'''''ڕەس-''''' کامە چاوگە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٩:٠٦، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%DA%95%DB%95%D8%B3%DB%8C%D9%86&f=0 ڕەسین]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٣١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::ئەگەر وا بێ '''''زووڕسک''''' باشترە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٩:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::من زووڕەسم بە لاوە جوانترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٢٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''زووڕەس'' خۆی ھەیە، [https://lex.vejin.net/ck/search?t=زووڕەس&f=0&d=2&d=1 ببینن]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٤٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::پێشنیارەکەی کاک چالاک ڕەنگە چاکتر بێ، ئەو لە [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86#:~:text=%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-,%DA%95%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%20%D9%88%20%D9%87%DB%95%DA%B5%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86 ''ڕسکان''] دایڕشتووە کە بە مانای ''ڕوان'' دێ. وەکوو ''خۆڕسک'' دروست بووە. ::::::خۆڕسک = ئەوەی بە خۆ دەڕسکێ/دەڕوێ ::::::زووڕسک = ئەوەی زوو دەڕسکێ/دەڕوێ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::بەڵێ وایە ''زووگەیشتن'' و ''زووڕسکان'' جیاوازن. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:١٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Burgundy == شەرابی؟ ھەناری؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٤، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Variety == لە ڕوەکناسی دا variety لەخوار species (جۆر) و subspecies (ژێرجۆر)ەوەیە، چیی پێ ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٢٧، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] چەشن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٩:٠٤، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Cedar یان Cedrus == ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە؟ عەرەب ''أرز'' (بە ڕێنووسی کوردی: ''ئەرز'') بە ئەمە دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Endemism و Endemic == چی بۆ ئەمانە چاکن؟ بۆ نموونە دەڵێن کە Lemurs are endemic to the island of Madagascar، ئەمە یانی لێموورەکان تەنیا لە دوورگەی ماداگاسکار دا ھەن. ئەمە لە خۆجێ (native)یە جیایە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:١١، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Glide == بۆ نموونە، flying squirrel does not fly, it glides، دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:٥٨، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Sap == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Nectar == ئەی ئەمەیان؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٣٢، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Temperate == بۆ نموونە، temperate forest دەبێ بە چی؟ ''دارستانی فێنک'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Hawk و goshawk و buzzard == @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] و @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] سڵاو! یارمەتیی ئێوەم پێویستە تا ناوی گەلێک باڵندە لە ویکیپیدیا یەکلایی بکەین. ڕاستە کە Hawk ھەر بە ''باز'' وەردەگێڕدرێ، بەڵام ئەگەر لە ئەو باڵندانە بنۆڕین کە hawk لە ناویان دا ھەیە؛ دەبینین کە تەنیا جۆرێکیش لە کوردستان دا ناژی! [https://en.wikipedia.org/wiki/Accipiter ئێرە] و [https://en.wikipedia.org/wiki/Buteo ئەوێ] ببینن. کورد باڵندەیەکی نەدیبێ و نەیناسیبێ، چۆن ناوی بۆ دەبێ؟ بە ڕای من ''باز'' دەبێ goshawk بێ، لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش دا وا ھاتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/baz#:~:text=noun-,goshawk] ھەروەھا، نازانم buzzard چییە و نازانم دەبێ چی بۆ دابنێین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٥٢، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :من زانیاریی وردم لەسەر پۆلێنی ئەم مەلانە نیە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٠٦، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 82bmytot1dyu69s2v69lj5et3cbf8op 0 118123 1699519 1549928 2026-11-02T12:59:15Z MFTG 21816 1699519 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = ڕەبیعە |other_name = {{عەرەبی|ربيعة}} |native_name = |settlement_type = شارۆچکە |image_skyline = Rabia East.JPG |imagesize = |image_caption = |pushpin_map = Iraq |pushpin_label_position =right |pushpin_map_caption = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = |subdivision_type = وڵات |subdivision_name ={{Flag|Iraq}} |subdivision_type2 =[[پارێزگاکانی عێراق|پارێزگا]] |subdivision_name2 = [[پارێزگای مووسڵ]] |subdivision_type3 =[[قەزاکانی عێراق|قەزا]] |subdivision_name3 = [[قەزای تەلەعفەر]] |seat = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |population_footnotes = |population_density_km2 = |timezone = |utc_offset = |latd=36 |latm=48 |lats=17 |latNS=N |longd=42 |longm=5 |longs=20 |longEW=E |population_as_of = |population_total = |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |website = |footnotes = }} '''ڕەبیعە''' ({{بە عەرەبی|ربيعة}}) شارۆچکەیەکە لە [[قەزای تەلەعفەر]]، [[پارێزگای مووسڵ]] لە [[عێراق]]. لەسەر سنووری عێراق لەگەڵ [[سووریا]] و لە نێوان ڕێگای [[قامیشلۆ]] بۆ [[مووسڵ]] ھەڵکەوتووە. == ناو == ناوی ڕەبیعە (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ربیعة)، کە شارەدێیەکی گرنگە، چەند ڕیشە و مێژوویەکی جیاوازی بۆ دەگەڕێننەوە: * [[ھۆز]]ی بەناوبانگی «رەبیعە» (بنی ربیعە): لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵناسییەوە، زۆرینەی ناوچەکە و ناوی شارۆچکەکە پەیوەندی بە ھۆزی گەورەی ڕەبیعەوە ھەیە، کە یەکێکە لە ھۆزە عەرەبییە گەورە و مێژووییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەب و [[عێراق]]. ** ئەم ھۆزە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی نێوان [[عێراق]] و جەزیرە (نێوان [[دیجلە]] و [[فورات]]) بڵاو بوونەتەوە. ** بوونی مێژوویی و دەسەڵاتی ئەم ھۆزە لەو ناوچە جوگرافییەدا وایکردووە کە ناوچەکە بە ناویانەوە ناو بنرێت. * واتای زمانەوانی (بەھار): لە [[زمانی عەرەبی]]دا وشەی "ڕەبیعە" یان "ڕەبیع" بە واتای [[بەھار]] یان سەوزایی و لەوەڕگا دێت. ** لە سەردەمی کۆندا، زۆرێک لە ناوچە فراوانەکانی باکووری عێراق و جزیرە بەھۆی بارانبارینی زۆر و زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکانەوە، لە وەرزەکاندا دەبوونە لەوەڕگای دەوڵەمەند و سەوزایی بۆ ئاژەڵداری و کۆچەرییەکان. ** لەبەر ئەم تایبەتمەندییە جوگرافی و ژینگەیییە، شوێنەکان ناوەیان لێنراوە کە گوزارشت لە سەوزایی و وەرزی بەھار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rabia,_Iraq&oldid=629304373 ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Rabia, Iraq}} {{شریتی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای مووسڵ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 14gr6s9sie8xnglzeig5ylqoc9bhw99 1699527 1699519 2026-11-02T13:31:38Z MFTG 21816 /* top */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1699527 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەبیعە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رَبیعة }}<br>{{lang-en| Rabia }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Rabia East.JPG | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارەدێی ڕەبیعە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.80262| 42.09952 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ڕەبیعە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.80262| 42.09952 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕەبیعە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٦٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = فەواز مەشعان جەزاع جەربا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 6.7 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٢٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ڕەبیعە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای تەلەعفەر]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) لە [[عێراق]]. ڕەبیعە ناوەندی [[ناحیەی ڕەبیعە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەدێی ڕەبیعە لە شارۆچکەی [[تەلەعفەر]] (٧١کم) دوورە، وە دووری لە شاری [[مووسڵ]] (١١٣کم) کیلۆ مەتر دەبێت. .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> == ناو == ناوی ڕەبیعە (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ربیعة)، کە شارەدێیەکی گرنگە، چەند ڕیشە و مێژوویەکی جیاوازی بۆ دەگەڕێننەوە: * [[ھۆز]]ی بەناوبانگی «رەبیعە» (بنی ربیعە): لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵناسییەوە، زۆرینەی ناوچەکە و ناوی شارۆچکەکە پەیوەندی بە ھۆزی گەورەی ڕەبیعەوە ھەیە، کە یەکێکە لە ھۆزە عەرەبییە گەورە و مێژووییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەب و [[عێراق]]. ** ئەم ھۆزە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی نێوان [[عێراق]] و جەزیرە (نێوان [[دیجلە]] و [[فورات]]) بڵاو بوونەتەوە. ** بوونی مێژوویی و دەسەڵاتی ئەم ھۆزە لەو ناوچە جوگرافییەدا وایکردووە کە ناوچەکە بە ناویانەوە ناو بنرێت. * واتای زمانەوانی (بەھار): لە [[زمانی عەرەبی]]دا وشەی "ڕەبیعە" یان "ڕەبیع" بە واتای [[بەھار]] یان سەوزایی و لەوەڕگا دێت. ** لە سەردەمی کۆندا، زۆرێک لە ناوچە فراوانەکانی باکووری عێراق و جزیرە بەھۆی بارانبارینی زۆر و زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکانەوە، لە وەرزەکاندا دەبوونە لەوەڕگای دەوڵەمەند و سەوزایی بۆ ئاژەڵداری و کۆچەرییەکان. ** لەبەر ئەم تایبەتمەندییە جوگرافی و ژینگەیییە، شوێنەکان ناوەیان لێنراوە کە گوزارشت لە سەوزایی و وەرزی بەھار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rabia,_Iraq&oldid=629304373 ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Rabia, Iraq}} {{شریتی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای مووسڵ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 3vn5dsshn03xizc2pc313vmv54hgm07 1699551 1699527 2026-11-02T13:37:59Z MFTG 21816 /* top */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1699551 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەبیعە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رَبیعة }}<br>{{lang-en| Rabia }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Rabia East.JPG | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارەدێی ڕەبیعە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.80262| 42.09952 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ڕەبیعە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.80262| 42.09952 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕەبیعە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٦٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = فەواز مەشعان جەزاع جەربا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 6.7 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٢٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ڕەبیعە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای تەلەعفەر]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) لە [[عێراق]]. ڕەبیعە ناوەندی [[ناحیەی ڕەبیعە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەدێی ڕەبیعە لە شارۆچکەی [[تەلەعفەر]] (٧١کم) دوورە، وە دووری لە شاری [[مووسڵ]] (١١٣کم) کیلۆ مەتر دەبێت. .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> لە سەر سنووری [[عێراق]] و [[سووریا]]یە. تەنیشت شاری یەعروبیەی(تەل کۆچەر) سووریایە لە [[پارێزگای حەسیچە]]، لە دیوی سووریا. سنورەکە کە بە زۆری ئەندامانی ھۆزی شەمەر نیشتەجێن. ھۆزەکانی تریش لەوێ نیشتەجێن، لەوانە میرانی [[کورد]] و زوبەیدی [[عەرەب]]. == ناو == ناوی ڕەبیعە (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ربیعة)، کە شارەدێیەکی گرنگە، چەند ڕیشە و مێژوویەکی جیاوازی بۆ دەگەڕێننەوە: * [[ھۆز]]ی بەناوبانگی «رەبیعە» (بنی ربیعە): لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵناسییەوە، زۆرینەی ناوچەکە و ناوی شارۆچکەکە پەیوەندی بە ھۆزی گەورەی ڕەبیعەوە ھەیە، کە یەکێکە لە ھۆزە عەرەبییە گەورە و مێژووییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەب و [[عێراق]]. ** ئەم ھۆزە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی نێوان [[عێراق]] و جەزیرە (نێوان [[دیجلە]] و [[فورات]]) بڵاو بوونەتەوە. ** بوونی مێژوویی و دەسەڵاتی ئەم ھۆزە لەو ناوچە جوگرافییەدا وایکردووە کە ناوچەکە بە ناویانەوە ناو بنرێت. * واتای زمانەوانی (بەھار): لە [[زمانی عەرەبی]]دا وشەی "ڕەبیعە" یان "ڕەبیع" بە واتای [[بەھار]] یان سەوزایی و لەوەڕگا دێت. ** لە سەردەمی کۆندا، زۆرێک لە ناوچە فراوانەکانی باکووری عێراق و جزیرە بەھۆی بارانبارینی زۆر و زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکانەوە، لە وەرزەکاندا دەبوونە لەوەڕگای دەوڵەمەند و سەوزایی بۆ ئاژەڵداری و کۆچەرییەکان. ** لەبەر ئەم تایبەتمەندییە جوگرافی و ژینگەیییە، شوێنەکان ناوەیان لێنراوە کە گوزارشت لە سەوزایی و وەرزی بەھار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == * [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rabia,_Iraq&oldid=629304373 ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Rabia, Iraq}} {{شریتی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای مووسڵ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 7ojri2izqvptve96q4wv4qo1v5yebyo 1699569 1699551 2026-11-02T13:41:06Z MFTG 21816 /* سەرچاوەکان */ 1699569 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەبیعە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رَبیعة }}<br>{{lang-en| Rabia }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Rabia East.JPG | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارەدێی ڕەبیعە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.80262| 42.09952 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ڕەبیعە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.80262| 42.09952 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕەبیعە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٦٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = فەواز مەشعان جەزاع جەربا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 6.7 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٢٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ڕەبیعە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای تەلەعفەر]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) لە [[عێراق]]. ڕەبیعە ناوەندی [[ناحیەی ڕەبیعە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەدێی ڕەبیعە لە شارۆچکەی [[تەلەعفەر]] (٧١کم) دوورە، وە دووری لە شاری [[مووسڵ]] (١١٣کم) کیلۆ مەتر دەبێت. .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> لە سەر سنووری [[عێراق]] و [[سووریا]]یە. تەنیشت شاری یەعروبیەی(تەل کۆچەر) سووریایە لە [[پارێزگای حەسیچە]]، لە دیوی سووریا. سنورەکە کە بە زۆری ئەندامانی ھۆزی شەمەر نیشتەجێن. ھۆزەکانی تریش لەوێ نیشتەجێن، لەوانە میرانی [[کورد]] و زوبەیدی [[عەرەب]]. == ناو == ناوی ڕەبیعە (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ربیعة)، کە شارەدێیەکی گرنگە، چەند ڕیشە و مێژوویەکی جیاوازی بۆ دەگەڕێننەوە: * [[ھۆز]]ی بەناوبانگی «رەبیعە» (بنی ربیعە): لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵناسییەوە، زۆرینەی ناوچەکە و ناوی شارۆچکەکە پەیوەندی بە ھۆزی گەورەی ڕەبیعەوە ھەیە، کە یەکێکە لە ھۆزە عەرەبییە گەورە و مێژووییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەب و [[عێراق]]. ** ئەم ھۆزە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی نێوان [[عێراق]] و جەزیرە (نێوان [[دیجلە]] و [[فورات]]) بڵاو بوونەتەوە. ** بوونی مێژوویی و دەسەڵاتی ئەم ھۆزە لەو ناوچە جوگرافییەدا وایکردووە کە ناوچەکە بە ناویانەوە ناو بنرێت. * واتای زمانەوانی (بەھار): لە [[زمانی عەرەبی]]دا وشەی "ڕەبیعە" یان "ڕەبیع" بە واتای [[بەھار]] یان سەوزایی و لەوەڕگا دێت. ** لە سەردەمی کۆندا، زۆرێک لە ناوچە فراوانەکانی باکووری عێراق و جزیرە بەھۆی بارانبارینی زۆر و زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکانەوە، لە وەرزەکاندا دەبوونە لەوەڕگای دەوڵەمەند و سەوزایی بۆ ئاژەڵداری و کۆچەرییەکان. ** لەبەر ئەم تایبەتمەندییە جوگرافی و ژینگەیییە، شوێنەکان ناوەیان لێنراوە کە گوزارشت لە سەوزایی و وەرزی بەھار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] mne17kp3r3f0cu7uydxdm65q63rv809 1699570 1699569 2026-11-02T13:54:34Z MFTG 21816 /* top */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1699570 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەبیعە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رَبیعة }}<br>{{lang-en| Rabia }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Rabia East.JPG | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارەدێی ڕەبیعە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.80262| 42.09952 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ڕەبیعە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.80262| 42.09952 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕەبیعە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٦٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = فەواز مەشعان جەزاع جەربا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 6.7 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٢٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ڕەبیعە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای تەلەعفەر]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) لە [[عێراق]]. ڕەبیعە ناوەندی [[ناحیەی ڕەبیعە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەدێی ڕەبیعە لە شارۆچکەی [[تەلەعفەر]] (٧١کم) دوورە، وە دووری لە شاری [[مووسڵ]] (١١٣کم) کیلۆ مەتر دەبێت. .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> لە سەر سنووری [[عێراق]] و [[سووریا]]یە. تەنیشت شاری یەعروبیەی(تەل کۆچەر) سووریایە لە [[پارێزگای حەسیچە]]، لە دیوی سووریا. سنورەکە کە بە زۆری ئەندامانی ھۆزی شەمەر نیشتەجێن. ھۆزەکانی تریش لەوێ نیشتەجێن، لەوانە میرانی [[کورد]] و زوبەیدی [[عەرەب]]. لە مانگی ئابی ٢٠٠٣ [[سووریا]] وێستگەی شەمەندەفەری ڕەبیعەی کردەوە. ڕاگەیەندرا کە لە ھەفتەیەکدا دوو شەمەندەفەری کاڵا دەبێت و خزمەتگوزاری سەرنشینیش بەدوایدا دێت. تا مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٩، شەمەندەفەرە نەفەرھەڵگرەکە نیوەڕۆی چوارشەممە بە ئاراستەی [[دیمەشق]] و بەیانیانی شەممەش بە ئاراستەی [[مووسڵ]] دەگەیشتە وێستگەی ڕەبیعە. ھێڵی شەمەندەفەری ستاندارد گەیج لە ڕەبیعە کە بەشێکە لە ھێڵی ئاسنی [[بەغدا]]، لە ڕێگەی مووسڵەوە بە بەغداوە بەستراوەتەوە.<ref>https://www.upi.com/Security_Industry/2003/08/07/Analysis-Syria-confident-of-Iraqi-trade/UPI-61841060281194/</ref> دەروازە سنوورییەکان لە کاتی ئۆپەراسیۆنی ھەڵکشانی سەربازانی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٧دا دیزاین کراوەتەوە و دواتر لەلایەن تاکێکەوە کە جلی خۆکوژی لەبەردا بووە ھێرشی کراوەتە سەر. تەقینەوەکە بیناکەی لەناوبرد کە بۆ پرۆسێسکردنی کارمەندان بەکاردەھێنرا لەڕێگەی خاڵی پەڕینەوە، زیان بە چەندین بینای دیکە گەیاند و چەندین زیانی گیانی لێکەوتەوە، لەنێویاندا بەڵێندەرێکی مەدەنی کە لەوێ کاری دەکرد بۆ ھێزە سەربازییەکانی ئەمریکا. شارۆچکەکە پێشتر لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤ تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لەلایەن ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]وە کۆنترۆڵکرابوو، دوای ئەوە گەڕایەوە ژێر دەسەڵاتی حکوومەتی عێراق. لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆی سووریا]] (ئۆکتۆبەری ٢٠١٤) ڕۆژنامەنووسانی ڕۆژئاوا باسیان لە شەڕی ڕەبیعە لە نێوان [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|جیھادییەکانی داعش]] و ھێزی [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]] کرد کە لە ئەنجامدا ھێزە جیھادییەکان دەرکران.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11137455/Isil-jihadists-driven-out-of-Rabia-after-two-day-siege.html</ref> == ناو == ناوی ڕەبیعە (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ربیعة)، کە شارەدێیەکی گرنگە، چەند ڕیشە و مێژوویەکی جیاوازی بۆ دەگەڕێننەوە: * [[ھۆز]]ی بەناوبانگی «رەبیعە» (بنی ربیعە): لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵناسییەوە، زۆرینەی ناوچەکە و ناوی شارۆچکەکە پەیوەندی بە ھۆزی گەورەی ڕەبیعەوە ھەیە، کە یەکێکە لە ھۆزە عەرەبییە گەورە و مێژووییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەب و [[عێراق]]. ** ئەم ھۆزە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی نێوان [[عێراق]] و جەزیرە (نێوان [[دیجلە]] و [[فورات]]) بڵاو بوونەتەوە. ** بوونی مێژوویی و دەسەڵاتی ئەم ھۆزە لەو ناوچە جوگرافییەدا وایکردووە کە ناوچەکە بە ناویانەوە ناو بنرێت. * واتای زمانەوانی (بەھار): لە [[زمانی عەرەبی]]دا وشەی "ڕەبیعە" یان "ڕەبیع" بە واتای [[بەھار]] یان سەوزایی و لەوەڕگا دێت. ** لە سەردەمی کۆندا، زۆرێک لە ناوچە فراوانەکانی باکووری عێراق و جزیرە بەھۆی بارانبارینی زۆر و زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکانەوە، لە وەرزەکاندا دەبوونە لەوەڕگای دەوڵەمەند و سەوزایی بۆ ئاژەڵداری و کۆچەرییەکان. ** لەبەر ئەم تایبەتمەندییە جوگرافی و ژینگەیییە، شوێنەکان ناوەیان لێنراوە کە گوزارشت لە سەوزایی و وەرزی بەھار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 0td0207plaxebkov8bv5chms9cag28h 1699571 1699570 2026-11-02T13:55:19Z MFTG 21816 /* ناو */ 1699571 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەبیعە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رَبیعة }}<br>{{lang-en| Rabia }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Rabia East.JPG | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارەدێی ڕەبیعە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.80262| 42.09952 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ڕەبیعە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.80262| 42.09952 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕەبیعە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٦٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = فەواز مەشعان جەزاع جەربا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 6.7 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٢٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ڕەبیعە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای تەلەعفەر]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) لە [[عێراق]]. ڕەبیعە ناوەندی [[ناحیەی ڕەبیعە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەدێی ڕەبیعە لە شارۆچکەی [[تەلەعفەر]] (٧١کم) دوورە، وە دووری لە شاری [[مووسڵ]] (١١٣کم) کیلۆ مەتر دەبێت. .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> لە سەر سنووری [[عێراق]] و [[سووریا]]یە. تەنیشت شاری یەعروبیەی(تەل کۆچەر) سووریایە لە [[پارێزگای حەسیچە]]، لە دیوی سووریا. سنورەکە کە بە زۆری ئەندامانی ھۆزی شەمەر نیشتەجێن. ھۆزەکانی تریش لەوێ نیشتەجێن، لەوانە میرانی [[کورد]] و زوبەیدی [[عەرەب]]. لە مانگی ئابی ٢٠٠٣ [[سووریا]] وێستگەی شەمەندەفەری ڕەبیعەی کردەوە. ڕاگەیەندرا کە لە ھەفتەیەکدا دوو شەمەندەفەری کاڵا دەبێت و خزمەتگوزاری سەرنشینیش بەدوایدا دێت. تا مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٩، شەمەندەفەرە نەفەرھەڵگرەکە نیوەڕۆی چوارشەممە بە ئاراستەی [[دیمەشق]] و بەیانیانی شەممەش بە ئاراستەی [[مووسڵ]] دەگەیشتە وێستگەی ڕەبیعە. ھێڵی شەمەندەفەری ستاندارد گەیج لە ڕەبیعە کە بەشێکە لە ھێڵی ئاسنی [[بەغدا]]، لە ڕێگەی مووسڵەوە بە بەغداوە بەستراوەتەوە.<ref>https://www.upi.com/Security_Industry/2003/08/07/Analysis-Syria-confident-of-Iraqi-trade/UPI-61841060281194/</ref> دەروازە سنوورییەکان لە کاتی ئۆپەراسیۆنی ھەڵکشانی سەربازانی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٧دا دیزاین کراوەتەوە و دواتر لەلایەن تاکێکەوە کە جلی خۆکوژی لەبەردا بووە ھێرشی کراوەتە سەر. تەقینەوەکە بیناکەی لەناوبرد کە بۆ پرۆسێسکردنی کارمەندان بەکاردەھێنرا لەڕێگەی خاڵی پەڕینەوە، زیان بە چەندین بینای دیکە گەیاند و چەندین زیانی گیانی لێکەوتەوە، لەنێویاندا بەڵێندەرێکی مەدەنی کە لەوێ کاری دەکرد بۆ ھێزە سەربازییەکانی ئەمریکا. شارۆچکەکە پێشتر لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤ تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لەلایەن ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]وە کۆنترۆڵکرابوو، دوای ئەوە گەڕایەوە ژێر دەسەڵاتی حکوومەتی عێراق. لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆی سووریا]] (ئۆکتۆبەری ٢٠١٤) ڕۆژنامەنووسانی ڕۆژئاوا باسیان لە شەڕی ڕەبیعە لە نێوان [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|جیھادییەکانی داعش]] و ھێزی [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]] کرد کە لە ئەنجامدا ھێزە جیھادییەکان دەرکران.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11137455/Isil-jihadists-driven-out-of-Rabia-after-two-day-siege.html</ref> == ناو == ناوی ڕەبیعە (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ربیعة)، کە شارەدێیەکی گرنگە، چەند ڕیشە و مێژوویەکی جیاوازی بۆ دەگەڕێننەوە: * [[ھۆز]]ی بەناوبانگی «رەبیعە» (بنی ربیعە): لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵناسییەوە، زۆرینەی ناوچەکە و ناوی شارۆچکەکە پەیوەندی بە ھۆزی گەورەی ڕەبیعەوە ھەیە، کە یەکێکە لە ھۆزە عەرەبییە گەورە و مێژووییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەب و [[عێراق]]. ** ئەم ھۆزە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی نێوان [[عێراق]] و جەزیرە (نێوان [[دیجلە]] و [[فورات]]) بڵاو بوونەتەوە. ** بوونی مێژوویی و دەسەڵاتی ئەم ھۆزە لەو ناوچە جوگرافییەدا وایکردووە کە ناوچەکە بە ناویانەوە ناو بنرێت. * واتای زمانەوانی (بەھار): لە [[زمانی عەرەبی]]دا وشەی "ڕەبیعە" یان "ڕەبیع" بە واتای [[بەھار]] یان سەوزایی و لەوەڕگا دێت. ** لە سەردەمی کۆندا، زۆرێک لە ناوچە فراوانەکانی باکووری عێراق و جزیرە بەھۆی بارانبارینی زۆر و زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکانەوە، لە وەرزەکاندا دەبوونە لەوەڕگای دەوڵەمەند و سەوزایی بۆ ئاژەڵداری و کۆچەرییەکان. ** لەبەر ئەم تایبەتمەندییە جوگرافی و ژینگەیییە، شوێنەکان ناوەیان لێنراوە کە گوزارشت لە سەوزایی و وەرزی بەھار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == == مێژوو == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 6snxytxwyafig9ilu9nnzro4pfv2d1g 1699572 1699571 2026-11-02T14:01:29Z MFTG 21816 /* جوگرافیا */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1699572 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەبیعە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رَبیعة }}<br>{{lang-en| Rabia }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Rabia East.JPG | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارەدێی ڕەبیعە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.80262| 42.09952 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ڕەبیعە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.80262| 42.09952 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕەبیعە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٦٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = فەواز مەشعان جەزاع جەربا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 6.7 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٢٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ڕەبیعە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای تەلەعفەر]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) لە [[عێراق]]. ڕەبیعە ناوەندی [[ناحیەی ڕەبیعە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەدێی ڕەبیعە لە شارۆچکەی [[تەلەعفەر]] (٧١کم) دوورە، وە دووری لە شاری [[مووسڵ]] (١١٣کم) کیلۆ مەتر دەبێت. .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> لە سەر سنووری [[عێراق]] و [[سووریا]]یە. تەنیشت شاری یەعروبیەی(تەل کۆچەر) سووریایە لە [[پارێزگای حەسیچە]]، لە دیوی سووریا. سنورەکە کە بە زۆری ئەندامانی ھۆزی شەمەر نیشتەجێن. ھۆزەکانی تریش لەوێ نیشتەجێن، لەوانە میرانی [[کورد]] و زوبەیدی [[عەرەب]]. لە مانگی ئابی ٢٠٠٣ [[سووریا]] وێستگەی شەمەندەفەری ڕەبیعەی کردەوە. ڕاگەیەندرا کە لە ھەفتەیەکدا دوو شەمەندەفەری کاڵا دەبێت و خزمەتگوزاری سەرنشینیش بەدوایدا دێت. تا مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٩، شەمەندەفەرە نەفەرھەڵگرەکە نیوەڕۆی چوارشەممە بە ئاراستەی [[دیمەشق]] و بەیانیانی شەممەش بە ئاراستەی [[مووسڵ]] دەگەیشتە وێستگەی ڕەبیعە. ھێڵی شەمەندەفەری ستاندارد گەیج لە ڕەبیعە کە بەشێکە لە ھێڵی ئاسنی [[بەغدا]]، لە ڕێگەی مووسڵەوە بە بەغداوە بەستراوەتەوە.<ref>https://www.upi.com/Security_Industry/2003/08/07/Analysis-Syria-confident-of-Iraqi-trade/UPI-61841060281194/</ref> دەروازە سنوورییەکان لە کاتی ئۆپەراسیۆنی ھەڵکشانی سەربازانی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٧دا دیزاین کراوەتەوە و دواتر لەلایەن تاکێکەوە کە جلی خۆکوژی لەبەردا بووە ھێرشی کراوەتە سەر. تەقینەوەکە بیناکەی لەناوبرد کە بۆ پرۆسێسکردنی کارمەندان بەکاردەھێنرا لەڕێگەی خاڵی پەڕینەوە، زیان بە چەندین بینای دیکە گەیاند و چەندین زیانی گیانی لێکەوتەوە، لەنێویاندا بەڵێندەرێکی مەدەنی کە لەوێ کاری دەکرد بۆ ھێزە سەربازییەکانی ئەمریکا. شارۆچکەکە پێشتر لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤ تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لەلایەن ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]وە کۆنترۆڵکرابوو، دوای ئەوە گەڕایەوە ژێر دەسەڵاتی حکوومەتی عێراق. لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆی سووریا]] (ئۆکتۆبەری ٢٠١٤) ڕۆژنامەنووسانی ڕۆژئاوا باسیان لە شەڕی ڕەبیعە لە نێوان [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|جیھادییەکانی داعش]] و ھێزی [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]] کرد کە لە ئەنجامدا ھێزە جیھادییەکان دەرکران.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11137455/Isil-jihadists-driven-out-of-Rabia-after-two-day-siege.html</ref> == ناو == ناوی ڕەبیعە (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ربیعة)، کە شارەدێیەکی گرنگە، چەند ڕیشە و مێژوویەکی جیاوازی بۆ دەگەڕێننەوە: * [[ھۆز]]ی بەناوبانگی «رەبیعە» (بنی ربیعە): لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵناسییەوە، زۆرینەی ناوچەکە و ناوی شارۆچکەکە پەیوەندی بە ھۆزی گەورەی ڕەبیعەوە ھەیە، کە یەکێکە لە ھۆزە عەرەبییە گەورە و مێژووییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەب و [[عێراق]]. ** ئەم ھۆزە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی نێوان [[عێراق]] و جەزیرە (نێوان [[دیجلە]] و [[فورات]]) بڵاو بوونەتەوە. ** بوونی مێژوویی و دەسەڵاتی ئەم ھۆزە لەو ناوچە جوگرافییەدا وایکردووە کە ناوچەکە بە ناویانەوە ناو بنرێت. * واتای زمانەوانی (بەھار): لە [[زمانی عەرەبی]]دا وشەی "ڕەبیعە" یان "ڕەبیع" بە واتای [[بەھار]] یان سەوزایی و لەوەڕگا دێت. ** لە سەردەمی کۆندا، زۆرێک لە ناوچە فراوانەکانی باکووری عێراق و جزیرە بەھۆی بارانبارینی زۆر و زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکانەوە، لە وەرزەکاندا دەبوونە لەوەڕگای دەوڵەمەند و سەوزایی بۆ ئاژەڵداری و کۆچەرییەکان. ** لەبەر ئەم تایبەتمەندییە جوگرافی و ژینگەیییە، شوێنەکان ناوەیان لێنراوە کە گوزارشت لە سەوزایی و وەرزی بەھار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == شارۆچکەی '''ڕەبیعە''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[مەحمودیە]] لە [[ڕۆژاوای کوردستان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[موشێرفە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[حەیال]]. * لە ڕۆژاواوە شارەدێی [[تەل کۆچەر]] لە [[ڕۆژاوای کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077987 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 5m0fmnq78pdbchsiwlogqbfzn4lwzh2 1699573 1699572 2026-11-02T14:17:06Z MFTG 21816 /* مێژوو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1699573 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەبیعە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رَبیعة }}<br>{{lang-en| Rabia }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Rabia East.JPG | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارەدێی ڕەبیعە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.80262| 42.09952 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ڕەبیعە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.80262| 42.09952 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕەبیعە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٦٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = فەواز مەشعان جەزاع جەربا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 6.7 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٢٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ڕەبیعە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای تەلەعفەر]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) لە [[عێراق]]. ڕەبیعە ناوەندی [[ناحیەی ڕەبیعە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەدێی ڕەبیعە لە شارۆچکەی [[تەلەعفەر]] (٧١کم) دوورە، وە دووری لە شاری [[مووسڵ]] (١١٣کم) کیلۆ مەتر دەبێت. .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> لە سەر سنووری [[عێراق]] و [[سووریا]]یە. تەنیشت شاری یەعروبیەی(تەل کۆچەر) سووریایە لە [[پارێزگای حەسیچە]]، لە دیوی سووریا. سنورەکە کە بە زۆری ئەندامانی ھۆزی شەمەر نیشتەجێن. ھۆزەکانی تریش لەوێ نیشتەجێن، لەوانە میرانی [[کورد]] و زوبەیدی [[عەرەب]]. لە مانگی ئابی ٢٠٠٣ [[سووریا]] وێستگەی شەمەندەفەری ڕەبیعەی کردەوە. ڕاگەیەندرا کە لە ھەفتەیەکدا دوو شەمەندەفەری کاڵا دەبێت و خزمەتگوزاری سەرنشینیش بەدوایدا دێت. تا مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٩، شەمەندەفەرە نەفەرھەڵگرەکە نیوەڕۆی چوارشەممە بە ئاراستەی [[دیمەشق]] و بەیانیانی شەممەش بە ئاراستەی [[مووسڵ]] دەگەیشتە وێستگەی ڕەبیعە. ھێڵی شەمەندەفەری ستاندارد گەیج لە ڕەبیعە کە بەشێکە لە ھێڵی ئاسنی [[بەغدا]]، لە ڕێگەی مووسڵەوە بە بەغداوە بەستراوەتەوە.<ref>https://www.upi.com/Security_Industry/2003/08/07/Analysis-Syria-confident-of-Iraqi-trade/UPI-61841060281194/</ref> دەروازە سنوورییەکان لە کاتی ئۆپەراسیۆنی ھەڵکشانی سەربازانی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٧دا دیزاین کراوەتەوە و دواتر لەلایەن تاکێکەوە کە جلی خۆکوژی لەبەردا بووە ھێرشی کراوەتە سەر. تەقینەوەکە بیناکەی لەناوبرد کە بۆ پرۆسێسکردنی کارمەندان بەکاردەھێنرا لەڕێگەی خاڵی پەڕینەوە، زیان بە چەندین بینای دیکە گەیاند و چەندین زیانی گیانی لێکەوتەوە، لەنێویاندا بەڵێندەرێکی مەدەنی کە لەوێ کاری دەکرد بۆ ھێزە سەربازییەکانی ئەمریکا. شارۆچکەکە پێشتر لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤ تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لەلایەن ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]وە کۆنترۆڵکرابوو، دوای ئەوە گەڕایەوە ژێر دەسەڵاتی حکوومەتی عێراق. لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆی سووریا]] (ئۆکتۆبەری ٢٠١٤) ڕۆژنامەنووسانی ڕۆژئاوا باسیان لە شەڕی ڕەبیعە لە نێوان [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|جیھادییەکانی داعش]] و ھێزی [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]] کرد کە لە ئەنجامدا ھێزە جیھادییەکان دەرکران.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11137455/Isil-jihadists-driven-out-of-Rabia-after-two-day-siege.html</ref> == ناو == ناوی ڕەبیعە (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ربیعة)، کە شارەدێیەکی گرنگە، چەند ڕیشە و مێژوویەکی جیاوازی بۆ دەگەڕێننەوە: * [[ھۆز]]ی بەناوبانگی «رەبیعە» (بنی ربیعە): لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵناسییەوە، زۆرینەی ناوچەکە و ناوی شارۆچکەکە پەیوەندی بە ھۆزی گەورەی ڕەبیعەوە ھەیە، کە یەکێکە لە ھۆزە عەرەبییە گەورە و مێژووییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەب و [[عێراق]]. ** ئەم ھۆزە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی نێوان [[عێراق]] و جەزیرە (نێوان [[دیجلە]] و [[فورات]]) بڵاو بوونەتەوە. ** بوونی مێژوویی و دەسەڵاتی ئەم ھۆزە لەو ناوچە جوگرافییەدا وایکردووە کە ناوچەکە بە ناویانەوە ناو بنرێت. * واتای زمانەوانی (بەھار): لە [[زمانی عەرەبی]]دا وشەی "ڕەبیعە" یان "ڕەبیع" بە واتای [[بەھار]] یان سەوزایی و لەوەڕگا دێت. ** لە سەردەمی کۆندا، زۆرێک لە ناوچە فراوانەکانی باکووری عێراق و جزیرە بەھۆی بارانبارینی زۆر و زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکانەوە، لە وەرزەکاندا دەبوونە لەوەڕگای دەوڵەمەند و سەوزایی بۆ ئاژەڵداری و کۆچەرییەکان. ** لەبەر ئەم تایبەتمەندییە جوگرافی و ژینگەیییە، شوێنەکان ناوەیان لێنراوە کە گوزارشت لە سەوزایی و وەرزی بەھار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == شارۆچکەی '''ڕەبیعە''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[مەحمودیە]] لە [[ڕۆژاوای کوردستان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[موشێرفە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[حەیال]]. * لە ڕۆژاواوە شارەدێی [[تەل کۆچەر]] لە [[ڕۆژاوای کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077987 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * [[ناحیەی ڕەبیعە]] بە فەرمی بە فەرمانی ژمارە ٤١٣ دامەزرا کە لە ٩ی تەمموزی ١٩٦٠ دەرچووە و فەرمانەکە لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی، ژمارە ٣٩١، لە ١٣ی ئابی ١٩٦٠ بڵاوکرایەوە، لە فەرمانەکەدا مەرجی دروستکردنی ناحیەیەک بە ناوی "ناحیەی ڕەبیعە" لە [[پارێزگای نەینەوا]] دانرابوو، کە ناوەندەکەی گوندی ڕەبیعە بوو.<ref>https://web.archive.org/web/20260924010534/https://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/196.html</ref> * دوابەدوای ڕووداوەکانی مووسڵ و دەستبەسەرداگرتنی باکووری [[عێراق]] لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]]، [[ناحیەی ڕەبیعە]] بە ئارامی مایەوە و شاھیدی ھیچ پێکدادانێک نەبوو. پاشان [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]] بۆ ماوەی ھەفتەیەک کۆنترۆڵی شاری ڕەبیعەیان کرد. دواتر ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان بەبێ شەڕ کشایەوە، دوای ئەوەی داعش چوونە ناو ناوچەکانی دیکەی [[پارێزگای نەینەوا]]. لە مانگی ڕەمەزانی ساڵی ٢٠١٤دا ٣٠ چەکداری دەوڵەتی ئیسلامی چوونەتە ناو شارۆچکەی ڕەبیعە و بۆ چارەسەرکردن لە نەخۆشخانەی شاری ڕەبیعە جێگیر بوون. ڕۆژی ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، [[پێشمەرگە]] لە ڕەبیعە کشانەوە و ھێزەکانی عێراق چوونەتە ناو شارۆچکەکە و ناحیەکەیان ھێنایەوە ژێر دەسەڵاتی حکومەتی عێراق. == دانیشتوان == == ئابووری == == کشتوکاڵ == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 9fn9cnij31j656cp972mmxf8mtmerq7 1699574 1699573 2026-11-02T14:23:15Z MFTG 21816 /* دانیشتوان */ 1699574 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەبیعە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رَبیعة }}<br>{{lang-en| Rabia }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Rabia East.JPG | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارەدێی ڕەبیعە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.80262| 42.09952 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ڕەبیعە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.80262| 42.09952 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕەبیعە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٦٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = فەواز مەشعان جەزاع جەربا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 6.7 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٢٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ڕەبیعە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای تەلەعفەر]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) لە [[عێراق]]. ڕەبیعە ناوەندی [[ناحیەی ڕەبیعە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەدێی ڕەبیعە لە شارۆچکەی [[تەلەعفەر]] (٧١کم) دوورە، وە دووری لە شاری [[مووسڵ]] (١١٣کم) کیلۆ مەتر دەبێت. .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> لە سەر سنووری [[عێراق]] و [[سووریا]]یە. تەنیشت شاری یەعروبیەی(تەل کۆچەر) سووریایە لە [[پارێزگای حەسیچە]]، لە دیوی سووریا. سنورەکە کە بە زۆری ئەندامانی ھۆزی شەمەر نیشتەجێن. ھۆزەکانی تریش لەوێ نیشتەجێن، لەوانە میرانی [[کورد]] و زوبەیدی [[عەرەب]]. لە مانگی ئابی ٢٠٠٣ [[سووریا]] وێستگەی شەمەندەفەری ڕەبیعەی کردەوە. ڕاگەیەندرا کە لە ھەفتەیەکدا دوو شەمەندەفەری کاڵا دەبێت و خزمەتگوزاری سەرنشینیش بەدوایدا دێت. تا مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٩، شەمەندەفەرە نەفەرھەڵگرەکە نیوەڕۆی چوارشەممە بە ئاراستەی [[دیمەشق]] و بەیانیانی شەممەش بە ئاراستەی [[مووسڵ]] دەگەیشتە وێستگەی ڕەبیعە. ھێڵی شەمەندەفەری ستاندارد گەیج لە ڕەبیعە کە بەشێکە لە ھێڵی ئاسنی [[بەغدا]]، لە ڕێگەی مووسڵەوە بە بەغداوە بەستراوەتەوە.<ref>https://www.upi.com/Security_Industry/2003/08/07/Analysis-Syria-confident-of-Iraqi-trade/UPI-61841060281194/</ref> دەروازە سنوورییەکان لە کاتی ئۆپەراسیۆنی ھەڵکشانی سەربازانی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٧دا دیزاین کراوەتەوە و دواتر لەلایەن تاکێکەوە کە جلی خۆکوژی لەبەردا بووە ھێرشی کراوەتە سەر. تەقینەوەکە بیناکەی لەناوبرد کە بۆ پرۆسێسکردنی کارمەندان بەکاردەھێنرا لەڕێگەی خاڵی پەڕینەوە، زیان بە چەندین بینای دیکە گەیاند و چەندین زیانی گیانی لێکەوتەوە، لەنێویاندا بەڵێندەرێکی مەدەنی کە لەوێ کاری دەکرد بۆ ھێزە سەربازییەکانی ئەمریکا. شارۆچکەکە پێشتر لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤ تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لەلایەن ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]وە کۆنترۆڵکرابوو، دوای ئەوە گەڕایەوە ژێر دەسەڵاتی حکوومەتی عێراق. لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆی سووریا]] (ئۆکتۆبەری ٢٠١٤) ڕۆژنامەنووسانی ڕۆژئاوا باسیان لە شەڕی ڕەبیعە لە نێوان [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|جیھادییەکانی داعش]] و ھێزی [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]] کرد کە لە ئەنجامدا ھێزە جیھادییەکان دەرکران.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11137455/Isil-jihadists-driven-out-of-Rabia-after-two-day-siege.html</ref> == ناو == ناوی ڕەبیعە (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ربیعة)، کە شارەدێیەکی گرنگە، چەند ڕیشە و مێژوویەکی جیاوازی بۆ دەگەڕێننەوە: * [[ھۆز]]ی بەناوبانگی «رەبیعە» (بنی ربیعە): لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵناسییەوە، زۆرینەی ناوچەکە و ناوی شارۆچکەکە پەیوەندی بە ھۆزی گەورەی ڕەبیعەوە ھەیە، کە یەکێکە لە ھۆزە عەرەبییە گەورە و مێژووییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەب و [[عێراق]]. ** ئەم ھۆزە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی نێوان [[عێراق]] و جەزیرە (نێوان [[دیجلە]] و [[فورات]]) بڵاو بوونەتەوە. ** بوونی مێژوویی و دەسەڵاتی ئەم ھۆزە لەو ناوچە جوگرافییەدا وایکردووە کە ناوچەکە بە ناویانەوە ناو بنرێت. * واتای زمانەوانی (بەھار): لە [[زمانی عەرەبی]]دا وشەی "ڕەبیعە" یان "ڕەبیع" بە واتای [[بەھار]] یان سەوزایی و لەوەڕگا دێت. ** لە سەردەمی کۆندا، زۆرێک لە ناوچە فراوانەکانی باکووری عێراق و جزیرە بەھۆی بارانبارینی زۆر و زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکانەوە، لە وەرزەکاندا دەبوونە لەوەڕگای دەوڵەمەند و سەوزایی بۆ ئاژەڵداری و کۆچەرییەکان. ** لەبەر ئەم تایبەتمەندییە جوگرافی و ژینگەیییە، شوێنەکان ناوەیان لێنراوە کە گوزارشت لە سەوزایی و وەرزی بەھار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == شارۆچکەی '''ڕەبیعە''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[مەحمودیە]] لە [[ڕۆژاوای کوردستان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[موشێرفە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[حەیال]]. * لە ڕۆژاواوە شارەدێی [[تەل کۆچەر]] لە [[ڕۆژاوای کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077987 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * [[ناحیەی ڕەبیعە]] بە فەرمی بە فەرمانی ژمارە ٤١٣ دامەزرا کە لە ٩ی تەمموزی ١٩٦٠ دەرچووە و فەرمانەکە لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی، ژمارە ٣٩١، لە ١٣ی ئابی ١٩٦٠ بڵاوکرایەوە، لە فەرمانەکەدا مەرجی دروستکردنی ناحیەیەک بە ناوی "ناحیەی ڕەبیعە" لە [[پارێزگای نەینەوا]] دانرابوو، کە ناوەندەکەی گوندی ڕەبیعە بوو.<ref>https://web.archive.org/web/20260924010534/https://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/196.html</ref> * دوابەدوای ڕووداوەکانی مووسڵ و دەستبەسەرداگرتنی باکووری [[عێراق]] لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]]، [[ناحیەی ڕەبیعە]] بە ئارامی مایەوە و شاھیدی ھیچ پێکدادانێک نەبوو. پاشان [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]] بۆ ماوەی ھەفتەیەک کۆنترۆڵی شاری ڕەبیعەیان کرد. دواتر ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان بەبێ شەڕ کشایەوە، دوای ئەوەی داعش چوونە ناو ناوچەکانی دیکەی [[پارێزگای نەینەوا]]. لە مانگی ڕەمەزانی ساڵی ٢٠١٤دا ٣٠ چەکداری دەوڵەتی ئیسلامی چوونەتە ناو شارۆچکەی ڕەبیعە و بۆ چارەسەرکردن لە نەخۆشخانەی شاری ڕەبیعە جێگیر بوون. ڕۆژی ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، [[پێشمەرگە]] لە ڕەبیعە کشانەوە و ھێزەکانی عێراق چوونەتە ناو شارۆچکەکە و ناحیەکەیان ھێنایەوە ژێر دەسەڵاتی حکومەتی عێراق. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٧٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٤٣٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٢٥٢٢ [[خێزان]] و ٢٠٢٧٥ کەس، کە ١٠٠٢٥ [[نێر]] و ١٠٢٥٠ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == ئابووری == == کشتوکاڵ == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 5h2x95rq58faghtebj5r2mhkfr1gb3u 1699576 1699574 2026-11-02T14:23:37Z MFTG 21816 /* دانیشتوان */ 1699576 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەبیعە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رَبیعة }}<br>{{lang-en| Rabia }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Rabia East.JPG | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارەدێی ڕەبیعە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.80262| 42.09952 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ڕەبیعە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.80262| 42.09952 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕەبیعە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٦٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = فەواز مەشعان جەزاع جەربا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 6.7 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٢٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ڕەبیعە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای تەلەعفەر]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) لە [[عێراق]]. ڕەبیعە ناوەندی [[ناحیەی ڕەبیعە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەدێی ڕەبیعە لە شارۆچکەی [[تەلەعفەر]] (٧١کم) دوورە، وە دووری لە شاری [[مووسڵ]] (١١٣کم) کیلۆ مەتر دەبێت. .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> لە سەر سنووری [[عێراق]] و [[سووریا]]یە. تەنیشت شاری یەعروبیەی(تەل کۆچەر) سووریایە لە [[پارێزگای حەسیچە]]، لە دیوی سووریا. سنورەکە کە بە زۆری ئەندامانی ھۆزی شەمەر نیشتەجێن. ھۆزەکانی تریش لەوێ نیشتەجێن، لەوانە میرانی [[کورد]] و زوبەیدی [[عەرەب]]. لە مانگی ئابی ٢٠٠٣ [[سووریا]] وێستگەی شەمەندەفەری ڕەبیعەی کردەوە. ڕاگەیەندرا کە لە ھەفتەیەکدا دوو شەمەندەفەری کاڵا دەبێت و خزمەتگوزاری سەرنشینیش بەدوایدا دێت. تا مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٩، شەمەندەفەرە نەفەرھەڵگرەکە نیوەڕۆی چوارشەممە بە ئاراستەی [[دیمەشق]] و بەیانیانی شەممەش بە ئاراستەی [[مووسڵ]] دەگەیشتە وێستگەی ڕەبیعە. ھێڵی شەمەندەفەری ستاندارد گەیج لە ڕەبیعە کە بەشێکە لە ھێڵی ئاسنی [[بەغدا]]، لە ڕێگەی مووسڵەوە بە بەغداوە بەستراوەتەوە.<ref>https://www.upi.com/Security_Industry/2003/08/07/Analysis-Syria-confident-of-Iraqi-trade/UPI-61841060281194/</ref> دەروازە سنوورییەکان لە کاتی ئۆپەراسیۆنی ھەڵکشانی سەربازانی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٧دا دیزاین کراوەتەوە و دواتر لەلایەن تاکێکەوە کە جلی خۆکوژی لەبەردا بووە ھێرشی کراوەتە سەر. تەقینەوەکە بیناکەی لەناوبرد کە بۆ پرۆسێسکردنی کارمەندان بەکاردەھێنرا لەڕێگەی خاڵی پەڕینەوە، زیان بە چەندین بینای دیکە گەیاند و چەندین زیانی گیانی لێکەوتەوە، لەنێویاندا بەڵێندەرێکی مەدەنی کە لەوێ کاری دەکرد بۆ ھێزە سەربازییەکانی ئەمریکا. شارۆچکەکە پێشتر لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤ تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لەلایەن ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]وە کۆنترۆڵکرابوو، دوای ئەوە گەڕایەوە ژێر دەسەڵاتی حکوومەتی عێراق. لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆی سووریا]] (ئۆکتۆبەری ٢٠١٤) ڕۆژنامەنووسانی ڕۆژئاوا باسیان لە شەڕی ڕەبیعە لە نێوان [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|جیھادییەکانی داعش]] و ھێزی [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]] کرد کە لە ئەنجامدا ھێزە جیھادییەکان دەرکران.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11137455/Isil-jihadists-driven-out-of-Rabia-after-two-day-siege.html</ref> == ناو == ناوی ڕەبیعە (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ربیعة)، کە شارەدێیەکی گرنگە، چەند ڕیشە و مێژوویەکی جیاوازی بۆ دەگەڕێننەوە: * [[ھۆز]]ی بەناوبانگی «رەبیعە» (بنی ربیعە): لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵناسییەوە، زۆرینەی ناوچەکە و ناوی شارۆچکەکە پەیوەندی بە ھۆزی گەورەی ڕەبیعەوە ھەیە، کە یەکێکە لە ھۆزە عەرەبییە گەورە و مێژووییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەب و [[عێراق]]. ** ئەم ھۆزە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی نێوان [[عێراق]] و جەزیرە (نێوان [[دیجلە]] و [[فورات]]) بڵاو بوونەتەوە. ** بوونی مێژوویی و دەسەڵاتی ئەم ھۆزە لەو ناوچە جوگرافییەدا وایکردووە کە ناوچەکە بە ناویانەوە ناو بنرێت. * واتای زمانەوانی (بەھار): لە [[زمانی عەرەبی]]دا وشەی "ڕەبیعە" یان "ڕەبیع" بە واتای [[بەھار]] یان سەوزایی و لەوەڕگا دێت. ** لە سەردەمی کۆندا، زۆرێک لە ناوچە فراوانەکانی باکووری عێراق و جزیرە بەھۆی بارانبارینی زۆر و زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکانەوە، لە وەرزەکاندا دەبوونە لەوەڕگای دەوڵەمەند و سەوزایی بۆ ئاژەڵداری و کۆچەرییەکان. ** لەبەر ئەم تایبەتمەندییە جوگرافی و ژینگەیییە، شوێنەکان ناوەیان لێنراوە کە گوزارشت لە سەوزایی و وەرزی بەھار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == شارۆچکەی '''ڕەبیعە''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[مەحمودیە]] لە [[ڕۆژاوای کوردستان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[موشێرفە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[حەیال]]. * لە ڕۆژاواوە شارەدێی [[تەل کۆچەر]] لە [[ڕۆژاوای کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077987 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * [[ناحیەی ڕەبیعە]] بە فەرمی بە فەرمانی ژمارە ٤١٣ دامەزرا کە لە ٩ی تەمموزی ١٩٦٠ دەرچووە و فەرمانەکە لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی، ژمارە ٣٩١، لە ١٣ی ئابی ١٩٦٠ بڵاوکرایەوە، لە فەرمانەکەدا مەرجی دروستکردنی ناحیەیەک بە ناوی "ناحیەی ڕەبیعە" لە [[پارێزگای نەینەوا]] دانرابوو، کە ناوەندەکەی گوندی ڕەبیعە بوو.<ref>https://web.archive.org/web/20260924010534/https://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/196.html</ref> * دوابەدوای ڕووداوەکانی مووسڵ و دەستبەسەرداگرتنی باکووری [[عێراق]] لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]]، [[ناحیەی ڕەبیعە]] بە ئارامی مایەوە و شاھیدی ھیچ پێکدادانێک نەبوو. پاشان [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]] بۆ ماوەی ھەفتەیەک کۆنترۆڵی شاری ڕەبیعەیان کرد. دواتر ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان بەبێ شەڕ کشایەوە، دوای ئەوەی داعش چوونە ناو ناوچەکانی دیکەی [[پارێزگای نەینەوا]]. لە مانگی ڕەمەزانی ساڵی ٢٠١٤دا ٣٠ چەکداری دەوڵەتی ئیسلامی چوونەتە ناو شارۆچکەی ڕەبیعە و بۆ چارەسەرکردن لە نەخۆشخانەی شاری ڕەبیعە جێگیر بوون. ڕۆژی ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، [[پێشمەرگە]] لە ڕەبیعە کشانەوە و ھێزەکانی عێراق چوونەتە ناو شارۆچکەکە و ناحیەکەیان ھێنایەوە ژێر دەسەڵاتی حکومەتی عێراق. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٧٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٤٣٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٢٥٢٢ [[خێزان]] و ٢٠٢٧٥ کەس، کە ١٠٠٢٥ [[نێر]] و ١٠٢٥٠ [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == ئابووری == == کشتوکاڵ == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] o9yggth76x50a1f17bcc9zuja96cdrh 1699826 1699576 2026-11-02T20:31:08Z MFTG 21816 /* ئابووری */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1699826 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەبیعە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رَبیعة }}<br>{{lang-en| Rabia }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Rabia East.JPG | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارەدێی ڕەبیعە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.80262| 42.09952 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ڕەبیعە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.80262| 42.09952 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕەبیعە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٦٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = فەواز مەشعان جەزاع جەربا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 6.7 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٢٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ڕەبیعە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای تەلەعفەر]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) لە [[عێراق]]. ڕەبیعە ناوەندی [[ناحیەی ڕەبیعە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەدێی ڕەبیعە لە شارۆچکەی [[تەلەعفەر]] (٧١کم) دوورە، وە دووری لە شاری [[مووسڵ]] (١١٣کم) کیلۆ مەتر دەبێت. .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> لە سەر سنووری [[عێراق]] و [[سووریا]]یە. تەنیشت شاری یەعروبیەی(تەل کۆچەر) سووریایە لە [[پارێزگای حەسیچە]]، لە دیوی سووریا. سنورەکە کە بە زۆری ئەندامانی ھۆزی شەمەر نیشتەجێن. ھۆزەکانی تریش لەوێ نیشتەجێن، لەوانە میرانی [[کورد]] و زوبەیدی [[عەرەب]]. لە مانگی ئابی ٢٠٠٣ [[سووریا]] وێستگەی شەمەندەفەری ڕەبیعەی کردەوە. ڕاگەیەندرا کە لە ھەفتەیەکدا دوو شەمەندەفەری کاڵا دەبێت و خزمەتگوزاری سەرنشینیش بەدوایدا دێت. تا مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٩، شەمەندەفەرە نەفەرھەڵگرەکە نیوەڕۆی چوارشەممە بە ئاراستەی [[دیمەشق]] و بەیانیانی شەممەش بە ئاراستەی [[مووسڵ]] دەگەیشتە وێستگەی ڕەبیعە. ھێڵی شەمەندەفەری ستاندارد گەیج لە ڕەبیعە کە بەشێکە لە ھێڵی ئاسنی [[بەغدا]]، لە ڕێگەی مووسڵەوە بە بەغداوە بەستراوەتەوە.<ref>https://www.upi.com/Security_Industry/2003/08/07/Analysis-Syria-confident-of-Iraqi-trade/UPI-61841060281194/</ref> دەروازە سنوورییەکان لە کاتی ئۆپەراسیۆنی ھەڵکشانی سەربازانی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٧دا دیزاین کراوەتەوە و دواتر لەلایەن تاکێکەوە کە جلی خۆکوژی لەبەردا بووە ھێرشی کراوەتە سەر. تەقینەوەکە بیناکەی لەناوبرد کە بۆ پرۆسێسکردنی کارمەندان بەکاردەھێنرا لەڕێگەی خاڵی پەڕینەوە، زیان بە چەندین بینای دیکە گەیاند و چەندین زیانی گیانی لێکەوتەوە، لەنێویاندا بەڵێندەرێکی مەدەنی کە لەوێ کاری دەکرد بۆ ھێزە سەربازییەکانی ئەمریکا. شارۆچکەکە پێشتر لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤ تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لەلایەن ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]وە کۆنترۆڵکرابوو، دوای ئەوە گەڕایەوە ژێر دەسەڵاتی حکوومەتی عێراق. لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆی سووریا]] (ئۆکتۆبەری ٢٠١٤) ڕۆژنامەنووسانی ڕۆژئاوا باسیان لە شەڕی ڕەبیعە لە نێوان [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|جیھادییەکانی داعش]] و ھێزی [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]] کرد کە لە ئەنجامدا ھێزە جیھادییەکان دەرکران.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11137455/Isil-jihadists-driven-out-of-Rabia-after-two-day-siege.html</ref> == ناو == ناوی ڕەبیعە (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ربیعة)، کە شارەدێیەکی گرنگە، چەند ڕیشە و مێژوویەکی جیاوازی بۆ دەگەڕێننەوە: * [[ھۆز]]ی بەناوبانگی «رەبیعە» (بنی ربیعە): لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵناسییەوە، زۆرینەی ناوچەکە و ناوی شارۆچکەکە پەیوەندی بە ھۆزی گەورەی ڕەبیعەوە ھەیە، کە یەکێکە لە ھۆزە عەرەبییە گەورە و مێژووییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەب و [[عێراق]]. ** ئەم ھۆزە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی نێوان [[عێراق]] و جەزیرە (نێوان [[دیجلە]] و [[فورات]]) بڵاو بوونەتەوە. ** بوونی مێژوویی و دەسەڵاتی ئەم ھۆزە لەو ناوچە جوگرافییەدا وایکردووە کە ناوچەکە بە ناویانەوە ناو بنرێت. * واتای زمانەوانی (بەھار): لە [[زمانی عەرەبی]]دا وشەی "ڕەبیعە" یان "ڕەبیع" بە واتای [[بەھار]] یان سەوزایی و لەوەڕگا دێت. ** لە سەردەمی کۆندا، زۆرێک لە ناوچە فراوانەکانی باکووری عێراق و جزیرە بەھۆی بارانبارینی زۆر و زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکانەوە، لە وەرزەکاندا دەبوونە لەوەڕگای دەوڵەمەند و سەوزایی بۆ ئاژەڵداری و کۆچەرییەکان. ** لەبەر ئەم تایبەتمەندییە جوگرافی و ژینگەیییە، شوێنەکان ناوەیان لێنراوە کە گوزارشت لە سەوزایی و وەرزی بەھار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == شارۆچکەی '''ڕەبیعە''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[مەحمودیە]] لە [[ڕۆژاوای کوردستان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[موشێرفە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[حەیال]]. * لە ڕۆژاواوە شارەدێی [[تەل کۆچەر]] لە [[ڕۆژاوای کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077987 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * [[ناحیەی ڕەبیعە]] بە فەرمی بە فەرمانی ژمارە ٤١٣ دامەزرا کە لە ٩ی تەمموزی ١٩٦٠ دەرچووە و فەرمانەکە لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی، ژمارە ٣٩١، لە ١٣ی ئابی ١٩٦٠ بڵاوکرایەوە، لە فەرمانەکەدا مەرجی دروستکردنی ناحیەیەک بە ناوی "ناحیەی ڕەبیعە" لە [[پارێزگای نەینەوا]] دانرابوو، کە ناوەندەکەی گوندی ڕەبیعە بوو.<ref>https://web.archive.org/web/20260924010534/https://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/196.html</ref> * دوابەدوای ڕووداوەکانی مووسڵ و دەستبەسەرداگرتنی باکووری [[عێراق]] لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]]، [[ناحیەی ڕەبیعە]] بە ئارامی مایەوە و شاھیدی ھیچ پێکدادانێک نەبوو. پاشان [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]] بۆ ماوەی ھەفتەیەک کۆنترۆڵی شاری ڕەبیعەیان کرد. دواتر ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان بەبێ شەڕ کشایەوە، دوای ئەوەی داعش چوونە ناو ناوچەکانی دیکەی [[پارێزگای نەینەوا]]. لە مانگی ڕەمەزانی ساڵی ٢٠١٤دا ٣٠ چەکداری دەوڵەتی ئیسلامی چوونەتە ناو شارۆچکەی ڕەبیعە و بۆ چارەسەرکردن لە نەخۆشخانەی شاری ڕەبیعە جێگیر بوون. ڕۆژی ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، [[پێشمەرگە]] لە ڕەبیعە کشانەوە و ھێزەکانی عێراق چوونەتە ناو شارۆچکەکە و ناحیەکەیان ھێنایەوە ژێر دەسەڵاتی حکومەتی عێراق. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٧٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٤٣٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٢٥٢٢ [[خێزان]] و ٢٠٢٧٥ کەس، کە ١٠٠٢٥ [[نێر]] و ١٠٢٥٠ [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == ئابووری == ڕەبیعە گرنگییەکی جوگرافی و ئابووری بەھرەمەندە لە ئەنجامی ھەڵکەوتەکەی لە دووری باکووری ڕۆژئاوای [[پارێزگای نەینەوا]]، نزیک سنووری [[عێراق]] و [[سووریا]]. ئەم شوێنە ڕۆڵێکی پێدەبەخشێت لە جوڵەی بازرگانی و گواستنەوەی زەمینی لە نێوان عێراق و سوریادا. ھەروەھا ئەو ناوچەیەی کردە بەشێک لە تۆڕی ڕێگاوبانەکان کە ڕۆژئاوای نەینەوا بە ناوچە سنوورییەکانەوە دەبەستێتەوە. ھەروەھا گرنگی ڕەبیعە پەیوەستە بە بوونی زەوییە کشتوکاڵییەکان و لەوەڕگاکانەوە کە دانیشتوانی ناوچەکە بۆ کۆمەڵێک چالاکیی ئابووری پشتیان پێدەبەستن. شوێنی دەروازە سنوورییەکانی ڕەبیعە ھۆکارێکی کاریگەرە لە چالاکییە ئابوورییەکان و خزمەتگوزارییە ناوخۆییەکان، بەو پێیەی بازرگانی و گواستنەوە لە ناوچەکەدا پەیوەستە بە دۆخی دەروازە سنوورییەکان و ڕێگاوبانەکان و بارودۆخی ئەمنی [[پارێزگای نەینەوا]]. ھەروەھا ھەڵکەوتەکەی بەشداری کردووە لە بەڕێوەبردنی سنوورە کانی باکووری ڕۆژئاوای [[عێراق]] بە یەکێک لە ناوچە گرنگەکان، بە تایبەتی کە دەکەوێتە ناو ناوچەیەکی جوگرافییەوە کە ناوچەکانی ناوەوەی نەینەوا بە سنووری سووریا دەبەستێتەوە.<ref>https://www.iom.int/sites/g/files/tmzbdl486/files/documents/2023-03/iraq-dtm-ninewa-governorate-profile.pdf</ref> == کشتوکاڵ == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] te8navu1onvcfxpymsyry1ghizotlln 1699827 1699826 2026-11-02T20:35:13Z MFTG 21816 /* کشتوکاڵ */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1699827 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەبیعە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رَبیعة }}<br>{{lang-en| Rabia }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Rabia East.JPG | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارەدێی ڕەبیعە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.80262| 42.09952 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ڕەبیعە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.80262| 42.09952 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕەبیعە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٦٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = فەواز مەشعان جەزاع جەربا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 6.7 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٢٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ڕەبیعە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای تەلەعفەر]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) لە [[عێراق]]. ڕەبیعە ناوەندی [[ناحیەی ڕەبیعە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەدێی ڕەبیعە لە شارۆچکەی [[تەلەعفەر]] (٧١کم) دوورە، وە دووری لە شاری [[مووسڵ]] (١١٣کم) کیلۆ مەتر دەبێت. .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> لە سەر سنووری [[عێراق]] و [[سووریا]]یە. تەنیشت شاری یەعروبیەی(تەل کۆچەر) سووریایە لە [[پارێزگای حەسیچە]]، لە دیوی سووریا. سنورەکە کە بە زۆری ئەندامانی ھۆزی شەمەر نیشتەجێن. ھۆزەکانی تریش لەوێ نیشتەجێن، لەوانە میرانی [[کورد]] و زوبەیدی [[عەرەب]]. لە مانگی ئابی ٢٠٠٣ [[سووریا]] وێستگەی شەمەندەفەری ڕەبیعەی کردەوە. ڕاگەیەندرا کە لە ھەفتەیەکدا دوو شەمەندەفەری کاڵا دەبێت و خزمەتگوزاری سەرنشینیش بەدوایدا دێت. تا مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٩، شەمەندەفەرە نەفەرھەڵگرەکە نیوەڕۆی چوارشەممە بە ئاراستەی [[دیمەشق]] و بەیانیانی شەممەش بە ئاراستەی [[مووسڵ]] دەگەیشتە وێستگەی ڕەبیعە. ھێڵی شەمەندەفەری ستاندارد گەیج لە ڕەبیعە کە بەشێکە لە ھێڵی ئاسنی [[بەغدا]]، لە ڕێگەی مووسڵەوە بە بەغداوە بەستراوەتەوە.<ref>https://www.upi.com/Security_Industry/2003/08/07/Analysis-Syria-confident-of-Iraqi-trade/UPI-61841060281194/</ref> دەروازە سنوورییەکان لە کاتی ئۆپەراسیۆنی ھەڵکشانی سەربازانی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٧دا دیزاین کراوەتەوە و دواتر لەلایەن تاکێکەوە کە جلی خۆکوژی لەبەردا بووە ھێرشی کراوەتە سەر. تەقینەوەکە بیناکەی لەناوبرد کە بۆ پرۆسێسکردنی کارمەندان بەکاردەھێنرا لەڕێگەی خاڵی پەڕینەوە، زیان بە چەندین بینای دیکە گەیاند و چەندین زیانی گیانی لێکەوتەوە، لەنێویاندا بەڵێندەرێکی مەدەنی کە لەوێ کاری دەکرد بۆ ھێزە سەربازییەکانی ئەمریکا. شارۆچکەکە پێشتر لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤ تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لەلایەن ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]وە کۆنترۆڵکرابوو، دوای ئەوە گەڕایەوە ژێر دەسەڵاتی حکوومەتی عێراق. لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆی سووریا]] (ئۆکتۆبەری ٢٠١٤) ڕۆژنامەنووسانی ڕۆژئاوا باسیان لە شەڕی ڕەبیعە لە نێوان [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|جیھادییەکانی داعش]] و ھێزی [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]] کرد کە لە ئەنجامدا ھێزە جیھادییەکان دەرکران.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11137455/Isil-jihadists-driven-out-of-Rabia-after-two-day-siege.html</ref> == ناو == ناوی ڕەبیعە (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ربیعة)، کە شارەدێیەکی گرنگە، چەند ڕیشە و مێژوویەکی جیاوازی بۆ دەگەڕێننەوە: * [[ھۆز]]ی بەناوبانگی «رەبیعە» (بنی ربیعە): لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵناسییەوە، زۆرینەی ناوچەکە و ناوی شارۆچکەکە پەیوەندی بە ھۆزی گەورەی ڕەبیعەوە ھەیە، کە یەکێکە لە ھۆزە عەرەبییە گەورە و مێژووییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەب و [[عێراق]]. ** ئەم ھۆزە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی نێوان [[عێراق]] و جەزیرە (نێوان [[دیجلە]] و [[فورات]]) بڵاو بوونەتەوە. ** بوونی مێژوویی و دەسەڵاتی ئەم ھۆزە لەو ناوچە جوگرافییەدا وایکردووە کە ناوچەکە بە ناویانەوە ناو بنرێت. * واتای زمانەوانی (بەھار): لە [[زمانی عەرەبی]]دا وشەی "ڕەبیعە" یان "ڕەبیع" بە واتای [[بەھار]] یان سەوزایی و لەوەڕگا دێت. ** لە سەردەمی کۆندا، زۆرێک لە ناوچە فراوانەکانی باکووری عێراق و جزیرە بەھۆی بارانبارینی زۆر و زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکانەوە، لە وەرزەکاندا دەبوونە لەوەڕگای دەوڵەمەند و سەوزایی بۆ ئاژەڵداری و کۆچەرییەکان. ** لەبەر ئەم تایبەتمەندییە جوگرافی و ژینگەیییە، شوێنەکان ناوەیان لێنراوە کە گوزارشت لە سەوزایی و وەرزی بەھار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == شارۆچکەی '''ڕەبیعە''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[مەحمودیە]] لە [[ڕۆژاوای کوردستان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[موشێرفە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[حەیال]]. * لە ڕۆژاواوە شارەدێی [[تەل کۆچەر]] لە [[ڕۆژاوای کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077987 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * [[ناحیەی ڕەبیعە]] بە فەرمی بە فەرمانی ژمارە ٤١٣ دامەزرا کە لە ٩ی تەمموزی ١٩٦٠ دەرچووە و فەرمانەکە لە ڕۆژنامەی وەقائعی عێراقی، ژمارە ٣٩١، لە ١٣ی ئابی ١٩٦٠ بڵاوکرایەوە، لە فەرمانەکەدا مەرجی دروستکردنی ناحیەیەک بە ناوی "ناحیەی ڕەبیعە" لە [[پارێزگای نەینەوا]] دانرابوو، کە ناوەندەکەی گوندی ڕەبیعە بوو.<ref>https://web.archive.org/web/20260924010534/https://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/196.html</ref> * دوابەدوای ڕووداوەکانی مووسڵ و دەستبەسەرداگرتنی باکووری [[عێراق]] لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]]، [[ناحیەی ڕەبیعە]] بە ئارامی مایەوە و شاھیدی ھیچ پێکدادانێک نەبوو. پاشان [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]] بۆ ماوەی ھەفتەیەک کۆنترۆڵی شاری ڕەبیعەیان کرد. دواتر ھێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان بەبێ شەڕ کشایەوە، دوای ئەوەی داعش چوونە ناو ناوچەکانی دیکەی [[پارێزگای نەینەوا]]. لە مانگی ڕەمەزانی ساڵی ٢٠١٤دا ٣٠ چەکداری دەوڵەتی ئیسلامی چوونەتە ناو شارۆچکەی ڕەبیعە و بۆ چارەسەرکردن لە نەخۆشخانەی شاری ڕەبیعە جێگیر بوون. ڕۆژی ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، [[پێشمەرگە]] لە ڕەبیعە کشانەوە و ھێزەکانی عێراق چوونەتە ناو شارۆچکەکە و ناحیەکەیان ھێنایەوە ژێر دەسەڵاتی حکومەتی عێراق. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٧٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٤٣٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٢٥٢٢ [[خێزان]] و ٢٠٢٧٥ کەس، کە ١٠٠٢٥ [[نێر]] و ١٠٢٥٠ [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == ئابووری == ڕەبیعە گرنگییەکی جوگرافی و ئابووری بەھرەمەندە لە ئەنجامی ھەڵکەوتەکەی لە دووری باکووری ڕۆژئاوای [[پارێزگای نەینەوا]]، نزیک سنووری [[عێراق]] و [[سووریا]]. ئەم شوێنە ڕۆڵێکی پێدەبەخشێت لە جوڵەی بازرگانی و گواستنەوەی زەمینی لە نێوان عێراق و سوریادا. ھەروەھا ئەو ناوچەیەی کردە بەشێک لە تۆڕی ڕێگاوبانەکان کە ڕۆژئاوای نەینەوا بە ناوچە سنوورییەکانەوە دەبەستێتەوە. ھەروەھا گرنگی ڕەبیعە پەیوەستە بە بوونی زەوییە کشتوکاڵییەکان و لەوەڕگاکانەوە کە دانیشتوانی ناوچەکە بۆ کۆمەڵێک چالاکیی ئابووری پشتیان پێدەبەستن. شوێنی دەروازە سنوورییەکانی ڕەبیعە ھۆکارێکی کاریگەرە لە چالاکییە ئابوورییەکان و خزمەتگوزارییە ناوخۆییەکان، بەو پێیەی بازرگانی و گواستنەوە لە ناوچەکەدا پەیوەستە بە دۆخی دەروازە سنوورییەکان و ڕێگاوبانەکان و بارودۆخی ئەمنی [[پارێزگای نەینەوا]]. ھەروەھا ھەڵکەوتەکەی بەشداری کردووە لە بەڕێوەبردنی سنوورە کانی باکووری ڕۆژئاوای [[عێراق]] بە یەکێک لە ناوچە گرنگەکان، بە تایبەتی کە دەکەوێتە ناو ناوچەیەکی جوگرافییەوە کە ناوچەکانی ناوەوەی نەینەوا بە سنووری سووریا دەبەستێتەوە.<ref>https://www.iom.int/sites/g/files/tmzbdl486/files/documents/2023-03/iraq-dtm-ninewa-governorate-profile.pdf</ref> == کشتوکاڵ == کشتوکاڵ و بەخێوکردنی ئاژەڵ چالاکییە ئابوورییەکانی پەیوەست بە ناوچە گوندنشینەکانی دەوروبەری ڕەبیعە، بە سوودوەرگرتن لە زەوییە کشتوکاڵییەکان و لەوەڕگەکان کە لە سەرانسەری ناوچەکەدا بڵاوبوونەتەوە. بەرھەمی کشتوکاڵی بەھۆی بەردەستبوونی [[ئاو]] و بارانبارین و بارودۆخی کەشوھەوا کاریگەری لەسەرە، ھەروەھا چالاکییە کشتوکاڵییەکان لە ناوچە بەرفراوانەکانی ڕۆژئاوای [[پارێزگای نەینەوا]]. ھەروەھا چالاکییە کشتوکاڵییەکان سەرچاوەیەکی گرنگی داھاتن بۆ بەشێک لە دانیشتوانی شارۆچکەکە.<ref>https://openknowledge.fao.org/home</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] rbnbc59ohrym9y5cnpl4tq3sxfeeahg 0 118237 1700016 1536825 2026-11-03T04:38:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1700016 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television channel | name = کەناڵی ئاسمانیی ئامۆژگاری | logofile = | logosize = | logocaption = | logoalt = | logo2 = | established = | airdate = | launch = | picture format = | owner = [[عەبدوللەتیف ئەحمەد]] | country = {{flagicon|کوردستان}} [[ھەرێمی کوردستان]] | language = [[کوردی]] ([[بادینی]]، [[ھەورامی]]) [[عەرەبی]]، [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] | broadcast area = [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]، [[ئەورووپا]]، [[ئاسیا]] | affiliates = | headquarters = [[سلێمانی]] | sister names = | web = [http://amozhgary.tv www.amozhgary.tv] | terr serv 1 = | terr chan 1 = | sat serv 1 = [[نایلسات]] | sat chan 1 = ١٢٥٢١ V | sat serv 2 = | sat chan 2 = | online serv 1 = | online chan 1 = }} کەناڵی ئامۆژگاری (بە[[عەرەبی]] : {{عەرەبی|النصیحة}})، کەناڵێکی کوردی سەربەخۆیە و تایبەتە بەبابەتە [[ئیسلام]]ییەکان لەسەر بنەماکانی شەریعەتی ئیسلامی و سوننەت. == کەنالی ئامۆژگاری == کەناڵی ئامۆژگاری، کەناڵێکی سەربەخۆیە ،نوسینگەی سەرەکی لە شاری [[سلێمانی]]ە لە گەڕەکی ئیبراهیم ئەحمەد. نزیک مزگەوتی بەهەشت == دامەزراندن == کەنالی ئامۆژگاری سەرەتا یەکەم پەخشی لە ٥ی ئایاری ٢٠١٣ دا دەست پێکرد بە ناوی کەناڵی مینبەری ئەسەر دواتر گۆڕدرا بۆ کەنالی ئامۆژگاری لە سەر پێشنیاری چەند مامۆستایەک. == ئامانج == بانگەواز کردن بۆ ئایینی ئیسلام و بەو شیوەیەی کە پێغەمبەر (صلى الله علیه وسلم) و هاوەڵە بەرێزەکانی لە سەر بوون. == بابەتەکانی == بابەتەکانی بریتین لە قورئان، [[فەرموودە]]، وتەی زانایان، وتار و دەرسی زانایان و مامۆستایانی ئەهلی سوننەو جەماعە . == بەرنامەکانی == #قورئانی پیرۆز #وتاری مامۆستایان #گوزەرێک بەناو وتارەکاندا #بەرنامەی زانستی تەجوید #بەرنامەی ئیسلام چارەسەرە #بەرنامەی خێزان لە ئیسلام #بەرنامەی دیداری تایبەت #ئامۆژگاری و فەرموودە و وتەی زانایان #بابەتی منداڵان #بەشی راستەو خۆ #وانەی شەرعی مامۆستایان #بابەتی تورکمانی - هەورامانی - کرمانجی -ئێستە بەردەستە == سەرچاوەکان == [http://amozhgary.tv/ ماڵپەری کەناڵی ئامۆژگاری] {{کەناڵە ئاسمانییە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی]] 6wfhg1zmnkk9anrtwz3b22dblztdcfu 0 118308 1699539 1536562 2026-11-02T13:36:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە) 1699539 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|date=حوزەیران ٢٠١٧}} }} [[پەڕگە:Grilled watermelon.JPG|وێنۆک|کەبابی شووتی]] '''کەبابی شووتی''' خۆراکێکە کە لە کەباب کردنی قاشی [[شووتی]] وەدەست دێت. بەم جۆرە تامی شووتی نەختێک دەگوڕدرێت و بۆ هەندێک کەس خۆش تامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rd.com/slideshows/7-food-you-didnt-know-you-could-grill/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150420111722/http://www.rd.com/slideshows/7-food-you-didnt-know-you-could-grill/#slide3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کەبابی شووتی لە سەر خەڵووز یان لە ناو فڕدا دروست دەکرێت. == پەڕاوێز == <references/> {{تووڵی دەروازە|خۆراک}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شووتییەکان]] [[پۆل:جێگرەوەکانی گۆشت]] 7r1oql3atw11837d52meveiq99q3p67 0 118682 1699601 1698546 2026-11-02T15:00:02Z CommonsDelinker 62 "Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Reinhard Kraasch|Reinhard Kraasch]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): and [[:c:Ticket:2026102910008 1699601 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کۆنراد ھێرمان جۆزێف ئەدیناوەر''' (ماوەی ژیان:٥ی کانوونی دووەمی ١٨٧٦ لەشاری کۆڵۆنیا تاکوو ١٩ی نیسانی ١٩٦٧) ، یەکەم ڕاوێژکاری کۆماری یەکێتیی [[ئەڵمانیا]] بووە، ساڵی ١٨٩٤ قۆناغی دواناوەندی تەواوکردووە، دواتر زەمالەی خوێندنی لەشاری کۆڵۆنیا وەرگرتووە بۆ خوێندنی یاسا لەزانکۆی فرایبرج، دوای دوو وەرزی خوێندن لە [[میونشن|میونیخ]] و ئامادەبوون لە موحازەرەی ئابووری نەتەوایەتی ڕۆشتووە بۆ بۆن و لەساڵی ١٨٩٧ لەتاقیکردنەوەکاندا سەرکەوتوو بووە و لەساڵی ١٩٠١ بەپلەی پەسەندە لەتاقیکردنەوەی دادی بەرلین سەرکەوتوو بووە، دوای تەواوبوونی ماوەی تاقیکردنەوە لە دادگای شاری کۆڵۆنیا ساڵی ١٩٠٢ لە نووسینگەی پارێزەرانی ڕاوێژکاری یاسایی ھەرمن کاوزان لە کۆڵۆنیا کاری کردووە. کۆنراد ئەدیناوەر لەساڵی ١٩٠٤ دوای ئەوەی ھاوسەرگیری لەگەڵ ئیما فایەر کردووە کە لە خێزانێکی ناودار و دەوڵەمەندی کۆڵۆنیا بووە ژیانی سیاسی دەستی پێکردووە، بەھۆی ھاوسەرەکەیەوە کەسایەتێ ناودارەکانی ناوچەی ڕاینی ناسیوە، ساڵی ١٩٠٦ پلەیەکی بەرزی لەکارکردنی حکومیدا بەدەستھێناوە و لەھەڵبژاردنەکانی ساڵی ١٩٠٩ سەرکەوتوو بووە و پلەی یاریدەدەری عومدەی شارەکەی بەدەستھێناوە، ساڵی ١٩١٧ ئەنجومەنی شارەکە بەتێکڕای دینگ ھەڵیان بژاردووە بۆ عومدەی شارەکە و بەبچوکترین عومدە دەژمێردرێت لە ویلایەتی بڕوسیا بەڵام کەنازیەکان دەسەڵاتیان گرتۆتە دەست لە عومدەی شاری کۆڵۆنیا دەریان کردووە و لەشوێنی لەدایکبونی خۆی دوریان خستۆتەوە. دوای ئەوەی [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤییەت]] لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانی دووەمدا]] سەرکەوتوو بووە ئەدیناوەریان کردۆتەوە بە عومدەی شاری کۆڵۆنیا بەڵام دوای ئەوەی ڕەخنەی لەسیاسەتی داگیرکردن گرتووە لەلایەن حکومەتی سەربازی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیاوە]] لەپلەکەی لابراوە، دواتر وەکو سەرۆکی ئەنجومەنی پەرلەمان ھەڵبژێردراوە و ئەرکی داڕشتنەوەی یاسای سەرەکی کۆماری یەکێتی ئەڵمانیای پێسپێردراوە و بۆتە ووتەبێژی کۆماری یەکێتی ئەڵمانیا، دواتر لە ساڵی ١٩٤٩ بەیەکەم ڕاوێژکاری یەکێتی ئەڵمانیا ھەڵبژێردراوە و بۆ ماوەی ١٤ ساڵ لەم پۆستەدا بەردەوام بووە تاکو لە ١٩ی نیسانی ١٩٦٧ کۆچی دوایی کردووە. == سەرچاوە == * [//ar.wikipedia.org/wiki/كونراد_أديناور ویکیپیدیای عەرەبی] {{پۆلی کۆمنز|Konrad Adenauer}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|مێژوو|شەڕی سارد|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]] 3cog8eadwljy2nellpiccbp4joklxzf 0 120560 1699782 1536667 2026-11-02T19:38:41Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699782 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پێویستی بە شارەزایە}} }} [[پەڕگە:حضرت حاج شیخ محمد کسنزانی2.JPG|وێنۆک|[[شێخ محەمەد کەسنەزانی]]|381x381پیکسڵ]] '''کەسنەزانی''' یەکێکە لە تەریقەتەکانی سۆفیگەری و لقێکە لە تەریقەتی قادری . شوێنکەوتووانی ئەم تەریقەتە شوێنکەوتووی ئایینی [[ئیسلام]]ن و بنەڕەتی تەریقەتەکەی خۆیان دەگەڕێننەوە بۆ [[محەممەد]] پێغەمبەری ئیسلام. بڕوایان بە [[سەماع]] هەیە و لە کۆڕی زیکری خۆیاندا بە زۆری سازی [[دەف]] بە کار دێنن. [[کەسنەزانی]] سەر بە تەریقەتی قادریە کە دەگەڕێتەوە سەر دەستی [[شێخ عەبدولقادری گەیلانی]]. ناوی کەسنەزانی لە بنەڕەتدا دەگەڕێتەوە بۆ [[شێخ عبدالکریمی شاھی کەسنەزان|شێخ عبدالکریمی کەسنەزان]] کە بەپێی گێڕانەوەیەک ماوەیەک دەچێتە خەڵوەت و خەڵکی ناوچەکە وادەزانن مردووە. بۆیە کە پرسیار دەکەن لەجێگا و مەکانی ، خەڵکەکە لە وەڵامدا دەڵێن کەس نازانێت. بەم شێوەیە و بەتێپەڕبوونی کات ناوی تەریقەتەکە کراوە بە کەسنەزانی [٢]. [[پەڕگە:شێخ نەهرۆ کەسنەزانی.jpg|وێنۆک|[[شێخ نەهرۆ کەسنەزانی]] (شێخی حازری تەریقەتی کەسنەزانی)|578x578پیکسڵ]] == '''شێخی حازری تەریقەتەکە''' == [[شێخ نەهرۆ کەسنەزانی]] یە کە کوڕی [[شێخ محەمەد کەسنەزانی]] کوڕی شێخ عبدالکریمی کوڕی شێخ عبدالقادری کوڕی [[شێخ عەبدولكەریمی كەسنەزانی|شێخ عبدالکریمی شاهی کەسنەزان]]<nowiki/>ە ، لە ڕەچەڵەکدا دەگەڕێنەوە سەر ساداتی [[بەرزنجە]] و لەوێشەوە دەگەڕێنەوە سەر [[عەلی کوڕی ئەبووتالیب|ئیمامی عەلی]] ، لە تەریقەتیشدا تەریقەتەکەیان دەگەڕێتەوە سەر دەستی شێخ ئیسماعیل ولیانی و لەویشەوە دەگەڕێتەوە سەر دەستی [[شێخ عەبدولقادری گەیلانی|شێخ عەبدولقادر گەیلانی]] و لەویشەوە تا دەگاتە سەر دەستی شێخ حەسەنی بەسڕی و لەویشەوە بۆ سەر دەستی ئیمامی [[عەلی کوڕی ئەبووتالیب|عەلی]] و لەویشەوە بۆسەر دەستی [[محەممەد|پێغەمبەر]] صلی الله علیه وسلم [٣]. == '''مەرقەدی پیرانی [[کرپچنە]]''' == لە کرپچنەی ناحیەی سەنگاو ، مەرقەد و شوێنی خەڵوەتی شێخەکانی تەریقەتی کەسنەزانی تێدایە ، کە مەرقەدی هەریەکە لە [[شێخ عەبدولكەریمی كەسنەزانی|شێخ عبدالکریمی شاهی کەسنەزان]] و [[شێخ عەبدولقادری کەسنەزان (موھاجیر)|شێخ عەبدوالقادری کەسنەزان (موھاجیر)]] و [[شێخ حسێنی کەسنەزان (ئەبو طاھیر)|شێخ حسێنی کەسنەزان (ئەبو طاهیر)]] و [[شێخ عبدالکریمی دووهەم]] ی لەخۆ گرتووە ، هەروەها [[چلە خانە]] و خەڵوەتگەی شێخەکان لە [[کرپچنە]] هەتا ئێستا ماوەتەوە و ساڵانە موریدان بۆ خەڵوەت و [[تەبەروک]] ڕووی تێدەکەن [٤]. =='''سەرچاوەکان'''== * [https://web.archive.org/web/20140328095447/http://kasnazan.com/article.php?id=278 مەشایەخی کەسنەزان لە ماڵپەڕی کەسنەزاندا] * کسنزانی، محمد. ''تصوف'' مترجم: مدرس گرجی، سیف الله، سنندج: محمد صدیق کلاه چی، چاپ دوم، ۱۳۸۱، ISBN ۹۶۴-۰۶-۱۸۴۹-۷ *[١] وتاری شێخ نەهرۆ کەسنەزانی - یوتوب - https://www.youtube.com/watch?v=_X94m5aiV4A *[٢] موسوعة الكسنزان فيما اصطلح عليه أهل التصوف والعرفان - محمد بن الشيخ عبد الكريم الكسنزان الحسيني - مكتبة دار المحبة - حلبوني *[٣]ڕشتەی نوور - نیاز مەستی - ٢٠١٨- چاپی یەکەم - هەولێر *[٤]ڕشتەی نوور - نیاز مەستی - ٢٠١٨- چاپی یەکەم - هەولێر {{ئایینەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|عێراق|کوردستان}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:تەریقەتەکان]] [[پۆل:ئیسلام لە عێراق]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان]] gsxsn13blvw1cl33583ugcdbvkisooe 3 120724 1699856 452479 2026-11-02T21:03:04Z Pirehelokan 5097 سخ 1699856 wikitext text/x-wiki Hi Ravan Calak has been absent since March. But, don't worry. We will be kind to all of the new users in Kurdish Wikipedia. Thanks, [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٥:٣٤، ٢٣ی نیسانی ٢٠١٥ (UTC) ==سخ== سڵاو. تاگی سڕینەوەی خێرا درا لە [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی]] چون دیارە بە وەرگێڕانی مەکینە یان ژیریی دەستکرد نووسراوە و کوردییەکەی ناتەواوە. بۆ نموونە sm4ktl6gcj4jj2efochrpi874fj8fpl 0 120771 1699434 1699414 2026-11-02T12:03:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699434 wikitext text/x-wiki پێڕستی گەورەترین کتێبخانەکانی جیھان کە لەخۆگری ١٥ میلیۆن بەرھەم یان زیاترن (لە ساڵی ٢٠٠٨ ڕا). == پێڕستی کتێبخانە گەورەکانی جیھان == {| class="wikitable sortable" border="1" |- !ناو !شوێن !ژمارەی بەرھەمەکان !گەشتیاری ساڵانە !بوودجە !فەرمانبەران |- | [[کتێبخانەی بریتانیا]] | {{flag|United Kingdom}}، [[لەندەن]] | <span style="display:none">_0170000000</span>١٧٠ میلیۆن<ref name="bl_ff">[http://www.bl.uk/learning/cresearch/skills/using1/usingthebritishlibrary.html British Library: Using the British Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211023031806/https://www.bl.uk/learning/cresearch/skills/using1/usingthebritishlibrary.html |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref><br/> | <span style="display:none">_0001750000</span>١.٧٥&nbsp;میلیۆن <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.bl.uk/about/annual/2008to2009/performance/performance.html|سەردێڕ=The British Library Annual Report and Accounts 2008/09 - Performance|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/66R0VWvi3?url=http://www.bl.uk/about/annual/2008to2009/performance/performance.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100710044205/http://www.bl.uk/about/annual/2008to2009/performance/performance.html |date=١٠ی تەممووزی ٢٠١٠ }}</ref> | <span style="display:none">_06840748300</span>{{nobr|١٤١ میلیۆن [[پاوەندی ستەرلینگی|پاوەند]]}}<ref name="bl">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.bl.uk/about/annual/2008to2009/accounts.pdf|سەردێڕ=The British Library Annual Accounts 2008/09|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65p7FGUHC?url=http://www.bl.uk/about/annual/2008to2009/accounts.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100215175518/http://www.bl.uk/about/annual/2008to2009/accounts.pdf |date=١٥ی شوباتی ٢٠١٠ }}</ref> | <span style="display:none">_01977</span>١٩٧٧ کەس <ref name="bl"/> |- | [[کتێبخانەی کۆنگەرە]] | {{flag|United States}}، [[واشینگتن دی سی]] | <span style="display:none">_0151800000</span>١٥٨ میلیۆن<ref>[http://www.loc.gov/about/generalinfo.html#2010_at_a_glance 2010 At A Glance]</ref> | <span style="display:none">_0001750000</span>١.٧٥&nbsp;میلیۆن<ref name="loc">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٠|ناونیشان=http://www.loc.gov/about/generalinfo.html|سەردێڕ=General Information - About the Library (Library of Congress)|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/619r7MYyU?url=http://www.loc.gov/about/generalinfo.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | <span style="display:none">_19523722680</span>{{nobr|٦٤٧ میلیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]]}}<ref name="loc"/> | <span style="display:none">_03624</span>٣٦٢٤ کەس<ref name="loc"/> |- | [[کتێبخانە و ئاڕشیڤەکانی کەنەدا]] | {{flag|Canada}}، [[ئۆتاوا]] | <span style="display:none">_0020000000</span>٥٤&nbsp;میلیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/about-us/about-collection/Pages/about.aspx|سەردێڕ=About the Collection - Library and Archives Canada|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> | | <span style="display:none">_03434708640</span>{{nobr|٩٥ میلیۆن [[دۆلاری کەنەدی|دۆلار]]}}<ref name="lac">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/about-us/report-plans-priorities/rpp-2014-2015/Pages/rpp-2014-15.aspx#_Toc378592495|سەردێڕ=Report on Plans and Priorities (RPP) 2014-15 - Library and Archives Canada|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> | <span style="display:none">_01152</span>٨٥٨ کەس<ref name="lac"/> |- | [[کتێبخانەی گشتیی نیویۆرک]] | {{flag|United States}}، [[نیویۆرک]] | <span style="display:none">_0053100000</span>٥٣.١&nbsp;میلیۆن<ref name="nypl">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.nypl.org/sites/default/files/2009_Annual_Report.pdf|سەردێڕ=The New York Public Library’s 2009 Annual Report|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/66ODxZ9hd?url=http://www.nypl.org/sites/default/files/2009_Annual_Report.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | <span style="display:none">_0018000000</span>١٨&nbsp;میلیۆن<ref name="nypl"/> | <span style="display:none">_07546275000</span>{{nobr|٢٥٠ میلیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]]}}<ref name="nypl"/> | <span style="display:none">_02937</span>٢٩٣٧ کەس<ref name="nypl"/> |- | [[کتێبخانەی ویلایەتیی ڕووسیا]] | {{flag|Russia}}، [[مۆسکۆ]] | <span style="display:none">_0044400000</span>٤٤.٤ میلیۆن<ref name="leninka">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشان=http://leninka.ru/index.php?doc=2661|سەردێڕ=НАСТОЯЩЕЕ / Интересные факты в цифрах / Краткая статистическая справка (по состоянию на 01.01.2012)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225221041/http://leninka.ru/index.php?doc=2661|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | <span style="display:none">_0001170000</span>١.١٧&nbsp;میلیۆن<ref name="leninka"/> | <span style="display:none">_01640000000</span>{{nobr|١.٦٤ بیلیۆن [[روبلی ڕووسیا|روبل]]}}<ref name="leninka"/> | <span style="display:none">_01972</span>١٩٧٢ کەس<ref name="leninka"/> |- | [[کتێبخانەی نەتەوەیی فەڕەنسا]] | {{flag|France}}، [[پاریس]] | <span style="display:none">_0040000000</span>٤٠&nbsp;میلیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.bnf.fr/en/bnf/presentation_space/a.abc_of_the_collections.html#SHDC__Attribute_BlocArticle7BnF|سەردێڕ=BnF - ABC of the collections: N for Numerous|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65oi4Cksu?url=http://www.bnf.fr/en/bnf/presentation_space/a.abc_of_the_collections.html#SHDC__Attribute_BlocArticle7BnF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | <span style="display:none">_0001300000</span>١.٣&nbsp;میلیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.bnf.fr/fr/la_bnf/bnf_en_chiffres/s.chiffres_publics.html?first_Art=non|سەردێڕ=BnF - La BnF en chiffres - Publics|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|زمان=French|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65oi6XHcw?url=http://www.bnf.fr/fr/la_bnf/bnf_en_chiffres/s.chiffres_publics.html?first_Art=non|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | <span style="display:none">_11038967000</span>{{nobr|٢٥٤ میلیۆن [[یۆرۆ]]}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.bnf.fr/fr/la_bnf/bnf_en_chiffres/s.chiffres_budget.html?first_Art=non|سەردێڕ=BnF - La BnF en chiffres - Budget|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|زمان=French|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65oi7NQ3Y?url=http://www.bnf.fr/fr/la_bnf/bnf_en_chiffres/s.chiffres_budget.html?first_Art=non|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | <span style="display:none">_02668</span>٢٦٦٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.bnf.fr/fr/la_bnf/bnf_en_chiffres/s.chiffres_personnels.html?first_Art=non|سەردێڕ=BnF - La BnF en chiffres - Personnels|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢|زمان=French}}</ref> |- | [[کتێبخانەی نەتەوەیی ڕووسیا]] | {{flag|Russia}}، [[سەنت پیتەرزبورگ]] | <span style="display:none">_0036476000</span>٣٦.٥&nbsp;میلیۆن<ref name="nlr">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١١|ناونیشان=http://www.nlr.ru:8100/nlr/docs/stat.htm|سەردێڕ=Российская национальная библиотека: Статистические данные за 2005 - 2009 гг.|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120909014136/http://www.nlr.ru:8100/nlr/docs/stat.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141019224233/http://www.nlr.ru:8100/nlr/docs/stat.htm |date=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ }}</ref> | <span style="display:none">_0000966000</span>١&nbsp;میلیۆن<ref name="nlr"/> | | |- | [[کتێبخانەی ئەنجومەنی نەتەوەیی]] | {{flag|Japan}}، [[تۆکیۆ]]، [[کیۆتۆ]] | <span style="display:none">_0035600000</span>٣٥.٦&nbsp;میلیۆن<ref name="ndl">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.ndl.go.jp/en/publication/annual/2008/2008trends.pdf|سەردێڕ=Annual Report of the National Diet Library. Trends of the past year|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/667v7EYXv?url=http://www.ndl.go.jp/en/publication/annual/2008/2008trends.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{WebCite|url=https://www.webcitation.org/667v7EYXv?url=http://www.ndl.go.jp/en/publication/annual/2008/2008trends.pdf |date=٢٠١٢٠٣١٣٠٦٣٠٤٩ |dateformat= }}</ref> | <span style="display:none">_0000654000</span>٦٥٤،٠٠٠<ref name="ndl"/> | <span style="display:none">_07128927000</span>{{nobr|٢١.٨ بیلیۆن [[یەنی ژاپۆنی|یەن]]}}<ref name="ndl"/> | <span style="display:none">_00908</span>٩٠٨ کەس<ref name="ndl"/> |- | [[کتێبخانەی نەتەوەیی چین]] | {{flag|China}}، [[بیجینگ]] | <span style="display:none">_0029000000</span>٣١.٢&nbsp;میلیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٠|ناونیشان=http://www.nlc.gov.cn/newen/newVisitUs/nlcrs/|سەردێڕ=National Library of China - Visit Us. Overview of Library Collections|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121209173801/http://www.nlc.gov.cn/newen/newVisitUs/nlcrs/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> | <span style="display:none">_0005200000</span>٥.٢&nbsp;میلیۆن<ref name="nlc2010"/> | | <span style="display:none">_01365</span>١٣٥٦ کەس<ref name="nlc2010">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.ndl.go.jp/en/cdnlao/meetings/pdf/CR2010_China.pdf|سەردێڕ=ANNUAL REPORT TO CDNL 2010|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/66R0WvDjo?url=http://www.ndl.go.jp/en/cdnlao/meetings/pdf/CR2010_China.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[کتێبخانەی دانمارکی پاشایەتی]] | {{flag|Denmark}}، [[کۆپنھاگن]] | <span style="display:none">_0030216885</span>٣٠.٢&nbsp;میلیۆن<ref name="kb.dk">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.kb.dk/export/sites/kb_dk/da/kb/aarsberetning/aarsberetninger/2007.pdf|سەردێڕ=Årsberetning 2008 (Annual Report 2008)|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|زمان=Danish|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/66R0WH6hC?url=http://www.kb.dk/export/sites/kb_dk/da/kb/aarsberetning/aarsberetninger/2007.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110918202934/http://www.kb.dk/export/sites/kb_dk/da/kb/aarsberetning/aarsberetninger/2007.pdf |date=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١١ }}</ref> | <span style="display:none">_0000850301</span>٨٥٠,٠٠٠<ref name="kb.dk"/> | <span style="display:none">_02249892000</span>{{nobr|٣٨٥.٩ میلیۆن [[کرۆنی دانمارکی|کرۆن]]}}<ref name="kb.dk.2009"/> | <span style="display:none">_00492</span>٤٩٢.٥ (سەرجەم ٦١٠)<ref name="kb.dk.2009">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.kb.dk/export/sites/kb_dk/en/kb/aarsberetning/aarsberetninger/Summary2009.doc|سەردێڕ=SUMMARY 2009 (doc)|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> |- | [[کتێبخانەی ئاکادێمی زانستەکانی ڕووسیا]] | {{flag|Russia}}، [[سەینت پیتێرزبورگ]] | <span style="display:none">_0026500000</span>٢٦.٥&nbsp;میلیۆن<ref name="ban">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rasl.ru/b_resours/index.php|سەردێڕ=Единый фонд системы Библиотеки Российской Академии наук - главный информационный ресурс|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65jLctH5U?url=http://www.rasl.ru/b_resours/index.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | | | |- | [[کتێبخانەی نەتەوەیی ئیسپانیا]] | {{flag|Spain}}، [[مادرید]] | <span style="display:none">_0025000000</span>٢٥&nbsp;میلیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.bne.es/export/sites/BNWEB1/es/LaBNE/MemoriaPlan/MemoriasBN/docs/memoriaBNdef2008.pdf|سەردێڕ=Biblioteca Nacional de España. Memoria 2008|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|زمان=Spanish|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/66R0XQbE8?url=http://www.bne.es/export/sites/BNWEB1/es/LaBNE/MemoriaPlan/MemoriasBN/docs/memoriaBNdef2008.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001095105/http://www.bne.es/export/sites/BNWEB1/es/LaBNE/MemoriaPlan/MemoriasBN/docs/memoriaBNdef2008.pdf |date= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref><ref name="bne">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.bne.es/export/sites/BNWEB1/es/LaBNE/MemoriaPlan/MemoriasBN/docs/memoria_2009_web.pdf|سەردێڕ=Biblioteca Nacional de España. Memoria 2009|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|زمان=Spanish|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/66R0Y6Xcr?url=http://www.bne.es/export/sites/BNWEB1/es/LaBNE/MemoriaPlan/MemoriasBN/docs/memoria_2009_web.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001095109/http://www.bne.es/export/sites/BNWEB1/es/LaBNE/MemoriaPlan/MemoriasBN/docs/memoria_2009_web.pdf |date= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> | | <span style="display:none">_02299060450</span>{{nobr|٥٢.٩ میلیۆن [[یۆرۆ]]}}<ref name="bne"/> | <span style="display:none">_01090</span>١٠٩٠ کەس <ref name="bne"/> |- | [[کتێبخانەی نەتەوەیی ئاڵمانیا]] | {{flag|Germany}}، [[لایپزیگ]]، [[فڕانکفۆرت]] | <span style="display:none">_0024700000</span>٢٤.٧&nbsp;میلیۆن<ref name="dnb1">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.d-nb.de/service/pdf/erwerbung_2008.pdf|سەردێڕ=Jahresbericht 2008. Fakten und Zahlen: Erwerbung|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|زمان=German|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101227115902/http://www.d-nb.de/service/pdf/erwerbung_2008.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110702205037/http://www.d-nb.de/service/pdf/erwerbung_2008.pdf |date= ٢ی تەممووزی ٢٠١١ }}</ref> | <span style="display:none">_0000904000</span>٩٠٤,٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.d-nb.de/service/pdf/benutzung_2008.pdf|سەردێڕ=Jahresbericht 2008. Fakten und Zahlen: Benutzung, Auskunft, Archivierung|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|زمان=German|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101227115740/http://www.d-nb.de/service/pdf/benutzung_2008.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110702205031/http://www.d-nb.de/service/pdf/benutzung_2008.pdf |date= ٢ی تەممووزی ٢٠١١ }}</ref> | <span style="display:none">_01834033100</span>{{nobr|٤٢.٢ میلیۆن [[یۆرۆ]]}}<ref name="dnb2">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.d-nb.de/service/pdf/haushalt-personal_2008.pdf|سەردێڕ=Jahresbericht 2008. Fakten und Zahlen: Haushalt und Personal|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|زمان=German|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110702205000/http://www.d-nb.de/service/pdf/haushalt-personal_2008.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | <span style="display:none">_00622</span>٦٢٢ کەس <ref name="dnb2"/> |- | [[کتێبخانەی ویلایەتیی بەرلین]] | {{flag|Germany}}، [[بەرلین]] | <span style="display:none">_0023400000</span>٢٣.٤&nbsp;میلیۆن<ref name="sbb">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٩|ناونیشان=http://staatsbibliothek-berlin.de/ueber-uns/fuer-forschung-und-kultur/zahlen-und-fakten.html|سەردێڕ=Zahlen und Fakten <nowiki>|</nowiki> Staatsbibliothek zu Berlin|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|زمان=German|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100620000018/http://staatsbibliothek-berlin.de/ueber-uns/fuer-forschung-und-kultur/zahlen-und-fakten.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620000018/http://staatsbibliothek-berlin.de/ueber-uns/fuer-forschung-und-kultur/zahlen-und-fakten.html |date=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ }}</ref> | <span style="display:none">_0001400000</span>١.٤&nbsp;میلیۆن<ref name="sbb"/> | | |- | [[کتێبخانەی گشتیی بۆستۆن]] | {{flag|United States}}، [[بۆستۆن]] | <span style="display:none">_0022400000</span>٢٢.٤&nbsp;میلیۆن<ref name="bpl">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٠|ناونیشان=http://www.bpl.org/general/about/bpl_an_overview_2010.pdf|سەردێڕ=The Boston Public Library. An Overview: 2010|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/66HlCNlOR?url=http://www.bpl.org/general/about/bpl_an_overview_2010.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222032844/http://www.bpl.org/general/about/bpl_an_overview_2010.pdf |date=٢٢ی شوباتی ٢٠١٢ }}</ref> | | <span style="display:none">_01174200390</span>{{nobr|٣٨.٩ میلیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]]}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.bpl.org/community/|سەردێڕ=BPL - Community|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/66HlCqxQf?url=http://www.bpl.org/community/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | |- | [[کتێبخانەی ویلایەتیی نیویۆرک]] | {{flag|United States}}، [[ئالبانی، نیویۆرک]] | <span style="display:none">_0020000000</span>٢٠&nbsp;میلیۆن<ref name="nysl">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.nysl.nysed.gov/general.htm|سەردێڕ=About the New York State Library|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/66R0Zt4uA?url=http://www.nysl.nysed.gov/general.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | | | |- | [[کتێبخانەی نەتەوەیی سوید]] | {{flag|Sweden}}، [[ستۆکھۆڵم]] | <span style="display:none">_0015000000</span>١٨&nbsp;میلیۆن<ref name="nls">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kb.se/english/collections|سەردێڕ=Our Collections - Kungliga biblioteket|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225221112/http://www.kb.se/english/collections}}</ref> | | | |- | [[کتێبخانەی زانستگای ھارڤارد]] | {{flag|United States}}، [[کەمبریج، ماساچووسێت]] | <span style="display:none">_0016600000</span>١٦.٦&nbsp;میلیۆن<ref name="hul">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٩|ناونیشان=http://publications.hul.harvard.edu/images/stories/pdfs/ar09.overallstats4.pdf|سەردێڕ=Harvard University Library Statistics|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=unknown-host}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | | <span style="display:none">_05040911700</span>{{nobr|١٦٧ میلیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]]}}<ref name="hul"/> | <span style="display:none">_01100</span>١١٠٠ کەس <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٩|ناونیشان=http://publications.hul.harvard.edu/ar0809/harvards-university-library.html|سەردێڕ=Harvard University Library Online Annual Report - Harvard's University Library|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100727190527/http://publications.hul.harvard.edu/ar0809/harvards-university-library.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727190527/http://publications.hul.harvard.edu/ar0809/harvards-university-library.html |date=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٠ }}</ref> |- |- | [[کتێبخانەی نەتەوەیی ڤێرنادسکای ئوکراینا]] | {{flag|Ukraine}}، [[کیێڤ]] | <span style="display:none">_0015000000</span>١٥ میلیۆن <ref name="nbuv">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nbuv.gov.ua/library/rus.html|سەردێڕ=О Национальной библиотеке Украины имени В.И. Вернадского, Киев|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/664LyJAfd?url=http://www.nbuv.gov.ua/library/rus.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113170557/http://www.nbuv.gov.ua/library/rus.html |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ }}</ref> | <span style="display:none">_0000500000</span>٥٠٠,٠٠٠<ref name="nbuv"/> | <span style="display:none">_00188609910</span>{{nobr|٥٠.٣ میلیۆن [[Ukrainian hryvnia|₴]]}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشان=http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?page=16&nreg=2154-17|سەردێڕ=Про Державний бюджет України на 2010 рік<nowiki>|</nowiki> від 27.04.2010 № 2154-VI (Стор. 16 з 28)|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|زمان=Ukrainian|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191206010055/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?page=16&nreg=2154-17|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | <span style="display:none">_00900</span>٩٠٠ کەس <ref name="nbuv"/> |} == سەرچاوەکان == {{reflist}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:پێڕستەکانی کتێبخانەکان]] nxmlz7no14hxhrgfr9w6nwyb2duevit 0 120844 1699965 1559128 2026-11-03T01:37:51Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699965 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | وێنە = کەمال مەزهەر .jpg | قەبارەی وێنە= | ناوی کاتی لەدایکبوون = کەمال مەزھەر ئەحمەد | شوێنی لەدایکبوون = گوندی [[ئاغجەلەری]] سەر بە شاری [[کەرکووک]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٤ی شوباتی ١٩٣٧ | ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠٢١|٣|١٦|١٩٣٧|٢|١٤}} | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = [[گردی سەیوان]]، [[سلێمانی]] | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | ھاووڵاتی = | ڕادەی خوێندەواری = دوکتۆرای مێژوو لە [[ئەنستیتۆتی زانستەکانی سۆڤیەت]] | دایەن = | پیشە = مامۆستای زانکۆ | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = کەرکووک | ناسراو بەھۆی = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''کەمال مەزھەر ئەحمەد''' (١٤ی شوباتی ١٩٣٧ لە [[کەرکووک]]، [[عێراق]] – ١٦ی ئازاری ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. کەمال مەزھەر، نووسەر و مێژوونووسی کورد کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1603202111|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref>) نووسەر، مێژوونووس، لێکۆڵەر و مامۆستای زانکۆ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. کەمال مەزھەر|ناونیشان=https://galawej.com/news/25/59/%D8%AF.-%DA%A9%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%85%DB%95%D8%B2%DA%BE%DB%95%D8%B1.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=بنکەی ڕوناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210517190722/https://galawej.com/news/25/59/%D8%AF.-%DA%A9%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%85%DB%95%D8%B2%DA%BE%DB%95%D8%B1.html}}</ref> == ژیان == کەمال مەزھەر ئەحمەد لە ساڵی ١٩٣٧ی زایینی لە ناحیەی [[ئاغجەلەری]] سەر بە شاری [[کەرکووک]] لەدایکبوو. لە ساڵی ١٩٥٩ی زایینی لە [[زانکۆی بەغدا]] کارناسیی [[مێژوو]]ی وەرگرت و چوو بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]]. کەمال مەزھەر ئەحمەد لە سۆڤیەتدا لە ساڵی ١٩٦٩ی زایینی لە ئەنستیتۆتی ڕۆژھەڵاتناسیی ئەکادیمیای زانستەکانی سۆڤیەت دکتۆرای زانستەکانی وەرگرت. لە ساڵی ١٩٨١ بە پایەی مامۆستایی لە مێژوو گەیشت. کەمال مەزھەر ئەحمەد دیسانەوە چوو بۆ عێراق و لە ساڵانی ١٩٧١ ھەتا ١٩٧٥ی زایینی سکرتێر و ھاوکاری سەرۆک لە پرسەکانی زانستی لە فەرھەنگستانی کوردی بەغدا بوو. کەمال مەزھەر ئەحمەد لە [[زانکۆی بەغدا]] لە ئەنستیتۆتی گەلانی ڕۆژھەڵاتی نزیک و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ناوین]] لە [[باکوو]]، ئەنستیتۆتی باڵای لێکۆلینەکانی نەتەوەیی و سۆسیالیستیی [[زانکۆی موستەنسریە|زانکۆی موستەنسەرییە]] و ھەروەھا ئەنستیتۆتی لێکۆلینەکانی عەرەبی وانەی داوە. ئەو ھەروەھا ئەندامی یەکێتیی نووسەرەکانی کورد و ئەنستیتۆتی کورد لە [[پاریس]] بوو. == کارەکان == === بە زمانی عەرەبی === * کوردستان لە ساڵانی شەڕی جیھانیی یەکەم * ڕاپەرینی ١٩٢٠ لە ڕۆژھەڵاتناسیی سۆڤیەت * چاوپێکەوتنێک بە چەند کێشەیەکی نێونەتەوەیی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین * ڕۆلی گەلی کورد لە ڕاپەرینی ١٩٢٠ی عێراق * سەرھەڵدان * چینی کرێکاری عێراق پەیدابوونەوە و یەکەمین بزووتنەوەکانی * مەکیاڤێلی و مەکیاڤێلیسم * حەقیقەتەکانی مێژووی کوردەکان * چەند وتارە سەبارەت بە پەیوەندییەکانی نێونەتەوەییی دەوڵەتە مەزنەکان * چەند وانە لەسەر [[مێژووی ئێران]]ی نوێ و ھاوچەرخ === بە زمانی کوردی === * کوردستان لە ساڵەکانی شەڕی یەکەمی جیھاندا * کورد و کوردستان لە بەڵگەنامە نھێنییەکانی حکوومەتی بەریتانیادا * ژن لە مێژوودا: کورتە باسێکی مێژوویی و کۆمەڵایەتی * تێگەیشتنی ڕاستی؛ شوێنی لە ڕۆژنامەنوسی کوردیدا * مێژوو * ڕونەسانس * پەڕەکانێک لە مێژووی گەلی کورد * چینی کرێکارانی عێراق پەیدابوونەوە و یەکەمین بزووتنەوەکانی === بە زمانی ڕووسی === * خەباتی ڕزگارکەری کوردان دژ بە ئیستیعماری بریتانیا لە ساڵانی ١٩٣٢–١٩١٨ی زایینی * کورتەیەک لە مێژووی کوردەکان لە ساڵانی ١٩٥٨–١٩١٨ی زایینی * بەشدرایکردن لە نووسینی کتێبەکانی: پەیدابوونەوەی چینی کرێکار لە وڵاتە ئاسیایییەکان و ئەفریقایییەکان === وەرگێڕانەکان === * سەبارەت بە فێئۆدالیزم لە نێو کوردەکان ئا. شامیلۆف * وەرگێڕانی ٥ کتێبی وانەیی زانکۆ * کوردەکانی ئیمپراتۆریی عوسمانی == مردن == ڕۆژی سێشەمە ١٦ی ئازاری ٢٠٢١ بنەماڵەی کەماڵ مەزھەر لە ڕێگای پەیامێکەوە خەلکی کوردستانیان لە کۆچی دوای کەمال مەزھەر لە تەمەنی ٦٤ ساڵی لە وڵاتی ئەلمانیا ئاگادارکردەوە. ھۆکاری مردنەکەی بۆ بوونی نەخۆشی درێژخایەن گێردرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. کەمال مەزھەر کۆچی دوایکرد|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=187460|وێبگە=sharpress|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210606222103/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=187460|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] بڕیاری خەرجی گەڕانەوەی تەرمی کەمال مەزهەر لە ولاتی [[ئەڵمانیاوە]] بۆ [[عێراق]] لە سەر ئەرکی حکومەتدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەبڕیاری مستەفا کازمی تەرمی د.کەمال مەزهەر دەگەڕێندرێتەوە عێراق|ناونیشان=https://bmctv.krd/Detail.aspx?jimare=27569|وێبگە=bmctv|بڵاوکەرەوە=١٦-٣-٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١|ref=bmctv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210606222105/https://bmctv.krd/Detail.aspx?jimare=27569|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>ڕۆژی سێشەمە ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ تەرمەکەی گەیشتە فڕۆکەخانەی هەولێر و لە لایەن وەزیری ڕۆشنیری و پارێزگاری ھەولێر پێشوازی لێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مەراسیمی فەرمی بۆ پێشوازی لە تەرمی کەمال مەزهەر ڕێکدەخەین|ناونیشان=https://lvinpress.com/5420/|وێبگە=lvinpress|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی د.کەمال مەزهەر گەڕێندرایەوە هەرێمی کوردستان|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=126485&babet=1&relat=1024|وێبگە=xendan|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> ڕۆژی چوارشەمە مەراسیمێکی ڕێزلێنانی بۆ ئەنجامدرا بە ئامادەبوونی [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێشوازی و رێزلێنان لە تەرمی د. کەمال مەزهەر|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2403202110|وێبگە=rudaw|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> دوایی نیوەرۆى ڕۆژی چوارشەممە تەرمەکەى گەیشتەوە شارى سلێمانى و لەلایەن پارێزگار و ژمارەیەک بەرپرسانى باڵاى حزبى و حکومیەوە پێشوازى لێکرا، دواى ئەوەى نوێژى مردوو لەسەر تەرمەکەى کرا لە رێورەسمێکدا لە گۆڕستانی [[گردی سەیوان]] بە خاک سپێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.knnc.net/Details.aspx?jimare=36261| سەردێڕ = وێنە... تەرمی دکتۆر کەمال مەزهەر لە سلێمانی بە خاک سپێردرا| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١| بڵاوکەرەوە = www.knnc.net}}</ref> === کاردانەکان === == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|مێژوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢١]] [[پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی ڕووسی–کوردی]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی عەرەبی–کوردی]] [[پۆل:نووسەرانی عێراقی]] [[پۆل:خەڵکی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ویلایەتی مۆسکۆ]] 98e7t0ulet51q4mg7vcihbt3e1351ho 8 121891 1699753 1578759 2026-11-02T19:32:00Z Maintenance script 17745 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1699753 javascript text/javascript /*jshint smarttabs:true, loopfunc:true,forin:false*/ /*global mw, $, importScript */ // TODO: make autodate an option in the CiteTemplate object, not a preference // Global object // TODO: // * Remove this once the page is moved to a module 'ext.gadget.refToolbarDialogs' depending on 'ext.gadget.refToolbarBase' if (typeof CiteTB === 'undefined') { var CiteTB = { "Templates" : {}, // All templates "Options" : {}, // Global options "UserOptions" : {}, // User options "DefaultOptions" : {}, // Script defaults "ErrorChecks" : {} // Error check functions }; } // Only execute on edit, unless it is a user JS/CSS page // TODO: Remove tests already done by [[MediaWiki:Gadget-refToolbar.js]] if ( ( mw.config.get('wgAction') === 'edit' || mw.config.get('wgAction') === 'submit' ) && ( ( mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 2 && mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 4 ) || ( mw.config.get('wgPageName').indexOf('.js') === -1 && mw.config.get('wgPageName').indexOf('.css') === -1 ) ) ) { // TODO: Move this to [[MediaWiki:Gadget-refToolbarDialogs.css]] and add it to the definition of module 'ext.gadget.refToolbarDialogs' mw.util.addCSS(".cite-form-td {"+ "height: 0 !important;"+ "padding: 0.1em !important;"+ "}"); // Default options, these mainly exist so the script won't break if a new option is added CiteTB.DefaultOptions = { "date format" : "<year>-<zmonth>-<zdate>", "autodate fields" : [], "months" : ['Jan', 'Feb', 'Mar', 'Apr', 'May', 'Jun', 'Jul', 'Aug', 'Sep', 'Oct', 'Nov', 'Dec'], "modal" : true, "autoparse" : false, "expandtemplates": false }; // Get an option - user settings override global which override defaults CiteTB.getOption = function(opt) { if (CiteTB.UserOptions[opt] !== undefined) { return CiteTB.UserOptions[opt]; } else if (CiteTB.Options[opt] !== undefined) { return CiteTB.Options[opt]; } return CiteTB.DefaultOptions[opt]; }; CiteTB.init = function() { /* Main stuff, build the actual toolbar structure * 1. get the template list, make the dropdown list and set up the template dialog boxes * 2. actually build the toolbar: * * A section for cites * ** dropdown for the templates (previously defined) * ** button for named refs with a dialog box * ** button for errorcheck * 3. add the whole thing to the main toolbar */ if (typeof $('div[rel=cites]')[0] !== 'undefined') { // Mystery IE bug workaround return; } $('head').trigger('reftoolbarbase'); var $target = $('#wpTextbox1'); var temlist = {}; for (var t in CiteTB.Templates) { var tem = CiteTB.Templates[t]; var sform = CiteTB.escStr(tem.shortform); var actionobj = { type: 'dialog', module: 'cite-dialog-'+sform }; var dialogobj = {}; dialogobj['cite-dialog-'+sform] = { resizeme: false, titleMsg: 'cite-dialog-'+sform, id: 'citetoolbar-'+sform, init: function() {}, html: tem.getInitial(), dialog: { width:675, open: function() { $(this).html(CiteTB.getOpenTemplate().getForm()); /** @param {jQuery.Event} e */ $('.cite-prev-parse').on( 'click', function ( e ) { e.preventDefault(); CiteTB.prevParseClick(); }); }, buttons: { 'cite-form-submit': function() { var ref = CiteTB.getRef(false, true); $(this).dialog( 'close' ); $.wikiEditor.modules.toolbar.fn.doAction( $(this).data( 'context' ), { type: 'encapsulate', options: { post: ref } }, $(this) ); }, 'cite-form-showhide': CiteTB.showHideExtra, 'cite-refpreview': function() { var ref = CiteTB.getRef(false, false); var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-preview-label').show(); div.find('.cite-ref-preview').text(ref).show(); if (CiteTB.getOption('autoparse')) { CiteTB.prevParseClick(); } else { div.find('.cite-prev-parse').show(); div.find('.cite-prev-parsed-label').hide(); div.find('.cite-preview-parsed').html(''); } }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); }, 'cite-form-reset': function() { CiteTB.resetForm(); } } } }; $target.wikiEditor('addDialog', dialogobj); //if (!CiteTB.getOption('modal')) { //$('#citetoolbar-'+sform).dialog('option', 'modal', false); //} temlist[sform] = {label: tem.templatename, action: actionobj }; } var refsection = { 'sections': { 'cites': { type: 'toolbar', labelMsg: 'cite-section-label', groups: { 'template': { tools: { 'template': { type: 'select', labelMsg: 'cite-template-list', list: temlist } } }, 'namedrefs': { labelMsg: 'cite-named-refs-label', tools: { 'nrefs': { type: 'button', action: { type: 'dialog', module: 'cite-toolbar-namedrefs' }, icon: '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Nuvola_clipboard_lined.svg/60px-Nuvola_clipboard_lined.svg.png', section: 'cites', group: 'namedrefs', labelMsg: 'cite-named-refs-button' } } }, 'errorcheck': { labelMsg: 'cite-errorcheck-label', tools: { 'echeck': { type: 'button', action: { type: 'dialog', module: 'cite-toolbar-errorcheck' }, icon: '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Nuvola_apps_korganizer-NO.png/60px-Nuvola_apps_korganizer-NO.png', section: 'cites', group: 'errorcheck', labelMsg: 'cite-errorcheck-button' } } } } } } }; var defaultdialogs = { 'cite-toolbar-errorcheck': { titleMsg: 'cite-errorcheck-label', id: 'citetoolbar-errorcheck', resizeme: false, init: function() {}, html: '<div id="cite-namedref-loading">'+ '<img src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Loading.gif" />'+ '&nbsp;'+mw.usability.getMsg('cite-loading')+'</div>', dialog: { width:550, open: function() { CiteTB.loadRefs(); }, buttons: { 'cite-errorcheck-submit': function() { var errorchecks = $("input[name='cite-err-test']:checked"); var errors = []; for (var i=0; i<errorchecks.length; i++) { errors = errors.concat(CiteTB.ErrorChecks[$(errorchecks[i]).val()].run()); } CiteTB.displayErrors(errors); $(this).dialog( 'close' ); }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); } } } }, 'cite-toolbar-namedrefs': { titleMsg: 'cite-named-refs-title', resizeme: false, id: 'citetoolbar-namedrefs', html: '<div id="cite-namedref-loading">'+ '<img src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Loading.gif" />'+ '&nbsp;'+mw.usability.getMsg('cite-loading')+'</div>', init: function() {}, dialog: { width: 550, open: function() { CiteTB.loadRefs(); }, buttons: { 'cite-form-submit': function() { var refname = $("#cite-namedref-select").val(); if (refname === '') { return; } $(this).dialog( 'close' ); $.wikiEditor.modules.toolbar.fn.doAction( $(this).data( 'context' ), { type: 'encapsulate', options: { post: CiteTB.getNamedRef(refname, true) } }, $(this) ); }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); } } } } }; $target.wikiEditor('addDialog', defaultdialogs); $('#citetoolbar-namedrefs').off('dialogopen'); if (!CiteTB.getOption('modal')) { //$('#citetoolbar-namedrefs').dialog('option', 'modal', false); //$('#citetoolbar-errorcheck').dialog('option', 'modal', false); mw.util.addCSS(".ui-widget-overlay {"+ "display:none !important;"+ "}"); } $target.wikiEditor('addToToolbar', refsection); }; // Load local data - messages, cite templates, etc. $(document).ready( function() { switch( mw.config.get('wgUserLanguage') ) { case 'ckb': // Central Kurdish importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-ckb.js'); break; default: // English importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-en.js'); } }); // Setup the main object CiteTB.mainRefList = []; CiteTB.refsLoaded = false; // REF FUNCTIONS // Actually assemble a ref from user input CiteTB.getRef = function(inneronly, forinsert) { var i; var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var templatename = template.templatename; var res = ''; var refobj = {'shorttag':false}; if (!inneronly) { var group = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-group').val(); var refname = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-name').val(); res += '<ref'; if (refname) { refname = $.trim(refname); res+=' name='+CiteTB.getQuotedString(refname); refobj.refname = refname; } if (group) { group = $.trim(group); res+=' group='+CiteTB.getQuotedString(group); refobj.refgroup = group; } res+='>'; } var content ='{{'+templatename; for( g in template.incrementables ) { group = template.incrementables[g]; for (i=1; i<=group.val; i++) { for (j=0; j<group.fields.length; j++) { var fieldname = group.fields[j].field; var fieldid = fieldname.replace('<N>', i.toString()); var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldid).val(); if (field) { content+='|'+fieldid+'='; content+= $.trim(field); } } } } for( i=0; i<template.basic.length; i++ ) { if (template.basic[i].increment_group) { continue; } var fieldname = template.basic[i].field; var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldname).val(); if (field) { content+='|'+fieldname+'='; content+= $.trim(field); } } if ($('#cite-form-status').val() !== 'closed') { for( i=0; i<template.extra.length; i++ ) { if (template.extra[i].increment_group) { continue; } var fieldname = template.extra[i].field; var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldname).val(); if (field) { content+='|'+fieldname+'='; content+= $.trim(field); } } } content+= '}}'; res+=content; refobj.content = content; if (!inneronly) { res+= '</ref>'; } if (forinsert) { CiteTB.mainRefList.push(refobj); } return res; }; // Make a reference to a named ref CiteTB.getNamedRef = function(refname, forinsert) { if (forinsert) { CiteTB.mainRefList.push( {'shorttag':true, 'refname':refname} ); } return '<ref name='+CiteTB.getQuotedString(refname)+' />'; }; // Function to load the ref list CiteTB.loadRefs = function() { if (CiteTB.refsLoaded) { return; } CiteTB.getPageText(CiteTB.loadRefsInternal); }; // Function that actually loads the list from the page text CiteTB.loadRefsInternal = function(text) { // What this does: extract first name/group extract second name/group shorttag inner content var refsregex = /< *ref(?: +(name|group) *= *(?:"([^"]*?)"|'([^']*?)'|([^ '"\/\>]*?)) *)? *(?: +(name|group) *= *(?:"([^"]*?)"|'([^']*?)'|([^ '"\/\>]*?)) *)? *(?:\/ *>|>((?:.|\n)*?)< *\/ *ref *>)/gim; // This should work regardless of the quoting used for names/groups and for linebreaks in the inner content while (true) { var ref = refsregex.exec(text); if (ref === null) { break; } var refobj = {}; if (ref[9]) { // Content + short tag check //alert('"'+ref[9]+'"'); refobj.content = ref[9]; refobj.shorttag = false; } else { refobj.shorttag = true; } if (ref[1] !== '') { // First name/group if (ref[2]) { refobj['ref'+ref[1]] = ref[2]; } else if (ref[3]) { refobj['ref'+ref[1]] = ref[3]; } else { refobj['ref'+ref[1]] = ref[4]; } } if (ref[5] !== '') { // Second name/group if (ref[6]) { refobj['ref'+ref[5]] = ref[6]; } else if (ref[7]) { refobj['ref'+ref[5]] = ref[7]; } else { refobj['ref'+ref[5]] = ref[8]; } } CiteTB.mainRefList.push(refobj); } CiteTB.refsLoaded = true; CiteTB.setupErrorCheck(); CiteTB.setupNamedRefs(); }; // AJAX FUNCTIONS // Parse some wikitext and hand it off to a callback function CiteTB.parse = function(text, callback) { $.post( mw.util.wikiScript( 'api' ), {action:'parse', title:mw.config.get('wgPageName'), text:text, prop:'text', format:'json'}, function(data) { var html = data.parse.text['*']; callback(html); }, 'json' ); }; // Use the API to expand templates on some text CiteTB.expandtemplates = function(text, callback) { $.post( mw.util.wikiScript( 'api' ), {action:'expandtemplates', title:mw.config.get('wgPageName'), text:text, format:'json'}, function(data) { var restext = data.expandtemplates['*']; callback(restext); }, 'json' ); }; // Function to get the page text CiteTB.getPageText = function(callback) { var section = $("input[name='wpSection']").val(); if ( section !== '' ) { var postdata = {action:'query', prop:'revisions', rvprop:'content', pageids:mw.config.get('wgArticleId'), format:'json'}; if (CiteTB.getOption('expandtemplates')) { postdata.rvexpandtemplates = '1'; } $.get( mw.util.wikiScript( 'api' ), postdata, function(data) { var pagetext = data.query.pages[mw.config.get('wgArticleId').toString()].revisions[0]['*']; callback(pagetext); }, 'json' ); } else { if (CiteTB.getOption('expandtemplates')) { CiteTB.expandtemplates($('#wpTextbox1').wikiEditor('getContents').text(), callback); } else { callback($('#wpTextbox1').wikiEditor('getContents').text()); } } }; // Autofill a template from an ID (ISBN, DOI, PMID, URL) CiteTB.initAutofill = function() { var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-auto\-(.*?)\-(.*)\-(.*)$/.exec(elemid); var tem = res[1]; var field = res[2]; var autotype = res[3]; var id = $('#cite-'+tem+'-'+field).val(); if (!id) { return false; } var url = '//tools.wmflabs.org/reftoolbar/lookup.php?'; url+=autotype+'='+encodeURIComponent(id); url+='&template='+encodeURIComponent(tem); var s = document.createElement('script'); s.setAttribute('src', url); s.setAttribute('type', 'text/javascript'); document.getElementsByTagName('head')[0].appendChild(s); return false; }; // Callback for autofill //TODO: Autofill the URL, at least for DOI CiteTB.autoFill = function(data, template, type) { var cl = 'cite-'+template+'-'; var i,j, coauthors; $('.'+cl+'title').val(data.title); // Fill in authors if (data.authors && data.authors.length > 0) { if ($('.'+cl+'last-incr-1').length != 0) { var classes = $('.'+cl+'last-incr-1').eq(0).attr('class').split(/\s+/); var group = false; var patt = /cite-[^-]*?-incr-(.*)/ for (var c=0; c<classes.length; c++) { if (patt.exec(classes[c])) { group = patt.exec(classes[c])[1]; break; } } $('.'+cl+'last-incr-1').val(data.authors[0][0]) $('.'+cl+'first-incr-1').val(data.authors[0][1]) elemid = '#cite-incr-'+template+'-'+group; for (var i=2; i<data.authors.length+1; i++) { $(elemid).click(); $('.'+cl+'last-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1][0]) $('.'+cl+'first-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1][1]) } } else if ($('.'+cl+'author-incr-1').length != 0) { var classes = $('.'+cl+'author-incr-1').eq(0).attr('class').split(/\s+/); var group = false; var patt = /cite-[^-]*?-incr-(.*)/ for (var c=0; c<classes.length; c++) { if (patt.exec(classes[c])) { group = patt.exec(classes[c])[1]; break; } } $('.'+cl+'author-incr-1').val(data.authors[0].join(', ')) elemid = '#cite-incr-'+template+'-'+group; for (var i=2; i<data.authors.length+1; i++) { $(elemid).click(); $('.'+cl+'author-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1].join(', ')) } } else if ($('.'+cl+'last1').length != 0) { for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { if ($('.'+cl+'last'+(i+1)).length) { $('.'+cl+'last'+(i+1)).val(data.authors[i][0]); $('.'+cl+'first'+(i+1)).val(data.authors[i][1]); } else { coauthors = []; for(j=i; j<data.authors.length; j++) { coauthors.push(data.authors[j].join(', ')); } $('.'+cl+'coauthors').val(coauthors.join('; ')); break; } } } else if($('.'+cl+'author1').length !== 0) { for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { if ($('.'+cl+'author'+(i+1)).length) { $('.'+cl+'author'+(i+1)).val(data.authors[i].join(', ')); } else { coauthors = []; for(j=i; j<data.authors.length; j++) { coauthors.push(data.authors[j].join(', ')); } $('.'+cl+'coauthors').val(coauthors.join('; ')); break; } } } else { var authors = []; for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { authors.push(data.authors[i].join(', ')); } $('.'+cl+'authors').val(authors.join('; ')); } } if (type === 'pmid' || type === 'doi') { if (data.date && (data.fulldate || !$('.'+cl+'month').length)) { var DT = new Date(data.date); var useday = /\d{4}-\d{2}-\d{2}/.test(data.date); var usemonth = /\d{4}-\d{2}/.test(data.date); $('.'+cl+'date').val(CiteTB.formatDate(DT, useday, usemonth)); } else if (!data.fulldate && $('.'+cl+'month').length && $('.'+cl+'year').length) { if (data.month) { // lookup.php sets month to false if it isn't provided $('.'+cl+'month').val( CiteTB.getOption('months')[parseInt(data.month)-1] ); } $('.'+cl+'year').val(data.year); } else { $('.'+cl+'date').val(data.date); } $('.'+cl+'journal').val(data.journal); $('.'+cl+'volume').val(data.volume); $('.'+cl+'issue').val(data.issue); $('.'+cl+'pages').val(data.pages); } else if (type === 'isbn') { $('.'+cl+'publisher').val(data.publisher); $('.'+cl+'location').val(data.location); $('.'+cl+'year').val(data.year); $('.'+cl+'edition').val(data.edition); } else if (type === 'url') { if (data.date) { var DT = new Date(data.date); var useday = /\d{4}-\d{2}-\d{2}/.test(data.date) && template !== 'book'; var usemonth = /\d{4}-\d{2}/.test(data.date) && template !== 'book'; var yearOrDate = (template === 'book') ? 'year' : 'date'; $('.'+cl+yearOrDate).val(CiteTB.formatDate(DT, useday, usemonth)); } $('.'+cl+'journal').val(data.journal); $('.'+cl+'volume').val(data.volume); $('.'+cl+'issue').val(data.issue); $('.'+cl+'pages').val(data.pages); $('.'+cl+'publisher').val(data.publisher); $('.'+cl+'edition').val(data.edition); $('.'+cl+'isbn').val(data.isbn); $('.'+cl+'issn').val(data.issn); $('.'+cl+'doi').val(data.doi); // "en-US" isn't a valid value for the language parameter if (data.language && data.language !== 'en-US' && data.language !== 'en-GB') { $('.'+cl+'language').val(data.language); } $('.'+cl+'chapter').val(data.chapter); } }; // FORM DIALOG FUNCTIONS // Add new incrementable fields CiteTB.incrementFields = function() { template = CiteTB.getOpenTemplate(); var currentrow = $(this).parents('tr')[0]; $(this).prev().css('width', '100%') $(this).detach(); var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-incr\-(.*?)\-(.*)$/.exec(elemid); group = res[2]; increments = template.incrementables[group]; fields = increments.fields; incrval = increments.val+1; template.incrementables[group].val += 1; trs = template.makeFormInner(fields, false); trs.reverse(); for (var i=0; i<trs.length; i++) { $(currentrow).after(trs[i]); } }; // fill the accessdate param with the current date CiteTB.fillAccessdate = function() { var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-date\-(.*?)\-(.*)$/.exec(elemid); var id = res[1]; var field = res[2]; var DT = new Date(); var datestr = CiteTB.formatDate(DT); $('#cite-'+id+'-'+field).val(datestr); return false; }; CiteTB.formatDate = function(DT, useday, usemonth) { if (typeof useday == "undefined") { useday = true; } if (typeof usemonth == "undefined") { usemonth = true; } var datestr = CiteTB.getOption('date format'); var zmonth = ''; var month = DT.getUTCMonth()+1; if (month < 10) { zmonth = "0"+month.toString(); } else { zmonth = month.toString(); } month = month.toString(); var zdate = ''; var date = DT.getUTCDate(); if (date < 10) { zdate = "0"+date.toString(); } else { zdate = date.toString(); } date = date.toString(); if (useday) { datestr = datestr.replace('<date>', date); datestr = datestr.replace('<zdate>', zdate); } else { datestr = datestr.replace('<date>', ''); datestr = datestr.replace('<zdate>', ''); } if (usemonth) { datestr = datestr.replace('<month>', month); datestr = datestr.replace('<zmonth>', zmonth); datestr = datestr.replace('<monthname>', CiteTB.getOption('months')[DT.getUTCMonth()]); } else { datestr = datestr.replace('<month>', ''); datestr = datestr.replace('<zmonth>', ''); datestr = datestr.replace('<monthname>', ''); } datestr = datestr.replace('<year>', DT.getUTCFullYear().toString()); return datestr.replace(/^[ \/\-\,\.]*(.*?)[ \/\-\,\.]*$/g, "$1"); // Cleanup any dangling spaces or connectors that might result from omitting date/month }; // Function called after the ref list is loaded, to actually set the contents of the named ref dialog // Until the list is loaded, its just a "Loading" placeholder CiteTB.setupNamedRefs = function() { var names = [], i; for( i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname) { names.push(CiteTB.mainRefList[i]); } } var stuff = $('<div>'); $('#citetoolbar-namedrefs').html( stuff ); if (names.length === 0) { stuff.html(mw.usability.getMsg('cite-no-namedrefs')); } else { stuff.html(mw.usability.getMsg('cite-namedrefs-intro')); var select = $('<select id="cite-namedref-select">'); select.append($('<option value="" />').text(mw.usability.getMsg('cite-named-refs-dropdown'))); for(i=0; i<names.length; i++) { select.append($('<option />').text(names[i].refname)); } stuff.after(select); select.before('<br />'); var prevlabel = $('<div id="cite-nref-preview-label" style="display:none;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-raw-preview')); select.after(prevlabel); prevlabel.before("<br /><br />"); prevlabel.after('<div id="cite-namedref-preview" style="padding:0.5em; font-size:110%" />'); var parselabel = $('<span id="cite-parsed-label" style="display:none;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-parsed-label')); $('#cite-namedref-preview').after(parselabel); parselabel.after('<div id="cite-namedref-parsed" style="padding-bottom:0.5em; font-size:110%" />'); var link = $('<a href="#" id="cite-nref-parse" style="margin:0 1em 0 1em; display:none; color:darkblue" />'); link.html(mw.usability.getMsg('cite-form-parse')); $('#cite-namedref-parsed').after(link); $("#cite-namedref-select").on( 'change', CiteTB.namedRefSelectClick); $('#cite-nref-parse').on( 'click', CiteTB.nrefParseClick); } }; // Function to get the errorcheck form HTML CiteTB.setupErrorCheck = function() { var form = $('<div id="cite-errorcheck-heading" />').html(mw.usability.getMsg('cite-errorcheck-heading')); var ul = $("<ul id='cite-errcheck-list' />"); var test; for (var t in CiteTB.ErrorChecks) { test = CiteTB.ErrorChecks[t]; ul.append(test.getRow()); } form.append(ul); $('#citetoolbar-errorcheck').html(form); }; // Callback function for parsed preview CiteTB.fillNrefPreview = function(parsed) { $('#cite-parsed-label').show(); $('#cite-namedref-parsed').html(parsed); }; // Click handler for the named-ref parsed preview CiteTB.nrefParseClick = function() { var choice = $("#cite-namedref-select").val(); if (choice === '') { $('#cite-parsed-label').hide(); $('#cite-namedref-parsed').text(''); return false; } $('#cite-nref-parse').hide(); for( var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname == choice) { CiteTB.parse(CiteTB.mainRefList[i].content, CiteTB.fillNrefPreview); return false; } } }; // Click handler for the named-ref dropdown CiteTB.lastnamedrefchoice = ''; CiteTB.namedRefSelectClick = function() { var choice = $("#cite-namedref-select").val(); if (CiteTB.lastnamedrefchoice == choice) { return; } CiteTB.lastnamedrefchoice = choice; $('#cite-parsed-label').hide(); $('#cite-namedref-parsed').text(''); if (choice === '') { $('#cite-nref-preview-label').hide(); $('#cite-namedref-preview').text(''); $('#cite-nref-parse').hide(); return; } for( var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname == choice) { $('#cite-nref-preview-label').show(); $('#cite-namedref-preview').text(CiteTB.mainRefList[i].content); if (CiteTB.getOption('autoparse')) { CiteTB.nrefParseClick(); } else { $('#cite-nref-parse').show(); } } } }; // callback function for parsed preview CiteTB.fillTemplatePreview = function(text) { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-prev-parsed-label').show(); div.find('.cite-preview-parsed').html(text); }; // Click handler for template parsed preview CiteTB.prevParseClick = function() { var ref = CiteTB.getRef(true, false); var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-prev-parse').hide(); CiteTB.parse(ref, CiteTB.fillTemplatePreview); }; // Show/hide the extra fields in the dialog box CiteTB.showHideExtra = function() { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); var setting = div.find(".cite-form-status").val(); if ( setting === 'closed' ) { div.find(".cite-form-status").val('open'); div.find('.cite-extra-fields').show(1, function() { // jQuery adds "display:block", which screws things up div.find('.cite-extra-fields').attr('style', 'width:100%; background-color:transparent;'); }); } else { div.find(".cite-form-status").val('closed'); div.find('.cite-extra-fields').hide(); } }; // Resets form fields and previews // Resets form fields and previews CiteTB.resetForm = function() { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.html(template.getForm()); }; // STRING UTILITY FUNCTIONS // Returns a string quoted as necessary for name/group attributes CiteTB.getQuotedString = function(s) { var sq = /\'/.test(s); // single quotes var dq = /\"/.test(s); // double quotes if (!sq && !dq) { // Always quotes for non-latin alphabet return '"'+s+'"'; } else if (!dq) { // Can use double quotes return '"'+s+'"'; } else if (!sq) { // Can use single quotes return "'"+s+"'"; } else { // Has double and single quotes s = s.replace(/\"/g, '\''); return '"'+s+'"'; } }; // Fix up strings for output - capitalize first char, replace underscores with spaces CiteTB.fixStr = function(s) { s = s.slice(0,1).toUpperCase() + s.slice(1); s = s.replace('_',' '); return s; }; // Escape spaces and quotes for use in HTML classes/ids CiteTB.escStr = function(s) { return s.replace(' ', '-').replace("'", "\'").replace('"', '\"'); }; // MISC FUNCTIONS // Determine which template form is open, and get the template object for it CiteTB.getOpenTemplate = function() { var dialogs = $(".ui-dialog-content.ui-widget-content:visible"); var templatename = $(dialogs[0]).find(".cite-template").val(); return CiteTB.Templates[templatename]; }; // Display the report for the error checks CiteTB.displayErrors = function(errors) { $('#cite-err-report').remove(); var table = $('<table id="cite-err-report" style="width:100%; border:1px solid #A9A9A9; background-color:#FFEFD5; padding:0.25em; margin-top:0.5em" />'); $('#editpage-copywarn').before(table); var tr; var tr1 = $('<tr style="width:100%" />'); var th1 = $('<th style="width:60%; font-size:110%" />').html(mw.usability.getMsg('cite-err-report-heading')); var th2 = $('<th style="text-align:right; width:40%" />'); var im = $('<img />').attr('src', '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Gtk-stop.svg/20px-Gtk-stop.svg.png'); im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-err-report-close')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-err-report-close')); var ad = $('<a id="cite-err-check-close" />').attr('href', '#'); ad.append(im); th2.append(ad); tr1.append(th1).append(th2); table.append(tr1); $('#cite-err-check-close').on('click', function() { $('#cite-err-report').remove(); }); if (errors.length === 0) { tr = $('<tr style="width:100%;" />'); var td = $('<td style="text-align:center; margin:1.5px;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-err-report-empty')); tr.append(td); table.append(tr); return; } for(var e in errors) { var err = errors[e]; tr = $('<tr style="width:100%;" />'); var td1 = $('<td style="border: 1px solid black; margin:1.5px; width:60%" />').html(err.err); var td2 = $('<td style="border: 1px solid black; margin:1.5px; width:40%" />').html(mw.usability.getMsg(err.msg)); tr.append(td1).append(td2); table.append(tr); } }; } // End of code loaded only on edit qlw6qufnsazkp38j8figes4l7ynxg7n 8 121894 1699750 529452 2026-11-02T19:31:55Z Maintenance script 17745 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1699750 javascript text/javascript /* jshint asi: true */ /* global mw, $, CiteTB, citeTemplate, citeErrorCheck */ if ( window.CiteTB === undefined ) { window.CiteTB = { "Templates" : {}, // All templates "Options" : {}, // Global options "UserOptions" : {}, // User options "DefaultOptions" : {}, // Script defaults "ErrorChecks" : {} // Error check functions }; } if (typeof mw.usability == 'undefined') { mw.usability = {}; mw.usability.getMsg = function(m) { return mw.messages.get(m); } mw.usability.addMessages = function(msgs) { mw.messages.set(msgs); }; } // Object for cite templates window.citeTemplate = function (templatename, shortform, basicfields, expandedfields) { // Properties this.templatename = templatename; // The template name - "cite web", "cite book", etc. this.shortform = shortform; // A short form, used for the dropdown box this.basic = basicfields; // Basic fields - author, title, publisher... // Less common - quote, archiveurl - should be everything the template supports minus the basic ones this.extra = expandedfields; this.incrementables = {}; // Add it to the list CiteTB.Templates[this.templatename] = this; // Methods this.makeFormInner = function(fields, incrsetup) { var i=0; var trs = []; var autofills = [] for (i=0; i<fields.length; i++) { var fieldobj = fields[i]; var field = labelfield = fieldobj.field; var ad = false; if (incrsetup && fieldobj.increment_group) { field = fieldobj.field.replace('<N>', '1'); labelfield = fieldobj.field.replace('<N>', ''); if (this.incrementables[fieldobj.increment_group] && !this.incrementables[fieldobj.increment_group].setup) { // The object has been created, but not fully initialized this.incrementables[fieldobj.increment_group]['fields'].push(fieldobj) } else if (!this.incrementables[fieldobj.increment_group]) { // Object not yet created this.incrementables[fieldobj.increment_group] = { 'fields': [fieldobj], 'val':1, 'setup': false }; } else if (this.incrementables[fieldobj.increment_group] && this.incrementables[fieldobj.increment_group].setup) { // Fully initialized from a previous invocation of this function, just resetting the number this.incrementables[fieldobj.increment_group].val = 1 } } else if (fieldobj.increment_group) { // Adding a new row incrval = this.incrementables[fieldobj.increment_group].val; field = fieldobj.field.replace('<N>', incrval.toString()); labelfield = fieldobj.field.replace('<N>', ''); } if ($.inArray(field, CiteTB.getOption('autodate fields')) != -1 ) { im = $('<img />').attr('src', '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Nuvola_apps_date.svg/20px-Nuvola_apps_date.svg.png'); im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-insert-date')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-insert-date')); var ad = $('<a />').attr('href', '#'); ad.append(im); ad.attr('id', 'cite-date-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field); $( document ).on( 'click', '#cite-date-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field, CiteTB.fillAccessdate ); } if (fieldobj.autofillid) { var autotype = fieldobj.autofillid; im = $('<img />').attr('src', '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/System-search.svg/20px-System-search.svg.png'); im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-autofill-alt')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-autofill-alt')); var ad = $('<a />').attr('href', '#'); ad.append(im); ad.attr('id', 'cite-auto-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field+'-'+autotype); autofills.push('#cite-auto-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field+'-'+autotype); } if (fieldobj.increment_button) { var incrtype = fieldobj.increment_group; im = $('<img />').attr('src', '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Nuvola_action_edit_add.svg/20px-Nuvola_action_edit_add.svg.png'); im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-increment-alt')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-increment-alt')); var ad = $('<a />').attr('href', '#'); ad.append(im); ad.attr('id', 'cite-incr-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+incrtype); } var display = mw.usability.getMsg('cite-'+labelfield+'-label'); if (typeof display !== 'string') { if (fieldobj.label) { display = CiteTB.fixStr(fieldobj.label); } else { display = CiteTB.fixStr(labelfield) } } var tooltip = fieldobj.tooltip ? $('<abbr />').attr('title', mw.usability.getMsg(fieldobj.tooltip)).html('^?') : false; var input = ''; if (ad) { input = $('<input tabindex="1" style="width:85%" type="text" />'); } else { input = $('<input tabindex="1" style="width:100%" type="text" />'); } input.attr('id', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field); if (fieldobj.autofillprop) { classname = 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+fieldobj.autofillprop if (fieldobj.increment_group) { input.addClass('cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-incr-'+fieldobj.increment_group); classname+='-'+this.incrementables[fieldobj.increment_group].val.toString(); } input.addClass(classname); } var label = $('<label />'); label.attr('for', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field).text(display); if (tooltip) { label.append(tooltip); } var style = 'text-align:left; width:20%;'; if (i%2 == 1) { style += ' padding-left:1em;'; } else { var tr = $('<tr />'); } var td1 = $('<td class="cite-form-td" />').attr('style', style); td1.append(label); tr.append(td1); var td2 = $('<td class="cite-form-td" style="width:30%" />'); td2.append(input); if (ad) { td2.append(ad); } tr.append(td2); if (i%2 == 0) { trs.push(tr); } } var needsetup = false; for (g in this.incrementables) { if (!this.incrementables[g].setup) { needsetup = true; $( document ).on( 'click', '#cite-incr-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+g, CiteTB.incrementFields ); this.incrementables[g].setup = true; } } if (needsetup || $.isEmptyObject(this.incrementables)) { for(i=0; i<autofills.length; i++) { $( document ).on( 'click', autofills[i], CiteTB.initAutofill ); } } return trs; } // gives a little bit of HTML so the open form can be identified this.getInitial = function() { var hidden = '<input type="hidden" class="cite-template" value="' + this.templatename + '"/>'; return hidden; } // makes the form used in the dialog boxes this.getForm = function() { var main = $("<div class='cite-form-container' />"); var form1 = $('<table style="width:100%; background-color:transparent;" class="cite-basic-fields" />'); var i=0; var trs = this.makeFormInner(this.basic, true); for (var i=0; i<trs.length; i++) { form1.append(trs[i]); } var form2 = $('<table style="width:100%; background-color:transparent; display:none" class="cite-extra-fields">'); trs = this.makeFormInner(this.extra, true); for (var i=0; i<trs.length; i++) { form2.append(trs[i]); } main.append(form1).append(form2); var form3 = $('<table style="width:100%; background-color:transparent;padding-top:1em" class="cite-other-fields">'); var tr = $('<tr />'); var td1 = $('<td class="cite-form-td" style="text-align:left; width:20%" />'); var label1 = $('<label />'); label1.attr('for', "cite-"+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-name').text(mw.usability.getMsg('cite-name-label')); td1.append(label1); var td2 = $('<td class="cite-form-td" style="width:30%" />'); var input1 = $('<input tabindex="1" style="width:100%" type="text" />'); input1.attr('id', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-name'); td2.append(input1); var td3 = $('<td class="cite-form-td" style="text-align:left; padding-left:1em; width:20%">'); var label2 = $('<label />'); label2.attr('for', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-group').text(mw.usability.getMsg('cite-group-label')); td3.append(label2); var td4 = $('<td class="cite-form-td" style="width:30%" />'); var input2 = $('<input tabindex="1" style="width:100%" type="text" />'); input2.attr('id', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-group'); td4.append(input2); tr.append(td1).append(td2).append(td3).append(td4); form3.append(tr); main.append(form3); var extras = $('<div />'); extras.append('<input type="hidden" class="cite-form-status" value="closed" />'); var hidden = $('<input type="hidden" class="cite-template" />'); hidden.val(this.templatename); extras.append(hidden); var span1 = $('<span class="cite-preview-label" style="display:none;" />'); span1.text(mw.usability.getMsg('cite-raw-preview')); extras.append(span1).append('<div class="cite-ref-preview" style="padding:0.5em; font-size:110%" />'); var span2 = $('<span class="cite-prev-parsed-label" style="display:none;" />'); span2.text(mw.usability.getMsg('cite-parsed-label')); extras.append(span2).append('<div class="cite-preview-parsed" style="padding-bottom:0.5em; font-size:110%" />'); var link = $('<a href="#" class="cite-prev-parse" style="margin:0 1em 0 1em; display:none; color:darkblue" />'); link.text(mw.usability.getMsg('cite-form-parse')); extras.append(link); main.append(extras); return main; } } /* Class for error checks FIXME: DOCS OUT OF DATE type - type of error check - current options: * 'refcheck' - apply a function on each ref individually * function should accept a ref object, return a string * 'reflist' - apply a function on the entire ref list * function should accept an array of ref objects, return an array of strings * 'search' - apply a function ro the page text * function should accept the page text as a string, return an array of strings The strings returned by the function should be valid HTML func - The function described above testname - Name of the error check, must not contain spaces desc - A short description of the test */ window.citeErrorCheck = function (obj) { this.obj = obj CiteTB.ErrorChecks[this.obj.testname] = this; this.run = function() { var errors = []; switch(this.obj['type']) { case "refcheck": CiteTB.loadRefs(); for(var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { var e = this.obj.func(CiteTB.mainRefList[i]); if (e) { errors.push(e); } } break; case "reflist": CiteTB.loadRefs(); errors = this.obj.func(CiteTB.mainRefList); break; case "search": var func = this.obj.func CiteTB.getPageText(function(text) { errors = func(text); }); break; } return errors; } this.getRow = function() { var row = $("<li />"); var check = $("<input type='checkbox' name='cite-err-test' />"); check.attr('value', this.obj.testname); var label = $("<label />").html(mw.usability.getMsg(this.obj.desc)); label.attr('for', this.obj.testname); row.append(check).append(' &ndash; ').append(label); return row; } } $('head').trigger('reftoolbarbase'); jf6j9jzolfmra7yfnipmyyzalaoq5hj 0 122281 1699924 1536726 2026-11-02T22:38:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1699924 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Caucasian Human Skull.jpg|alt=کەلەی مرۆڤ|وێنۆک|کاژەی مرۆڤ]] '''کەلە (Skull)''' پێکهاتەیەکی ئێسکییە، سەری [[ئێسکە پەیکەر]] (Skeleton) پێک دەهێنێت، پاڵپشتیی پێکهاتەکانی ڕوخسار دەکات و کەلێنێکی پارێزراو بۆ [[مێشک]] (Brain) دەستەبەر دەکات، کەلە لە دوو بەش پێک دێت؛ [[کاسەی سەر|کاژەڵە]] (Cranium) و [[شەویلگەی خواروو|شەویلاگ]] (Mandible)، کاژەی مرۆڤ دەبێتە دوو بەش؛ [[پەیەکاژەڵە]] (Neurocranium) و کاسەی هەناوەکاژەڵە (Viscerocranium) یان [[پەیکەری ڕوخسار]] (Facial Skeleton)، [[شەویلگەی خواروو|شەویلاگ]] گەورەترین ئێسکی [[پەیکەری ڕوخسار]]<nowiki/>ە، کاژە گەلێک [[ئێسک]] (Bone) و [[لەشە کەلێن|کەلێن]] (Cavity) و [[لەشە کون|کون]] (Foramina) و [[لەشە درێژە|درێژە]] (Process) و [[بۆشەڵەکانی دەوری لووت|بۆشەڵە]] (Sinus) لەخۆ دەگرێت. ==ناو== ===ناوە کوردییەکان=== لە [[زمانی کوردی]]دا ئەم وشانەش بۆ کەللەسەر بەکار دێت: کاپۆڵ، کاژەڵاک، کاجیر، قاپیلکەسەر، ئێسکەسەر، پیت، کاتک، کاپۆڵک، کاژە،.<ref>http://dictionarykurdi.com/word.php?word_id=844{{بەستەری مردوو|url=http://dictionarykurdi.com/word.php?word_id=844 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==سەرچاوەکان== * [https://en.wikipedia.org/wiki/Human_skull ویکی ئینگلیزی] ==پەراوێزەکان== {{پەراوێزەکان}} {{کۆئەندام و ئەندامەکانی مرۆڤ}} {{ئێسکەکانی ئێسکەپەیکەر}} {{پۆلی کۆمنز|Modern human skulls}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:لەشی مرۆڤ]] [[پۆل:ئێسکبەندیی مرۆڤ]] [[پۆل:سەری مرۆڤ]] edj6pkwr0jtq22pt1uo097ch3yufnlt 0 122652 1699731 1699170 2026-11-02T17:58:30Z Chinese Horse From Kaso Mall 77444 /* مێژوو */ 1699731 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش, Erbet. | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = [[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]] | population_total = ٤٧،٠٠٠<ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref><ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref> | population_as_of = ٢٠١٢ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠(ناوەندی شارۆچکەی عەربەت) | population_rural = ١٧،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' یان Erbet بە [[کورمانجی]], ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیەی عەربەت ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە - لە پێش گۆڕینی ناوی ئەم ناحیەیە بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن [[هەرێمی کوردستان|حوکمەتی هەرێم]]ەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[ناحیە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> شارۆچکەی عەربەت، ناوەندی [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵیی عەربەت]]ە، کە بۆ مەبەستەکانی هەردوو [[کشتوکاڵ]]یی و [[ئەکادیمی]] بەکاردێت، وە لە ئێستادا بە گەورەترین فڕۆکەخانەی تایبەت بە ڕاهێنان و فێربوون دادەنرێت لە هەرێم<ref>https://snnc.co/25245</ref>، هەروەها بۆ مەبەستە مەدەنییەکانی وەک پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلیش بەکاردەهێنرێت.<ref>https://www.facebook.com/halabjaTv1988/posts/%D9%81%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%88%DA%A9%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%A9%DB%8E%D8%A8%DA%95%DA%A9%DB%8E%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A6%DB%86%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A8%DB%8E%D9%84-%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%86-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%82/1439482591515900/</ref> فڕۆکەخانەکە زیاتر بەناوبانگ بوو بەهۆی هێرشێکەوە لە ساڵی ٢٠٢٣، <ref>https://ku.964media.com/108786/</ref> کە لە لایەن [[نێردراوی ھاوکاریی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق]]یەوە ئیدانە کرا. [[ناوچەی پیشەسازی عەربەت]] لە ئێستادا سەروو ٥٢ کارگە لەخۆدەگرێت، ئەوانیش تایبەتن بە [[گاز]]، [[قیر]]، [[خەڵووز]]، [[ئاسن]]، [[پلاستیک]]، [[خۆراک]]، [[هێلکە (خواردن)|هێلکە]]، هتد.<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/387444/Industrial-zones,-another-top-investment-opportunity-in-Kurdistan-Region</ref> <ref>ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارۆچکەی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797{{بەستەری مردوو|url=https://www.knwe.org/KU/Details/18797 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == [[File:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی تانجەرۆ.jpg|thumb|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی عەربەت، کە لە پێشوودا پێی وتراوە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، ساڵی ١٩٧٩، کە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە.]] ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارۆچکەی عەربەتە، وە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم ناحیە و قەزایانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. [[ڕووباری تانجەرۆ]] دەکەوێتە ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارۆچکەی عەربەت، کە زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە ئەم ڕووبارە دەکەوێتە باشوری ڕۆژئاوای شارۆچکەکە، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. <ref>https://bjvr.uobasrah.edu.iq/article_177429_18961cc135ae531b71a7ba8ae00ee1e3.pdf</ref> <ref>https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/32131-darbandikhan-lake</ref> <ref>https://polytechnic-journal.epu.edu.iq/home/vol7/iss1/1/</ref> ==گوندەکان== ناحیەی عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | width = 100 | image1 = 1. The Neolithic site of Bestansur, October 11, 2021. Shahrizor Plane, Sulaymaniyah, Iraqi Kurdistan.jpg | caption1 = شوێنی نیشتەجێبوونی مرۆڤانی سەرەتایی، لێکۆڵینەوەی لێکراوە لە لایەن [[زانکۆی ڕیدینگ]]، مانگی ١٠ی ساڵی ٢٠٢١، گوندی بێستانسووری گەورە، سەرووی [[دەشتی شارەزوور]]. | image2 = 2. The Neolithic site of Bestansur, October 11, 2021. Shahrizor Plane, Sulaymaniyah, Iraqi Kurdistan.jpg | caption2 = دیمەنی دیکەی شوێنەواری نیشتەجێبوونی مرۆڤی سەرەتایی. | image3 = Stone mace head, marble. From the Neolithic site of Bestansur, Iraq. 7800-7500 BCE. Sulaymaniyah Museum, Iraq.jpg | caption3 = سەرە گۆپاڵێکی بەردین لە [[مەڕمەڕ]]، کە نیشانەی شکۆمەندی بووە لەو سەردەمەدا، دۆزراوەتەوە لە گوندی بێستانسوور، مێژووەکەی بۆ ٧٥٠٠-٧٨٠٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە، لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]] پارێزراوە. | image4 = 393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg | caption4 = ڕێگای کۆنی عەربەت بۆ سلێمانی - ١٩٥٨. | image5 = A mortar and its pestle, found inside a kiln, 7800-7500 BCE. Used for grinding. From the Neolithic site of Bestansur, Sulaymaniyah, Iraq.jpg | caption5 = هاوەنێک و دەستەکەی (ئاشەشکێن) کە لە ناو کوورەیەکدا دۆزراوەتەوە، مێژووەکەی بۆ ٧٥٠٠-٧٨٠٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە و بۆ هاڕین بەکارهاتووە. لە شوێنەواری سەرەتایی بێستانسوور. | image6 = بایز ئاغای دزەییی 10.jpg | caption6 = [[بایز ئاغای دزەیی]] لە [[گوندی چوارتاق]] کە ئێستا گەڕەکێکە لە عەربەت، لە جەژنی دارودرەخت (واتا [[نەورۆز]])، ١٩٥٧/٣/١٧. | image7 = António Guterres Secretary-General of the United Nations visiting Arbat Refugee Campus, Arbat Town, Kurdistan Region of Iraq, 2014.png | caption7 = [[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]]، ئەمینداری گشتیی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە کاتی سەردانیکردنی کامپی پەنابەرانی عەربەت، شارۆچکەی عەربەت، هەرێمی کوردستانی عێراق، ٢٠١٤. | image8 = عەربەت.jpg | caption8 = ناوەندی ناحیەی عەربەت، لە ساڵی ٢٠١٧ کە لە بەرزایی چیاکانی [[سیتەک]]ەوە گیراوە. | image9 = Euphorbia szovitsii (GBIF 4975179965).jpg | caption9 = ڕووەکی Euphorbia szovitsii (شیرشیرە) لە ناوچەکەدا. | image10 = Arbat Transit Camp 3-3-2014.jpg | caption10 = کامپی کاتیی عەربەت بۆ پەنابەران، ٣ی ئاداری ٢٠١٤ (کە لە ئێستادا بووەتە هەمیشەیی). | image11 = Bestansur village in spring, Arbat town.jpg | caption11 = [[بێستانسوور|گوندی بێستانسوور]] لە وەرزی بەهاردا، [[عەربەت|ناحیەی عەربەت]]. | image12 = ڕێگایەکی گشتی لە شارۆچکەی عەربەت، لە کاتی بەفرباریندا، ساڵی ٢٠١٧.webp | caption12 = ڕێگایەکی گشتی لە [[عەربەت|شارۆچکەی عەربەت]]، لە کاتی بەفرباریندا، ساڵی ٢٠١٧. | image13 = Refugee children painting a wall mural in Arbat IDP camp in Arbat, Sulaymaniyah, Kurdistan Region of Iraq.jpg | caption13 = منداڵانی پەنابەر لە کاتی کێشانی تابلۆیەکی دیواری (وەک دیارە: ئاڵای [[پەرلەمانی ئەورووپا]])یە لە کامپی ئاوارەکانی [[عەربەت]] لە عەربەت، [[سلێمانی]]، هەرێمی کوردستانی عێراق. | image14 = Arbat Town, Arbat Mall at night - ناحیەی عەربەت، عەربەت مۆڵ لە شەودا.png | caption14 = [[عەربەت|ناحیەی عەربەت]]، [[عەربەت مۆڵ]] لە شەودا. | image15 = چێشتخانە و برژاوی ماد کە یەکێکە لە چێشتخانەکان لە عەربەت وە نازناوی گەشتیاری هەیە. - Mad Restaurant، Arbat Iraq.jpg | caption15 = [[چێشتخانە و برژاوی ماد]] کە یەکێکە لە چێشتخانەکان لە [[عەربەت]] و نازناوی گەشتیاری هەیە. | image16 = A Kurdish Syrain Photographer who was a refugee at Arbat Camp, Arbat Town, showcasing her work through the Canon Young People Programme in collaboration with the Lens on Life Project.webp | caption16 = ئاواز، فۆتۆگرافەرێکی کوردی سووریا (تەمەن ١٧ ساڵ لە [[حەسەکە]]) کە پەنابەر بووە لە کامپی [[عەربەت]]، کارەکانی خۆی لە ڕێگەی [[بەرنامەی گەنجانی کانۆن]] بە هاوکاری پڕۆژەی (Lens on Life) نمایش کرد لە بەهاری ساڵی ٢٠٢٢. }} کۆنترین شوێنەواری مێژوویی ناحیەکە دەکەوێتە گوندی [[بێستان سووری گەورە]]، کە ئەمیش مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ [[سەردەمی چاخی بەردینی نوێ]] وە لە لایەن [[یونیسکۆ]]ەوە دانی پێدانراوە، کە لە ڕووی مێژووییەوەدەکەوێتە ئەو شوێنەی کە دواتر پێی وتراوە ([[مێزۆپۆتامیا]]ی سەروو (باکور) یان سەرووی وڵاتی نێوان دوو ڕووباران) یانیش ناسراو بە (خاکی بە پیت (بە عەرەبی: عراق)ی سەردەم، و نزیکە لە چیاکانی [[زاگرۆس]] بەهۆی هەڵکەوتەی جوگرافییەوە. لە گوندەکەدا، بۆ یەکەم جار توخمانی [[مرۆڤ]] لە [[ڕاوچی]]ێتی و [[کۆچەر]]یی بوون و قۆناغی ڕزگاربوونی بەردەوام پێیان ناوەتە [[ماڵداری]] و [[بەخێوکرنی ئاژەڵ]] و [[کشتوکاڵ]]، مێژووی خانووی قوڕ یان خانووی دروستکراو لە [[خشتی خاو]] دۆزراوەتەوە، کە مرۆڤانی سەردەمەکە بەکاریانهێناوە بە مەبەستی جێگیربوون لە جیاتی [[کۆچەری]]ی. هەروەها لەم سەردەمەدا گۆڕەکان دێنە ئاراوە کە گۆڕی زیاتر لە ٧٠ مرۆڤی کۆنی ئەو سەردەمە دۆزراوەتەوە کە تەنها [[کەلەسەر]]ەکەیان نێژراوە، وە زۆرینەیان هی منداڵی ساوا بوون.<ref>https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6172/</ref> <ref>https://www.pukmedia.com/KS_Direje.aspx?Jimare=94683</ref> <ref>https://journals.openedition.org/paleorient/644</ref> <ref>https://www.czap.org/research/bestansur</ref> <ref>https://www.researchgate.net/publication/343601767_Chapter_19_Human_remains_from_Bestansur_demography_diet_and_health</ref> <ref>https://www.wishe.net/dreja.aspx?Jmare=36515&Jor=15</ref> <ref>https://slemani-antiquities.com/detail?id=34</ref> <ref>https://www.aa.com.tr/ks/%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1-%D9%88-%D9%83%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1/%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%B1-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF/167463</ref> مێژووی دروستبوونی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارۆچکەی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]]ی قەزا و گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکان و بەشێک لە قەزاکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە شارۆچکەی عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': وەک یەکەم قوتابخانە لە ناحیەکەدا، دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦.<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=466635474920970&set=pb.100063888439334.-2207520000&type=3&locale=ar_AR</ref> * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] دا هەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن.<ref>https://www.inaturalist.org/taxa/196999-Androctonus</ref> ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەی عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠١٢)، ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی عەربەت نزیکەی ٤٧،٠٠٠ کەسە، کە ٣٠،٠٠٠یان لە شارۆچکەی عەربەت دەژین.<ref>سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت, چونکە بە گوێرەی هەژمارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە مانگی تەمووزی ساڵی ٢٠٢٦دا، ٩،٩٥١ ئاوارە هەبوون لە [[کەمپی هەمیشەیی عەربەت]].<ref>https://data.unhcr.org/en/country/irq</ref> ===گەڕەکەکانی شارۆچکەی عەربەت=== شارۆچکەی عەربەت وەک ناوەندی ناحیەی عەربەت، ١٤ گەڕەک لە خۆدەگرێت، ئەوانیش: * گەڕەکی قەڵا.<ref>https://ku.964media.com/82178/</ref> *گەڕەکی عەربەتی کۆن.<ref>https://www.facebook.com/hamutanxoshawestn2/videos/%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%95%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%95%D9%85%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95%D9%85%DB%95%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%DA%B5%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%86-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%95%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95%D8%AE%DB%95%DA%B5%DA%A9-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%88%DB%95-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%AF%DB%95%DA%A9/573061622376488/</ref> *گەڕەکی ئاشتی.<ref>https://www.facebook.com/Nwsyngaixelan/videos/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%80-%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%DA%95%D9%88%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B1-100-%D9%85%DB%95%D8%AA%D8%B1%D9%80-%D8%AA%D8%A7%D9%BE%DB%86%D9%80-%DA%95%D9%88%DA%A9%D9%86-%D9%80-%DA%95%D9%88%D9%88-%D9%82%DB%8C%D8%A8%D9%84%DB%95-%D9%80-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%DB%95%DB%8C-20-%D9%85%DB%95%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%A8/478675963291767/</ref> *گەڕەکی شۆڕش.<ref>https://www.facebook.com/groups/319844718643872/posts/682604949034512/</ref> *گەڕەکی دارایی. *گەڕەکی ئابووری. *گەڕەکی عەربەتی خواروو.<ref>https://www.tendrwsti.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=1249&Jor=13</ref> *گەڕەکی عەربەتی سەروو.<ref>https://tendrwsti.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=1248&Jor=13</ref> *گەڕەکی سەروەران.<ref>https://www.facebook.com/Nwsyngaixelan/videos/%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88-%D8%A8%DB%86-%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4%D8%AA%D9%86-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%86-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%DA%A9%DB%86%D9%85%DB%8E%D9%86%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95%D9%86-%EF%B8%8F%DA%95%D9%88%D9%88/7018654724881565/</ref> *گەڕەکی [[چوارتاق]]. *گەڕەکی ئاڵتوون سیتی.<ref>https://www.facebook.com/Altun.city1/</ref> *گەڕەکی دەلال سیتی.<ref>https://www.facebook.com/profile.php?id=61554193895573</ref> *گەڕەکی کەمپی ئاشتی.<ref>https://en.964media.com/22028/</ref> * گەڕەکی شەهیدان.<ref>https://www.tiktok.com/@arbat.yadgary/video/7657233626731433224</ref> == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|قەزای سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارۆچکەی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارۆچکەی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە لە شارۆچکەی عەربەت، لە ئێستادا، یەکەم وەک ناحیەیەکی پیشەسازی بە شێوەیەکی سەرەکی، دواتر نیشتەجێبوون، دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی ([[دابان محەمەد حاجی عارف]]) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت بە شارۆچکەی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەرییەوە، پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە وە نزیکی ناحیەکە لە [[دەشتی شارەزوور]]، کشتوکاڵ یەکێکە داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناحیەکە بەشێوەیەکی گشتی. هەروەها بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە [[گەنم]]، [[جۆ]]، [[سەوزە]] و [[میوە]]. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ [[ھێکتار]]ە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، [[بنکەی سیاسی]]، [[بنکەی ئاسایش]] و [[فریاکەوتن]]، ناوەندی بەڕێوەبردنی [[ژینگە]]، بنکەی [[تەندروستی]]، [[نەخۆشخانە]]کان، [[قوتابخانە]]کان، [[دەرمانخانە]] و [[دەرمانگە]]کان، بنکەی [[ئاگرکوژێنەوە]]ی عەربەت، [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵی عەربەت]]، یانیش کارکردن لە [[کتێبخانە]]ی گشتی عەربەت کە لە ساڵی ١٩٩٢دا دروستکراوە، هەروەها کارکردن لە [[ڕێکخراوی نێونەتەوەیی]]یەکان بە تایبەت لە دوای ساڵی ٢٠١٢، کە ئەمیش وەک [[ناوەندی گەنجان و ڕۆشنبیری شارۆچکەی عەربەت]] کە لە لایەن هاوبەشیی حوکمەتی [[ژاپۆن]] و [[ئەڵمانیا]]وە<ref>https://erc.undp.org/evaluation/documents/download/15582</ref>دروستکراوە بەهۆی شەڕی داعش، و هەروەها [[سەنتەری ڕۆشنبیری لاوانی تانجەرۆ]] کە لە ساڵی ٢٠١١ لە لایەن حوکمەتی هەرێم دروستکراوە، سەرەڕای بوونی [[ڕێکخراوەی منداڵپارێزی کوردستان]] و هەروەها لقی نیردراوی [[ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە [[کۆمەڵگای باریکە]].<ref>https://www.ksc-kcf.org/</ref> <ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref><ref>https://www.facebook.com/roshnberytanjaro</ref><ref>https://www.facebook.com/p/%DA%A9%D8%AA%DB%8E%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-100040680262574/</ref> <ref>https://www.facebook.com/SocioculturalCenterinArbatTown</ref> - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٢ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''پەلەوەر و ئاژەڵداری''': ژمارەیەکی زۆر لە گوندەکانی دەوروبەری شارۆچکەی عەربەت، ڕێژەیەکی زۆر لە [[هێلکە (خواردن)|هێلکە]]، [[مریشک]]، [[شیر]]، [[ماست]]، بەرهەمی دیکەی ئاژەڵی دەفرۆشن، هەروەها بەهۆی نزیکیان لە دەشتی شارەزوورەوە، زەوییەکانیان بوونەتە سەرچاوەی خۆراکی ئاژەڵان، کە ئەمە تا ڕادەیەک مەترسی لەسەرە بەهۆی پیسبوونی ژینگەییەوە.<ref>https://www.facebook.com/groups/539748806720688/posts/1922853825076839/</ref> <ref>https://ava.news/news/41324</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] بە تایبەت ژنان، هەروەها کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ، هتد.<ref>https://www.facebook.com/photo?fbid=545047466144205&set=pcb.545047772810841&locale=ar_AR</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراو خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]] و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ێکی ناسراو. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. *'''[[هاودەم مەحمود]]''': [[پێشکەشکار]] و [[ئەکتەر]] لە کەناڵی [[ئێن ئاڕ تی]] و مامۆستای زمانی [[عەرەبی]]، کە لە ئێستادا لە عەربەت دەژی.<ref>https://kwrdana.weebly.com/157417491585158817401601/10</ref> *'''[[کارزان فیزیک]]''': کارزان جەمال، ناسراو بە کارزان فیزیک، چالاکەوانێکی مەدەنی و پەروەردەییە، هەروەها مامۆستای [[فیزیا]]یە.<ref>https://www.facebook.com/naliatv/videos/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%DB%8E%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%DB%95%DA%B5%DB%8E%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%A6%DB%95%D9%88-400-%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%B1%DB%95%D9%85-%D8%A8%DB%95%D9%86%DB%8E-%D9%85%D9%86-/1714925036253746/</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] gg1n2qzppdpi5503ifm6y12y431zkhz 1699737 1699731 2026-11-02T18:18:56Z Chinese Horse From Kaso Mall 77444 /* مێژوو */ 1699737 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش, Erbet. | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = [[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]] | population_total = ٤٧،٠٠٠<ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref><ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref> | population_as_of = ٢٠١٢ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠(ناوەندی شارۆچکەی عەربەت) | population_rural = ١٧،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' یان Erbet بە [[کورمانجی]], ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیەی عەربەت ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە - لە پێش گۆڕینی ناوی ئەم ناحیەیە بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن [[هەرێمی کوردستان|حوکمەتی هەرێم]]ەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[ناحیە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> شارۆچکەی عەربەت، ناوەندی [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵیی عەربەت]]ە، کە بۆ مەبەستەکانی هەردوو [[کشتوکاڵ]]یی و [[ئەکادیمی]] بەکاردێت، وە لە ئێستادا بە گەورەترین فڕۆکەخانەی تایبەت بە ڕاهێنان و فێربوون دادەنرێت لە هەرێم<ref>https://snnc.co/25245</ref>، هەروەها بۆ مەبەستە مەدەنییەکانی وەک پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلیش بەکاردەهێنرێت.<ref>https://www.facebook.com/halabjaTv1988/posts/%D9%81%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%88%DA%A9%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%A9%DB%8E%D8%A8%DA%95%DA%A9%DB%8E%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A6%DB%86%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A8%DB%8E%D9%84-%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%86-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%82/1439482591515900/</ref> فڕۆکەخانەکە زیاتر بەناوبانگ بوو بەهۆی هێرشێکەوە لە ساڵی ٢٠٢٣، <ref>https://ku.964media.com/108786/</ref> کە لە لایەن [[نێردراوی ھاوکاریی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق]]یەوە ئیدانە کرا. [[ناوچەی پیشەسازی عەربەت]] لە ئێستادا سەروو ٥٢ کارگە لەخۆدەگرێت، ئەوانیش تایبەتن بە [[گاز]]، [[قیر]]، [[خەڵووز]]، [[ئاسن]]، [[پلاستیک]]، [[خۆراک]]، [[هێلکە (خواردن)|هێلکە]]، هتد.<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/387444/Industrial-zones,-another-top-investment-opportunity-in-Kurdistan-Region</ref> <ref>ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارۆچکەی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797{{بەستەری مردوو|url=https://www.knwe.org/KU/Details/18797 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == [[File:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی تانجەرۆ.jpg|thumb|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی عەربەت، کە لە پێشوودا پێی وتراوە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، ساڵی ١٩٧٩، کە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە.]] ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارۆچکەی عەربەتە، وە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم ناحیە و قەزایانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. [[ڕووباری تانجەرۆ]] دەکەوێتە ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارۆچکەی عەربەت، کە زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە ئەم ڕووبارە دەکەوێتە باشوری ڕۆژئاوای شارۆچکەکە، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. <ref>https://bjvr.uobasrah.edu.iq/article_177429_18961cc135ae531b71a7ba8ae00ee1e3.pdf</ref> <ref>https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/32131-darbandikhan-lake</ref> <ref>https://polytechnic-journal.epu.edu.iq/home/vol7/iss1/1/</ref> ==گوندەکان== ناحیەی عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | width = 100 | header = بەشی یەکەم | image1 = 1. The Neolithic site of Bestansur, October 11, 2021. Shahrizor Plane, Sulaymaniyah, Iraqi Kurdistan.jpg | caption1 = شوێنی نیشتەجێبوونی مرۆڤانی سەرەتایی، لێکۆڵینەوەی لێکراوە لە لایەن [[زانکۆی ڕیدینگ]]، مانگی ١٠ی ساڵی ٢٠٢١، گوندی بێستانسووری گەورە، سەرووی [[دەشتی شارەزوور]]. | image2 = 2. The Neolithic site of Bestansur, October 11, 2021. Shahrizor Plane, Sulaymaniyah, Iraqi Kurdistan.jpg | caption2 = دیمەنی دیکەی شوێنەواری نیشتەجێبوونی مرۆڤی سەرەتایی. | image3 = Stone mace head, marble. From the Neolithic site of Bestansur, Iraq. 7800-7500 BCE. Sulaymaniyah Museum, Iraq.jpg | caption3 = سەرە گۆپاڵێکی بەردین لە [[مەڕمەڕ]]، کە نیشانەی شکۆمەندی بووە لەو سەردەمەدا، دۆزراوەتەوە لە گوندی بێستانسوور، مێژووەکەی بۆ ٧٥٠٠-٧٨٠٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە، لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]] پارێزراوە. | image4 = 393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg | caption4 = ڕێگای کۆنی عەربەت بۆ سلێمانی - ١٩٥٨. | image5 = A mortar and its pestle, found inside a kiln, 7800-7500 BCE. Used for grinding. From the Neolithic site of Bestansur, Sulaymaniyah, Iraq.jpg | caption5 = هاوەنێک و دەستەکەی (ئاشەشکێن) کە لە ناو کوورەیەکدا دۆزراوەتەوە، مێژووەکەی بۆ ٧٥٠٠-٧٨٠٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە و بۆ هاڕین بەکارهاتووە. لە شوێنەواری سەرەتایی بێستانسوور. | image6 = بایز ئاغای دزەییی 10.jpg | caption6 = [[بایز ئاغای دزەیی]] لە [[گوندی چوارتاق]] کە ئێستا گەڕەکێکە لە عەربەت، لە جەژنی دارودرەخت (واتا [[نەورۆز]])، ١٩٥٧/٣/١٧. | image7 = António Guterres Secretary-General of the United Nations visiting Arbat Refugee Campus, Arbat Town, Kurdistan Region of Iraq, 2014.png | caption7 = [[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]]، ئەمینداری گشتیی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە کاتی سەردانیکردنی کامپی پەنابەرانی عەربەت، شارۆچکەی عەربەت، هەرێمی کوردستانی عێراق, ٢٠١٤. | image8 = عەربەت.jpg | caption8 = ناوەندی ناحیەی عەربەت، لە ساڵی ٢٠١٧ کە لە بەرزایی چیاکانی [[سیتەک]]ەوە گیراوە. | image9 = Euphorbia szovitsii (GBIF 4975179965).jpg | caption9 = ڕووەکی Euphorbia szovitsii (شیرشیرە) لە ناوچەکەدا. | image10 = Arbat Transit Camp 3-3-2014.jpg | caption10 = کامپی کاتیی عەربەت بۆ پەنابەران، ٣ی ئاداری ٢٠١٤ (کە لە ئێستادا بووەتە هەمیشەیی). }} {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | width = 100 | header = بەشی دووەم | image1 = Bestansur village in spring, Arbat town.jpg | caption1 = [[بێستانسوور|گوندی بێستانسوور]] لە وەرزی بەهاردا، [[عەربەت|ناحیەی عەربەت]]. | image2 = ڕێگایەکی گشتی لە شارۆچکەی عەربەت، لە کاتی بەفرباریندا، ساڵی ٢٠١٧.webp | caption2 = ڕێگایەکی گشتی لە [[عەربەت|شارۆچکەی عەربەت]]، لە کاتی بەفرباریندا، ساڵی ٢٠١٧. | image3 = Refugee children painting a wall mural in Arbat IDP camp in Arbat, Sulaymaniyah, Kurdistan Region of Iraq.jpg | caption3 = منداڵانی پەنابەر لە کاتی کێشانی تابلۆیەکی دیواری لە کامپی ئاوارەکانی [[عەربەت]] لە عەربەت، [[سلێمانی]]، هەرێمی کوردستانی عێراق. | image4 = Arbat Town, Arbat Mall at night - ناحیەی عەربەت، عەربەت مۆڵ لە شەودا.png | caption4 = [[عەربەت|ناحیەی عەربەت]]، [[عەربەت مۆڵ]] لە شەودا. | image5 = چێشتخانە و برژاوی ماد کە یەکێکە لە چێشتخانەکان لە عەربەت وە نازناوی گەشتیاری هەیە. - Mad Restaurant، Arbat Iraq.jpg | caption5 = چێشتخانە و برژاوی ماد کە یەکێکە لە چێشتخانەکان لە [[عەربەت]] و نازناوی گەشتیاری هەیە. | image6 = A Kurdish Syrain Photographer who was a refugee at Arbat Camp, Arbat Town, showcasing her work through the Canon Young People Programme in collaboration with the Lens on Life Project.webp | caption6 = ئاواز، فۆتۆگرافەرێکی کوردی سووری (تەمەن ١٧ ساڵ لە [[حەسەکە]]) کە پەنابەر بووە لە کامپی [[عەربەت]]، کارەکانی خۆی لە ڕێگەی بەرنامەی گەنجانی کانۆن بە هاوکاری پڕۆژەی (Lens on Life) نمایش دەکات. }} کۆنترین شوێنەواری مێژوویی ناحیەکە دەکەوێتە گوندی [[بێستان سووری گەورە]]، کە ئەمیش مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ [[سەردەمی چاخی بەردینی نوێ]] وە لە لایەن [[یونیسکۆ]]ەوە دانی پێدانراوە، کە لە ڕووی مێژووییەوەدەکەوێتە ئەو شوێنەی کە دواتر پێی وتراوە ([[مێزۆپۆتامیا]]ی سەروو (باکور) یان سەرووی وڵاتی نێوان دوو ڕووباران) یانیش ناسراو بە (خاکی بە پیت (بە عەرەبی: عراق)ی سەردەم، و نزیکە لە چیاکانی [[زاگرۆس]] بەهۆی هەڵکەوتەی جوگرافییەوە. لە گوندەکەدا، بۆ یەکەم جار توخمانی [[مرۆڤ]] لە [[ڕاوچی]]ێتی و [[کۆچەر]]یی بوون و قۆناغی ڕزگاربوونی بەردەوام پێیان ناوەتە [[ماڵداری]] و [[بەخێوکرنی ئاژەڵ]] و [[کشتوکاڵ]]، مێژووی خانووی قوڕ یان خانووی دروستکراو لە [[خشتی خاو]] دۆزراوەتەوە، کە مرۆڤانی سەردەمەکە بەکاریانهێناوە بە مەبەستی جێگیربوون لە جیاتی [[کۆچەری]]ی. هەروەها لەم سەردەمەدا گۆڕەکان دێنە ئاراوە کە گۆڕی زیاتر لە ٧٠ مرۆڤی کۆنی ئەو سەردەمە دۆزراوەتەوە کە تەنها [[کەلەسەر]]ەکەیان نێژراوە، وە زۆرینەیان هی منداڵی ساوا بوون.<ref>https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6172/</ref> <ref>https://www.pukmedia.com/KS_Direje.aspx?Jimare=94683</ref> <ref>https://journals.openedition.org/paleorient/644</ref> <ref>https://www.czap.org/research/bestansur</ref> <ref>https://www.researchgate.net/publication/343601767_Chapter_19_Human_remains_from_Bestansur_demography_diet_and_health</ref> <ref>https://www.wishe.net/dreja.aspx?Jmare=36515&Jor=15</ref> <ref>https://slemani-antiquities.com/detail?id=34</ref> <ref>https://www.aa.com.tr/ks/%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1-%D9%88-%D9%83%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1/%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%B1-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF/167463</ref> مێژووی دروستبوونی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارۆچکەی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]]ی قەزا و گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکان و بەشێک لە قەزاکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە شارۆچکەی عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': وەک یەکەم قوتابخانە لە ناحیەکەدا، دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦.<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=466635474920970&set=pb.100063888439334.-2207520000&type=3&locale=ar_AR</ref> * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] دا هەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن.<ref>https://www.inaturalist.org/taxa/196999-Androctonus</ref> ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەی عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠١٢)، ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی عەربەت نزیکەی ٤٧،٠٠٠ کەسە، کە ٣٠،٠٠٠یان لە شارۆچکەی عەربەت دەژین.<ref>سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت, چونکە بە گوێرەی هەژمارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە مانگی تەمووزی ساڵی ٢٠٢٦دا، ٩،٩٥١ ئاوارە هەبوون لە [[کەمپی هەمیشەیی عەربەت]].<ref>https://data.unhcr.org/en/country/irq</ref> ===گەڕەکەکانی شارۆچکەی عەربەت=== شارۆچکەی عەربەت وەک ناوەندی ناحیەی عەربەت، ١٤ گەڕەک لە خۆدەگرێت، ئەوانیش: * گەڕەکی قەڵا.<ref>https://ku.964media.com/82178/</ref> *گەڕەکی عەربەتی کۆن.<ref>https://www.facebook.com/hamutanxoshawestn2/videos/%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%95%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%95%D9%85%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95%D9%85%DB%95%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%DA%B5%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%86-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%95%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95%D8%AE%DB%95%DA%B5%DA%A9-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%88%DB%95-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%AF%DB%95%DA%A9/573061622376488/</ref> *گەڕەکی ئاشتی.<ref>https://www.facebook.com/Nwsyngaixelan/videos/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%80-%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%DA%95%D9%88%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B1-100-%D9%85%DB%95%D8%AA%D8%B1%D9%80-%D8%AA%D8%A7%D9%BE%DB%86%D9%80-%DA%95%D9%88%DA%A9%D9%86-%D9%80-%DA%95%D9%88%D9%88-%D9%82%DB%8C%D8%A8%D9%84%DB%95-%D9%80-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%DB%95%DB%8C-20-%D9%85%DB%95%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%A8/478675963291767/</ref> *گەڕەکی شۆڕش.<ref>https://www.facebook.com/groups/319844718643872/posts/682604949034512/</ref> *گەڕەکی دارایی. *گەڕەکی ئابووری. *گەڕەکی عەربەتی خواروو.<ref>https://www.tendrwsti.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=1249&Jor=13</ref> *گەڕەکی عەربەتی سەروو.<ref>https://tendrwsti.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=1248&Jor=13</ref> *گەڕەکی سەروەران.<ref>https://www.facebook.com/Nwsyngaixelan/videos/%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88-%D8%A8%DB%86-%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4%D8%AA%D9%86-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%86-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%DA%A9%DB%86%D9%85%DB%8E%D9%86%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95%D9%86-%EF%B8%8F%DA%95%D9%88%D9%88/7018654724881565/</ref> *گەڕەکی [[چوارتاق]]. *گەڕەکی ئاڵتوون سیتی.<ref>https://www.facebook.com/Altun.city1/</ref> *گەڕەکی دەلال سیتی.<ref>https://www.facebook.com/profile.php?id=61554193895573</ref> *گەڕەکی کەمپی ئاشتی.<ref>https://en.964media.com/22028/</ref> * گەڕەکی شەهیدان.<ref>https://www.tiktok.com/@arbat.yadgary/video/7657233626731433224</ref> == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|قەزای سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارۆچکەی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارۆچکەی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە لە شارۆچکەی عەربەت، لە ئێستادا، یەکەم وەک ناحیەیەکی پیشەسازی بە شێوەیەکی سەرەکی، دواتر نیشتەجێبوون، دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی ([[دابان محەمەد حاجی عارف]]) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت بە شارۆچکەی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەرییەوە، پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە وە نزیکی ناحیەکە لە [[دەشتی شارەزوور]]، کشتوکاڵ یەکێکە داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناحیەکە بەشێوەیەکی گشتی. هەروەها بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە [[گەنم]]، [[جۆ]]، [[سەوزە]] و [[میوە]]. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ [[ھێکتار]]ە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، [[بنکەی سیاسی]]، [[بنکەی ئاسایش]] و [[فریاکەوتن]]، ناوەندی بەڕێوەبردنی [[ژینگە]]، بنکەی [[تەندروستی]]، [[نەخۆشخانە]]کان، [[قوتابخانە]]کان، [[دەرمانخانە]] و [[دەرمانگە]]کان، بنکەی [[ئاگرکوژێنەوە]]ی عەربەت، [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵی عەربەت]]، یانیش کارکردن لە [[کتێبخانە]]ی گشتی عەربەت کە لە ساڵی ١٩٩٢دا دروستکراوە، هەروەها کارکردن لە [[ڕێکخراوی نێونەتەوەیی]]یەکان بە تایبەت لە دوای ساڵی ٢٠١٢، کە ئەمیش وەک [[ناوەندی گەنجان و ڕۆشنبیری شارۆچکەی عەربەت]] کە لە لایەن هاوبەشیی حوکمەتی [[ژاپۆن]] و [[ئەڵمانیا]]وە<ref>https://erc.undp.org/evaluation/documents/download/15582</ref>دروستکراوە بەهۆی شەڕی داعش، و هەروەها [[سەنتەری ڕۆشنبیری لاوانی تانجەرۆ]] کە لە ساڵی ٢٠١١ لە لایەن حوکمەتی هەرێم دروستکراوە، سەرەڕای بوونی [[ڕێکخراوەی منداڵپارێزی کوردستان]] و هەروەها لقی نیردراوی [[ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە [[کۆمەڵگای باریکە]].<ref>https://www.ksc-kcf.org/</ref> <ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref><ref>https://www.facebook.com/roshnberytanjaro</ref><ref>https://www.facebook.com/p/%DA%A9%D8%AA%DB%8E%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-100040680262574/</ref> <ref>https://www.facebook.com/SocioculturalCenterinArbatTown</ref> - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٢ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''پەلەوەر و ئاژەڵداری''': ژمارەیەکی زۆر لە گوندەکانی دەوروبەری شارۆچکەی عەربەت، ڕێژەیەکی زۆر لە [[هێلکە (خواردن)|هێلکە]]، [[مریشک]]، [[شیر]]، [[ماست]]، بەرهەمی دیکەی ئاژەڵی دەفرۆشن، هەروەها بەهۆی نزیکیان لە دەشتی شارەزوورەوە، زەوییەکانیان بوونەتە سەرچاوەی خۆراکی ئاژەڵان، کە ئەمە تا ڕادەیەک مەترسی لەسەرە بەهۆی پیسبوونی ژینگەییەوە.<ref>https://www.facebook.com/groups/539748806720688/posts/1922853825076839/</ref> <ref>https://ava.news/news/41324</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] بە تایبەت ژنان، هەروەها کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ، هتد.<ref>https://www.facebook.com/photo?fbid=545047466144205&set=pcb.545047772810841&locale=ar_AR</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراو خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]] و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ێکی ناسراو. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. *'''[[هاودەم مەحمود]]''': [[پێشکەشکار]] و [[ئەکتەر]] لە کەناڵی [[ئێن ئاڕ تی]] و مامۆستای زمانی [[عەرەبی]]، کە لە ئێستادا لە عەربەت دەژی.<ref>https://kwrdana.weebly.com/157417491585158817401601/10</ref> *'''[[کارزان فیزیک]]''': کارزان جەمال، ناسراو بە کارزان فیزیک، چالاکەوانێکی مەدەنی و پەروەردەییە، هەروەها مامۆستای [[فیزیا]]یە.<ref>https://www.facebook.com/naliatv/videos/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%DB%8E%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%DB%95%DA%B5%DB%8E%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%A6%DB%95%D9%88-400-%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%B1%DB%95%D9%85-%D8%A8%DB%95%D9%86%DB%8E-%D9%85%D9%86-/1714925036253746/</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] cxspkwfngdkib7std4ts5nt2jf5bw0w 1699739 1699737 2026-11-02T18:24:25Z Chinese Horse From Kaso Mall 77444 /* مێژوو */ 1699739 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش, Erbet. | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = [[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]] | population_total = ٤٧،٠٠٠<ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref><ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref> | population_as_of = ٢٠١٢ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠(ناوەندی شارۆچکەی عەربەت) | population_rural = ١٧،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' یان Erbet بە [[کورمانجی]], ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیەی عەربەت ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە - لە پێش گۆڕینی ناوی ئەم ناحیەیە بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن [[هەرێمی کوردستان|حوکمەتی هەرێم]]ەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[ناحیە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> شارۆچکەی عەربەت، ناوەندی [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵیی عەربەت]]ە، کە بۆ مەبەستەکانی هەردوو [[کشتوکاڵ]]یی و [[ئەکادیمی]] بەکاردێت، وە لە ئێستادا بە گەورەترین فڕۆکەخانەی تایبەت بە ڕاهێنان و فێربوون دادەنرێت لە هەرێم<ref>https://snnc.co/25245</ref>، هەروەها بۆ مەبەستە مەدەنییەکانی وەک پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلیش بەکاردەهێنرێت.<ref>https://www.facebook.com/halabjaTv1988/posts/%D9%81%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%88%DA%A9%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%A9%DB%8E%D8%A8%DA%95%DA%A9%DB%8E%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A6%DB%86%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A8%DB%8E%D9%84-%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%86-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%82/1439482591515900/</ref> فڕۆکەخانەکە زیاتر بەناوبانگ بوو بەهۆی هێرشێکەوە لە ساڵی ٢٠٢٣، <ref>https://ku.964media.com/108786/</ref> کە لە لایەن [[نێردراوی ھاوکاریی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق]]یەوە ئیدانە کرا. [[ناوچەی پیشەسازی عەربەت]] لە ئێستادا سەروو ٥٢ کارگە لەخۆدەگرێت، ئەوانیش تایبەتن بە [[گاز]]، [[قیر]]، [[خەڵووز]]، [[ئاسن]]، [[پلاستیک]]، [[خۆراک]]، [[هێلکە (خواردن)|هێلکە]]، هتد.<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/387444/Industrial-zones,-another-top-investment-opportunity-in-Kurdistan-Region</ref> <ref>ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارۆچکەی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797{{بەستەری مردوو|url=https://www.knwe.org/KU/Details/18797 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == [[File:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی تانجەرۆ.jpg|thumb|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی عەربەت، کە لە پێشوودا پێی وتراوە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، ساڵی ١٩٧٩، کە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە.]] ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارۆچکەی عەربەتە، وە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم ناحیە و قەزایانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. [[ڕووباری تانجەرۆ]] دەکەوێتە ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارۆچکەی عەربەت، کە زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە ئەم ڕووبارە دەکەوێتە باشوری ڕۆژئاوای شارۆچکەکە، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. <ref>https://bjvr.uobasrah.edu.iq/article_177429_18961cc135ae531b71a7ba8ae00ee1e3.pdf</ref> <ref>https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/32131-darbandikhan-lake</ref> <ref>https://polytechnic-journal.epu.edu.iq/home/vol7/iss1/1/</ref> ==گوندەکان== ناحیەی عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | width = 100 | header = بەشی یەکەم | image1 = 1. The Neolithic site of Bestansur, October 11, 2021. Shahrizor Plane, Sulaymaniyah, Iraqi Kurdistan.jpg | caption1 = شوێنی نیشتەجێبوونی مرۆڤانی سەرەتایی، لێکۆڵینەوەی لێکراوە لە لایەن [[زانکۆی ڕیدینگ]]، مانگی ١٠ی ساڵی ٢٠٢١، گوندی بێستانسووری گەورە، سەرووی [[دەشتی شارەزوور]]. | image2 = 2. The Neolithic site of Bestansur, October 11, 2021. Shahrizor Plane, Sulaymaniyah, Iraqi Kurdistan.jpg | caption2 = دیمەنی دیکەی شوێنەواری نیشتەجێبوونی مرۆڤی سەرەتایی. | image3 = Stone mace head, marble. From the Neolithic site of Bestansur, Iraq. 7800-7500 BCE. Sulaymaniyah Museum, Iraq.jpg | caption3 = سەرە گۆپاڵێکی بەردین لە [[مەڕمەڕ]]، کە نیشانەی شکۆمەندی بووە لەو سەردەمەدا، دۆزراوەتەوە لە گوندی بێستانسوور، مێژووەکەی بۆ ٧٥٠٠-٧٨٠٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە، لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]] پارێزراوە. | image4 = 393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg | caption4 = ڕێگای کۆنی عەربەت بۆ سلێمانی - ١٩٥٨. | image5 = A mortar and its pestle, found inside a kiln, 7800-7500 BCE. Used for grinding. From the Neolithic site of Bestansur, Sulaymaniyah, Iraq.jpg | caption5 = هاوەنێک و دەستەکەی (ئاشەشکێن) کە لە ناو کوورەیەکدا دۆزراوەتەوە، مێژووەکەی بۆ ٧٥٠٠-٧٨٠٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە و بۆ هاڕین بەکارهاتووە. لە شوێنەواری سەرەتایی بێستانسوور. | image6 = بایز ئاغای دزەییی 10.jpg | caption6 = [[بایز ئاغای دزەیی]] لە [[گوندی چوارتاق]] کە ئێستا گەڕەکێکە لە عەربەت، لە جەژنی دارودرەخت (واتا [[نەورۆز]])، ١٩٥٧/٣/١٧. | image7 = António Guterres Secretary-General of the United Nations visiting Arbat Refugee Campus, Arbat Town, Kurdistan Region of Iraq, 2014.png | caption7 = [[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]]، ئەمینداری گشتیی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە کاتی سەردانیکردنی کامپی پەنابەرانی عەربەت، شارۆچکەی عەربەت، هەرێمی کوردستانی عێراق, ٢٠١٤. | image8 = عەربەت.jpg | caption8 = ناوەندی ناحیەی عەربەت، لە ساڵی ٢٠١٧ کە لە بەرزایی چیاکانی [[سیتەک]]ەوە گیراوە. | image9 = Euphorbia szovitsii (GBIF 4975179965).jpg | caption9 = ڕووەکی Euphorbia szovitsii (شیرشیرە) لە ناوچەکەدا. | image10 = Arbat Transit Camp 3-3-2014.jpg | caption10 = کامپی کاتیی عەربەت بۆ پەنابەران، ٣ی ئاداری ٢٠١٤ (کە لە ئێستادا بووەتە هەمیشەیی). }} {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | width = 100 | header = بەشی دووەم | image1 = Bestansur village in spring, Arbat town.jpg | caption1 = [[بێستانسوور|گوندی بێستانسوور]] لە وەرزی بەهاردا، [[عەربەت|ناحیەی عەربەت]]. | image2 = ڕێگایەکی گشتی لە شارۆچکەی عەربەت، لە کاتی بەفرباریندا، ساڵی ٢٠١٧.webp | caption2 = ڕێگایەکی گشتی لە [[عەربەت|شارۆچکەی عەربەت]]، لە کاتی بەفرباریندا، ساڵی ٢٠١٧. | image3 = Refugee children painting a wall mural in Arbat IDP camp in Arbat, Sulaymaniyah, Kurdistan Region of Iraq.jpg | caption3 = منداڵانی پەنابەر لە کاتی کێشانی تابلۆیەکی دیواری لە کامپی ئاوارەکانی [[عەربەت]] لە عەربەت، [[سلێمانی]]، هەرێمی کوردستانی عێراق. | image4 = Arbat Town, Arbat Mall at night - ناحیەی عەربەت، عەربەت مۆڵ لە شەودا.png | caption4 = [[عەربەت|ناحیەی عەربەت]]، [[عەربەت مۆڵ]] لە شەودا. | image5 = چێشتخانە و برژاوی ماد کە یەکێکە لە چێشتخانەکان لە عەربەت وە نازناوی گەشتیاری هەیە. - Mad Restaurant، Arbat Iraq.jpg | caption5 = چێشتخانە و برژاوی ماد کە یەکێکە لە چێشتخانەکان لە [[عەربەت]] و نازناوی گەشتیاری هەیە. | image6 = A Kurdish Syrain Photographer who was a refugee at Arbat Camp, Arbat Town, showcasing her work through the Canon Young People Programme in collaboration with the Lens on Life Project.webp | caption6 = ئاواز، فۆتۆگرافەرێکی کوردی [[سوریا]] (تەمەن ١٧ ساڵ، کو پێشتر دانیشتوو وە لەدایکبووی[[حەسەکە]] بووە)، ئاواز پەنابەرێک بووە لە کامپی [[عەربەت]]، کارەکانی خۆی لە ڕێگەی [[بەرنامەی گەنجانی کانۆن]] بە هاوکاری پڕۆژەی (Lens on Life) نمایش کرد لە ساڵی ٢٠٢٢ لە گەلەرییەک لە شاری [[سێمانی]]. }} کۆنترین شوێنەواری مێژوویی ناحیەکە دەکەوێتە گوندی [[بێستان سووری گەورە]]، کە ئەمیش مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ [[سەردەمی چاخی بەردینی نوێ]] وە لە لایەن [[یونیسکۆ]]ەوە دانی پێدانراوە، کە لە ڕووی مێژووییەوەدەکەوێتە ئەو شوێنەی کە دواتر پێی وتراوە ([[مێزۆپۆتامیا]]ی سەروو (باکور) یان سەرووی وڵاتی نێوان دوو ڕووباران) یانیش ناسراو بە (خاکی بە پیت (بە عەرەبی: عراق)ی سەردەم، و نزیکە لە چیاکانی [[زاگرۆس]] بەهۆی هەڵکەوتەی جوگرافییەوە. لە گوندەکەدا، بۆ یەکەم جار توخمانی [[مرۆڤ]] لە [[ڕاوچی]]ێتی و [[کۆچەر]]یی بوون و قۆناغی ڕزگاربوونی بەردەوام پێیان ناوەتە [[ماڵداری]] و [[بەخێوکرنی ئاژەڵ]] و [[کشتوکاڵ]]، مێژووی خانووی قوڕ یان خانووی دروستکراو لە [[خشتی خاو]] دۆزراوەتەوە، کە مرۆڤانی سەردەمەکە بەکاریانهێناوە بە مەبەستی جێگیربوون لە جیاتی [[کۆچەری]]ی. هەروەها لەم سەردەمەدا گۆڕەکان دێنە ئاراوە کە گۆڕی زیاتر لە ٧٠ مرۆڤی کۆنی ئەو سەردەمە دۆزراوەتەوە کە تەنها [[کەلەسەر]]ەکەیان نێژراوە، وە زۆرینەیان هی منداڵی ساوا بوون.<ref>https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6172/</ref> <ref>https://www.pukmedia.com/KS_Direje.aspx?Jimare=94683</ref> <ref>https://journals.openedition.org/paleorient/644</ref> <ref>https://www.czap.org/research/bestansur</ref> <ref>https://www.researchgate.net/publication/343601767_Chapter_19_Human_remains_from_Bestansur_demography_diet_and_health</ref> <ref>https://www.wishe.net/dreja.aspx?Jmare=36515&Jor=15</ref> <ref>https://slemani-antiquities.com/detail?id=34</ref> <ref>https://www.aa.com.tr/ks/%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1-%D9%88-%D9%83%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1/%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%B1-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF/167463</ref> مێژووی دروستبوونی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارۆچکەی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]]ی قەزا و گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکان و بەشێک لە قەزاکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە شارۆچکەی عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': وەک یەکەم قوتابخانە لە ناحیەکەدا، دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦.<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=466635474920970&set=pb.100063888439334.-2207520000&type=3&locale=ar_AR</ref> * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] دا هەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن.<ref>https://www.inaturalist.org/taxa/196999-Androctonus</ref> ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەی عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠١٢)، ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی عەربەت نزیکەی ٤٧،٠٠٠ کەسە، کە ٣٠،٠٠٠یان لە شارۆچکەی عەربەت دەژین.<ref>سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت, چونکە بە گوێرەی هەژمارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە مانگی تەمووزی ساڵی ٢٠٢٦دا، ٩،٩٥١ ئاوارە هەبوون لە [[کەمپی هەمیشەیی عەربەت]].<ref>https://data.unhcr.org/en/country/irq</ref> ===گەڕەکەکانی شارۆچکەی عەربەت=== شارۆچکەی عەربەت وەک ناوەندی ناحیەی عەربەت، ١٤ گەڕەک لە خۆدەگرێت، ئەوانیش: * گەڕەکی قەڵا.<ref>https://ku.964media.com/82178/</ref> *گەڕەکی عەربەتی کۆن.<ref>https://www.facebook.com/hamutanxoshawestn2/videos/%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%95%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%95%D9%85%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95%D9%85%DB%95%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%DA%B5%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%86-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%95%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95%D8%AE%DB%95%DA%B5%DA%A9-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%88%DB%95-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%AF%DB%95%DA%A9/573061622376488/</ref> *گەڕەکی ئاشتی.<ref>https://www.facebook.com/Nwsyngaixelan/videos/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%80-%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%DA%95%D9%88%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B1-100-%D9%85%DB%95%D8%AA%D8%B1%D9%80-%D8%AA%D8%A7%D9%BE%DB%86%D9%80-%DA%95%D9%88%DA%A9%D9%86-%D9%80-%DA%95%D9%88%D9%88-%D9%82%DB%8C%D8%A8%D9%84%DB%95-%D9%80-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%DB%95%DB%8C-20-%D9%85%DB%95%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%A8/478675963291767/</ref> *گەڕەکی شۆڕش.<ref>https://www.facebook.com/groups/319844718643872/posts/682604949034512/</ref> *گەڕەکی دارایی. *گەڕەکی ئابووری. *گەڕەکی عەربەتی خواروو.<ref>https://www.tendrwsti.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=1249&Jor=13</ref> *گەڕەکی عەربەتی سەروو.<ref>https://tendrwsti.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=1248&Jor=13</ref> *گەڕەکی سەروەران.<ref>https://www.facebook.com/Nwsyngaixelan/videos/%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88-%D8%A8%DB%86-%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4%D8%AA%D9%86-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%86-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%DA%A9%DB%86%D9%85%DB%8E%D9%86%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95%D9%86-%EF%B8%8F%DA%95%D9%88%D9%88/7018654724881565/</ref> *گەڕەکی [[چوارتاق]]. *گەڕەکی ئاڵتوون سیتی.<ref>https://www.facebook.com/Altun.city1/</ref> *گەڕەکی دەلال سیتی.<ref>https://www.facebook.com/profile.php?id=61554193895573</ref> *گەڕەکی کەمپی ئاشتی.<ref>https://en.964media.com/22028/</ref> * گەڕەکی شەهیدان.<ref>https://www.tiktok.com/@arbat.yadgary/video/7657233626731433224</ref> == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|قەزای سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارۆچکەی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارۆچکەی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە لە شارۆچکەی عەربەت، لە ئێستادا، یەکەم وەک ناحیەیەکی پیشەسازی بە شێوەیەکی سەرەکی، دواتر نیشتەجێبوون، دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی ([[دابان محەمەد حاجی عارف]]) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت بە شارۆچکەی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەرییەوە، پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە وە نزیکی ناحیەکە لە [[دەشتی شارەزوور]]، کشتوکاڵ یەکێکە داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناحیەکە بەشێوەیەکی گشتی. هەروەها بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە [[گەنم]]، [[جۆ]]، [[سەوزە]] و [[میوە]]. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ [[ھێکتار]]ە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، [[بنکەی سیاسی]]، [[بنکەی ئاسایش]] و [[فریاکەوتن]]، ناوەندی بەڕێوەبردنی [[ژینگە]]، بنکەی [[تەندروستی]]، [[نەخۆشخانە]]کان، [[قوتابخانە]]کان، [[دەرمانخانە]] و [[دەرمانگە]]کان، بنکەی [[ئاگرکوژێنەوە]]ی عەربەت، [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵی عەربەت]]، یانیش کارکردن لە [[کتێبخانە]]ی گشتی عەربەت کە لە ساڵی ١٩٩٢دا دروستکراوە، هەروەها کارکردن لە [[ڕێکخراوی نێونەتەوەیی]]یەکان بە تایبەت لە دوای ساڵی ٢٠١٢، کە ئەمیش وەک [[ناوەندی گەنجان و ڕۆشنبیری شارۆچکەی عەربەت]] کە لە لایەن هاوبەشیی حوکمەتی [[ژاپۆن]] و [[ئەڵمانیا]]وە<ref>https://erc.undp.org/evaluation/documents/download/15582</ref>دروستکراوە بەهۆی شەڕی داعش، و هەروەها [[سەنتەری ڕۆشنبیری لاوانی تانجەرۆ]] کە لە ساڵی ٢٠١١ لە لایەن حوکمەتی هەرێم دروستکراوە، سەرەڕای بوونی [[ڕێکخراوەی منداڵپارێزی کوردستان]] و هەروەها لقی نیردراوی [[ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە [[کۆمەڵگای باریکە]].<ref>https://www.ksc-kcf.org/</ref> <ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref><ref>https://www.facebook.com/roshnberytanjaro</ref><ref>https://www.facebook.com/p/%DA%A9%D8%AA%DB%8E%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-100040680262574/</ref> <ref>https://www.facebook.com/SocioculturalCenterinArbatTown</ref> - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٢ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''پەلەوەر و ئاژەڵداری''': ژمارەیەکی زۆر لە گوندەکانی دەوروبەری شارۆچکەی عەربەت، ڕێژەیەکی زۆر لە [[هێلکە (خواردن)|هێلکە]]، [[مریشک]]، [[شیر]]، [[ماست]]، بەرهەمی دیکەی ئاژەڵی دەفرۆشن، هەروەها بەهۆی نزیکیان لە دەشتی شارەزوورەوە، زەوییەکانیان بوونەتە سەرچاوەی خۆراکی ئاژەڵان، کە ئەمە تا ڕادەیەک مەترسی لەسەرە بەهۆی پیسبوونی ژینگەییەوە.<ref>https://www.facebook.com/groups/539748806720688/posts/1922853825076839/</ref> <ref>https://ava.news/news/41324</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] بە تایبەت ژنان، هەروەها کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ، هتد.<ref>https://www.facebook.com/photo?fbid=545047466144205&set=pcb.545047772810841&locale=ar_AR</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراو خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]] و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ێکی ناسراو. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. *'''[[هاودەم مەحمود]]''': [[پێشکەشکار]] و [[ئەکتەر]] لە کەناڵی [[ئێن ئاڕ تی]] و مامۆستای زمانی [[عەرەبی]]، کە لە ئێستادا لە عەربەت دەژی.<ref>https://kwrdana.weebly.com/157417491585158817401601/10</ref> *'''[[کارزان فیزیک]]''': کارزان جەمال، ناسراو بە کارزان فیزیک، چالاکەوانێکی مەدەنی و پەروەردەییە، هەروەها مامۆستای [[فیزیا]]یە.<ref>https://www.facebook.com/naliatv/videos/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%DB%8E%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%DB%95%DA%B5%DB%8E%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%A6%DB%95%D9%88-400-%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%B1%DB%95%D9%85-%D8%A8%DB%95%D9%86%DB%8E-%D9%85%D9%86-/1714925036253746/</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] res40d9jcefooh4c4z70t0kg6q1ayy3 1700102 1699739 2026-11-03T08:50:55Z CommonsDelinker 62 "Refugee_children_painting_a_wall_mural_in_Arbat_IDP_camp_in_Arbat,_Sulaymaniyah,_Kurdistan_Region_of_Iraq.jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Túrelio|Túrelio]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: Non-free [[:c:COM:FF|Flickr]] license disallowing commercial use and/o 1700102 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش, Erbet. | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = [[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]] | population_total = ٤٧،٠٠٠<ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref><ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref> | population_as_of = ٢٠١٢ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠(ناوەندی شارۆچکەی عەربەت) | population_rural = ١٧،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' یان Erbet بە [[کورمانجی]], ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیەی عەربەت ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە - لە پێش گۆڕینی ناوی ئەم ناحیەیە بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن [[هەرێمی کوردستان|حوکمەتی هەرێم]]ەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[ناحیە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> شارۆچکەی عەربەت، ناوەندی [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵیی عەربەت]]ە، کە بۆ مەبەستەکانی هەردوو [[کشتوکاڵ]]یی و [[ئەکادیمی]] بەکاردێت، وە لە ئێستادا بە گەورەترین فڕۆکەخانەی تایبەت بە ڕاهێنان و فێربوون دادەنرێت لە هەرێم<ref>https://snnc.co/25245</ref>، هەروەها بۆ مەبەستە مەدەنییەکانی وەک پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلیش بەکاردەهێنرێت.<ref>https://www.facebook.com/halabjaTv1988/posts/%D9%81%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%88%DA%A9%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%A9%DB%8E%D8%A8%DA%95%DA%A9%DB%8E%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A6%DB%86%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A8%DB%8E%D9%84-%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%86-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%82/1439482591515900/</ref> فڕۆکەخانەکە زیاتر بەناوبانگ بوو بەهۆی هێرشێکەوە لە ساڵی ٢٠٢٣، <ref>https://ku.964media.com/108786/</ref> کە لە لایەن [[نێردراوی ھاوکاریی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق]]یەوە ئیدانە کرا. [[ناوچەی پیشەسازی عەربەت]] لە ئێستادا سەروو ٥٢ کارگە لەخۆدەگرێت، ئەوانیش تایبەتن بە [[گاز]]، [[قیر]]، [[خەڵووز]]، [[ئاسن]]، [[پلاستیک]]، [[خۆراک]]، [[هێلکە (خواردن)|هێلکە]]، هتد.<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/387444/Industrial-zones,-another-top-investment-opportunity-in-Kurdistan-Region</ref> <ref>ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارۆچکەی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797{{بەستەری مردوو|url=https://www.knwe.org/KU/Details/18797 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == [[File:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی تانجەرۆ.jpg|thumb|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی عەربەت، کە لە پێشوودا پێی وتراوە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، ساڵی ١٩٧٩، کە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە.]] ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارۆچکەی عەربەتە، وە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم ناحیە و قەزایانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. [[ڕووباری تانجەرۆ]] دەکەوێتە ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارۆچکەی عەربەت، کە زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە ئەم ڕووبارە دەکەوێتە باشوری ڕۆژئاوای شارۆچکەکە، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. <ref>https://bjvr.uobasrah.edu.iq/article_177429_18961cc135ae531b71a7ba8ae00ee1e3.pdf</ref> <ref>https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/32131-darbandikhan-lake</ref> <ref>https://polytechnic-journal.epu.edu.iq/home/vol7/iss1/1/</ref> ==گوندەکان== ناحیەی عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | width = 100 | header = بەشی یەکەم | image1 = 1. The Neolithic site of Bestansur, October 11, 2021. Shahrizor Plane, Sulaymaniyah, Iraqi Kurdistan.jpg | caption1 = شوێنی نیشتەجێبوونی مرۆڤانی سەرەتایی، لێکۆڵینەوەی لێکراوە لە لایەن [[زانکۆی ڕیدینگ]]، مانگی ١٠ی ساڵی ٢٠٢١، گوندی بێستانسووری گەورە، سەرووی [[دەشتی شارەزوور]]. | image2 = 2. The Neolithic site of Bestansur, October 11, 2021. Shahrizor Plane, Sulaymaniyah, Iraqi Kurdistan.jpg | caption2 = دیمەنی دیکەی شوێنەواری نیشتەجێبوونی مرۆڤی سەرەتایی. | image3 = Stone mace head, marble. From the Neolithic site of Bestansur, Iraq. 7800-7500 BCE. Sulaymaniyah Museum, Iraq.jpg | caption3 = سەرە گۆپاڵێکی بەردین لە [[مەڕمەڕ]]، کە نیشانەی شکۆمەندی بووە لەو سەردەمەدا، دۆزراوەتەوە لە گوندی بێستانسوور، مێژووەکەی بۆ ٧٥٠٠-٧٨٠٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە، لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]] پارێزراوە. | image4 = 393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg | caption4 = ڕێگای کۆنی عەربەت بۆ سلێمانی - ١٩٥٨. | image5 = A mortar and its pestle, found inside a kiln, 7800-7500 BCE. Used for grinding. From the Neolithic site of Bestansur, Sulaymaniyah, Iraq.jpg | caption5 = هاوەنێک و دەستەکەی (ئاشەشکێن) کە لە ناو کوورەیەکدا دۆزراوەتەوە، مێژووەکەی بۆ ٧٥٠٠-٧٨٠٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە و بۆ هاڕین بەکارهاتووە. لە شوێنەواری سەرەتایی بێستانسوور. | image6 = بایز ئاغای دزەییی 10.jpg | caption6 = [[بایز ئاغای دزەیی]] لە [[گوندی چوارتاق]] کە ئێستا گەڕەکێکە لە عەربەت، لە جەژنی دارودرەخت (واتا [[نەورۆز]])، ١٩٥٧/٣/١٧. | image7 = António Guterres Secretary-General of the United Nations visiting Arbat Refugee Campus, Arbat Town, Kurdistan Region of Iraq, 2014.png | caption7 = [[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]]، ئەمینداری گشتیی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە کاتی سەردانیکردنی کامپی پەنابەرانی عەربەت، شارۆچکەی عەربەت، هەرێمی کوردستانی عێراق, ٢٠١٤. | image8 = عەربەت.jpg | caption8 = ناوەندی ناحیەی عەربەت، لە ساڵی ٢٠١٧ کە لە بەرزایی چیاکانی [[سیتەک]]ەوە گیراوە. | image9 = Euphorbia szovitsii (GBIF 4975179965).jpg | caption9 = ڕووەکی Euphorbia szovitsii (شیرشیرە) لە ناوچەکەدا. | image10 = Arbat Transit Camp 3-3-2014.jpg | caption10 = کامپی کاتیی عەربەت بۆ پەنابەران، ٣ی ئاداری ٢٠١٤ (کە لە ئێستادا بووەتە هەمیشەیی). }} {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | width = 100 | header = بەشی دووەم | image1 = Bestansur village in spring, Arbat town.jpg | caption1 = [[بێستانسوور|گوندی بێستانسوور]] لە وەرزی بەهاردا، [[عەربەت|ناحیەی عەربەت]]. | image2 = ڕێگایەکی گشتی لە شارۆچکەی عەربەت، لە کاتی بەفرباریندا، ساڵی ٢٠١٧.webp | caption2 = ڕێگایەکی گشتی لە [[عەربەت|شارۆچکەی عەربەت]]، لە کاتی بەفرباریندا، ساڵی ٢٠١٧. | image3 = | caption3 = منداڵانی پەنابەر لە کاتی کێشانی تابلۆیەکی دیواری لە کامپی ئاوارەکانی [[عەربەت]] لە عەربەت، [[سلێمانی]]، هەرێمی کوردستانی عێراق. | image4 = Arbat Town, Arbat Mall at night - ناحیەی عەربەت، عەربەت مۆڵ لە شەودا.png | caption4 = [[عەربەت|ناحیەی عەربەت]]، [[عەربەت مۆڵ]] لە شەودا. | image5 = چێشتخانە و برژاوی ماد کە یەکێکە لە چێشتخانەکان لە عەربەت وە نازناوی گەشتیاری هەیە. - Mad Restaurant، Arbat Iraq.jpg | caption5 = چێشتخانە و برژاوی ماد کە یەکێکە لە چێشتخانەکان لە [[عەربەت]] و نازناوی گەشتیاری هەیە. | image6 = A Kurdish Syrain Photographer who was a refugee at Arbat Camp, Arbat Town, showcasing her work through the Canon Young People Programme in collaboration with the Lens on Life Project.webp | caption6 = ئاواز، فۆتۆگرافەرێکی کوردی [[سوریا]] (تەمەن ١٧ ساڵ، کو پێشتر دانیشتوو وە لەدایکبووی[[حەسەکە]] بووە)، ئاواز پەنابەرێک بووە لە کامپی [[عەربەت]]، کارەکانی خۆی لە ڕێگەی [[بەرنامەی گەنجانی کانۆن]] بە هاوکاری پڕۆژەی (Lens on Life) نمایش کرد لە ساڵی ٢٠٢٢ لە گەلەرییەک لە شاری [[سێمانی]]. }} کۆنترین شوێنەواری مێژوویی ناحیەکە دەکەوێتە گوندی [[بێستان سووری گەورە]]، کە ئەمیش مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ [[سەردەمی چاخی بەردینی نوێ]] وە لە لایەن [[یونیسکۆ]]ەوە دانی پێدانراوە، کە لە ڕووی مێژووییەوەدەکەوێتە ئەو شوێنەی کە دواتر پێی وتراوە ([[مێزۆپۆتامیا]]ی سەروو (باکور) یان سەرووی وڵاتی نێوان دوو ڕووباران) یانیش ناسراو بە (خاکی بە پیت (بە عەرەبی: عراق)ی سەردەم، و نزیکە لە چیاکانی [[زاگرۆس]] بەهۆی هەڵکەوتەی جوگرافییەوە. لە گوندەکەدا، بۆ یەکەم جار توخمانی [[مرۆڤ]] لە [[ڕاوچی]]ێتی و [[کۆچەر]]یی بوون و قۆناغی ڕزگاربوونی بەردەوام پێیان ناوەتە [[ماڵداری]] و [[بەخێوکرنی ئاژەڵ]] و [[کشتوکاڵ]]، مێژووی خانووی قوڕ یان خانووی دروستکراو لە [[خشتی خاو]] دۆزراوەتەوە، کە مرۆڤانی سەردەمەکە بەکاریانهێناوە بە مەبەستی جێگیربوون لە جیاتی [[کۆچەری]]ی. هەروەها لەم سەردەمەدا گۆڕەکان دێنە ئاراوە کە گۆڕی زیاتر لە ٧٠ مرۆڤی کۆنی ئەو سەردەمە دۆزراوەتەوە کە تەنها [[کەلەسەر]]ەکەیان نێژراوە، وە زۆرینەیان هی منداڵی ساوا بوون.<ref>https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6172/</ref> <ref>https://www.pukmedia.com/KS_Direje.aspx?Jimare=94683</ref> <ref>https://journals.openedition.org/paleorient/644</ref> <ref>https://www.czap.org/research/bestansur</ref> <ref>https://www.researchgate.net/publication/343601767_Chapter_19_Human_remains_from_Bestansur_demography_diet_and_health</ref> <ref>https://www.wishe.net/dreja.aspx?Jmare=36515&Jor=15</ref> <ref>https://slemani-antiquities.com/detail?id=34</ref> <ref>https://www.aa.com.tr/ks/%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1-%D9%88-%D9%83%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1/%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%B1-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF/167463</ref> مێژووی دروستبوونی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارۆچکەی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]]ی قەزا و گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکان و بەشێک لە قەزاکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە شارۆچکەی عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': وەک یەکەم قوتابخانە لە ناحیەکەدا، دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦.<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=466635474920970&set=pb.100063888439334.-2207520000&type=3&locale=ar_AR</ref> * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] دا هەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن.<ref>https://www.inaturalist.org/taxa/196999-Androctonus</ref> ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەی عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠١٢)، ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی عەربەت نزیکەی ٤٧،٠٠٠ کەسە، کە ٣٠،٠٠٠یان لە شارۆچکەی عەربەت دەژین.<ref>سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت, چونکە بە گوێرەی هەژمارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە مانگی تەمووزی ساڵی ٢٠٢٦دا، ٩،٩٥١ ئاوارە هەبوون لە [[کەمپی هەمیشەیی عەربەت]].<ref>https://data.unhcr.org/en/country/irq</ref> ===گەڕەکەکانی شارۆچکەی عەربەت=== شارۆچکەی عەربەت وەک ناوەندی ناحیەی عەربەت، ١٤ گەڕەک لە خۆدەگرێت، ئەوانیش: * گەڕەکی قەڵا.<ref>https://ku.964media.com/82178/</ref> *گەڕەکی عەربەتی کۆن.<ref>https://www.facebook.com/hamutanxoshawestn2/videos/%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%95%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%95%D9%85%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95%D9%85%DB%95%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%DA%B5%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%86-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%95%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95%D8%AE%DB%95%DA%B5%DA%A9-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%88%DB%95-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%AF%DB%95%DA%A9/573061622376488/</ref> *گەڕەکی ئاشتی.<ref>https://www.facebook.com/Nwsyngaixelan/videos/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%80-%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%DA%95%D9%88%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B1-100-%D9%85%DB%95%D8%AA%D8%B1%D9%80-%D8%AA%D8%A7%D9%BE%DB%86%D9%80-%DA%95%D9%88%DA%A9%D9%86-%D9%80-%DA%95%D9%88%D9%88-%D9%82%DB%8C%D8%A8%D9%84%DB%95-%D9%80-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%DB%95%DB%8C-20-%D9%85%DB%95%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%A8/478675963291767/</ref> *گەڕەکی شۆڕش.<ref>https://www.facebook.com/groups/319844718643872/posts/682604949034512/</ref> *گەڕەکی دارایی. *گەڕەکی ئابووری. *گەڕەکی عەربەتی خواروو.<ref>https://www.tendrwsti.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=1249&Jor=13</ref> *گەڕەکی عەربەتی سەروو.<ref>https://tendrwsti.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=1248&Jor=13</ref> *گەڕەکی سەروەران.<ref>https://www.facebook.com/Nwsyngaixelan/videos/%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88-%D8%A8%DB%86-%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4%D8%AA%D9%86-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%86-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%DA%A9%DB%86%D9%85%DB%8E%D9%86%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95%D9%86-%EF%B8%8F%DA%95%D9%88%D9%88/7018654724881565/</ref> *گەڕەکی [[چوارتاق]]. *گەڕەکی ئاڵتوون سیتی.<ref>https://www.facebook.com/Altun.city1/</ref> *گەڕەکی دەلال سیتی.<ref>https://www.facebook.com/profile.php?id=61554193895573</ref> *گەڕەکی کەمپی ئاشتی.<ref>https://en.964media.com/22028/</ref> * گەڕەکی شەهیدان.<ref>https://www.tiktok.com/@arbat.yadgary/video/7657233626731433224</ref> == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|قەزای سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارۆچکەی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارۆچکەی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە لە شارۆچکەی عەربەت، لە ئێستادا، یەکەم وەک ناحیەیەکی پیشەسازی بە شێوەیەکی سەرەکی، دواتر نیشتەجێبوون، دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی ([[دابان محەمەد حاجی عارف]]) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت بە شارۆچکەی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەرییەوە، پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە وە نزیکی ناحیەکە لە [[دەشتی شارەزوور]]، کشتوکاڵ یەکێکە داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناحیەکە بەشێوەیەکی گشتی. هەروەها بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە [[گەنم]]، [[جۆ]]، [[سەوزە]] و [[میوە]]. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ [[ھێکتار]]ە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، [[بنکەی سیاسی]]، [[بنکەی ئاسایش]] و [[فریاکەوتن]]، ناوەندی بەڕێوەبردنی [[ژینگە]]، بنکەی [[تەندروستی]]، [[نەخۆشخانە]]کان، [[قوتابخانە]]کان، [[دەرمانخانە]] و [[دەرمانگە]]کان، بنکەی [[ئاگرکوژێنەوە]]ی عەربەت، [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵی عەربەت]]، یانیش کارکردن لە [[کتێبخانە]]ی گشتی عەربەت کە لە ساڵی ١٩٩٢دا دروستکراوە، هەروەها کارکردن لە [[ڕێکخراوی نێونەتەوەیی]]یەکان بە تایبەت لە دوای ساڵی ٢٠١٢، کە ئەمیش وەک [[ناوەندی گەنجان و ڕۆشنبیری شارۆچکەی عەربەت]] کە لە لایەن هاوبەشیی حوکمەتی [[ژاپۆن]] و [[ئەڵمانیا]]وە<ref>https://erc.undp.org/evaluation/documents/download/15582</ref>دروستکراوە بەهۆی شەڕی داعش، و هەروەها [[سەنتەری ڕۆشنبیری لاوانی تانجەرۆ]] کە لە ساڵی ٢٠١١ لە لایەن حوکمەتی هەرێم دروستکراوە، سەرەڕای بوونی [[ڕێکخراوەی منداڵپارێزی کوردستان]] و هەروەها لقی نیردراوی [[ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە [[کۆمەڵگای باریکە]].<ref>https://www.ksc-kcf.org/</ref> <ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref><ref>https://www.facebook.com/roshnberytanjaro</ref><ref>https://www.facebook.com/p/%DA%A9%D8%AA%DB%8E%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-100040680262574/</ref> <ref>https://www.facebook.com/SocioculturalCenterinArbatTown</ref> - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٢ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''پەلەوەر و ئاژەڵداری''': ژمارەیەکی زۆر لە گوندەکانی دەوروبەری شارۆچکەی عەربەت، ڕێژەیەکی زۆر لە [[هێلکە (خواردن)|هێلکە]]، [[مریشک]]، [[شیر]]، [[ماست]]، بەرهەمی دیکەی ئاژەڵی دەفرۆشن، هەروەها بەهۆی نزیکیان لە دەشتی شارەزوورەوە، زەوییەکانیان بوونەتە سەرچاوەی خۆراکی ئاژەڵان، کە ئەمە تا ڕادەیەک مەترسی لەسەرە بەهۆی پیسبوونی ژینگەییەوە.<ref>https://www.facebook.com/groups/539748806720688/posts/1922853825076839/</ref> <ref>https://ava.news/news/41324</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] بە تایبەت ژنان، هەروەها کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ، هتد.<ref>https://www.facebook.com/photo?fbid=545047466144205&set=pcb.545047772810841&locale=ar_AR</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراو خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]] و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ێکی ناسراو. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. *'''[[هاودەم مەحمود]]''': [[پێشکەشکار]] و [[ئەکتەر]] لە کەناڵی [[ئێن ئاڕ تی]] و مامۆستای زمانی [[عەرەبی]]، کە لە ئێستادا لە عەربەت دەژی.<ref>https://kwrdana.weebly.com/157417491585158817401601/10</ref> *'''[[کارزان فیزیک]]''': کارزان جەمال، ناسراو بە کارزان فیزیک، چالاکەوانێکی مەدەنی و پەروەردەییە، هەروەها مامۆستای [[فیزیا]]یە.<ref>https://www.facebook.com/naliatv/videos/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%DB%8E%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%DB%95%DA%B5%DB%8E%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%A6%DB%95%D9%88-400-%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%B1%DB%95%D9%85-%D8%A8%DB%95%D9%86%DB%8E-%D9%85%D9%86-/1714925036253746/</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] 190emokca5qntz7503vpxwryz1n6ish 0 123156 1699436 1699370 2026-11-02T12:04:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699436 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Widad Akrawi<br/>ویداد ئاکرەیی | image = Dr Widad Akrawi UN BMS2010 DI.png | imagesize = 200px | alt = | caption = ویداد ئاکرەیی لە کۆنفرانسێکی UN دا ، ٢٠١٠ | pseudonym = | birth_name = ویداد ئاکرەیی | birth_date = {{birth year and age|1969}} | birth_place = {{flag|Kurdistan}} {{-}} [[باشووری کوردستان]] {{-}} [[ئاکرێ]] {{-}} لەسەردەمی حکوومەتی [[بەعسیزم|بەعس]] | death_date = | death_place = | residence = | nationality = [[کورد]] | citizenship = {{flag|Denmark}} | education = ماستەر لە جێنێتیک و نەخۆشیە ویراسیەکان و دوکتۆرا لە تەندرووستی جیھانی و ئێپیمیۆلۆجی شێرپەنجە | alma_mater = | Notable works = | known_for = بەرگریکاری مافی مرۆڤ، ئاشتەوایی و یەکسانی، نووسەر، دژی [[پەیمانی بازرگانی چەک]]، ڕاگەیەندراویی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کۆتایی ھێنان بە تووندوتیژیی ڕەگەزی لە جەنگدا، نووسراوی ٢١١٧ی ڕێکخراویی نەتەوە یەکگرتووەکان | title = سەرۆک | organization = [[بەرگری نێونەتەوەیی]] | awards = * [[خەلاتی ئاشتی پیفێفێر]] * خەڵاتی تایبەت بۆ پڕکردنەوەی کەڵێنی نێوان کلتوورەکان * شارۆمەندی شانازیی جیھانی | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | parents = | signature = | website = {{URL|http://widad.org/}} }} '''ویداد ئاکرەیی''' لە دایک بووی ١٩٦٩، بەرگریکارێکی مافی مرۆڤ و ئاشتی [[دانمارک]]ی-[[کورد]]یە، یەکەم کەسە تا ئێستا لە ھەموو ئەسکەندەناڤیا خەڵاتی فێفێری ئاشتی وەرگرتبێت.<ref name=" defend international.org ">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان= http://www.defendinternational.org/index.php?option=com_content&task=view&id=386&Itemid=73 |سەردێڕ= Dr. Widad Akrawi Awarded 2014 International Pfeffer Peace Prize |ڕێکەوتی سەردان= ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.defendinternational.org/index.php?option=com_content&task=view&id=386&Itemid=73 |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}</ref> ئەو شارەزای جیھانی سەلامەتی، نووسەر، وانەبێژ، بەڕێوەبەر، لابیست و ھەروەھا سەرۆکی [[بەرگری نێونەتەوەیی]]ە.<ref name=" defend international.org "/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ahewar.org/eng/show.art.asp?aid=1738 |سەردێڕ=Widad Akrawi: Turkey Must Not Waste This Historic Opportunity for Peace}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ahewar.org/eng/search.asp?U=1&Q=Widad+Akrawi |سەردێڕ= Widad Akrawi's Articles at Modern Discussion}}</ref><ref name="dr.dk">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.dr.dk/Regioner/Syd/DRSyd/Programmer/Fortaelletimen/Artikler/20061108082504.htm |سەردێڕ= Lobbyist Widad Akrawi interviewed for the Danish radio program "DR Syd/Fortælletimen" |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20120406094417/http://www.dr.dk/Regioner/Syd/DRSyd/Programmer/Fortaelletimen/Artikler/20061108082504.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120406094417/http://www.dr.dk/Regioner/Syd/DRSyd/Programmer/Fortaelletimen/Artikler/20061108082504.htm |date= ٦ی نیسانی ٢٠١٢ }}</ref><ref name=" Under Haabets Skygge ">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amazon.com/Under-H%C3%A5bets-Skygge-ebook/dp/B00DJWDXIM/ref=sr_1_1?s=digital-text&ie=UTF8&qid=1372438621&sr=1-1&keywords=widad+akrawi|سەردێڕ=Under Haabets Skygge|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=" bokelskere.no ">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://bokelskere.no/bok/taras-bok/23549/|سەردێڕ=Taras Book at Booklovers(bokelskere.no) |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> ئاکرەیی ماستەری لە جێنێتیک و نەخۆشیە گوێزەرەوەکان و دوکتۆرای لە تەندرووستی جیھانی و ئێپیمیۆلۆجی شێرپەنجە دا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://modkraft.dk/kalenderopslag/kurderne-og-menneskerettigheder-i-iran |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150930055905/http://modkraft.dk/kalenderopslag/kurderne-og-menneskerettigheder-i-iran |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێشێلکردنی مافی مرۆڤ کە لە درێژایی ھێرشی حکوومەتی [[عێراق]] بە سەرکردایەتی حزبی [[بەعسیزم|بەعسی]] عێراقی و لە سال ١٩٦٤ دا ڕوویدا و ھەروەھا لە درێژایی ساڵانی [[شاڵاوی ئەنفال|ئەنفال]] دا وای لێ کرد کە ژیانی خۆی ئامانج پێ ببەخشێ و بە وردبوونەوەی لەسەر ئامانجەکانی توانی بەسەر سەختیەکانی ژیانی دا زاڵ بێت و ببێ بە کەسێکی کاریگەر بۆ نەتەوەکەی. ئاکرەیی بوو بە یەکەم ژنی گەنجی جیھان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کە لە دژی بازرگانی چەکی بچووک و سارد و گرژی جنسی و داماڵێنی چەکی بایۆلۆجیکی و ھێمنی نێونەتەوەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://widad.org/widadwp/about-wa |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104152858/http://widad.org/widadwp/about-wa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104152858/http://widad.org/widadwp/about-wa |date= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ }}</ref> ئەم کارانەی بوو بە ھۆی ئەوەی بتوانێ خەڵاتی نێونەتەوەیی فێفری ساڵی ٢٠١٤ و خەلاتی تایبەتی ٢٠١٣ بۆ پڕکردنەوەی کەڵێنی نێوان کەلتوورانی جیھان لە ڕیگەی وەدیھێنانی فەرھەنگی ھاوژینی وەربگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://forusa.org/blogs/meredith-nicolich/winners-are/13039 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160419121529/http://forusa.org/blogs/meredith-nicolich/winners-are/13039 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419121529/http://forusa.org/blogs/meredith-nicolich/winners-are/13039 |date=١٩ی نیسانی ٢٠١٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://defendinternational.org/?option=com_content&task=view&id=373&Itemid=73/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151119145456/http://defendinternational.org/?option=com_content&task=view&id=373&Itemid=73/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣ دا ئاکرەیی وەکوو ١٠ نەفەری یەکەمی کاندیدی وەرگرتنی [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتی نۆبڵ]] بۆ ئاشتی بوو. [[پەڕگە:Dr. Widad Akrawi Awarded International Pfeffer Peace Prize.jpg|thumb|دوکتۆر ویداد ئاکرەیی لە کاتی وەرگرتنی خەڵاتی فێرر لە ئۆسلۆی نۆروێژ|centre|500px]] ==سەرچاوە== *، «[[:en:Widad Akrawi]]»، ویکی ئینگلیزی. {{reflist}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|کوردستان}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Widad Akrawi}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:نووسەرانی دانمارکی]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:چالاکانی کورد]] [[پۆل:چالاکانی مافی مرۆڤی دانمارکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێفر]] [[پۆل:ژنان بەپێی پیشە]] [[پۆل:ژنە نوسەرەکان بەپێی نەتەوە]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] [[پۆل:چالاکوانە عێراقییەکانی مافەکانی مرۆڤ]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی عێراقی]] [[پۆل:نووسەرانی عێراقی]] [[پۆل:خەڵکی ئاکرێ]] [[پۆل:چالاکوانانە کوردەکانی مافی مرۆڤ]] bqpk49hyk661ijevhpdjyqedoe2n59r 0 123953 1700130 1548939 2026-11-03T10:36:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1700130 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{coord|14|S|139|E|type:waterbody|display=title}} [[File:Gulf of Carpentaria-MODIS 250m.jpg|thumb|وێنەی ئاسمانی کەنداوەکە]] [[File:Gulf of Carpentaria map.png|thumb|250 px|هەڵکەوتەی کەنداوەکە]] '''کەنداوی کارپێنتاریا''' ({{ بە ئینگلیزی|Gulf of Carpentaria}}) کەنداوێکی تەنکاوە و لاکێشەییە لە [[دەریای ئارافۆرا]] و [[ئۆقیانووسی ئارام]] کە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی [[ئوسترالیا]] هەڵکەوتووە. ئەم کەنداوە ٤٩١ کیلۆمەتر پان و ٥٩٥ کیلۆمەتر درێژە و پانتاییەکی نزیک بە ٣١٠،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەی هەیە. هەروەها قووڵایی لە قووڵترین شوێنی دەگاتە ٧٠ مەتر. [[File:Gulf-of-Carpentaria-Australia-Otto-Petri-1859-Rotterdam.jpg|thumb|نەخشەیەکی ١٨٥٩ کە ئاماژە بە هەمان ناو دەکات]] ئە، کەنداوە تا چەندین سەدە گرینگی پێ نەدرا بەڵام لە دوای دۆزینەوەی سەرچاوەی سرووشتی وەکوو [[باکسایت]]، [[مەنگەنیز]] و [[مەیگوو]] تێیدا و سوود وەرگرتن لێی لە کۆتایی سەدەی بیستەم ، ئەم کەنداوە گرینگی جیهانی پەیدا کرد، کانزای باکسایتی کەنداوی کارپێنتاریا لە کەنارەکانی ڕۆژهەڵاتی و لە نزیک ویپا دایە. بەشی ڕۆژهەڵاتی کەنداوەکە سەرەتا لە لایەن [[هۆلەند|هۆلەندیەکان]] دۆزرایەوە و [[ویلم یانسێز]] لە ١٦٠٦ ئەم شوێنە گەڕا. [[ئەبێل تاسمان]] بە نۆرەی خۆی بەشی باشوور و ڕۆژاوای ئەم دوورگەیەی لە ١٦٤٤ دا دۆزیەوە، بەم حاڵەشەوە ئەم کەنداوە بە شەڕەفی [[پیتێر دو کارپێنتیێر]]، بەڕێوەبەری [[کۆمپانیای هیندی ڕۆژهەڵاتی هۆلەند]] کە لە ساڵی ١٦٢٨ دا ئەم دەشتە ئاوییەی بینی کرا بە کارپێنتاریا == سەرچاوە == {{Reflist}} *. ([[:en:Gulf of Carpentaria]] لە ویکی ئینگلیزیەوە) {{دەریاکانی جیھان}} {{پۆلی کۆمنز|Gulf of Carpentaria}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئۆسترالیا]] [[پۆل:کەنداوی کارپێنتاریا]] [[پۆل:جوگرافیای خاکەکانی باکوور. ئوسترالیا]] [[پۆل:جوگرافیای کوینزلەند]] [[پۆل:کەنداوەکان]] [[پۆل:کەنداوەکانی ئۆقیانووسی ئارام]] f7y4520frvziuuu9mdwgykknghm8wlk 0 124429 1699659 1291309 2026-11-02T16:05:20Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699659 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = نەیۆمی واتس | image = | caption = نەیۆمی واتس لە نیویۆرک لە ٢٠١٨دا | birth_name = نائۆمی ئێڵێن واتس - Naomi Ellen Watts | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|١٩٦٨|٩|٢٨}} | birth_place = تۆنبرایج، [[کێنت]]، [[ئینگلتەرا]]، {{ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}}<ref>[https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:QVWN-6B9X ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312195808/https://familysearch.org/ark%3A/61903/1%3A1%3AQVWN-6B9X |date=١٢ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> | occupation = خانمەئەکتەر | years_active = ١٩٨٦ تاکوو ئێستا | partner = [[لیەڤ شرێبێر]] (٢٠٠٥ تاکوو ئێستا) | children = ٢ | parents = پیتەر واتس (ئەندازیاری ڕێگا) | relatives = بێن واتس }} '''نەیۆمی ئەلێن واتس''' ({{بە ئینگلیزی|Naomi Ellen Watts}})، ({{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|df=yes|١٩٦٨|٩|٢٨}}) خانمەکتەری [[ئینگلتەرا|ئینگلیز]]ی-[[ئازی|ئوسترالی]]یە.<ref>http://www.contactmusic.com/news-article/watts{{بەستەری مردوو|url=http://www.contactmusic.com/news-article/watts |date=شوباتی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> ==سەرچاوە== {{Reflist}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ژن|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Naomi Watts}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرە ژنە ئوسترالییەکانی تی ڤی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک]] [[پۆل:خەڵکی بەریتانی دوور لە وڵاتی خۆیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز]] [[پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]] 9tmat7vn65zxkhqzhl6mk9wip0x7zeh 0 125026 1699620 1518890 2026-11-02T15:20:15Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699620 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person |name = نیڵ پاتریک هاریس|image = Neil Patrick Harris 2011 (cropped).jpg|birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1973|06|15}}|birth_place = [[ئەلبەکێرکی, نیو مەکسیکۆ]], ئەمەریکا.|years_active = 1988–تا ئێستا|occupation = ئەکتەر ، خانەخوێی تیڤی ، گۆرانیبێژ ، بەرهەمهێنەر ، کەسایەتی کۆمێدی|spouse = {{marriage|[[دەیڤد بورتکا]]|September 2014}}|children = ٢}} '''نیێڵ پاتریک هاریس ''' (بە [[ئینگلیزی]]: Neil Patrick Harris) (لەدایکبووی ١٦ی حوزەیرانی ١٩٧٣) ئەکتەر و گۆرانیبێژ و کەسایەتییەکی کۆمێدیی ئەمریکییە. نیڵ بەهۆی بەشداربوون لە زنجیرەی چۆن بە دایکت شاد بووم ەوە ناسرا کە تیایدا ڕۆڵی باڕنی ستینسنی دەگێڕا لە فیلمەکە دواتریش بۆ چوار [[خەڵاتی ئێمی]] پالێورا بۆ بەرجەستەکردنی ئەم ڕۆڵە. لەئێستا نیڵ خانەنوێی بەرنامەی تەلەڤزیۆنی (Best Time Ever with Neil Patrick Harris)ە. هەروەها نیڵ ڕۆڵی سەرەکی لەفیلمی مۆسیقی (Dr.Horrible's Sing Along Blog)دا بینی و هەروەها ڕۆڵی کەسایەتی خۆشی لەزنجیرەی فیلمی هارۆلد و کومار (٢٠٠٤-٢٠١١). نیڵ بەشداربووە لە فیلمەکانی (Gone Girl) و بەردوو بەشی فیلمی (The Smurfs). [[تایم (گۆڤار)|گۆڤاری تایم]] ناوی هاریسی خستە نێو کاریگەرترین کەسایەتیەکانی ساڵ لەساڵی ٢٠١٠. نیڵ خانەوێی خەڵاتەکانی تۆنی بووە لەساڵانی ٢٠٠٩، ٢٠١١، ٢٠١٢ و ١٣. جگە لەمەش خانەنوێی ئاهەنگی خەڵاتی ئێمی بووە لەساڵانی ٢٠٠٩ و ٢٠١٣ و خانەخوێی خەڵاتەکانی ئۆسکار بوو لەساڵی ٢٠١٥، ئەمەش نیڵی کردە یەکەم پیاوی هاوڕەگەزباز کە خانەخوێی نمایشەکە بکات. == ژیانی سەرەتایی == هاریس لە ئەلبەکێرکی، نیو مەکسیکۆ لەدایکبووە و لە ڕویدسۆ، نیو مەکسیکۆ ژیاوە، لەگەڵ برا گەورەکەی و خێزانەکەی دایکی شیڵا و باوکی ڕۆناڵد جین هاریس کاری پارێزەریان کردووە خاوەنی ڕێستورانێک بوونە. هاریس لەساڵی ١٩٩١ خوێندن تەواو دەکات و دەردەچێت. == ژیانی پیشەگەری == [[پەڕگە:Neil Patrick Harris by Gage Skidmore.jpg|thumb|هاریس لەساڵی ٢٠٠٨، فیستیڤاڵی کۆمیک کۆن، سان دێگۆ، کالیفۆرنیا]] === فیلم === هاریس ژیانی پیشەگەری وەک ئەکتەری منداڵ دەستپێکردووە لە ستەیجێکی شانۆ لە نیو مەکسیکۆ. دواتر لەساڵی ١٩٨٨ بەشداربوو لەفیلمی (Clara's Heart). فیلمەکە بووە هۆی ئەوەی هاریس بپاڵێورێت بۆ یەکەم خەڵاتی خۆی لەژیانیدا ئەویش [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]] بوو. هاریس یەکەم ڕۆڵی لەتەمەنی گەنجی لە فیلمی (Animal Room) بوو لەساڵی ١٩٩٥. داوتریش بەشداربوو لە زنجیرەی فیلمەکانی هارۆلد و کومار کە پێکهاتبوون لە چوار فیلم. لەساڵی ٢٠١٠ هاریس ڕۆڵی دەنگی دیک گرەیسن/نایتوینگی کرد لە فیلم کارتۆنی (Batman: Under The Red Hood) و بیگڵ لو لە فیلمی (Cats and Dogs). لەهەمان ساڵدا بەشداربوو لە فیلمی سەربەخۆی (The Best & Brightest). داوتریش لەهەردوو بەشی فیلمی (The Smurfs) دەرکەوت و لە فیلمی (Gone Girl) لەپاڵ ئەکتەر [[بێن ئەفلێک]] دەرکەوت. لە ٢٢ی فێبرایەری ٢٠١٥، هاریس خانەخوێی ئاهەنگی ٨٧ەمین خەڵاتی ئۆسکاری کرد و بووە یەکەم پیاوی هاوڕەگەزباز کە ئەم ئەرکەی پێ بسپێردرێ. === تەلەڤزیۆن === لەساڵی ١٩٨٩، هاریس ڕۆڵی منداڵێکی دەبینی لە زنجیرەی (Doogie Howser , M.D) کە دواتر بووە هۆی پالاوتنیشی بۆ خەلاتی گۆڵدن گڵۆب. هاریس دیارترین ڕۆڵی سەر تیڤی لە زنجیرەی (How I Met Your Mother) بوو کە تیایدا چوار جار بۆ خەلاتی ئێمی پاڵێورا بۆ ڕۆڵەکەی، و جۆری زنجیرەکەش زنجیرەکی [[کۆمێدیای دۆخی (سیتکەم)|سیتکەم]]<nowiki/>ی بوو. لەساڵی ٢٠١٥ش بووە خانەخوێی بەرنامەی تەلەڤزیۆنی (Best Time with Neil Patrick Harris). === جادوو === هاریس هەوادارێکی جادووگەریە، وەک کارەکتەرەکەی خۆی لە فیلمی (How I Met Your Mother)کە لەوێشدا سەرۆکی یەکێتی قەڵای جادووگەرانی [[هۆڵیوود]]ە. هاریس لەساڵی ٢٠٠٦ بووە براوەی پێشبرکێی تانین ماجیک و لەساڵی ٢٠٠٨ بووە خانەخوێی پێشبڕکێی جیهانی جادوویی لە ٢٠٠٨. == ژیانی تایبەتی == [[پەڕگە:DavidBurtkaNeilPatrickHarrisHWOFSept2011.jpg|left|thumb|هاریس لەگەڵ مێردەکەی دەیڤد بورتکا لە ئاهەنگێک بۆ ناونانی لەسەر شەقامی ناوبانگی هۆڵیوود، ٢٠١١.]] هاریس لە نۆڤەمبەری ٢٠٠٦ ئەوەی ڕاگەیاند کە ئەو کەسێکی هاوڕەگەزبازە و گوتیشی "من خۆشحاڵم کە من کەسێکی هاوڕەگەزبازمو سەربەرزم بە ناسنامەی خۆم کە بەدڵی خۆم دەژیم". هاریس کەسێکە گومانی هەیە لەبوونی خوا و بڕوای بە ئاینیش نییە. هاریس لە سێپتێمبەری ٢٠٠٧ لەگەڵ مێڕدەکەی دەیڤد بورتکا ئامادەبوو لە ئاهەنگی خەڵاتەکانی ئێمی. هاریس لەبەرنامەی (Ellen Degenres) ئەوەی راگەیاد کە پەیوەندیەکەی لەگەڵ بورتکا لە ٢٠٠٤ دەستیپێکردووە، و لە ساڵی ٢٠١٤ ئەوەی ڕاگەیاند کە لەگەڵ بورتکا چاوەروانی دووانەیەکن لەڕێگای دایکێکی ترەوە بەمشێوەیە کوڕەکەیان گیدین سکۆت و کچەکەیان هارپەر گرەیس لە ١٢ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٠ لەدایکبوون. دوای ئەوەی یاسای مارەیی هاوڕەگەزباز بەیاسایی کرا لەساڵی ٢٠١١، هاریس و بورتکا لەڕێگای تویتەر ئەوەیان ڕاگەیاند کە بوونەتە هاوسەری یەکتر، و ئەوەشیان گوتبوو کە ئەوان پێنچ ساڵ لەمەوبەر ئەم کارەیان کردبوو بەڵام چاوەڕوانی بە یاسابوونی مارەیی هاوڕەگەزبازی کردبوو. هاریس و بورتکا خانوێکیان لە هارلێم کری لەساڵی ٢٠١٣ لەنیویۆڕک کە ئەو گەرەکە بوو چەندین ساڵ لێی پێکەوە بوون. == سەرچاوەکان == *[https://en.wikipedia.org/ ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|شانۆ|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Neil Patrick Harris}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کۆمیدیاکارەکان لە شاری نیویۆرک]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی]] [[پۆل:گۆرانیبێژەکانی شاری نیویۆرک]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:جادووگەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنیی لە نیویۆرک]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:سیناریۆنووسە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] 9vjs6hpg1mbfxbrvff75brub06qrn2x 0 125718 1699655 1519289 2026-11-02T16:02:58Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699655 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''نەھەنگی سپی''' ({{بە ئینگلیزی|Beluga whale}}) گیانەورێکی [[شیردەر]]ی دەریایە، بچووکترین جۆری نەھەنگەکانی سەر گۆی زەویە. شێوەی بە دۆلفین دەچێت رەنگی سپیە بەلام جیا لە نەھەنگەکانی تر پەڕەی مەلەکردنیلەسەر پشتدا نیە. [[پەڕگە:Baluga Whales.jpg|وێنۆک|نەهەنگى سپى]] == ژیان == لە ھاویندا لە ئاوە زۆر ساردەکاندا دەژیت بە تایبەت لە کەنارەکانی سەرووی [[ئالاسکا]] و باکووری رووسیا و [[کەنەدا]] لە زەریای سەھۆڵبەندی [[جەمسەری باکوور]]. لە زستاندا لە بەر بەستەڵەک و سەرمای دژوار ئەم شوێنانە بەجێ دێڵێ و کۆچدەکات بۆ لێوارەکانی [[فەرەنسا]] و گرینلاند. [[پەڕگە:Cetacea range map Beluga.png|وێنۆک|شوێنى بلاوبوونەوە]] == شێوە == نەھەنگی سپی چوار تا شەش مەترە درێژە. کێشەکەی لە نێوان یەک تا یەک تەن و نیوە. لە ھەردوو شەویلاگی ناو دەمیدا نزیکەی ھەشت تا دە ددان ھەن. بۆ مەلەکردن پەڕەکانی تەنیشتی وەک سەوڵ بەکاردێنێت. ھەستی بیستنی زۆر بەھێزە , ٣٥ تا ٥٠ ساڵ دەژیت. خۆراکی نەھەنگی سپی زیاتر بریتیە لە گۆشتی ماسی لە جۆری سەلەمۆن و رەنکە ھەروەھا زیندەوەری دەریاییەکان وەک ئەختەپوت وھی تر. == زاووزێ == نێرو مێی نەھەنگی سپی لە تەمەنی دوای چوارساڵیدا باڵغ دەبن بۆ زاووزێ. ماوەی ئاوس بوونی مێینەکەی١٤ تا ١٥ مانگە. ھەر سێ ساڵ جارێک بێچووە منداڵێکی دەبێت. بۆ ترەکان مێینەی نەھەنگەکە دەچێتە ئاوە فینکەکانی رێژگەی رووبارەکان یان کەنداوەکان. رەنگی بێچووەکەی سپی نیە بەڵکو بۆری مەیلەو شینە. ئەو بێچووە یەک ساڵ لەسەر شیری گوانی دایکی دەژیت تا ددان دەردەکات. پاش ئەوە ووردە ماسی ناو دەریاکان دەخوات. == ڕەوشت == نەھەنگی سپی گیانەوەرێکە بە ڕەوە و بەکۆمەڵ دەژیت ھەر ڕەوە نەھەنگێک لە نزیکەی دوو تا بیست وپێنج نەھەنگ پێکدێت. زۆر ئارەزووی لە یاریکردنە ھەندێک جار بۆ خۆشی و یاری ھاوشانی کەشتیەکانی دەریا مەلە دەکا. لە ناو گۆمە دروستکراوەکانی باخچەی ئاژەڵاندا نەھەنگی سپی زۆر خۆشەویست و سەرنجراکێشە. رەفتاری ژیرانەیەو حەز بە تەماشاکردنی جولانەوەی مرۆڤەکان دەکات. [[پەڕگە:Delphinapterus leucas in shallows.jpg|وێنۆک|لەکاتى یارىکردندا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * https://en.wikipedia.org/wiki/Beluga_whale * بەرنامەی زانیاری گشتی (ئەنسکلۆپیدیای [[زارۆ تیڤی]]) {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران|ژینناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Delphinapterus leucas}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:بڕبڕەداران]] [[پۆل:گیانلەبەران]] [[پۆل:شیردەرەکانی ئاسیا]] [[پۆل:شیردەرەکانی ئەوڕووپا]] [[پۆل:شیردەرەکانی ئەمریکای باکوور]] [[پۆل:گواندارانی ئەورووپا]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لەلایەن پیتەر سیمۆن پالاسەوە]] i3q3tzgds26ov7npzxe435p2bskdu58 0 125973 1700028 1527086 2026-11-03T05:45:33Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700028 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پۆپەشمین''' [[تەنراو]]ێکی تەنک و [[شاش]] و [[زبر]]ە. [[جۆڵا]]، لە [[لۆکە]] یان [[کەتان]] یان [[ئاوریشم]] ئەیچنێ. کەسێ بنوێ ئەشێ بۆ خۆداپۆشین بیدا بە خۆیدا.<ref>[http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf بەدەم ڕێگاوە گوڵچنین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170111151845/http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ }} - کتێبی یەکەم، [[نەوشیروان مستەفا ئەمین]]، چاپی یەکەم - ٢٠١٢.</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:جلوبەرگ]] [[پۆل:جۆڵایی]] 73yrx9f3utu2euk125pql286wkxo38p 0 126531 1699781 1653836 2026-11-02T19:38:31Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699781 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەسنەزان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کسنزان}}<br>{{lang-en| Kasnazan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارۆچکە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = One of the Rides in the Majdi mall amusement park.jpg | شرۆڤەی_وێنە = یەکێک لە یارییەکان لە پارکە گەشتیارییەکەی ماجدی لاند لە کەسنەزان | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.2009| 44.14235}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی کەسنەزان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2009| 44.14235 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٫٢٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٦،٦٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەسنەزان''' یەکێکە لە شارۆچکەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. کەسنەزان ناوەندی [[ناحیەی کەسنەزان]]ە. ئەم شارۆچکەیە ١٠کم لە ناوەندی شاری [[ھەولێر]] دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ١٥٪ دانیشتووانی کەسنەزان پەنابەری [[ڕۆژاوای کوردستان]]ن لەگەڵ کەمینەیەک لە پەنابەرانی کوردانی باکوور و ڕۆژھەڵات. == ناو == * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == جوگرافیا == شارۆچکەی '''کەسنەزان''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[پیڕەش]]. * لە باشوورەوە شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[کانی شاوێرد]]. * لە ڕۆژاواوە شاری [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کەسنەزان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/5207981686 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * دروستبوون یاخود بوونی «کەسنەزان» بە بەشارۆچکە، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی (١٩٧٩)و دوای ڕاگواستنی خەڵکی گوندنشین لە گوندەکانیانەوە بۆ ئۆردۆگا زۆرەملێکان لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ی پێشووەوە، «کەسنەزان»یش یەکێک بوو لەو ئۆردۆگایانانە. * لە ساڵی ٢٠٠٢دا کەسنەزان فراوان و گەورە بوو، بووە شارۆچکە و ھەروەھا بووە ناوەندی ناحیەی کەسنەزان. == ئابووری == شارۆچکەی کەسنەزان خاوەنی ناوچەی پیشەسازی تایبەتە کەبە (پیشەسازیی کەسنەزان) دەناسرێت، دەکەوێتە ڕێگای نێوان کەسنەزان-بنەسڵاوە؛ و ئەو شارۆچکەیە خاوەنی چەند ناوچەیەکی گەشت و گوزارییە وەکوو [[سەیرانگەی دڵۆپە]]. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] mbxr4bh4zi2ls24jv6pzk4rhtocp0uu 0 127018 1699535 1549013 2026-11-02T13:35:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1699535 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{Orphan|date=شوبات ٢٠٢٠}} {{ھەتیو|date=حوزەیران ٢٠١٧}} }} {{Infobox model |name=كێیت ئه‌پته‌ن |image=Kate Upton at G-Star 2014.jpg |caption=كێیت له‌ 2014 |native_name= |native_name_lang= |birth_name=كاثرين ئيليزەبێث ئەپتەن {{Birth date and age|df=yes|1992|06|10}} [[St. Joseph]]، [[ميشيگەن]]، {{flag|USA}} |birth_date=<!-- {{Birth date and age|df=yes|1986|01|6}} |birth_place=[[St. Joseph]]، [[ميشيگەن]]، {{flag|USA}} |death_date=<!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|birth YYYY|birth MM|birth DD}} --> |death_place= |death_cause= |residence= |nationality={{flag|USA}} |other_names= |ethnicity=سپی |citizenship= |alma_mater= |occupation= {{flatlist| *نمایشكار *ئه‌كته‌ر }} |years_active=٢٠٠٨- ئێستا |known_for= |spouse=<!-- {{marriage|name|start|end}} --> |partner=[[مارك سانچێز]](٢٠١١)<br />[[شۆن كەومز]](٢٠١٣)<br />[[شۆن فێريس]](٢٠١٣)<br />[[بلێيك گريفين]](٢٠١٣)<br />[[ماكسيم چمەركۆڤسكيی]]( ٢٠١٣ )<br />[[جەستن ڤەرلاندەر]](2013-به‌رده‌وامن) |children= |parents=جێف ئەپتەن (باوك)<br />شێلى (دایك) |relatives= |height=178 سم |weight=64 كگ |hair_color=زه‌رد |eye_color=شین |measurements=99-71-91.5 سم |dress_size=38 (قیاسی یه‌كیه‌تی ئه‌وروپا) |collar= |suit= |shoe_size=39 (قیاسی یه‌كیه‌تی ئه‌وروپا) |agency= |module= |website=[http://kateupton.com/ Official website] }}'''کێیت ئەپتەن''' ([[ئینگلیزی]]: Kate Upton) لەدایکبووی ١٠ی حوزەیرانی ١٩٩٢. نمایشکاری جلووبەرگ و ئەکتەری ئەمریکییە.<ref>https://web.archive.org/web/20140804215811/http://www.vogue.com/voguepedia/Kate_Upton</ref> کێیت بە دەرکەوتنەکانی سەر گۆڤاری (Sports Illustrated Swimsuit Issue) دەناسرێتەوە. لەساڵی ٢٠١٤ بۆیەکەمینجار وەک ئەکتەرێک بۆ ڕۆڵی سەرەکی لەفیلمی (The Other Woman) دەردەکەوێت.<ref>[[:en:The Other Woman (2014 film)|https://en.wikipedia.org/wiki/The_Other_Woman_(2014_film{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})]]</ref><ref>[[imdbtitle:2203939|http://www.imdb.com/title/tt2203939/]]</ref> == ژێدەرەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Kate Upton}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]] [[پۆل:زیندووان]] b4o4jw6nxb0xqn4ylpggsed1r3kv7lf 0 128407 1700030 1688663 2026-11-03T05:45:53Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700030 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{Infobox video game | title = Pokémon Go | image = | caption = | developer = [[Niantic, Inc.|Niantic]] | publisher = Niantic | series = ''[[Pokémon (video game series)|Pokémon]]'' | engine = [[Unity (game engine)|Unity]] | platforms = [[iOS]], [[Android (operating system)|Android]] | released = {{Collapsible list | title = {{Video game release||July 6, 2016}} | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left; | {{vgrelease new|AUS|July 6, 2016|NA|July 6, 2016{{refn|group=note|name=Regional availability|See the regional availability sub-section for exact nation release dates}}|EU|July 13, 2016{{refn|group=note|name=Regional availability}}|JP|July 22, 2016}} }} | genre = [[Augmented reality game|Augmented reality]] | modes = [[Single-player video game|Single-player]], [[Multiplayer video game|multiplayer]] | producer = | designer = | programmer = | artist = [[Dennis Hwang]] | writer = | composer = [[Junichi Masuda]] }} یاری Pokémon Go کە یارییەکی بێ بەرامبەری مۆبایلە زیرەکەکانە و پشت بە شوێنی بەکارهێنەر دەبەستێت، ڕۆژ بە ڕۆژ بەکارهێنەرانی ڕووی لە زیادبوونە و لە ئێستاشدا گەرمترین هەواڵەکان لەسەر ئەو یارییەن. ئەم یارییە کە یارییەکی ڕاستەقینەی خۆڕاییە، لەسەر بنەمای شوێنی بەکارهێنەر کاردەکات ئەمەش بۆ دۆزینەوەی ئەو دروستکراوانەی کە لە یارییەکەدا بوونیان هەیە. ئەم یارییە لەلایەن کۆمپانیای Niantic ـی ئەمریکی گەشەی پێدراوە و بۆ دروستکردنی یارییەکەش پشت بە بزوێنەری Unity بەستراوە، هەروەها لەلایەن کۆمپانیای Pokémon بڵاوکراوەتەوە.   یارییەکە لەم مانگەدا بڵاوکرایەوە و سەرجەم بەکارهێنەران لە هەردوو سیستمی وەگەڕخەری Android و iOS دەتوانن یاری پێبکەن. ئەم یارییە ڕێگە بە بەکارهێنەر دەدات بۆ گرتن، پێکدادان و هەروەها ڕاهێنانی دروستکراوەکانی ناو یارییەکە، کە ئەم دروستکراوانە ناونراون بە Pokémon. هەروەها یارییەکە سوود لە هەردوو تایبەتمەندی کامێرا و شوێن (GPS) ـی بەکارهێنەر دەبینێت بۆ ئەنجامدانی تەواوی تایبەتمەندییەکانی ناو یارییەکە. Pokémon Go لە بنەڕەتدا یارییەکی بێ بەرامبەر و خۆڕاییە و سەرجەم بەکارهێنەران دەتوانن دایبمەزرێنن لەسەر مۆبایلەکانیان، بەڵام لە هەمان کاتدا پشتگیری لە کڕینی ناوخۆیی دەکات بۆ یارییەکە.   ئەم یارییە بەشێوەیەکی چاوەڕوان نەکراو و زۆر خێرا توانی گەشەبکات، بەشێوەیەک کە لە ماوەیەکی زۆر کەمدا چەندەها تۆماری پێوانەیی شکاند و بوو بە یەکێک لەو ئەپانەی کە زۆرترین جار بەکارهێنراون. لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا پێگەی SimilarWeb چەند ئامارێکی لەسەر بەکارهێنەرانی ئەو یارییە بڵاوکردەوە بە بەراورد لەگەڵ ئەپ و یارییەکانی تر، لە ئامارەکانیشدا دەردەکەوێت کە Pokémon Go لەڕووی بەکارهێنانەوە تۆماری پێوانەیی هەریەک لە فەیسبووک و سناپچات و تویتەری شکاندووە، هەروەها لە یارییەکانیشدا سەرکەوتووە بەسەر یارییەکانی Candy Crush Saga و Clash Royale و Slither.io. {{پۆلی کۆمنز|Pokémon Go}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠١٠|ئیسرائیل|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]] [[پۆل:دەیەی ٢٠١٠ مۆد و رەوتەکان]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆیییە خۆڕایییەکان]] [[پۆل:مشتومڕی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک]] 0jmgxitff9nxveer5hsmk383euiveeg 0 129298 1699490 1549792 2026-11-02T12:19:18Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1699490 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox scientist |birth_name=ژۆزێف لۆدۆڤیکۆ لاگرانژ | name = ژۆزێف لوی لاگرانژ | image = Langrange portrait.jpg | image_size = 200px | caption = ژۆزێف-لوی لاگرانژ | birth_date = {{birth date|df=yes|١٧٣٦|١|٢٥}} | birth_place = [[تورین]] | death_date = {{death date and age|df=yes|١٨١٣|٤|١٠|١٧٣٦|١|٢٥}} | death_place = پاریس | residence = [[پیدمۆنت]]<br/> فەڕانسە<br/> [[پروسیا]] | citizenship = | field = [[ماتماتیک]]<br/> [[فیزیکی ماتماتیکی]] | work_institution = | alma_mater = [[زانکۆی تورین]] | doctoral_advisor = <!--there were no PhDs in Italy at the time--> | academic_advisors = [[لیۆنارد ئۆیلەر]] (epistolary correspondent)<br>[[گۆڤانی باتیستا بێکاریا]] | doctoral_students = <!--there were no PhDs in France before 1808--> | notable_students = [[ژۆزێف فوریە]]<br/> [[گیۆڤانا پلانا]]<br/> [[سیمۆن پۆیسۆن]] | influenced = [[ئێڤاریست گالوا]] | known_for = [[List of things named after Joseph-Louis Lagrange|(see list)]]<br/> [[مکانیکی ئاسمانی]]، [[شیکاریی ماتماتیکی]]<br/> [[بیردۆزی ژمارە]]<br/> [[خوولی پسانۆ]] }} '''ژۆزێف لوی لاگرانژ''' ({{بە فەڕەنسی|Joseph-Louis Lagrange}}) ({{بە ئیتالی|Giuseppe Lodovico Lagrangia}}) (لەدایکبووی [[٢٥ی کانوونی دووەم]] [[١٧٣٦]] لە شاری [[تورین]] ئیتالیا؛ کۆچی دوایی [[١٠ی نیسان]] [[١٨١٣]] لە [[پاریس]])، [[بیرکار]] و [[ئەستێرەناس]]ی [[ئیتالیا]]یی-[[فەڕەنسا|فەڕەنسایی]] بوو. لاگرانژ یەکێک لە ماتماتیکزانە ھەرە گەورەکانی سەدەی ھەژدەھەمە.<ref>W.W. Rouse Ball, 1908 Joseph Louis Lagrange (1736 - 1813)[http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Lagrange/RouseBall/RB_Lagrange.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201222512/https://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Lagrange/RouseBall/RB_Lagrange.html |date= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ }}, A short account of the history of mathematics, 4th ed.</ref> بەشێکی ژیانی لە [[پروسیا]] و بەشێکی لە [[فەڕانسە]] بووە. لەسەر [[بیردۆزی ژمارە|تیۆری ژمارەکان]] و [[میکانیکی ئاسمانی]] خەباتێکی گرینگی کردووە. == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} ==سەرچاوەکان== * [http://www.encyclopedia.com/html/L/Lagrange.asp Lagrange, Joseph Louis: Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, Copyright (c) 2005.] * [https://web.archive.org/web/20110109015232/http://lagrange-bio.net/ A Biography of Joseph Louis Lagrange] * [http://www.daviddarling.info/encyclopedia/L/Lagrange.html Lagrange, Joseph Louis de: The Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy and Space Flight] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ماتماتیک|سیاسەت|فیزیک|کۆمەڵەی خۆر|ژن|فڕینی بۆشایی|گەردوون|زانست|فەڕەنسا}} {{ماتماتیکزان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Joseph-Louis Lagrange}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ماتماتیکزانانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ماتماتیکزانانی ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ١٨١٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٣٦]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد]] p8bazvado2cn9x87l7brnn04762q4tc 1699711 1699490 2026-11-02T17:07:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1699711 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox scientist |birth_name=ژۆزێف لۆدۆڤیکۆ لاگرانژ | name = ژۆزێف لوی لاگرانژ | image = Langrange portrait.jpg | image_size = 200px | caption = ژۆزێف-لوی لاگرانژ | birth_date = {{birth date|df=yes|١٧٣٦|١|٢٥}} | birth_place = [[تورین]] | death_date = {{death date and age|df=yes|١٨١٣|٤|١٠|١٧٣٦|١|٢٥}} | death_place = پاریس | residence = [[پیدمۆنت]]<br/> فەڕانسە<br/> [[پروسیا]] | citizenship = | field = [[ماتماتیک]]<br/> [[فیزیکی ماتماتیکی]] | work_institution = | alma_mater = [[زانکۆی تورین]] | doctoral_advisor = <!--there were no PhDs in Italy at the time--> | academic_advisors = [[لیۆنارد ئۆیلەر]] (epistolary correspondent)<br>[[گۆڤانی باتیستا بێکاریا]] | doctoral_students = <!--there were no PhDs in France before 1808--> | notable_students = [[ژۆزێف فوریە]]<br/> [[گیۆڤانا پلانا]]<br/> [[سیمۆن پۆیسۆن]] | influenced = [[ئێڤاریست گالوا]] | known_for = [[List of things named after Joseph-Louis Lagrange|(see list)]]<br/> [[مکانیکی ئاسمانی]]، [[شیکاریی ماتماتیکی]]<br/> [[بیردۆزی ژمارە]]<br/> [[خوولی پسانۆ]] }} '''ژۆزێف لوی لاگرانژ''' ({{بە فەڕەنسی|Joseph-Louis Lagrange}}) ({{بە ئیتالی|Giuseppe Lodovico Lagrangia}}) (لەدایکبووی [[٢٥ی کانوونی دووەم]] [[١٧٣٦]] لە شاری [[تورین]] ئیتالیا؛ کۆچی دوایی [[١٠ی نیسان]] [[١٨١٣]] لە [[پاریس]])، [[بیرکار]] و [[ئەستێرەناس]]ی [[ئیتالیا]]یی-[[فەڕەنسا|فەڕەنسایی]] بوو. لاگرانژ یەکێک لە ماتماتیکزانە ھەرە گەورەکانی سەدەی ھەژدەھەمە.<ref>W.W. Rouse Ball, 1908 Joseph Louis Lagrange (1736 - 1813)[http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Lagrange/RouseBall/RB_Lagrange.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201222512/https://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Lagrange/RouseBall/RB_Lagrange.html |date= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ }}, A short account of the history of mathematics, 4th ed.</ref> بەشێکی ژیانی لە [[پروسیا]] و بەشێکی لە [[فەڕانسە]] بووە. لەسەر [[بیردۆزی ژمارە|تیۆری ژمارەکان]] و [[میکانیکی ئاسمانی]] خەباتێکی گرینگی کردووە. == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} ==سەرچاوەکان== * [http://www.encyclopedia.com/html/L/Lagrange.asp Lagrange, Joseph Louis: Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, Copyright (c) 2005.] * [https://web.archive.org/web/20110109015232/http://lagrange-bio.net/ A Biography of Joseph Louis Lagrange] * [http://www.daviddarling.info/encyclopedia/L/Lagrange.html Lagrange, Joseph Louis de: The Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy and Space Flight] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ماتماتیک|سیاسەت|فیزیک|کۆمەڵەی خۆر|ژن|فڕینی بۆشایی|گەردوون|زانست|فەڕەنسا|ئیتاڵیا}} {{ماتماتیکزان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Joseph-Louis Lagrange}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ماتماتیکزانانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ماتماتیکزانانی ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ١٨١٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٣٦]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد]] 0iklx6cpqp3crhl7pnigj76a99dl0gh 14 129545 1699857 1143618 2026-11-02T21:03:40Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699857 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Desserts}} [[پۆل:خواردنەکان]] [[پۆل:جۆرەکانی خۆراک]] 4goe7vyiadfknh8g5b2f9byrq6pjwgs 0 129727 1699717 1699413 2026-11-02T17:08:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1699717 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox book |name=کێڵگەی ئاژەڵان |title_orig=Animal Farm: A Fairy Story |image=Kelgay Azhalakan barg.jpg |caption= |author=[[جۆرج ئۆروێڵ]] |illustrator= |cover_artist= |country= |genre= |published= |media_type= |pages=112 <!-- First edition page count preferred --> |isbn=<!-- First released before ISBN system implemented --> |dewey=٨٢٣/.٩١٢ ٢٠ |congress=PR6029.R8 A63 2003b |oclc=٥٣١٦٣٥٤٠ | followed_by = | preceded_by = }} '''کێڵگەی ئاژەڵان''' (بە [[ئینگلیزی]]: Animal Farm) ڕۆمانێکی [[جۆرج ئۆروێڵ]]ەوە، لە ساڵی ١٩٤٤ نووسراوە. ئۆروێڵ کاتێک نووسینەکە تەواو دەکات و دەیەوێت چاپی بکات، چاپخانەکانی بەریتانیا داواکەی ڕەت دەکەن، لەبەرەوەی دەیانزانی ئۆروێل لەڕێگەی ئەو کتێبەیەوە ڕەخنەیەکی توند لە دەرەنجامەکانی شۆڕشی ئۆکتۆبەر و سۆڤیەتی سەردەمی ستالین دەگرێت. بەڵام دواجار دەزگایەکی چاپ و بڵاوکردنەوە لە [[ئینگڵتەڕا]] بڕیاری بڵاوکردنەوەی کتێبەکە دەدات و کتێبەکە دەخرێتە بازاڕ. ئافرەتی خاوەن چاپخانەکە، ھەڕەشە لە مێردەکەی دەکات ئەگەر ئەو کتێبە دژ بە سۆڤیەت و دژە ستالینیزمە چاپ بکا، ئەوا جێی دەھێڵێ و جیادەبێتەوە، بەڵام خاوەنی چاپخانەکە لە ١٧ی ئابی ١٩٤٥ چاپ دەکات. یەکەمین چاپی بریتی دەبێت لە ٤٥٠٠ کۆپی کە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا دەفرۆشرێت. کاتێک خاوەن چاپخانەکە لە ساڵی ١٩٧٣ یادەوەرییەکانی خۆی دەنووسێتەوە، ئەوە ڕادەگەیەنێ کەوا ٩ ملیۆن کۆپی لەم کتێبە فرۆشتووە! == کەسایەتییەکانی نێو ڕۆمانەکە == * '''ماجۆر''': پیرە بەرازێکە، خاوەنی بیرۆکەی شۆڕشەکەیە، ڕۆلی دامەزرێنەری حیزبە سیاسییەکانی ناو کۆمەڵگە دەبینێت. * '''ناپلیۆن''': کەسایەتییە شەڕانگێزە سەرەکییەکەی چیڕۆکەکەیە، ڕۆلی دکتاتۆرێک دەبینێت و مەبەستی کورسی دەسەڵاتە. * '''سنۆبڵ''': سەرۆکی ڕاستەقینەی کێڵگەکەیە، لەگەڵ ناپلیۆن دوژمنی یەکترین، لە دوای سەرکەوتنی شۆڕشەکەوە ناپلیۆن ئینقیلابی بەسەردا دەکات و دەریدەکاتە دەرەوەی کێڵگەکە. * '''بەرازەکان''': ڕۆڵی ئەو دەستە و گرووپانە دەبینن کە دەسەڵات قۆرغ دەکەن. * '''مستەر فریدریک''': خاوەنی کێڵگەی (بنشفیڵد)ـە، دراوسێی کێڵگەی ئاژەڵەکانە. * '''سکویلەر''': بەرازێکی قەڵەوی باڵاکورتە، دەستی ڕاست و چاوەش و نۆکەری ناپلیۆنە. * '''بۆکسەر''': ئەسپێکە، بەڕێزە، بەھێزە، سادەیە، لەسەرخۆیە، ھەموو ئاژەڵەکان خۆشیان دەوێت، لە چیڕۆکەکەدا ڕۆڵی چینی چەوساوە دەبینێت. * '''کڵۆفەر''': ئەسپێکی مێیە، ھاوڕێی بۆکسەرە، لە چیڕۆکەکەدا ڕۆڵی ئەو توێژە دەبینێ کە باوەڕیان بە دەسەڵات نییە و ناشتوان ڕووبەڕووی ببنەوە. * '''بنیامین''': تاقە گوێدرێژی ناو کێڵگەیە، تەمەنی زۆرە، تا کۆتایی چیڕۆکەکە دەمێنێتەوە. سەری خۆی بە ھەموو کێشەیەکەوە نایەشێنێت. ڕۆڵی ئەو توێژە دەبینێت کە بە درێژایی تەمەنیان لە ژێر باری چەوسانەوەدان. * '''مۆڵی''': جوانە ماینێکە ھەر خەریکی خۆ ڕازاندنەوە و شانازی بەخۆکردنە. ڕۆڵی چینی دەوڵەمەند دەبینێ کە تەنھا بیر لە خۆشی ژیانی خۆیان دەکەنەوە. == چیڕۆکی ڕۆمانەکە == لە کێڵگەیەکی ئاژەڵاندا کە ھەموو ئاژەڵەکان حاڵیان زۆر خراپە و ھەمیشە دەچەوسێنرێنەوە و ھیچ مافێکیان نییە، دەست بە دانانی یاسا و بنەما و حزب دەکەن لە نێوخۆیاندا و بە چەند قۆناغێک شۆڕشێک بەرپا دەکەن و مرۆڤەکان لە کێڵگەکە دوور دەخەنەوە. بەڵام دەرەنجام ئەوە نابێ کە چاوەڕوانیان دەکرد، بەڵکو چەند کۆمەڵێکی فێڵباز لەژێرەوە خەریکی پلانگێڕی و دەستگرتن بەسەر دەسەڵاتدا دەبن. == وەرگێڕانی کوردی == * '''ئەحمەد دەشتی''' لە فارسییەوە بۆ کوردی لە ژێر ناونیشانی '''قەڵای ئاژەڵان''' لە ساڵی ٢٠٠٢ بڵاوکراوەتەوە. * '''سەعید سەیدی''' لە ئینگلیزیەوە بۆ کوردی لە ژێر ناونیشانی '''مەزرای ئاژەڵان''' لە ساڵی ٢٠١٢ بڵاوکراوەتەوە. * '''عومەر ئەمین''' لە عەرەبییەوە بۆ کوردی لە ژێر ناونیشانی '''کێڵگەی ئاژەڵەکان''' لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە. *'''ئەدیب نادر''' لە ئینگلیزیەوە بۆ کوردی لە ژێر ناونیشانی '''مەزرای''' '''ئاژەڵان''' لە ساڵی ۲۰۰۸ بڵاوکراوەتەوە. == سەرچاوەکان == * چاپی کوردیی ڕۆمانەکە * ویکی ئینگلیزی * [https://web.archive.org/web/20170713121817/http://www.sparknotes.com/lit/animalfarm/ ماڵپەڕی Spark Notes] * [https://web.archive.org/web/20170919205934/https://www.goodreads.com/book/show/7613.Animal_Farm ماڵپەڕی Good Reads] {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|شانشینی یەکگرتوو|ڕووسیا|ھونەرەکان|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Animal Farm}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی جۆرج ئۆروێڵ]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٤٥]] [[پۆل:ڕۆمانە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:کێڵگەی ئاژەڵان]] [[پۆل:پشیلە لە وێژەدا]] [[پۆل:وێژەی سیاسی]] [[پۆل:ڕۆمانە بەریتانییەکانی ١٩٤٥]] [[پۆل:ڕۆمانە بریتانیایییەکان کە کراونەتە فیلم]] [[پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە کۆمیک]] [[پۆل:ڕۆمانەکان لەبارەی پشیلەوە]] [[پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە یاری ڤیدیۆیی]] g5g5yk8cwcvelzchh07i71y5to19k1s 0 130263 1700090 1400297 2026-11-03T08:35:24Z Ravan 7844 1700090 wikitext text/x-wiki [[داڕێژە:مۆسیقای کوردستان]] '''حەیران''' لە ڕووی ماناوە واتە (ھۆگربوون یان شەیدابوون)، شێوە ئاوازێکی کوردییە کە بە شیعر و پەخشان دەوترێت، حەیران شێوازێکی میللی ھەیە. حەیران دووجۆری ھەیە مەجلیسی و سەرچیایی. زۆرجار ناوەڕۆکی حەیران بریتی دەبێت لە گێڕانەوەی چیڕۆکێک.<ref name=":0">حەیران (چەمک. ناوەڕۆک. سەرهەڵدان)، نووسینی غەفوور مەخمووری، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، هەولێر-٢٠٠١ (کتێب).</ref> حەیران لەناوچەکانی دەشتی [[ھەولێر]] و [[مەھاباد]] باوە. وشەی حەیران وەک دانەیەکی فەرهەنگی مانای (سەرسوڕماو، سەرگەردان، بەڵاگێڕ) دەگەیێنێت، جگە لەوەش واتای جۆرە مەقامێکی کوردی دەبەخشێت کە لەسەر مەقامی بەیات دەگوترێت. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەخمووری|یەکەم=غەفوور|سەردێڕ=حەیران؛ چەمک، ناوەرۆک، سەرهەڵدان|بڵاوکەرەوە=ئاراس|ساڵ=٢٠٠١|شوێن=هەولێر|پەڕەکان=٢٠}}</ref> وشەی حەیران بۆ ئەم بابەتە شیعرە بە کار ئەهێنرێ کە بە شێوەی کرمانجی خواروو "سۆرانی" هەڵئەبەسترێ و زیاتر لە ناوچەکانی هەولێر و کۆیە و ڕەواندز و مەهاباد و سنە، بە تایبەت لەنێو خێڵەکاندا باوە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=خەزنەدار|یەکەم=مارف|سەردێڕ=کێش و قافیە لە شیعڕی کوردیدا|بڵاوکەرەوە=الوفا|ساڵ=١٩٦٢}}</ref> ناوەڕۆکی حەیران دەکرێت دڵداری، ئایینی، مێژوویی، بەزم و ڕابواردن، پێداھەڵدان، سێکس، دەردی پیری یان وەسیەت و ڕاسپاردە بن.<ref name=":0"/> == حەیرانبێژانی کورد == وەک بەشێک لە حەیرانبێژانی بەناوبانگ دەتوانین ئاماژە بدەینە: خدر گردگراوی، سەعید باداوەیی، نادر سیان، جەمیل عەلیاوەیی، عومەر گاوەرەیی، ئەحمەد حەیران و ... <ref name=":0" /> ==ناوچەی باوبوونی حەیران == حەیران لە ناوچەکانی موکریان، قەرەچۆغ، بێژنگ بەسەر، کەندیناوە، زوورگە زراو، شەمامک، ھەولێر، سەفین، ھەیبەت سوڵتان، ڕایات، زینۆی شێخان، ڕەواندوز، ھەندرێن، زۆزک، گەلی عەلیبەگ، داری سەکران، زۆشناوەتی، پشدەر، بیتوێن، دەشتی دزەیی و ... باوی.<ref name="محەممەد حەمەباقی ١">حەمەباقی، محەممەد، ''مێژووی مۆسیقای کورد''، شەھری کورد: نووسەر، چاپی یەکەم: ١٣٧٥[=١٩٩٦]؛ پ ٨.</ref> == نموونە == نموونەی تێکستی حەیران:<ref>سەعدوڵڵا ئیسماعیل شێخانی، سەربردەی کۆمەڵە حەیران بێژێکی کورد ئەسعەد - ١٩٨٨ لاپەڕە ٢٢.</ref> {{شیعر|حەیران دەرێم: مەخموور لەمن بە نزمە بایە، چاوی گەلە ڕەشە، بسکی بادایە، ئەگەر حەیرانی کاکی خۆتان ناناسن بەژنی گەلە باریکە، پشتێ دەستی و چەرخا ڕوومەتی کوترایە، ئەمن بە خراپی خۆم شک نایێ ئەوڕۆ دانی ھێوارێ بەژنێ باریکەرانە لۆ چی دری لە من دامایە.|(نموونەی حەیرانێکی دەشتی ھەولێر)}} == ئەمانەش ببینە == * [[دەنگبێژی]] * [[حەسەن سیساوەیی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی]] 0ve4qln4xkdm0n4smda5d91jkv9e3ir 1700091 1700090 2026-11-03T08:35:55Z Ravan 7844 1700091 wikitext text/x-wiki {{داڕێژە:مۆسیقای کوردستان}} '''حەیران''' لە ڕووی ماناوە واتە (ھۆگربوون یان شەیدابوون)، شێوە ئاوازێکی کوردییە کە بە شیعر و پەخشان دەوترێت، حەیران شێوازێکی میللی ھەیە. حەیران دووجۆری ھەیە مەجلیسی و سەرچیایی. زۆرجار ناوەڕۆکی حەیران بریتی دەبێت لە گێڕانەوەی چیڕۆکێک.<ref name=":0">حەیران (چەمک. ناوەڕۆک. سەرهەڵدان)، نووسینی غەفوور مەخمووری، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، هەولێر-٢٠٠١ (کتێب).</ref> حەیران لەناوچەکانی دەشتی [[ھەولێر]] و [[مەھاباد]] باوە. وشەی حەیران وەک دانەیەکی فەرهەنگی مانای (سەرسوڕماو، سەرگەردان، بەڵاگێڕ) دەگەیێنێت، جگە لەوەش واتای جۆرە مەقامێکی کوردی دەبەخشێت کە لەسەر مەقامی بەیات دەگوترێت. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەخمووری|یەکەم=غەفوور|سەردێڕ=حەیران؛ چەمک، ناوەرۆک، سەرهەڵدان|بڵاوکەرەوە=ئاراس|ساڵ=٢٠٠١|شوێن=هەولێر|پەڕەکان=٢٠}}</ref> وشەی حەیران بۆ ئەم بابەتە شیعرە بە کار ئەهێنرێ کە بە شێوەی کرمانجی خواروو "سۆرانی" هەڵئەبەسترێ و زیاتر لە ناوچەکانی هەولێر و کۆیە و ڕەواندز و مەهاباد و سنە، بە تایبەت لەنێو خێڵەکاندا باوە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=خەزنەدار|یەکەم=مارف|سەردێڕ=کێش و قافیە لە شیعڕی کوردیدا|بڵاوکەرەوە=الوفا|ساڵ=١٩٦٢}}</ref> ناوەڕۆکی حەیران دەکرێت دڵداری، ئایینی، مێژوویی، بەزم و ڕابواردن، پێداھەڵدان، سێکس، دەردی پیری یان وەسیەت و ڕاسپاردە بن.<ref name=":0"/> == حەیرانبێژانی کورد == وەک بەشێک لە حەیرانبێژانی بەناوبانگ دەتوانین ئاماژە بدەینە: خدر گردگراوی، سەعید باداوەیی، نادر سیان، جەمیل عەلیاوەیی، عومەر گاوەرەیی، ئەحمەد حەیران و ... <ref name=":0" /> ==ناوچەی باوبوونی حەیران == حەیران لە ناوچەکانی موکریان، قەرەچۆغ، بێژنگ بەسەر، کەندیناوە، زوورگە زراو، شەمامک، ھەولێر، سەفین، ھەیبەت سوڵتان، ڕایات، زینۆی شێخان، ڕەواندوز، ھەندرێن، زۆزک، گەلی عەلیبەگ، داری سەکران، زۆشناوەتی، پشدەر، بیتوێن، دەشتی دزەیی و ... باوی.<ref name="محەممەد حەمەباقی ١">حەمەباقی، محەممەد، ''مێژووی مۆسیقای کورد''، شەھری کورد: نووسەر، چاپی یەکەم: ١٣٧٥[=١٩٩٦]؛ پ ٨.</ref> == نموونە == نموونەی تێکستی حەیران:<ref>سەعدوڵڵا ئیسماعیل شێخانی، سەربردەی کۆمەڵە حەیران بێژێکی کورد ئەسعەد - ١٩٨٨ لاپەڕە ٢٢.</ref> {{شیعر|حەیران دەرێم: مەخموور لەمن بە نزمە بایە، چاوی گەلە ڕەشە، بسکی بادایە، ئەگەر حەیرانی کاکی خۆتان ناناسن بەژنی گەلە باریکە، پشتێ دەستی و چەرخا ڕوومەتی کوترایە، ئەمن بە خراپی خۆم شک نایێ ئەوڕۆ دانی ھێوارێ بەژنێ باریکەرانە لۆ چی دری لە من دامایە.|(نموونەی حەیرانێکی دەشتی ھەولێر)}} == ئەمانەش ببینە == * [[دەنگبێژی]] * [[حەسەن سیساوەیی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی]] p9crwglc2ht8kibs5f48v0nftqrgu0g 0 130715 1699654 1519285 2026-11-02T16:02:33Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699654 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Southern right whale.jpg|وێنۆک|نەهەنگێک]] '''نەهەنگ''' یان '''واڵ''' ناوێکی باوە کە بە دەستەیێکی بەربڵاو لە [[گوانداران]]ی خاوەن [[ئاواڵ مناڵ]] کە لە [[زەریا]] دەژین، دەوترێت. == سەرچاوە == * ویکیپیدیای ئینگلیزی {{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران}} {{stub}} {{پۆلی کۆمنز|Whales}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:گوانداران]] [[پۆل:گیانلەبەران]] [[پۆل:گیانلەبەرە زەریاییەکان]] [[پۆل:سێتاسیەکان]] [[پۆل:گرووپە پارافایلێتیکەکان]] n5vt17qcw5depxbe7rzyubzs4jz1jxa 0 130941 1699643 1519114 2026-11-02T15:45:50Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699643 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''نەرمامێری ساماندارانە'''، نەرمامێری کۆمپیوتەر بۆ دەزگای پەخشکردن یان کەسێکی تر دەھێلێتەوە. مافی تایبەتمەندیی ڕۆشنبیر — بەزۆری مافی چاپی کۆدی سەرچاوە، بەڵام ھەندێ جار مافی داھێنان نامە. == سەرچاوەکان == * [//en.wikipedia.org/wiki/Proprietary_software ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|زانستی کۆمپیوتەر}} {{کورت}} {{بێ پۆل|date=نیسان ٢٠١٧}} {{پۆلی کۆمنز|Proprietary software}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:یاسای خاوەندارێتی فکری]] m6d2ycvo4tex5mhg4ome9re61ewz3x2 1699809 1699643 2026-11-02T20:08:21Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1699809 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''نەرمامێری ساماندارانە'''، نەرمامێری کۆمپیوتەر بۆ دەزگای پەخشکردن یان کەسێکی تر دەھێلێتەوە. مافی تایبەتمەندیی ڕۆشنبیر — بەزۆری مافی چاپی کۆدی سەرچاوە، بەڵام ھەندێ جار مافی داھێنان نامە. == سەرچاوەکان == * [//en.wikipedia.org/wiki/Proprietary_software ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|زانستی کۆمپیوتەر}} {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Proprietary software}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:یاسای خاوەندارێتی فکری]] jahl9v9r2jpxl5m7b7bwi9x9ji77j91 0 132407 1699970 1536776 2026-11-03T01:38:41Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1699970 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بێ بەستەر|date=نیسان ٢٠١٧}} {{شێواز}} }} {{ویکیسازی}} ئەدەبی نووسراوی کوردی لە زەمینەی تەنز و گاڵتەدا بەداخەوە زۆر دەوڵەمەند نیە؛ ژمارەی ئەو بەرھەمانەی کە لەم ژانرەدا خوڵقاون و بایەخی ئەدەبی و ھونەری‌یان ھەیە، لە ژمارەی ئەنگوستەکانی دەست زیاتر نین. یەکێ لەم بەرھەمە کەمانە، ڕۆمانێکە بە ناوی 'کەمانچەژەن' کە گوایە لە زمانی ئاڵمانی‌یەوە کراوەتە تورکی و لە زمانی تورکی‌یەوە وەرگەڕاوەتە سەر کوردی. کەمانچەژەن بەسەرھاتی کوڕێکی ھەژارە بە ناوی ئالفرێد موولێر کە ماڵی باوکی بەجێ دەھێڵێ و دەکەوێتە شوێن بەختی خۆی. ئالفرێد ئەگەر لە ماڵی دنیا بێ‌بەشە، خودا بۆی تێ‌ھەڵێناوەتەوە و بەھرەی مۆسیقای پێداوە. ھەر ئەوەش ڕێگەی بۆ خۆش دەکا وردە وردە لە تەنگانە بێتە دەرەوە و بکەوێتە فەرعانە و خۆشی. ئەڵبەتە بەسەرھاتی ئالفرێد موولێری ڤیۆلۆن‌ژەن ئەوندەش سادە و بێ‌گرێ نیە. ئەم چیرۆکە پڕیەتی لە ڕووداوی سەیر و سەمەرەی ئەوتۆ کە لەپەستا خوێنەر دەخەنە پێکەنین. زمانی تەرجەمە کوردی‌یەکەی کەمانچەژەن زۆر ڕوون و ڕەوان و شیرینە؛ دیارە ھەر دەبێ وایش بێ چونکە وەرگێڕی ئەم بەرھەمە، شاعیر و نووسەر و قسەخۆشی بەناوبانگی کورد 'پیرەمێردی نەمر'ە. پیرەمێرد بەوجۆرەی خۆی لە پێشەکی‌ی کتێبەکەدا دەڵێ، کاتێ لە ئەستەمبووڵ دەبێ تەرجەمەی تورکی‌ی ئەم چیرۆکە، بە زنجیرە لە ڕۆژنامەیەکی ئەوسەردەمەدا دەخوێنێتەوە. دوایی کە دەگەڕێتەوە بۆ سلێمانی نوسخەی کامڵی تورکی‌یەکە کە ناوی 'چاڵغی‌چی' بووە پەیدا دەکا و بەرەبەرە وەریدەگێڕێ و بڵاوی دەکاتەوە. لە دوایی‌شا بە شێوەی کتێبێک بە ناوی 'کەمانچەژەن' لە چاپی دەدا(1942). ڕۆمانی کەمانچەژەن بە ڕاوێژێکی کوردانە تەرجەمەکراوە و ئەگەر ناوەکان و زەمینەی فەرھەنگی‌(Cultural context)ی بەرھەمەکە نەبوونایە، دژوار بوو خوێنەر بزانێ کە ئەم چیرۆکە تەرجەمەیە. پیرەمێرد جاری وایە بۆ خۆماڵی‌تر بوونی کارەکە کەڵکی لە ھەندێ وشە و زاراوەی وا وەگرتووە کە بە ھیچ کلۆجێ لەگەڵ ھەل‌ومەرجی ڕۆژاوایی داستانەکە ناگونجێ بەڵام بەم کارە باری گاڵتەی چیرۆکەکەی زیاتر کردووە بە چەشنێ کە خوێنەر کاتێ تووشی ئەم شتانە دەبێ ناتوانێ پێشی پێکەنینی خۆی بگرێ! رۆمانی 'کەمانچەژەن' بە ئاڵمانی ناوی چ بووە و بەرھەمی زەوقی کام تەنزنووسی ئاڵمانە، دیار نیە. مامۆستا پێرەمێرد لە پێشەکی‌ی تەرجەمەکەدا زۆر تاریفی قەڵەمی شیرینی نووسەر ئەکا و لە قەڵەمی گاڵتەنووسانی تری ئورووپا بە تواناتری دەزانێ کەچی ناوی نووسەرەکە ناھێنێ و پێمان ناڵی ئەم نووسەر گەورەیە کێ‌یە! بۆ وەرگێڕانە تورکی‌یەکەش ھەر ئەوەندە دەڵێ کە تەوفیق ناوێکی کوردی کەرکووکی لە ئاڵمانی‌یەوە کردوویە بە تورکی. دڵخۆشی خۆیشی بۆ ئەوە دەربڕیوە کە وەرگێڕی تورکی و کوردی‌ی ئەم بەرھەم ھەردووک کوردن و ناوی ھەردووکیشیان بە ڕێکەوت 'تەوفیق'ە. ئه‌م کورته‌ ڕۆمانه‌ له‌ نووسینى نووسه‌رى نه‌مساوى فرانز گریلپارسته‌ر ([[:en:Franz Grillparzer|Franz Grillparzer]]) به‌ زمانى ئه‌لمانى نووسیویه‌تى ([[:de:Der arme Spielmann|Der arme Spielmann]]) و به‌ ناوى The Poor Fiddler بۆ زمانى ئینگلیزى وه‌رگێردراوه‌. 'کەمانچەژەن' کە یەکێ لە بەرھەمە کۆنەکانی مێژووی تەرجەمەی کوردی‌‌یە و دەگەڕێتەوە بۆ نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەم، ئێستەش بەرھەمێکی تەڕ و پاراوە و خوێندنەوەی ئەم چیرۆکە پڕ لە گاڵتە و گەپە ھەم مایەی شادی و پێکەنینە، ھەم دەرسنامەیەکە بۆ ئەوانەی گەرەکیانە فێری وشە و زاراوە و ڕێزمانی ڕەسەنی کوردی بن، ھەم ئەوەندەی لەباران‌دا ھەیە _ لەباری زمانەوە_ ببێ بە سەرمەشقێکی باش بۆ وەرگێڕانی کورد! {{تووڵی دەروازە|کتێب}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ڕۆمانەکان]] 2k2f2dcvp9q71uc4f6iwy69xf9oti43 0 132668 1699523 1464917 2026-11-02T13:09:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1699523 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = کورتە مێژوویەکی کات | image = A Brief History of Time written by Stephen Hawking.jpg | caption = | author = [[ستیڤن ھۆکینگ]] | country = [[بەریتانیا]] | language = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | subject = گەردوونناسی | published = ١٩٨٨ ([[Bantam Books|Bantam Dell Publishing Group]]) | media_type = چاپکراوە ([[Hardcover]] and [[Paperback]]) | pages = ٢٥٦ | isbn = 978-0-553-10953-5 | dewey = ٥٢٣٫١ ٢١ | congress = QB981.H377 1998 | oclc = ٣٩٢٥٦٦٥٢ |followed_by =}} '''''کورتەمێژوویێکی کات: لە تەقینەوە گەورە تا کونی ڕەش''''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: A Brief History of Time) پەرتووکێکی [[زانست]]ی گشتیفام (popular-science) سەبارەت بە گەردوونناسی لە [[فیزیک|فیزیکزانی]] [[بەریتانیا|بەریتانی]] [[ستیڤن ھۆکینگ|ستیڤن ھۆکینگە]] کە بۆ یەکەمین بار لە ساڵی ١٩٨٨ لە چاپ دراوە. ئەم پەرتووکە بەناوی پڕخوێنترین و زۆرترین خوێندنەوە لە شاخەی [[گەردوونناسی]] ناسراوە. تاکوو ساڵی ١٩٩٣ ئەم پەرتووکە بە زیاتر لە ٣٣ زمانی جیھانی وەرگێڕاو و چاپ کراوە. ھۆکینگ لە پەرتووکەکەیدا ھەوڵدەدات چەمکە فیزیایییەکان دەربارەی پێکھاتەکان، سەرەتا و پەرەسەندنی [[گەردوون]] سادە بکاتەوە و ڕوونیان بکاتەوە، ھەروەھا ھەوڵیداوە وەڵامی زۆربەی پرسیارەکانی پەیوەست بە گەردوون و [[فیزیای ھاوچەرخ]] بداتەوە. [[ستیڤن ھۆکینگ]] چەمکی بۆشایی، [[کات]]، [[کێشکردن]]، سادەترین پێکھاتەی گەردوون کە کوارکەکانن، ڕوون کردەوە، تێپەڕ بە [[تیۆری]]یە زانستییە ئاڵۆزترەکان وەک [[تیۆریی تەقینەوە گەورەکە]] و [[چییەتیی کونی ڕەش]]. فیزیاناسە بەریتانییەکە ھەوڵی دا دوو لە گرنگترین تیۆرییە زانستییەکان کە بۆ وەسفکردنی گەردوون بەکاردێن، سادە بکاتەوە، کە ئەوانیش تیۆریی ڕێژەیی بۆ وەسفکردنی تەنە ئاسمانییەکان و تەنە قەبارە گەورەکانە، و میکانیکی کوانتەم کە بۆ وەسفکردنی [[گەردیلە]]کان و [[ئەتۆم]]ەکان و تەنە تاڕادەیەک بچووکەکان بەکاردێت. لە کۆتایی پەرتووکەکەیدا، باسی لە لێکۆڵینەوە و ھەوڵەکانی کردووە بۆ کۆکردنەوەی ھەردوو تیۆرییەکە بۆ گەیشتن بە یەک تیۆری بۆ وەسفکردنی ھەموو شتێک کە لە گەردووندا ڕوودەدات. پەرتووکەکە بە خێرایی بوو بە یەکێک لە پڕفرۆشترین پەرتووکەکان؛ لە ماوەی ٢٠ ساڵدا زیاتر لە ١٠ ملیۆن دانەی لێ فرۆشرا. ھەروەھا بۆ ماوەی زیاتر لە ٥ ساڵ لە [[پێڕست]]ی پڕفرۆشترین پەرتووکەکانی ڕۆژنامەی [[سەندەی تایمز]]دا مایەوە. تا ساڵی ٢٠٠١ پەرتووکەکە بۆ ٣٥ زمان وەرگێڕدرابوو، و ئێستا گەیشتووەتە ٤٠ زمان.<ref>https://web.archive.org/web/20170323131320/https://web.archive.org/web/20110514230003/http://map.gsfc.nasa.gov/universe/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20161122123112/https://books.google.com/books?id=yLy4b61rfPwC</ref><ref>https://books.google.com/books/about/Quantum_Generations.html?hl=ar&id=ELrFDIldlawC#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180915001829/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1549770/Hawking-to-experience-zero-gravity.html</ref> == بڵاوکردنەوە == [[پەڕگە:Simon Anthony Mitton 13-04-11.JPG|وێنۆک|[[سیمۆن میتۆن]]، سەرنووسەری چاپخانەی [[زانکۆی کامبریج]]]] لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٣، ستیڤن ھۆکینگ بۆ یەکەمجار لەگەڵ سایمۆن میتۆن، سەرنووسەری بەشی پەرتووکە فەلەکییەکانی چاپخانەی زانکۆی کامبریج، باسی لە نیازەکانی کرد بۆ نووسینی پەرتووکێکی زانستی دەربارەی گەردوونناسی و فیزیا بۆ کەسانی غەیرەپسپۆڕ. میتۆن بە گومانەوە پێشوازی لەمە کرد دوای ئەوەی چاوی بە ڕەشنووسی پەرتووکەکەیدا خشاند کە ژمارەیەکی زۆر ھاوکێشەی بیرکاریی ئاڵۆزی تێدابوو کە بەس بوو بۆ لەناوبردنی ئارەزووی ھەر خوێنەرێکی ناپسپۆڕ بۆ کڕینی پەرتووکەکە. میتۆن ئامۆژگاریی ھۆکینگی کرد کە ئەگەر دەیەوێت بگاتە خوێنەری غەیرەپسپۆڕ، دەبێت واز لە ھەموو ھاوکێشە بیرکارییەکان بھێنێت و تەنھا یەک ھاوکێشە بھێڵێتەوە، کە ھۆکینگ لە پێشەکی پەرتووکەکەیدا باسی کردووە و دەڵێت ئاگادار کراوەتەوە کە ھەر ھاوکێشەیەکی بیرکاری بینووسێت، دەبێتە ھۆی کەمکردنەوەی ژمارەی خوێنەران بۆ نیوە. ھۆکینگ ڕازی بوو کە تەنھا یەک ھاوکێشە بنووسێت و ھاوکێشەی ڕێژەیی ئەنیشتاینی ھەڵبژارد: E = mc². سەرەڕای ئەوە، پەرتووکەکە ژمارەیەک وێنە و نموونەی لەخۆگرتبوو کە بۆ ڕوونکردنەوە و گەیاندنی بیرۆکەکەی بەکاری ھێنابوون.<ref>White, Michael and John Gribbin (1992). Stephen Hawking: a life in science. Viking Press. (ردمك 978-0670840137).</ref> == ناوەڕۆک == ھۆکینگ لە پەرتووکەکەیدا «کورتەیەک لە مێژووی کات: لە تەقینەوە گەورەکەوە تا کونە ڕەشەکان» ھەوڵدەدات بابەتە فیزیایییەکان وەک کوارک، چەمکی کات، بۆشایی، کێشکردن، تیۆریی تەقینەوە گەورەکە، کونە ڕەشەکان و قووچەکە ڕووناکییەکان ڕوون بکاتەوە و سادەیان بکاتەوە. ھۆکینگ لە یەکێک لە چاوپێکەوتنەکانیدا ڕای گەیاند کە ئامانجی سەرەکی پەرتووکەکە گەیاندنی پوختەیەکی گشتی و سادەیە دەربارەی ئەو بابەتانە بۆ کەسانی غەیرە فیزیاناس، سەرەڕای ھەوڵەکانی بۆ چوونە ناو ھەندێک ھاوکێشەی بیرکاریی ئاڵۆزەوە. لە چاپی پەرتووکەکەدا لە ساڵی ١٩٩٦، ھۆکینگ باسی لە ئەگەری گەشتکردن بەناو کاتدا کرد، ھەروەھا چییەتیی کرمەچالەکان (wormholes) و ئەگەری دۆزینەوەی گەردوونێک بەبێ ھیچ نیشانەیەک بۆ سەرەتای کات تێیدا. == فیلم == لە ساڵی ١٩٩١، [[ئیرۆل مۆریس]] فیلمێکی بەڵگەنامەیی دەربارەی ھۆکینگ بە ھەمان ناوی پەرتووکەکەوە دەرھێنا، بەڵام فیلمەکە ژیاننامەیی بوو نەک وەشانی وێنەیی پەرتووکەکە.<ref>https://web.archive.org/web/20180318143542/http://www.imdb.com/title/tt0103882/</ref> == ئۆپێرا == [[ئۆپێراخانەی میترۆپۆلیتانی نیوویۆرک]] گرێبەستێکی بۆ کۆنسێرتێک لە وەرزی ٢٠١٥–٢٠١٦ واژوو کرد کە لەسەر پەرتووکەکەی ھۆکینگ بوو. بڕیار بوو کۆنسێرتەکە لەژێر سەرپەرشتیی مۆسیقار ئۆزڤالدۆ گۆلیخۆڤ بێت بە [[مۆسیقا]]یەک لە نووسینی [[ئەلبێرتۆ مانگویل]] و بەرھەمھێنانی [[ڕۆبێرت لۆپاج]]. بەڵام ئۆپێراکە گۆڕدرا پێش ئەوەی کۆنسێرتەکە بە تەواوی ھەڵبوەشێنرێتەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20170622131338/http://www.ledevoir.com/culture/actualites-culturelles/313037/un-nouveau-robert-lepage-au-met</ref><ref>https://web.archive.org/web/20181015233150/https://www.nytimes.com/2016/11/29/arts/music/osvaldo-golijovs-new-opera-for-the-met-is-called-off.html?mcubz=1</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[دیزاینی مەزن]] * [[بیردۆزی ھەموو شتێک (فیلم)]] == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} * بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «[[:fa:تاریخچە مختصر زمان|تاریخچە مختصر زمان]]»، ویکیپیدیای فارسی (٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧). * بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «[[:en:A Brief History of Time|A Brief History of Time]]»، ویکیپیدیای ئینگلیزی (٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧). == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20220125225437/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=205 وێنەیانێک لە یەکەمین وەشانی پەرتووکی لە '' کورتە مێژوویەکی کات''] {{تووڵی دەروازە|کتێب|فیزیک|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:کتێبەکانی ١٩٨٨]] [[پۆل:کتێبە فیزیکییەکان]] [[پۆل:کتێبەکان بە زمانی ئینگلیزی]] gnujhputrh08t6lkiy3nv3wi4h262e4 0 133559 1699478 1699056 2026-11-02T12:15:27Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699478 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''عەبدوڵڵا بن ئەحمەد بن بەشیر بن زەکوان بن عومەر'''، ({{بە عەرەبی|عبدالله بن أحمد بن بشیر بن ذکوان بن عمر}})، ساڵی ١٧٣ی کۆچی لە دایک بووە، شێخی ئیقڕاء بوو لە [[شام]]، قورئانی لە [[ئیبن عامر شامی]] گێڕاوەتەوە، فەرموودەشی گێڕاوەتەوە، پەرتووکی (أقسام القران وجوابھا) و (ما یجب علی قارئ القران عند حرکة لسانە) داناوە. دەگووترێت کە [[ھیشام بن عەمماڕ|ھیشام]] وتاربێژ بوو و ئیبن زەکوانیش پێشنوێژی لە نوێژەکان دەکرد یان جێگری بوو. لە ساڵی ٢٤٢ کۆچی دوایی کردووە.<ref>[http://www.alukah.net/culture/0/84927/#_ftn5 شبکە الالوکە] </ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.iid-quran.com/MenTarajem/Trajeem4.php |سەردێڕ=تراجم |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170313111827/http://www.iid-quran.com/MenTarajem/Trajeem4.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قیڕائاتەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|قورئان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٧٨٩]] 2mumjuvfz8n0m2hqk4wq9yvdptcwnb2 0 133618 1699477 1699060 2026-11-02T12:15:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699477 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}} '''ئیدریس بن عەبدولکەریم حەدداد بەغدادی'''، ({{بە عەرەبی|إدریس بن عبدالکریم الحداد}})، نازناویشی ئەبولحەسەن، یەکێکە لە دوو گێڕەوەکەی [[خەلەفی دەیەم]]، ئیمامێکی موتقین و موجەووید بوو خەڵکی لە دوورەوە دەھاتن بۆ لای لەبەر ئیتقانەکەی، لە لای خەلەف و (محمد بن حبیب الاشمونی) خوێندوویەتی، حەدیسیشی گێڕاەوەتەوە و باوەڕپێکراویش بووە. لە ساڵی ٢٩٣ یان ٢٩٤ـی کۆچی مردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.iid-quran.com/MenTarajem/Trajeem10.php |سەردێڕ=تراجم |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی شوباتی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170220194718/http://www.iid-quran.com/MenTarajem/Trajeem10.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>[http://www.alukah.net/culture/0/89755/ شبکە الالوکە]</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قیڕائاتەکان}} {{بێ پۆل|date=نیسان ٢٠١٧}} {{تووڵی دەروازە|مێژووی ئیسلام|قورئان|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{قورئان-کۆلکە}} sy22agqnblww7q7pax08v5hp4flanx0 0 133619 1699475 1699062 2026-11-02T12:14:47Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699475 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}} '''ئیسحاق بن ئیبڕاھیم بن عوسمان بن عەبدوڵڵا مەروەزی'''، ({{بە عەرەبی|إسحاق بن إبراهيم بن عثمان بن عبدالله المروزي}})، ناسناویشی ئەبوو یەعقوب، یەکێکە لە دوو گێڕەوەکەی [[خەلەفی دەیەم]]، لای خەلەف و (الولید بن مسلم) قورئانی خوێندووە، ئیسحاق زۆر چاک بوو لە خوێندنەوە دا ئەگەرچی بێجگە لە قیڕائەتی خەلەف قیڕائەتی تری نەدەزانی. لە ساڵی ٢٨٦ـی کۆچی مردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.iid-quran.com/MenTarajem/Trajeem10.php |سەردێڕ=تراجم |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی شوباتی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170220194718/http://www.iid-quran.com/MenTarajem/Trajeem10.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>[http://www.alukah.net/culture/0/89482/ شبکە الالوکە]</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قیڕائاتەکان}} {{بێ پۆل|date=نیسان ٢٠١٧}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە|قورئان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} aiiu3n3h2pny7wbmopbkygl197tdpzo 0 136466 1699792 1536683 2026-11-02T19:40:21Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە) 1699792 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox spaceflight | name = جونۆ | image = Juno spacecraft model 1.png | image_caption = | mission_type = خوولانەوە لە دووری مووشتەری (کەیوان) | operator = تاقیگەی جووڵانی فیشەکدار | Harvard_designation = | COSPAR_ID = | SATCAT = | mission_duration = ٦ ساڵ | spacecraft_bus = | manufacturer = [[تاقیگەی جووڵانی فیشەکدار]] | dry_mass = | launch_mass = | dimensions = | power = ٤٠٠ وات | launch_date = ٥ی ئابی ساڵی ٢٠١١؛ کاژێر ٨ د. ن | launch_rocket = ئەتڵەس 5 551 (AV-029) | launch_site = [[وێستگەی ھێزی ئاسمانیی کەیپ کاناڤێراڵ|کەیپ کاناڤێراڵ]] [[دەرچوونی ئاڵۆژی ٢٦ی کەیپ کاناڤێرال-LC-41]] | last_contact = | decay_date = | orbit_epoch = | orbit_reference = [[خولگەی مووشتەری]] | orbit_regime = [[خولگەی ناوەندی مووشتەری]] | = | orbit_apoapsis = | orbit_inclination = | orbit_eccentricity = | orbit_period = | orbit_RAAN = | orbit_arg_periapsis = | orbit_mean_anomaly = | orbit_mean_motion = | saites = https://www.missionjuno.swri.edu/ | instruments =}} '''کەشتیی ئاسمانیی جونۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Juno}}) گەڕانی ئامێرێکە کە شوێنکەوتە و پڕۆژەی دەزگای [[ناسا]]یە کە لە چوارچێوەی پڕۆژەی سنووری نوێیە (بە ئینگلیزی: New Frontiers program)لە بۆ دۆزینەوە و ئاشکراکردنی زانیاری دەربارەی مووشتەری، تێچووی پڕۆژەکە ھەتا ڕەوانەکردنی ٧٠٠ میلیۆن دۆلار بوو ھەتا ساڵی ٢٠٠٩، ئەوە بوو لە ٥ی ئابی ساڵی ٢٠١١ لەناو دڵی مووشەکی ئەتڵەس٥ تەقێندرا و لە ڕێگەدا بوو تا گەشتە ھەسارەی مووشتەری لە ٤ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٦ گەشتە ھەسارەی مووشتەری. == ئامانجە زانستییەکان == * ئاشکراکردنی بوونی ڕەنگی ناوکرۆکی سەختی نەگۆری ناو دڵی مووشتەری * زانینی ڕێژەی ئاو، نەوشدار، و گازی میسان لە کەشوھەوای مووشتەری * لێکۆڵینەوە و خوێندن دەربارەی [[ھەوا]]ی مووشتەری * دیاریکردنی سەرچاوەی ئاسمانی موگناتیسیی مووشتەری * رێوشوێنی پلە و ڕێژە لەسەر پشتێنەی جەمسەری موگناتیسیی مووشتەری [[پەڕگە:Juno flight path-ar.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی وردەکاری لەسەر چۆنیەتی ڕۆشتن و کاتی جونۆ لەناو کۆمەڵەی خۆر]] == سەرچاوەکان == * [https://www.nasa.gov/mission_pages/juno/main/index.html ماڵپەڕی جونۆ] * [http://spaceflight101.com/juno/spacecraft-information/ زانیاری دەربارەی جونۆ -- لە ماڵپەڕی کەشتییە ئاسمانییەکان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905031745/http://spaceflight101.com/juno/spacecraft-information/ |date= ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ }} * [https://www.missionjuno.swri.edu/orbit/ ڕووپۆش و زانیاری لە ماڵپەڕی فەرمی دەزگای ناسا] * [https://www.google.com/doodles/juno-reaches-jupiter ئاھەنگ و خۆشی گووگڵ لە کاتی گەیشتنی ئامێری جونۆ بۆ مووشەری] * [https://www.nasa.gov/mission_pages/juno/spacecraft/index.html جونۆ ئامێرە و ئامڕازە _ ماڵپەڕی ناسا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170509053559/https://www.nasa.gov/mission_pages/juno/spacecraft/index.html |date= ٩ی ئایاری ٢٠١٧ }} * [https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2008-222 پرۆژەی جونۆ] {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠١٠|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Juno (spacecraft)}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ناسا]] [[پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان]] [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٢٠١١]] 3rledcyomyumruk6389he3kzfbqg3v4 0 137064 1699793 1548977 2026-11-02T19:40:31Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە) 1699793 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Magellan - artist depiction.png|وێنۆک|وێنەیەکی فەنی کەشتی ئاسمانی ماجێلان لەسەر هەسارەی زوهرە]] '''ماجێلان''' کەشتیەکی ئاسمانیە و دروستکرایە لە لایەن دەزگای [[ناسا]] وە ھەر لە لایەن ئەو دەزگایەشەوە رەوانەی دەرەوەی زەوی کرایە لە ڕێکەوتی ٤ی ئایاری سالی ١٩٨٩ رەوانە کرا، بارستەی ئەو ئامێرە ١٠٣٥ کیلۆگرام بوو، ئەوە ٤م ئامێری سەرکەوتووی دەزگای بۆشایی ئاسمانی ئەمەریکی [[ناسا]] بوو کە رەوانەی ھەسارەی [[ڤینوس]]ی بکا. == وێنەکانی == [[پەڕگە:VenusAnimation.ogv|وێنۆک|چەندین وێنەی لێکدراوی هەسارەی زوهرە کە لەلاینە کەشتی ئاسمانی ماجێلان گیرایە]] <gallery> پەڕگە:Maxwell Montes of planet Venus.jpg|وێنۆک|یەکەمین خالی ھەسارەی زوھرە کە لالەین کەشتی ئاسمانی ماجێلان گیرایە پەڕگە:Aphrodite Terra on Venus.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی ئاسایی سەر رووی ھەسارەی زوھرە پەڕگە:Magellan Venus globes.jpg|وێنۆک|٥ وێنەی ھەسارەی زوھرە کە لەلاینە کەشتی ئاسمای ماجێلان گیرایە پەڕگە:Alpha Regio.jpg|وێنۆک|وێنەی بورکان لە ناوچەی ئەلفا لەسەر ھەسارەی ڤینوس </gallery> {{تووڵی دەروازە|گەردوون|فڕینی بۆشایی|کۆمەڵەی خۆر}} {{پۆلی کۆمنز|Magellan (spacecraft)}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:ناسا]] [[پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان]] [[پۆل:گەردوون]] mucv2esga5twojy0c5orvy99w8svahm 0 138046 1699790 1548978 2026-11-02T19:40:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1699790 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Mars Reconnaissance Orbiter.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی خولگەڕی لێکۆڵینەوەی مەریخ]] '''خولگەڕی لێکۆلینەوەی مەریخ''' (بە [[ئینگلیزی]]: (Mars Reconnaissance Orbiter (MRO)، خولگەڕەکە تایبەت بوو بە لێکۆڵینەوە و زانیاری وەرگرتن و ئاشکراکردنی نھێنییەکانی ھەسارەی [[مەریخ]]، ئەو خولگەڕە لە ١٢ ئابی ساڵی ٢٠٠٥ رەوانەی دەرەوەی [[زەوی]]کرا، کێشی ئەو ئامێرە نزیکی ٢ تەن دەبوو، کە قورسترین ئامێری مرۆڤایەتی بوو بەو کێشە زۆرە بنێردرێتە ھەسارەی [[مەریخ]]. ئەو خولگەڕە ھەموو پێداویستیەکان و ئامێرەکانی لەسەر بوو، ئەو خولگەڕە دەگەڕا بە دوای دۆزینەوەی [[ئاو]] لەسەر [[مەریخ]]، ئەگەر ھاتوو رۆژێکیش بوونی ھەبووبێ، لەگەڵ ئەوەش دەگەڕا بۆ ئەوەی شوێنی پێی [[مرۆڤ]] بدۆزێتەوە لەسەر [[مەریخ]] ئەگەر ھەبێت. [[پەڕگە:MarsVictoriaCrater2.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی دەمی ڤیکتۆریا کە نیشان دەدا ئامێری [[ئاپرتوونتی]] لە کوێیە]] == ناردنی == کەشتی ئاسمانی (خولگەڕی مەریخ) نزیکی ٧٢٥ میلیۆن دۆلاری تێدا خەرجکرا، گەیشتە خوولگەی ھەسارەی [[مەریخ]] لە ١٠ تشرینی دووەمی سالی ٢٠٠٦ == ئەمانەش ببینە == # [[سپیریت]] # [[ئاپرتوونتی]] # [[کیوریاستی]] # [[فینێکس]] # [[مارس ٢]] # [[مارس ٣]] == سەرچاوە == [https://web.archive.org/web/20170905125050/http://www.msss.com/ مالپەری مالین لەبۆ زانستی بۆشای ئاسمان] {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠٠٠}} {{کەشتییە ئاسمانییەکانی ھەسارەی بارام}} {{پۆلی کۆمنز|Mars Reconnaissance Orbiter}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان]] [[پۆل:گەردوون]] 05qnteecqb09acz5x2rbniwibj2hen7 1 138720 1699491 541159 2026-11-02T12:19:20Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1699491 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[ژۆزێف لوی لاگرانژ]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=541158 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110109015232/http://lagrange-bio.net/ زیاد کرا بۆ http://lagrange-bio.net/ تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:١٥، ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ژۆزێف لوی لاگرانژ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1699490 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171201222512/https://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Lagrange/RouseBall/RB_Lagrange.html بۆ http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Lagrange/RouseBall/RB_Lagrange.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:١٩، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) bu2iog6r892w8731khner4udtar6s8c 1 138773 1699582 614548 2026-11-02T14:47:08Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1699582 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 3 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[ھاروون ڕەشید]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=541350 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110527220826/http://www.bawazir.com/Abbasid-caliphate/haroun-al-rasheed.htm زیاد کرا بۆ http://www.bawazir.com/Abbasid-caliphate/haroun-al-rasheed.htm *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20101111083749/http://www.al-eman.com/License.htm زیاد کرا بۆ http://www.al-eman.com/License.htm *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150801041514/http://abbasid.org/ زیاد کرا بۆ http://www.abbasid.org/ تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٣٦، ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[ھاروون ڕەشید]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=614547 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111110045605/http://www.ashraaf.biz/vb/forumdisplay.php?f=75 بۆ http://ashraaf.biz/vb/forumdisplay.php?f=75 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:١٦، ٦ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاروون ڕەشید]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1699581 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211013091157/https://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Harun_al-Rashid_BEA.htm بۆ http://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Harun_al-Rashid_BEA.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٤٧، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) 6vyx3r8zzb4ldz8sg0a5kqw17dqufrp 0 139036 1699456 1699221 2026-11-02T12:09:47Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699456 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-ڕێکخراوە}} '''دەزگای توێژینەوەی بۆشاییی کۆریا''' (بە [[کۆری]]: 한국항공우주연구원) ڕێکخراوەیەکی بۆشایییە لە [[کۆریای باشوور]]، نوسینگەی سەرەکیی لە شاری [[دایجۆن|دایجونە]]. بەشدارە لە تەقاندنی مووشەکی بۆشاییی کۆریا، و پڕۆژەی پێشتری لە ساڵی ١٩٩٩ ناردنی مانگی دەستکردی ئەریرانغ بوو. ئەم دەزگایە لە ساڵی ١٩٨١، بەدیاریکراوی لە سەرەتای دروستبوونی کۆریا دامەزرا. ئاژانسەکە لە ساڵی ١٩٨٩ دامەزراوە. پێش ئەوەی کۆریای باشوور لە ساڵی ١٩٩٢دا ببێتە ئەندام لە پەیمانگەی ئەندازیاریی پێشکەوتوو (IAE)، زیاتر سەرنجی لەسەر تەکنەلۆژیای بۆشایی ئاسمان بوو. لە ئایاری ٢٠٢٤ەوە، کـاری (KARI) پەیمانگەیەکی توێژینەوەی بەستراوەیە بە بەڕێوەبەرایەتیی ئاسمانی و بۆشاییی کۆریاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=Retrieved 4 June 2024. |سەردێڕ=بەهمین یۆنگ (٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤). «נاسای کۆریایی' دەزگای بۆشایی ئاسمان، لە وەزارەتی زانست دامەزرا... پەیمانگەی توێژینەوەی بۆشایی ئاسمان و پەیمانگەی فەلەکناسییش خرانە سەر» |ناونیشان=https://www.segye.com/newsView/20240108514061}}</ref> == پاشخان == کاری (KARI) لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٩ وەک پەیمانگایەکی توێژینەوەی بۆشایی نیشتمانی دەستی پێکرد، بە مەبەستی بەشداریکردن لە گەشەپێدانی تەندروستی ئابووریی نیشتمانی و باشترکردنی ژیانی خەڵک لە ڕێگەی لێکۆڵینەوەی نوێ، پێشکەوتنی تەکنەلۆژی، گەشەپێدان و بڵاوکردنەوە لە بواری زانست و تەکنەلۆژیای ئاسمانی و گەردوون.<ref>Greeting address. (2016). Korea Aerospace Research Institute. retrieved from https://www.kari.re.kr/eng/sub01_01.do</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=[대덕특구를 가다] ② 항공우주연구원 '세계 7대 우주강국 견인'|ناونیشان=https://www.hankyung.com/article/202209124108Y|ئیش=[[Korea Economic Daily|کۆریای ئیکۆنۆمیک دەیلی]]|زمان=Korean|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251009005724/https://www.hankyung.com/article/202209124108Y|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> توێژینەوەکانی لە باڵەخانەیەکی کاتیدا دەست پێکرد، و نزیکەی ٣٠ فەرمانبەری هەبوو. لە ساڵی ١٩٩٢ وەک ئاژانسێکی تایبەتمەند بۆ پشکنینی کوالێتیی لەژێر یاسای بەرزکردنەوەی گەشەپێدانی پیشەسازیی ئاسمانیی وەزارەتی بازرگانی، پیشەسازی و وزە دەستنیشانکرا، و لە تشرینی دووەمی ١٩٩٦ بوو بە دامەزراوەیەکی سەربەخۆ بە ناوەکەی پەیمانگای توێژینەوەی ئاسمانیی کۆریا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=창립 30년 항공우주연구원 "우주 향한 꿈 실현하자"|ناونیشان=https://www.yna.co.kr/view/AKR20191008143500063|ئیش=[[Yonhap News|یۆنھاپ]]|زمان=Korean}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠١ ناوی گۆڕدرا بۆ ناوەی ئێستای پەیمانگای توێژینەوەی ئاسمانیی کۆریا. لە ساڵی ٢٠٠٨ خرایە ژێر سەرپەرشتی ئەنجومەنی توێژینەوەی تەکنەلۆژیای بنەڕەتی لە وەزارەتی پەروەردە، زانست و تەکنەلۆژیا. لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندیداربوونی گۆڕدرا بۆ ئەنجومەنی توێژینەوەی نیشتمانیی زانست و تەکنەلۆژیا. لە کانونی یەکەمی ٢٠١٦ وەک ئاژانسێکی تایبەتمەندی گەشەپێدانی فەزایی نیشتمانی هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=항공우주연구원 창립 30년..."우주 탐사 우리 손으로"|ناونیشان=https://www.yna.co.kr/view/AKR20191007066600063|ئیش=[[Yonhap News|یۆنھاپ]]|زمان=Korean}}</ref> [[پەڕگە:G_SA-COMS_01.jpg|ڕاست|وێنۆک|200x200پیکسڵ|مانگی دەستکردی پەیوەندییەکان، زەریا و کەشناسی COMS-I]] {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" role="presentation" |'''ئەرکە سەرەکییەکان''' |- |<nowiki>- ئەنجامدانی توێژینەوە بنەڕەتی و جێبەجێکراوەکان لە تەکنەلۆژیای ئاسمانی و بۆشایی</nowiki> # گەشەپێدانی فڕۆکەی تەکنەلۆژیای پێشکەوتوو، هەڵسەنگاندن و تاقیکردنەوەی فڕۆکە، و پشتیوانیکردنی پروژەکانی گەشەپێدانی نیشتمانی # توێژینەوە و گەشەپێدانی سیستەمی گشتگیر و تەکنەلۆژیای سەرەکیی فڕۆکە، مانگی دەستکرد، و ھەڵگرى ھەڵدانی فەزایی # پشتیوانیکردنی دابینکردنی سیاسەتی گەشەپێدانی ئاسمانیی نیشتمانی، دابەشکردن، و بڵاوکردنەوەی زانیارییەکانی تەکنەلۆژیای ئاسمانی # گەشەپێدان و KSLV (ھەڵگرەکانی ھەڵدانی بۆشایی کۆریا) و بەگەڕخستنی ناوەندی بۆشایی - ئەنجامدانی ئەرکە ڕاسپێردراوەکان لەلایەن حکومەتەوە و پشتیوانیکردنی گەشەپێدانی سیاسەتەکان # گەشەپێدانی تەکنەلۆژیا بۆ دڵنیابوونەوە لە سەلامەتی و کوالێتیی ئاسمانی، و ڕاگرتنی پەسەندکردنی کوالێتیی یاسایی و سیستەمەکانی پەسەندکردنی دانپێدانراوی نێودەوڵەتی # دامەزراندن و پشتیوانیکردنی سیاسەتی گەشەپێدانی ئاسمانیی نیشتمانی و بڵاوکردنەوەی زانیاری لەسەر تەکنەلۆژیای ئاسمانی - پشتیوانیکردنی پیشەسازییەکان و گواستنەوەی تەکنەلۆژیا # بەکارهێنانی هاوبەشی دامەزراوە و کەلوپەلەکانی تاقیکردنەوە لەگەڵ پیشەسازی و ئەکادیمیا، و ڕاهێنانی زانایان و ئەندازیاران # گواستنەوەی تەکنەلۆژیا لە توێژینەوە و گەشەپێدان و ئامادەکاری بۆ پشتیوانی بازرگانیکردن |} == وێنە == <gallery> پەڕگە:P_R_KSR-1_02.jpg|هەڵدانی KSR-I پەڕگە:P_R_KSR-2_05.jpg|KSR-II لەسەر پلاتفۆرمی هەڵدان پەڕگە:액체추진과학로켓(KSR-III).jpg|KSR-III پەڕگە:나로호(KSLV-I)_발사대_기립_(3).jpg|KSLV-1 پەڕگە:KSLV-II_Nuri_Launch_2021-10-21.jpg|KSLV-2 پەڕگە:스마트무인기_(5).jpg|فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی تیڵت ڕۆتۆری ژیر </gallery> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * ماڵپەڕی فەرمیی کاری ([https://web.archive.org/web/20110113174954/http://www.kari.re.kr/ کۆری] / [http://www.kari.re.kr/eng.do ئینگلیزی]) * [https://web.archive.org/web/20051126033714/http://www.astronautix.com/country/korsouth.htm پڕۆژە ئاسمانییەکانی کۆریای باشوور] لە ئەنسیکلۆپیدیا ئاسترۆنۆتیکا {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆریای باشوور|فڕینی بۆشایی}} {{پۆلی کۆمنز|Korea Aerospace Research Institute}} [[پۆل:دەزگاکانی بۆشایی]] [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:ئاژانسە حکوومییەکانی کۆریای باشوور]] cfzfwbw4k954kjhv0a8pr6y2wdwgeup 0 139832 1699896 1536686 2026-11-02T22:33:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1699896 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''کەشتیی ئاسمانیی بۆشاییی منداڵان''' (بە [[ئینگلیزی]]:Iskra -5_ یان Space Kidz India) یەکێکە لەو کەشتییانەی کە قوتابییانی [[ھیند]] و [[ڕووسیا]] بە ھاوکاریی یەکتری دروستی دەکەن. == پڕۆژەکە == لە ئێستادا قوتابییانی ئاژانسی (Space Kidz India) بە ھەماھەنگیی پەیمانگای مۆسکۆ بۆ فڕۆکەوانی دیزاینی مانگێکی دەستکردیان تەواوکردووە و وا بڕیارە لە مانگی ١٠ی ساڵی ٢٠١٧ بۆ بۆشاییی ئاسمان ھەڵبدرێت لە ڕێگەی گەیاندنی بۆ نێو [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]، سەرۆکی ئاژانسی ھیندیش ڕایگەیاند کە دروستکردنی ئەم مانگە دەستکردە بەبێ بەشداریی دەزگاکانی بۆشاییگەری حکومی بووە تەنھا لەلایەن ١٢ قوتابیی [[ھیند]]ی ٢٠ قوتابیی [[ڕووسی]] ڕووپۆشکراوە و کێشەکەی ١٫٥ کگم و کەشتییەکەش بە (Iskra -5) ناونراوە. == سەرچاوەکان == * [http://www.spacekidzindia.com/ ماڵپەڕی فەرمیی کەشتیی بۆشاییی منداڵانی ھیند] {{تووڵی دەروازە|گەردوون|ھیندستان}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:ئامێرە گەردوونییەکان]] [[پۆل:گەردوون]] h6gl0xw340i2ij9stmnti3l0ewuv1zy 0 140405 1700006 1545168 2026-11-03T04:36:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1700006 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەناروێ | ناوی_خۆماڵی = Kanaru | ناوەکانی_تر = کەنارو | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کەناروێ.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کەناروێ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی چوارتا]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ١١٢٨ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەناروێ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای چوارتا|ناحیەی چوارتا]] (ناوەند)، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کەناروێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی شوان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بەیانان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ئاژگە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[جوبرەئیل، شارباژێڕ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] nwn4p2l5vwhzpt1arflu6ymb1nkqevs 0 140996 1700154 1545172 2026-11-03T10:40:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1700154 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەنەسوورە | ناوی_خۆماڵی = Kanda Sura | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بەکرەجۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =٧٥٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەنەسوورە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کەنەسوورە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئاوبارە، بەکرەجۆ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی گۆمە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شاری [[سلێمانی]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[عەواڵ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] er71ajssmifhkstrso9ggxl6m5lc1vb 0 140997 1700155 1545173 2026-11-03T10:40:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1700155 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەنەکەوەی ئیسکان | ناوی_خۆماڵی = Kanda Kawa Iskan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بەکرەجۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =٧٦٨ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەنەکەوەی ئیسکان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کەنەکەوەی ئیسکان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سورگەی خواروو]] و لە باشوور لەگەڵ [[فڕۆکەخانەی سلێمانی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[باوەمەردەی خواروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کەنەکەوەی دەواجین]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] b1sp3ly4kxmwfdg90yx3xmefw8ckpmo 0 140998 1700156 1545174 2026-11-03T10:40:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1700156 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەنەکەوەی دەواجین | ناوی_خۆماڵی = Kanda Kawa Dawajin | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بەکرەجۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =٧٥٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەنەکەوەی دەواجین''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کەنەکەوەی دەواجین لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کەنەکەوەی شەھیدان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سەرداراوا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کەنەکەوەی ئیسکان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تاسڵوجە، سلێمانی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] lsnna2guiduiqpzu37ivu378h2fh3sc 0 141320 1699972 1545165 2026-11-03T01:39:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699972 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەماڵانی خواروو | ناوی_خۆماڵی = Kamalan Lower | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کەماڵانی خواروو.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کەماڵانی خواروو | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی تانجەرۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧١١ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەماڵانی خواروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کەماڵانی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گەدان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دێی بارام]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کەماڵانی سەروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 16a89guenyvpm8xt0e9fhjuftwybt4w 0 141321 1699973 1545166 2026-11-03T01:39:11Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699973 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەماڵانی سەروو | ناوی_خۆماڵی = Kamalan Upper | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کەماڵانی سەروو.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کەماڵانی سەروو | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی تانجەرۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٥٧ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەماڵانی سەروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کەماڵانی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گەدان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کارێز، تانجەرۆ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کەماڵانی خواروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تلەزەیت]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] jwgyy9bx3jsdm30svaphihtev6dxz5o 0 141502 1699772 1464497 2026-11-02T19:37:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1699772 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:The Adventure of Mambrino's Helmet (Six Illustrations for Don Quixote) MET DP824975.jpg|وێنۆک|390x390پیکسڵ]] '''کەسایەتیی خەیاڵی''' واتە ھەر [[کەس]]ێک لە کارێک لە بەرھەمی [[خەیاڵ (وێژە)|خەیاڵ]]دا دەربکەوێت.<ref>[https://books.google.com/books?id=0YeCet_B_-IC&pg=PA40 p. 40]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hoffman|یەکەم=Michael J|نووسەر٢=Patrick D. Murphy|سەردێڕ=Essentials of the theory of fiction|بڵاوکەرەوە=Duke University Press, 1996|edition=2|پەڕەکان=٣٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٣-١٨٢٣-١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Matthew Freeman|سەردێڕ=Historicising Transmedia Storytelling: Early Twentieth-Century Transmedia Story Worlds|ژپنک =١٣١٥٤٣٩٥٠٦|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ساڵ=٢٠١٦|پەڕەکان=٣١–٣٤|ڕێکەوتی سەردان=۱۱ی کانوونی دووەمی ۲۰۱۷ |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rDBuDQAAQBAJ&pg=PT31}}</ref> «بە شێوەیەکی ڕێکتر» واتە ھەر کەسێک یان بوونەوەرێک لە جیھانێک لە بەرھەمھێنانی نووسەرێک دەربکەوێت. ھەروەھا کەسایەتییە خەیاڵییەکان تەنھا [[مرۆڤ]] ناگرێتەوە، بەڵکو ھەروەھا: [[ئاژەڵ]]ەکان، و [[ژیان لە دەرەوەی زەوی|بوونەوەرە ئاسمانییەکان]]، و [[خواوەندەکان]]، [[ڕۆبۆت|ئامێرەکانیش]] دەگرێتەوە، ھەروەھا بوونەوەر یان کەسایەتیی [[میتۆلۆژیا]]یی لەخۆ دەگرێت. == داھێنان == لە نووسینی [[چیرۆکی خەیاڵی]]دا، نووسەران [[کارەکتەر]]ی زیندوو بە بەکارھێنانی شێوازی جۆراوجۆر دروست دەکەن. ھەندێک جار کارەکتەرەکان لە [[خەیاڵ]]ەوە دروست دەکرێن؛ لە ھەندێک نموونەی تردا، بە گەورەکردنەوەی خەسڵەتێکی کارەکتەری کەسێکی ڕاستەقینە و گۆڕینی بۆ داھێنانێکی خەیاڵی نوێ دروست دەکرێن. == کەسایەتی ڕاستەقینە، بەشێکی یان بە تەواوی == نووسەرێک یان داھێنەرێک کە کارەکتەرێک لەسەر کەسێکی ڕاستەقینە بنیات دەنێت دەتوانێت کەسێک بەکاربھێنێت کە دەیناسێت، کەسایەتییەکی مێژوویی، کەسایەتییەکی ئێستا کە نەیبینیوە، یان خودی خۆی، کە لەم حاڵەتەی دواییدا یان نوێنەری نووسەرە یان نموونەی خۆخستنەناوە. بەکارھێنانی کەسێکی بەناوبانگ کە بە ئاسانی بە ھەندێک خەسڵەتی کارەکتەری دیاریکراوەوە دەناسرێتەوە وەک بنەمای کارەکتەری سەرەکی، تایبەتمەندییەکی کارە مەجازییەکان، وەک «[[مەزرای ئاژەڵان]]»ی [[جۆرج ئۆروێڵ]]، کە شۆڕشگێڕە سۆڤیەتییەکان وەک بەراز وێنا دەکات. نووسەرانی تر، بەتایبەتی بۆ چیرۆکی خەیاڵی مێژوویی، سوود لە کەسانی ڕاستەقینە وەردەگرن و چیرۆکی خەیاڵی لە دەوری ژیانیان دروست دەکەن، وەک «ھاوسەرە پاریسییەکە» کە لە دەوری [[ئێرنست ھەمینگوای]] دەسووڕێتەوە.<ref>https://books.google.com/books/about/Historicising_Transmedia_Storytelling.html?hl=ar&id=rDBuDQAAQBAJ#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://books.google.com/books/about/Novel_Characters.html?hl=ar&id=5uATBJUxMqEC#v=onepage&q&f=false</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Fictional characters}} {{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|کتێب|فیلم|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|وێژە|کارتۆن}} {{کتێب-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:خەیاڵ]] [[پۆل:دراما]] [[پۆل:چیرۆکگێڕی]] ncwgl9iqezp81yo88ao7t66ouln2x63 8 141879 1699744 558358 2026-11-02T19:31:47Z Maintenance script 17745 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1699744 css text/css .mw-indicator-protect { width: 20px; height: 20px; } #mw-indicator-protect-editprotected { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Padlock.svg/20px-Padlock.svg.png) no-repeat; } #mw-indicator-protect-autoconfirmed { background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Padlock-silver.svg/20px-Padlock-silver.svg.png) no-repeat; } 18ffr1uvbceq50wubhtrxfdd0rq6vor 0 141997 1699780 1545160 2026-11-02T19:38:21Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699780 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەسنەزان | ناوی_خۆماڵی = Kasnazan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای قەرەداغ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٠٣٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەسنەزان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند)، [[قەزای قەرەداغ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کەسنەزان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قازانقایە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قۆپی قەرەداغ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ھۆمەرامان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خاوێ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قەرەداغ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] rth4yvvievs5q0riusqfof7ylaustpc 0 142232 1699610 1518832 2026-11-02T15:06:42Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699610 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person | name = نیکۆل شێرزینگر | image = Nicole Scherzinger 2012.jpg | caption = ئامادەبوونی شێرزینگر لە ئاھەنگی ڕاپی ئەلبومی [[ویل. ئای. ئەم]] لە ھۆلیوود، ئابی ٢٠١٢ | birth_name = نیکۆل پریسکۆڤیا ئێڵیکۆلانی ڤەڵیانتێ | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|١٩٧٨|٦|٢٩}} | birth_place = [[ھۆنلوولوو]]، [[ھاوایی]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | occupation = {{Flat list| * گۆرانیبێژ * گۆرانینووس * سەماکەر * ئەکتەر * کەسایەتیی تەلەڤیزیۆنی}} | years_active = ١٩٩٩–ئێستا | home_town = [[لوییویل، کنتاکی]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. | website = | module = {{Infobox musical artist |embed = yes |background = solo_singer |genre = {{Flat list| * [[ئاڕ–ئاند–بیی ھاوچەرخ|ئاڕ–ئاند–بی]] * [[مۆسیقای پۆپ|پۆپ]] * [[مۆسیقای سەما|سەما]] * [[مۆسیقای کلاسیک|کلاسیک]]}} |instrument = {{Flat list| * دەنگی * پیانۆ}} |label = {{Flat list| * [[ئەی–ئاند–ئێم ڕیکۆردز|ئەی–ئاند–ئێم]] * [[ئینتەرسکۆپ ڕیکۆردز|ئینتەرسکۆپ]] * [[ئاڕ–سی–ئەی ڕیکۆردز|ئاڕ–سی–ئەی]] * [[ئیپیک ڕیکۆردز|ئیپیک]]}} |associated_acts = {{Flat list| * [[دەیز ئۆف دە نیو]] * [[ئیدینز کڕەچ]] * [[دە پوسیکات داڵز]]}}}} | signature = Signature Nicole Scherzinger.svg}} '''نیکۆل پریسکۆڤیا ئێڵیکۆلانی ڤەڵیانتێ شێرزینگر''' (بە [[ئینگلیزی]]: Nicole Prescovia Elikolani Valiente Scherzinger) ناسراو بە نیکۆل شێرزینگر، لەدایکبووی ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٧٨. ئەکتەر، گۆرانیبێژ، سەماکەر، نمایشکاری جل و بەرگ، شاعیر و کەسایەتییەکی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە کە زۆربەی ناوبانگییەکەی بەھۆی چالاکی لە گرووپی [[پوسیکات داڵز]]وەیە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Nicole_Scherzinger|سەردێڕ = Nicole Scherzinger|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٨ی شوباتی ٢٠١٨}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Nicole Scherzinger|نیکۆل شێرزینگر}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی]] [[پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی]] [[پۆل:نمایشکارانی جلوبەرگی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی]] [[پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سۆپرانۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی خەڵکی لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کچە ئەمریکییە سەماکارەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی]] 2cd9tvmblb4boj5ki6p6bphkjhis82x 0 143179 1700139 1648555 2026-11-03T10:37:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1700139 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەندەشین | ناوی_خۆماڵی = Kandashin | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پیرەمەگرون]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٥١ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەندەشین''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پیرەمەگرون]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کەندەشین''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی شۆک]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[چاڵاغ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[حاجیتانی سەروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[دولکان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 9vaukg4ocpvoer495yrby388z4n3baa 0 143553 1699646 1519156 2026-11-02T15:48:24Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699646 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox person | name = نەرگێس ڕەشیدی | image = Narges Rashidi cropped.jpg | image_size = 200px | caption = ڕەشیدی لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا (بەرلین، شوباتی ۲۰۱٦) | birth_name = نەرگێس ڕەشیدی | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1980|03|21}} | birth_place = [[خوڕەماباد]]، [[ئێران]] | occupation = خانمەکتەر | years_active = ۲۰۰٤–ئێستا | spouse = کریستیان ستراکا }} '''نەرگێس ڕەشیدی''' ({{بە فارسی|نرگس رشیدی}}، {{بە ئینگلیزی|Narges Rashidi}}) لەدایکبووی ۲۱ی ئازاری ۱۹۸۰، ئەکتەری [[ئێران]]ی–ئەڵمانییە. ==ژیان== نەرگێس لە ئێراندا لەدایکبووە و باوکی ئەفسەری سوپا بوو. لە ساڵی ۱۹۸۷ (۲٦۸۷ی کوردی) بۆ وڵاتی [[تورکیا]] کۆچ دەکەن و ساڵی دواتر بۆ [[ئەڵمانیا]] دەڕۆن و لە شاری بەد هێرسفیلد جێگیر دەبن ئەو لەدوای کۆتاییپێدانی پۆلی ئامادەیی دەڕوات بۆ بەرلین و هەر لەوێ لە زانکۆی هونەر فێری شێوەکاری دەبێت. وە لە ساڵی ۲۰۱۱ تاکو ئێستا زیاتر لە [[لۆس ئانجلەس]] دادەنیشێت، شوێنێک کە هاوسەرەکەی لەوێدا مەشقەوانی تێنسە. == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|id=1735235|title=نەرگێس ڕەشیدی}} * {{فەیسبووک|nargesrashidiofficial|لاپەڕەی نەرگێس ڕەشیدی}} * http://www.interviewmagazine.com/film/narges-rashidi#_ {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|فیلم|ئەڵمانیا|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Narges Rashidi}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی ئەڵمانی لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خەڵکی ئەڵمانی دوور لە وڵاتی خۆیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:پەنابەرە ئێرانییەکان لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:خەڵکی خوڕەماوە]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەران لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمیای بەریتانی بافتا (تەلەڤیزیۆن)]] 0dks16to4wkbtit6tz2rxa69fqtzmcm 8 143675 1699746 896135 2026-11-02T19:31:50Z Maintenance script 17745 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1699746 javascript text/javascript /** Description: AUTOMATIC SIGNING: if not sure, warn. /** Description: AUTOMATIC SIGNING: if not sure, warn. *** aut. signing / (automatische Unterschrift) *** * @documentation: see [[w:de:user:Perhelion/signing]] * @revision: 16:11, 6 December 2017 (UTC) * @authors: * created 23.04.2006 [[w:de:user:Olliminatore]] version 1.56 13.03.2007 * updated 23.04.2006 [[w:en:user:Ilmari Karonen]] * updated 19.09.2011 – 29.12.2011 [[user:Perhelion]], FIX for non Gecko * updated 31.12.2011 [[w:de:user:PerfektesChaos]], some code improvements * updated 19.06.2014 Perhelion, fixes (code tidy up, jshint) gimmicks added * updated 09.09.2014 [[w:de:user:Schnark]] (code cosmetic) * –2016 Perhelion * tested only on modern browsers <nowiki> * @license released dual-licensed under the terms of the GFDL v1.2 or the GPL v2. * required modules: 'jquery.textSelection','mediawiki.language','mediawiki.util', 'mediawiki.action.edit.preview' * ToDo: exlcude LivePreview with session save, use hook content **/ (function($, mw) { 'use strict'; if (!mw.libs || mw.libs.threadSign) throw new Error('Initializing of threadSign stopped because it was already executed'); var name = 'واژووی خۆکارانە', ns = mw.config.get('wgNamespaceNumber'), $textarea, $editform, minoredit, txtOld = '', CmtE = '', txtLen, lrLen, txtEndLen, txtOldEnd, reUser = '', signTxt = [], txtOldL; var c = $.extend({ usersignature: window.usersignature || '~~\~~', sigAccessKey: '>', sigText: null }, mw.config.get(['wgDBname', 'wgAction', 'wgContentLanguage', 'wgRelevantUserName', 'wgFormattedNamespaces', 'wgUserName', 'wgPageName', 'wgIsArticle'])); var ts = { version: 'v1.93d', $sigBox: $(), $label: $(), onoff: $.noop, init: function() { if (ts.config instanceof Object) c = $.extend(c, ts.config); if (mw.config.get('wgIsArticle')) return; var newSection = /section=new/.test(location.search); if (!c.sigText) c.sigText = c.usersignature; c.sigText = ' ' + $.trim(c.sigText) + '\n'; var regpages = null, whitelist = [], blacklist = [], p, len; $textarea = $('#wpTextbox1'); if (!$textarea.length) return; minoredit = document.forms.editform.wpMinoredit; txtOld = $.trim($textarea.val()); txtOldL = txtOld.length; if (!minoredit || newSection || !txtOldL) c.dSum = ''; if (ns === 4) { if (c.regpages) { regpages = c.regpages; if (!$.isArray(regpages) || typeof regpages[0] !== 'string') return alert('Config error: "' + regpages + '" must be of type string array.'); } blacklist = [/\/[Ii]ntro$/, /\/[Hh]eader$/, /\/[Aa]rchive?[ _/]/, /\/\d{4}\/\d\d\/\d\d$/]; switch (c.wgDBname) { case 'ckbwiki': whitelist = [':Requests for undeletion', ':Requests for adminship/', ':Requests for arbitration/', ':Requests for permissions', ' for deletion', ' for discussion', ':Dispute resolution noticeboard', ':Adminship survey', ':Deletion review', ':Cleanup', ':SVG help', ':Arbitration/', ':Village pump', ':Articles for deletion', '.*noticeboard.*', ':page protection', 'mediation)', ':Bot requests', ':Help desk', ':Editor review', ':Media copyright questions']; break; case 'dewiki': whitelist = [':Löschkandidaten/', 'erkstatt', 'wünsche', ':Auskunft', ':Café', ':Fragen von Neulingen', ':Fragen zur Wikipedia', ':Verbesserungsvorschläge', ':Urheberrechtsfragen', ':Kandidat', ':Löschprüfung', ':Sperrprüfung', 'Meinung', ':Qualitätssicherung/', ' Bilder', ':Review', ':Vandalismusmeldung', '/Anfragen', 'Notizen', ':Tellerrand', ':WikiProjekt Vorlagen', ':Projektdiskussion', ':WikiProjekt Wappen', ':Redaktion ']; break; case 'commonswiki': whitelist = ['illage pump', ':Forum', ':Help desk', ':Bots/', ' requests/', ' candidates/', ':Administrators\' ', ':Translators\' noticeboard', ' for discussion/', ':Graphic Lab']; break; } for (p = 0, len = blacklist.length; p < len; p++) { if (blacklist[p].test(c.wgPageName)) { whitelist = ''; break; } } regpages = (regpages && whitelist) ? whitelist.concat(regpages) : whitelist; if (newSection) regpages = ''; if (whitelist) { if ($.isArray(regpages)) for (p = 0, len = regpages.length; p < len; p++) { if (c.wgPageName.indexOf(regpages[p].replace(/ /g, '_')) !== -1) { regpages = ''; break; } } if (c.wgDBname === 'ckbwiki') { $('.hiddencats li').children('a').each(function() { if (this.text && /Non-talk pages that are automatically signed$/.test(this.text)) regpages = ''; }); } if (regpages) { $.when(mw.loader.load('mediawiki.util'), $.ready).then(function() { $.getJSON(mw.util.wikiScript('api'), { action: 'query', prop: 'pageprops', indexpageids: true, titles: c.wgPageName, cache: true, format: 'json', timeout: 3000 }).done(function(json) { if (!json || !json.query || !json.query.pages) return console.log('could not get page info!'); json = json.query.pages[json.query.pageids]; if (json && json.pageprops && typeof json.pageprops.newsectionlink !== 'undefined') { if ('Perhelion' === c.wgUserName) alert('واژووی خۆکارانە: Page was still not registered!'); c.regpages = ''; } }).always(function() { ts.exec(); }); }); } else { c.regpages = ''; return ts.exec(); } } } else { if (ns % 2 === 1) regpages = ''; c.regpages = regpages; if (regpages === '' || ns === 2) return ts.exec(); } }, _cntOcc: function(txt) { var sig = /~{3}/g, falseRe = /(\{\{subst\:unsig.*?\}\})|(<(nowiki|pre)>[\s\S]*?<\/(nowiki|pre)>)|(<!--[\s\S]*?-->)/ig, count = 0, cnt2 = 0, cnt = 0; while (sig.test(txt)) cnt++; count = txt.match(falseRe) || []; for (var i = 0; i < count.length; i++) { while (sig.test(count[i])) cnt2++; } mw.log(cnt, cnt2); return [cnt, cnt2]; }, setIndentation: function(e) { var $textarea = $(e.target); var txt = $textarea.val(); var pos = $textarea.textSelection('getCaretPosition'); if (!pos) return; var txtE = txt.slice(pos); txt = txt.slice(0, pos); var lrI = txt.lastIndexOf('\n'); var line = txt.slice(lrI + 1, pos); this.indent = ""; if (line) { var lrM = line.match(/^[:*#]+ ?/); if (lrM) { var lrLen = lrM[0].length; if (lrLen) { $textarea.val(txt + '\n' + lrM[0] + txtE); this.indent = [pos, lrLen]; lrLen++; $textarea.textSelection('setSelection', { start: pos + lrLen }); e.preventDefault(); } } } return; }, rmvIndentation: function(e) { var $textarea = $(e.target); var txt = $textarea.val(); var pos = this.indent[0]; if (pos) { pos++; var txtE = txt.slice(pos + this.indent[1]); txt = txt.slice(0, pos); this.indent = ""; $textarea.val(txt + txtE); $textarea.textSelection('setSelection', { start: pos }); return e.preventDefault(); } }, stripeCmt: function(txt) { var cmtRe = /(<!--[\s\S]*?-->)(?!\n*<!--)/g; var cmtRight = ''; CmtE = ''; while (cmtRe.test(txt)) { CmtE = '\n' + RegExp.lastMatch; } if (CmtE) { var cmtEndI = cmtRe.lastIndex; if (cmtEndI < txt.length && cmtEndI > txtLen) { cmtRight = txt.slice(cmtEndI); } txt = $.trim(txt.slice(0, cmtEndI - CmtE.length)); CmtE += cmtRight; } return txt; }, rmvIndent: function(txt, cmtE, pos) { var lrLi = 0; if (lrLen) { if (cmtE) { txt = ts.stripeCmt(txt); cmtE = CmtE; } lrLi = txt.lastIndexOf('\n'); txt = txt.slice(0, lrLi) + txt.slice(lrLi).replace(new RegExp('\\n[:*# ]+ *' + $.trim(reUser) + ' *$'), '') + cmtE; reUser = ''; lrLen = ''; } $textarea.val(txt); if (pos) $textarea.textSelection('setSelection', { start: pos }).textSelection('scrollToCaretPosition').focus(); return txt; }, getUser: function() { var txt = txtOld; var strRe = new RegExp('\\[\\[(?:' + c.wgFormattedNamespaces[2] + '(?:in)?|' + c.wgFormattedNamespaces[3] + '|User(?:[ _]talk)?): ?([^\\]\\|[]+)(?:\\|([^\\]\[]+))?\\]\\]', 'ig'); var topicPosters = txt.match(strRe) || []; var posterList = []; topicPosters = $.grep(topicPosters.reverse(), function(p, i) { return $.inArray(p, topicPosters) === i; }); var u = topicPosters.length, reUser, userDict = {}; while (u--) while (strRe.test(topicPosters[u])) { reUser = RegExp.$1; if (!mw.util.isIPAddress(reUser, false)) posterList.push([RegExp.lastMatch, reUser, RegExp.$2]); } posterList = $.grep(posterList, function(p, i) { return $.inArray(p, posterList) === i; }); u = posterList.length; var d = 0; while (u--) { reUser = posterList[u]; var userMatch = reUser.shift(); if (reUser[1]) { if (new RegExp(c.wgFormattedNamespaces[3] + '|User[ _]talk', 'i').test(userMatch)) reUser.pop(); else { reUser[1] = $.trim(reUser[1]); if (reUser[1].indexOf(' ') > 3) reUser.pop(); } } var user = reUser[0] || ''; user = $.trim(user.replace(strRe, '$1')); if (user) { if (user.indexOf('/') !== -1) user = user.split('/')[0]; else if (user.indexOf('#') !== -1) { user = user.split('#')[0]; } if (reUser[0] !== user) { reUser = [user]; } else if (reUser[1] && reUser[1] === user) reUser.pop(); if (user === c.wgUserName || userDict[user] && (!reUser[1] || userDict[user][1])) { posterList.splice(u, 1); d++; } else if (userDict[user]) { posterList.splice(userDict[user][0] - d, 1); d++; posterList[userDict[user][0] - d] = reUser; } else { userDict[user] = [u, reUser[0]]; posterList[u] = reUser; } } } return posterList.reverse(); }, createDropDown: function(e) { e.stopPropagation(); e.preventDefault(); var tar = e.target, userName, userNick; var selOkTxt = '--- OK ---'; var posterList = this.getUser(); posterList = $.grep(posterList, function(p) { return (p && p[0] !== c.wgRelevantUserName); }); var u = posterList.length; var posterLen = u; while (u--) { var reUser = posterList[u]; userName = reUser[0]; userNick = (reUser[1]) ? reUser[1] : ''; userNick = (userNick || userName).replace(/\w\-+\w/g, ' ').replace(/(\w)[\d-\.]+|[\d-\.]+(\w)/g, '$1$2'); posterList[u] = $('<option>', { value: userName, text: userNick }); } var getSelectedOptions = function getSelectedOptions(tar, event) { var sel = this || document.getElementById('mention-select'), opts = sel.options, oLen = opts.length - 1, bOk; ts.userNames = ''; userName = []; if (oLen > 0) { var ind = opts[opts.selectedIndex]; if (ind && ind.value !== selOkTxt) { if (tar.title === 'Ping' && event.ctrlKey) { bOk = opts[oLen].selected; for (var i = 0; i < oLen; i++) { var opt = opts[i]; if (opt.selected) userName.push(opt.value); } } else { var $sel = $(sel).hide(); userName = [ind.value, ind.text]; if (tar.title === 'Ping') { userName.pop(); ind.value = opts[oLen].value; ind.selected = false; } window.setTimeout(function() { $sel.show(); }, 200); } if (!event.ctrlKey || bOk) return tar.onclick(userName); ts.userNames = userName; } else return tar.onclick(''); } }; if (posterLen < 2) { userName = [userName]; if (tar.title !== 'Ping') userName.push(userNick); return tar.onclick(userName); } var $sel = $('<select>', { id: 'mention-select', multiple: 1 }).on('click', function(e) { getSelectedOptions(tar, e); }).append(posterList).on("blur", function(e) { if (!e.ctrlKey) $(this).parent().remove(); }); if (tar.title === 'Ping') $sel.append($('<option>', { style: 'text-align:center', text: selOkTxt })); $sel.attr("size", Math.min(6, posterLen)); $sel = $('<div>').css({ position: "absolute", top: tar.offsetTop - 22, left: tar.offsetLeft + 24, zIndex: 77 }).append($sel); $(tar).parent().append($sel); $sel.children().first().focus().find("option:first").prop("selected", 1); }, setPing: function(e) { if (e.target && !($textarea.textSelection('getSelection') || ts.userNames)) return this.createDropDown(e); else if (ts.userNames && e.target) { e = ts.userNames; ts.userNames = ''; } e = (e && e[0]) ? e.join('|') : ''; return $textarea.textSelection('encapsulateSelection', { pre: '{{وب|', peri: e, post: '}}' }); }, mentionUser: function(e) { var isSel = $textarea.textSelection('getSelection'); if (e.target && !(isSel || e.ctrlKey)) return this.createDropDown(e); return $textarea.textSelection('encapsulateSelection', { pre: '[[' + c.wgFormattedNamespaces[2] + ':', peri: (e[0] || '') + '|' + (e[1] || ''), post: isSel ? '|]]' : ']]' }); }, enable: function() { if (this.enabled) return; this.toggleSigBox(); this.enabled = true; this.onoff(1); }, disable: function() { if (!this.enabled) return; this.toggleSigBox(); this.enabled = 0; this.onoff(0); }, exec: function() { $editform = $('#editform'); var r = '\n', sum = document.forms.editform.wpSummary, n = /\n/, bSig = !(c.regpages !== '' || ns === 2); if (window.wikEd) return alert(name, 'is not compatible with wikEd'); if (bSig) ts.useLivePreview(); $textarea.on('keypress', function(e) { if (e.which === 13) return ts.setIndentation(e); if (e.which === 8 && ts.indent) return ts.rmvIndentation(e); ts.indent = ""; }); if (mw.language && $.inArray('de', mw.language.getFallbackLanguageChain()) !== -1) signTxt = { boxTitle: 'Signiere automatisch. ', boxText: 'Signieren', btnAlt: 'Manuelle Signatur', confirm: 'Es wurde keine Signierung gefunden. Trotzdem fortfahren?' }; else signTxt = { boxTitle: 'Sign this edit automatic. ', boxText: 'واژووی خۆکارانە', btnAlt: 'Manual signing', confirm: 'واژووەکەت نەدۆزرایەوە. دەتەوێت بەردەوام بیت؟' }; signTxt.hi = ($.inArray(c.wgContentLanguage, ['de', 'nn', 'da']) !== -1) ? 'Hallo ' : 'دەم باش '; if (!$editform.length) return; ts.setOutdent = function() { var txt = $textarea.val(); var outdent = (c.wgDBname === 'ckbwiki') ? '\n{{سھ}}' : '\n:┌{{padleft:┘|22|─}}\n'; var pos = $textarea.textSelection('getCaretPosition'); if (pos < 0) pos = txt.length; if (n.test(txt[pos]) && !n.test(txt[pos - 1])) pos++; if (txt[pos + 1] && n.test(txt[pos + 1])) pos++; ts.rmvIndent($.trim(txt.slice(0, pos)) + outdent + txt.slice(pos), CmtE); }; this.doSig = function(e, pos) { var txt = $textarea.val(); var sigText = c.sigText; if (!pos) { pos = $textarea.textSelection('getCaretPosition'); } else { if (pos < 0) pos = txt.length; var tmpRe = /\}\}\s*$/; if (tmpRe.test(txt.slice(pos - 4, pos))) { var lrIndex = txt.slice(0, pos).replace(/\s+$/, '').lastIndexOf(r); var tmpTxt = txt.slice(lrIndex, pos); if (/\|1\s*=[^\n]*(\}\})\s*$/.test(tmpTxt)) { tmpRe = tmpTxt.search(tmpRe); pos = lrIndex + tmpRe; sigText = sigText.replace(/\n+$/, ''); } } } if (txt[pos] && n.test(txt[pos]) && !n.test(txt[pos - 1])) pos++; if (txt[pos + 1] && n.test(txt[pos + 1])) pos++; this.rmvIndent(txt.slice(0, pos).replace(/\s+$/, '') + sigText + txt.slice(pos), CmtE, pos); if (c.dSum) { if (!/^(?:(\/\*.+?\*\/ *))([^ ])|^([^/]+?)(?!\/\*.+?\*\/ *)/.test(sum.value)) { sum.value += c.dSum; } c.dSum = ''; } return e; }; var oBox = { 'type': 'checkbox', 'name': 'wpواژووی خۆکارانە', 'id': 'wpواژووی خۆکارانە', 'checked': bSig, 'accessKey': c.sigAccessKey, selected: bSig }; var oLabel = { 'for': 'wpواژووی خۆکارانە', title: signTxt.boxTitle + ts.version, align: 'inline', label: signTxt.boxText }; var cURL = 'https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/'; var $sBtn = $('<img>', { src: cURL + '5/52/Tango_style_insert-signature_icon.svg/22px-Tango_style_insert-signature_icon.svg.png', 'title': 'واژووی خۆکارانە', 'rel': 'واژووی خۆکارانە', 'alt': signTxt.btnAlt, 'width': '22', 'onclick': 'mw.libs.threadSign.doSig(event)', 'height': '22', 'style': 'cursor:pointer', 'class': 'tool' }); var $pBtn = $sBtn.clone().attr({ src: cURL + 'f/fa/Tango_style_ping_icon.svg/22px-Tango_style_ping_icon.svg.png', title: 'Ping', alt: '', rel: 'Ping', onclick: 'mw.libs.threadSign.setPing(event)' }); var $mBtn = $sBtn.clone().attr({ src: cURL + '6/6b/Flow-mention.svg/22px-Flow-mention.svg.png', title: 'Mention', alt: '', rel: 'Mention', onclick: 'mw.libs.threadSign.mentionUser(event)' }).css({ opacity: '.6' }); var $oBtn = $sBtn.clone().attr({ src: cURL + 'b/bb/Tango_style_outdent_icon.svg/22px-Tango_style_outdent_icon.svg.png', title: 'Outdent', alt: '', rel: 'Outdent', onclick: 'mw.libs.threadSign.setOutdent()' }); var threadSignBtns = [$sBtn, $oBtn, $pBtn, $mBtn]; var txt = txtOld; if (!txt) { if (ns === 3 && !minoredit && c.wgRelevantUserName !== c.wgUserName) { txt = signTxt.hi + c.wgRelevantUserName + ',\n'; $textarea.val(txt).textSelection('setSelection', { start: txt.length - 1 }).focus(); } } else if (/-->$/.test(txt)) txt = ts.stripeCmt(txt); txtLen = txt.length; var lrI = txt.lastIndexOf(r) + 1, lrR = txt.slice(lrI), lrM = lrR.match(/^[:*#]+/); lrLen = (lrM) ? lrM[0].length : 0; txtEndLen = (Math.min(18, lrR.length) + lrLen) * -1; txtOldEnd = txtOld.slice(txtEndLen); if (c.wgAction === 'edit') { if (lrLen && lrI + lrLen + 1 < txtLen) { lrI = ':'; lrLen++; if (lrLen === 2 && lrM[0] !== ':') { lrI = ''; lrLen = 1; } $textarea.val(txt + r + lrM[0] + lrI + ' ' + CmtE); txtLen += lrLen + 2; } else if (!lrLen && c.autoSalut && txtOldEnd && /\d{4} \((?:CES?T|UTC)\)[^\d]*?$/.test(lrR)) { lrLen++; reUser = this.getUser().pop() || ""; lrI = ''; if (reUser) { lrI = ': '; reUser = (reUser[1] && /\w+/.test(reUser[1])) ? reUser[1] : reUser[0]; if (reUser) reUser = signTxt.hi + reUser.replace(/\d+$/g, '') + '، '; lrLen += reUser.length; } txtLen += lrLen + lrI.length; $textarea.val(txt + r + lrI + reUser + CmtE); } else { lrLen = 0; if (txt) { txtLen++; $textarea.val(txt + r + CmtE); } } } if (bSig && txt) $(window).on('load', function() { $textarea.textSelection('setSelection', { start: txtLen }).textSelection('scrollToCaretPosition').focus(); }); if (minoredit) { this.offSigBox(minoredit); $(minoredit).on('change', this.offSigBox); } $('#wpSave, #wpPreview, #wpDiff, #wpMinoredit').on("click", { name: name }, ts.doSign); var makeCheckbox = function($label) { return $label.css({ 'padding': '2px 6px', 'border-color': (!bSig ? '#C00;color:#A00' : '') }).addClass((bSig ? 'usermessage' : '')).after(threadSignBtns); }; var makeCheckboxOOUI = function() { mw.loader.using('oojs-ui-core').done(function() { var checkbox = new OO.ui.CheckboxInputWidget(oBox); var field = new OO.ui.FieldLayout(checkbox, oLabel); ts.onoff = function(on) { checkbox.setSelected(on); }; ts.$sigBox = checkbox.$element.find('input').updateTooltipAccessKeys(); ts.$label = makeCheckbox(field.$element.find('label')); ts.$sigBox.on('change', ts.toggleSigBox); checkbox.on('change', function() { if (checkbox.isSelected()) ts.enable(); else ts.disable(); }); $('.editCheckboxes > .oo-ui-layout').append(field.$element); }); }; var makeCheckboxCommon = function() { oLabel.text = oLabel.label; var $label = $('<label>', oLabel), $checkbox = $('<span>').addClass('oo-ui-fieldLayout-body'); ts.$sigBox = $('<input>', oBox).on('change', ts.toggleSigBox).updateTooltipAccessKeys(); ts.$sigBox.on('change', ts.toggleSigBox); $checkbox.append(ts.$sigBox, $label); ts.$label = makeCheckbox($label); $('.editCheckboxes').append($checkbox); }; if (!ts.$sigBox.length) { if ($('#wpSummaryLabel').hasClass('oo-ui-layout')) makeCheckboxOOUI(); else makeCheckboxCommon(); } }, useLivePreview: function() { if (((minoredit && !minoredit.checked) || ts.$sigBox.prop('checked')) && mw.user.options.get('uselivepreview') != 1) { mw.user.options.set('uselivepreview', 1); mw.loader.load('mediawiki.action.edit.preview'); } }, toggleSigBox: function() { ts.useLivePreview(); ts.$label.toggleClass('usermessage'); }, offSigBox: function(e) { if (e.type && e.type === 'change') e = e.target; if (!ts.$sigBox.prop('checked')) return; ts.$sigBox.prop('disabled', e.checked); }, doSign: function(e) { function _chkEdit(c, pos) { pos = txt.indexOf(c, pos--); if (pos > 1) { var txtEnd = txt.substr(pos, 24).replace(/(^\s+)/, ''); var txtNewEnd = txt.slice(pos - 16, pos); var oldp = (c === '\n') ? txtOld.lastIndexOf(txtEnd) : 0; if (!oldp && /-->$/.test(txtEnd)) { c = txt.lastIndexOf('<!--'); if (c < pos) pos = c--; } if (oldp !== -1 && oldp < pos - 3 && txtOld.indexOf(txtNewEnd + RegExp.$1 + txtEnd) === -1) { return pos; } } } var tolerance = 4; var txt = $.trim($textarea.val()); if ((minoredit && minoredit.checked) || !ts.$sigBox.prop('checked')) return ts.rmvIndent(txt, CmtE); if (!txt) return; var cOld = ts._cntOcc(txtOld), cNew = ts._cntOcc(txt), oldp, txtEnd, pos; if (cNew[0] - cNew[1]) return ts.rmvIndent(txt, CmtE); if (cNew[0] <= cOld[1]) { if (!CmtE) { mw.log("lrLen,txtEndLen", lrLen, txtEndLen); txtEnd = [txt.substr(txtEndLen - (lrLen ? lrLen + 1 : 0), -txtEndLen), txt.slice(txtEndLen)]; oldp = txtOldL + txtEndLen; mw.log('Is last line identical?\n"%s"\n"%s"', txtOldEnd, txtEnd, txtEnd[1]); if (!txtOld || $.inArray(txtOldEnd, txtEnd) < 0) { return ts.doSig(e, -1); } } pos = $textarea.textSelection('getCaretPosition'); pos = _chkEdit('\n', pos); if (pos) { return ts.doSig(e, pos); } txt = ts.rmvIndent(txt, CmtE); if (txt.length > (txtOldL + tolerance)) { var lines = txt.match(/.+/gm) || [], linesOld = txtOld.match(/.+/gm) || []; if (lines.length > linesOld.length) { lines = lines.filter(function(x) { return linesOld.indexOf(x) < 0; }).pop() || []; if (lines.length) { pos = txt.lastIndexOf(lines); return ts.doSig(e, pos + lines.length); } } } if (CmtE) { pos = _chkEdit('<!--', txtLen); if (pos) return ts.doSig(e, pos); } } if (e.target.name === 'wpSave') { $editform.submit(function(e) { if (!confirm(signTxt.confirm)) { e.preventDefault(); e.stopPropagation(); mw.log.warn(name, txtOld, txt); return false; } }); } return e; } }; mw.libs.threadSign = ts; if (mw.config.get('wgPageContentModel') === 'wikitext') { $(document).trigger('loadWikiScript', ['Perhelion/signing.js', ts]); $.when(mw.loader.using(['jquery.textSelection', 'mediawiki.language', 'user.options', 'mediawiki.util']), $.ready).then(function() { $(ts.init); }); } } (jQuery, mediaWiki)); // EOF </nowiki> tbtifu3rqugif7pozj1figr9jiopsfy 0 144504 1700118 1648562 2026-11-03T10:34:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1700118 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەنجاڕ | ناوی_خۆماڵی = Kanjar | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئایاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەرکەپکان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 961 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەنجاڕ''' شارەدێیەکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەرکەپکان]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کەنجاڕ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دەرئەشکەوت]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دیرە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بامۆلەکان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قەڵات، سەرکەپکان|قەڵات]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[ناحیەی سەرکەپکان]] {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] g6sugwf77dgwf9tugoie1zs8r1nzabh 0 144929 1699777 1648598 2026-11-02T19:37:51Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699777 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەستانە | ناوی_خۆماڵی = Kastana | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کەستانە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کەستانە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قەڵادزێ]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 827 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەستانە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قەڵادزێ]](ناوەند)، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کەستانە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[شۆڕان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دۆڵەدزە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ئاڵاوە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گوش گوش]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] gtqf4nkwp3u0kbmje130ms3qlv03b93 0 145183 1699609 1291089 2026-11-02T15:05:09Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699609 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} {{Infobox animanga character | name = نیکۆ ڕۆبین | series = [[وەن پیس]] | image = نیکۆ ڕۆبین.png | caption = نیکۆ ڕۆبین دوای دوو ساڵ لە ڕاھێنان | first = مانگا: ژمارەی ١١٤{{ھن}}ئەنیمێ: ئەڵقەی ٦٧ | creator = [[ئییچیرۆ ئۆدا]] | voiced by = یوریکۆ یاماگوچی (٦٧–٢٩٨، ٣٢٠+){{ھن}}[[یوکۆ کۆبایاشی]] (٢٩٩–٣١٩){{ھن}}[[ئانزو ناگای]] (وەک منداڵ) | nickname = | alias = | gender = مێ | species = | nationality = | title = | relatives = نیکۆ ئۆلیفیا (دایک)}} '''نیکۆ ڕۆبین''' ({{بە ژاپۆنی|ニコ・ロビン}}، [[رۆماجی]]: Nico Robin) کەسایەتییەکی ناو زنجیرەی [[وەن پیس]]ە و لە لایەن [[ئییچیرۆ ئۆدا]]وە دروستکراوە. ئەو ئاسەوارناسێکی ئۆھارایە و یەکێک لە ئەندامەکانی [[چەتەکانی کڵاو پووش|چەتەکانی کڵاو پووشە]].<ref>[https://one-piece.com/log/character/detail/robin.html ONE PIECE.com نیکۆ ڕۆبین] - پێشەکی کەسایەتی لەسەر وێبگەی فەرمی</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژن}} {{کەسایەتیی ئەنیمێ-کۆلکە}} [[پۆل:کەسایەتییەکانی وەن پیس]] [[پۆل:کەسایەتییە مێینەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە تووشی نەخۆشی فشاری دەروونی دوای کارەسات بوون]] [[پۆل:کەسایەتییە وریاییەکان لە کۆمیکەکان]] [[پۆل:ھەتیوە خەیاڵییەکان]] nsvqrjyljpyfmqzs0mbd0epmrr0ptmz 1699701 1699609 2026-11-02T17:04:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1699701 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} {{Infobox animanga character | name = نیکۆ ڕۆبین | series = [[وەن پیس]] | image = نیکۆ ڕۆبین.png | caption = نیکۆ ڕۆبین دوای دوو ساڵ لە ڕاھێنان | first = مانگا: ژمارەی ١١٤{{ھن}}ئەنیمێ: ئەڵقەی ٦٧ | creator = [[ئییچیرۆ ئۆدا]] | voiced by = یوریکۆ یاماگوچی (٦٧–٢٩٨، ٣٢٠+){{ھن}}[[یوکۆ کۆبایاشی]] (٢٩٩–٣١٩){{ھن}}[[ئانزو ناگای]] (وەک منداڵ) | nickname = | alias = | gender = مێ | species = | nationality = | title = | relatives = نیکۆ ئۆلیفیا (دایک)}} '''نیکۆ ڕۆبین''' ({{بە ژاپۆنی|ニコ・ロビン}}، [[رۆماجی]]: Nico Robin) کەسایەتییەکی ناو زنجیرەی [[وەن پیس]]ە و لە لایەن [[ئییچیرۆ ئۆدا]]وە دروستکراوە. ئەو ئاسەوارناسێکی ئۆھارایە و یەکێک لە ئەندامەکانی [[چەتەکانی کڵاو پووش|چەتەکانی کڵاو پووشە]].<ref>[https://one-piece.com/log/character/detail/robin.html ONE PIECE.com نیکۆ ڕۆبین] - پێشەکی کەسایەتی لەسەر وێبگەی فەرمی</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژن|خەیاڵی زانستی}} {{کەسایەتیی ئەنیمێ-کۆلکە}} [[پۆل:کەسایەتییەکانی وەن پیس]] [[پۆل:کەسایەتییە مێینەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە تووشی نەخۆشی فشاری دەروونی دوای کارەسات بوون]] [[پۆل:کەسایەتییە وریاییەکان لە کۆمیکەکان]] [[پۆل:ھەتیوە خەیاڵییەکان]] f8by4wug6s85dvqz7vh5p718qcgofnx 0 145339 1699925 1648586 2026-11-02T22:38:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699925 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەلو وشکە | ناوی_خۆماڵی = Kalu Wshka | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ئیسێوێ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 1361 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەلو وشکە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ئیسێوێ]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کەلو وشکە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بۆرێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ڕازان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[خوێبیان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[زنجەڵە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] c1x0ak92t0zsjw51vqtqkt169gjbfqa 0 145444 1699566 1536598 2026-11-02T13:40:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699566 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} == گوندی کەرسۆنان هەڵکەوتووە لە ناوچە (ناحیە)ی ژاراوە، شارستانی پشدەر پارێزگای سلێمانی، باشووری کوردستان == == گوندی کەرسۆنان هاوسنوورە لەگەڵ گوندەکانی: تۆبزاوا، ژاراوێ ی کۆن، برایماوا، کێلە سپیان، کەنجاڕە و سوڵتانەدێ ی کۆن == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی|گوندەکانی پارێزگا]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] cgzrkduruc4pemkeu7nsq54344bl9jm 0 145476 1700119 1648561 2026-11-03T10:34:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1700119 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەنجاڕەی کوێخا قادر | ناوی_خۆماڵی = Kanjara Kwekha Qadr | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگەسەر]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 548 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەنجاڕەی کوێخا قادر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگەسەر]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کەنجاڕەی کوێخا قادر''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[زورکانی حاجی موسا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بەردەکۆز]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[خەندەکە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارەدێی [[سەنگەسەر]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 904916k7glbf3fij94cnbxzudela89e 0 145726 1699928 1648584 2026-11-02T22:39:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699928 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەلوەڕەز | ناوی_خۆماڵی = Kalwaraz | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ھەڵشۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 1114 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەلوەڕەز''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ھەڵشۆ]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کەلوەڕەز''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کامەستا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شێخ ئاودەڵان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی سنە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی ڕەش، ھەڵشۆ|کانی ڕەش]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 0og0gylw6cdob08to3yjtqo9f6pvbkk 8 146109 1699752 1583336 2026-11-02T19:31:59Z Maintenance script 17745 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1699752 javascript text/javascript // <nowiki> $(function () { // Opt-out if ( window.disableSysopJS ) { return; } /** * Automatic deletion dropdown * * Looks for CSD/XFD/PROD templates on a page; if one is present, picks up * the deletion reason that's hidden on the template and tweaks the 'delete' * tab link to preload that deletion summary. * * Maintainers: Happy-melon */ (function () { var link, reason; if (document.getElementById('ca-delete') && document.getElementById('delete-criterion')) { link = document.getElementById('ca-delete').getElementsByTagName('A')[0]; reason = document.getElementById('delete-reason').innerHTML; link.setAttribute('href' , link.getAttribute('href') + '&wpReason=' + reason); } })(); /** * Sensitive IP checker * * Notify admins when they might block a sensitive IP address. IP addresses * may be classed as sensitive for political reasons, or because they * affect bots or other technical services which Wikipedia uses. See * [[WP:SIP]] for more details. * * Maintainers: Mr. Stradivarius */ if (mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Block' || mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Contributions') { // Load dependencies. mw.loader.using([ 'ext.gadget.libSensitiveIPs', 'mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.jqueryMsg', ]).then( function() { // Check whether we have a valid IP address or CIDR range, and exit // if not. (If the second argument to isIPAddress is true, then // CIDR ranges are allowed as well.) // Can't use wgRelevantUserName, it isn't defined for IP ranges: [[phab:T206954]] if (mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Block') { $ip = $('input[name=wpTarget]'); } else if (mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Contributions') { $ip = $('input[name=target]'); } if (!$ip.length || !mw.util.isIPAddress($ip.val(), true)) { return; } // Test whether the IP or range is sensitive. mw.libs.sensitiveIPs.query({ test: [$ip.val()] }).then(function (data) { var match = data.sensitiveips.matches[0], description, $msg; if (!match) { // The IP address or range is not sensitive, so exit. return; } // The IP or range is sensitive, so notify the user. First, // get the description of the entity the IP or range belongs // to. description = data.sensitiveips.entities[match['entity-id']].description; if (!description) { throw new Error('No description found for entity with code "' + match['entity-id'] + '"'); } // Vary message according to page var action = mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Block' ? 'blocking' : 'viewing'; // Set the message text. The description is in wikitext, so // we set the whole message as wikitext and then parse it into // HTML with message.parse(). mw.messages.set({ 'sysop-sensitive-ip-block-warning': 'تۆ ' + action + ' ناونیشانێکی ئای-پی ھەستیار بەربەست دەکەیت کە تایبەتە بە ' + description + '. تکایە لە پەیوەندی بەستن ' + '[[meta:Communications committee/Notable blocks|لەگەڵ]] ' + '[[meta:Communications committee|لیژنەی پەیوەندی بەستنی دامەزراوەی ویکیمیدیا]] دڵنیا ببەرەوە ' + 'immediately if blocked.' }); // Assemble the message to notify the user with. $msg = $('<table>').append( $('<tr>').append( $('<td>').css({'vertical-align':'center'}).append( $('<img>').attr({'src': '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Nuvola_apps_important.svg/60px-Nuvola_apps_important.svg.png'}).css({width: '48px'}) ) ).append( '<td>' + mw.message('sysop-sensitive-ip-block-warning').parse() + '</td>' ) ); // Send the notification. mw.notify($msg); }); }); } }); // </nowiki> rdr08r7gnxjieopaymn5oyv2ey1mjq2 0 148020 1699788 1536677 2026-11-02T19:39:41Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1699788 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox book| |name= کەسێک نامەیەک بۆ سەرهەنگ نانووسێت |title_orig=El coronel no tiene quien le escriba |translator=[[J. S. Bernstein]] |image=GabrielGarciaMarquez NoOneWritesToTheColonel.jpg |caption=بەرگی چاپی یەکەم وەرگێڕانی ئینگلیزی |author=[[گابریێل گارسیا مارکێز]] |cover_artist= |country=[[کۆلۆمبیا]] |language=[[ئیسپانیا|ئیسپانیایی]] |series= |genre= |publisher= |release_date=١٩٦١ |english_pub_date= ١ی ئەیلوولی ١٩٦٨ |media_type=Print ([[گالینگۆر]] & [[Paperback]]) |pages= |isbn=٠-٠٦-٠١١٤١٧-٧ |isbn_note=(hardback first Eng. edition) |oclc=٢٣٤٢٤١٨٤٣ |preceded_by= |followed_by= }} '''کەسێک نامەیەک بۆ سەرھەنگ نانووسێت''' (بە ئیسپانیایی:El coronel no tiene quien le escriba) کورتە ڕۆمانێکە لەلایەن [[گابریێل گارسیا مارکێز]] نووسراوە. گابریێل لە [[پاریس]] لە ساڵی ١٩٥٧ لە کاتێکدا ئەم کتێبەی نووسی کە لەباری ئابووری لە دۆخێکی خراپدا بوو. ئەم بەرھەمە لە ساڵی ١٩٦١ی زایینی بڵاو کرایەوە. == کورتە == ئەم کورتەچیڕۆکە، چیرۆکی چاوەڕوانیی خەڵک، بۆ پێکھێنانی ئاڵوگۆڕی ناھومێدانە لە ژیانیاندایە. کارەکتەرە سەرەکییەکانی ڕۆمانەکە ناویان نەهێنراوە، چیرۆکی باسەکە سەردەمی ژیانی سەرھەنگێکی بەساڵاچووە کە ساڵانێکە لە چاوەڕوانیی گەیشتنی نامەیەک لەلایەن حوکمەتەوە بەسەر دەبات تاکوو بۆ بەشداری و خزمەتەکانی لە [[شەڕی ناوخۆیی|شەڕێکی ناوخۆیی]] زۆر کۆندا پارەیەک بەنێوی مووچەی بۆ دابین بکرێت. لە کاتێکدا سەرھەنگ لە بارودۆخێکی ئابووریی خراپدایە (وەکوو بارودۆخی مارکێز لە کاتی نووسینی کتێبەکەی) ویستی وایە کە بەو مووچەی کە چاوەڕوانیەتی؛ جگە لە پێکھێنانی ژیانێکی ھەتکدارانە بۆ خۆی و ھاوژینەکەی، کەڵەبابەشەڕانییەکەی کوڕەکەشی کە لە چەن مانگی ڕابردوودا لە کاتی بڵاوکردنەوەی نھێنیی ئاگادارینامەگەلی دژەحوکمەت کوژرا، بەخێو بکات. چاوەڕوانیی ئەو (سەرھەنگە) بۆ وەرگرتنی نامەی ئاماژەپێکراو درێژەی دەبێت و ئەو نامەیش ھیچکات بە دەستی ناگات. گەندەڵی بەرپرسانی ناوخۆیی و نیشتمانی دیارە و ئەمەش بابەتێکە کە گارسیا مارکێز بە درێژایی ڕۆمانەکە لێی دەکۆڵێتەوە، بە بەکارهێنانی ئاماژەدان بە سانسۆر و کاریگەریی حکومەت لەسەر کۆمەڵگا. == سەرچاوەکان == *{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://fa.wikipedia.org/wiki/کسی_به_سرهنگ_نامه_نمی‌نویسد|سەردێڕ = کسی به سرهنگ نامه نمی‌نویسد|زمان = فارسی|سەردان = ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆمانەکانی گابریێل گارسیا مارکێز]] 61h5x3htn6urottnz8naqk37115ggt1 0 148410 1699978 1648568 2026-11-03T01:40:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699978 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەمتەران | ناوی_خۆماڵی = Kamtaran | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی مەیدان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 440 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەمتەران''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی مەیدان]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کەمتەران''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ھۆرێن]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شاوازی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[خەرکنی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارەدێی [[مەیدان، شارەدێ|مەیدان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 8iajehki0mwg0abp7tncrtjmx5axf4x 0 148555 1699922 1648587 2026-11-02T22:38:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699922 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەلای میرە | ناوی_خۆماڵی = Kalay Mira | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 199 | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەلای میرە''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کەلای میرە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەوزبڵاخی گەورە]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[مێخاس]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[دارەخورمای مەلاحەسەن]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[موساعوسمان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 44crmz2q487typr275px8tqjb56s5k2 0 149409 1699669 1648609 2026-11-02T16:35:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699669 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەریم باسام | ناوی_خۆماڵی = Karim Basam | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ئاوەسپی]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 474 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەریم باسام''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ئاوەسپی]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == {{واڵا}} == جوگرافیا == '''کەریم باسام''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تەلەبی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەواڵی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ڕەمەزان شەشە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئاوباریک، قادرکەرەم|ئاوباریک]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == {{واڵا}} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی|گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] tilpqnpjigru47l6exf7e8g7inw5jeo 0 149970 1699979 1610812 2026-11-03T01:40:11Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1699979 wikitext text/x-wiki {{کەمبەستەر}} {{وەرگێڕانی وشە بە وشە}} {{Infobox medical condition (new) | name = کەمخوێنی | synonyms = کەمخوێنی، erythrocytopenia | image = Iron deficiency anemia blood film.jpg | caption = ڕشتنی خوێن کە کەمخوێنی بەھۆی کەمی ئاسن نیشان دەدات، لەگەڵ خڕۆکە سوورەکانی خوێنی بچووک و کاڵ. |field = [[خوێنناسی]] | pronounce = {{IPAc-en|ə|ˈ|n|i:|m|i|ə}} | symptoms = ھەستکردن بە ماندووبوون، ڕەشبوونەوەی پێست، لاوازی، تەنگەنەفەسی، ھەستکردن بە بێھۆشبوون<ref name=EBM2013>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors = Janz TG, Johnson RL, Rubenstein SD|سەردێڕ= Anemia in the emergency department: evaluation and treatment | journal = Emergency Medicine Practice |بەرگ= ١٥| issue = 11 |پەڕەکان= ١–١٥; quiz ١٥–١٦|ڕێکەوت= تشرینی دووەمی ٢٠١٣| pmid = ٢٤٧١٦٢٣٥|ناونیشان= http://www.ebmedicine.net/topics.php?paction=showTopic&topic_id=385}}</ref> | complications = | onset = | duration = | causes = لەدەستدانی خوێن، کەمبوونەوەی بەرھەمھێنانی خڕۆکە سوورەکان، زیادبوونی تێکچوونی خڕۆکە سوورەکان<ref name=EBM2013/> | risks = | diagnosis = پێوانی ھیمۆگلۆبینی خوێن<ref name=EBM2013/> | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = ٢٫٣٦ ملیار / ٣٣٪ (٢٠١٥)<ref name=GBD2015/> | deaths = }} '''کەمخوێنی'''({{lang-en|Anemia}}) بریتییە لە کەمبوونی ژمارەی [[خڕۆکەی سوور|خڕۆکە سوورە خوێنییەکان]] یان [[ھیمۆگلۆبین]] لە ناو [[خوێن]]دا، یان توانای نزمبوونی خوێن بۆ گەیاندنی [[ئۆکسجین]] بۆ ئەندامەکانی جەستە. زۆربەی کات کە نەخۆشییەکە بەئاھەستە پەیدابێت، نیشانەکان کەم دیارن، بەلام دەکرێت کەس ھەستی بە ماندووی، بێھێزی، کورتیی ھەناسە یان کەمبوونی ئەنرژی بۆ وەرزش بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What Is Anemia? – NHLBI, NIH|ناونیشان=https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/anemia|وێبگە=www.nhlbi.nih.gov|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160120200631/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/anemia|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Stedman's medical Dictionary|ناونیشان=https://archive.org/details/stedmansmedicald00sted_3|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Lippincott Williams & Wilkins|شوێن=Philadelphia|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨١٧-٣٣٩٠-٨|پەڕە=Anemia|edition=28th}}</ref> ئەگەر نەخۆشییەکە بە خێرایی پەیدابێت، تووشبوو ھەستی بە سەرچوون و ئەبووڕێتەوە دەکات و گەرمابوونیش لێدەکات. لە کاتی توندبوونی نەخۆشییەکەدا چەرمی کەسەکە زەردی پەریو دەبێت. نیشانەی زیاتریش دەکرێت بەپێی ھۆکاری بنەڕەتییەکە ئاماژەی پێ بکات.<ref name="Ber2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Bernadette F.|دوایین=Rodak|name-list-format=vanc|سەردێڕ=Hematology: clinical principles and applications|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Saunders|شوێن=Philadelphia|ژپنک=٩٧٨-١-٤١٦٠-٣٠٠٦-٥|پەڕە=٢٢٠|edition=3rd|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6sfacydDNsUC&pg=PA220|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160425061405/https://books.google.com/books?id=6sfacydDNsUC&pg=PA220|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> ھۆکارەکانی کەمخوێنی پێکدێن لە: لەدەستدانی خوێن، کەمبوونی بەرھەمھێنانی خڕۆکە سوورە خوێنییەکان، و زیانگەیاندن بە ئەم خانانە. کەمی [[ڤیتامین بی ١٢]] یان ئاسنیش دەکرێت ھۆکاری ببێت. نەخۆشییەکە بەپێی قەبارەی خڕۆکەی سوور و ئاستی ھیمۆگلۆبین دەبێتە جۆرجۆرەکان. لە [[پیاو]]دا ئەگەر ھیمۆگلۆبین کەمتر بێت لە ١٣٠–١٤٠ گم/لتر، و لە ژنادا کەمتر لە ١٢٠–١٣٠ گم/لتر، ئەوا کەمخوێنی دادەنرێت.<ref name="EBM2013">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Janz TG, Johnson RL, Rubenstein SD|سەردێڕ=Anemia in the emergency department: evaluation and treatment|journal=Emergency Medicine Practice|بەرگ=١٥|issue=11|پەڕەکان=١–١٥; quiz ١٥–٦|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٣|pmid=٢٤٧١٦٢٣٥|ناونیشان=http://www.ebmedicine.net/topics.php?paction=showTopic&topic_id=385|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018212916/http://www.ebmedicine.net/topics.php?paction=showTopic&topic_id=385|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ژنانی دووگیان پێویستە حەبی [[ئاسن]] بخۆن تا لە مەترسی کەمخوێنی دوور بکەونەوە. کەمخوێنی یەکێکە لە نەخۆشییە باوەکان لە جیھاندا و سێ یەکی دانیشتووانی جیھانی تووشی دەبێت. کەمی ئاسن بە تەنھا نزیکەی یەک ملیار کەس گیرتوەتەوە، و لە ژنان باوترە لە پیاو. چارەسەر بەپێی ھۆکار و توندی نەخۆشییەکە دیاردەکرێت؛ دەکرێت بە دانی [[ڤیتامین]] وەک ترشی فۆلیک یان [[ڤیتامین بی ١٢]] بێت. ئەگەر حەبی دەمەوە سوود نەبوو، دەرزیی بژاردەیەکی باشترە — بە تایبەتی لە کاتی ھەوکردن یان ناڕێکییی لەناوی ئاڵوگۆڕی خواردنی لەسەردا. == مێژوو == بەڵگەی کەمخوێنی زیاتر دەگەڕێتەوە لە ٤٠٠٠ ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Tayles N |سەردێڕ= Anemia, genetic diseases, and malaria in prehistoric mainland Southeast Asia | journal = American Journal of Physical Anthropology |بەرگ= ١٠١| issue = 1 |پەڕەکان= ١١–٢٧|ڕێکەوت= ئەیلوولی ١٩٩٦| pmid = ٨٨٧٦٨١١| doi = 10.1002/(SICI)1096-8644(199609)101:1<11::AID-AJPA2>3.0.CO;2-G}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Anemias}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:نەخۆشیەکانی خوێن]] sj9c51g5267950o6nbqmcuee61s0ij6 100 152088 1699580 1697030 2026-11-02T14:35:03Z گرووپی قوتابخانە 23641 1699580 wikitext text/x-wiki {{portal styles}} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="5" style="background:#321414; border:none" |- | colspan=2 |<div style="background:#e7dfcd; border:1px solid #aa925c"> <div style="background:#F0DC82; line-height:70px; height:60px; overflow-y:hidden; text-align:center; font-size:200%; color:#654321"> <div style="float:right; padding:0; margin:0 0 0 -120px"></div>'''دەروازەی وێژەی کوردی'''</div> <div style="padding:10px; border-top:1px solid #967117;">{{/دەستپێک}}</div></div> <!-- <div style="text-align:center; margin:-7px; padding-bottom:12px;"> {{Rojanekirin|sal=2008|meh=04}} </div> ---> <div style="float:left; width:60%;"> <!-- This width added to the the margin below to equal 99%--> </div> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=5|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=13|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=2|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=2|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=5|سەر=ڕۆمان|ژێرپەڕە=ڕۆمان|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:وێژەی کوردی/پۆلەکان}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=37|سەر=شیعری ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=شیعری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:وێژەی کوردی/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:وێژەی کوردی/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:وێژەی کوردی/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:وێژەی کوردی]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی وێژەی کوردی]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] oq58133ol6i9xujjkbv5dvp5eon8hhx 14 152231 1699866 1142262 2026-11-02T21:08:31Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699866 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Suicide}} [[پۆل:تەندروستیی دەروونی]] [[پۆل:ھۆکارەکانی مردن]] [[پۆل:ڕەفتاری مرۆڤ]] [[پۆل:جۆرەکانی کوشتن]] [[پۆل:فریاکەوتنە پزیشکییەکان]] qo739l48hywtkhssj9bw0wrh0gt5gtd 0 152752 1699830 1554860 2026-11-02T20:38:53Z Ravan 7844 1699830 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} '''مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین''' ناوچەیەکی زۆر گەورە، لە مەغریبەوە بۆ ئێران دەخایەنێت. نەتەوەی جۆراوجۆری ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەگرێتەوە. وڵاتی عەرەبی و باکوور ئەفریقیا، نەریتی ئێرانیی ئێران، مۆسیقای ئیسرائیل، مۆسیقای ئەرمەنی، نەریتی ھەمەجۆری مۆسیقای سیپریەت، مۆسیقای تورکیا، مۆسیقای ئاشووریی، بەربەری باکووری ئەفریقیا، زمانی مەسیحیی قبتی لە میسر، ئاندەلووشەن (ئیسپانیای موسوڵمان) مۆسیقا لە باکوور ئەفریقیا، ھەموو دەھێڵنەوە.<ref>[[Habib Hassan Touma]] - Review of ''Das arabische Tonsystem im Mittelalter'' by Liberty Manik. {{doi|10.2307/}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:مۆسیقا]] [[پۆل:مۆسیقای فۆلکلۆری]] [[پۆل:چاندی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] 9joewollq8m0mpdn641ea4erhgizoev 0 153392 1699763 1648603 2026-11-02T19:35:31Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699763 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەریمەجەل | ناوی_خۆماڵی = Karyma Jal | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگاو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 822 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کەریمەجەل''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کەریمەجەل''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[زالواو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قیرچە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[میرەی حەوزەوار]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قەیتول]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 9qqkzy41p0qxzfkq8ek8a4tqoina90z 8 153729 1699751 905457 2026-11-02T19:31:57Z Maintenance script 17745 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1699751 javascript text/javascript ( function () { // An mw.Api object var api; // Keep "common" at beginning var SKINS = [ "common", "monobook", "minerva", "vector", "cologneblue", "timeless" ]; // How many scripts do we need before we show the quick filter? var NUM_SCRIPTS_FOR_SEARCH = 5; // The master import list, keyed by target. (A "target" is a user JS subpage // where the script is imported, like "common" or "vector".) Set in buildImportList var imports = {}; // Local scripts, keyed on name; value will be the target. Set in buildImportList. var localScriptsByName = {}; // How many scripts are installed? var scriptCount = 0; // Goes on the end of edit summaries var ADVERT = " ([[User:Aram/script-installer|دامەزرێنەری سکریپت]])"; /** * Strings, for translation */ var STRINGS = { installSummary: "دامەزراندنی $1", installLinkText: "دامەزراندن", installProgressMsg: "دامەزراندن...", uninstallSummary: "ھەڵوەشاندنەوەی $1", uninstallLinkText: "ھەڵوەشاندنەوە", uninstallProgressMsg: "ھەڵوەشاندنەوە...", disableSummary: "ناچالاککردنی $1", disableLinkText: "ناچالاککردن", disableProgressMsg: "ناچالاککردنی...", enableSummary: "چالاککردنی $1", enableLinkText: "چالاککردن", enableProgressMsg: "چالاککردن...", moveLinkText: "گواستنەوە", moveProgressMsg: "گواستنەوە...", movePrompt: "مەبەست؟ یەک لەمانە داگرە:", // followed by the names of skins normalizeSummary: "ھێنانەوە سەر باری ئاساییی سکریپتە دامەزراوەکان", remoteUrlDesc: "$1، باکراوە لە $2", panelHeader: "تۆ ئێستاکە ئەم سکریپتانەی خوارەوەت دامەزراندووە", cannotInstall: "ناتواندرێت دابمەزرێت", cannotInstallSkin: "This page is one of your user customization pages, and may (will, if common.js) already run on each page load.", cannotInstallContentModel: "مۆدێلی ناوەڕۆکی پەڕە بریتییە لە $1، نەک 'جاڤاسکریپت'", insecure: "(ناپارێزراو)", // used at the end of some messages notJavaScript: "نەک جاڤاسکریپت", installViaPreferences: "دامەزراندن لەڕێگەی ھەڵبژاردەکان", showNormalizeLinks: 'بەستەرەکانی «ئاساییکردنەوە» نیشان دەدەیت؟', showMoveLinks: 'بەستەرەکانی «گواستنەوە» نیشان دەدەیت؟', quickFilter: "پاڵێوەری خێرا:", tempWarning: "دامەزراندنی پەڕە پارێزراوە نابەکارھێنەر، نامیدیاویکییەکان کاتییە و لەوانەیە لە داھاتوودا لاببرێت.", badPageError: "پەڕەکە بەکارھێنەر: یان میدیاویکی: نییە و ناپارێزراوە", manageUserScripts: "بەڕێوەبردنی سکریپتەکانی بەکارهێنەر", bigSecurityWarning: "ئاگاداری! ھەموو سکریپتەکانی بەکارھێنەر دەشێت ناوەڕۆکی کیناوی بگرێتەخۆ کە توانای خراپکردنی ھەژمارەکەتی دەبێت. دامەزراندنی سکریپت مانای ئەوە دەگەیەنێت کە دەتوانرێت لەلایەن ئەوانی ترەوە بگۆڕدرێت؛ دڵنیا بە کە متمانەت بە دروستکەرەکەی ھەیە. ئەگەر دڵنیا نیت ئاخۆ سکریپتەکە پارێزراوە، لە دیوەخان (تەکنیکی) بیپشکنە. سکریپتەکە دادەمەزرێنیت؟ (لەڕێگەی sciNoConfirm=true; لە common.jsەکەت جاری داھاتوو ئەم ئاگادارییە بشارەوە.)" }; var USER_NAMESPACE_NAME = mw.config.get( "wgFormattedNamespaces" )[2]; /** * Constructs an Import. An Import is a line in a JS file that imports a * user script. Properties: * * - "page" is a page name, such as "User:Foo/Bar.js". * - "wiki" is a wiki from which the script is loaded, such as * "en.wikipedia". If null, the script is local, on the user's * wiki. * - "url" is a URL that can be passed into mw.loader.load. * - "target" is the title of the user subpage where the script is, * without the .js ending: for example, "common". * - "disabled" is whether this import is commented out. * - "type" is 0 if local, 1 if remotely loaded, and 2 if URL. * * EXACTLY one of "page" or "url" are null for every Import. This * constructor should not be used directly; use the factory * functions (Import.ofLocal, Import.ofUrl, Import.fromJs) instead. */ function Import( page, wiki, url, target, disabled ) { this.page = page; this.wiki = wiki; this.url = url; this.target = target; this.disabled = disabled; this.type = this.url ? 2 : ( this.wiki ? 1 : 0 ); } Import.ofLocal = function ( page, target, disabled ) { if( disabled === undefined ) disabled = false; return new Import( page, null, null, target, disabled ); } /** URL to Import. Assumes wgScriptPath is "/w" */ Import.ofUrl = function ( url, target, disabled ) { if( disabled === undefined ) disabled = false; var URL_RGX = /^(?:https?:)?\/\/(.+?)\.org\/w\/index\.php\?.*?title=(.+?(?:&|$))/; var match; if( match = URL_RGX.exec( url ) ) { var title = decodeURIComponent( match[2].replace( /&$/, "" ) ), wiki = decodeURIComponent( match[1] ); return new Import( title, wiki, null, target, disabled ); } return new Import( null, null, url, target, disabled ); } Import.fromJs = function ( line, target ) { var IMPORT_RGX = /^\s*(\/\/)?\s*importScript\s*\(\s*(?:"|')(.+?)(?:"|')\s*\)/; var match; if( match = IMPORT_RGX.exec( line ) ) { return Import.ofLocal( unescapeForJsString( match[2] ), target, !!match[1] ); } var LOADER_RGX = /^\s*(\/\/)?\s*mw\.loader\.load\s*\(\s*(?:"|')(.+?)(?:"|')\s*\)/; if( match = LOADER_RGX.exec( line ) ) { return Import.ofUrl( unescapeForJsString( match[2] ), target, !!match[1] ); } } Import.prototype.getDescription = function ( useWikitext ) { switch( this.type ) { case 0: return useWikitext ? ( "[[" + this.page + "]]" ) : this.page; case 1: return STRINGS.remoteUrlDesc.replace( "$1", this.page ).replace( "$2", this.wiki ); case 2: return this.url; } } /** * Human-readable (NOT necessarily suitable for ResourceLoader) URL. */ Import.prototype.getHumanUrl = function () { switch( this.type ) { case 0: return "/wiki/" + encodeURI( this.page ); case 1: return "//" + this.wiki + ".org/wiki/" + encodeURI( this.page ); case 2: return this.url; } } Import.prototype.toJs = function () { var dis = this.disabled ? "//" : "", url = this.url; switch( this.type ) { case 0: return dis + "importScript('" + escapeForJsString( this.page ) + "'); // Backlink: [[" + escapeForJsComment( this.page ) + "]]"; case 1: url = "//" + encodeURIComponent( this.wiki ) + ".org/w/index.php?title=" + encodeURIComponent( this.page ) + "&action=raw&ctype=text/javascript"; /* FALL THROUGH */ case 2: return dis + "mw.loader.load('" + escapeForJsString( url ) + "');"; } } /** * Installs the import. */ Import.prototype.install = function () { return api.postWithEditToken( { action: "edit", title: getFullTarget( this.target ), summary: STRINGS.installSummary.replace( "$1", this.getDescription( /* useWikitext */ true ) ) + ADVERT, appendtext: "\n" + this.toJs() } ); } /** * Get all line numbers from the target page that mention * the specified script. */ Import.prototype.getLineNums = function ( targetWikitext ) { function quoted( s ) { return new RegExp( "(['\"])" + escapeForRegex( s ) + "\\1" ); } var toFind; switch( this.type ) { case 0: toFind = quoted( escapeForJsString( this.page ) ); break; case 1: toFind = new RegExp( escapeForRegex( encodeURIComponent( this.wiki ) ) + ".*?" + escapeForRegex( encodeURIComponent( this.page ) ) ); break; case 2: toFind = quoted( escapeForJsString( this.url ) ); break; } var lineNums = [], lines = targetWikitext.split( "\n" ); for( var i = 0; i < lines.length; i++ ) { if( toFind.test( lines[i] ) ) { lineNums.push( i ); } } return lineNums; } /** * Uninstalls the given import. That is, delete all lines from the * target page that import the specified script. */ Import.prototype.uninstall = function () { var that = this; return getWikitext( getFullTarget( this.target ) ).then( function ( wikitext ) { var lineNums = that.getLineNums( wikitext ), newWikitext = wikitext.split( "\n" ).filter( function ( _, idx ) { return lineNums.indexOf( idx ) < 0; } ).join( "\n" ); return api.postWithEditToken( { action: "edit", title: getFullTarget( that.target ), summary: STRINGS.uninstallSummary.replace( "$1", that.getDescription( /* useWikitext */ true ) ) + ADVERT, text: newWikitext } ); } ); } /** * Sets whether the given import is disabled, based on the provided * boolean value. */ Import.prototype.setDisabled = function ( disabled ) { var that = this; this.disabled = disabled; return getWikitext( getFullTarget( this.target ) ).then( function ( wikitext ) { var lineNums = that.getLineNums( wikitext ), newWikitextLines = wikitext.split( "\n" ); if( disabled ) { lineNums.forEach( function ( lineNum ) { if( newWikitextLines[lineNum].trim().indexOf( "//" ) != 0 ) { newWikitextLines[lineNum] = "//" + newWikitextLines[lineNum].trim(); } } ); } else { lineNums.forEach( function ( lineNum ) { if( newWikitextLines[lineNum].trim().indexOf( "//" ) == 0 ) { newWikitextLines[lineNum] = newWikitextLines[lineNum].replace( /^\s*\/\/\s*/, "" ); } } ); } var summary = ( disabled ? STRINGS.disableSummary : STRINGS.enableSummary ) .replace( "$1", that.getDescription( /* useWikitext */ true ) ) + ADVERT; return api.postWithEditToken( { action: "edit", title: getFullTarget( that.target ), summary: summary, text: newWikitextLines.join( "\n" ) } ); } ); } Import.prototype.toggleDisabled = function () { this.disabled = !this.disabled; return this.setDisabled( this.disabled ); } /** * Move this import to another file. */ Import.prototype.move = function ( newTarget ) { if( this.target === newTarget ) return; var old = new Import( this.page, this.wiki, this.url, this.target, this.disabled ); this.target = newTarget; return $.when( old.uninstall(), this.install() ); } function getAllTargetWikitexts() { return $.getJSON( mw.util.wikiScript( "api" ), { format: "json", action: "query", prop: "revisions", rvprop: "content", rvslots: "main", titles: SKINS.map( getFullTarget ).join( "|" ) } ).then( function ( data ) { if( data && data.query && data.query.pages ) { var result = {}; prefixLength = mw.config.get( "wgUserName" ).length + 6; Object.values( data.query.pages ).forEach( function ( moreData ) { var nameWithoutExtension = new mw.Title( moreData.title ).getNameText(); var targetName = nameWithoutExtension.substring( nameWithoutExtension.indexOf( "/" ) + 1 ); result[targetName] = moreData.revisions ? moreData.revisions[0].slots.main["*"] : null; } ); return result; } } ); } function buildImportList() { return getAllTargetWikitexts().then( function ( wikitexts ) { Object.keys( wikitexts ).forEach( function ( targetName ) { var targetImports = []; if( wikitexts[ targetName ] ) { var lines = wikitexts[ targetName ].split( "\n" ); var currImport; for( var i = 0; i < lines.length; i++ ) { if( currImport = Import.fromJs( lines[i], targetName ) ) { targetImports.push( currImport ); scriptCount++; if( currImport.type === 0 ) { if( !localScriptsByName[ currImport.page ] ) localScriptsByName[ currImport.page ] = []; localScriptsByName[ currImport.page ].push( currImport.target ); } } } } imports[ targetName ] = targetImports; } ); } ); } /* * "Normalizes" (standardizes the format of) lines in the given * config page. */ function normalize( target ) { return getWikitext( getFullTarget( target ) ).then( function ( wikitext ) { var lines = wikitext.split( "\n" ), newLines = Array( lines.length ), currImport; for( var i = 0; i < lines.length; i++ ) { if( currImport = Import.fromJs( lines[i], target ) ) { newLines[i] = currImport.toJs(); } else { newLines[i] = lines[i]; } } return api.postWithEditToken( { action: "edit", title: getFullTarget( target ), summary: STRINGS.normalizeSummary, text: newLines.join( "\n" ) } ); } ); } function conditionalReload( openPanel ) { if( window.scriptInstallerAutoReload ) { if( openPanel ) document.cookie = "open_script_installer=yes"; window.location.reload( true ); } } /******************************************** * * UI code * ********************************************/ function makePanel() { var list = $( "<div>" ).attr( "id", "script-installer-panel" ) .append( $( "<header>" ).text( STRINGS.panelHeader ) ); var container = $( "<div>" ).addClass( "container" ).appendTo( list ); // Container for checkboxes container.append( $( "<div>" ) .attr( "class", "checkbox-container" ) .append( $( "<input>" ) .attr( { "id": "siNormalize", "type": "checkbox" } ) .click( function () { $( ".normalize-wrapper" ).toggle( 0 ) } ), $( "<label>" ) .attr( "for", "siNormalize" ) .text( STRINGS.showNormalizeLinks ), $( "<input>" ) .attr( { "id": "siMove", "type": "checkbox" } ) .click( function () { $( ".move-wrapper" ).toggle( 0 ) } ), $( "<label>" ) .attr( "for", "siMove" ) .text( STRINGS.showMoveLinks ) ) ); if( scriptCount > NUM_SCRIPTS_FOR_SEARCH ) { container.append( $( "<div>" ) .attr( "class", "filter-container" ) .append( $( "<label>" ) .attr( "for", "siQuickFilter" ) .text( STRINGS.quickFilter ), $( "<input>" ) .attr( { "id": "siQuickFilter", "type": "text" } ) .on( "input", function () { var filterString = $( this ).val(); if( filterString ) { var sel = "#script-installer-panel li[name*='" + $.escapeSelector( $( this ).val() ) + "']"; $( "#script-installer-panel li.script" ).toggle( false ); $( sel ).toggle( true ); } else { $( "#script-installer-panel li.script" ).toggle( true ); } } ) ) ); // Now, get the checkboxes out of the way container.find( ".checkbox-container" ) .css( "float", "right" ); } $.each( imports, function ( targetName, targetImports ) { var fmtTargetName = ( targetName === "common" ? "گشتی (بۆ ھەموو پێستەکان گونجاوە)" : targetName ); if( targetImports.length ) { container.append( $( "<h2>" ).append( fmtTargetName, $( "<span>" ) .addClass( "normalize-wrapper" ) .append( " (", $( "<a>" ) .text( "ھێنانە سەر باری ئاسایی" ) .click( function () { normalize( targetName ).done( function () { conditionalReload( true ); } ); } ), ")" ) .hide() ), $( "<ul>" ).append( targetImports.map( function ( anImport ) { return $( "<li>" ) .addClass( "script" ) .attr( "name", anImport.getDescription() ) .append( $( "<a>" ) .text( anImport.getDescription() ) .addClass( "script" ) .attr( "href", anImport.getHumanUrl() ), " (", $( "<a>" ) .text( STRINGS.uninstallLinkText ) .click( function () { $( this ).text( STRINGS.uninstallProgressMsg ); anImport.uninstall().done( function () { conditionalReload( true ); } ); } ), " | ", $( "<a>" ) .text( anImport.disabled ? STRINGS.enableLinkText : STRINGS.disableLinkText ) .click( function () { $( this ).text( anImport.disabled ? STRINGS.enableProgressMsg : STRINGS.disableProgressMsg ); anImport.toggleDisabled().done( function () { $( this ).toggleClass( "disabled" ); conditionalReload( true ); } ); } ), $( "<span>" ) .addClass( "move-wrapper" ) .append( " | ", $( "<a>" ) .text( STRINGS.moveLinkText ) .click( function () { var dest = null; var PROMPT = STRINGS.movePrompt + " " + SKINS.join( ", " ); do { dest = ( window.prompt( PROMPT ) || "" ).toLowerCase(); } while( dest && SKINS.indexOf( dest ) < 0 ) if( !dest ) return; $( this ).text( STRINGS.moveProgressMsg ); anImport.move( dest ).done( function () { conditionalReload( true ); } ); } ) ) .hide(), ")" ) .toggleClass( "disabled", anImport.disabled ); } ) ) ); } } ); return list; } function buildCurrentPageInstallElement() { var addingInstallLink = false; // will we be adding a legitimate install link? var installElement = $( "<span>" ); // only used if addingInstallLink is set to true var namespaceNumber = mw.config.get( "wgNamespaceNumber" ); var pageName = mw.config.get( "wgPageName" ); // Namespace 2 is User if( namespaceNumber === 2 && pageName.indexOf( "/" ) > 0 ) { var contentModel = mw.config.get( "wgPageContentModel" ); if( contentModel === "javascript" ) { var prefixLength = mw.config.get( "wgUserName" ).length + 6; if( pageName.indexOf( USER_NAMESPACE_NAME + ":" + mw.config.get( "wgUserName" ) ) === 0 ) { var skinIndex = SKINS.indexOf( pageName.substring( prefixLength ).slice( 0, -3 ) ); if( skinIndex >= 0 ) { return $( "<abbr>" ).text( STRINGS.cannotInstall ) .attr( "title", STRINGS.cannotInstallSkin ); } } addingInstallLink = true; } else { return $( "<abbr>" ).text( STRINGS.cannotInstall + " (" + STRINGS.notJavaScript + ")" ) .attr( "title", STRINGS.cannotInstallContentModel.replace( "$1", contentModel ) ); } } // Namespace 8 is MediaWiki if( namespaceNumber === 8 ) { return $( "<a>" ).text( STRINGS.installViaPreferences ) .attr( "href", mw.util.getUrl( "Special:Preferences" ) + "#mw-prefsection-gadgets" ); } var editRestriction = mw.config.get( "wgRestrictionEdit" ); if( ( namespaceNumber !== 2 && namespaceNumber !== 8 ) && ( editRestriction.indexOf( "sysop" ) >= 0 || editRestriction.indexOf( "editprotected" ) >= 0 ) ) { installElement.append( " ", $( "<abbr>" ).append( $( "<img>" ).attr( "src", "https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Achtung-yellow.svg/20px-Achtung-yellow.svg.png" ).addClass( "warning" ), STRINGS.insecure ) .attr( "title", STRINGS.tempWarning ) ); addingInstallLink = true; } if( addingInstallLink ) { var fixedPageName = mw.config.get( "wgPageName" ).replace( /_/g, " " ); installElement.prepend( $( "<a>" ) .attr( "id", "script-installer-main-install" ) .text( localScriptsByName[ fixedPageName ] ? STRINGS.uninstallLinkText : STRINGS.installLinkText ) .click( makeLocalInstallClickHandler( fixedPageName ) ) ); // If the script is installed but disabled, allow the user to enable it var allScriptsInTarget = imports[ localScriptsByName[ fixedPageName ] ]; var importObj = allScriptsInTarget && allScriptsInTarget.find( function ( anImport ) { return anImport.page === fixedPageName; } ); if( importObj && importObj.disabled ) { installElement.append( " | ", $( "<a>" ) .attr( "id", "script-installer-main-enable" ) .text( STRINGS.enableLinkText ) .click( function () { $( this ).text( STRINGS.enableProgressMsg ); importObj.setDisabled( false ).done( function () { conditionalReload( false ); } ); } ) ); } return installElement; } return $( "<abbr>" ).text( STRINGS.cannotInstall + " " + STRINGS.insecure ) .attr( "title", STRINGS.badPageError ); } function showUi() { var fixedPageName = mw.config.get( "wgPageName" ).replace( /_/g, " " ); $( "#firstHeading" ).append( $( "<span>" ) .attr( "id", "script-installer-top-container" ) .append( buildCurrentPageInstallElement(), " | ", $( "<a>" ) .text( STRINGS.manageUserScripts ).click( function () { if( !document.getElementById( "script-installer-panel" ) ) { $( "#mw-content-text" ).before( makePanel() ); } else { $( "#script-installer-panel" ).remove(); } } ) ) ); } function attachInstallLinks() { // At the end of each {{Userscript}} transclusion, there is // <span id='User:Foo/Bar.js' class='scriptInstallerLink'></span> $( "span.scriptInstallerLink" ).each( function () { var scriptName = this.id; $( this ).append( " | ", $( "<a>" ) .text( localScriptsByName[ scriptName ] ? STRINGS.uninstallLinkText : STRINGS.installLinkText ) .click( makeLocalInstallClickHandler( scriptName ) ) ); } ); $( "table.infobox-user-script" ).each( function () { var scriptName = $( this ).find( "th:contains('Source')" ).next().text() || mw.config.get( "wgPageName" ); scriptName = /user:.+?\/.+?.js/i.exec( scriptName )[0]; $( this ).children( "tbody" ).append( $( "<tr>" ).append( $( "<td>" ) .attr( "colspan", "2" ) .addClass( "script-installer-ibx" ) .append( $( "<button>" ) .addClass( "mw-ui-button mw-ui-progressive mw-ui-big" ) .text( localScriptsByName[ scriptName ] ? STRINGS.uninstallLinkText : STRINGS.installLinkText ) .click( makeLocalInstallClickHandler( scriptName ) ) ) ) ); } ); } function makeLocalInstallClickHandler( scriptName ) { return function () { var $this = $( this ); if( $this.text() === STRINGS.installLinkText ) { var okay = window.sciNoConfirm || window.confirm( STRINGS.bigSecurityWarning ); if( okay ) { $( this ).text( STRINGS.installProgressMsg ) Import.ofLocal( scriptName, window.scriptInstallerInstallTarget ).install().done( function () { $( this ).text( STRINGS.uninstallLinkText ); conditionalReload( false ); }.bind( this ) ); } } else { $( this ).text( STRINGS.uninstallProgressMsg ) var uninstalls = uniques( localScriptsByName[ scriptName ] ) .map( function ( target ) { return Import.ofLocal( scriptName, target ).uninstall(); } ) $.when.apply( $, uninstalls ).then( function () { $( this ).text( STRINGS.installLinkText ); conditionalReload( false ); }.bind( this ) ); } }; } function addCss() { mw.util.addCSS( "#script-installer-panel li.disabled a.script { "+ "text-decoration: line-through; font-style: italic; }"+ "#script-installer-panel { width:70%; border:solid lightgray 1px; "+ "padding:0; margin-left: auto; "+ "margin-right: auto; margin-bottom: 15px; overflow: auto; "+ "box-shadow: 5px 5px 5px #999; background-color: #fff; z-index:50; }"+ "#script-installer-panel header { background-color:#CAE1FF; display:block;"+ "padding:5px; font-size:1.1em; font-weight:bold; text-align:right; }"+ "#script-installer-panel .checkbox-container input { margin-left: 1.5em; }"+ "#script-installer-panel .filter-container { margin-bottom: -0.75em; }"+ "#script-installer-panel .filter-container label { margin-right: 0.35em; }"+ "#script-installer-panel .container { padding: 0.75em; }"+ "#script-installer-panel .container h2 { margin-top: 0.75em; }"+ "#script-installer-panel a { cursor: pointer; }"+ "#script-installer-main-install { font-weight: bold; }"+ "#script-installer-top-container { bottom: 5px; font-size: 70%; margin-left: 1em }"+ "body.skin-modern #script-installer-top-container a { color: inherit; cursor: pointer }"+ "body.skin-timeless #script-installer-top-container a,body.skin-cologneblue #script-installer-top-container a { cursor: pointer }"+ "#script-installer-top-container img.warning { position: relative; top: -2px; margin-right: 3px }"+ "td.script-installer-ibx { text-align: center }" ); } /******************************************** * * Utility functions * ********************************************/ /** * Gets the wikitext of a page with the given title (namespace required). */ function getWikitext( title ) { return $.getJSON( mw.util.wikiScript( "api" ), { format: "json", action: "query", prop: "revisions", rvprop: "content", rvslots: "main", rvlimit: 1, titles: title } ).then( function ( data ) { var pageId = Object.keys( data.query.pages )[0]; if( data.query.pages[pageId].revisions ) { return data.query.pages[pageId].revisions[0].slots.main["*"]; } return ""; } ); } /** * Escape a string for use in a JavaScript string literal. * This function is adapted from * https://github.com/joliss/js-string-escape/blob/6887a69003555edf5c6caaa75f2592228558c595/index.js * (released under the MIT licence). */ function escapeForJsString( s ) { return s.replace( /["'\\\n\r\u2028\u2029]/g, function ( character ) { // Escape all characters not included in SingleStringCharacters and // DoubleStringCharacters on // http://www.ecma-international.org/ecma-262/5.1/#sec-7.8.4 switch ( character ) { case '"': case "'": case '\\': return '\\' + character; // Four possible LineTerminator characters need to be escaped: case '\n': return '\\n'; case '\r': return '\\r'; case '\u2028': return '\\u2028'; case '\u2029': return '\\u2029'; } } ); } /** * Escape a string for use in an inline JavaScript comment (comments that * start with two slashes "//"). * This function is adapted from * https://github.com/joliss/js-string-escape/blob/6887a69003555edf5c6caaa75f2592228558c595/index.js * (released under the MIT licence). */ function escapeForJsComment( s ) { return s.replace( /[\n\r\u2028\u2029]/g, function ( character ) { switch ( character ) { // Escape possible LineTerminator characters case '\n': return '\\n'; case '\r': return '\\r'; case '\u2028': return '\\u2028'; case '\u2029': return '\\u2029'; } } ); } /** * Unescape a JavaScript string literal. * * This is the inverse of escapeForJsString. */ function unescapeForJsString( s ) { return s.replace( /\\"|\\'|\\\\|\\n|\\r|\\u2028|\\u2029/g, function ( substring ) { switch ( substring ) { case '\\"': return '"'; case "\\'": return "'"; case "\\\\": return "\\"; case "\\r": return "\r"; case "\\n": return "\n"; case "\\u2028": return "\u2028"; case "\\u2029": return "\u2029"; } } ); } function escapeForRegex( s ) { return s.replace( /[-\/\\^$*+?.()|[\]{}]/g, '\\$&' ); } function getFullTarget ( target ) { return USER_NAMESPACE_NAME + ":" + mw.config.get( "wgUserName" ) + "/" + target + ".js"; } // From https://stackoverflow.com/a/10192255 function uniques( array ){ return array.filter( function( el, index, arr ) { return index === arr.indexOf( el ); }); } if( window.scriptInstallerAutoReload === undefined ) { window.scriptInstallerAutoReload = true; } if( window.scriptInstallerInstallTarget === undefined ) { window.scriptInstallerInstallTarget = "common"; // by default, install things to the user's common.js } var jsPage = mw.config.get( "wgPageName" ).slice( -3 ) === ".js" || mw.config.get( "wgPageContentModel" ) === "javascript"; $.when( $.ready, mw.loader.using( [ "mediawiki.api", "mediawiki.util" ] ) ).then( function () { api = new mw.Api(); addCss(); buildImportList().then( function () { attachInstallLinks(); if( jsPage ) showUi(); // Auto-open the panel if we set the cookie to do so (see `conditionalReload()`) if( document.cookie.indexOf( "open_script_installer=yes" ) >= 0 ) { document.cookie = "open_script_installer=; expires=Thu, 01 Jan 1970 00:00:01 GMT"; $( "#script-installer-top-container a:contains('Manage')" ).trigger( "click" ); } } ); } ); } )(); 5wtoqgxer4ndtw6iugiknjxlno8m6j6 0 154009 1699899 717456 2026-11-02T22:34:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1699899 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{وەسف|بەرگی یەکەمی زنجیرەی کەشتیی فریشتەکان}} {{Infobox book | italic title = | name = کەشتیی فریشتەکان (بەرگی یەکەم) | image = Keştiy_frîştekan.jpg | image_size = | border = | alt = | caption = ڕووبەرگی چاپی یەکەم. | author = [[بەختیار عەلی]] | audio_read_by = | title_orig = کەشتیی فریشتەکان (بەرگی یەکەم) | orig_lang_code = | title_working = | translator = | illustrator = ئارام عەلی | cover_artist = ئارام عەلی | country = [[کوردستان]]، [[عێراق]] | language = [[کوردی]] | series = [[کەشتیی فریشتەکان]] | release_number = ١ | subject = [[ڕۆمان]] | genre = {{plainlist| * ڕاستیی جادوویی * خەیاڵی }} | set_in = | publisher = ئەندێشە | publisher2 = | pub_date = ١٠/٥/٢٠١٢ | english_pub_date = | published = | media_type = {{plainlist| * چاپ (ھاردباک و پەیپەرباک) * ئەلکترۆنی (پی دی ئێف) }} | pages = | awards = | isbn = | isbn_note = | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = جەمشید خانی مامم: کە ھەمیشە با لەگەڵ خۆیدا دەیبرد | followed_by = کەشتیی فریشتەکان (بەرگی دووەم) | native_wikisource = | wikisource = | notes = | exclude_cover = | website = }} <!--من زانیارییەکی ئەوتۆم لەسەر کتێبەکە نییە، بە فراوانکردنی یارمەتی ویکیپیدیا بدە --> '''بەرگی یەکەم'''ی زنجیرەی '''کەشتیی فریشتەکان'''ە، کە ڕۆمانێکی خەیاڵییە لە نووسینی بەختیار عەلی، یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٢دا بڵاوبووەوە، دواتر ڕۆمانەکە درێژەی کێشا تا گەیشتە ٣ بەرگ. {{بەختیار عەلی}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکانی بەختیار عەلی]] 9dsvnw4jvrjj1xh8pym1uslu2qtczka 0 154812 1699728 1675076 2026-11-02T17:28:27Z تاڵینتۆز 80113 ناوی عەزیز ئالی، وەک پیاچۆرەوەی زانستیی فەرهەنگی زارەکیی موکریان لە پەڕەکە زیاد کرا. 1699728 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} '''فەرھەنگی زارەکیی موکریان''' زنجیرەفەرھەنگێکی [[زمانی کوردی]]یە کە [[فەرھەنگنووس]]ی کورد [[سەلاح پایانیانی]] نووسیونی و دوابەدوای یەک بڵاو کراونەتەوە. لە بەرگی حەوتەمەوە [[عەزیز ئالی]]، وەک پیاچۆرەوەی زانستی، هاوکاریی لەگەڵ دانەر کردووە. ئەم هاوکارییە لە چاپی دووەمی بەرگەکانی ١، ٢، ٣ و ٤ ی ئەم زنجیرەیەشدا درێژەی هەبووە. [[File:فەرهەنگی زارەكیی موكریان.jpg|thumb|فەرهەنگی زارەكیی موكریان]] = داڕشتە = داڕشتەی ئەم فەرھەنگە وەک لە نێوەکەیەوە دەردەکەوێت جیاوازترە لەو کۆمەڵە فەرھەنگەی تا وێستا وەک وشەدان نووسراون و کارێکی دەگمەنە لەسەر زمانی کوردی لە [[موکریان]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا. ئەم فەرھەنگە بەشی منداڵان و ژنان و کشت و کاڵ و خورد و خۆراکی لێ دەبێتەوە و ھەر کام بۆ خۆیان لکێکی سەربەخۆن. = چاپ کراوەکان = تا ئێستا ئەم بەرگانەی بڵاو بوونەتەوە: # ''کانی مرادان'' (کۆمەڵێک بەند و باوی فۆلکلۆری کوردەواریی)، ٢٠٠٢. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی یەکەم (پیتی ئـ)، ٢٠٠٧. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی دووھەم (پیتی ب)، ٢٠١٠. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی سێھەم (پیتی پ)، ٢٠١١. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی چوارەم (پیتی ت)، ٢٠١٢. # ''ئەدەبیاتی زارەکیی موکریان'' - بەشی منداڵان - بەرگی یەکەم، ٢٠١٣. # ''ئەدەبیاتی زارەکیی موکریان'' - بەشی منداڵان - بەرگی دووھەم، ٢٠١٣. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی پێنجەم (پیتی ج - چ)، ٢٠١٤. # ''ئەدەبیاتی زارەکیی موکریان - بەشی ژنان''، ٢٠١٤. # ''فەرھەنگی جلوبەرگ و خشڵی ژنانی موکریان'' (بە ھاوکاریی لەیلا نوورانی)، ٢٠١٤. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی شەشەم (پیتی ح - خ)، ٢٠١٦. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەشی خورد و خۆراک، ٢٠١٨. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی حەوتەم (پیتی د)- ٩٦٦ لاپەڕە، ٢٠١٩. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی ھەشتەم (پیتی ڕ-ز-ژ)- ٨٦١ لاپەڕە، ٢٠١٩. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی نۆھەم (پیتی س)- ٧٩٥ لاپەڕە، ٢٠٢٠. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی دەیەم (پیتی ش-ع-غ-ف)- ٩٥٦ لاپەڕە، ٢٠٢٠. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی یازدەهەم (پیتی ق)، ٨٨٢ لاپەڕە، ٢٠٢١ # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی دوازدەهەم (پیتی ک)، ١٣٣٤ لاپەڕە، ٢٠٢١ # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی سێزدەهەم (پیتی گ، ل)، ١٠٣٩ لاپەڕە، ٢٠٢٣ # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی چواردەهەم (پیتی م)، ٦٥٢ لاپەڕە، ٢٠٢٣ # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی پازدەهەم (پیتی ن، و، هـ، ی)، ٧٨٨ لاپەڕە، ٢٠٢٤. دەزگای چاپ و پەخشی موکریانی ساڵی ٢٠١٩ سەرجەم ئەو بەرگانەی پێشتر بڵاو کرابوونەوە، وەک پڕۆژەیەک، لە دیزایینێکی یەکدەست‌دا سەرلەنوێ چاپی کردنەوە. = پێشەکییەکان = "فەرهەنگی زارەکیی موکریان" سەرجەم پازدە بەرگە و بەپێی ئەلف‌وبێی زمانی کوردیی، هەموو پیتەکانی لەخۆ گرتووە. دەستەیەک مامۆستای خاوەن هزر و ڕا پێشەکییان بۆ نووسیوە و قۆڵیان بۆ کێشاوە، کە بریتین لە: ئەحمەد قازی (نووسەر و وەرگێڕ)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ١: وەک سەرەتا. دوکتور ئەمیر حەسەن‌پوور (مامۆستای زانستگای تورانتۆی کانادا)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ١: "فەرهەنگی زارەکی" لە خولی تێکنۆلۆژی زمان‌دا. دوکتور ڕەهبەر مەحموودزادە (ڕەخنەگر و لێ‌کۆڵەر)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ٣: نەریتێکی نوێ لە فەرهەنگ‌نووسیی کوردی‌دا. دوکتور ئەحمەد ئەحمەدیان (لێ‌کۆڵەر)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ٤: ئینساکلۆپێدیایەکی ناوچەیی تاقانە لەسەر بناغەی زمان‌وێنەی "ئاپۆرەی خەڵک" و "چینی ڕەشۆکی". یوونس ڕەزایی (شاعیر)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ٥: ڕوانینێک بۆ ڕەخنە و پڕۆسەی فەرهەنگ‌نووسیی لە کوردستان‌دا. دوکتور مایکل چایلد(کتێب‌خانەی کۆنگرێسی واشنگتۆن)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ٦. دوکتور هاشم ئەحمەدزادە(نووسەر)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ٧؛ مەتەڵۆکی زمان و پەڕجووی مانەوە. محەممەد ڕەمەزانی (نووسەر و وەرگێڕ)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ٨: گاشەبەردێکی جوان‌تاشراوی نەخشاو بۆ گرتنی سەتان ۆەلێنی هەراوی زمانەکەمان. دوکتور محەممەد خزری‌ئەقدەم؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ٩: گەڕان بە شوێن ڕەسەنایەتی‌دا. دوکتور حەمید حەسەنی (توێژەری باڵای فەرهەنگستانی زمان و ئەدەبیاتی فارسی)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ١٠. دوکتور ئەحمەد محەممەدپوور (مامۆستای مرۆڤ‌ناسی و کۆمەڵ‌ناسی، زانکۆی ماساچۆسێت، ئەمریکا)؛ پێشەکی بۆ بەرگی ١١: هەوڵێکی مرۆڤ‌ناسانە بۆ زیندووکردنەوەی زمان و شوناس. دوکتور کەماڵ سولەیمانی (مامۆستای مێژووی سیاسیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ١٢: دەسەڵات و نەریتی فەرهەنگ‌نووسی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{فەرھەنگە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب}} [[پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان|ز]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٨]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠٢٠]] 74cj25rtgq6zlvjd6ouyo760lb8nkao 1699730 1699728 2026-11-02T17:56:05Z تاڵینتۆز 80113 ناوی عەزیز ئالیم حەزف کرد 1699730 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} '''فەرھەنگی زارەکیی موکریان''' زنجیرەفەرھەنگێکی [[زمانی کوردی]]یە کە [[فەرھەنگنووس]]ی کورد [[سەلاح پایانیانی]] نووسیونی و دوابەدوای یەک بڵاو کراونەتەوە. [[File:فەرهەنگی زارەكیی موكریان.jpg|thumb|فەرهەنگی زارەكیی موكریان]] = داڕشتە = داڕشتەی ئەم فەرھەنگە وەک لە نێوەکەیەوە دەردەکەوێت جیاوازترە لەو کۆمەڵە فەرھەنگەی تا وێستا وەک وشەدان نووسراون و کارێکی دەگمەنە لەسەر زمانی کوردی لە [[موکریان]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا. ئەم فەرھەنگە بەشی منداڵان و ژنان و کشت و کاڵ و خورد و خۆراکی لێ دەبێتەوە و ھەر کام بۆ خۆیان لکێکی سەربەخۆن. = چاپ کراوەکان = تا ئێستا ئەم بەرگانەی بڵاو بوونەتەوە: # ''کانی مرادان'' (کۆمەڵێک بەند و باوی فۆلکلۆری کوردەواریی)، ٢٠٠٢. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی یەکەم (پیتی ئـ)، ٢٠٠٧. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی دووھەم (پیتی ب)، ٢٠١٠. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی سێھەم (پیتی پ)، ٢٠١١. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی چوارەم (پیتی ت)، ٢٠١٢. # ''ئەدەبیاتی زارەکیی موکریان'' - بەشی منداڵان - بەرگی یەکەم، ٢٠١٣. # ''ئەدەبیاتی زارەکیی موکریان'' - بەشی منداڵان - بەرگی دووھەم، ٢٠١٣. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی پێنجەم (پیتی ج - چ)، ٢٠١٤. # ''ئەدەبیاتی زارەکیی موکریان - بەشی ژنان''، ٢٠١٤. # ''فەرھەنگی جلوبەرگ و خشڵی ژنانی موکریان'' (بە ھاوکاریی لەیلا نوورانی)، ٢٠١٤. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی شەشەم (پیتی ح - خ)، ٢٠١٦. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەشی خورد و خۆراک، ٢٠١٨. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی حەوتەم (پیتی د)- ٩٦٦ لاپەڕە، ٢٠١٩. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی ھەشتەم (پیتی ڕ-ز-ژ)- ٨٦١ لاپەڕە، ٢٠١٩. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی نۆھەم (پیتی س)- ٧٩٥ لاپەڕە، ٢٠٢٠. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی دەیەم (پیتی ش-ع-غ-ف)- ٩٥٦ لاپەڕە، ٢٠٢٠. # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی یازدەهەم (پیتی ق)، ٨٨٢ لاپەڕە، ٢٠٢١ # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی دوازدەهەم (پیتی ک)، ١٣٣٤ لاپەڕە، ٢٠٢١ # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی سێزدەهەم (پیتی گ، ل)، ١٠٣٩ لاپەڕە، ٢٠٢٣ # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی چواردەهەم (پیتی م)، ٦٥٢ لاپەڕە، ٢٠٢٣ # ''فەرھەنگی زارەکیی موکریان'' - بەرگی پازدەهەم (پیتی ن، و، هـ، ی)، ٧٨٨ لاپەڕە، ٢٠٢٤. دەزگای چاپ و پەخشی موکریانی ساڵی ٢٠١٩ سەرجەم ئەو بەرگانەی پێشتر بڵاو کرابوونەوە، وەک پڕۆژەیەک، لە دیزایینێکی یەکدەست‌دا سەرلەنوێ چاپی کردنەوە. = پێشەکییەکان = "فەرهەنگی زارەکیی موکریان" سەرجەم پازدە بەرگە و بەپێی ئەلف‌وبێی زمانی کوردیی، هەموو پیتەکانی لەخۆ گرتووە. دەستەیەک مامۆستای خاوەن هزر و ڕا پێشەکییان بۆ نووسیوە و قۆڵیان بۆ کێشاوە، کە بریتین لە: ئەحمەد قازی (نووسەر و وەرگێڕ)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ١: وەک سەرەتا. دوکتور ئەمیر حەسەن‌پوور (مامۆستای زانستگای تورانتۆی کانادا)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ١: "فەرهەنگی زارەکی" لە خولی تێکنۆلۆژی زمان‌دا. دوکتور ڕەهبەر مەحموودزادە (ڕەخنەگر و لێ‌کۆڵەر)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ٣: نەریتێکی نوێ لە فەرهەنگ‌نووسیی کوردی‌دا. دوکتور ئەحمەد ئەحمەدیان (لێ‌کۆڵەر)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ٤: ئینساکلۆپێدیایەکی ناوچەیی تاقانە لەسەر بناغەی زمان‌وێنەی "ئاپۆرەی خەڵک" و "چینی ڕەشۆکی". یوونس ڕەزایی (شاعیر)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ٥: ڕوانینێک بۆ ڕەخنە و پڕۆسەی فەرهەنگ‌نووسیی لە کوردستان‌دا. دوکتور مایکل چایلد(کتێب‌خانەی کۆنگرێسی واشنگتۆن)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ٦. دوکتور هاشم ئەحمەدزادە(نووسەر)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ٧؛ مەتەڵۆکی زمان و پەڕجووی مانەوە. محەممەد ڕەمەزانی (نووسەر و وەرگێڕ)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ٨: گاشەبەردێکی جوان‌تاشراوی نەخشاو بۆ گرتنی سەتان ۆەلێنی هەراوی زمانەکەمان. دوکتور محەممەد خزری‌ئەقدەم؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ٩: گەڕان بە شوێن ڕەسەنایەتی‌دا. دوکتور حەمید حەسەنی (توێژەری باڵای فەرهەنگستانی زمان و ئەدەبیاتی فارسی)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ١٠. دوکتور ئەحمەد محەممەدپوور (مامۆستای مرۆڤ‌ناسی و کۆمەڵ‌ناسی، زانکۆی ماساچۆسێت، ئەمریکا)؛ پێشەکی بۆ بەرگی ١١: هەوڵێکی مرۆڤ‌ناسانە بۆ زیندووکردنەوەی زمان و شوناس. دوکتور کەماڵ سولەیمانی (مامۆستای مێژووی سیاسیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست)؛ پێشەکیی بۆ بەرگی ١٢: دەسەڵات و نەریتی فەرهەنگ‌نووسی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{فەرھەنگە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب}} [[پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان|ز]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٨]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠٢٠]] nek7e5d8xhdnk8jzty4ic58r3qf6rky 0 156094 1699666 1648611 2026-11-02T16:35:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699666 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەریم ئاوا | ناوی_فەرمی = Karimabad | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kərimabad - کریم‌آباد | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی تیکاب|تیکاب]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی تەختی سڵێمان|تەختی سڵێمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی سارۆخ|سارۆخ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1802 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 82 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[موکریانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە]] ([[شافعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەریم ئاوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی سارۆخ]]، [[ناوچەی تەختی سڵێمان]]، [[شارستانی تیکاب]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کەریم ئاوا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دڵ دڵبڵاغی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەرەباوا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تەرمەکچی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قەرەومەر]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٨٢) کەس و (١٨) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی [[کورد]]ن و لە کوردە [[موکری]]ەکانن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی تیکاب]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی تیکاب}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی تیکاب]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|تیکاب]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|تیکاب]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی تیکاب]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] q4rtrdhoajph0yx8rebtu0ry5viuhgh 8 156257 1699748 1600507 2026-11-02T19:31:53Z Maintenance script 17745 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1699748 javascript text/javascript // Adds option to share link to the current page in social networks and email if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') === 0 || mw.config.get('wgNamespaceNumber') === 6) { $(document).ready(function() { if (mw.config.get('skin') == 'minerva') { //larger button for mobile veiw var socialShares = [{ 'title': 'تێلگرام', 'url': 'https://telegram.me/share/url?url=https:' + mw.config.get('wgServer') + '/wiki/' + encodeURIComponent(mw.config.get('wgPageName')) + '&text=لە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندییەوە', 'img': '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Telegram_logo.svg/28px-Telegram_logo.svg.png' }, { 'title': 'فەیسبووک', 'url': 'http://www.facebook.com/sharer.php?u=https:' + mw.config.get('wgServer') + '/wiki/' + encodeURIComponent(mw.config.get('wgPageName')), 'img': '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/F_icon.svg/25px-F_icon.svg.png' }, { 'title': 'تویتەر', 'url': 'http://twitter.com/?status=' + encodeURIComponent('بڕوانە: \n' + mw.config.get('wgPageName') + '\nویکیپیدیای کوردیی ناوەندی http://defn.me/r/' + mw.config.get('wgContentLanguage') + '/' + mw.config.get('wgArticleId').toString(36)), // Forked from [[MediaWiki:Gadget-ShortURL.js]] 'img': '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Twitter_icon.svg/22px-Twitter_icon.svg.png' }]; } else { var socialShares = [{ 'title': 'تێلگرام', 'url': 'https://telegram.me/share/url?url=https:' + mw.config.get('wgServer') + '/wiki/' + encodeURIComponent(mw.config.get('wgPageName')) + '&text=لە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندییەوە', 'img': '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5a/Telegram_2019_simple_logo.svg' }, { 'title': 'فەیسبووک', 'url': 'http://www.facebook.com/sharer.php?u=https:' + mw.config.get('wgServer') + '/wiki/' + encodeURIComponent(mw.config.get('wgPageName')), 'img': '//upload.wikimedia.org/wikinews/en/5/55/Facebook.png' }, { 'title': 'تویتەر', 'url': 'http://twitter.com/?status=' + encodeURIComponent('بڕوانە: \n' + mw.config.get('wgPageName') + '\nویکیپیدیای کوردیی ناوەندی http://defn.me/r/' + mw.config.get('wgContentLanguage') + '/' + mw.config.get('wgArticleId').toString(36)), // Forked from [[MediaWiki:Gadget-ShortURL.js]] 'img': '//upload.wikimedia.org/wikinews/en/f/f7/Twitter.png' }]; } try { var whatLinksItem = $("#t-whatlinkshere"); if (!whatLinksItem.length) return; var shareText = $("<span>ھاوبەشیپێکردن: </span>"); $(socialShares).each(function() { var socialSpan = $("<span></span>"); var socialA = $('<a></a>', { href: this.url, title: this.title }); var socialImg = $('<img />', { 'src': this.img, 'height': (mw.config.get('skin') == 'minerva')? '24px' : '17px' }); socialA.append(socialImg); if (mw.config.get('skin') == 'minerva') { socialA.append('<span>&nbsp;&nbsp;</span>'); } socialSpan.append(socialA); shareText.append(socialSpan); }); var item = $("<li></li>", { id: 't-socialShare' }); item.append(shareText); whatLinksItem.before(item); } catch (e) { return; } }); mw.util.addCSS("#t-socialShare{position:relative;top:-8px;margin:7px -1px -10px 0px!important;}"); } hefi4qen7pwzgke8f4rbrgznp2h8qj0 8 156402 1699747 631448 2026-11-02T19:31:51Z Maintenance script 17745 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1699747 css text/css /* لە ویکیپیدیای عەرەبییەوە وەرگیراوە */ img.hide-images-handled { visibility:visible; } span.hide-images-wrapper { background:url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9c/Battenburg-white-blue.svg/300px-Battenburg-white-blue.svg.png) repeat; background-size:contain; outline:2px solid red; cursor:pointer; display:inline-block; } span.hide-images-wrapper img.hide-images-handled { visibility:hidden; } 10cx63tot5c6bu069o31x37rfrvhbdd 0 157620 1699633 1573862 2026-11-02T15:35:40Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699633 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = نەبووخەدنیزەری دووەم | birth_date = {{circa}} ٦٤٢ی پ.ز | native_lang1_name1 = نابوو-کودووری-ئووسوور | native_lang1 = [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]] | issue-link = #Family and children | issue-pipe = لە نێوان<br />ئەوانی تردا | issue = {{unbulleted list | [[کاشایا]] | [[ئەمێل-ماردووک]] | [[نیتۆکریسی بابیل|نیتۆکریس]] (؟) }} | succession = پاشای [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] | death_place = [[بابل]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] | death_date = ٧ی تشرینی یەکەمی ٥٦٢ی پ.ز (تەمەن {{circa}} ٧٩/٨٠) | birth_place = [[ئورووک]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] | mother = | title = {{unbulleted list | [[پێڕستی پاشاکانی بابیل|پاشای بابیل]] | [[پاشای سۆمەر و ئەکەد]] | [[پاشای گەردوون]] }} | father = [[نەبوپلاسەر]] | spouse = [[ئامیتیسی میدی]] (؟) | successor = [[ئەمێل-ماردووک]] | predecessor = [[نەبوپلاسەر]] | coronation = ٧ی ئەیلوولی ٦٠٥ی پ.ز{{nbsp}}{{Sfn|Lipschits|2005|p=35}} | reign = ١٥ی ئابی ٦٠٥ی پ.ز – ٧ی تشرینی یەکەمی ٥٦٢ی پ.ز{{Sfn|Parker|Dubberstein|1942|p=10}}{{Sfn|Lipschits|2005|p=35}} | caption = بەشێک لەوەی کە پێی دەوترێت «کۆڵەکەی بورجی بابل»، کە نەبووخەدنیزەری دووەم لە لای ڕاستەوە نیشان دەدات و وێنایەکی [[زیگورات]]ە گەورەکەی [[بابل]] («ئێتێمێنانکی») لە لای چەپەوە نیشان دەدات. | image = Nebuchadnezzar II crop.png | alt = تابلۆیەکی بەردین بە وێنەی نەبووخەدنیزەر و پەرستگایەک | dynasty = [[خانەوادەی کلدانی]] }} '''نەبووخەد نەسری دووەم''' یان '''نەبووخەدنیزەری دووەم'''، زیاتر بە شێوەیەکی ڕاستتر بە «نەبووخەدرێزەری دووەم» دەنووسرێت، بە واتای «[[نابوو]]، ئاگاداری میراتگرەکەم بە»، دووەم پاشای [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] بوو، کە لە کاتی مردنی باوکی [[نەبوپلاسەر]] لە ٦٠٥ی پ.ز تا مردنی خۆی لە ٥٦٢ی پ.ز حوکمڕانی کردووە. زۆرجار بە «نەبووخەدنیزەری مەزن» ناوزەند دەکرێت، ئەو وەک گەورەترین پاشای ئیمپراتۆریەتەکە دادەنرێت، کە بەناوبانگە بەھۆی ھەڵمەتە سەربازییەکانی لە [[لێڤانت]] و دەوریان لە [[مێژووی جوو]]، و بەھۆی پڕۆژە بیناسازییەکانی لە پایتەختەکەی لە [[بابل]]. نەبووخەدنیزەر بۆ ماوەی ٤٣ ساڵ حوکمڕانی کردووە، درێژترین ماوەی پاشایەتی بووە لە [[خانەوادەی کلدانی|خانەوادەی بابلی نوێ]]. تا کاتی مردنی، لە نێوان بەھێزترین فەرمانڕەواکانی جیھاندا بووە. پێدەچێت ناوی لێنرابێت بەناوی [[نەبووخەدنیزەر (فەرمانڕەوای ئورووک)|باپیری بە ھەمان ناو]] یان بەناوی [[نەبووخەدنیزەری یەکەم]]، یەکێک لە گەورەترین پاشا جەنگاوەرەکانی بابل، نەبووخەدنیزەری دووەم پێشتر لە سەردەمی دەسەڵاتی باوکیدا ناوبانگی بۆ خۆی بەدەستھێنابوو، بە سەرکردایەتیکردنی سوپاکان لە [[داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی لەلایەن ماد-بابلییەکانەوە]]. لە [[جەنگی کارکەمیش]] لە ٦٠٥ی پ.ز، نەبووخەدنیزەر شکستییەکی کوشندەی بەسەر سوپایەکی [[خانەوادەی بیست و شەشەمی میسر|میسری]] بە سەرکردایەتی فیرعەون [[نێکۆی دووەم]] ھێنا و دڵنیایی دا کە ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ وەک ھێزی باڵا لە [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن]] جێگەی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] دەگرێتەوە. دوای ماوەیەکی کەم لەم سەرکەوتنە، [[نەبوپلاسەر]] مرد و نەبووخەدنیزەر بوو بە پاشا. سەرەڕای کاروانی سەربازی سەرکەوتووی لە سەردەمی دەسەڵاتی باوکیدا، سەرەتای دەسەڵاتی نەبووخەدنیزەر دەستکەوتی کەمی بەخۆیەوە بینی و شاھیدی ھێرشێکی شکستی کارەساتبار بوو بۆ سەر میسر. ئەم ئەدایە وای کرد ھەندێک لە پاشکۆکانی بابل گومان لە ھێزی بابل بکەن و بووە ھۆی سەرھەڵدانی ڕاپەڕین لە سەرانسەری ئیمپراتۆریەتەکەیدا.<ref>{{Citation |last=Darvill |first=Timothy |title=Nebuchadnezzar |date=1 January 2009 |work=The Concise Oxford Dictionary of Archaeology |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199534043.001.0001/acref-9780199534043-e-2720?rskey=MDO9oN&result=2821 |access-date=27 January 2025 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780199534043.001.0001 |isbn=978-0-19-953404-3}}</ref> دوای ئەوەی سەرەتا ھەندێک ڕاپەڕینی لە ڕۆژھەڵات سەرکوت کرد، نەبووخەدنیزەر سەرنجی خۆی خستە سەر لێڤانت و لە ساڵانی ٥٨٠ی پ.زدا دەستی کرد بە زنجیرەیەک ھەڵمەت دژی ویلایەتە یاخیبووەکانی ژێر دەسەڵاتی. لە ٥٨٧ی پ.ز نەبووخەدنیزەر [[گەمارۆدانی ئورشەلیم (٥٨٧ی پێش زایین)|ئورشەلیمی گەمارۆدا]] و وێرانی کرد و [[شانشینی یەھوودا]]ی لەناو برد، زۆربەی دانیشتووانی ئاوارە کرد لەوەی کە بە [[دیلبوونی بابل]] ناسراوە. ئەم ڕووداوە پێگەیەکی خراپی بۆ نەبووخەدنیزەر لە مێژووی جوودا بەدەستھێنا. لە ڕێگەی ئەم داگیرکارییە و دواتر گرتنی شاری فینیقی [[تایەر، لوبنان|تایەر]]، و ھەڵمەتەکانی تری لە لێڤانت، نەبووخەدنیزەر سەروەت و سامانی ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێی لە ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن گەڕاندەوە. جگە لە ھەڵمەتە سەربازییەکانی، نەبووخەدنیزەر وەک بنیادنەرێکی گەورە لە یاد دەکرێت کە زۆرێک لە باڵەخانە ئایینییەکانی بابلی دروست کرد، لەوانە [[ئێساگیلا]] و [[ئێتێمێنانکی]]، کۆشکەکانی ڕازاندەوە و ناوەندە ئاھەنگگێڕانەکەی لە ڕێگەی نۆژەنکردنەوەی شەقامی نمایش و [[دەروازەی عەشتار]] جوانتر کرد. بەو پێیەی زۆربەی نووسراوەکانی نەبووخەدنیزەر باس لە پڕۆژە بیناسازییەکانی دەکەن نەک دەستکەوتە سەربازییەکانی، بۆ ماوەیەک لەلایەن مێژوونووسانەوە زیاتر وەک بنیادنەرێک دەبینرا نەک جەنگاوەرێک. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Nebuchadnezzar II}} [[پۆل:بابل]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٧ی پ.ز]] 3zyaot5xxgjsf5gmm1f86sy4v1w8dhc 8 157930 1699749 1056855 2026-11-02T19:31:54Z Maintenance script 17745 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1699749 javascript text/javascript /* * Mobile sidebar preview gadget * * Quick hack to show how pages look on mobile * while browsing the desktop site. * * Brion Vibber <bvibber@wikimedia.org> * 2014-10-10 * Cleaned up and enhanced by prtksxna * Further cleaned up by Brion :D */ $(function () { // Old iPhone size, the minimum we usually see var width = 321, height = 460; // The following two constants are related to [[Special:Permalink/767851]]. const userLanguage = mw.config.get('wgUserLanguage'); const rtlLanguages = ['ckb', 'ar', 'arc', 'arz', 'dv', 'fa', 'ha', 'he', 'khw', 'ks', 'ps', 'ur', 've', 'yi']; // @todo possibly make size selectable from some options... // Note that pixel sizes are deceiving on mobile, as there's often a // density factor. For instance 480x800 screens at 1.5x would cover // only 320x533 or so. And let's not even get into the iPhone 6 Plus! function showSidebar() { localStorage['mw-mobile-sidebar-state'] = 'show'; var $content = $('#content'); var pos = $content.position(), top = pos ? pos.top : 0, page = mw.config.get('wgPageName'), src = '/wiki/' + encodeURIComponent(page) + '?useformat=mobile', lang = mw.config.get('wgContentLanguage'); var $container = $('<div>').attr('id', 'mobile-sidebar'); var $mobileLink = $('<a>') .text( 'مۆبایل' ) .addClass ( 'mobile_link' ) .attr( 'href', src ) .attr( 'target', '_blank') .appendTo( $container ); var $egg = $( '<div>' ) .addClass( 'egg' ) .append( $( '<img>' ).attr( 'src', 'https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Wikimedia-logo.svg/240px-Wikimedia-logo.svg.png' ), $( '<p>' ).html( 'ئەگەر لەدەستت چوو، تکایە بگەڕێوە بۆ <a href="https://meta.wikimedia.org/wiki/User:Brion_VIBBER">Brion Vibber</a>' ) ) .appendTo( $container ) .hide(); // @todo detect scrollbars and compensate width var $frame = $('<iframe>') .attr('src', src) .css('width', width + 'px') .css('height', height + 'px') .appendTo($container); var $close = $('<a>') .html(' &times;') .addClass('close') .click( hideSidebar ) .appendTo( $container ); $container.on( 'dblclick', function () { $egg.toggle(); $mobileLink.toggle(); $close.toggle(); $frame.toggle(); } ); var frame = $frame[0]; $frame.on( 'load', function () { // Compensate for scrollbars on browsers that add them if(!frame.contentDocument) { return; } var body = frame.contentDocument.querySelector('body'); if(!body) return; var scrollBarWidth = width - body.clientWidth; if ( scrollBarWidth > 0 ) { $frame.css( 'width', ( width + scrollBarWidth ) + 'px' ); } // Handle link navigation within the mobile preview doc $(frame.contentDocument).on('click', 'a', function (e) { e.preventDefault(); if ($(this).attr('href').indexOf('#') !== 0) { window.location = this.href; } }); }); $('#content').css('margin-left', '360px'); $('#content').after($container); if (!rtlLanguages.includes(userLanguage)) { $('#content').removeAttr('style').css('margin-right', '360px'); } } function hideSidebar() { localStorage['mw-mobile-sidebar-state'] = 'hidden'; $('#mobile-sidebar').remove(); $('#content').css('margin-left', 0); if (!rtlLanguages.includes(userLanguage)) { $('#content').removeAttr('style').css('margin-right', 0); } } function toggleState() { if (localStorage['mw-mobile-sidebar-state'] !== 'hidden') { hideSidebar(); } else { showSidebar(); } } if (mw.config.get('wgAction') == 'view') { $toggle = $( '<li><span><a></a></span></li>' ) .attr( 'id', 'ca-mobile' ) .attr( 'class', 'icon' ); $toggle.find( 'a' ) .attr( 'title', 'ژینگەی مۆبایل پیشان بدە/بشارەوە' ) .text( 'مۆبایل' ) .click( toggleState ); $( '#p-views ul' ).append( $toggle ); if (localStorage['mw-mobile-sidebar-state'] == 'hidden') { hideSidebar(); } else { showSidebar(); } } }); sq4suqkmciyn8lc9v5s3qfrlldm45wj 8 157962 1699745 642676 2026-11-02T19:31:48Z Maintenance script 17745 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1699745 css text/css /* [[fa:مدیاویکی:Gadget-ToolsIcon.css]] */ #t-catmaker:before { content: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Sub-arrows_2.svg/12px-Sub-arrows_2.svg.png); padding-left: 3px; } #t-redirectmaker:before { content: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Pfeil_NW.svg/12px-Pfeil_NW.svg.png); padding-left: 1px; } #t-visitors:before { content: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Gnome-zoom-original.svg/12px-Gnome-zoom-original.svg.png); padding-left: 3px; } mvub4c8f1j6rddn456loimowhogbsqf 0 158001 1699953 1547102 2026-11-03T01:35:51Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە) 1699953 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:MoS2_antisites&vacancies.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی مایکڕۆسکۆپی ئەلێکتڕۆنی کە (a) گەردیلەی زیادە و (b) نقوستانی لە پێکھێنەری بلووری نیشان دەدات.]] '''کەم و کووڕیەکانی بلووری''' ({{بە ئینگلیزی|Crystallographic defects}}) بریتییە لە پچراندنی نەخشەی ڕێکی بلوورات لە [[دۆخی ڕەقی]] ماددەیەک. ئەم دیاردەیە بە گشتی ڕوودەدات و بڕ و جۆرەکەی کاریگەری دەبێ لەسەر تایبەتمەندیەکانی ماددە.<ref>Ehrhart, P. (1991) Properties and interactions of atomic defects in metals and alloys {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.springermaterials.com/navigation/navigation.do?m=n_253304_Properties+and+interactions+of+atomic+defects+in+metals+and+alloys |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130203124113/http://www.springermaterials.com/navigation/navigation.do?m=n_253304_Properties+and+interactions+of+atomic+defects+in+metals+and+alloys |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}, volume 25 of Landolt-Börnstein, New Series III, chapter 2, p. 88, Springer, Berlin</ref><ref>Siegel, R. W. (1982) Atomic Defects and Diffusion in Metals, in ''Point Defects and Defect Interactions in Metals'', J. -I. Takamura (ED.), p. 783, North Holland, Amsterdam</ref><ref>Crawford, J. H. ; Slifkin, L. M. , eds. (1975). ''Point Defects in Solids''. New York: Plenum Press.</ref><ref>Watkins, G. D. (1997) "Native defects and their interactions with impurities in silicon", p. 139 in ''Defects and Diffusion in Silicon Processing'', T. Diaz de la Rubia, S. Coffa, P. A. Stolk, and C. S. Rafferty (eds), vol. 469 of MRS Symposium Proceedings, Materials Research Society, Pittsburgh, ISBN 1-55899-373-8</ref> == کەموکوڕی لە شێوەی خاڵ == لە شێوەیەدا کەم و کووڕیەکە تەنھا لە یەک خاڵ یا بەدەوری خاڵێک دا دروست دەبێت. کەم و کووڕی لە شێوەی بۆشایی بەریتیە لەو شووێنەی کە بەتاڵە لە گەردیلە. کاتێ گەردیلەکانی دەورو بەری ھەوڵی پڕ کردنەوەی ئەم بۆشاییە دەدەن دەبێتە جوڵە پێکردنی بۆشاییەکە بە ئاڕاستە پێچەوانە جەڵەی گەردیلەکان. خۆڕاگری جیرانەکانی ئەم بۆشاییە دەبێتە ھۆی خۆڕاگری ماددەکە بۆ ئەوەی بە ئاسانی ھەوڵی پڕ کردنەوەی بۆشاییەکە نەدەن و جوڵە بە بۆشاییەکە نەکەن. لە ھەندێ ماددەدا گەردیلەکان لە بۆشاییەکە ھەندێ دوردەکەونەوە بە ھۆی ڕاکێشانیان لە لایەن گەردیلەکانی پشتەوە. ھەندێ جار کەم و کووڕی لە شێوەی بۆشایی پێی دەگوترێ [[کەم و کووڕی شۆتکی]] (Schottky defect). لە ھەندێ حاڵەتی تردا گەردیلەی بچووک (وەک کاربۆن و ھایدرۆجین) دەکەونە نێوان گەردیلەکانیتر کە لە شوێنی ڕاستەقینەیان جێگیرنەبوونە (Interstitial defects). [[File:Defecttypes.png|ناوەڕاست|وێنۆک|شێوەی کەم و کووڕی لە شێوەی خاڵ کە لە ماددەیەکی ڕەق کە لە یەک جۆری گەردیلە پێک ھاتوە.]] [[File:Dislocation_edge_d2.svg|وێنۆک|کەمو کووڕی لە شێوەی ھێڵ (ڕەنگی شین). ئاڕاسەبڕی بێرگەر بە ڕەنگی ڕەش دیاری کراوە.]] == کەموکووڕی لە شێوەی ھێڵ == کەم و کووڕی لە شێوەی ھێل بە دووجۆر دەردەکەوێت. یەکەمیان بریتییە لە '''کەم و کووڕی لە ڕۆخ''' (''edge'' dislocation) وە ئەوەی تریان بریتییە لە '''کەم و کووڕی بادراو''' (''screw'' dislocation). ھەندێ جار ھەردوو کەم و کووڕیەکە بەیەکەوە دەردەکەوون کە پێیان دەگوترێ '''کەم و کووڕی تێکەڵ''' (Mixed dislocations). == کەم و کووڕی لە شێوەی ڕووتەخت == شوێنی بە یەک گەیشتنی دوو دەنکۆڵە کە ئاڕاستەی بلوورەکانیان جیاوازە پێی دەگوترێ [[سنووری دەنکۆڵە|سنوورە دەنکۆڵە]]. لەم سنورەدا کە لە شێوەی ھێڵێی جیاکەرەوە دەردەکەوێ کەم و کووڕی لە شێوەی ڕووتەخت بەرھەم دەبێت. ھەندێ جار ئەم سنورە دەنکۆڵەییە بە ھۆی جیاوازی ئاڕاستەی دەنکۆڵەکەن دروست نابێ بەڵکوو بە ھۆی نایەکسانی لە تەرتیبی گەردیلەکانی بلوور بەرھەم دێت. بۆ نمونە گەر بلوورێک گەریلەکانی لە شێوەی (ABABABAB) بێت ئەوەی ھیچ سنورێکی دەنکۆڵەییی روست نابێ بەڵام گەر تەرتیبەکە بەم شیوەیە بێت (ABABBABA). لە شوێنی بەیەک گەیشتنی BB سنورە دەنکۆڵە دروست دەبێت. جۆرێکی تری ئەم سنورە بەرھرم دێ لە ڕێی سنووری دوانی (twin boundary). ئەم جۆرە سنورە بە ھۆی شکانەوەی ڕێڕەوی بلوورەکەی کە وەک ئاوێنەیەک دەردەکەوێ کە شکانەوەی تێدا ڕوی دابێ وەک (ABCABCBACBA). [[File:Schema_fcc_hcp.png|ناوەڕاست|وێنۆک|کەم و کووڕی لە شێوەی ڕووتەخت.]] == کەم و کووڕی قەبارەیی == کەم و کووڕی قەبارەیی دەردەکاوێ لە شێوەی 3D یا قبارەیی وەک کون (pores)، قڵیش (cracks). زۆرجار چەندین کەم و کووڕی لە نزیک یەکتر کۆدەبنەوە و دۆخێکی جیاواز دروست دەکەن کە پێیان دەگوترێ نیشتوەکان (precipitates). == پێناسەی ماتماتیکی == سەرکەوتووترین ڕێگەی ماتماتیکی بریتییە لە تیوری (topological homotopy) کە نەک تەنھا دەتوانێ ڕاڤەی کەم و کووڕی لە بلووراتی ماددەی ڕەق بکات بەڵکو توانای ڕاڤەی کردنی [[بلووری شل]] و [[شلگازی باڵا]]شی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1103/RevModPhys.51.591|سەردێڕ=The topological theory of defects in ordered media|ساڵ=١٩٧٩|دوایین١=Mermin|یەکەم١=N.|journal=Reviews of Modern Physics|بەرگ=٥١|پەڕەکان=٥٩١–٦٤٨|bibcode=1979RvMP...51..591M|issue=3}}</ref> == ڕاڤە کردن لە ڕێگای لێکچواندنی کۆمپیوتەری == چەند تەکنیکێکی سەرکەتوو بۆ ڕاڤەی بلووری شڵ بریتین لە (Density functional theory), (classical molecular dynamics)، و (kinetic Monte Carlo).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Cai|یەکەم١=W.|دوایین٢=Bulatov|یەکەم٢=V. V.|دوایین٣=Justo|یەکەم٣=J. F.|دوایین٤=Argon|یەکەم٤=A.S|دوایین٥=Yip|یەکەم٥=S.|سەردێڕ=Intrinsic mobility of a dissociated dislocation in silicon|journal=Phys. Rev. Lett.|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بەرگ=٨٤|issue=15|پەڕەکان=٣٣٤٦–٣٣٤٩|doi=10.1103/PhysRevLett.84.3346|pmid=١١٠١٩٠٨٦|bibcode=2000PhRvL..84.3346C}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کیمیا|زانستی ماددە}} {{پۆلی کۆمنز|Defects in crystals}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{کیمیا-کۆلکە}} [[پۆل:زانستی ماددە]] 7sgznfm6u7005bfdcxgib6ih28oiukz 0 158160 1699667 1648610 2026-11-02T16:35:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699667 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەریم ئاوا | ناوی_فەرمی = کریم‌آباد - Kərimabad | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Karimabad | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی پۆلدەشت|پۆلدەشت]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ئاراس|ئاراس]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژاوا|گەچلەراتی ڕۆژاوا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1004 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 74 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[سوننە|سونەی شافیعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەریم ئاوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژاوا]]، [[ناوچەی ئاراس]]، [[شارستانی پۆلدەشت]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کەریم ئاوا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئیسلام ئاوا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[نازکی سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قورشاقلو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قەراغاج]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٧٤) کەس و (٢٠) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پۆلدەشت]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[کەریم ئاوا]] * [[کەریماوا، سەقز]] * [[کەریماوا، بانە]] * [[کەریماوای ئایخچی]] {{شارستانی پۆلدەشت}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 2pkvp69s5khitdgr1nv7tmcjjh9odl0 0 160628 1700011 1536820 2026-11-03T04:37:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700011 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{شێواز}} }} '''کەناڵ مالک لە کرمان''' ({{بە فارسی|قنات ملک}}) یەکێکە لە گوندەکانی سەر بەناوچەی رابر لە [[پارێزگای کرمان]] لە ووڵاتی ئێران، بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢۰۱٦ رێژی دانیشتوان لەو گووندە ۲٥۹ کەس بوونە، ئەو گووندە شوێنی لە دایک بوونی [[قاسم سولەیمانی|قاسم سولێمانیە]] کە (فەرماندەی پێشووی هێزی قودسە) لە ساڵی 1998وە دەستی پێکردووە تاوەکو هێرشێکی ئاسمانی ئەمریکای بەئامانجکراو لە 3ی کانوونی دووهەمی 2020 لە بەغدا گیانیلەدەستداوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * http://web.archive.org/web/*/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/08.xls * <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قنات ملك (باغستان)|ناونیشان=https://areq.net/m/%D9%82%D9%86%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D9%84%D9%83_(%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86).html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=areq.net}}</ref> {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} bfegn217g6qthgho2mr7llwh7iz3z08 0 163191 1700128 1578671 2026-11-03T10:35:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1700128 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox weapon |name = کەنداوی فارس | image = [[پەڕگە:Khalij Fars (“Persian Gulf”) ballistic missile.jpg|300px|بێچوارچێوە]] |caption = |type = [[مووشەکی بالیستیکی دژە کەشتی]] |service = ٢٠١١–ئێستا |length = ٨٫٨٦ م |diameter = ٠٫٦١ م |is_missile=yes | image_size = ٢٧٠ |vehicle_range = ٣٠٠ ک. م<ref name="yjc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موشک خلیج فارس، فناوری کھ نھ در اختیار آمریکاست و نھ روسیھ|ناونیشان=https://www.yjc.ir/00TfUA|وێبگە=yjc.ir|بڵاوکەرەوە=باشگاھ خبرنگاران جوان|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٠|زمان=fa}}</ref> |filling = ٦٥٠ ک. گ |CEP=کەمتر لە ١٠ م |platform=مووشەک ھاوێژی بزۆک |yield = |engine= پتەو (تاک قۆناغ)<ref name="yjc"/> |guidance = |accuracy = ٢ م |speed = ٣م |weight = |payload_capacity = ٦٥٠ kg ([[High explosive|HE]] or [[Submunition]]) |manufacturer = ئێران<ref name="yjc"/> |unit_cost = |used_by = ئێران }} '''مووشەکی کەنداوی فارس''' بە ([[زمانی فارسی]]:موشک خلیج فارس) وەک یەکەمین مووشەکی بالیستیک‌ئاسای دژە پاپۆرەی ئێرانی، سەرەتا لە ١٨ی رێبەندانی ساڵی ٢٠١٠ی وەک نموونەیەکی دژە پاپۆرەیی فاتحی ١١٠ لە لایەن فەرماندەی گشتیی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ناسێندرا.<ref name="yjc"/> بڵابوونەوەی وێنەی پێکانی ئامانجگەلی دەریایی لە لایەن ئەم مووشەکە دەنگدانەوەیەکی زۆری لە ئاستی جیھاندا بوو. بیرۆکە و ھەنگاوە سەرەتاییەکانی بەرھەم ھێنانی مووشەکی «کەنداوی فارس» لە لایەن ناوەندی توێژینەوەی مووشەکی سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی بە بەرپرسایەتی حسێن تارانی موقەدەم ئەنجام درا و بە یارمەتیی وەزارەتی بەرگری داڕێژرا و چووە قۆناغی بەرھەم ھێنانی فراوانی.<ref name="Mehr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مووشەکە پێشکەوتووەکانی ئێران بناسە|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/28377/مووشەکە-پێشکەوتووەکانی-ئێران-بناسە|وێبگە=Mehr News Agency|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}{{بەستەری مردوو|url=https://ku.mehrnews.com/news/28377/%D9%85%D9%88%D9%88%D8%B4%DB%95%DA%A9%DB%95-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%95 |date=تەممووزی ٢٠٢٠ }}</ref> ئەو مووشەکە بە بەھرەمەند بوون لە سێرچێرێکی ئێپتیکی، لە قۆناغە کۆتاییەکانی فڕینی بە شێوەیەکی زیرەک ئامانجەکەی دەدۆزێتەوە و لە سەر قوفڵ دەبێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آشنایی با موشک خلیج فارس - ایران|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/179557/آشنایی-با-موشک-خلیج-فارس-ایران|وێبگە=ھمشھری آنلاین|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٠|زمان=fa|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.hamshahrionline.ir/news/179557/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> بەڵام ھاوکات لە ماوەی ھاویشترانیدا بە سیستەمەکانی رێنوێنیی ئاسایی کۆنتڕۆڵ دەکرێت و سەرجەم بە کەڵک وەرگرتن لە رێنوێنیەکی ئاوێتەیی، ھیچ دەرەتانێک بۆ پاپۆرەکانی دوژمنان ناھێڵێت.<ref name="Mehr"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Khalij-e-Fars (missile)}} {{شریتی دەروازە|ئێران|شەڕ}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:مووشەکە بالیستیکییەکان]] [[پۆل:مووشەکی بالیستیکیی کورت مەودا]] kciiser1x18ra7ilr0db4vb83nu4mz5 0 164535 1699450 1699272 2026-11-02T12:07:47Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699450 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=عیرفان خان |honorific_suffix= |image=Irrfan Khan May 2015.jpg |image_size= |caption=خان لە ساڵی ٢٠١٥ |birth_name=شەھابزاد عیرفان عەلی خان<ref name="NYT"/> |birth_date={{birth date|df=yes|١٩٦٧|١|٧}} |death_date={{death date and age|df=yes|٢٠٢٠|٤|٢٩|١٩٦٧|١|٧}} |death_place=[[مومبای]]، [[مەھاراشترا]]، ھیندستان<ref name="NYT">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/reuters/2020/04/29/arts/29reuters-india-obituary-irrfankhan.html |سەردێڕ=Irrfan Khan, Indian Actor in 'Life of Pi', Dies of Cancer Aged 54 |ئیش=The New York Times|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200429122338/https://www.nytimes.com/reuters/2020/04/29/arts/29reuters-india-obituary-irrfankhan.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> |death_cause=[[ھەوکردنی کۆلۆن]] |birth_place=[[جایپور]]، [[ڕاجستان]]، ھیندستان |alma mater=سکوڵی نەتەوەیی بۆ دراما |occupation=ئەکتەر |years_active=١٩٨٥–٢٠٢٠ |spouse={{Marriage|سوتاپا سیکدار|١٩٩٥}} |children=٢ |works= |awards= |honours=[[پادما شری]] (٢٠١١) |religion=[[ئیسلام]]}} '''شەھابزاد عیرفان عەلی خان''' ناسراو بە '''عیرفان خان''' (٧ی کانوونی دووەمی ١٩٦٧ – ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠)،<ref name="death">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Irrfan Khan, actor extraordinaire and India's face in the West, dies at 53|ناونیشان=https://www.hindustantimes.com/bollywood/irrfan-khan-dies-at-53/story-Hd8s2xZ6uNeqDjgV0sl7zI.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ئیش=Hindustan Times|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> ئەکتەری ھیندییە بەکارەکانی زیاتر لە [[بۆلیوود]] دەرکەوتووە، ھاوکات لەئاستی جیھان بە دەرکەوتنەکانی لە فیلمە بەریتانی و ئەمریکییەکان ناسرا. عیرفان خان بەیەکێک لەباشترین ئەکتەرە ھیندییەکان دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hollywoodreporter.com/news/jurassic-world-actor-irrfan-khan-756206|سەردێڕ='Jurassic World' Actor Irfan Khan on Upcoming Film: "It Will Be Like a Scary Adventure"|یەکەم١=Ariston|دوایین١=Anderson|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151008160426/http://www.hollywoodreporter.com/news/jurassic-world-actor-irrfan-khan-756206|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2013/jul/25/irrfan-khan-bollywood-d-day|سەردێڕ=Irrfan Khan: 'I object to the term Bollywood'|یەکەم١=Nosheen|دوایین١=Iqbal|ئیش=the Guardian|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151009211929/http://www.theguardian.com/film/2013/jul/25/irrfan-khan-bollywood-d-day|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خان بەبەشداریکردنی ٣٠ ساڵ لە سینەما، چەندین خەڵاتی بردەوە لەوانە خەڵاتی نیشتمانی لە ھند خەڵاتی فیلمی ئاسیا ھەروەھا براوەی چوار خەڵاتی فیلم فەیر بووە. لە ساڵی ٢٠١١، لەلایەن حکوومەتی ھیندستان، خەڵاتی پادما شری پێدرا لەبەرامبەر کارە ھونەرییەکان، ئەم خەڵاتە چوارەم بەرترین خەڵاتە بدرێتە کەسی سڤیل لەناوی ھیند.<ref name="Padma Awards">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|سەردێڕ=Padma Awards|بڵاوکەرەوە=Ministry of Home Affairs, Government of India|ڕێکەوت=٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ }}</ref> خان لەماوەی کارکردنی لەچەندین فیلمی گرنگ لە بۆلیوود دەرکەوت، لەوانە زەنەیمسەیک (٢٠٠٦)، لایڤ ئین میترۆ (٢٠٠٧)، پان سینگ تۆمار (٢٠١١) کە بەھۆی ئەم فیلمەوە خەڵاتی باشترین ئەکتەری لە خەڵاتەکانی نیشتمانی بەدەستھێنا. زیاتر لەوەش لە فیلمەکانی نیویۆرک (٢٠٠٩)، [[سەفەرتاسەکە (فیلم)|سەفەرتاسەکە]] (٢٠١٣)، حەیدەر (٢٠١٤)، پیکو (٢٠١٥)، تەلڤار (٢٠١٥). لە ھۆڵیوود لە فیلمەکانی [[سلەمدۆگ میلیۆنێر]] (٢٠٠٨) دەرکەوت کە بووە براوەی باشترین فیلم لە خەڵاتەکانی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکار]]، [[ژیانی پای (فیلم)|ژیانی پای]] (٢٠١٢)، زە ئەمەیزینگ سپایدەرمان (٢٠١٢)، جێراسیک وۆرلد (٢٠١٥) و [[دۆزەخ (فیلم)|دۆزەخ]] (٢٠١٦) دەرکەوت. ھەروەھا لە زنجیرەی ئەمریکی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chhabra|یەکەم=Aseem|سەردێڕ=Excerpt: Irrfan Khan; The Man, The Dreamer, The Star by Aseem Chhabra|ناونیشان=https://www.hindustantimes.com/books/excerpt-irrfan-khan-the-man-the-dreamer-the-star-by-aseem-chhabra/story-P9mcVEhTnHSWCxD3fGo3eK.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ئیش=Hindustan Times|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Irrfan Khan: Top Indian Footfalls|ناونیشان=https://boxofficeindia.com/india-footfalls.php?actorid=254&role=24|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Box Office India|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102075113/https://boxofficeindia.com/india-footfalls.php?actorid=254&role=24|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆتا کاری عیرفان خان، لە ساڵی ٢٠٢٠ بوو لە فیلمی ئەنگریزی میدیەم.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Re-watching Irrfan: From Salaam Bombay to Angrezi Medium|ناونیشان=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/re-watching-irrfan-from-salaam-bombay-to-angrezi-medium-1672387-2020-04-29|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ئیش=India Today|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> تا ساڵی ٢٠١٧، کۆی داھاتی فیلمەکانی عیرفان خان ٣٫٦ بیلیۆن دۆلار بووە.<ref name="mojo">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Irrfan Khan Movie Box Office Results|ناونیشان=http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?view=Actor&id=irrfankhan.htm|وێبگە=[[Box Office Mojo]]|ساڵ=٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٨|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180409043106/http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?view=Actor&id=irrfankhan.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> عیرفان خان لە ساڵی ٢٠١٨، تووشی نەخۆشییەکی دەگمەنی [[شێرپەنجە]] بوو، بۆ ئەو مەبەستەش لە لەندەن چارەسەری وەردەگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2018/03/16/entertainment/irrfan-khan-tumor/index.html|سەردێڕ='Life of Pi' star Irrfan Khan reveals he has a rare tumor|یەکەم=Lisa Respers|دوایین=France|ئیش=CNN|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180316162432/https://edition.cnn.com/2018/03/16/entertainment/irrfan-khan-tumor/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-43426481|سەردێڕ=Life of Pi actor has rare tumour|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٨|زمان=en-GB|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180613093743/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-43426481|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر لە ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠، بەھۆی نەخۆشییەکەیەوە کۆچی دواییکرد.<ref name="death"/> == خەڵاتەکان == {| class="wikitable sortable" !ساڵ !فیلم !خەڵات !پۆلین !ئەنجام !ژێدەر |- |٢٠٠٤ |ھاسل |خەڵاتەکانی فیلم فەیر |باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی نەرێنی |{{Won}} |<ref name="ffawards">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.filmfare.com/news/bollywood/irrfan-khan-passes-away-40511.html|سەردێڕ=Irrfan Khan passes away|ئیش=Filmfare|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> |- |٢٠٠٧ |زە نەیمسەیک |[[Independent Spirit Awards|خەڵاتەکانی سپریت ئیندپێندێنت]] |باشترین ئەکتەری پاڵپشت |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-spiritawards/bob-dylan-movie-leads-indie-spirit-awards-idUSN2749218720071127|سەردێڕ=Bob Dylan movie leads indie Spirit Awards|وێبگە=Reuters|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> |- |٢٠٠٨ |لایف ئین ئە مێترۆ |خەڵاتەکانی فیلم فەیر |باشترین ئەکتەری پاڵپشت |{{Won}} |<ref name="ffawards"/> |- |٢٠١١ |{{mdash}} |پادما شری |ھونەر |{{Won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-43476602|سەردێڕ=Obituary: Irrfan Khan|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ئیش=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="3" |٢٠١٣ | rowspan="3" |پان سینگ تۆمار |خەڵاتەکانی نیشتمانی |باشترین ئەکتەر |{{Won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/paan-singh-tomar-wins-national-awards-for-best-film-156422-2013-03-18|سەردێڕ=Paan Singh Tomar wins big at National Awards|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٣|وێبگە=India Today|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> |- | rowspan="2" |خەڵاتەکانی فیلم فەیر |باشترین ئەکتەر |{{Nom}} |<ref name="ffawards"/> |- |باشترین ئەکتەر (ڕەخنەگرانە) |{{Won}} |<ref name="ffawards"/> |- |٢٠١٤ |[[سەفەرتاسەکە (فیلم)|سەفەرتاسەکە]] |خەڵاتەکانی فیلمی ئاسیا |باشترین ئەکتەر |{{Won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2014/film/news/the-grandmaster-grandly-masters-asian-film-awards-1201148772/|سەردێڕ='The Grandmaster' Grandly Masters Asian Film Awards|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠١٨ | rowspan="2" |ھیندی میدیەم | rowspan="2" |خەڵاتەکانی فیلم فەیر |باشترین ئەکتەر |{{Won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2018/winners|سەردێڕ=Filmfare Award 2018 Winners - List of Filmfare Award Winners|ئیش=Filmfare}}</ref> |- |باشترین ئەکتەر (ڕەخنەگرانە) |{{Nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2018/nominations|سەردێڕ=Filmfare Awards 2018 Nominations {{!}} 63rd Filmfare Awards 2018|ئیش=Filmfare|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Irrfan Khan|عیرفان خان}} * {{IMDb name|451234}} * {{Instagram|irrfan}} * [https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/irrfan-khan/ عیرفان خان] لە [[بۆلیوود ھەنگاما]] * [https://web.archive.org/web/20100209014219/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1959014,00.html عیرفان خان لەسەر بەرگی گۆڤاری تایم] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ھیندستان|بۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:موسڵمانانی ھیندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتەکانی فیلم فەیر]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی هیندی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەرانی فیلمی ئاسیایی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی نیشتمانیی باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]] fdqsmvd24ddtynq4swh51hwa3sknt6g 0 165125 1700129 1536891 2026-11-03T10:35:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1700129 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Coord|45|00|N|65|45|W|scale:2000000}} [[پەڕگە:Wpdms_nasa_topo_bay_of_fundy_-_en.jpg|وێنۆک|کەنداوی فەندی، ھەروەک دیاری کراوە دەبینین کەوتۆتە بەری خۆڕھەڵاتی ئەمەریکای باکوور.]] '''کەنداوی فەندی''' کەوتۆتە کەناراوەکانی خۆڕھەڵاتی کیشوەری [[ئەمریکای باکوور|ئەمەریکای باکوور]] کە دەڕوانێتە [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک|زەریای ئەتلەسی]]، کەوتۆتە نێوان ھەرێمەکانی [[نۆڤا سکۆشیا|نۆڤاسکۆشیا]] و [[ھەرێمی نیو برانزویک|نیو برانزویک]] لە [[کەنەدا]] ھەروەھا لەبەری باشووری کەنداوەکە ھەرێمی مینی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] ھەڵکەوتووە. ھەندێک لەسەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوی فەندی لە ناوی "Fendu" خوازرایە کە وشەیەکی [[فەڕەنسی|فەڕەنسییە]]، بۆچوونی تر ھەیە کە دەڵێ بنچینەی وشەکە [[پورتوگالی|پورتوگالییە]]، پێشتر ناوی(Baie Française)(کەنداوی فەڕەنسی) ئەمەش بەھۆی دۆزینەوەی لەلایەن سامۆیل شامپلیین کە گەریدەیەکی فەڕەنسی بوو لە ١٦٠٤ ئەم کەنداوەی دۆزییەوە. کەنداوەکە جێی بایەخی کەنەدایە و بەشێکە لە سروشت و ژینگەی کەنەدا. == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Bay of Fundy High Tide.jpg| پەڕگە:Bay of Fundy Low Tide.jpg| پەڕگە:Sandstone in Canada - IMG 0791 (11385934064).jpg| پەڕگە:SalmonTidalBore.jpg| پەڕگە:BayofFundy.JPG| پەڕگە:St john nb reversing falls.jpg| </gallery> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/خليج_فندي |سەردێڕ =خلیج فندي |زمان =عەرەبی |سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bay of Fundy}} {{زانیارییە کتێبخانەییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:ئاودڕەکان]] [[پۆل:دەریاکان]] [[پۆل:کەنەدا]] [[پۆل:کەنەدا لە سەدەی ١٦یەم]] [[پۆل:جوگرافیا]] [[پۆل:کەنداوەکان]] [[پۆل:سنووری نێوان کەنەدا-ئەمریکا]] 4hqcqpjgbrvf32ejvb5sggv1gguge80 0 165743 1700133 1548937 2026-11-03T10:36:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1700133 wikitext text/x-wiki {{Coord|11|21|N|142|12|E}} [[پەڕگە:Marianatrenchmap.png|وێنۆک|326x326پیکسڵ|ھەڵکەوتەی کەندڕی ماریانا لەسەر نەخشە]] '''کەندڕی ماریانا''' ({{بە ئینگلیزی|Mariana Trench}}) قوڵترین خاڵی سەر ڕووی [[زەوی|زەویە]]، کەوتۆتە خۆڕئاوای [[ئۆقیانووسی ئارام|زەریای ھێمن]] و خۆڕھەڵاتی دوورگەی ماریانای باکوور. درێژی کەندڕەکە ٢٥٥٠ کیلۆمەترە و پانییەکەی ٧٠کیلۆمەترە و لەشێوەی لاکێشەی درێژکۆڵەیییە. قوڵترین خاڵی کەندڕەکە ١١٫٠٣ کیلۆمەتر لە خوار ئاستی ڕووی دەریایە. ئەگەر بێت و لوتکەی کێوی ئەڤرێست بخەینە ناوی ھێشتا ٢٬٠٧٦ مەتر ئاو دەمینێتەوە لەسەری.<ref>https://web.archive.org/web/20190315110700/https://www.marianatrench.com/mariana_trench-oceanography.htm</ref> بەشێکی کە لە سیستەمی قۆقزی ئیزۆ-پۆنن -ماریانایە سنووری ھەردوو پلێتی زەوی لێک جیادەکاتەوە، بەشی خۆڕئاوای کەپلێتی زەریای ھێمنە دەخزێتە ژێڕ پلێتی ماریانای بچووک. وە بەھۆی ئەوەی کە پلێتی زەریای ھێمن کە گەورەترین پلێتی تەکتۆنی زەویە پاڵی پێوە دەنێت و ئەم کەندەڵانەی درووستکردووە کە تەمەنەکەی بۆ ١٧٠ میلیۆن ساڵ دەگەڕێتەوە، بەرزی و نزمی زۆری تیایە ئەمەش بەھۆی پلێتی ماریاناوەیە کەبەھۆی پاڵنانی لەلایەن پلێتی زەریای ھێمنەوە سەری بەرزبۆتەوە و لەپاڵی کەندرێکی گەورەی درووستکردووە، ھەر ئەم داخزینەی ئەم دوو پلێتەش بوونەتە ھۆی درووستبوونی دوورگەکانی ماریانا.<ref>https://web.archive.org/web/20190315110700/https://www.marianatrench.com/mariana_trench-oceanography.htm</ref> لە قۆڵایی کەندڕەکە ستونێکی ئاوی مەزن کۆبۆتەوە کە پاڵەپەستۆیەکەی ١٠٨٫٦ مێگا باسکاڵە، ئەم بڕەش ھەزاران ھێندەی پاڵەپەستۆی ئاسایی کەشە. بەھۆی ئەوەی کە زەوی تەواو خڕ نییە ھەربۆیە کەندڕی ماریانا بەنزیکترین خاڵی کڕۆکی زەوی دانانرێت. بەڵام لە زەریای بەستەلەکی باکوور خاڵێکمان ھەیە کە ١٣کیلۆمەتر نزیکترە لە کڕۆکی زەوی لە چاو کەندڕی ماریانا. == ناونان == ناونانی بەھۆی ئەنگۆلا وە بووە کاتێک لە ١٦٦٨ بەشێک بووە لە خاکەکانی ژێڕدەستی [[ئیسپانیا|ئیسپانییەکان]]، ناونانیشی بە ماریانا وەک نیشاندانی ڕێزێک بووە بۆ شاژنی ئیسپانیا خێزانی کۆچکردوو شا فلیپی چواڕەم. == ژیان لە کەندڕەکە == لەسەرەتای ساڵی ٢٠١٠، توێژینەوەکان تێبینی بوونی پێکھاتەکانی کالکاریۆسیان کرد لەو دڵۆپە ئاوانەی لە قوڵایی کەندرەکە ھێندرابوون، ئەمەش نیشانەی بوونی پەڕەکانی کاربۆناتی کالسیۆم دەگەیێنێت ، کە وەک بەشێک لە بوونی ژیان ھەژمار دەکرێت لەم قوڵایییە. دەشێ زیندەوەری ورد بژین و ماڵەکانیان لە پێکھاتەی ئاسن و کوارتز درووستکردبێت، زانایان پێیان وایە ئەم زیندەوەرانە لە ڕێگای بەستەڵەکی دەریایییەوە گەیشتبێتنە ئەم قوڵییە و دوای تواندنەوە لە ژێڕەوە ماونەتەوە.<ref>https://www.sciencedaily.com/releases/2010/02/100211100758.htm</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mariana Trench|کەندڕی ماریانا}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئۆقیانووسیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} s1423t2v5apf1qahlmphx9r705tvh5u 0 167106 1699599 1511923 2026-11-02T14:59:31Z گرووپی قوتابخانە 23641 1699599 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = فەقێ قادری ھەمەوەند | وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | قەبارەی وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٨٣٠ | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی لەدایکبوون = بازیان | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[شاعیر]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''فەقێ قادری ھەمەوەند''' شاعیرێکی کوردە، شیعرەکانی بە زاری گۆرانی نووسیون، دیوانێکی لەپاش بەجێماوە بەناوی کۆمەڵە شیعری فەقێ قادری ھەمەوەند. فەقێ قادر لە کتێبی فەزیلەتی بەنی ئادەمدا بەم دوو بەیتە بەم شێوە خۆی دەناسێنێت: {{شیعر}} {{ب|ئەگەر مەپەرسان ئیسم موئەللیف|عەبدولقادرەن زەلیل و زەعیف}} {{ب|ئەسڵم ھەماوەند زەلیل و خوارم|مونتەزیر لوتف حەبیبی دادارم}} {{کۆتاییی شیعر}} لە شیعرەکانیدا، زۆرتر «فەقێ»ی وەکوو نازناویی شیعری بەکار ھێناوە و ھەندێک جاریش، «دەروێش» و «فەقێ دڵ» کردووە بە نازناو بۆخۆی.<ref>کۆمەڵەی شیعری فەقێ قادری ھەمەوەند، کۆکردنەوە و ڕاستکردنەوەی مەلا عەبدولکەریمی مودەریس و فاتح عەبدولکەریم، چاپخانەی کۆڕی زانیاری عێراق. بەغدا-١٩٨٠</ref> == نموونە شیعر == شیعرەکانی فەقێ قادر زۆرتر لەبارەی دین، ئامۆژگاری و وەسفی سروشت و سکاڵا لە دونیا و ڕۆژگارە. لەم شیعرەی خوارەوەدا سکاڵا لە بێ وەفایی دنیا دەکات: {{شیعر}} {{ب|ھەر پۆسەن بازار دنیای دڵفەریب|گا شەھد مەنۆشۆ، گا زەھرەش نەسیب}} {{ب|گا ڕەنج و ئەلەم، گا گەنج، گا عوسرەت|گا گریە و زاری، گا عەیش و عوشرەت}} {{ب|گا فەتح و شکست، گا شادی و مەزاق|گا وەسڵ و سروور، گا حوزن و مەراق}} {{ب|دنیای دەھر دوون ھەردەم بێ سایەن|سایەش چون سایەی حەجەر بێ مایەن}} {{ب|ھەرکەس تەرکش کەرد بەو کەس مەبۆ ڕام|ھەرکەس تالب بی جێش عاسین مەدام<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شکایت از بی وفایی دنیا کند |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/35132|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=books.vejin.net|زمان=ku}}</ref>}} {{کۆتاییی شیعر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * کۆمەڵەی شیعری فەقێ قادری ھەمەوەند، کۆکردنەوە و ڕاستکردنەوەی مەلا عەبدولکەریمی مودەریس و فاتح عەبدولکەریم، چاپخانەی کۆڕی زانیاری عێراق. بەغدا-١٩٨٠ == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | ٣٠٩}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|وێژەی کوردی|شیعر|وێژە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی]] ejedysnfxet5a4g9mogdty7ziiojair 1699817 1699599 2026-11-02T20:11:51Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1699817 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = فەقێ قادری ھەمەوەند | وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | قەبارەی وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٨٣٠ | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی لەدایکبوون = بازیان | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[شاعیر]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''فەقێ قادری ھەمەوەند''' شاعیرێکی کوردە، شیعرەکانی بە زاری گۆرانی نووسیون، دیوانێکی لەپاش بەجێماوە بەناوی کۆمەڵە شیعری فەقێ قادری ھەمەوەند. فەقێ قادر لە کتێبی فەزیلەتی بەنی ئادەمدا بەم دوو بەیتە بەم شێوە خۆی دەناسێنێت: {{شیعر}} {{ب|ئەگەر مەپەرسان ئیسم موئەللیف|عەبدولقادرەن زەلیل و زەعیف}} {{ب|ئەسڵم ھەماوەند زەلیل و خوارم|مونتەزیر لوتف حەبیبی دادارم}} {{کۆتاییی شیعر}} لە شیعرەکانیدا، زۆرتر «فەقێ»ی وەکوو نازناویی شیعری بەکار ھێناوە و ھەندێک جاریش، «دەروێش» و «فەقێ دڵ» کردووە بە نازناو بۆخۆی.<ref>کۆمەڵەی شیعری فەقێ قادری ھەمەوەند، کۆکردنەوە و ڕاستکردنەوەی مەلا عەبدولکەریمی مودەریس و فاتح عەبدولکەریم، چاپخانەی کۆڕی زانیاری عێراق. بەغدا-١٩٨٠</ref> == نموونە شیعر == شیعرەکانی فەقێ قادر زۆرتر لەبارەی دین، ئامۆژگاری و وەسفی سروشت و سکاڵا لە دونیا و ڕۆژگارە. لەم شیعرەی خوارەوەدا سکاڵا لە بێ وەفایی دنیا دەکات: {{شیعر}} {{ب|ھەر پۆسەن بازار دنیای دڵفەریب|گا شەھد مەنۆشۆ، گا زەھرەش نەسیب}} {{ب|گا ڕەنج و ئەلەم، گا گەنج، گا عوسرەت|گا گریە و زاری، گا عەیش و عوشرەت}} {{ب|گا فەتح و شکست، گا شادی و مەزاق|گا وەسڵ و سروور، گا حوزن و مەراق}} {{ب|دنیای دەھر دوون ھەردەم بێ سایەن|سایەش چون سایەی حەجەر بێ مایەن}} {{ب|ھەرکەس تەرکش کەرد بەو کەس مەبۆ ڕام|ھەرکەس تالب بی جێش عاسین مەدام<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شکایت از بی وفایی دنیا کند |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/35132|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=books.vejin.net|زمان=ku}}</ref>}} {{کۆتاییی شیعر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * کۆمەڵەی شیعری فەقێ قادری ھەمەوەند، کۆکردنەوە و ڕاستکردنەوەی مەلا عەبدولکەریمی مودەریس و فاتح عەبدولکەریم، چاپخانەی کۆڕی زانیاری عێراق. بەغدا-١٩٨٠ == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | ٣٠٩}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|وێژەی کوردی|شیعر|وێژە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی]] hbutjsr2im91rul9evf3xlhthu366mw 0 167923 1700000 1574845 2026-11-03T04:35:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە) 1700000 wikitext text/x-wiki [[Image:InnerSolarSystem-en.png|300px|thumb|ئەستێرەی سیستەمی خۆری ناوەکی و ھورمز: کەمەربەند لە نێوان خولگەکانی ھەسارەی [[ھورمز]] و [[مەریخ]]. {| style="width:100%;" |- | valign=top| {{legend2|#FFFF00|border=1px solid #B3B300|[[خۆر]]}}{{ھن}} {{legend2|#6ad768|border=1px solid #2B9929|تروادەیی ھورمز}}{{ھن}} {{legend2|#007DD6|border=1px solid #00508A|[[خولگە]]ی [[ھەسارە]]کان}} | valign=top| {{legend2|#e9e9e9|border=1px solid #999999|'''''کەمەربەندی ئەستێرەیی'''''}}{{ھن}} {{legend2|#d39300|border=1px solid #855D00|ئەستێرەکانی ھێڵدا|ئەستێرەکانی ھێڵدا {{small|}}}}{{ھن}} {{legend2|#c90000|border=1px solid #940000|شتەکانی نزیک زەوی {{small|}}}} |} ]] '''کەمەربەندی ئەستێرەیی''' ({{بە ئینگلیزی|Asteroid Belt}}) ناوچەیەکە لە شێوەی قۆقز لە سیستەمی خۆردا، بەنزیکەیی کەوتووەتە نێوان خولگەی ھەسارەکانی [[ھورمز]] و [[مەریخ]]، لەلایەن ھەندێک شتی پتەو داگیرکراوە، شێوەی زۆربەیان نارێکە، وە زۆر لە ھەسارەکان بچوکترن، [[ھەسارە]] بچووکەکان یان ئەستێرەکانیان پێ دەوترێ. بە کەمەربەندی [[ئەستێرە]]یی یان کەمەربەندی ئەستێرەیی سەرەکی یان کەمەربەندی سەرەکی لە سیستەمی خۆردا دەناسرێنەوە، نزیکە لە نیوەی بارستایی چوار ئەستێرەی گەورە: [[سێرێس]]، [[ڤێستا]]، [[پالاس]]، [[ھیجیا]]،<ref name = Williams>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.universetoday.com/32856/asteroid-belt/|سەردێڕ=What is the Asteroid Belt?|نووسەر=Matt Williams|ئیش=Universe Today|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> بارستایی تەواوی کەمەربەندی ئەستێرەیی ١٨٪ لەمانگ نزیکە، یان ٢٢٪ لە [[پلووتۆ|پلۆتۆ]] نزیکە، دووجار لە مانگی پلۆتۆ بەناوی (کارۆن) نزیکە، (کە تیرەیی بازنەیی ١٢٠٠ کم). سێرێس: تاکە شت لە کەمەربەندی ئەستێرەیی گەورە ھەسارەیەکی کورتەبنەیە، تیرەی بازنەکەی نزیکەی ٩٥٠ کم، بەڵام ڤێستا و پالاس و ھیجیا تیرەی بازنەکەیان کەمتر لە ٦٠٠ کم.<ref name="Krasinskyetal2002">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| authorlink = Georgij A. Krasinsky|یەکەم=G. A.|دوایین= Krasinsky|نووسەر٢=Pitjeva, E. V.|نووسەر٣=Vasilyev, M. V.|نووسەر٤=Yagudina, E. I.| bibcode=2002Icar..158...98K|سەردێڕ=Hidden Mass in the Asteroid Belt| journal=Icarus|بەرگ=١٥٨| issue=1|پەڕەکان=٩٨–١٠٥|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٢| doi=10.1006/icar.2002.6837|بەستەری نووسەر٢=Elena V. Pitjeva}}</ref><ref name="Pitjeva2005">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Pitjeva|یەکەم=E. V.|authorlink=Elena V. Pitjeva|سەردێڕ=High-Precision Ephemerides of Planets—EPM and Determination of Some Astronomical Constants|journal=Solar System Research|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بەرگ=٣٩|issue=3|پەڕەکان=١٧٦–١٨٦|ناونیشان=http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/EPM2004.pdf|doi=10.1007/s11208-005-0033-2|bibcode=2005SoSyR..39..176P|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140703074335/http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/EPM2004.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠١٤}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/EPM2004.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120907164956/http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/EPM2004.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ماددەی ئەستێرەکە ئەوەندە بەکەمی بڵاودەبێتەوە، کە کەشتی ئاسمانی بەبێ ھیچ ڕووداوێک بەناویدا تێپەردەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.universetoday.com/110276/why-the-asteroid-belt-doesnt-threaten-spacecraft/|سەردێڕ=Why the Asteroid Belt Doesn't Threaten Spacecraft|نووسەر=Brian Koberlein|ئیش=Universe Today|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> لەگەڵ ئەوەشدا، بەیەک داکێشان لەنێوان ئەستێرە گەورەکان ڕوودەدات، ئەمانە دەتوانن [[ئەستێرەی خێزانی]] بەرھەمبھێنن، لەگەڵ ئەو ئەندام و ھاوشێوەیە و پێکھاتانەی ھەیەتی. کەمەربەندی ئەستێرەیی لەسەرەتایدا وەک کۆمەڵەی بیردۆزی ھەسارۆکەکان [[ھەور]]ی خۆریان پێکدەھێنا. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤، زاناکانی ESA بۆیەکەمجار دۆزینەوەیەکی نوێیان ڕاگەیاند، کە [[ئاو]] لەسەر سێرێس دەبێتە ھەڵم. == مێژووی چاودێریکردن == لە ساڵی ١٥٩٦، [[یۆھانس کێپلەر]] تێبینی کرد، لەنێوان [[مەریخ]] و [[ھورمز]]، لەو شوێنەدا شتێک ھەیە، لە Mysterium Cosmographicum.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dawn.jpl.nasa.gov/DawnClassrooms/1_hist_dawn/history_discovery/Exploration/fb_jupiter_mars.pdf|سەردێڕ=Dawn: Between Jupiter and Mars [sic], I Place a Planet|بڵاوکەرەوە=[[Jet Propulsion Laboratory]]}}</ref> کاتێک [[تیچۆ براھی]] داتاکەی شیکردەوە، کە لەنێوان خولگەکەی مەریخ و ھورمز کەلێنێکی گەورە بوونی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9TMcWJwAyFkC&pg=PA5|سەردێڕ=The Dawn Mission to Minor Planets 4 Vesta and 1 Ceres|editor1-first=Christopher|editor1-last=Russell|editor2-first=Carol|editor2-last= Raymond|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Springer Science+Business Media]]|پەڕە=٥|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦١٤-٤٩٠٢-٧}}</ref> لە ساڵی ١٧٦٦ زانا یوھان دانیال تیتیۆس لە وەرگێڕانێکی [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] بۆ کتێبی ڕووانین لە سرووشت،<ref name="asteroids">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=When Did the Asteroids Become Minor Planets?|نووسەر=Hilton, J.|ئیش=US Naval Observatory (USNO)|ڕێکەوت=٢٠٠١|ناونیشان=http://www.usno.navy.mil/USNO/astronomical-applications/astronomical-information-center/minor-planets|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120406222551/http://www.usno.navy.mil/USNO/astronomical-applications/astronomical-information-center/minor-planets/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120406222551/http://www.usno.navy.mil/USNO/astronomical-applications/astronomical-information-center/minor-planets/ |date= ٦ی نیسانی ٢٠١٢ }}</ref> کە لەلایەن «چارڵز بۆنیت» نوسراوە. تێیدا تێبینییەکی نوسیوە، کە ھەسارەکان تووشی بەدوایەکھاتنی بیرکاریانەی سەیر دەبن، ھەسارەکان ژمارەکانیان لە دوای یەکە، وەک ئەم ژمارانە: (٠) پاشان ٣، ٦، ١٢، ٢٤، کە ھەسارەی عەتارد ژمارە سفرە، ھەسارەی زوھرە ژمارە سێ، زەوی ژمارە شەش، ئەوەی دەیبینین ھەر ژمارەیەک دوو ئەوەندەی ژمارەیەکی پێش خۆیەتی. ئەگەر ژمارە ٤ بۆ ژمارەی ھەسارەکان زیادبکرێت، وە پاش ئەنجامی کۆکردنەوە دابەشی ژمارە ١٠ی بکەیت، ئەوا ژمارەیەکت دەست دەکەوێت، کە یەکسانە بە دورییەکانی ھەسارەکان لە [[خۆر]] کە بەیەکەی گەردوونی پێوراوە. وە تاکە شت کەھەڵە بووە، ئەوەیە کە ھەسارە لەناوچەی ٢٤ بوونی نەبوو، کەلە نێوانیان مەریخ ١٢، ھورمز ٤٨. == بەیەکدا کێشان == ژمارەی [[ئەستێرە]] گەورەکان لە ناوچەی کەمەربەند بەھۆی چەند شتێکەوە بەیەکداکێشانی زۆر لەنێوانیاندا ڕوودەدات، کەوادەکات دەوروبەرەکەیان چالاکتر بێت، ڕێژەیی بەیەکداکێشانی نێوانیان زیاتر لە ١٠ کم، ١٠ میلیۆن ساڵێک جارێک ڕوودەدات. بەپێوەری [[گەردوون]]ی ئەمە ڕێژەیەکی گەورەیە، کە دەبێتە ھۆی بەیەکداکێشان و پارچە پارچەبوونی بەسی زۆر بچوک، ھەندێکیان دەبنە [[ھەسارۆکە]]ی بچوک، لەناوچەی ٦٤ لە سوڕانەوە بەردەوام دەبن، ھەندێکی تریان دەبنە [[کلکدار]] لە ھەسارەکان وەک ھەسارەی زەوی بەردەبنەوە، یاخود لە [[تەوشک|بەرگەھەوادا]] دەسوتێن، وە ڕێژەیەکی زۆر لە تەپوتۆز دروست دەبێت، کەلە ناوچەکەدا دەسوڕێنەوە. لەھەندێک کات خێرایی خولانەوەکە کەمە بەیەکداکێشان دەبێتە ھۆی بەیەکەوەلکانی دوو ھەسارۆکە، وە بەدرێژایی ٤ میلیارد ساڵ شێوەی ھەسارۆکەکان دەگۆڕدرێن، ئەمەش دەبێتە ھۆی گۆرانی شێوەی پشتێنەکەی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Spoken Wikipedia|Asteroid Belt.ogg|2012-03-30}} {{پۆلی کۆمنز|Main Belt asteroids}} * {{Britannica|673979|Asteroid belt (astronomy)}} * {{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Arnett| یەکەم = William A. | ڕێکەوت = ٢٦ی شوباتی ٢٠٠٦| ناونیشان = http://www.nineplanets.org/asteroids.html | سەردێڕ = Asteroids| بڵاوکەرەوە = The Nine Planets | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی نیسانی ٢٠٠٧| ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20070418220152/http://www.nineplanets.org/asteroids.html| ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٨ی نیسانی ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * [https://web.archive.org/web/20070524185042/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Asteroids Asteroids Page] at [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ| نووسەر=Cain, Fraser| ناونیشان=http://www.astronomycast.com/astronomy/episode-55-the-asteroid-belt/|ئیش=Universe Today| سەردێڕ= The Asteroid Belt| ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٠٨| ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20080307033324/http://www.astronomycast.com/astronomy/episode-55-the-asteroid-belt/| ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠٠٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.solstation.com/stars/asteroid.htm | سەردێڕ = Main Asteroid Belt| بڵاوکەرەوە = Sol Company | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی نیسانی ٢٠٠٧| ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20070515163455/http://www.solstation.com/stars/asteroid.htm| ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٥ی ئایاری ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین = Munsell |یەکەم = Kirk |ڕێکەوت = ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|ناونیشان = http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Asteroids |سەردێڕ = Asteroids: Overview |بڵاوکەرەوە = NASA's Solar System Exploration |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20070524185042/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Asteroids |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070524185042/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Asteroids |date=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٧ }} * Plots of [https://web.archive.org/web/20111113212032/http://burro.astr.cwru.edu/stu/media/asteroid_all_axisvecc.jpg eccentricity vs. semi-major axis] and [https://web.archive.org/web/20111113204941/http://burro.astr.cwru.edu/stu/media/asteroid_all_axisvincl.jpg inclination vs. semi-major axis] at Asteroid Dynamic Site * {{بیرخستنەوەی وێب| نووسەر=Staff| ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦| ناونیشان = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planets/asteroidpage.html | سەردێڕ = Asteroids| بڵاوکەرەوە = NASA | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی نیسانی ٢٠٠٧| ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20070411201013/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planets/asteroidpage.html| ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی نیسانی ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر = Staff |ڕێکەوت = ٢٠٠٧|ناونیشان = http://www.planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/facts.html |سەردێڕ = Space Topics: Asteroids and Comets |بڵاوکەرەوە = The Planetary Society |ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20070428143402/http://www.planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/facts.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی نیسانی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070428143402/http://www.planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/facts.html |date=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٧ }} {{کۆمەڵەی خۆر}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|زانست|فیزیک|کۆمەڵەی خۆر}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمەڵەی خۆر]] [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:سیستمی خۆری]] [[پۆل:گەڕەستێرۆچکە]] aj5bl73xr58142344qe7wdvb9thn5h9 0 168456 1699446 1699324 2026-11-02T12:06:47Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699446 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = کێلی پرێتسۆن | image = Kelly Preston Cannes 2018.jpg | caption =پریستۆن لە فیستیڤاڵی فیلمەکان | birth_name = کێڵی کەمالیلێھوا سمیث | birth_date = {{birth date|١٩٦٢|١٠|١٣}} | birth_place = [[ھۆنۆلولو]]، [[ھاوایی]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] | death_date = {{Death date and age|2020|7|12|1962|10|13}} | death_place = کلیرواتەر، [[فلۆریدا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] | resting_place = <!--A Citation will be required, else the content will be removable--> | nationality = ئەمریکی | occupation = خانمەکتەر، مۆدێل | years_active = ١٩٨٠–٢٠٢٠ | alma_mater =زانکۆی باشووری کالیفۆرنیا | spouse = {{ubl|{{marriage|[[کێڤن گاج (ئەکتەر)|Kevin Gage]]|1985|1987|end=div}}|{{marriage|[[جۆن تراڤۆڵتا]]|١٩٩١}}}} | children = ٣ | website = {{URL|www.kellypreston.com}} }} '''کێلی پرێستۆن''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Kelly Preston) خانمەکتەر و مۆدێلێکی پێشووی ئەمریکییە.<ref name="TVG Filmography">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kelly Preston List of Movies and TV Shows|ناونیشان=https://www.tvguide.com/celebrities/kelly-preston/credits/160324/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=TV Guide|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200716103814/https://www.tvguide.com/celebrities/kelly-preston/credits/160324/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>[https://www.fr24news.com/a/2020/08/kelly-preston-died-at-her-familys-home-in-clearwater-florida-in-a-tragic-death-at-age-57.html "Kelly Preston died at her family’s home in Clearwater, Florida in a tragic death at age 57"], ''fr24news''. Retrieved December 31, 2020.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز}} * {{IMDb name|0000593}} * {{AllMovie name|57732}} * {{Rotten Tomatoes person|kelly_preston|کێلی پرێتسۆن}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|مۆسیقا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە فلۆریدا]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین]] [[پۆل:تاراوگە ئەمریکیەکانی لە ئوسترالیا]] [[پۆل:ژنە مۆدێلە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ساینتۆلۆژیستە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی مەمک]] p2t67s0m04weakr5ighjcr9ab557i74 0 168854 1699959 1673320 2026-11-03T01:36:51Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699959 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''کەمال حەننا جیجۆ''' (١١ی تشرینی دووەمی ١٩٥٥ – ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨) پاسەوانی تایبەتی [[سەددام حوسێن]]، سەرۆکی [[عێراق]] بوو. کەمال حەننا [[ئاشووری]]-[[مەسیحی|کریستیان]] بوو. جگە لە کاری پاسەوانی ئەو [[تامکەر]]ی خواردنی سەددام بوو. دەگوترێت کەمال ئەو کەسە بووە کە [[سەمیرە شابەندەر]]ی بە سەددام ناساندووە و کە دواتر بووەتە ژنی دووەمی ناوبراو.<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,92616,00.html Obituary for Uday Saddam Hussein reporting the murder of Gegeo, ''FOX News''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061029100759/http://www.foxnews.com/story/0,2933,92616,00.html |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ }}(bad link)</ref> لە ١٨ی شترینی یەکەمی ١٩٨٨، کەمال لەلایەن [[عودەی سەددام حوسێن|عودەی]] کوڕی سەددام دەکوژرێت، ئەمەش لەکاتی ئاھەنگێکی [[سوزان موبارەک]]، خانمی یەکەمی میسردا بوو. لەوانەیە کوشتنی کەمال بەھۆی بابەتەکەی سەمیرە بووبێت و عودەی تۆڵەی بۆ دایکی کردبێتەوە.<ref name="nytimes_Gegeo">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miller|یەکەم=Judith|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٣|سەردێڕ=After the War:The Quarry; For Brutality, Hussein's sons Exceeded Even Their Father|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2003/07/23/world/after-the-war-the-quarry-for-brutality-hussein-s-sons-exceeded-even-their-father.html|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1988/11/27/world/iraqi-refuses-to-pardon-son.html?pagewanted=1|ئیش=[[The New York Times]]|سەردێڕ=Iraqi Refuses to Pardon Son|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨}}</ref><ref>[http://www.konformist.com/botm/volume07/botm0803.htm "Uday & Qusay Hussein, Saddam's Wacky Sons"]. ''The Konformist'']. August 2003</ref> [[حوسنی موبارەک]] بەھۆی ئەم ڕووداوەوە عودەی بە بێبەزەیی و دڵڕەق وەسفکرد.<ref name="nytimes_Gegeo"/> لە فیلمی ''ماڵی سەددام'' «House of Saddam»، لە لەلایەن تۆڕی [[بی بی سی]] بەرھەمھێنرا ئەوا ئەکبەر کورتا ڕۆڵی کەمال حەننای گێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=House of Saddam|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00cwkbh|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=BBC2}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٩٨٨]] [[پۆل:سەددام حوسێن]] [[پۆل:ئاشوورییەکانی عێراق]] [[پۆل:مەسیحییەکانی عێراق]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] 2qtoymcyh9fn5smq9c0wf8udvyvevau 0 169160 1700001 1548959 2026-11-03T04:35:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700001 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەمەرزەرد | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = دێ | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | جۆری_دابەشکراو = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو = [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[شارستانی ئارووناوا|ئارووناوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا|ناوەندی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[گوندستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)|حەسەن ئاوا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨٩ کەس | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|باشووری]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە|شیعەی]] [[شیعەی دوازدە ئیمامی|دوازدە ئیمامی]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = }} '''کەمەرزەرد''' (Kemerzerd، {{بە فارسی|کمرزرد}}) دێیەکە لە [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)|گوندستانی حەسەن ئاوا]]، لە [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا|ناوچەی ناوەندی]]ی [[شارستانی ئارووناوا]]، [[پارێزگای کرماشان]]، [[ئێران]]. خەڵکی کەمەرزەرد بە شێوەزاری [[کوردیی باشووری]] و بنزاری [[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕی]] قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران|سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦]]دا ٦٨٩ کەس لە ١٤٥ بنەماڵەدا بووە. == ئەمانەش ببینە == * [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)]] * [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا]] * [[شارستانی ئارووناوا]] {{شارستانی ئارووناوا}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا]] egj7z4iiyb9vx5bkgb22ooljaf5nv8q 0 169161 1700003 985710 2026-11-03T04:36:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700003 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەمەرەی سەروو | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = دێ | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | جۆری_دابەشکراو = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو = [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[شارستانی ئارووناوا|ئارووناوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا|ناوەندی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[گوندستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)|حەسەن ئاوا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٣ کەس | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|باشووری]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمامی|دوازدە ئیمامی]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = }} '''کەمەرەی سەروو''' (Kemerey Serû، {{بە فارسی|کمرە علیا}}) دێیەکە لە [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)|گوندستانی حەسەن ئاوا]]، لە [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا|ناوچەی ناوەندی]]ی [[شارستانی ئارووناوا]]، [[پارێزگای کرماشان]]، [[ئێران]]. خەڵکی کەمەرەی سەروو بە شێوەزاری [[کوردیی باشووری]] و بنزاری [[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕی]] قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران|سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦]]دا ٣٨٣ کەس لە ٨٢ بنەماڵەدا بووە. == ئەمانەش ببینە == * [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)]] * [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا]] * [[شارستانی ئارووناوا]] {{شارستانی ئارووناوا}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا]] 8xqek7rfxi70675spm7zjlgyeb2vyo0 0 169162 1699755 1549002 2026-11-02T19:34:11Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699755 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەریم حاسڵەی سەروو | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = دێ | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | جۆری_دابەشکراو = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو = [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[شارستانی ئارووناوا|ئارووناوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا|ناوەندی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[گوندستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)|حەسەن ئاوا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢ کەس | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|باشووری]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە|شیعەی]] [[شیعەی دوازدە ئیمامی|دوازدە ئیمامی]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = }} '''کەریم حاسڵەی سەروو''' (Kerîm Hasiłey Serû، {{بە فارسی|کریم‌حاصلە علیا}}) دێیەکە لە [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)|گوندستانی حەسەن ئاوا]]، لە [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا|ناوچەی ناوەندی]]ی [[شارستانی ئارووناوا]]، [[پارێزگای کرماشان]]، [[ئێران]]. خەڵکی کەریم حاسڵەی سەروو بە شێوەزاری [[کوردیی باشووری]] و بنزاری [[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕی]] قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران|سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦]]دا ٢٢ کەس لە ٦ بنەماڵەدا بووە. == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}} == ئەمانەش ببینە == * [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)]] * [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا]] * [[شارستانی ئارووناوا]] {{شارستانی ئارووناوا}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا]] ferdfj02ofnnevj223pzhj2bwjx8zsx 0 169163 1699754 1549003 2026-11-02T19:34:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699754 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەریم حاسڵەی خواروو | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = دێ | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | جۆری_دابەشکراو = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو = [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[شارستانی ئارووناوا|ئارووناوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا|ناوەندی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[گوندستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)|حەسەن ئاوا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٣ کەس | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|باشووری]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە|شیعەی]] [[شیعەی دوازدە ئیمامی|دوازدە ئیمامی]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = }} '''کەریم حاسڵەی خواروو''' (Kerîm Hasiłey Xwarû، {{بە فارسی|کریم‌حاصلە سفلی}}) دێیەکە لە [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)|گوندستانی حەسەن ئاوا]]، لە [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا|ناوچەی ناوەندی]]ی [[شارستانی ئارووناوا]]، [[پارێزگای کرماشان]]، [[ئێران]]. خەڵکی کەریم حاسڵەی خواروو بە شێوەزاری [[کوردیی باشووری]] و بنزاری [[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕی]] قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران|سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦]]دا ١٠٣ کەس لە ٢٠ بنەماڵەدا بووە. == ئەمانەش ببینە == * [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)]] * [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا]] * [[شارستانی ئارووناوا]] {{شارستانی ئارووناوا}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا]] m2z58utwkoi56x9upo08vh6xqaccxy0 0 169891 1700145 1548930 2026-11-03T10:38:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1700145 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''کەنعان ئیڤرین'''(بە [[تورکی]]: Kenan Evren ; لە دایکبووی ١٧ی تەممووزی ١٩١٧ – مردن ٩ی ئایاری ٢٠١٥) سیاسەتمەدار و ئەفسەرێکی سەربازی [[تورک]] بوو ھەروەھا حەوتەمین سەرۆک کۆماری [[تورکیا]] بوو بۆ ماوەی ٩ ساڵ (١٩٨٠–١٩٨٩) دوای ئەوەی سەرکردایەتی کودەتایەکی سەربازی کرد لە دژی حکوومەتەکەی سلێمان دیمیریلی لە ساڵی ١٩٨٠. لە ماوەی ژیانی دا چەند پلەیەکی سەربازی و سیاسی وەرگرتووە. == سەرچاوەکان == [https://www.britannica.com/biography/Kenan-Evren biography Kenan Evren] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|تورکیا|مێژوو|جەنگ|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Kenan Evren}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]] 2sa3pzq4asv9ot5w8j7qovs2lk6ui7z 0 170638 1699469 1699094 2026-11-02T12:13:28Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699469 wikitext text/x-wiki {{وەسف|وەرزشوان، خانمەئەکتەر، و بێژەرێکی گشتی ئەمریکی}} {{Infobox sportsperson | name = ئەیمی موڵینز | image = Aimee_Mullins_by_David_Shankbone.jpg | caption = موڵینز لە پەخشی ''Baby Mama'' لە ڤیستیڤاڵی فیلمی تریبێکا لە ٢٠٠٨ | nationality = ئەمریکی | birth_date = {{birth date and age|١٩٧٥|٧|٢٠}} | birth_place = ئاڵنتاون، پێنسڵڤەینیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | spouse = {{marriage|ڕوپێرت فرێند|٢٠١٦}} | sport = گۆڕەپان و مەیدان | event = بازی درێژ، ڕاکردن | collegeteam = زانکۆی جۆرجتاون | paralympics = فیناڵی پارئۆڵەمی ١٩٩٦ }} '''ئەیمی موڵینز''' (لەدایکبووی ٢٠ی تەممووزی ١٩٧٥) [[وەرزشکار|وەرزشوان]]، [[ئەکتەر|خانمەئەکتەر]]، و بێژەرێکی گشتی ئەمریکییە. ئەو بە حاڵەتێکی تەندروستییەوە لەدایکبووە کە بووەتە ھۆی بڕینەوەی بەشی خوارەوەی ھەردوو قاچەکانی. ئەو ناسراوە بۆ بوونی بەیەکەم کەمئەندام کە ڕووبەڕووی کەسێکی لەش ساغ ببێتەوە لە یادی National Collegiate Athletic Association، و بەژداریکردووە لە ئۆڵۆمپیادی کەمئەندامان لە ١٩٩٦ لە ئەتڵانتا. لە ١٩٩٩ دا دەستی کردووە بەکاری نمایشکاری، و لە ٢٠٠٢ دا دەستی کردووە بە پیشە نواندن. بەھۆی بە مەڕاقی، ھەڵوێستە پڕ جۆشەکەی و قاجە دەستکردە باشەکانی کە لە کێبڕکیکانیدا بەکاریدەھێنا، ئەو بانگێشتکراوە بۆ قسەکردن لە زۆرینەی کۆنفرانسەکاندا. ئەو ناسراوە بۆ قسە ھاندەرەکانی لە [[تێد (کۆنفرانس)|کۆنفرانسەکانی تێد]]. لەدایکبوو بۆ باوکی ئێرلەندی بێرنارد موڵینز لە کرەشین، کۆ کلەیر لە [[ئیرلەند]] و بێرنادات موڵینز، ئەو لە پێنسڵڤەینیا گەورەکراوە. == پیشە == === وەرزش === [[File:Més humans- Aimee Mullins- Cames de Guepard.jpg|وێنۆک|قاچە دەستکردەکەی ئەیمی موڵینز لە پێشانگای CCCB لە بارسێلۆنا]] لەکاتی تەواوکردنی خوێندن لە زانکۆی جۆرجتاون لەسەر بڕوانامەیەکی ئەکادیمی تەواو بۆ قوتابخانەی خزمەتگوزاری بیانی لەوێ، ئەو ڕووبەڕووی [[وەرزشکار]]ی لەش ساغ بووەوە لە یادی National Collegiate Athletic Association (NCAA) دابەشی یەک [[گۆڕەپان و مەیدان]]، و یەکەم کەمئەندامی مێیە لە مێژوودا کە بەژداری بکات لە NCAA. ئەو یەکەم کەمئەندام بووە (نێر یان مێ) بۆ بەژداری لە دابەشکاری یەک NCAA گۆڕەپان و مەیدان. موڵینز بەژداری لە ئۆڵۆمپیادی کەمئەندامانی ١٩٩٦ی کرد لە [[ئەتڵانتا]]، کە لە پۆلی T42-46 بەژداری کرد ١٠٠-مەتر ڕاکردن لە ١٧٬٠١ چرکەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.paralympic.org/ipc_results/results2pdf.php?sport=athletics&competition=1996PG&gender=f&discipline=&event=100+m&eclass=T42-46 |سەردێڕ=IPC Historical Results Database |بڵاوکەرەوە=Paralympic.org |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304030443/http://www.paralympic.org/ipc_results/results2pdf.php?sport=athletics&competition=1996PG&gender=f&discipline=&event=100+m&eclass=T42-46 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ٣٬١٤ مەتر بازی ھەڵداوە لە پۆلی بازی بەرزی F42-46.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.paralympic.org/ipc_results/results2pdf.php?sport=athletics&competition=1996PG&gender=f&discipline=&event=Long+Jump&eclass=F42-46 |سەردێڕ=IPC Historical Results Database |بڵاوکەرەوە=Paralympic.org |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304032859/http://www.paralympic.org/ipc_results/results2pdf.php?sport=athletics&competition=1996PG&gender=f&discipline=&event=Long+Jump&eclass=F42-46 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو وازی لە گۆڕەپان و مەیدانی کێبڕکێی ھێنا لە ١٩٩٨. === کاری خێرخوازی === ئەو ھەڵبژێردراو بوو بۆ نیشاندانی ھەموو وەرزشوانە مێیە ئەمریکییەکان لە ٢٠٠٧–٢٠٠٩ وەک سەرۆکی دامەزراوەی وەرزشی ئافرەتان، دامەزراو لەلایەن ڕابەری وەرزشی بیڵی جین کینگ. ئەو وەک ئەندامێک دەمێنێتەوە لە بۆڕدی Trustees and Athlete Advisory Panel بۆ دامەزراوەی وەرزشی ئافرەتان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Aimee Mullins|ناونیشان=https://www.womenssportsfoundation.org/athlete/aimee-mullins/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Women's Sports Foundation|زمان=en-US}}</ref> مەگەزینی ''Sports Illustrated'' ناوینا بە «باشترین کچەکان لە وەرزشدا». موڵینز دانراوە بە یەکێک لە «گەورەترین ئافرەتانی سەدە بیستەم» لە مۆزەخانەی ئافرەتان لە دالاس، تێکساس.{{ژێدەر پێویستە|date=تشرینی دووەمی ٢٠١٩}} لەگەڵ تێرێسا ئێدواردز، موڵینز کرا بە ''Chef de Mission'' بۆ [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینی ٢٠١٢ و ئۆڵۆمپیادی کەمئەندامانی ھاوینی ٢٠١٢ لە [[لەندەن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www2.teamusa.org/US-Paralympics/Features/2011/April/28/Aimee-Mullins-named-Chef-de-Mission-for-2012-Paralympic-Games.aspx |سەردێڕ=Aimee Mullins named Chef de Mission for 2012 Paralympic Games |بڵاوکەرەوە=.teamusa.org |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120804143643/http://www.teamusa.org/US-Paralympics/Features/2011/April/28/Aimee-Mullins-named-Chef-de-Mission-for-2012-Paralympic-Games.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٢}}</ref> ئەیمی ڕۆڵی جێگری سەرۆک ئەگێڕێت بۆ Just ione break، خزمەتگوزارییەکی دامەزراندی بێ پارە بۆ خەڵکانی کەمئەندام. لە ٢٠١٢ دا، بەرزکرایەوە بۆ کۆنسوڵی بەشی سنووری لەلایەن [[ھیلاری کلینتۆن]] کە سکرتێری سنووری ئەوکاتەبوو بۆ ھاندانی ئافرەتان و کچان بۆ وەرزش، بەپێی پەڕەیەکی بەشی سنووری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The U.S. Department of State's Council to Empower Women and Girls Through Sports|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2012/06/193596.htm|بڵاوکەرەوە=U.S. Department of State|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> === نمایشکاری جل و بەرگ === لە ١٩٩٩ دا، کاری نمایشکاری بۆ دیزاینەری جلوبەرگی بەڕیتانی ئالێکزاندەر مەککوین کرد بە کردنەوەی پێشانگایەکی لەندەنی، لەسەر جووتێک قاچی دەستکردی تەختەی تاشراو لە تۆزی تەختە، لەگەڵ پێڵاوی تەواوکەر. ئەو دەتوانێت کە باڵای بگۆڕێت لە ٥ پێ و ٨ ئینچ بۆ ٦ پێ و ١ ئینچ بە گۆڕینی قاچەکانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |نووسەر=TED2009 |ناونیشان=http://www.ted.com/index.php/talks/aimee_mullins_prosthetic_aesthetics.html |سەردێڕ=Aimee Mullins: It's not fair having 12 pairs of legs &#124; Video on |بڵاوکەرەوە=Ted.com |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111215115043/http://www.ted.com/index.php/talks/aimee_mullins_prosthetic_aesthetics.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو لەسەر بیڵبۆڕدەکان بوو لە سەرتاسەری ئەمریکادا بە بەشێک لە کامپەینی کێنێت کۆڵی «٢٥ لە بیرکردنەوەی بێ قازانج» لە ٢٠٠٩. ئەو پەیماننامەیەکەی واژۆکرد بۆ بوون بە ڕووی L'Oréal Paris و بەرزکرایەوە بۆ باڵوێزێکی سەرتاسەری L'Oréal لە شوباتی ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=L'Oreal publicity Feb 2011|ناونیشان=http://www.prnewswire.com/news-releases-test/aimee-mullins-new-global-ambassador-for-loreal-paris-116467053.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref> === فیلم و تەلەڤیزیۆن === لە ٢٠٠٢ دا، ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو لە فیلمی ھونەری ماتیو باڕنی ''Cremaster 3'' وەک شەش کارەکتەری جیا، کە دانەیەکیان ئافرەتێکی پڵنگە. ڕۆڵەکانی دیکەی لە فیلم و دا پێکدێن لە ''World Trade Center''ی ئۆلیڤەر فیلیپ، ''Five Little Pigs'' لەگەڵ دەیڤد سەچێت و ئەیدن گیڵن، ''Naked in a Fishbowl'', ''Quid Pro Quo'' لەگەڵ ڤێرا فارمیگا و نیک ستاڵ، و ''Marvelous'' لەگەڵ ئەیمی ڕاین، مایکڵ شانۆن، ئێون برێمنەر، و مارتا پڵیمپتن. لە ''River of Fundament''، ئەو بەردەوامە لە کارکردن لەگەڵ ماتیو باڕنی بە ڕۆڵی سەرەکی ئایسس لە نواندنی ڕاستەوخۆ و وێنەگیراو لە ٢٠٠٧ەوە، کە لە سەرەتای ٢٠١٤ بڵاوکراوەتەوە. ئەو ڕۆڵی ھەیە لە ''Young Ones'' لەگەڵ نیکۆلاس ھەڵت، ئێڵێ فانینگ و مایکڵ شانۆن، ''The Being Experience'' لەگەڵ تێرێنس ھاوارد، فامکە جانسن و ئالان کەمینگ، ''Rob the Mob'' لەگەڵ نینا ئاریاندا، سەمیرە ویڵی، مایکڵ پیت و ئاندی گارسیا، و یەکەم دەرکەوتنی دیزایری ئاکھاڤان ''Appropriate Behavior''. ئەو ڕۆڵی ھەبووە لە پەخشی تەلەڤزیۆنی [[ئێن بی سی]]ی ''Crossbones'' دژی جۆن ماڵکۆڤیچ، و لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی ''[[شتە نامۆکان]]'' لەگەڵ [[وینۆنا ڕایدەر]]. ئەو لە ''The Colbert Report'' دەرکەوت لە ١٥ی نیسانی ٢٠١٠، و ڕایگەیاند کە ١٢ جووت لە قاچی دەستکردی ھەیە، لەگەڵ ھەندێکیان «مۆزەخانەکاندا».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cc.com/shows/the-colbert-report|سەردێڕ=The Colbert Report|وێبگە=Comedy Central|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140209223642/http://www.colbertnation.com/the-colbert-report-videos/270712/april-12-2010/julian-assange|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === بێژەری گشتی === موڵینز وەک بێژەر دەردەکەوێت لە بابەتی دەربارەی لەش، ناسنامە، نەخشاندن، داھێنان. قسەکردنەکانی لە [[تێد (کۆنفرانس)|کۆنفرانسەکانی تێد]] وەرگێڕدراوە بۆ ٤٢ زمان. ئەو ئاماژەی پێکراوە بە یەکێک لە بێژەرەکان کە ھانی کریس ئاندرسنی داوە کە کە کۆنفڕانسی تێد لە ڕیچارد سۆڵ وورمان بکڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dumbofeather.com/conversation/chris-anderson-is-the-curator-of-ted/ |سەردێڕ=Chris Anderson is the Curator of TED – Conversations with Extraordinary People |نووسەر=Patrick Pittman |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Dumbo Feather |شوێن=New York |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170109090122/http://www.dumbofeather.com/conversation/chris-anderson-is-the-curator-of-ted/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو ناونراوە بە «ئەستێرەی ھەموو کاتی» تێد لە ٢٠١٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://conferences.ted.com/TED2014/program/all-stars.php|سەردێڕ=TED2014 All-Stars Line Up|نووسەر=Juliet Blake|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140321182610/http://conferences.ted.com/TED2014/program/all-stars.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیانی تایبەتی == موڵینز لە داوی خۆشەویستیدا بوو لەگەڵ ئەکتەری بەڕیتانی ڕوپێرت فرێند لە ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.thetimes.co.uk/tto/magazine/article4001560.ece|سەردێڕ=What I've Learnt|دوایین=Radnor|یەکەم=Abigail|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٤|ئیش=The Times|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٤|شوێن=London}}</ref> ئەوان یەکتریان مارەکرد لە ئایاری ٢٠١٤،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Dowd|یەکەم١=Maureen|سەردێڕ=Maureen Dowd gives thanks for befriending Rupert Friend's stunning girlfriend|ناونیشان=http://www.irishcentral.com/opinion/Giving-thanks-on-Thanksgiving-for-befriending-Rupert-Friends-girlfriend.html|وێبگە= irishcentral.com |بڵاوکەرەوە=Irish Central|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> و لە ١ی ئایاری ٢٠١٦ دا ھاوسەرگیرییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Petit|یەکەم١=Stephanie|سەردێڕ=Surprise! Rupert Friend and Aimee Mullins Secretly Got Married One Month Ago|ناونیشان=http://www.people.com/article/rupert-friend-aimee-mullins-married-wedding|وێبگە=People|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160608003828/http://www.people.com/article/rupert-friend-aimee-mullins-married-wedding|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == فیلمۆگرافی == [[Image:Wall climbing at h2.0 (541889183).jpg|وێنۆک|right|200px|ئەیمی موڵینز لە ٩ی ئایاری ٢٠٠٧]] === فیلم === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable"| تێبینییەکان |- | rowspan=2|٢٠٠٦ | ''Marvelous'' | بێکا | |- | ''World Trade Center'' | ڕۆژنامەوان | |- | ٢٠٠٨ | ''Quid Pro Quo'' | ڕەین | |-٢٠١٩ وازیھێناوە | ٢٠١٣ | ''In the Woods'' | | |- | rowspan=4|٢٠١٤ | ''Rob the Mob'' | کاری | |- | ''Young Ones'' | کاترین ھۆڵم | |- | ''Appropriate Behavior'' | ساشا | |- | ''River of Fundament'' | کای نۆرمان / ئایسس | |- | rowspan=2|٢٠١٥ | ''STRYKA'' | ستریکا | کورتە فیلم |- | ''In Stereo'' | تریشا بۆنتێکو | |- | ٢٠١٧ | ''Rufus'' | سێلیا | کورتە فیلم |- | ٢٠١٨ | ''Unsane'' | ئاشڵی بڕایتەرھاوس | |- | ٢٠١٩ | ''Drunk Parents'' | ھایدی بیانکی | |- |} === تەلەلەڤزیۆن === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable"| تێبینییەکان |- | ٢٠٠٢ | ''Cremaster 3'' | ئونا مەککومھایەڵ | |- | ٢٠٠٣ | ''Five Little Pigs'' | لوسی کڕەیڵ | |- | ٢٠١١ | ''Naked in a Fishbowl'' | نانس | ئەڵقەی: "The Bold and the Bucious" |- | ٢٠١٤ | ''Crossbones'' | ژنە جل سپییەکە | ٤ ئەڵقە |- | rowspan=2|٢٠١٥ | ''The Mysteries of Laura'' | کۆنی بەیکەر | ئەڵقەی: "The Mystery of the Exsanguinated Ex" |- | ''Power'' | ئێلێن وێنڕیچ | ئەڵقەی: "Ghost Is Dead" |- | ٢٠١٦ | ''Limitless'' | دکتۆر پێری | ئەڵقەی: "Hi, My Name Is Rebecca Harris" |- | ٢٠١٦–٢٠١٧ | ''[[شتە نامۆکان]]'' | تێری / تێریسا ئایڤز | ٦ ئەڵقە |- | ٢٠١٧ | ''Odd Mom Out'' | ئانابێڵ ھیوز | ئەڵقەی: "Homo Erectus" |- |٢٠١٩ |''Bull'' | ئەلیس یاڕۆ |ئەڵقەی: "Billboard Justice" |- | ٢٠٢٠ |''Devs'' |ئانیا |٣ ئەڵقە |- |} == خەڵاتەکان == لە ٢٠١٧ دا، خرایە ناو National Women's Hall of Fame.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Posted: Sep 17, 2017 12:53 AM EDT |ناونیشان=http://www.localsyr.com/news/local-news/ten-women-added-to-national-womens-hall-of-fame-in-seneca-falls/812712663 |سەردێڕ=Ten women added to National Women's Hall of Fame in Seneca |بڵاوکەرەوە=Localsyr.com |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170928150049/http://www.localsyr.com/news/local-news/ten-women-added-to-national-womens-hall-of-fame-in-seneca-falls/812712663 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٤ی ئایاری ٢٠١٨ دا، بڕوانامەیەکی وەرگرت و لێدوانی بۆ دەرچوانی زانکۆی باکووری ڕۆژھەڵاتی بۆستن دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.northeastern.edu/commencement/speakers-and-honorary-degree-recipients/ |سەردێڕ=Speakers and Honorary Degree Recipients |بڵاوکەرەوە=northeastern.edu |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626111600/https://www.northeastern.edu/commencement/speakers-and-honorary-degree-recipients/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Aimee Mullins|ئەیمی موڵینز}} * {{وێبگەی فەرمی}} * {{IMDb name|1190429}} *[https://www.self.com/story/what-its-like-to-be-me-aimee-mullins چاوپێکەوتنی ئەیمی موڵینز] لەگەڵ مەگەزینی SELF {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|وەرزش|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ئۆڵۆمپیاد}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:خانمەکتەرانی پێنسیلڤانیا]] marulrzqpr7mvjec9ihknsng8bkgmek 0 171135 1700026 1548954 2026-11-03T04:40:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1700026 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox television channel | name = کەناڵی ئەلشەباب | logofile = | logosize = | logocaption = | logoalt = | logo2 = | established = | airdate =١٧ی تەممووزی ١٩٩٣ | launch = ١٧ی تەممووزی ١٩٩٣ | closed date = ٢٨ی ئازاری ٢٠٠٣ | picture format = | share = | share as of = | share source = | network = | owner = [[عودەی سەددام حوسێن]] | parent = | key people = | slogan = | motto = | country = {{Flag|Iraq|1991}} | language = [[عەرەبی]] | broadcast area = | affiliates = | headquarters = [[بەغدا]] | former names = | replaced names = | replaced by names = | sister names = | timeshift names = | web = | terr serv 1 = | terr chan 1 = | sat serv 1 = | sat chan 1 = | cable serv 1 = | cable chan 1 = | sat radio serv 1 = | sat radio chan 1 = | iptv serv 1 = | iptv chan 1 = | online serv 1 = | online chan 1 = | 3gmobile serv 1 = }} '''کەناڵی ئەلشەباب''' کەناڵێکی [[عێراق]]ی بە [[زمانی عەرەبی]] بوو، لە ماوەی ١٧ی تەممووزی ١٩٩٣ بۆ ٢٨ی ئازاری ٢٠٠٣ بەرنامەکانی پەخش کرد. [[عودەی سەددام حوسێن]] خاوەندارییەتی کەناڵەکەی دەکرد. بەرنامە و پڕۆگرامی کەناڵەکە ھەمەچەشن بوو لەوانە ھەواڵ، وەزرش، ئایین و بابەتی کۆمەڵایەتی بوون، بەراورد بەکەناڵەکانی دیکەی حکوومی توانی بووی کە بابەتی کات بەسەربردنی نوێ و باشتر پەخش بکات. دواتر چەند کەناڵێکی تایبەتیان لەژێر ھەمان ناو بۆ بوارەکانی وەرزش، مۆسیقا و زنجیرەی تەلەفزیۆنی کردوە. لە ساڵی ٢٠٠٣، لەگەڵ ھاتنی ھێزەکانی ئەمریکا و ھاوپەیمانان بۆ گرتنی عێراق ئەوا کەناڵەکەش لە پەخشکردنی وەستا. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://ar.wikipedia.org/wiki/تلفزيون_الشباب|سەردێڕ=تلفزيون الشباب|زمان=عەرەبی|سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ١٩٩٠|بەغدا}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:تەلەفزیۆنە عێراقییەکان]] 8v4ynjzsi8peu5tslcbsydaps9wl5np 0 171729 1699452 1699248 2026-11-02T12:08:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699452 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = {{raise|0.2em|کیۆتۆ}} | elevation_ft = | population_est = ١٤٦٨٩٨٠ | pop_est_footnotes =<ref name=city>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Population/index.html|سەردێڕ=京都市統計ポータル |script-title=ja:京都市統計ポータル/京都市の人口|دوایین=京都市総合企画局情報化推進室|وێبگە=www2.city.kyoto.lg.jp}}</ref> | pop_est_as_of = ٢٠١٨ | population_total = ١٤٧٥١٨٣ | population_footnotes =<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.go.jp/english/data/kokusei/2015/summary.htm|سەردێڕ=Statistics Bureau Home Page/2015 Summary of the results and statistical tables|یەکەم=Statistics Bureau, Ministry of Internal Affairs and|دوایین=Communications|وێبگە=www.stat.go.jp}}</ref><!-- for references: use<ref>tags --> | population_as_of = ١ ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ | elevation_min_m = ٩ <!-- population ---------------->| elevation_min_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | elevation_max_m = 971 | elevation_max_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | elevation_m = | population_metro_footnotes = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UEA Code Tables |ناونیشان=http://www.csis.u-tokyo.ac.jp/UEA/uea_code_e.htm |بڵاوکەرەوە=Center for Spatial Information Science, University of Tokyo |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190109011635/http://www.csis.u-tokyo.ac.jp/UEA/uea_code_e.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (٢٠١٥) | elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | area_note = <!-- elevation -----------------> | area_water_percent = | area_water_sq_mi = | area_water_km2 = | area_land_sq_mi = | area_land_km2 = | area_total_sq_mi = <!-- see table @ Template:Infobox settlement for details --> | area_total_km2 = 827.83 | area_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | population_rank = [[List of cities in Japan|نۆیەم، ژاپۆن]] | population_metro = 2801044 ([[List of metropolitan areas in Japan by population|JP: 4th]]) | unit_pref = <!-- enter: Imperial, to display imperial before metric --> <!-- area ---------------------->| area_code = <!-- blank fields (section 1) --> | website = {{URL|https://www.city.kyoto.lg.jp/}} | blank1_info_sec2 = <!-- website, footnotes --------> | blank1_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | blank_name_sec2 = | blank2_info_sec1 = [[Camellia]], [[Azalea]] and Sugar [[Cherry blossom|Cherry]] <!-- blank fields (section 2) -->| blank2_name_sec1 = - Flower | blank1_info_sec1 = [[Salix babylonica#Horticultural selections and related hybrids|Weeping Willow]], [[Acer palmatum|Japanese Maple]] and [[Cercidiphyllum japonicum|Katsura]] | blank1_name_sec1 = - Tree | blank_name_sec1 = City Symbols | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | population_density_km2 = auto<!-- for automatic calculation of any density field, use: auto --> | postal_code = | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | utc_offset1 = +9 <!-- postal codes, area code --->| timezone1 = [[Japan Standard Time]] | population_density_blank1_sq_mi = <!-- time zone(s) --------------> | population_density_blank1_km2 = | population_blank1 = | population_blank1_title = | population_density_rank = | population_density = | population_density_sq_mi = | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | native_name = {{lower|0.1em|{{lang|ja|京都市}}}} | shield_alt = | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map = #Japan#Asia#World | image_dot_map = | map_caption1 = ناونیشانی کیۆتۆ لە [[کیۆتۆ (پارێزگا)|پارێزگای کیۆتۆ]] | map_alt1 = | image_map1 = Kyoto in Kyoto Prefecture Ja.svg | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | motto = <!-- maps and coordinates ------> | nickname = | image_blank_emblem = Emblem of Kyoto, Kyoto.svg | image_shield = | pushpin_map_caption = &nbsp; | seal_alt = | image_seal = | flag_alt = ئاڵا | image_flag = Flag of Kyoto City.svg | image_caption = From top left: [[Tō-ji]], [[Gion Matsuri]] in modern Kyoto, [[Fushimi Inari-taisha]], [[Kyoto Imperial Palace]], [[Kiyomizu-dera]], [[Kinkaku-ji]], [[Ponto-chō]] and [[Maiko]], [[Ginkaku-ji]], Cityscape from Higashiyama and [[Kyoto Tower]] | image_alt = | imagesize = | image_skyline = Kyoto montage.jpg | settlement_type = [[Cities designated by government ordinance of Japan|Designated city]] <!-- images, nickname, motto --->| official_name = شاری کیۆتۆ | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = 1 | leader_name1 = <!-- etc. , up to leader_title4 / leader_name4 --> <!-- display settings --------->| founder = | leader_title1 = | leader_name = [[دایساکو کادۆکاوا]] | leader_title = پارێزگار | leader_party = | governing_body = ھێمای شاری کیۆتۆ | government_type = [[Mayor–council government|Mayor–council]] | government_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | seat = <!-- government type, leaders --> | seat_type = <!-- defaults to: Seat --> | named_for = <!-- seat, smaller parts -------> | established_date = ٧٩٤ | coordinates = {{coord|35|0|42|N|135|46|6|E|region:JP-26|display=it}} | established_title = مێژوو<!-- Settled --> | subdivision_name3 = <!-- established ---------------> | subdivision_type3 = | subdivision_name2 = [[کیۆتۆ (پارێزگا)|پارێزگای کیۆتۆ]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[ناوچەی کانسای|کانسای]] | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|ناوچە]] | subdivision_name = {{JPN}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|وڵات]] | coordinates_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> <!-- location ------------------>| coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) --> | footnotes = }} '''کیۆتۆ''' ({{IPAc-en|ˈ|k|j|oʊ|t|oʊ}}؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Kyoto|سەردێڕ=Kyoto <nowiki>|</nowiki> Definition of Kyoto by Merriam-Webster|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Merriam-Webster]]}}</ref> [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: {{lang|ja|京都}}, ''Kyōto'' {{IPA-ja|kʲoꜜ:to||Ja-Kyoto.ogg}})، بە فەرمی {{nihongo|'''شاری کیۆتۆ'''|京都市|Kyōto-shi|extra={{IPA-ja|kʲo:toꜜɕi||Ja-Kyoto-shi.oga}}}}، پایتەختی [[کیۆتۆ (پارێزگا)|پارێزگای کیۆتۆیە]] لە [[ژاپۆن]]. دەکەوێتە [[ناوچەی کانسای]] لەسەر دورگەی ھۆنشو، لە ٢٠١٨ دا دانیشتووەکەی بە ١٫٤٧ ملیۆن کەس تۆمارکراوە.<ref>لە ویکیپدیای ئینگلیزی وەرگێردراوە بۆ سەر زمانی کوردی، 2020</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ژاپۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Kyoto}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کیۆتۆ]] [[پۆل:شارەکانی ژاپۆن]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەم]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٨٩ لە ژاپۆن]] [[پۆل:شارە کۆنەکان]] s9jxd5pj3i83ctp4bolcx1820ql3twy 0 171897 1699472 1699083 2026-11-02T12:13:47Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699472 wikitext text/x-wiki {{وەسف|کورتە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمەیشنی ئەمریکی}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television | name = ئەودیو دیواری باخچەکە | image = Over the Garden Wall (animated miniseries) poster.jpg | caption = | genre = {{unbulleted list|خەیاڵیی تاریک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pastemagazine.com/articles/2018/06/exclusive-return-to-the-unknown-in-over-the-garden.html|سەردێڕ=Exclusive: Return to the Unknown in Over the Garden Wall: Hollow Town|دوایین=Foxe|یەکەم=Steve|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[Paste (magazine)|Paste]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190826083235/https://www.pastemagazine.com/articles/2018/06/exclusive-return-to-the-unknown-in-over-the-garden.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|درامای کۆمیدی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cartoonbrew.com/awards/cartoon-networks-over-the-garden-wall-wins-four-emmys-119334.html|سەردێڕ=Cartoon Network's 'Over the Garden Wall' Wins Three Emmys|دوایین=Thill|یەکەم=Scott|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|وێبگە=[[Cartoon Brew]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref>|[[فیلمی ڕازئامێز|ڕازئامێز]]<ref name=otgwvideos>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cartoonnetwork.com/video/over-the-garden-wall/index.html|سەردێڕ=Over the Garden Wall Videos|وێبگە=[[Cartoon Network]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220927085625/https://www.cartoonnetwork.com/video/over-the-garden-wall/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|سەرکێشی<ref name=otgwvideos />}} | creator = پاتریک مەکھەیڵ | based_on = ''بەشێک لە نەزانراوەکە'' {{small|(٢٠١٣)}} | story = {{unbulleted list|ئەماڵیا لێڤاری، تۆم ھێرپیچ، و پاتریک مەکھاڵ {{small|(سەرەکی)}}|کۆڵ سانچێز و بێرت یون {{small|(تەنیا ئەڵقەی ٩)}}}} | voices = {{unbulleted list|ئیلایجا وود|کۆڵن دین|مێلانی لینسکی|کریستۆفەر ڵۆید|جاک جۆنز||ساموێڵ رامێی}} | director = {{unbulleted list|نیک کڕۆس {{small|(وێنەکێشان)}}|ڕۆبێرت ئاڵڤارێز، لاری لیچلیتەر، ئێدی ھۆچینس، و کێن بڕوس {{small|(ئەنیمەیشن)}}|نەیت کاش {{small|(سەرپەرشتیکردن)}}}} | creative_director = {{unbulleted list|نەیت کاش {{small|(ئەڵقەکانی ١-٦)}}|بێرت یون {{small|(ئەڵقەکانی ٧-١٠)}}}} | composer = کۆمپانیای ذە بڵاستینگ | country = ویلایەتە یەکگرتووەکان | language = ئینگلیزی | channel = کارتوون نێتوۆرک | executive_producer = پاتریک مەکھەیڵ{{ھن}}جێنیفەر فێڵفرێی{{ھن}}کەرتس لیلاش{{ھن}}بڕاین ئەی میڵەر{{ھن}}ڕۆب سۆرچەر | producer = پێرنێڵ ھایس | company = ستودیۆکانی کارتوون نێتوۆرک | distributor = بڵاوکەرەوەی تەلەڤیزیۆنی وارنەر بڕۆس. | num_episodes = ١٠ | num_seasons = ١ | runtime = ١١ خولەک | picture_format = HDTV (1080i) | audio_format = {{unbulleted list|ستێریۆ {{small|(پەخشی ڕەسەن)}}|دۆڵبی دیجیتاڵ ٥،١}} | first_aired = {{Start date|٢٠١٤|١١|٣}} | last_aired = {{End date|٢٠١٤|١١|٧}} }} '''''ئەودیو دیواری باخچەکە''''' [[کورتە زنجیرە]]یەکی [[ئەنیمەیشن]]ی ئەمریکییە کە لەلایەن پاتریک مەکھەیڵەوە بۆ کارتوون نێتوۆرک دروستکراوە. زنجیرەکە باسی دوو زڕبرا دەکات کە بەناو دارستانێکی نامۆدا گەشت دەکەن بۆ دۆزینەوەی ڕێی ماڵەوە، و ڕووبەڕووی جۆرەھا شتی نامۆ و خەیاڵاوی دەبنەوە لە گەشتەکەیاندا. زنجیرەکە لە کورتە فیلمی ئەنیمەیشنی ''بەشێک لە نەزانراوەکە''ی مەکھەیڵەوە وەرگیراوە، بەشێک بەو لە پڕۆگرامی گەشەپێدانی کورتەکانی ستۆدیۆکانی کارتوون نێتوۆرک. ئیلایجا وود و کۆڵن دین دەنگی کەسایەتییە سەرەکییەکانی وێرت و گرێگ دەکەن، و مێلانی لینسکی دەنگی بیاتریس، چۆلەکەیەک، دەکات. ''ئەودیو دیواری باخچەکە'' لە ھەفتەکانی ٣ی تشرینی دووەم تا ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا پەخشکرا. زنجیرەکە یەکەم کورتە زنجیرەی تۆڕەکە بوو. مەکھەیڵ لە ٢٠٠٤دا بیرۆکەکەی بۆ ھات و لە ٢٠٠٦دا بیرۆکەکەی دایە تۆڕەکە. دوای کارکردن لە زنجیرەکانی دیکەی کارتوون نێتوۆرک وەک ''فلاپجاک'' و ''کاتی سەرکێشی''، تۆڕەکە ئارەزووی کرد کە مەکھەیڵ ئەڵقەی یەکەم پیشانبدات. ئەڵقەی یەکەم بووە دامەزرێنەر و بەھێزکەری ''ئەودیو دیواری باخچەکە''. بەرھەمھێنانی زنجیرەکە لە ئازاری ٢٠١٤ دەستی پێکرد و زۆربەی لە بێربانک، کالیفۆرنیا کرا، بەڵام زۆربەی وێنەکێشی ستۆریبۆڕدەکان لە شارەکانی تری ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە کاریان دەکرد، لە کاتێکدا ئەنیمەیشنی بەرنامەکە لەلایەن ستۆدیۆی دیجیتاڵ ئیمەیشنی کۆریای باشوورەوە یارمەتیدراوە.{{sfn|Edgar|McHale|2017|p=45, 78}} ژینگەی ناو زنجیرەکە لە ئەمریکانای نێوان سەدەی ١٩ەم و ٢٠ەمدایە، لەکاتێکدا باکگراوندەکانی ھاوشێوەی تابلۆ گریسایڵییەکان نەخشێنراون. زنجیرەکە زۆر بە باشی قبوڵکرا لەلایەن ڕەخنەگرانی تەلەڤیزیۆنییەوە، کە ستایشی کەش و کەسیاتییەکانی ناو زنجیرەکەیان کرد. لە ٢٠١٥دا، زنجیرەکە [[خەڵاتی ئێمی|خەڵاتێکی ئێمی]]ی بۆ باشترین پڕۆگرامی ئەنیمەیشنی نایابی بردەوە. کتێبێکی کۆمیکی وەن شۆت لە نووسینی مەکھەیڵ بەرھەمھێنرا، کە چوار چاپی لێ دەرچوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{ویکیوتە|ئەودیو دیواری باخچەکە (کورتە زنجیرە)|ئەودیو دیواری باخچەکە}} * {{IMDb title|tt3718778|ئەودیو دیواری باخچەکە}} * {{bcdb|Other_Studios/C/Cartoon_Network_Studios/Over_The_Garden_Wall/|ئەودیو دیواری باخچەکە}} * {{IMDb title|tt3014212|بەشێک لە نەزانراوەکە}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Over the Garden Wall}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران]] [[پۆل:ئەو بەرنامانەی خەڵاتی ئێمیان وەرگرتووە]] [[پۆل:ئەو بەرنامە تەلەفزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە]] [[پۆل:ئەو بەرنامانەی خەڵاتی ئێمییان وەرگرتووە]] [[پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدیا ڕەشەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٤]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرەکانی کارتۆن نێتوۆرک]] [[پۆل:پڕۆگرامە ڕەسەنەکانی کارتۆن نێتۆرک]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن ستۆدیۆکانی کارتۆن نێتوۆرک]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] 2m7a3hfkgn0podu82pbyxp8oeu82ljh 1699713 1699472 2026-11-02T17:07:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1699713 wikitext text/x-wiki {{وەسف|کورتە زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمەیشنی ئەمریکی}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television | name = ئەودیو دیواری باخچەکە | image = Over the Garden Wall (animated miniseries) poster.jpg | caption = | genre = {{unbulleted list|خەیاڵیی تاریک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pastemagazine.com/articles/2018/06/exclusive-return-to-the-unknown-in-over-the-garden.html|سەردێڕ=Exclusive: Return to the Unknown in Over the Garden Wall: Hollow Town|دوایین=Foxe|یەکەم=Steve|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[Paste (magazine)|Paste]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190826083235/https://www.pastemagazine.com/articles/2018/06/exclusive-return-to-the-unknown-in-over-the-garden.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|درامای کۆمیدی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cartoonbrew.com/awards/cartoon-networks-over-the-garden-wall-wins-four-emmys-119334.html|سەردێڕ=Cartoon Network's 'Over the Garden Wall' Wins Three Emmys|دوایین=Thill|یەکەم=Scott|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|وێبگە=[[Cartoon Brew]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref>|[[فیلمی ڕازئامێز|ڕازئامێز]]<ref name=otgwvideos>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cartoonnetwork.com/video/over-the-garden-wall/index.html|سەردێڕ=Over the Garden Wall Videos|وێبگە=[[Cartoon Network]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220927085625/https://www.cartoonnetwork.com/video/over-the-garden-wall/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|سەرکێشی<ref name=otgwvideos />}} | creator = پاتریک مەکھەیڵ | based_on = ''بەشێک لە نەزانراوەکە'' {{small|(٢٠١٣)}} | story = {{unbulleted list|ئەماڵیا لێڤاری، تۆم ھێرپیچ، و پاتریک مەکھاڵ {{small|(سەرەکی)}}|کۆڵ سانچێز و بێرت یون {{small|(تەنیا ئەڵقەی ٩)}}}} | voices = {{unbulleted list|ئیلایجا وود|کۆڵن دین|مێلانی لینسکی|کریستۆفەر ڵۆید|جاک جۆنز||ساموێڵ رامێی}} | director = {{unbulleted list|نیک کڕۆس {{small|(وێنەکێشان)}}|ڕۆبێرت ئاڵڤارێز، لاری لیچلیتەر، ئێدی ھۆچینس، و کێن بڕوس {{small|(ئەنیمەیشن)}}|نەیت کاش {{small|(سەرپەرشتیکردن)}}}} | creative_director = {{unbulleted list|نەیت کاش {{small|(ئەڵقەکانی ١-٦)}}|بێرت یون {{small|(ئەڵقەکانی ٧-١٠)}}}} | composer = کۆمپانیای ذە بڵاستینگ | country = ویلایەتە یەکگرتووەکان | language = ئینگلیزی | channel = کارتوون نێتوۆرک | executive_producer = پاتریک مەکھەیڵ{{ھن}}جێنیفەر فێڵفرێی{{ھن}}کەرتس لیلاش{{ھن}}بڕاین ئەی میڵەر{{ھن}}ڕۆب سۆرچەر | producer = پێرنێڵ ھایس | company = ستودیۆکانی کارتوون نێتوۆرک | distributor = بڵاوکەرەوەی تەلەڤیزیۆنی وارنەر بڕۆس. | num_episodes = ١٠ | num_seasons = ١ | runtime = ١١ خولەک | picture_format = HDTV (1080i) | audio_format = {{unbulleted list|ستێریۆ {{small|(پەخشی ڕەسەن)}}|دۆڵبی دیجیتاڵ ٥،١}} | first_aired = {{Start date|٢٠١٤|١١|٣}} | last_aired = {{End date|٢٠١٤|١١|٧}} }} '''''ئەودیو دیواری باخچەکە''''' [[کورتە زنجیرە]]یەکی [[ئەنیمەیشن]]ی ئەمریکییە کە لەلایەن پاتریک مەکھەیڵەوە بۆ کارتوون نێتوۆرک دروستکراوە. زنجیرەکە باسی دوو زڕبرا دەکات کە بەناو دارستانێکی نامۆدا گەشت دەکەن بۆ دۆزینەوەی ڕێی ماڵەوە، و ڕووبەڕووی جۆرەھا شتی نامۆ و خەیاڵاوی دەبنەوە لە گەشتەکەیاندا. زنجیرەکە لە کورتە فیلمی ئەنیمەیشنی ''بەشێک لە نەزانراوەکە''ی مەکھەیڵەوە وەرگیراوە، بەشێک بەو لە پڕۆگرامی گەشەپێدانی کورتەکانی ستۆدیۆکانی کارتوون نێتوۆرک. ئیلایجا وود و کۆڵن دین دەنگی کەسایەتییە سەرەکییەکانی وێرت و گرێگ دەکەن، و مێلانی لینسکی دەنگی بیاتریس، چۆلەکەیەک، دەکات. ''ئەودیو دیواری باخچەکە'' لە ھەفتەکانی ٣ی تشرینی دووەم تا ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا پەخشکرا. زنجیرەکە یەکەم کورتە زنجیرەی تۆڕەکە بوو. مەکھەیڵ لە ٢٠٠٤دا بیرۆکەکەی بۆ ھات و لە ٢٠٠٦دا بیرۆکەکەی دایە تۆڕەکە. دوای کارکردن لە زنجیرەکانی دیکەی کارتوون نێتوۆرک وەک ''فلاپجاک'' و ''کاتی سەرکێشی''، تۆڕەکە ئارەزووی کرد کە مەکھەیڵ ئەڵقەی یەکەم پیشانبدات. ئەڵقەی یەکەم بووە دامەزرێنەر و بەھێزکەری ''ئەودیو دیواری باخچەکە''. بەرھەمھێنانی زنجیرەکە لە ئازاری ٢٠١٤ دەستی پێکرد و زۆربەی لە بێربانک، کالیفۆرنیا کرا، بەڵام زۆربەی وێنەکێشی ستۆریبۆڕدەکان لە شارەکانی تری ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە کاریان دەکرد، لە کاتێکدا ئەنیمەیشنی بەرنامەکە لەلایەن ستۆدیۆی دیجیتاڵ ئیمەیشنی کۆریای باشوورەوە یارمەتیدراوە.{{sfn|Edgar|McHale|2017|p=45, 78}} ژینگەی ناو زنجیرەکە لە ئەمریکانای نێوان سەدەی ١٩ەم و ٢٠ەمدایە، لەکاتێکدا باکگراوندەکانی ھاوشێوەی تابلۆ گریسایڵییەکان نەخشێنراون. زنجیرەکە زۆر بە باشی قبوڵکرا لەلایەن ڕەخنەگرانی تەلەڤیزیۆنییەوە، کە ستایشی کەش و کەسیاتییەکانی ناو زنجیرەکەیان کرد. لە ٢٠١٥دا، زنجیرەکە [[خەڵاتی ئێمی|خەڵاتێکی ئێمی]]ی بۆ باشترین پڕۆگرامی ئەنیمەیشنی نایابی بردەوە. کتێبێکی کۆمیکی وەن شۆت لە نووسینی مەکھەیڵ بەرھەمھێنرا، کە چوار چاپی لێ دەرچوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{ویکیوتە|ئەودیو دیواری باخچەکە (کورتە زنجیرە)|ئەودیو دیواری باخچەکە}} * {{IMDb title|tt3718778|ئەودیو دیواری باخچەکە}} * {{bcdb|Other_Studios/C/Cartoon_Network_Studios/Over_The_Garden_Wall/|ئەودیو دیواری باخچەکە}} * {{IMDb title|tt3014212|بەشێک لە نەزانراوەکە}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Over the Garden Wall}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی دەربارەی هەرزەکاران]] [[پۆل:ئەو بەرنامانەی خەڵاتی ئێمیان وەرگرتووە]] [[پۆل:ئەو بەرنامە تەلەفزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە]] [[پۆل:ئەو بەرنامانەی خەڵاتی ئێمییان وەرگرتووە]] [[پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدیا ڕەشەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٤]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرەکانی کارتۆن نێتوۆرک]] [[پۆل:پڕۆگرامە ڕەسەنەکانی کارتۆن نێتۆرک]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن ستۆدیۆکانی کارتۆن نێتوۆرک]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] 1bb983pfybx1mn9r79oel20wu8x6r5h 0 171926 1699994 1542378 2026-11-03T04:34:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، سووریا-کۆلکە) 1699994 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox military conflict | conflict = کەمپینیی پارێزگای حەسەکە | width = | partof = [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]]{{ھن}}[[شۆڕشی ڕۆژاوای کوردستان]] | image = | caption = | date = ۲۰ی تەممووزی ۲۰۱۲ – ۳۱ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۳ | place = [[پارێزگای حەسیچە|پارێزگای حەسەکە]], [[سووریا]] | territory = | result = *یەپەگە هەموو شارۆچکەکانی زۆرینەی کوردی لە پارێزگاکە بە بەدەر لە قامیشلۆ و حەسەکە کۆنتروڵ کرد,<ref name=peaceful>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://syrianncb.org/2012/08/02/pyd-press-release-a-call-for-support-and-protection-of-the-peaceful-establishment-the-self-governed-syrian-kurdish-region/ |سەردێڕ=PYD Press Release: A call for support and protection of the peaceful establishment, the self-governed Rojava region &#124; هيئة التنسيق الوطنية لقوى التغيير الديمقراطي |بڵاوکەرەوە=Syrianncb.org |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120915073042/http://syrianncb.org/2012/08/02/pyd-press-release-a-call-for-support-and-protection-of-the-peaceful-establishment-the-self-governed-syrian-kurdish-region/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref>٤۰%ی قامیشلو لە ژێر کۆنتروڵی حکوومەتی سووریایە,<ref name=oil>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/03/power-vacuum-oil-fields-syria-kurdish-militia-pyd.html|سەردێڕ=Syrian Kurdish Militia Takes Over Oil Fields|ئیش=[[Al-Monitor]]|نووسەر=Wladimir van Wilgenburg|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref> وە کۆنتروڵ کردنی (یاروبییە) و سنوورەکەی<ref name=fall>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aymennjawad.org/14025/the-fall-of-yaroubiya-to-the-ypg-in-context|سەردێڕ=The Fall of Yaroubiya to the YPG In Context|نووسەر١=Aymenn Jawad Al-Tamimi|نووسەر٢=Fadel al-Kifa'ee|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> *داعش, بەرەی نوسرە, و ئەوانەی دیکە سەلەفیە جیهادییەکان زۆرینەی گوندەکانی باشووری حەسەکەیان کۆنتروڵ کرد.<ref name=front>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aymennjawad.org/14125/the-qamishli-front|سەردێڕ=The Qamishli Front|نووسەر١=Aymenn Jawad Al-Tamimi|نووسەر٢=[[Brown Moses]]|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> | status = | combatant1 = {{Flagicon|ڕۆژاڤا}}{{Flagdeco|Kurdistan}} '''[[Kurdish Supreme Committee]]''' *{{Flagicon image|People's Protection Units Flag (2011-2012).svg|border=no}}{{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=no}} [[یەکەکانی پاراستنی گەل]] *{{flagicon image|YPJ Flag.svg|border=no}} [[Women's Protection Units]] {{Flagicon image|Bandera Provincia Cañar.svg}} [[Syriac Union Party (Syria)|Syriac Union Party]] *{{Flagicon image|MFS infobox flag.png}} [[Syriac Military Council]] *[[Sutoro]] {{Flagicon image|Flag of al-Sanadid Forces.svg}} [[Al-Sanadid Forces#History|Army of Dignity]]<br> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers' Party.svg}} [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] ---- '''{{Flag|Syrian Arab Republic}}''' *{{flagicon image|Flag of the Syrian Arab Armed Forces (1980–2024).svg}} [[سوپای سووریا]] {{flagicon image|Logo of the Gozarto Protection Forces.jpg}} [[Sootoro]] | combatant3 = | combatant2 = {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} '''بەرەی ڕزگاری قامیشلۆ'''<ref>http://www.aymennjawad.org/14125/the-qamishli-front</ref> *{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} '''[[ئەلقاعیدە]]''' **{{flagicon image|Flag of the Al-Nusra Front.svg}} [[بەرەی نوسرە]] **'''{{flag|Islamic State of Iraq and the Levant}}''' *[[File:Alternate flag used by Ahrar al-Sham.png|border|23px]] [[ئەحراری شام]] {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[ئەنسار خیلافە]]<br> {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[غوربە شام]]<br> {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Liwa Amjad al-Islam<br> {{flagicon|Syrian opposition}} [[سوپای ئازادی سووریا]]{{Ref label|FSA|a}}<br>{{flagdeco|Syrian Opposition}} [[لیواکانی ئەحفاد ئەلرەسووڵ]]<ref name="raging">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://now.mmedia.me/lb/en/nowsyrialatestnews/raging_clashes_pit_syrian_kurds_against_jihadists|سەردێڕ=Raging clashes pit Syrian Kurds against jihadists|دوایین=AFP|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=NOW|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130927192733/https://now.mmedia.me/lb/en/nowsyrialatestnews/raging_clashes_pit_syrian_kurds_against_jihadists|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br>{{flagicon|Syrian opposition}} [[کۆمسیۆنی گشتی شۆڕشی سووریاn]]<ref name=brigade/> | commander1 = {{flagicon|Rojava}} Sîpan Hemo<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/interview/23092013|سەردێڕ=YPG Commander Sipan Hemo: ‘Give Us Real Support’|ئیش=[[Rudaw Media Network|Rudaw]]|نووسەر=Mutlu Civiroglu|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref><br>({{small|YPG general commander}})<br>{{Flagicon|Rojava}} Axin Nujin<ref name=ypj>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jankalan.wordpress.com/2013/03/03/formation-the-first-battalion-of-womens-protection-units-in-western-kurdistan/|سەردێڕ=Formation the first battalion of women’s protection units in western Kurdistan|نووسەر=Jan Kalan|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref><br>({{small|YPJ Rukan Battalion commander}})<br>{{flagicon|Rojava}} Juan Ibrahim<br/><small>(YPG commander)</small><br/>{{flagicon image|Flag of Rojava.svg}} "Dijwar"<ref name="Serikani">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://rojhelat.info/en/?p=4487|سەردێڕ=YPG: We clear Serikani off the bandit groups|بڵاوکەرەوە=Rojhelat.info|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181120034454/http://rojhelat.info/en/?p=4487|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/><small>(Martyr Erdal Brigade commander)</small><br>{{flagicon|Rojava}} Hawas al-Akub<ref name=mixed>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jamestown.org/program/kurdish-strategy-towards-ethnically-mixed-areas-in-the-syrian-conflict/|سەردێڕ=Kurdish Strategy Towards Ethnically-Mixed Areas in the Syrian Conflict|ئیش=[[Jamestown Foundation]]|نووسەر=Wladimir van Wilgenburg|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><br>({{small|Free Men of the Homeland commander}})<br/>{{Flagicon image|Flag of al-Sanadid Forces.svg}} [[Humaydi Daham al-Hadi]]<br>({{small|Army of Dignity leader}}) ---- {{flagicon|Syria}} Yusuf al-Abdullah<ref name="recruit loyalists">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/02/pyd-kurds-syria-regime-assad-autonomy.html|سەردێڕ=Syrian Kurds recruit regime loyalists to fight jihadists|نووسەر=Andrea Glioti|ئیش=[[al-Monitor]]|ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170803143723/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/02/pyd-kurds-syria-regime-assad-autonomy.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/><small>(Abu Jabal Brigade commander)</small><br/> {{flagicon|Syria}} Hawas Jammo<ref name="recruit loyalists" /><br/><small>(Free Patriots Brigade commander)</small> | commander2 = {{flagdeco|ISIL}} [[Abu Bakr al-Baghdadi]]<br>{{flagicon image|Flag of the Al-Nusra Front.svg}} [[Abu Mohammad al-Julani]]<br>{{flagicon image|Flag of the Al-Nusra Front.svg}} Fahd al-Gaad<ref name="dissident">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://now.mmedia.me/lb/en/nowsyrialatestnews/syria-islamist-kurd-warring-ends-as-dissident-mediates|سەردێڕ=Syria Islamist-Kurd warring ends as dissident mediates|دوایین=AFP|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=NOW|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130801073746/https://now.mmedia.me/lb/en/nowsyrialatestnews/syria-islamist-kurd-warring-ends-as-dissident-mediates|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br> <small>(al-Nusra commander)</small><br> {{flagdeco|Syrian Opposition}}{{flagdeco|ISIL}} [[Saddam al-Jamal]]<br> {{flagicon|Syrian opposition}} Capt. Yusuf Yahya<ref name=brigade>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=FGgvqG2I7qo|سەردێڕ=Statement of the 313th Brigade on the Battle of Qamishli|ئیش=Muhammad al-Masri|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref><br> ({{small|[[Syrian Revolution General Commission|SRGC]] 313th Brigade commander}})<br> {{flagicon|Syrian opposition}} Col. Hassan al-Abdullah<ref name="dissident"/><br/> <small>(FSA Hasaka Military Council top commander)</small><br/> {{flagicon|Syrian opposition}} Nawaf Ragheb al-Bashir<ref name="turkish support">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/news/syria/5716.html |سەردێڕ=Islamists Fighting Kurds in Syria Admit to Turkish Military Support |دوایین=Azizi |یەکەم=Bradost |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Rudaw |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130209210918/http://www.rudaw.net/english/news/syria/5716.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref><br/> <small>(FAEL commander)</small><br> {{flagicon|Syrian opposition}}{{flagdeco|Kurdistan}} [[Osama Hilali]]<ref name="aims">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/tr/originals/2013/11/kurdistan-syria-militias-turkey.html|سەردێڕ=Kurdish militia aims to connect Kurdish enclaves in Syria|نووسەر=Wladimir van Wilgenburg|ئیش=[[al-Monitor]]|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref><br/><small>(Mashaal Tammo Brigade commander)</small><br> {{flagicon|Syrian opposition}} Lt. Col. Abdul Majid Sultan<ref name=band>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.zamanalwsl.net/news/39587.html|سەردێڕ=The formation of the band 15 pushes Hasaka to the forefront of military action|ئیش=Zaman al-Wasl|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref><br> {{Flagicon|Syrian opposition}} Lt. Col. Mustafa Ibrahim{{Ref label|SMC|c}}<ref name=smc>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Selected-Supreme-Military-Command-Members.pdf|سەردێڕ=Selected Supreme Military Council Members|ئیش=[[Institute for the Study of War]]|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150316074258/http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Selected-Supreme-Military-Command-Members.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br> ({{small|FSA Hasaka Military Council commander}})<br> {{flagdeco|Syrian opposition}} Lt. Col. Hassan Aboud<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.zamanalwsl.net/news/article/33919|سەردێڕ=News of the appointment of Major General Mansoura governor of Hasaka and the Free Army vows|ئیش=Zaman al-Wasl|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref><br> ({{small|FSA Hasaka Military Council commander}}) | commander3 = | units1 = {{Flagicon image|People's Protection Units Flag (2011-2012).svg|border=no}}{{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=no}} [[People's Protection Units]] *Martyr Erdal Brigade<ref name="Serikani"/> *Free Men of the Homeland<ref name=mixed/> {{Flagicon image|YPJ Flag.svg|border=no}} [[Women's Protection Units]] *Rukan Battalion<ref name=ypj/> ---- {{flagicon image|InfoboxNDF.png}} [[National Defence Forces (Syria)|National Defence Forces]] *Ta’ie tribal militia<ref name=tribe>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jamestown.org/program/the-tribal-factor-in-syrias-rebellion-a-survey-of-armed-tribal-groups-in-syria/|سەردێڕ=The Tribal Factor in Syria’s Rebellion: A Survey of Armed Tribal Groups in Syria|ئیش=[[Jamestown Foundation]]|نووسەر=Nicholas A. Heras, Carole A. O'Leary|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> *Abu Jabal Brigade<ref name="recruit loyalists"/> *Free Patriots Brigade<ref name="recruit loyalists"/> {{flagicon image|Flag of the Syrian Arab Army.svg}} [[Syrian Army]] *{{flagicon image|Syrian 4th Armoured Division SSI.svg|border=no}} [[4th Armoured Division (Syria)|4th Armoured Division]] **154th Brigade<ref name=two_enemies>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.al-akhbar.com/node/15574|سەردێڕ=Syria: Qamishli’s Kurds Fight Two Enemies at Once|ئیش=[[Al Akhbar (Lebanon)|Al-Akhbar]]|نووسەر=Youssef Sheikho|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930054456/http://english.al-akhbar.com/node/15574|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{flagicon image|Flag of the Syrian Arab Air Force.svg}} [[Syrian Air Force]] | units2 = {{flag|Islamic State of Iraq and the Levant}} *Kurdish units {{flagicon image|Al-Liwaa.svg}} [[Ahfad al-Rasul Brigades]]<ref name="raging"/><br> {{flagicon|Syrian opposition}} [[Syrian Revolution General Commission]]<ref name=brigade/> *313th Brigade {{flagicon|Syrian opposition}} [[Free Syrian Army]] *{{flagicon image|Flag of al-Sanadid Forces.svg}} [[Ahrar al-Jazeera]] *[[Hamza Division (Aleppo)|Hamza Battalion]]<ref name=bomb>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/8/syriakurd594.htm|سەردێڕ=Explosion at intelligence center in Qamishli, Syrian Kurdistan|بڵاوکەرەوە=Ekurd.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180922121904/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2012/8/syriakurd594.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * Al-Jazeera–Euphrates Liberation Front (FAEL)<ref name="turkish support" /> * {{Flagdeco|Kurdistan}} Mashaal Tammo Brigade<ref name="aims" />{{Ref label|Brigade|b}} * 15th Infantry Division<ref name=band/> | units3 = | strength1 = | strength2 = | strength3 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = |casualties4 = بەلایەنی کەمەوە ۳۳٤ کوژراوی گشتی |notes = }} '''کەمپینیی پارێزگای حەسەکە''' ململانێیەکی سەربازی هەمە لایەنە بوو لە نێوان هێزەکانی حکومەتی سووریا و هێزە کوردییەکان و گروپە ئۆپۆزسیۆنەکانی سووریا و هێزە جیهادیە سەلەفییەکان، لەوانە [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] و [[بەرەی نوسرە]] لە پارێزگای حەسەکە وە بەشێکە لە شەڕی ناوخۆی سووریا پێکدادانەکان بە هاتنە ناوەوەی یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) بۆ ناو شەڕی ناوخۆ لە مانگی تەموزی ساڵی ۲۰۱۲ دەستیپێکرد و شەڕەکە بە سەر هەموو پارێزگاکەدا بڵاوبوویەوە.<ref name=wp>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ctc.usma.edu/posts/the-battle-for-syrias-al-hasakah-province|سەردێڕ=THE BATTLE FOR SYRIA’S AL-HASAKAH PROVINCE|ئیش=[[Combating Terrorism Center]]|نووسەر=Nicholas A. Heras|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150402233938/https://www.ctc.usma.edu/posts/the-battle-for-syrias-al-hasakah-province|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|سووریا|سیاسەت|شەڕ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{سووریا-کۆلکە}} 9phbw6gzn7ynqybe7o4vm7uwnc6gje9 0 172742 1699497 1407074 2026-11-02T12:23:16Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1699497 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Violet Evergarden light novel volume 1 cover.jpg|وێنۆک|بەرگی یەکەمی کتێبی ڤایۆلێت ئێڤەگاردن]] [[پەڕگە:Violet Evergarden logo.svg|وێنۆک|لۆگۆ]] '''ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن''' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: ヴァイオレット・エヴァーガーデン ڤایۆرێتۆ، ئێڤە گادن) رۆمانێکی سووکی ژاپۆنیە کە نوسینەوەی لەلایەن کانا ئاکتسوکی و وێنەکێشانی لەلایەن (ئاکیکۆ تاکاسێ) دا بۆ کراوە، خەڵاتێکی گەورەی بردۆتەوە لە پێنجەم خەڵاتی [[ڕۆمانی سووک|رۆمانی سووکی]] ستۆدیۆی کیۆتۆ ئەنیمەیشنلە یەکەم کاری کە خەڵاتی بردۆتەوە لە ھەریەکێک لە بەشەکانی (رۆمان، سیناریۆ،مانگا) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=第5回受賞作品発表|ناونیشان=http://www.kyotoanimation.co.jp/kyoani_award/5th|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Kyoto Animation]]|زمان=ja|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181206233323/http://www.kyotoanimation.co.jp/kyoani_award/5th/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|url-status=dead}}</ref>[[کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] یەکەم [[ڕۆمانی سووک|رۆمانی سوکی]] لە ٢٥ ی کانونی یەکەمی ٢٠١٥، دا لەژێر مۆری (KA Esuma Bunko)دا بڵاوکردەوە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=KyoAni Award-Winning Novel ''Violet Evergarden'' to Ship on December 25|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2015-10-01/kyoani-award-winning-novel-violet-evergarden-to-ship-on-december-25/.94862|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|Anime News Network]]}}</ref> ئەنیمیە ١٣ ئەلقەیە تەلەفزیۆنیەکەی لەلایەن ستۆدیۆی [[کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ھەڵگیرایەوە و لە نێوان کانونی دووەم و نیسانی ساڵی ٢٠١٨دا بوو، ئەلقەکانی خەڵاتی باشترین ئەنیمەیشنیان وەرگرت لە ساڵی ٢٠١٩ لەلایەن کڕەنچیڕۆل خەڵاتی ئەنیمەیشن <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Crunchyroll Anime Awards|ناونیشان=https://www.crunchyroll.com/animeawards/winners/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Crunchyroll|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190505005415/https://www.crunchyroll.com/animeawards/winners/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وە جۆری ڤیدیۆیە ئەنیمەیشنە ڕەسەنەکەی (OVA) لە تەمموزی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە، فیلمەکەی لە ژاپۆن لە ئەیلولی ٢٠١٩ دا بڵاوکرایەوە، ( ڤایۆڵێت ئیڤەگاردن فیلم - ''Violet Evergarden the Movie'') لە بڵاوکرایەوە لە ١٨ی ئەیلولی ٢٠٢٠ == چیرۆک == چیرۆکەکە لەسەر {{nihongo|میمۆری بوکەڵە خۆکارەکان|自動手記人形|Jidō Shuki Ningyō}} دەست پێدەکات، خەلکی دادەمەزران لەلایەن زانستخوازێک بەناوی دکتۆر ئۆرلاند بۆ یارمەتیدانی ھاوسەرە نابیناکەی لە نوسینەوەی رۆمانەکانی، وە دواتر لەلایەن خەلکانی ترەوە دادەمەزران کە خزمەتگوزاریان پێویست بوو، لە کاتی ئێستادا وەک ئەو کۆمپانیانەیە کە کاری نوسینەوە بۆ ئەوانی تر دەکەن، چیرۆکەکە شوێن گەشتەکەی ڤایۆلێت ئێڤەگاردن دەکەوێ بۆ ناو کۆمەڵگا لە دوای ئەوەی جەنگ کۆتایی ھات، و ڤایۆلێت بۆ ئامانجی ژیانی خۆی دەگەڕێت کە ئێستا ھیچی تر سەرباز نییە، بۆ ئەوەی بەدوای دواین وشەی ئامۆژیگاریکارکەی بگەڕێت کە پێی وتووە : " خۆشم ئەوێیت " == کارەکتەرەکان == === کارەکتەرە سەرەکییەکان === * ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن ، {{voiced by|[[یویی ئیشیکاوا|Yui Ishikawa]]<ref name="Cast"/>|[[ئیریکا ھارلەچێر|Erika Harlacher]]<ref name="net1">{{بیرخستنەوەی ئەڵقە|زنجیرە= Violet Evergarden |بەستەری زنجیرە=Violet Evergarden |ژمارە=١|کەناڵ=Netflix |کات=Netflix closing credits, English Version |ساڵ=٢٠١٨}}</ref>}} * کلاودیا ھۆدگینس ، {{voiced by|[[Takehito Koyasu]]<ref name="Cast"/>|[[Kyle McCarley]]<ref name="net1"/>}} * گێلبێرت بۆوگن ڤێلیا ، {{voiced by|[[دایسکو نامیکاوا|Daisuke Namikawa]]<ref name="Cast"/>|Tony Azzolino<ref name="net1" />}} === کۆمپانیای CH Postal === * کاتۆلیا بۆدۆرێرو ، {{voiced by|[[ئایا ئێندۆ|Aya Endō]]<ref name="Cast"/>|[[Reba Buhr]]<ref name="net1" />}} * بێنێدێکت بلو، {{voiced by|[[Koki Uchiyama]]<ref name="Cast"/>|[[Ben Pronsky]]<ref name="net1" />}} * ئێریکا برۆون، {{voiced by|[[Minori Chihara]]<ref name="more cast">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Violet Evergarden Anime Reveals Promo Video, Visuals, More Cast, Staff|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-10-23/violet-evergarden-anime-reveals-promo-video-visuals-more-cast-staff/.123075|وێبگە=Anime News Network|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref>|[[Christine Marie Cabanos]]<ref name="net1" />}} * ئێریس کانناری ، {{voiced by|[[Haruka Tomatsu]]<ref name="more cast" />|[[Cherami Leigh]]<ref name="net1" />}} === ئەوانی تر === * دێتفراید بۆوگن ڤێلیا، {{voiced by|[[Hidenobu Kiuchi]]|[[Keith Silverstein]]}} * لوکولیا مارلبرۆو ، {{voiced by|[[Azusa Tadokoro]]|[[Kira Buckland]]}} * چارلۆت ئابێلفرێیجا درۆسێل ، {{voiced by|[[Megumi Nakajima]]|[[Stephanie Sheh]]}} * لیۆن ستێفانۆتیس ، {{voiced by|[[Yūto Uemura]]|}} * ئۆسکار وێبستەر ، {{voiced by|Satoshi Taki|[[Joe Ochman]]}} * ئان ماگنۆلیا ، {{voiced by|[[Sumire Morohoshi]]|[[Cassandra Lee Morris]]}} * کلارا ماگنۆلیا، {{voiced by|[[Ayako Kawasumi]]|[[Wendee Lee]]}} * ئایدن فێلد ، {{voiced by|[[Shintarō Asanuma]]|[[Johnny Yong Bosch]]}} * ئێزابێلا یۆرک ، {{voiced by|[[Minako Kotobuki]]<ref name="Gaiden-Cast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-08-13/violet-evergarden-gaiden-side-story-anime-trailer-reveals-cast/.150000|سەردێڕ=Violet Evergarden Gaiden Side Story Anime's Trailer Reveals Cast|وێبگە=Anime News Network|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٩}}</ref>|[[Colleen O'Shaughnessey]]}} * تایلۆر بارتلێت ، {{voiced by|[[Aoi Yūki]]<ref name="Gaiden-Cast"/>|[[Sandy Fox]]}} == میدیا == === رۆمانە سووکەکان === {{Graphic novel list/header|OneLanguage=yes|LineColor=CCF|Width=50%}} {{Graphic novel list|VolumeNumber=1|RelDate=December 25, 2015<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ヴァイオレット・エヴァーガーデン 上巻|ناونیشان=http://www.kyotoanimation.co.jp/books/lineup/?cd=978-4-907064-43-3|بڵاوکەرەوە=[[Kyoto Animation]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٧|زمان=ja}}</ref>|ISBN=978-4-907064-43-3|Summary=|LineColor=CCF}} {{Graphic novel list|VolumeNumber=2|RelDate=December 26, 2016<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ヴァイオレット・エヴァーガーデン 下巻|ناونیشان=http://www.kyotoanimation.co.jp/books/lineup/?cd=978-4-907064-44-0|بڵاوکەرەوە=[[Kyoto Animation]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٧|زمان=ja}}</ref>|ISBN=978-4-907064-44-0|Summary=|LineColor=CCF}} {{Graphic novel list|VolumeNumber=Gaiden|RelDate=March 23, 2018<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kyotoanimation.co.jp/books/lineup/?cd=978-4-907064-81-5|سەردێڕ=ヴァイオレット・エヴァーガーデン 外伝|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٨}}</ref>|ISBN=978-4-907064-81-5|Summary=|LineColor=CCF}} {{Graphic novel list|VolumeNumber=3|RelDate=March 27, 2020<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ヴァイオレット・エヴァーガーデン エバー・アフター |ناونیشان=http://www.kyotoanimation.co.jp/books/lineup/?cd=978-4-910052-04-5 |بڵاوکەرەوە=[[Kyoto Animation]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|زمان=ja}}</ref>|ISBN=978-4-910052-04-5|Summary=|LineColor=CCF}} {{Graphic novel list/footer}} === ئەنیمێ === ئەنیمیەکەی بە شێوەی ڕێکلام لە یەکەم کتێبی رۆمانە سووکەکەیدا بڵاوکرایەوە لە ئایاری ٢٠١٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=KyoAni Award-Winning Novel Violet Evergarden Gets Anime Project|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/news/2016-05-27/kyoani-award-winning-novel-violet-evergarden-gets-anime-project/.102551|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وێبگە=Anime News Network}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠١٧ ، کیۆتۆ ئەنیمەیشن ئەوەی ڕاگەیاند کەوا کۆمپانیاکانی ئەنێمێ ئێکسپۆ، ئەنیماجیک، (C3 AFA Singapore) لە ٢٠١٧ دەبنە ھۆستی یەکەم ئەلقەی ئەنیمیەکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Anime Expo Hosts Kyoto Animation's Violet Evergarden World Premiere|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-06-14/anime-expo-hosts-kyoto-animation-violet-evergarden-world-premiere/.117463|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|Anime News Network]]}}</ref>دووەم ئەلقە بۆ یەکەم جار نیشاندرا لە کیۆتۆ ئەنیمەیشن و (Do Fan Days) لە ئاھەنگێک لە ٢٠١٧ لە ٢١ ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Premiere Report: Violet Evergarden Episodes 1-2|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2017-10-23/premiere-report-violet-evergarden-episodes-1-2/.123078|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=Anime News Network}}</ref> وە ئەلقەی سێیەم لە پێنج شانۆ لە ژاپۆن نمایشکرا لە ١٠ی کانونی یەکەمی ٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=アニメ『ヴァイオレット・エヴァーガーデン』ジャ...|ناونیشان=http://violet-evergarden.jp/news/?id=9|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Kyoto Animation]]|زمان=ja}}</ref> ئەنیمیە ١٣ ئەلقەیەکە لە ژاپۆن لە نێوان ١١ی کانونی دووەم تا ٥ ی نیسانی ٢٠١٨ پەخشکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=OnAir 『ヴァイオレット・エヴァーガーデン』公式サイト|ناونیشان=http://violet-evergarden.jp/onair/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171214143636/http://violet-evergarden.jp/onair/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Kyoto Animation]]|زمان=ja}}</ref> وە جۆری ڤیدیۆیە ئەنیمەیشنە ڕەسەنەکەی (OVA) لە ٤ی تەمموزی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BD&DVD Vol. 4|ناونیشان=http://violet-evergarden.jp/bddvd/#04|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190212142316/http://violet-evergarden.jp/bddvd/#04|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Kyoto Animation]]|زمان=ja}}</ref> ئەلقەکانی لەلایەن تاییچی ئیشیداتێ دەرھێنانیان بۆ کراوە لە ستۆدیۆی کیۆتۆ ئەنیمەیشن، چۆنیەتی کارکردنی لەسەر شاشە نوسینەوەی بۆ کراوە لەلایەن ڕێیکۆ یۆشیدا، ئاکیکۆ تاکاسێ کارەکتەرەکانی دیزاین کرد، یۆتا تسورۆکا دەنگەکانی بەڕێوەدەبرد، دەستپێک و کرانەوەی مۆسیقاکەی بەناوی "Sincerely" لەلایەن [[میھۆ کاراساوا|ترو]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Anime Expo Hosts Kyoto Animation's Violet Evergarden World Premiere|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-06-14/anime-expo-hosts-kyoto-animation-violet-evergarden-world-premiere/.117463|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وێبگە=Anime News Network}}</ref> کە کۆتایەکەی بەناوی "Michishirube" لەلایەن [[مینۆری چیھارا]] بوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Minori Chihara Performs Ending Theme For Violet Evergarden Anime|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-10-22/minori-chihara-performs-ending-theme-for-violet-evergarden-anime/.123035|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Anime News Network}}</ref> [[نێتفلیکس|نێتفلێکس]] دەستی بە پەخشکردنی کردنی ئەلقەکانی کرد بەشێوەیی جیھانی لە ٥ ی نیسانی ٢٠١٨<ref name="Cast">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Netflix to Stream Violet Evergarden Anime Worldwide|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-08-06/netflix-to-stream-violet-evergarden-anime-worldwide/.119801|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=Anime News Network}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Netflix Lists Violet Evergarden Anime in Some Countries on January 11, But Anime's Site Still Lists Spring|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2017-12-31/netflix-lists-violet-evergarden-anime-in-some-countries-on-january-11-but-anime-site-still-lists-spring/.125933|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|Anime News Network]]}}</ref> کۆمپانیای Anime Limited ئەلقەکانی گرتەوە بۆ بەردەست بوونی ڤیدیۆکانی لە ماڵەوە لە [[شانشینی یەکگرتوو]] و [[ئیرلەند|ئێرلەند]] و یەکەم ئەلقەی پەخشکرد لە (MCM London Comic Con) لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UK Premiere of Violet Evergarden at MCM London Comic Con|ناونیشان=https://blog.alltheanime.com/uk-premiere-of-violet-evergarden-at-mcm-london-comic-con/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Anime Limited]]}}</ref> و کۆمپانیای ([[:en:Madman_Entertainment|Madman Entertainment]]) مافی وەرگرتنی ئەلقەی ڤیدیۆکانی وەرگرت بۆ ماڵەوە لە ئوسترالیا و نیوزلەندا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Violet Evergarden (Eps 1-13 + Special) (Blu-Ray)|ناونیشان=https://b2b.madman.com.au/actions/catalogue.do?method=view&releaseId=47213|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Madman Entertainment]]}}</ref> === فیلمەکان === {{Nihongo|''Violet Evergarden: Eternity and the Auto Memory Doll''|ヴァイオレット・エヴァーガーデン 外伝 - 永遠と自動手記人形 -|Violet Evergarden Gaiden: Eien to Jidō Shuki Ningyō}} ڤایۆلێت ئێڤەگاردن ئێتەرنیتی ئاند زە ئۆتۆ میمۆری دۆڵ پەخشکرا لە ٣ ی ئاب لە ئەڵمانیای ئەنیمیجێکی ٢٠١٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AnimagiC 2019 – Das Programmheft|ناونیشان=https://animagic.de/animagic2019/programmheft-2019/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=AnimagiC|زمان=de}}</ref> و لە ژاپۆن ٦ی ئەیلولی ٢٠١٩، فلمەکە لەلایەن دەرھێنەری ئەلقەکانی پەخشەکە بووە ھاروکا فوجیتا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Hodgkins, Crystalyn|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Violet Evergarden Gets Side Story Anime in September Before January 10 Film|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-04-19/violet-evergarden-gets-side-story-anime-in-september-before-january-10-film/.145901|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[AnimeNewsNetwork]]}}</ref> فلمەکە ناوی ئەوانەش ھەڵدەگرێ کە لە [[کیۆتۆ ئەنیمەیشن ھێرشەکەی ئارسۆن|ھێرشەکەی ئارسۆن بۆ سەر ستۆدیۆی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] روویدا وەکوو خزمەتێک بۆ کارەکەیان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Kyoto arson attack victims to be honored in end credits of new film|ناونیشان=https://japantoday.com/category/entertainment/kyoto-arson-attack-victims-to-be-honored-in-end-credits-of-new-film|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=JapanToday}}</ref>کۆمپانیای چێژی مادمان ڕێگەپێدانی بۆ فیلمەکە دەرکردووە بۆ دابەشکردنی لە ئوسترالیا و نیوزلەندا، بۆ پەخشکردنی فیلمەکە بە شێوەی شانوویی لە ئوسترالیا لە ١٢ ی کانونی یەکەمی ٢٠١٩<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|بەکارھێنەر=Madman|نووسەر=Madman Anime|بەستەری نووسەر=Madman Entertainment|ژمارە=١١٨٩٠٠٢١١٣٠٩٦٩٠٠٦٠٩|سەردێڕ=🌺 ✨ A New Chapter in the Story of Violet Evergarden ✨ 🌺 ~ Violet Evergarden – Eternity and the Auto Memory Doll ~ Coming to cinemas for a strictly limited season from December 5 - Tickets on sale soon! http://mad.mn/violetautomemorydoll|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref>[[فەنیمەیشن]] فیلمەکەی پەخشکردووە بە شێوەیی شانۆیی لە ئەمەریکا لە سەرەتای ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Funimation Bringing Violet Evergarden I: Eternity and the Auto Memory Doll to Select U.S. Theaters|ناونیشان=https://www.funimation.com/blog/2020/01/11/violet-evergarden-movie-i-eternity-and-the-auto-memory-doll-funimation-to-select-theaters|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Funimation]]}}</ref>کۆمپانیای ئەنێمێ لیمیتد ڕێگەپێدانی بۆ فیلمەکە دەرکردووە لە شانشینە یەکگرتووەکان و ئێرلەندالەگەڵ پەخشکردن لە کاتی ١ ی ئاداری ٢٠٢٠لە فیستیڤاڵی گلاسگۆو فیلم<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stevens|یەکەم=Josh|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Violet Evergarden and Millennium Actress Head to Glasgow Film Festival|ناونیشان=https://animeuknews.net/2020/01/violet-evergarden-and-millennium-actress-head-to-glasgow-film-festival/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Anime UK News}}</ref>کاتێک رۆمانە سووکەکەی ڤایۆڵێت ئیێڤەگاردن دەرچوو، براندی چاکەتەکەی ئەوەی بڵاوکردەوە کەوا پرۆجێکتێکی نوێ لە کارکردن دایە کە بەتەواوی کارێکی نوێیە بۆ ئەنیمیەکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Violet Evergarden Anime Confirms 'Completely New' Project is Green-Lit|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-04-04/violet-evergarden-anime-confirms-completely-new-project-is-green-lit/.129940|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|Anime News Network]]}}</ref>لە تەمموزی ٢٠١٨ لە کاتی ئاگادارکردنەوەکە لە ئاھەنگە تایبەتەکە کە بۆ ئەلقەکان بوو کە پێشوو تر ئاماژە پێکرابوو کە پرۆجێکتە نوێیەکە براندێکی نوێ دەبێت بۆ ئەنیمیەکە دووەم فیلمەکە، ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن فیلم {{Nihongo|''Violet Evergarden: The Movie''|劇場版 ヴァイオレット・エヴァーガーデ -|Gekijō-ban Vaioretto Evāgāden}} پەخشکرا لە ١٨ ی ئەیولولی ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=”京アニ新作映画『ヴァイオレット・エヴァーガーデン』9・18公開決定 2度の延期経て待望の封切りへ”|ناونیشان=https://www.oricon.co.jp/news/2164810/full/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=ORICON NEWS|زمان=ja}}</ref> بە شێوەیەکی سەرەکی کاتی پەخشکردنەکەی دانرابوو بۆ ١٠ ی کانونی دووەمی ٢٠٢٠بەڵام دواتر دوا خرا بۆ ٢٤ ی نیسانی ٢٠٢٠ لەبەر ھێرشەکەی ئارسۆنی سەر کیۆتۆ ئەنیمەیشن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Violet Evergarden's New Project Is Anime Film Opening in January 2020|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-07-01/violet-evergarden-new-project-is-anime-film-opening-in-january-2020/.133656|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=[[ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|Anime News Network]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Violet Evergarden Film Officially Delayed From Planned January 10 Opening|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2019-09-05/violet-evergarden-film-officially-delayed-from-planned-january-10-opening/.150796|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=[[ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|Anime News Network]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Violet Evergarden Film Rescheduled to April 24|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-11-09/violet-evergarden-film-rescheduled-to-april-24/.153111|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|Anime News Network]]}}</ref>بەڵام دوبارە دوا خرا بۆ١٨ ی ئەیلولی ٢٠٢٠ بەھۆی نەخۆشی [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆڤید-١٩]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Violet Evergarden Film Opens on September 18 After COVID-19 Delay|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-06-24/violet-evergarden-film-opens-on-september-18-after-covid-19-delay/.161018|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Anime News Network}}</ref>کەناڵی فەرمی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ١٠ دەقەی یەکەمی ئەنیمیەکەی لە یوتوب بڵاو کردەوە لە ٨ ی تشرینی یەکەم == پرسگە == ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن: بێ ھاوتایی و میمۆری ئۆتۆماتیکی بوکەڵەبە شێوەیەکی سەرەکی دانرابوو بۆ سنوردار کراو بە شێوەی بڵاوکردنەوەی دوو ھەفتە جارێک لە ژاپۆن فیلمەکە لە ئۆفیس بۆکسی ژاپۆن پلەی شەشەمی ھێنا لە کرانەوەکەی لەیەکەم ھەفتەیوە بەھۆی سەرکەوتنەکەی لە بڵاوکردنەوەکە گەورە کرا بۆ بەڕێوەچونێکی شانۆیی زیاتر<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pineda|یەکەم=Rafael Antonio|سەردێڕ=''Violet Evergarden Gaiden'' Anime Gets Screenings Beyond 4 Weeks|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2019-09-16/violet-evergarden-gaiden-anime-gets-screenings-beyond-4-weeks/.151168|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Anime News Network}}</ref>فیلمەکە دواتر گەیشتە ٨٣١ ملیۆن ێین (٧.٩ ملیۆن دۆلار) لە ژاپۆن<ref name="ann-1mtickets">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hazra|یەکەم=Adriana|سەردێڕ=''Demon Slayer'' Film Opens at #1, ''Violet Evergarden'' Film Sells Over 1 Million Tickets|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-10-19/demon-slayer-film-opens-at-no.1-violet-evergarden-film-sells-over-1-million-tickets/.165371|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Anime News Network}}</ref> لە یەکەم کۆتایی ھەفتەی دەرچوونی فیلمی ڤایۆلێت ئێڤەگاردن ، فیلمەکە گەیشتە ٥٥٩ ملیۆن ێین لە دوایی پێنج رۆژ لە پشووی کۆتایی ھەفتە لە ژاپۆنپلەی دووەمی ھێنا لە بۆکس ئۆفیسی ژاپۆن لە دوای فیلمی Tenet ەوە، وە بە شێوەی دارایی خێرایی پێشکەشکردنی یەکەم فیلم ، ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن : بێ ھاوتا و میمۆری ئۆتۆماتیکی بوکەڵە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harding|یەکەم=Daryl|سەردێڕ=''Violet Evergarden the Movie'' Outgrosses Side-Story Film in 1st Weekend at Japanese Box Office|ناونیشان=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2020/09/22-1/violet-evergarden-the-movie-opens-behind-tenet-at-no-2-in-the-japanese-box-office|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Crunchyroll}}</ref>فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس لە دەیەم سەروو پلەکانی بۆکس ئۆفیسی ژاپۆن مایەوە بۆ ماوەیی دە ھەفتەی تەواو<ref name="ann-week10">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pineda|یەکەم=Rafael Antonio|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=''Violet Evergarden'' Film Stays in Top 10 for 10 Straight Weeks|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-11-24/violet-evergarden-film-stays-in-top-10-for-10-straight-weeks/.166648|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Anime News Network}}</ref>زیاتر لە ١.٣ ملیۆن تیکتی لێفرۆشرا لە دوانزەیەمین ھەفتەی بڵاوکردنەوە<ref name="ann-week12">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hodgkins|یەکەم=Crystalyn|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=''Violet Evergarden'' Film Earns 2 Billion Yen|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-12-07/violet-evergarden-film-earns-2-billion-yen/.167166|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Anime News Network}}</ref>وە لە کۆتایی ساڵەکە تەواو کرا بە فرۆشتنی ٢.١ بلیۆن ێین (٢٠.٣ ملیۆن دۆلار)<ref name="ann-end-of-2020">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hodgkins|یەکەم=Crystalyn|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=5 Anime Films Rank in Top 10 Domestic Films in Japan in 2020|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-12-31/5-anime-films-rank-in-top-10-domestic-films-in-japan-in-2020/.168026|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Anime News Network}}</ref>فیلمەکە بەرزترین ڕێژەی دەنگی ھێنا بە شێوەیی (ئاسوودەبەخشین) لە پێشڕەوی پێداچوونەوەی ژاپۆنی لە لە ڕاپرسی فیلمارکس لە نێوان فیلمەکانی تر کە لە شانۆکانی ژاپۆن نمایش کراون لە ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Komatsu|یەکەم=Mikikazu|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=''Violet Evergarden the Movie'' Tops Filmarks' Satisfaction Ranking of 2020|ناونیشان=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2020/12/29/violet-evergarden-the-movie-tops-filmarks-satisfaction-ranking-of-2020|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Crunchyroll}}</ref> {| class="wikitable" |+ !ساڵ !خەڵات !بەش !پرسگە !ئەنجام |- |٢٠١٤ |خەڵاتی کۆیۆتۆ ئەنیمەیشن |باشترین رۆمان | rowspan="6" |ڤایۆلێت ئێڤەگاردن |{{Won}} |- | rowspan="5" |٢٠١٩ | rowspan="5" |[[:en:Crunchyroll_Anime_Awards|Crunchyroll Anime Awards]]<nowiki> | خەڵاتەکانی </nowiki>[[کڕەنچیڕۆل]] بۆ ئەنیمی |باشترین ئەنیمی ساڵ |{{Nom}} |- |باشترین ئەنیمەیشن |{{براوە}} |- |باشترین پاڵەوانی چیرۆک |{{پاڵێوراو}} |- |باشترین دەرھێنەر |{{پاڵێوراو}} |- |باشترین دیزاینەری کارەکتەر |{{پاڵێوراو}} |- | rowspan="1" |٢٠٢٠ |[[:en:Mainichi_Film_Awards|Mainichi Film Awards]] خەڵاتی فیلمەکانی ماینیچی |باشترین فیلمی ئەنیمەیشن | rowspan="1" |فیلمی ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن |{{پاڵێوراو|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pineda|یەکەم=Rafael Antonio|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-12-23/demon-slayer-film-violet-evergarden-get-mainichi-film-award-animation-nods/.167759|سەردێڕ=''Demon Slayer'' Film, ''Violet Evergarden'' Get Mainichi Film Award Animation Nods|وێبگە=[[ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|Anime News Network]]|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref>}} |} == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|فیلم|ئەنیمێ و مانگا|ڕۆمانەکان|خەیاڵی زانستی|وێژە}} <references /> {{پۆلی کۆمنز|Violet Evergarden}} [[پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس]] [[پۆل:مانگا]] [[پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] [[پۆل:کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] [[پۆل:ڕۆمانە سووکەکان]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی]] [[پۆل:فەنیمەیشن]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی زانستی]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٨ دەستیان پێکردووە]] 60ihtyesx59ystcbo8hsjgz4ll96c9v 0 172789 1699441 1699359 2026-11-02T12:05:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699441 wikitext text/x-wiki {{بەستەری دەرەکی}} {{Infobox company|name=Kyoto Animation|native_name={{lang|ja|株式会社京都アニメーション}}{{Infobox name module | romaji = Kabushiki-gaisha Kyōto Animēshon }}|logo=Kyoto Animation logo.svg|type=[[Kabushiki gaisha]]|foundation={{start date and age|1981}}|defunct=|key_people=Hideaki Hatta, president<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| script-title = ja:会社概要 | trans-title = Company Profile |ئیش= KyotoAnimation.co.jp | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی نیسانی ٢٠١٥| ناونیشان = http://www.kyotoanimation.co.jp/company/outline/|سەردێڕ=会社概要 - 会社情報 {{!}} 京都アニメーションホームページ | زمان = ja | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150421004341/http://www.kyotoanimation.co.jp/company/outline/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی نیسانی ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>{{ھن}}Yoko Hatta, vice-president<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Outline |ئیش=KyotoAnimation.co.jp |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.kyotoanimation.co.jp/data/e/company/company_gaiyou.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110222120537/http://www.kyotoanimation.co.jp/data/e/company/company_gaiyou.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١١}}</ref>|location=[[Uji]], [[Kyoto Prefecture]], Japan<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| script-title = ja:拠点案内 | trans-title = Office Locations |ئیش= KyotoAnimation.co.jp | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی نیسانی ٢٠١٥| ناونیشان = http://www.kyotoanimation.co.jp/company/office/|سەردێڕ=拠点案内 - 会社情報 {{!}} 京都アニメーションホームページ | زمان = ja | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150504072548/http://www.kyotoanimation.co.jp/company/office/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی ئایاری ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>|industry=[[anime|Japanese animation]]{{ھن}}Print media publisher (mainly [[light novel]]s)|subsid=Animation Do (2010–2020, absorbed)<ref name="do"/>|homepage={{url|https://www.kyotoanimation.co.jp/}}}} [[پەڕگە:Kyoto Animation head office 20101010.jpg|وێنۆک|ئۆفیسی کۆمپانیا]] '''کیۆتۆ ئەنیمەیشن''' (بە ژاپۆنی: 株式会社京都アニメーション کابوشیکی کیۆتۆ ئەنیمێشۆن) بە زۆری وەک کیۆ-ئەنی بانگ دەنگرێ، ستۆدیۆیەکی ژاپۆنی ئەنیمەیشن و بڵاوکاری ڕۆمانی سووکە، کە دەکەوێتە ئوجی، [[کیۆتۆ (پارێزگا)|پارێزگای کیۆتۆ]]، لە ١٩٨١ دامەزراوە لەلایەن یۆکۆ و ھیدێیاکی ھەتتا، کاری بەرھەمھێنانی ئەنیمییە وەکوو (ھاروھی سزویاما(٢٠٠٦)، کلاناد (٢٠٠٦)، کەی-ئۆن! (٢٠٠٩)، فری! (٢٠١٣)، ساوند ئیفینۆمیۆم (٢٠١٥)، دەنگێکی کپ (٢٠١٦)، [[ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن]]، (٢٠١٨) == مێژوو == کیۆتۆ ئەنیمەیشن لەلایەن دوو خۆشەویستی ھاوسەردار دامەزرا بەناوەکانی یۆکۆ و ھیدێیاکی ھەتتا، بووە کۆمپانیایەکی سنوورکراو لە ١٩٨٥ و بووە کۆمپانییەکی ھاوبەشی لە ١٩٩٩{{sfn|Cavallaro|2012|p=٣}}یۆکۆ ھەتتا کە وەک جێگری سەرۆکی کۆمپانیا کاردەکات، پێشوو تر وەک نیگارکێش کاری کردووە لە ستۆدیۆی موشی تا ئەوکاتەی چووە بۆ کیۆتۆ و دوای ئەوە ھاوسەرگیری کردن {{sfn|Cavallaro|2012|p=٣, ١١}} لۆگۆی کۆمپانیاکە بە کانجی بە کیۆ({{nihongo2|京}}) نوسراوە کە یەکەم پیتی شاری کیۆتۆیە({{nihongo2|京都}}){{sfn|Cavallaro|2012|p=٨}} لە ٢٠٠٩وە کیۆتۆ ئەنیمەیشن خەلاتی وەرگرت لە چەندین بەش: ڕۆمانە ڕەسەنەکان، مانگا، سیناریۆ، و ھەندێک براوەی تر لەژێر مۆری کۆمپانیا (KA Esuma Bunko) بوو، و دواتر چانسی ھەلگیرانەوەی ئەنیمی دەستپێکرد،{{sfn|Cavallaro|2012|p=١٠}} وەک ''Love و Chunibyo & Other Delusions'' و ''Free! و'' ''Beyond the Boundary'' و ''Myriad Colors Phantom World،'' لەسەر ڕۆمان دروستکرابوون کە خەڵاتی گەورەیان بەدەست ھێنا لە پشبرکێ{{sfn|Cavallaro|2012|p=10}}<ref name="annfree">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kyoto Animation Unveils Swimming Team TV Anime Free! for July|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/news/2013-04-26/kyoto-animation-unveils-swimming-team-tv-anime-free-for-july|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130428142738/http://www.animenewsnetwork.com/news/2013-04-26/kyoto-animation-unveils-swimming-team-tv-anime-free-for-july|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Anime News Network]]}}</ref><ref name="annboundary">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Kyoto Animation: Kyōkai no Kanata Anime Is in the Works|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/news/2013-04-03/kyoto-animation/kyokai-no-kanata-anime-is-in-the-works|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130406024702/http://www.animenewsnetwork.com/news/2013-04-03/kyoto-animation/kyokai-no-kanata-anime-is-in-the-works|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Anime News Network]]}}</ref> لە ٢٠١٤ ڕۆمانی ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن یەکەم کار و تەنھا کار بوو کە خەلاتی گراند پرایزی بردەوە لە ھەر سێ بەشەکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=KyoAni Award-Winning Novel ''Violet Evergarden'' to Ship on December 25|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2015-10-01/kyoani-award-winning-novel-violet-evergarden-to-ship-on-december-25/.94862|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160601084013/http://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2015-10-01/kyoani-award-winning-novel-violet-evergarden-to-ship-on-december-25/.94862|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Anime News Network]]}}</ref> کیۆتۆ ئەنیمەیشن دواتر بەناوبانگ بوو بەھۆی بەرھەمە بەرزەکانی، ئەمە جگە لەوەی کارمەندەکانی کۆمپانیاکانی بەباشی مامەڵەیان لەگەل کراوە و ڕاھێنیان پێدەکرێت و بەباشی مامەڵیان لەگەل دەکرێت و کۆمپانیاکە بەوە بەناوبانگە کە بەباشی مامەلە لەگەل ستافەکانی دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Orsini|یەکەم١=Lauren|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=The Impact Of Kyoto Animation: 5 Things You Need To Know|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/laurenorsini/2019/07/19/the-impact-of-kyoto-animation-5-things-you-need-to-know/#2d66264660d6|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Forbes]]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Japan Arson Attack: Why Studio Kyoto Animation Is Widely Respected in the Anime World|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/japan-arson-attack-why-anime-studio-kyoto-animation-is-respected-1225257|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190718145306/https://www.hollywoodreporter.com/news/japan-arson-attack-why-anime-studio-kyoto-animation-is-respected-1225257|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> و خەڵاتی پێدرا لەلایەن ستۆدیۆی ژن لە ئەنیمەیشن کە بالانسی ڕەگەزی ڕاگرتووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mateo|یەکەم=Alex|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Kyoto Animation Wins Women in Animation Diversity Award|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-11-05/kyoto-animation-wins-women-in-animation-diversity-award/.165973|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ئیش=[[Anime News Network]]}}</ref> لە نیسانی ٢٠٢٠ کۆمپانیاکە ئەوەی ڕاگەیاند کە بۆ ماوەیەک کارەکیان ڕادەگرن بەھۆی ڤایرۆسی [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆڤید-١٩]]، دواتر ماوەکەی درێژکردەوە تا کۆتایی مانگی ئایار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Pineda|یەکەم١=Rafael Antonio|دوایین٢=Mateo|یەکەم٢=Alex|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Kyoto Animation Extends Work Hiatus Due to COVID-19 Through May (Updated)|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-05-15/kyoto-animation-extends-work-hiatus-due-to-covid-19-through-may/.159409|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Anime News Network]]}}</ref> === ئەنیمەیشن دۆ === کۆمپانیایەکی پەیوەندیدار{{nihongo|Animation Do Co. , Ltd.|株式会社アニメーションドゥウ|کابوشکی-گایشا-ئەنیمەیشن دۆ}} کە لە ٢٠٠٠ و دامەزراوە بۆ ئەوەی یارمەتی بەرھەمەکانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن بدات<ref name="do">{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:会社情報|trans-title=Company Information|ناونیشان=http://www.animationdo.co.jp/company/|سەردێڕ=会社情報 {{!}} 京都アニメーションホームページ|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150511051023/http://www.animationdo.co.jp/company/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٥|ئیش=AnimationDo.co.jp|زمان=ja}}</ref> بە ڕەسەنی دامەزراوە وەک ستۆدیۆی ئۆفیسی ئۆساکا، وەک کۆمپانیایەکی سنووردار بوو لە ٢٠٠٠ دا، دواتر بوو بە کۆمپانیایەکی ھاوبەشی لە ٢٠١٠، ھەردوو کۆمپانیاکە لەلایەن ھیدێیاکی ھەتتا بەڕێوە دەبردرێن ھەردووکیان بەشێوەی یەک بەرێوەبەرایەتی بەرێوە دەبردرێن. ھەردوو کۆمپانیاکە کیۆتۆ ئەنیمەیشن و ئەنیمەیشن دۆ کارەکانیان و بەرھەمەکانیان بەیەکەوە و لەژێر یەک ناو بەڕێوە دەچێت، ئەوان بە زۆری لە پڕۆژەکانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن کاردەکەن، و ھەردووکیان واژووی ھاوبەشیان ھەیە لەگەڵ یەکتر. لە ١٦ ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ڕێکخراوی ھونەری نیشتمانی ئەوەی ڕاگەیاند کەوا، کیۆتۆ ئەنیمەیشن کۆمپانیای ئەنیمەیشن دۆی گرتووەتە دەست بە موولکەکان و تەواوی مافەکانییەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Pineda, Rafael Antonio|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Kyoto Animation Absorbs Osaka-Based Affiliate Animation Do|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-09-16/kyoto-animation-absorbs-osaka-based-affiliate-animation-do/.164082|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Anime News Network]]}}</ref> === ٢٠١٩ ھێرشی ئارسۆن === {{Main|کیۆتۆ ئەنیمەیشن ھێرشەکەی ئارسۆن}}بە ماوەیەکی کەم دوای کاژێر ١٠:٣٠، لە ١٨ ی تەممووزی ٢٠١٩، ئاگرێک کرایەوە لە یەکەم باڵەخانەی کیۆتۆ ئەنیمەیشن بەگوێرەی ڕاپۆرت لەلایەن کەسێکی ٤١ ساڵ بووە بەناوی شینجی کە ئاگری لە باڵەخانەکە بەرداوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=At least 33 people dead, dozens injured in suspected arson at Kyoto anime studio|ناونیشان=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/07/18/national/dozens-injured-fire-kyoto-anime-studio-man-questioned-police/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190718041216/https://www.japantimes.co.jp/news/2019/07/18/national/dozens-injured-fire-kyoto-anime-studio-man-questioned-police/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> دواتر دانی بەوە داناوە کە (ئارسۆن) ی کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wiseman|یەکەم=Bruce Haring,Andreas|دوایین٢=Haring|یەکەم٢=Bruce|دوایین٣=Wiseman|یەکەم٣=Andreas|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Kyoto Animation Arson Fire Suspect Claims Plagiarism Caused Him To Act – Police Say He's Mentally Ill|ناونیشان=https://deadline.com/2019/07/kyoto-animation-studio-arson-suspect-motives-1202648253/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190722204455/https://deadline.com/2019/07/kyoto-animation-studio-arson-suspect-motives-1202648253/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Deadline|زمان=en}}</ref> ئەوکاتەی ٧٠ کەس لەناو باڵەخانەکە بووە ٣٦ یان بوونەتە قوربانی لەناویان (دەرھێنەران، [[یاسوھیرۆ تاکێمۆتۆ]]، یۆشیجی کیگامی)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://mainichi.jp/english/articles/20190718/p2a/00m/0na/002000c|سەردێڕ=33 dead after explosion at Kyoto Animation studio, dozens injured|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[The Mainichi]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190718041830/https://mainichi.jp/english/articles/20190718/p2a/00m/0na/002000c|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190719/k10011999551000.html|سەردێڕ=アニメ会社放火 男性１人死亡 死者34人に 警察|نووسەر=<!-- no byline -->|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[NHK]] News|زمان=ja|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190719150512/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20190719/k10011999551000.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> و ٣٤ کەسی تریش بریندار بوون (لە ناویان گومانلێکراوەکەش) کە پلەی سووتانەکانیان بەرز بووە. == بەرھەمھێنان == {| class="wikitable" |+ !ساڵ !ناونیشان !دەرھێنەر(ان) !دەستپێک !کۆتایی !{{abbr|ئەلق|ئەلقەکان}} !تێبینی(یەکان) !{{abbr|سەرچ|سەرچاوەکان}} |- | rowspan="1" |٢٠٠٣ |''[[:en:Full Metal Panic? Fumoffu|Full Metal Panic? Fumoffu]]'' |[[:en:Yasuhiro Takemoto|Yasuhiro Takemoto]] |{{date|August 26, 2003|mdy}} |{{date|November 18, 2003|mdy}} |11{{efn|An [[original video animation]] (OVA) episode of ''Full Metal Panic? Fumoffu'' was released on November 26, 2003.}} |Spin-off adaptation of the light novels by [[:en:Shoji Gatoh|Shoji Gatoh]]. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=フルメタル・パニック?ふもっふ|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C10616|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠٠٥ |''[[:en:Air (visual novel)#Anime|Air]]'' |[[:en:Tatsuya Ishihara|Tatsuya Ishihara]] |{{date|January 7, 2005|mdy}} |{{date|April 1, 2005|mdy}} |13{{efn|Two special episodes of ''Air'', entitled ''Air in Summer'', aired on August 28 and September 4, 2005.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AIR ［IN SUMMER］ | ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C10747 |وێبگە=Media Arts Database |بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=ja}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Macdonald |یەکەم١=Christopher |سەردێڕ=Air Special Promo |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2005-05-17/air-special-promo |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٠٥}}</ref>}} |Adaptation of the visual novel by [[:en:Key (company)|Key]]. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AIR|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C11073|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- |''[[:en:Full Metal Panic!|Full Metal Panic! The Second Raid]]'' |Yasuhiro Takemoto |{{date|July 14, 2005|mdy}} |{{date|October 20, 2005|mdy}} |13{{efn|An [[original video animation]] (OVA) episode of ''Full Metal Panic! The Second Raid'' was released on May 26, 2006.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Macdonald |یەکەم١=Christopher |سەردێڕ=Full Metal Panic 2nd Raid OAV Announced |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2006-02-15/full-metal-panic-2nd-raid-oav-announced |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠٠٦}}</ref>}} |Sequel to the 2002 anime television series by [[:en:Gonzo (company)|Gonzo]]. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=フルメタル・パニック! TSR［The Second Raid］|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C10741|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠٠٦ |''[[:en:Haruhi Suzumiya|The Melancholy of Haruhi Suzumiya]]'' | rowspan="2" |Tatsuya Ishihara |{{date|April 3, 2006|mdy}} |{{date|July 3, 2006|mdy}} |١٤ |Adaptation of the light novels by [[:en:Nagaru Tanigawa|Nagaru Tanigawa]]. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=涼宮ハルヒの憂鬱|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C12381|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- |''[[:en:Kanon (visual novel)|Kanon]]'' |{{date|October 6, 2006|mdy}} |{{date|March 16, 2007|mdy}} |٢٤ |Adaptation of the visual novel by [[:en:Key (company)|Key]]. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kanon［新］|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C12493|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠٠٧ |''[[:en:Lucky Star (manga)|Lucky Star]]'' |[[:en:Yutaka Yamamoto|Yutaka Yamamoto]] {{small|(#1–4)}} Yasuhiro Takemoto {{small|(#5–24)}} |{{date|April 8, 2007|mdy}} |{{date|September 17, 2007|mdy}} |٢٤ |Adaptation of the manga by [[:en:Kagami Yoshimizu|Kagami Yoshimizu]]. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=らき☆すた|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C11286|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- |''[[:en:Clannad (visual novel)|Clannad]]'' | rowspan="2" |Tatsuya Ishihara |{{date|October 5, 2007|mdy}} |{{date|March 21, 2008|mdy}} |22{{efn|An extra episode of ''Clannad'' aired on March 28, 2008.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Loo |یەکەم١=Egan |سەردێڕ=18-Second Clannad After Story Teaser Trailer Streamed |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-03-28/18-second-clannad-after-story-teaser-trailer-streamed |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٠٨}}</ref> An [[original video animation]] (OVA) episode was released on July 16, 2008.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Loo |یەکەم١=Egan |سەردێڕ=Clannad: Tomoyo Edition's Trailer Streamed |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2008-06-06/clannad-tomoyo-edition-trailer-streamed |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}</ref>}} |Adaptation of the visual novel by [[:en:Key (company)|Key]]. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CLANNAD|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C11508|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- | rowspan="1" |٢٠٠٨ |''[[:en:Clannad (visual novel)|Clannad After Story]]'' |{{date|October 3, 2008|mdy}} |{{date|March 13, 2009|mdy}} |22{{efn|An extra episode of ''Clannad After Story'' aired on March 20, 2009, and a summary episode aired on March 27, 2009. An [[original video animation]] (OVA) episode was released on July 1, 2009.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Loo |یەکەم١=Egan |سەردێڕ=Clannad After Story's Last DVD to Include Kyou Arc |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-12/clannad-after-story-last-dvd-to-include-kyou-arc |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٠٩}}</ref>}} |Sequel to ''Clannad''. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CLANNAD ～AFTER STORY～|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C11850|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- | rowspan="3" |٢٠٠٩ |''[[:en:Munto|Sora o Miageru Shōjo no Hitomi ni Utsuru Sekai]]'' |[[:en:Yoshiji Kigami|Yoshiji Kigami]] |{{date|January 14, 2009|mdy}} |{{date|March 11, 2009|mdy}} |٩ |Sequel to ''[[:en:Munto|Munto 2: Beyond the Walls of Time]]''. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=空を見上げる少女の瞳に映る世界|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C11932|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- |''The Melancholy of Haruhi Suzumiya'' |Tatsuya Ishihara |{{date|April 3, 2009|mdy}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Loo|یەکەم١=Egan|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=2009 Haruhi TV Run Begins with 'Melancholy I' Episode (Updated)|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-02/2009-haruhi-tv-run-begins-with-melancholy-i-episode|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Anime News Network]]|زمان=en}}</ref> |{{date|October 9, 2009|mdy}} |٢٨ |Rebroadcast of ''The Melancholy of Haruhi Suzumiya'' with fourteen new episodes. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=涼宮ハルヒの憂鬱[第2期]|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C11952|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- |''[[:en:K-On!|K-On!]]'' | rowspan="2" |[[:en:Naoko Yamada|Naoko Yamada]] |{{date|April 3, 2009|mdy}} |{{date|June 19, 2009|mdy}} |12{{efn|An extra episode of ''K-On!'' aired on June 26, 2009. An [[original video animation]] (OVA) episode was released on January 20, 2010.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Loo |یەکەم١=Egan |سەردێڕ=K-ON! Extra Episode Green-Lit for 7th BD/DVD Volume |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2009-07-21/k-on-extra-episode-green-lit-for-7th-bd/dvd-volume |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٠٩}}</ref>}} |Adaptation of the manga by [[:en:Kakifly|Kakifly]]. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=けいおん!|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C11689|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- | rowspan="1" |٢٠١٠ |''[[:en:K-On!|K-On!!]]'' |{{date|April 7, 2010|mdy}} |{{date|September 15, 2010|mdy}} |24{{efn|Two extra episodes of ''K-On!!'' aired on September 22 and 29, 2010. An [[original video animation]] (OVA) episode was released on March 16, 2011.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Loo |یەکەم١=Egan |سەردێڕ=K-ON!! Gets New Side-Story Episode Green-Lit |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-10-15/k-on-gets-new-side-story-episode-green-lit |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref>}} |Sequel to ''K-On!''. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=けいおん!!|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C12257|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- | rowspan="1" |٢٠١١ |''[[:en:Nichijou|Nichijou]]'' |Tatsuya Ishihara |{{date|April 3, 2011|mdy}} |{{date|September 25, 2011|mdy}} |٢٦ |Adaptation of the manga by Keiichi Arawi. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=日常|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C13707|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠١٢ |''[[:en:Hyouka|Hyouka]]'' |Yasuhiro Takemoto |{{date|April 23, 2012|mdy}} |{{date|September 17, 2012|mdy}} |٢٢ |Adaptation of the novels by [[:en:Honobu Yonezawa|Honobu Yonezawa]]. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=氷菓|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C14779|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- |''[[:en:Love, Chunibyo & Other Delusions|Love, Chunibyo & Other Delusions]]'' |Tatsuya Ishihara |{{date|October 4, 2012|mdy}} |{{date|December 20, 2012|mdy}} |12{{efn|An [[original video animation]] (OVA) episode of ''Love, Chunibyo & Other Delusions'' was released on June 19, 2013.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Nelkin |یەکەم١=Sarah |سەردێڕ=Love, Chunibyo & Other Delusions' 7th Unaired BD/DVD Short Previewed |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2013-05-16/love-chunibyo-and-other-delusions-7th-unaired-bd/dvd-short-previewed |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref>}} |Adaptation of the light novels by Torako. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=中二病でも 恋がしたい!|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C14104|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- | rowspan="3" |٢٠١٣ |''[[:en:Tamako Market|Tamako Market]]'' |Naoko Yamada |{{date|January 10, 2013|mdy}} |{{date|March 28, 2013|mdy}} |١٢ |Original series from the team who worked on ''K-On!''. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=たまこまーけっと|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C14162|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- |''[[:en:Free! (TV series)|Free! Iwatobi Swim Club]]'' |[[:en:Hiroko Utsumi|Hiroko Utsumi]] |{{date|July 4, 2013|mdy}} |{{date|September 26, 2013|mdy}} |١٢ |Sequel to the light novel ''High Speed!'' by Kōji Ōji.<ref name="annfree2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kyoto Animation Unveils Swimming Team TV Anime Free! for July|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/news/2013-04-26/kyoto-animation-unveils-swimming-team-tv-anime-free-for-july|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130428142738/http://www.animenewsnetwork.com/news/2013-04-26/kyoto-animation-unveils-swimming-team-tv-anime-free-for-july|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Anime News Network]]}}</ref> Collaboration with Animation Do. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Free!|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C14170|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- |''[[:en:Beyond the Boundary|Beyond the Boundary]]'' |Taichi Ishidate |{{date|October 3, 2013|mdy}} |{{date|December 19, 2013|mdy}} |12{{efn|An [[original video animation]] (OVA) episode of ''Beyond the Boundary'' was released on July 2, 2014.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Loveridge |یەکەم١=Lynzee |سەردێڕ=Beyond the Boundary Gets Anime Film in Spring 2015 |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2014-07-01/beyond-the-boundary-gets-anime-film-in-spring-2015/.76204 |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref>}} |Adaptation of light novels by Nagomu Torii.<ref name="annboundary2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Kyoto Animation: Kyōkai no Kanata Anime Is in the Works|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/news/2013-04-03/kyoto-animation/kyokai-no-kanata-anime-is-in-the-works|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130406024702/http://www.animenewsnetwork.com/news/2013-04-03/kyoto-animation/kyokai-no-kanata-anime-is-in-the-works|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Anime News Network]]}}</ref> |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=境界の彼方|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C14826|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- | rowspan="3" |٢٠١٤ |''[[:en:Love, Chunibyo & Other Delusions|Love, Chunibyo and Other Delusions! Heart Throb]]'' |Tatsuya Ishihara |{{date|January 9, 2014|mdy}} |{{date|March 27, 2014|mdy}} |12{{efn|An [[original video animation]] (OVA) episode of ''Love, Chunibyo and Other Delusions! Heart Throb'' was released on September 17, 2014.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=中二病でも恋がしたい！戀 ⑦ 【Blu－ray】 {{!}} ポニーキャニオン |ناونیشان=https://www.ponycanyon.co.jp/visual/PCXE000050377 |بڵاوکەرەوە=[[Pony Canyon]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=ja}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=中二病でも恋がしたい!戀 | ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/M180539 |وێبگە=Media Arts Database |بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=ja}}</ref>}} |Sequel to ''Love, Chunibyo & Other Delusions''. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=中二病でも 恋がしたい! 戀|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C15077|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- |''[[:en:Free! (TV series)|Free! Eternal Summer]]'' |Hiroko Utsumi |{{date|July 3, 2014|mdy}} |{{date|September 25, 2014|mdy}} |13{{efn|An [[original video animation]] (OVA) episode of ''Free! Eternal Summer'' was released on March 18, 2015.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Pineda |یەکەم١=Rafael Antonio |سەردێڕ=Free! Eternal Summer's Unaired Episode Previewed in Digest Movie |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2015-02-04/free-eternal-summer-unaired-episode-previewed-in-digest-movie/.84075 |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref>}} |Sequel to ''Free! Iwatobi Swim Club''. Collaboration with Animation Do. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ｆｒｅｅ! Eternal Summer|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C14975|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- |''[[:en:Amagi Brilliant Park|Amagi Brilliant Park]]'' |Yasuhiro Takemoto |{{date|October 7, 2014|mdy}}<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|بەکارھێنەر=tbs_pr|نووسەر=Tokyo Broadcasting System Television|بەستەری نووسەر=Tokyo Broadcasting System Television|ژمارە=٥١٧٧٣٧٨٥٩٧٩٣٤٤٠٧٦٩|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=[重要]『甘城ブリリアントパーク』第1話の放送について、お知らせです。バレーボール放送延長のため、第1話の放送日時が変更となりました。第1話は、10月6日(月)深夜27:40からになります。 #amaburi #tbs|زمان=ja}}</ref> |{{date|December 26, 2014|mdy}} |13{{efn|An [[original video animation]] (OVA) episode of ''Amagi Brilliant Park'' was released on June 26, 2015.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Nelkin |یەکەم١=Sarah |سەردێڕ=Amagi Brilliant Park's 7th Blu-ray/DVD to Include Unaired Episode |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2015-02-28/amagi-brilliant-park-7th-blu-ray-dvd-to-include-unaired-episode/.85459 |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref>}} |Adaptation of the light novels by [[:en:Shoji Gatoh|Shoji Gatoh]]. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=甘城ブリリアント パーク|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C15388|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- | rowspan="1" |٢٠١٥ |''[[:en:Sound! Euphonium|Sound! Euphonium]]'' | rowspan="3" |Tatsuya Ishihara |{{date|April 8, 2015|mdy}} |{{date|July 1, 2015|mdy}} |13{{efn|An [[original video animation]] (OVA) episode of ''Sound! Euphonium'' was released on December 16, 2015.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hodgkins |یەکەم١=Crystalyn |سەردێڕ=Sound! Euphonium Anime's 7th DVD/BD Bundles Extra Episode |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2015-09-21/sound-euphonium-anime-7th-dvd-bd-bundles-extra-episode/.93206 |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref>}} |Adaptation of the novel by Ayano Takeda. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=響け♪ ユーフォニアム Sound! Euhonium|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C15441|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠١٦ |''[[:en:Myriad Colors Phantom World|Myriad Colors Phantom World]]'' |{{date|January 7, 2016|mdy}} |{{date|March 31, 2016|mdy}} |13{{efn|An [[original video animation]] (OVA) episode of ''Myriad Colors Phantom World'' was released on October 5, 2016.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Pineda |یەکەم١=Rafael Antonio |سەردێڕ=Myriad Colors Phantom World Anime's Unaired Episode Previewed in Video |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-09-09/myriad-colors-phantom-world-anime-unaired-episode-previewed-in-video/.106273 |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Loo |یەکەم١=Egan |سەردێڕ=Japan's Animation DVD Ranking, October 3–9 |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-10-11/japan-animation-dvd-ranking-october-3-9/.107496 |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>}} |Adaptation of the light novel by Sōichirō Hatano. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=無彩限の ファントム・ワールド Myriad Colors Phantom World|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C15789|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- |''[[:en:Sound! Euphonium|Sound! Euphonium 2]]'' |{{date|October 6, 2016|mdy}} |{{date|December 29, 2016|mdy}} |١٣ |Sequel to ''Sound! Euphonium''. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=響け♪ ユーフォニアム2 Sound! Euphonium|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C15986|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- | rowspan="1" |٢٠١٧ |''[[:en:Miss Kobayashi's Dragon Maid|Miss Kobayashi's Dragon Maid]]'' |Yasuhiro Takemoto |{{date|January 12, 2017|mdy}} |{{date|April 6, 2017|mdy}} |13{{efn|An [[original video animation]] (OVA) episode of ''Miss Kobayashi's Dragon Maid'' was released on September 20, 2017.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ressler |یەکەم١=Karen |سەردێڕ=Crunchyroll Adds Miss Kobayashi's Dragon Maid OVA, More Catalog Titles |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-01-25/crunchyroll-adds-miss-kobayashi-dragon-maid-ova-more-catalog-titles/.126930 |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref>}} |Adaptation of the manga by [[:en:Coolkyousinnjya|Coolkyousinnjya]]. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=小林さんちのメイドラゴン|ناونیشان=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/C16103|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Media Arts Database|بڵاوکەرەوە=[[Agency for Cultural Affairs]]|زمان=ja}}</ref> |- | rowspan="3" |٢٠١٨ |''[[:en:Violet Evergarden|Violet Evergarden]]'' |Taichi Ishidate |{{date|January 11, 2018|mdy}} |{{date|April 5, 2018|mdy}} |13{{efn|An [[original video animation]] (OVA) episode of ''Violet Evergarden'' was released on July 4, 2018.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hodgkins |یەکەم١=Crystalyn |سەردێڕ=Violet Evergarden Anime's Extra Episode Streams Exclusively on Netflix Japan Starting on October 4 |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-09-21/violet-evergarden-anime-extra-episode-streams-exclusively-on-netflix-japan-starting-on-october-4/.137112 |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>}} |Adaptation of the light novel by Kana Akatsuki. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Pineda|یەکەم١=Rafael Antonio|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Kyoto Animation's Violet Evergarden Anime Premieres January 10|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2017-12-10/kyoto-animation-violet-evergarden-anime-premieres-january-10/.125102|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Anime News Network]]|زمان=en}}</ref> |- |''[[:en:Free! (TV series)|Free! Dive to the Future]]'' |Eisaku Kawanami |{{date|July 12, 2018|mdy}} |{{date|{{date|September 27, 2018}}|mdy}} |12{{efn|An [[original video animation]] (OVA) episode of ''Free! Dive to the Future'' was screened at an event on June 23, 2018, and released on September 26, 2018.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Pineda |یەکەم١=Rafael Antonio |سەردێڕ=Free! Dive to the Future Anime's Unaired 'Episode 0' Previewed in Video |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-08-04/free-dive-to-the-future-anime-unaired-episode-0-previewed-in-video/.135097 |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٨}}</ref>}} |Sequel to ''Free! Eternal Summer''. Collaboration with Animation Do. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hodgkins|یەکەم١=Crystalyn|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Free! Dive to the Future Anime Premieres on July 11|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-06-09/free-dive-to-the-future-anime-premieres-on-july-11/.132661|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Anime News Network]]}}</ref> |- |''[[:en:Tsurune|Tsurune]]'' |Takuya Yamamura |{{date|October 22, 2018|mdy}} |{{date|January 21, 2019|mdy}} |13{{efn|An [[original video animation]] (OVA) episode of ''Tsurune'' was released on May 1, 2019.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Pineda |یەکەم١=Rafael Antonio |سەردێڕ=Tsurune Anime's 5th BD/DVD to Include Unaired 14th Episode |ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-01-30/tsurune-anime-5th-bd-dvd-to-include-unaired-14th-episode/.142754 |وێبگە=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref>}} |Adaptation of the light novel by Kotoko Ayano. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hodgkins|یەکەم١=Crystalyn|ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Tsurune Anime's 4th Promo Video Previews Luck Life's Opening Theme|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-10-05/tsurune-anime-4th-promo-video-previews-luck-life-opening-theme/.137753|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Anime News Network]]|زمان=en}}</ref> |- | rowspan="1" |٢٠٢١ |''[[:en:Miss Kobayashi's Dragon Maid|Miss Kobayashi's Dragon Maid S]]'' |{{TBA}} |{{date|2021|mdy}} |{{TBA}} |{{TBA}} |Sequel to ''Miss Kobayashi's Dragon Maid''. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hazra|یەکەم١=Adriana|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Kyoto Animation Produces Miss Kobayashi's Dragon Maid Anime Season 2 for 2021 Debut|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-08-10/kyoto-animation-produces-miss-kobayashi-dragon-maid-anime-season-2-for-2021-debut/.162778|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Anime News Network]]|زمان=en}}</ref> |- |{{TBA}} |''[[:en:20 Seiki Denki Mokuroku|20 Seiki Denki Mokuroku]]'' |{{TBA}} |{{TBA}} |{{TBA}} |{{TBA}} |Adaptation of the light novel by Hiro Yuki. |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hodgkins|یەکەم١=Crystalyn|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=KyoAni Reveals Anime Adaptation of 20 Seiki Denki Mokuroku Novel|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-07-27/kyoani-reveals-anime-adaptation-of-20-seiki-denki-mokuroku-novel/.134764|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Anime News Network]]|زمان=en}}</ref> |} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Kyoto Animation|کیۆتۆ ئەنیمەیشن}} {{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|ستۆدیۆکان|ژاپۆن|کۆمپانیاکان|ئەنیمێ و مانگا|کۆمپانیا}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە پارێزگای کیۆتۆن]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی لە ١٩٨١ دامەزراون]] [[پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشنی ژاپۆنی]] [[پۆل:ماس میدیا لە کیۆتۆ]] [[پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلمی ژاپۆن]] i9kznqr57m0v1xunth1p4sw4msx0z2n 0 172962 1700014 1431143 2026-11-03T04:38:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1700014 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{Infobox television channel | name = کەناڵی ئازەربایجان | logofile = Urmia TV.png | logosize = 200px | logocaption = | logoalt = | logo2 = | established = | slogan = ھەواڵی | airdate = | launch = [[١٩٩٨]] | picture format = SD | owner = [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | country = {{ئاڵا|ئێران}} | language = [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]]، [[زمانی کوردی|کوردی]] | broadcast area = [[ئاسیا]] | affiliates = | headquarters = [[ورمێ]] | sister names = [[کەناڵی مەھاباد|مەھاباد]]، [[کەناڵی سەھەند|سەھەند]]، [[کەناڵی ئێشراق|ئێشراق]]، [[کەناڵی سەبێلان|سەبێلان]] | web = [http://urmia.irib.ir www.urmia.irib.ir] | terr serv 1 = | terr chan 1 = | sat serv 1 = | sat chan 1 = | sat serv 2 = | sat chan 2 = | online serv 1 = | online chan 1 = }} '''کەناڵی ئازەربایجان''' یان '''کەناڵی ورمێ''' ({{بە فارسی|شبکه استانی آذربایجان غربی}}) کەناڵێکی تەلەفزیۆنییە کە ناوەندەکەی لە شاری [[ورمێ]]ی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێیە]]. بەرھەمەکانی ئەم کەناڵە ٢٤ سەعاتە بە سێ زمانی [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] و [[زمانی کوردی|کوردی]] پەخش دەبێتەوە.<ref>[http://urmia.irib.ir/%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84-%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D9%87%D9%81%D8%AA%DA%AF%DB%8C1 جدول پخش هفتگی - صدا و سیمای آذربايجان غربی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210118225906/http://urmia.irib.ir/%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84-%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D9%87%D9%81%D8%AA%DA%AF%DB%8C1 |date=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref><ref>[http://urmia.irib.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=7585:1390-06-26-04-21-56&catid=56:1390-01-27-04-05-24 ناوەندی دەنگ و ڕەنگی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]{{بەستەری مردوو|url=http://urmia.irib.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=7585:1390-06-26-04-21-56&catid=56:1390-01-27-04-05-24 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>http://hozeriasat.irib.ir/page.php?id=۴۵{{بەستەری مردوو|url=http://hozeriasat.irib.ir/page.php?id=%DB%B4%DB%B5 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref> == کەناڵە خوشکەکان == * [[کەناڵی مەھاباد]] * [[کەناڵی سەھەند]] * [[کەناڵی ئێشراق]] * [[کەناڵی سەبێلان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.urmia.irib.ir/}} {{تووڵی دەروازە|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئازەربایجانی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێران]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران]] 3rc86ve55e1x8vtkcr9hn09uh6cu29j 0 172966 1700073 1536866 2026-11-03T07:38:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700073 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television channel | name = کەناڵی مەھاباد | logofile = Mahabad TV.png | logosize = 200px | logocaption = | logoalt = | logo2 = | established = | slogan = ھەواڵی | airdate = | launch = [[١٩٧١]] | picture format = SD | owner = [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | country = {{ئاڵا|ئێران}} | language = [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]] | broadcast area = [[ئاسیا]] | affiliates = | headquarters = [[مەھاباد]] | sister names = [[کەناڵی زاگرۆس|زاگرۆس]]، [[کەناڵی کوردستان|کوردستان]]، [[کەناڵی ئیلام|ئیلام]]، [[کەناڵی ئازەربایجان|ورمێ]] | web = [http://mahabad.irib.ir/ www.mahabad.irib.ir] | terr serv 1 = | terr chan 1 = | sat serv 1 = [[بەدر|بەدر ٥]] | sat chan 1 = ١٢٢٨٤ - V - ٣٠٠٠٠ | sat serv 2 = | sat chan 2 = | online serv 1 = | online chan 1 = }} '''کەناڵی مەھاباد''' ({{بە فارسی|شبکه مهاباد}}) کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنییە کە ناوەندەکەی لە شاری [[مەھاباد]]ی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێیە]]. بەرھەمەکانی ئەم کەناڵە ٢٤ سەعاتە بە دوو زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] پەخش دەبێتەوە.<ref>http://mahabad.irib.ir/-/به-ره-و-هه-لبژار-5 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121223455/http://mahabad.irib.ir/-/به-ره-و-هه-لبژار-5 |date=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> == کەناڵە خوشکەکان == * [[کەناڵی زاگرۆس]] * [[کەناڵی کوردستان]] * [[کەناڵی ئیلام]] * [[کەناڵی ئازەربایجان|کەناڵی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.mahabad.irib.ir/}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|تەلەڤیزیۆن|ئێران}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی کوردستان]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێران]] oy5rx9yflrwwmhl936gq3var2wxci1g 0 173040 1700078 1536870 2026-11-03T07:38:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1700078 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئز}} }} {{Infobox television channel | name = کەناڵی کوردستان | logofile = | logosize = 200px | logocaption = | logoalt = | logo2 = | established = | slogan = ھەواڵی | airdate = | launch = [[٢٠٠١]] | picture format = SD | owner = [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | country = {{ئاڵا|ئێران}} | language = [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]] | broadcast area = [[ئاسیا]] | affiliates = | headquarters = [[سنە]] | sister names = [[کەناڵی زاگرۆس|زاگرۆس]]، [[کەناڵی ئیلام|ئیلام]]، [[کەناڵی مەھاباد|مەھاباد]] | web = [http://kurdistan.irib.ir www.kurdistan.irib.ir] | terr serv 1 = | terr chan 1 = | sat serv 1 = [[بەدر|بەدر ٥]] | sat chan 1 = ١٢٣٠٣ - H - ٣٢٠٠٠ | sat serv 2 = | sat chan 2 = | online serv 1 = | online chan 1 = }} '''کەناڵی کوردستان''' ({{بە فارسی|شبکه استانی کردستان}}) کەناڵێکی تەلەفزیۆنییە کە ناوەندەکەی لە شاری [[سنە]]ی [[پارێزگای کوردستان]]ە. بەرھەمەکانی ئەم کەناڵە ٢٤ سەعاتە بە دوو زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] پەخش دەبێتەوە.<ref>http://dpp.irib.ir/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=46&id=183&Itemid=162 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110423131007/http://dpp.irib.ir/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=46&id=183&Itemid=162 |date=٢٣ی نیسانی ٢٠١١ }}</ref> == کەناڵە خوشکەکان == * [[کەناڵی زاگرۆس]] * [[کەناڵی ئیلام]] * [[کەناڵی مەھاباد]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.kurdistan.irib.ir/}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی کوردستان]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێران]] 5ut7d4z87prdaxbqokw5shb0iyxwylb 0 173041 1700059 1536850 2026-11-03T07:35:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700059 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television channel | name = کەناڵی زاگرۆس | logofile = | logosize = 200px | logocaption = | logoalt = | logo2 = | established = | slogan = ھەواڵی | airdate = | launch = [[٢٠٠١]] | picture format = SD | owner = [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | country = {{ئاڵا|ئێران}} | language = [[کوردی]]، [[فارسی]] | broadcast area = [[ئاسیا]] | affiliates = | headquarters = [[کرماشان]] | sister names = [[کەناڵی کوردستان|کوردستان]]، [[کەناڵی ئیلام|ئیلام]]، [[کەناڵی مەھاباد|مەھاباد]] | web = [http://kermanshah.irib.ir/ www.kermanshah.irib.ir] | terr serv 1 = | terr chan 1 = | sat serv 1 = [[بەدر|بەدر ٥]] | sat chan 1 = ١٢٣٠٣ - H - ٣٢٠٠٠ | sat serv 2 = | sat chan 2 = | online serv 1 = | online chan 1 = }} '''کەناڵی زاگرۆس''' ({{بە فارسی|شبکه استانی زاگرس}}) کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنییە کە ناوەندەکەی لە شاری [[کرماشان]]ی [[پارێزگای کرماشان]]ە. بەرھەمەکانی ئەم کەناڵە ٢٤ سەعاتە بە دوو زمانی [[کوردی]] و [[فارسی]] پەخش دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8510280196 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160406175913/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8510280196}}</ref> == کەناڵە خوشکەکان == * [[کەناڵی کوردستان]] * [[کەناڵی ئیلام]] * [[کەناڵی مەھاباد]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.kermanshah.irib.ir/}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|تەلەڤیزیۆن|ئێران}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی کوردستان]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێران]] kou8w2kmvx8hi2n6fhp7vmqiwwe62dy 0 173042 1700019 1536830 2026-11-03T04:38:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1700019 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئز}} {{خاوێنکردن}} }} {{Infobox television channel | name = کەناڵی ئیلام | logofile = Ilam TV.png | logosize = 200px | logocaption = | logoalt = | logo2 = | established = | slogan = ھەواڵی | airdate = | launch = [[٢٠٠٤]] | picture format = SD | owner = [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | country = {{ئاڵا|کوردستان}} | language = [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]] | broadcast area = [[ئاسیا]] | affiliates = | headquarters = [[ئیلام]] | sister names = [[کەناڵی کوردستان|کوردستان]]، [[کەناڵی زاگرۆس|زاگرۆس]]، [[کەناڵی مەھاباد|مەھاباد]] | web = [http://ilam.irib.ir www.ilam.irib.ir] | terr serv 1 = | terr chan 1 = | sat serv 1 = [[بەدر|بەدر ٥]] | sat chan 1 = ١٢٣٠٣ - H - ٣٢٠٠٠ | sat serv 2 = | sat chan 2 = | online serv 1 = | online chan 1 = }} '''کەناڵی ئیلام''' ({{بە فارسی|شبکه استانی ایلام}}) کەناڵێکی تەلەفزیۆنییە کە ناوەندەکەی لە شاری [[ئیلام]]ی [[پارێزگای ئیلام]]ە. بەرھەمەکانی ئەم کەناڵە ٢٤ سەعاتە بە دوو زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] پەخش دەبێتەوە. == کەناڵە خوشکەکان == * [[کەناڵی کوردستان]] * [[کەناڵی زاگرۆس]] * [[کەناڵی مەھاباد]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [http://ilam.irib.ir/ وێبگەی ناوەندی دەنگ و ڕەنگی ئیلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126112532/http://ilam.irib.ir/ |date=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }} * [http://ostaniha.com/ وێبگەی پارێزگاکان] == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.ilam.irib.ir/}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی کوردستان]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێران]] 2upr1ue51koh1e22akml6h3j6uu8uh5 0 173102 1700020 1430687 2026-11-03T04:39:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1700020 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{ئز}} {{Infobox television channel | name = کەناڵی ئەترەک | logofile = Atrak TV.png | logosize = 200px | logocaption = | logoalt = | logo2 = | established = | slogan = ھەواڵی | airdate = | launch = [[٢٠١٠]] | picture format = SDTV | owner = [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | country = {{ئاڵا|ئێران}} | language = [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[تورکیی خۆراسانی]] | broadcast area = [[ئاسیا]] | affiliates = | headquarters = [[بوژنۆرد]] | sister names = | web = [http://bojnourd.irib.ir www.bojnourd.irib.ir] | terr serv 1 = | terr chan 1 = | sat serv 1 = [[بەدر|بەدر ٥]] | sat chan 1 = ١٢٣٠٣ - H - ٣٢٠٠٠ | sat serv 2 = | sat chan 2 = | online serv 1 = | online chan 1 = }} '''کەناڵی ئەترەک''' ({{بە فارسی|شبکه استانی اترک}}) کەناڵێکی تەلەفزیۆنییە کە ناوەندەکەی لە شاری [[بوژنۆرد]]ی [[پارێزگای خۆراسانی باکوور]]ە. بەرھەمەکانی ئەم کەناڵە ٢٤ سەعاتە بە دوو زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[تورکیی خۆراسانی]] پەخش دەبێتەوە.<ref>http://bojnourd.irib.ir/component/content/article/446-1390-06-31-07-00-43/8064-1390-06-31-11-05-40 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512214142/http://bojnourd.irib.ir/component/content/article/446-1390-06-31-07-00-43/8064-1390-06-31-11-05-40 |date=١٢ی ئایاری ٢٠١٤ }}</ref> == مێژوو == ئەم کاناڵە لە ١٩ی ئابی ساڵی ٢٠١٠دا لە سەفەری [[مەحموود ئەحمەدینەژاد|مەحموود ئەحمەدینژاد]] سەرۆک کۆماری پێشووی ئێران بە [[پارێزگای خۆراسانی باکوور]] دەست بەکار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iribnews.ir/NewsBody.aspx?ID=49863 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404064650/http://www.iribnews.ir/NewsBody.aspx?ID=49863 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.bojnourd.irib.ir/}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی کوردستان]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێران]] 5v8k8qg6k183hcxcb9zm60cwtii8nlh 0 173124 1699534 1536557 2026-11-02T13:35:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1699534 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=کێی یۆشیمیزو|death_date=|domesticpartner=|children=نانسی یۆشیمیزو|spouse=|yearsactive=١٩٦٠- ١٩٩٠|occupation=[[ئەکتەر]], [[ئەکتەری دەنگ]]|othername=|death_place=|birth_place=[[ئۆساکا (پارێزگا)|پارێزگای ئۆساکا]], [[ژاپۆن]]|image=|birth_date={{Birth date and age|1940|10|04}}|birth_name=فومیۆ شیمیزو|native_name_lang=ja|native_name=吉水 慶|caption=|alt=|imagesize=|website=}}'''فمیۆ یۆشیمیزو''' (بە ژاپۆنی: 吉水 文夫 فمیۆ یۆشیمیزو) ناسراوە وەک کێی یۆشیمیزو (بە ژاپۆنی: 吉水 慶 یۆشیمیزو کێی) ئەکتەر و ئەکتەری دەنگی ژاپۆنیە لە پارێزگای ئۆساکا دەرچووی زانکۆی ریوکۆکوپەیوەندیدارە لەگەل کۆمپانیای بونگاکو پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ کۆمپانیای شاۆنیی سبارو ئێستا خانەنشین بووە لە کاری رۆل گێران<ref>ویکیپیدیای ئینگلیزی</ref><ref>https://ja.wikipedia.org/wiki/吉水慶 ( ویکپیدیای ژاپۆنی)</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www14.big.or.jp/~hosoya/who/yo/yoshimizu-kei.htm کێی یۆشیمیزو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303190444/http://www14.big.or.jp/~hosoya/who/yo/yoshimizu-kei.htm |date= ٣ی ئازاری ٢٠١٦ }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <references group="" responsive="1"></references> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژاپۆن|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:خەڵکی_پارێزگای_ئۆسەکا]] r1vc3cw6srrpdvccfa8723tksy7pncs 0 175367 1699460 1699152 2026-11-02T12:11:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699460 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q462843|پێڕستی ڕەش=زمانی زگماکی، زمانی زگماکی، Described at URL, Hair color,Eye color، زمانەکانی ئاخاوتن، خێزان، خزمەکان}}'''تو یویو''' (بە چینی: 屠呦呦؛ لە دایکبووی ٣٠ی کانووننی یەکەمی ١٩٣٠)<ref name="Tu_ifeng">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Magic Drug Saved Half Billion People|ناونیشان=http://news.ifeng.com/history/1/200703/0316_335_88997_2.shtml|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Phoenix Television]] News|شوێن=Hong Kong|زمان=zh}}</ref> [[کیمیای دەرمانی|کیمیاگەرێکی دەرمانیی]] [[چین|چینییە]].<ref name="Miller">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Miller|یەکەم١=Louis H.|دوایین٢=Su|یەکەم٢=Xinzhuan|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Artemisinin: Discovery from the Chinese herbal garden|journal=Cell|بەرگ=١٤٦|issue=6|پەڕەکان=٨٥٥–٨٥٨|doi=10.1016/j.cell.2011.08.024|pmc=٣٤١٤٢١٧|pmid=٢١٩٠٧٣٩٧}}</ref> ئەو دەرمانەکانی ئەرتێمیسینننین ھەروەھا دایھایدرۆوارتێمیسینین دۆزییەوە بۆ چارەسەرکردنی [[مەلاریا]]، بەھۆیەوە ژیانی ملیۆنەھا کەسی لە باشووری چین و [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] و [[ئەفریقا]] و [[ئەمریکای باشوور]] ڕزگار کرد. تو یویو لە ماوەی ژیانیدا بەھۆی کارەکانییەوە کۆمەڵێک جار خەڵاتکراوە.<ref name="Tu – GSK">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١|سەردێڕ=Chen Zhili Congratulates Lasker Award Winner Tu Youyou|ناونیشان=http://www.womenofchina.com.cn/html/report/3091-1.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151006020805/http://www.womenofchina.com.cn/html/report/3091-1.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Women of China}}</ref><ref name="Tu – ChinaVita">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tu Youyou 屠呦呦|ناونیشان=http://www.chinavitae.com/biography/Tu_Youyou|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[China Vitae]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111129005934/http://www.chinavitae.com/biography/Tu_Youyou|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Alpert Prize Recognizes Malaria Breakthroughs|ناونیشان=http://www.warrenalpert.org/news/2015-waren-alpert-foundation-prize-recognizes-malaria-breakthroughs|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Warren Alpert Foundation|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150614234849/http://www.warrenalpert.org/news/2015-waren-alpert-foundation-prize-recognizes-malaria-breakthroughs|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو لەبەرامبەر کارەکانیدا، لە ساڵی ٢٠١١ خەڵاتی لاسکەری پێدرا لە بابەتی کلینیکی پیزشیکی.<ref name="Tu – Lasker">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١١|سەردێڕ=Tu Youyou|ناونیشان=http://www.laskerfoundation.org/awards/2011clinical.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Lasker Foundation]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151008021307/http://www.laskerfoundation.org/awards/2011clinical.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو یەکەم ژنە چینییە ئەم خەڵاتەی وەرگرتبێت. لە ساڵی ٢٠١٥، [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] وەرگرت، ئەمەش بەھاوبەشی بوو لەگەڵ ھەریەکە لە ویلیام سی کامپێل و ساتۆشی ئۆمورا. تو یەکەم چینییە کە خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی وەربگرێت، ھەروەھا یەکەم ژنە چینییە کە خەڵاتی نۆبێلی بە گشت پۆلینەکان وەرگرتبێت. لە ساڵی ٢٠١٦، بەرزترین خەڵاتی ڕێزلێنانی لەلایەن حکوومەتی چینییەوە پێبەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Nobel Laureate Tu Youyou Becomes First Female to Win China's Top Science Award|ناونیشان=https://www.caixinglobal.com/2017-01-10/101042362.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Caixin]] Global}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=屠呦呦、赵忠贤获2016年度国家最高科学技术奖 习近平颁奖|ناونیشان=http://www.guancha.cn/Science/2017_01_09_388398.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=guancha.cn|زمان=zh|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170109113554/http://www.guancha.cn/Science/2017_01_09_388398.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩، خەڵاتێکی دیکەی ڕێزلێنانی لەلایەن دەوڵەتی چینەوە پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=袁隆平、屠呦呦等被授予"共和国勋章"(全名单)|ناونیشان=http://finance.sina.com.cn/china/2019-09-17/doc-iicezzrq6498887.shtml|وێبگە=sina.com.cn|زمان=zh}}</ref> تو لە ماوەی ساڵانی ١٩٥١ بۆ ١٩٥٥، لە زانکۆی پەکین لە بەشی دەرمان سازی پزیشکی خوێندوویەتی.<ref name="NobelBio">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Youyou Tu – Biographical|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2015/tu-bio.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=www.nobelprize.org}}</ref> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٥٥، بەردەوام بووە لە تووێژینەوەکانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Tu Youyou|تو یویو}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|چین|کیمیا|پزیشکی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:زاناکانی ژینناسی ژێجیانگ]] [[پۆل:کیمیازانەکانی ژێجیانگ]] [[پۆل:کیمیازانە ژنە چینیەکان]] [[پۆل:فێرکارەکانی نینگبۆ]] [[پۆل:زاناکانی مەلاریا]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پێکینگ]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:زانستخوازەکانی نینگبۆ]] [[پۆل:داھێنەرە چینییەکان]] [[پۆل:کیمیازانانی ژن]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] 8m0ymoxdooq62c17tbluehhzzelox26 0 178108 1700098 1517455 2026-11-03T08:46:33Z Ravan 7844 1700098 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} '''مەقامی کوردی''' ({{بە عەرەبی|مقام الکرد}}) یەکێکە لە مەقامە مۆسیقایییە باوەکان و مەقامی سەرەکییە لە بنەماڵەی مۆسیقای کوردیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Maqam Kurd|ناونیشان=https://www.maqamworld.com/en/maqam/kurd.php|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.maqamworld.com}}</ref> زۆرێک لە گۆرانییە عەرەبییەکان لەسەر ئەم مەقامە گوتراون و قورئانخوێنەکانیش کەڵکی لێ وەردەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Musical Performance Of The Holy QuranWith Assistance Of The Arabic Maqams|journal=Turkish Online Journal of Educational Technology}}</ref> یەکێکە لەو مەقامانەی موزیکی ڕۆژھەڵاتی کە چارەکە تۆنی تێدا نییە و بۆیە لە مۆسیقای ڕۆژاوایی وەک موزیکی ئیسپانیش ھەیە. لەبەر کەمی چارەکە تۆن ئاسانترین شێوازی مەقامەکە لەسەر '''تۆنی ڕێیە'''. [[تایەر تۆفیق]] یەکێک لە بەناوبانگترین [[مەقامبێژ]]ەکانی ئەم مەقامە مۆسیقاییەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdland - Your gateway to Kurdistan|ناونیشان=https://www.kurdland.com/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdland|زمان=en}}</ref> == سولەمی مەقام == مەقامی کورد لە سێ ڕەگەز پێکھاتووە: مەقامی کورد زۆرجار یان باوترین شێوازەکانی، لەسەر تۆنی (ڕێ) یە. شێوازی دووەم مەقامی کوردی بڕگەیەک لە مەقامی نەھاوەند تێیدا یان بڕگەیەک لە نەوا لەسەر تۆنی (سۆڵ). بەم شێوەیە: ڕێ - می بیمۆڵ - فا - سۆڵ - لا - سی بیمۆڵ - دۆ - ڕێ [[پەڕگە:Maqam Kurd.png|350px|پەیژەکانی مەقامی کوردی|چەپ]] [[پەڕگە:مقام كرد.wav|وێنۆک|[[پەیژە (مۆسیقا)|پەیژەکانی]] مەقامی کوردی لەسەر ئامێری [[عوود]]]] == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ١٤ی نیسانی ٢٠٢١}} {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی|ھونەرەکان}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} c8y3tgzq0ex4nv8hwk2dmwxrzt84uzc 0 178431 1699921 1648588 2026-11-02T22:37:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699921 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلانکانی | ناوی_فەرمی = کلانکانی - Kelankany | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kalankany | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.5976|frame-long=44.7100|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سلیوانا|سلیوانا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری تەرگەوەڕ|تەرگەوەڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 2007 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلانکانی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری تەرگەوەڕ]]، [[ناوچەی سلیوانا]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کەلانکانی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شەوێران]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خانەگێ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەرزین]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەریک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠) کەس و (٠) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 0j028z7k9vo3pakjhk34ib4yiwqpl53 0 178449 1699759 1648606 2026-11-02T19:34:51Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699759 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەریماوا | ناوی_فەرمی = کریم‌آباد - Karimabad - Kerîmava | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6201|frame-long=44.7985|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سلیوانا|سلیوانا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری تەرگەوەڕ|تەرگەوەڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1479 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 72 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەریماوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری تەرگەوەڕ]]، [[ناوچەی سلیوانا]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کەریماوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئاسنگرا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دۆبڕە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەسرک، چەمێ ڕەوزە|قەسرک]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[پێسان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٧٢) کەس و (١٠) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] ou0fmfolg6modgedopm6kqlslf7h0gx 0 178629 1699915 1368212 2026-11-02T22:36:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە) 1699915 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:The Earth seen from Apollo 17.jpg|250px|وێنۆک|کەلای شین لەلایەن دەستەی [[ئەپۆلۆ ١٧]] (١٩٧٢)]] '''کەلا شینەکە''' یان '''هەڵماتە شینەکە''' ({{بە ئینگلیزی|The Blue Marble}}) وێنەیەکی [[زەوی]]یە کە لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ گیراوە. وێنەکە لە مەودای نزیکەی ٢٩ ھەزار کیلۆمەترییەوە (١٨ ھەزار میل) لەلایەن دەستەی کەشتیی ئاسمانی [[ئەپۆلۆ ١٧]]<nowiki/>ەوە گیراوە لە کاتی گەشتەکەیاندا بەرەو [[مانگ]]. وێنەکە یەکێکە لە وێنە ھەرە دووبارە بەرھەمھێنراوەکانی مێژوو.<ref>https://www.hq.nasa.gov/alsj/a17/AS17_PAO.PDF {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190721151946/https://www.hq.nasa.gov/alsj/a17/AS17_PAO.PDF |date=٢١ی تەممووزی ٢٠١٩ }}</ref> بەشێوەیەکی سەرەکی زەوی لە [[دەریای ناوەڕاست|دەریای ناوەڕاستەوە]] بۆ [[جەمسەری باشوور]] نیشان دەدات. ئەمە یەکەم جار بوو کە وێنەی «کڵاوی سەھۆڵی جەمسەری» بگیرێت، سەرەڕای ئەوەی کە [[نیوەگۆی باشوور]] بە لێڵی دەردەکەوێت، بەھۆی ئەوەی بە [[ھەور]] داپۆشراوە. جگە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی و [[ماداگاسکار]]، نزیکەی تەواوی کەنارەکانی ئەفریقا بە ڕوونی دیارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=The Blue Marble from Apollo 17|ناونیشان=https://visibleearth.nasa.gov/images/55418/the-blue-marble-from-apollo-17|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=visibleearth.nasa.gov|زمان=en}}</ref> بڕوانە سەرەکی ئاسیا کە لە ئاسۆدایە. [[ناسا]] ھەروەھا ئەو ناوەی بۆ زنجیرەیەک وێنەی ساڵی ٢٠١٢ بەکارھێناوە کە ھەموو گۆی زەوی بە شێوەیەکی ڕوون نیشان دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=SVS|یەکەم=NASA's|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=SVS: Apollo 17 30th Anniversary: Antarctica Zoom-out|ناونیشان=https://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a000000/a002600/a002680/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=svs.gsfc.nasa.gov|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131224111212/http://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a000000/a002600/a002680/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمانە بە سەیرکردنی وێنەی سەتەلایت (مانگی دەستکرد) دروست بوون کە لە کاتی خۆیدا گیراون بۆ دۆزینەوەی چەندین وێنەی بێ ھەور کە بتوانن لە کۆتا وێنەکاندا بەکاری بھێنن. == وێنەکە == وێنەکە، لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ چرکێندراوە، کاتژمێر ٠٥:٣٩. ئێم ئێس تی (١٠:٣٩ UTC) یەکێکە لە وێنە فۆتۆگرافییە بەربڵاوەکان لە جیھاندا. وێنەکە یەکێکە لەو وێنە دەگمەنانەی کە زەوییەکی تەواو ڕۆشن پیشان بدات. ئەم وێنەیە کاتێک گیراوە کە [[ئاسمانگەڕ|ئاسمانەوانەکان]] خۆریان لەپشتبوو، کاتێک وێنەکەیان گرت تێبینییان کرد زەوی کەمێک جیا دەرکەوتووە و شێوەکەی وەک قەبارەی کەلایێکی شووشەیییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Apollo 17: The Blue Marble|ناونیشان=http://www.ehartwell.com/Apollo17/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080109151245/http://www.ehartwell.com/Apollo17/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === مێژوو === وێنەکە نزیکەی ٥ کاتژمێر و ٦ خولەک دوای دەستپێکردنی ئەرکی ئەپۆلۆ ١٧ گیراوە و نزیکەی ١ کاتژمێر و ٥٤ خولەک دوای ئەوەی کەشتییە ئاسمانییەکە لە دەوری زەوی سووڕانەوەی وەستانی خۆی جێھێشت، بۆ ئەوەی دەست بە ڕۆیشتنی خۆی بکات بۆ سەر مانگ. کاتی دەستپێکردنی ئەپۆلۆ ١٧، کاتژمێر ١٢:٣٣ بەیانی، واتای ئەوە بوو کە ئەفریقا لە کاتی کاتژمێرە سەرەتایییەکانی گەشتی کەشتیی ئاسمانیدا لە ڕووناکیی ڕۆژدایە. لەگەڵ نزیکبوونەوەی بەفربارینی جەمسەرەکان، جەمسەریش ڕووناک دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Reinert|یەکەم=Al|ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=The Blue Marble Shot: Our First Complete Photograph of Earth|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2011/04/the-blue-marble-shot-our-first-complete-photograph-of-earth/237167/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=The Atlantic|زمان=en-US}}</ref> سایکلۆنیای تامیل نادو لە بەشی خوارەوەی لای چەپی وێنەکەدا دەبینرێت ئەم زریانە ڕۆژی ٥ ی کانوونی یەکەم، دوو ڕۆژ بەر لە وێنەگرتنی وێنەکە، لافاو و بای بەرزی بۆ ویلایەتی تامیل نادوی ھیندی ھێنا. وێنەکە بە فەرمی بەناوی '''AS17-148-22727'''. NASA بڵاوکرایەوە، ھەروەھا وەک وێنەی خڕ زەوی بەکار ھاتووە. وەشانەکانی بە فراوانی بڵاوکراونەتەوە کە بڕدران و بە شێوەیەکی کرۆماتیکی لە وێنە ڕەسەنەکان دروست کراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Apollo 17 Image Library|ناونیشان=https://history.nasa.gov/alsj/a17/images17.html#MagNN|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=history.nasa.gov}}</ref> وێنەگر کامێرایەکی ٧٠ میلیمەتری [[ھاسڵبلاد|ھاسڵبلادی]] بە هاوێنە (لێنز)ی ٨٠ میلیمەتری [[زایس|زایسی]] بەکارھێنا. ناسا ئەو وێنەیەی کردە دیاری بۆ تەواوی دەستەی ئەپۆلۆ ١٧ کە جین سێرنان و ڕۆناڵد ئیڤانس و ھاریسۆن شمیت، ھەموویان لە کاتی ئەرکەکە لەگەڵ ھاسڵبلاد لە ناو کەشتیدا وێنەیان گرت، ھەرچەندە بەڵگەکان دوای ئەوەی ئەرکەکە تاقیکراوەتەوە وا نیشان دەدات کە شمیت وێنەگر بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|The Blue Marble}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کۆمەڵەی خۆر|تەکنۆلۆژیا|فڕینی بۆشایی|گەردوون|زانست}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:بەرنامەی ئەپۆلۆ]] [[پۆل:زەوی]] [[پۆل:ئەپۆلۆ ١٧]] [[پۆل:جین سێرنان]] [[پۆل:هاریسۆن شمیت]] [[پۆل:ھاریسۆن شمیت]] 8kyvtjjmp68fn2tdba47dfliys0mqwl 0 178959 1699913 1648591 2026-11-02T22:36:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699913 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەفشەن | ناوی_فەرمی = Kefsen - کفشن - Kafshan | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.8292|frame-long=44.4777|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سۆما و برادۆست|سۆما و برادۆست]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری سۆما نشیو|سۆما نشیو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 2110 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەفشەن''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سۆما نشیو]]، [[ناوچەی سۆما و برادۆست]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کەفشەن''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بالەکا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بەشەڤلەر]] لە [[باکووری کوردستان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گۆدەل]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سوڵتانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠) کەس و (٠) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ad3v4fmer2c7cz0dqjqujlqcgmx6z02 0 179210 1700147 1648552 2026-11-03T10:38:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700147 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەنعانا نشیو | ناوی_فەرمی = Kenan jêrîn - کنعان سفلی - Kanan-e Sofla - کەنعان ڕەعیەت | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.2417|frame-long=45.3417|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری دۆڵ|دۆڵ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1277 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 111 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەنعانا نشیو''' یان '''کنعان ڕەعیەت''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری دۆڵ]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کەنعانا نشیو''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[دەریاچەی ورمێ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دزێ دۆڵ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[دەریاچەی ورمێ]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سامورتێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١١١) کەس و (٢٦) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[ئازەربایجانی|ئازەری]]ن. * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی ([[شیعە]])ن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] * [[کەنعانا ئەڤراز]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] 6xcsrd83o37pho6ev7c7ux0ahtdlwea 0 179230 1699971 1648571 2026-11-03T01:38:51Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699971 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەمانە | ناوی_فەرمی = Kemane - کمانە - Kamaneh | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.2821|frame-long=45.2479|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری دۆڵ|دۆڵ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1535 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 101 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەمانە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری دۆڵ]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کەمانە''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نەورۆز بوڵاغی]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ناڕێ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[دەریاچەی ورمێ]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نەژدەرە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٠١) کەس و (٢١) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[سوننە]]) پێکھاتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] onisus09xja9gk9raqhxvxpmpsnro21 0 179234 1700146 1648553 2026-11-03T10:38:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700146 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەنعانا ئەڤراز | ناوی_فەرمی = Kenan jorîn - کنعان علیا - Kanan-e Olya - کەنعان ئیل | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.2457|frame-long=45.3358|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری دۆڵ|دۆڵ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1283 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 156 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەنعانا ئەڤراز''' یان '''کەنعان ئیل''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری دۆڵ]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کەنعانا ئەڤراز''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ڕەشکان]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دزێ دۆڵ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[دەریاچەی ورمێ]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سیاوان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٥٦) کەس و (٤٠) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[سوننە]]) پێکھاتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] * [[کەنعانا نشیو]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] m1wz2ug7f4pg7mq3wfvvyuwk7lzitgc 0 179583 1700134 1648557 2026-11-03T10:36:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1700134 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەندۆر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کندور}}<br>{{lang-en| Kandor}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.49172| 44.53455}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەندۆر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.49172| 44.53455 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١١٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەندۆر''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] لە [[قەزای خەلیفان]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای خەلیفان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] f3q3hgaqh9odqqagbusmx022qcynjc6 0 182433 1699568 1648612 2026-11-02T13:40:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699568 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەرک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کرک}}<br>{{lang-en| Kark}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.2604| 44.03547}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەرک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2604| 44.03547 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٥٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٩٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەرک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە]] لە [[قەزای بەحرکە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای بەحرکە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] ijxlpu8pj9925h5304f3bzw6fn0v6ee 0 182435 1699947 1648578 2026-11-03T01:34:51Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699947 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلەکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلةکان}}<br>{{lang-en| Kalakan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.29296| 44.05206}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلەکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.29296| 44.05206 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٩٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢،٨٢٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلەکان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە]] لە [[قەزای بەحرکە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای بەحرکە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] svlg8gxd84a9qchsijr3emcgr11tfpr 0 182967 1699647 1519183 2026-11-02T15:52:07Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699647 wikitext text/x-wiki {{وەسف|پزیشکی کە لەگەڵ نەخۆشییەکانی ئێسک و مایچە ئیش و کار ئەکا.}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox interventions | Name = ئۆرتۆپدی | Image = Teardrop fracture.jpg Caption = مۆرەی شکاوی مل کە بە نەشتەرگەری ئۆرتۆپدی چارە کراوە| ICD10 = | ICD9 = | ICD9_mult = | MeshID = D019637 | OPS301 = | OtherCodes = | }} {{Infobox Occupation | name= نەشتەرگەری ئۆرتۆپدی | image= | caption= | official_names= * Physician * Surgeon | type= پسپۆر لە پزیشکی | activity_sector= دەرمان و نەشتەرگەری | competencies= | formation= * دۆکتۆرای پزیشکی (M.D.) * دۆکتۆرای ئستیۆپاتی (D.O.) * کارناسی ئۆرتۆپدی و نەشتەرگەری (M.B.B.S.) * کارناسی ئۆرتۆپدی و نەشتەرگەری (MBChB) | employment_field= نەخۆشخانەکان | related_occupation= }} [[پەڕگە:Teardrop fracture.jpg|وێنۆک|مۆرەی شکاوی مل کە بە نەشتەرگەری ئۆرتۆپدی چارە کراوە]] '''ئۆرتۆپدی''' یان '''نەشتەرگەری ئۆرتۆپدی''' (بە ئینگلیزی:orthopaedics یان Orthopedic Surgery) لە [[پزیشکی]]دا لەگەڵ نەخۆشییەکانی [[پێشە]] و [[ئێسک]] و مایچە ئیش و کاری ھەیە و [[نەشتەرگەری]]ەکەی بۆ دەرمانی ئەو جۆرە نەخۆشینانەیە. == وشەڕەتناسی == وشەی ئۆرتۆپدی لە دوو وشەی ئۆرتۆ (Orthos) بە مانای ڕێک و ڕاس و پدی (paideion)یان پدیۆس بە مانای بەخێو کردنی منداڵ دروست بووە. وشەی ئۆرتۆپدی لە ساڵی ١٧٤١ لەلایەن [[نیکۆلاس ئاندری]] ساز کراوە. == مێژوو == زۆربەی تەکنیکەکان و شارەزایییەکانی ئۆرتۆپدی لە وەختەساتی شەرە گەورەکان لە نێوان وڵاتاندا بە دی ھاتووە. نیکۆلاس ئاندری دەرمانە ئۆرتۆپدییەکانی بۆ منداڵان لە زانستگای پاریس لە ساڵی ١٧٤١ بە دونیای پزیشکی ناساند. [[جین-ئاندری ونال]] یکەمین سەنتەری تایبەت بە نەخۆشییەکانی پێشە و ئیسقان یا ھەمان ئۆرتۆپدی لە ساڵی ١٧٨٠ دامەزراند. == شێوازەکانی ئۆرتۆپدی == پزیشکی لەم بوارەدا لە چەن جۆر دروست بووە: * نەشتەرگەری مۆرەکانی پشت * نەشتەرگەری دەس و شان * نەشتەرگەری گۆرانی [[جومگە]] و سمت * ئۆرتۆپدی منداڵان * ئۆرتۆپدی [[یاریکەر]] لە یانەکانی وەرزشت * نەشتەرگەری پا و ڕەقێنەی پا * نەشتەرکەری [[تومۆر]]ەکانی ئێسک و مایچە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی| سەردان = ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Orthopedics|نەشتەرگەریی ئۆرتۆپدی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پزیشکی}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:تایبەتمەندەکانی بواری نەشتەرگەری]] [[پۆل:پسپۆڕییە پزیشکییەکان]] 5srxfwkphm842943ybu4otqle2hd95j 0 183352 1699791 1648593 2026-11-02T19:40:11Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699791 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەشتیبان | ناوی_فەرمی = Keştîban - کشتیبان - Gamīchī | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.5517|frame-long=45.246|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری بەکشلوچای|بەکشلوچای]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1280 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 992 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەشتیبان''' یان '''گەمیچی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری بەکشلوچای]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم گوندە ناوەندی [[گوندەواری بەکشلوچای]]ە. == ناو == == جوگرافیا == '''کەشتیبان''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گوڵمانخانە]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بالدیرلی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[دەریاچەی ورمێ]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[یەنگجە قازی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٩٩٢) کەس و (٣١٢) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = سەرتیپ ڕیزمارا| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] 9lj8q3gq3ugrofqx7uty2pu226g6b4d 0 183678 1699464 1699107 2026-11-02T12:12:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699464 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=کیم مین جونگ|image=|caption=|birth_date={{birth date and age|1982|07|30}}|birth_place=[[سێئول]], کۆریای باشوور|occupation=خانمەکتەر|agent=[[Signal Entertainment Group|Great Company]]|education=[[زانکۆی ھانیانگ]]<br />شانۆ و فیلم|years_active=١٩٨٨ تا ئێستا|website=|module={{Infobox Korean name|child=yes|color=transparent | hangul = {{linktext|김|민|정}} | hanja = {{linktext|金|玟|廷|}} | rr = کیم مین جیۆنگ | mr = کیم مینجۆنگ}}}}'''کیم مین جونگ''' (بە کۆری: لەدایکبووی ٣٠ تەمموزی ١٩٨٢) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:김민정 :: 네이버 인물검색|ناونیشان=http://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&sm=tab_ppn&query=%EA%B9%80%EB%AF%BC%EC%A0%95&os=94078&ie=utf8&key=PeopleService|سەردێڕ=네이버 PC 인물 검색 홈|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Naver|زمان=ko}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kim Min-jung (김민정, Korean music department, actress)|ناونیشان=http://www.hancinema.net/korean_Kim_Min-jung.php|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=HanCinema|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KIM Min-jung|ناونیشان=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10004212|وێبگە=Korean Film Biz Zone}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.greatcompany.co.kr/kim-min-joung/ Kim Min-jung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624221731/http://www.greatcompany.co.kr/kim-min-joung/ |date=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }} at Great Company {{in lang|ko}} * [http://cafe.daum.net/kmjfanclub/ Kim Min-jung Fan Cafe (Aphrodite)] at [[:en:Daum_Communications|Daum]] {{in lang|ko}} * {{HanCinema person}} * {{IMDb name|0453609|Kim Min-jung}} {{Korea Drama Awards Top Excellence Award, Actress}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆریای باشوور}} {{پۆلی کۆمنز|Kim Min-jung (actress)}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی سێئول]] [[پۆل:خانمەکتەرە منالەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھانیانگ]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەرە پشتگیریکەرەکان بۆ براوەی خەڵاتی ئەستێرەیی ئاپان]] [[پۆل:نایابی لە ڕۆلگێران، خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی ئەستێرەیی ئاپان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس]] [[پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]] 8kp1l7eklwaj1up7daqo6hx1w5ncxjh 0 185196 1699462 1699137 2026-11-02T12:11:47Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699462 wikitext text/x-wiki {{Short description|خانمە ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی ١٩٣٧)}}{{Infobox person|name=کیم یۆنگ-ئۆک|image=Kim Young-ok in February 2024.png|caption=کیم لە شوباتی ٢٠٢٤|birth_date={{birth date and age|1937|12|5}}|birth_place=کەیجۆ، [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر کۆریا (١٩١٠)|کۆریا، ئیمپراتۆرییەتی ژاپۆن]]|occupation={{hlist|ئەکتەر|ئەکتەری دەنگی|پێشکەشکار}}|years_active=١٩٥٩–ئێستا|spouse={{marriage|کیم یۆنگ-گیل|1960|2026|end=died}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='김영옥 남편' 故김영길, 오늘(19일) 발인…가족 곁 영원한 안식 |وێبگە=[[The Chosun Ilbo]] | trans-title=Kim Young-gil, Kim Young-ok's Husband, Funeral Today |یەکەم=Min-jung |دوایین=Cho |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.chosun.com/entertainments/enter_general/2026/05/19/GI2DAZRWG5RGGMJQG4YDIN3EHE/ |زمان=ko |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref>|children=٢|education=|awards=مەدالیای شایستەیی کولتووری (کۆریای باشوور)|agent=|signature=Kim Young-ok signature.png|signature_alt=ئیمزای کیم یۆنگ-ئۆک}} '''کیم یۆنگ-ئۆک''' ({{Korean|hangul=김영옥}}؛ لەدایکبووی ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٣٨)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:김영옥 |ناونیشان=http://100.daum.net/encyclopedia/view/33XXXXX25712 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Daum Encyclopedia |زمان=ko}}</ref> ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] کە لە ساڵی ١٩٥٧ دەستی بە کاری ئەکتەری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|script-title=ko:'국민 할머니' 김영옥 |ناونیشان=http://monthly.chosun.com/client/news/viw.asp?ctcd=E&nNewsNumb=201807100032 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[Monthly Chosun]] |زمان=ko}}</ref> بە داپیرەی نەتەوەییی کۆریای باشوور دەناسرێت بەھۆی ڕۆڵگێڕانی زۆر وەک داپیرە لە فیلم و زنجیرەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٦|script-title=ko:김영옥 "서른살 부터 할머니 연기, 아무렇지 않다" |ناونیشان=http://news.mk.co.kr/newsRead.php?year=2016&no=281411|سەردێڕ=김영옥 “서른살 부터 할머니 연기, 아무렇지 않다” |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[Maeil Business Newspaper]] |زمان=ko}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٦|script-title=ko:'힙합의 민족' 할미넴 김영옥 ˝국민할머니? 당연한 것.˝ |ناونیشان=http://www.kookje.co.kr/news2011/asp/newsbody.asp?code=0550&key=20160418.99002154035|سەردێڕ=`힙합의 민족` 할미넴 김영옥 ˝국민할머니? 당연한 것.˝ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Kookje Shinum |زمان=ko}}</ref> == پیشە == [[پەڕگە:김영옥_배우.jpg|وێنۆک|کیم لە ساڵی ٢٠١٨]] لە ساڵی ١٩٥٩، کیم لە ڕێگەی دامەزراندنی کراوەوە وەک بێژەر پەیوەندی بە وێستگەی پەخشی چونچۆنەوە کرد. لە ساڵی ١٩٦٠، دووبارە وەک ئەکتەری دەنگی بۆ خولی شەشەم چووە ناو کۆمپانیای پەخشی مەسیحی CBS. ساڵێک دواتر، لە ساڵی ١٩٦١، بە فەرمی وەک ئەکتەری دەنگی بۆ خولی یەکەمی دامەزراوەی پەخشی کولتووری [[کۆمپانیای پەخشی مانھوا]] دەستی بەکارکرد، و لە ساڵی ١٩٦٩ بۆ یەکەمجار لە درامای تەلەڤیزیۆنی MBC دەرکەوت. کیم یۆنگ-ئۆک یەکێکە لە ئەکتەرە دیارەکانی کۆریا کە لە کاتی دەستپێکردنی کاری ھونەرییەوە بێ پچڕان چالاک بووە. لە ئێستادا، بەتەمەنترین ئەکتەری چالاکە لە کۆریا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|script-title=ko:[영상] 현역 배우 중 최고령 김영옥의 연기 인생 60년(ft. 노주현·김혜자) |ناونیشان=https://news.kmib.co.kr/article/view.asp?arcid=0012919018 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Kukmin Ilbo]] |زمان=ko}}</ref> لە ئابی ٢٠٢٥، کیم کەناڵێکی [[یووتیووب|یووتیووبی]] کردەوە، کە بە ڤیدیۆیەک دەستی پێکرد لەکاتێکدا ئەنجامدانی چاڵنجێکی ئینتەرنێتی ئیشی لەسەر دەکرد، و ڤیدیۆیەکی تر بۆ ڕاگەیاندنی ئاهەنگێکی ئیمزاکردنی بڵاوکراوەکان بۆ ھەوادارانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=양소영 |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٥|script-title=ko:“젊게 살자, 할미 유튜브한당”…87세 최고령 여배우 김영옥 유튜브 데뷔 |trans-title=“Let’s live young, Grandma is starting a YouTube channel”… 87-year-old oldest actress Kim Young-ok makes YouTube debut |ناونیشان=https://www.mk.co.kr/news/culture/11388511 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Maeil Business Newspaper]] |زمان=ko |سەردێڕ=“젊게 살자, 할미 유튜브한당”…87세 최고령 여배우 김영옥 유튜브 데뷔}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=기자 |یەکەم=강신우 |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٥|script-title=ko:“이라이라 챌린지?” 87세 김영옥, MZ세대와 소통한다···최고령 배우 유튜브 채널 개설 |trans-title=“Lee Ra-ra Challenge?” 87-year-old Kim Young-ok communicates with the MZ generation... Oldest actor opens YouTube channel |ناونیشان=https://sports.khan.co.kr/article/202508121044003 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Kyunghyang Shinmun]] |زمان=ko |سەردێڕ=“이라이라 챌린지?” 87세 김영옥, MZ세대와 소통한다···최고령 배우 유튜브 채널 개설}}</ref> {{commonscat|Kim Young-ok}} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{KMDb person|00005176|کیم یۆنگ-ئۆک}} * {{IMDb name|1087637|کیم یۆنگ-ئۆک}} * {{IMDb name|6547222|کیم یۆنگ-ئۆک}} * {{HanCinema person}} {{Nva|list={{Paeksang Arts Award Grand Prize Television}} {{Paeksang Arts Award Best Actress Television}} {{Baeksang Arts Award for Most Popular Actress Television}}|title=خەلاتەکان}} {{authority control}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن)]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی دەنگ لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:یاریی سکوید]] to0e09drffqtmvkar23g22uxb07x8z2 0 185227 1699702 1699134 2026-11-02T17:04:15Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Kim Yoo-jung|Kim Yoo-jung]] بۆ [[:Commons:Category:Kim You-jung|Kim You-jung]] 1699702 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{+r}} }} {{Infobox person|name=کیم یۆ جونگ|image=Kim Yoo-jung Hong Kong MAMA red carpet, 2 December 2016.jpg|caption=کیم لە ٢٠١٦|birth_name=|birth_date={{birth date and age|1999|9|22}}|birth_place=[[سێئول]], کۆریای باشوور|education=قوتابخانەی ئامادەیی ھونەری گۆیانگ|occupation={{hlist|Actress|host|model}}|awards=[[#Awards and nominations|Full list]]|years_active=٢٠٠٣ بۆ ئێستا|agent=Awesome ENT<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000330618|سەردێڕ=김유정, 어썸이엔티와 전속 계약…박서준 한솥밥(공식)|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Newsen}}</ref>|website={{Official Website|http://www.awesomeent.co.kr/portfolio-items/%ea%b9%80%ec%9c%a0%ec%a0%95/}}<br>{{Instagram|you_r_love}}|module2={{Infobox Korean name|child=yes|headercolor=transparent | hangul = {{linktext|김|유|정}} | hanja = {{linktext|金|裕|貞}} | rr =گیم یو-جیۆنگ | mr =کیم یوجۆنگ }}|othername=Kim Yu-jeong|works=|height_cm=165}}'''کیم یۆ-جونگ''' (بە کۆری: بە ھانجا لەدایکبووی ٢٢ی ئەیلولی ١٩٩٩) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە، بۆ یەکەم جار لە ٢٠٠٣ دەستی بەکاری ڕۆلگێران کردووە. دواتر لە ٢٠١٠ بەشداری لە درامای [[دۆنگ یی (زنجیرەی تەلەفزیۆنی)|دۆنگ یی]] کرد == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢١}} {{پۆلی کۆمنز|Kim You-jung}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{HanCinema person}} * {{IMDb name|id=nm2498552}} * [https://ent.ihq.co.kr/star/kyoujung Kim Yoo-jung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308175511/http://ent.ihq.co.kr/star/kyoujung |date= ٨ی ئازاری ٢٠١٦ }} at SidusHQ {{in lang|ko}} * [http://www.awesomeent.co.kr/portfolio-items/%ea%b9%80%ec%9c%a0%ec%a0%95/ Kim Yoo-jung] at Awesome ENT (in Korean) {{Nva|list={{APAN Star Awards for Newcomer Awards}} {{Baeksang Arts Award for Most Popular Actress Television}} {{SBS Drama Awards for Best New Actress}}|title=خەلاتەکان}}{{authority control}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:باشترین تازە ھاتووەکان لە براوەی خەڵاتی ئەستێرەیی ئاپان]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەری نوێ لە بردنەوەی خەڵاتەکانی درامای ئێس بی ئێس]] [[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:خەڵکی سێئول]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرە منالەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی زنجیرەکانی سەر وێب]] [[پۆل:خانمەکتەرانی سێئول]] [[پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور]] egwlv79qni8g2isvy36ddvxm63sjzzt 0 186620 1700093 1663333 2026-11-03T08:38:02Z Ravan 7844 1700093 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} [[پەڕگە:Dengbesh.jpg|وێنۆک|دەنگبێژێک لە [[ئامەد]].]] '''دەنگبێژی''' جۆرێک [[مۆسیقای کوردی]]یە. ھەروەھا دەنگبێژ ئەو کەسەیە کە گۆرانیبێژی دەنگبێژییە. کەسی گۆرانیبێژ لە ڕێی دەنگبێژییەوە چیڕۆکێک دەگێڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kardaş|یەکەم=Canser|سەردێڕ=Diversity and Contact among Singer-Poet Traditions in Eastern Anatolia|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Ergon Verlag|ژپنک=٩٧٨-٣-٩٥٦٥٠-٤٨١-٥|editor-last=Ulaş|editor-first=Özdemir|پەڕەکان=٣٧–٣٨|زمان=en|editor-last2=Hamelink|editor-first2=Wendelmoet|editor-last3=Greve|editor-first3=Martin}}</ref> دەنگبێژی وەک ڕێگایەک بەکارھاتووە بۆ گێڕانەوەی مێژوو و فۆلکلۆری کوردی، بەتایبەت لەو سەردەمانەی کە زمانی کوردی قەدەغە کرابوو.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Scalbert-Yücel|یەکەم=Clémence|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=The Invention of a Tradition: Diyarbakır’s Dengbêj Project|ناونیشان=http://journals.openedition.org/ejts/4055|journal=European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey|زمان=fr|issue=10|doi=10.4000/ejts.4055|issn=1773-0546|doi-access=free}}</ref> لەبەر ئەوەی بەشێک لە مێژووی کورد بە بەڵگە نەکراوە، ئەوا لەڕێی ئەو دەنگبێژییانەی کە ھەن شیکارییان بۆ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kardas|یەکەم=Canser|سەردێڕ=Diversity and Contact among Singer-Poet Traditions in Eastern Anatolia|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Ergon Verlag|ژپنک=٩٧٨-٣-٩٥٦٥٠-٤٨١-٥|editor-last=Ulas|editor-first=Özdemir|پەڕەکان=٣٩|زمان=en|editor-last2=Hamelink|editor-first2=Wendelmoet|editor-last3=Greve|editor-first3=Martin}}</ref> لە دەنگبێژیدا، لە بارەی جوگرافیای کورد و کوردستان، مێژوو، جەنگ، ڕووداوە تازەکان، ھەروەھا وەک [[لایلایە]] و گێڕانەوەی داستانی ئەوینداریش بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='دەنگبێژی وێژەی زارەکی مێژووی کوردە'|ناونیشان=https://anfsorani.com/كولتوور-و-هونه-ر/دەنگبێژی-وێژەی-زارەکی-مێژووی-کوردە-13167|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=ANF News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hamelink|یەکەم=Wendelmoet|سەردێڕ=The Sung Home. Narrative, Morality, and the Kurdish Nation|بڵاوکەرەوە=BRILL|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣١٤٨٢-٥|شوێن=Leiden|پەڕەکان=٣٨١–٣٩٥|زمان=en}}</ref> دەنگبێژی بەزۆری لە [[باکووری کوردستان]] دەبیسترێت. == ئەمانەش ببینە == * [[حەیران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|ڕۆژھەڵاتی ناوین|کوردستان|مۆسیقا}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی]] [[پۆل:زمانی کوردی]] [[پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان]] 9pcfuz1os79g3cmkxj9fmjtbwlhs4jx 0 186774 1699926 1648585 2026-11-02T22:38:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699926 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلوان | ناوی_فەرمی = کلوان - Kalvan | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kelvan | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=13|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.7461|frame-long=45.1062|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی نازی|نازی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری نازیا ئەڤراز|نازیا ئەڤراز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1290 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 43 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلوان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری نازیا ئەڤراز]]، [[ناوچەی نازی]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کەلوان''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قاراقۆیونلوو]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نەخچوان تەپە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گویجە یاران]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قیشلاقا شوکور]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤٣) کەس و (١١) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلام]]([[شیعە]]) دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزم‌آرا|سەرتیپ حاجعلی رزم‌آرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] nczsz8pl7vh0y2wehcevvdj5l2gp6l0 0 186784 1699758 1648607 2026-11-02T19:34:41Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699758 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەریماباد | ناوی_فەرمی = کریم‌آباد - Karimabad | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kərimabad | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=13|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.7727|frame-long=45.0702|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی نازی|نازی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری نازیا ئەڤراز|نازیا ئەڤراز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1290 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 499 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەریماباد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری نازیا ئەڤراز]]، [[ناوچەی نازی]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کەریماباد''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[دەریاچەی ورمێ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ڕەحیماباد]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[وقاسلی ئەڤراز]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کۆسە ئەحمەد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤٩٩) کەس و (١٤٦) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلام]]([[شیعە]]) دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزم‌آرا|سەرتیپ حاجعلی رزم‌آرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] tff2hpvlgkc7x0ph05o3fjptlk1c1n5 0 187066 1699718 1699388 2026-11-02T17:09:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:مەککە|مەککە]] 1699718 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Mount Arafat.jpg|وێنۆک|کێوی عەرەفە]] [[پەڕگە:Mount Arafat3.jpg|وێنۆک|دیمەنی کێوی عەرەفە لەکاتی حەجدا]] '''کێوی عەرەفە''' ({{بە عەرەبی|جبل عرفة}}) شاخێکە لە [[عەرەبستانی سعوودی]]، دەکەوێتە سەر ڕێی [[مەککە]] و [[تایف]]، ٢٢ کیلۆمەتر لە مەککە دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الله|یەکەم=ولاء نعمه|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=ما هو «جبل عرفات»؟.. سبب التسمية وفضل الدعاء فيه|ناونیشان=https://www.elwatannews.com/news/details/5590981|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=الوطن|زمان=ar}}</ref> ڕۆژی نۆی مانگی [[زولحەججە]] حاجیان بۆ بەجێهێنانی یەکێک لەپایەکانی [[حەج]] لەسەر کێوەکە ڕادوەستن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=جبل عرفات.. الركن الأكبر للحج.. سمى بذلك لتعارف آدم وحواء عليه|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2021/7/19/جبل-عرفات-الركن-الأكبر-للحج-سمى-بذلك-لتعارف-آدم-وحواء/5396012|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لماذا سمّي جبل عرفات بهذا الإسم ؟ ونسبةً لمن ؟ - حياتنا - جهات - الإمارات اليوم|ناونیشان=https://www.emaratalyoum.com/life/four-sides/2021-07-19-1.1516351|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.emaratalyoum.com|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|مێژووی ئیسلام|ئیسلام|محەممەد|عەرەبستانی سعوودی|چیاکان|جوگرافیا|مەککە}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Arafat}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{چیاکان-کۆلکە}} [[پۆل:حەج]] [[پۆل:زنجیرەچیاکانی عەرەبستانی سعوودی]] at8doltjwvqyq2h6zstubm5mz9firj1 0 187371 1699785 1536668 2026-11-02T19:39:11Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1699785 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} کەسکەری (بە عەرەبی:الكسكري، لەدایکبووی ٣٢٢ی کۆچی، ٩٣٤ی زایینی، مردن:٤١٤ی کۆچی ١٠٢٣ی زایینی)<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Al-Dhahabi|سەردێڕ=سير أعلام النبلاء|بڵاوکەرەوە=مؤسسة الرسالة|ساڵ=١٩٨٣|پەڕە=٢٩٣|زمان=Arabic|بەستەری نووسەر=Al-Dhahabi}}</ref> پزیشکێک بوو لە نەخۆشخانەی بەغدا کاری دەکرد لە سەردەمی خۆی،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Pormann|یەکەم١=Peter E.|سەردێڕ=Medieval Islamic Medicine|ناونیشان=https://archive.org/details/medievalislamicm0000porm_v2k1|دوایین٢=Savage-Smith|یەکەم٢=Emilie|بڵاوکەرەوە=[[Edinburgh University Press]]|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٦-٢٠٦٦-١|پەڕە=[https://archive.org/details/medievalislamicm٠٠٠٠porm_v٢k١/page/٥٤ ٥٤]}}</ref> کاری دەستنیشانکردنی حاڵەتە دەروونییەکان بوو وەکوو بیرچوونەوە،<ref name="mic">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Meri|یەکەم١=Josef W.|سەردێڕ=Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia|ناونیشان=https://archive.org/details/medievalislamicc00meri|دوایین٢=Bacharach|یەکەم٢=Jere L.|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٤١٥-٩٦٦٩١-٤|پەڕە=[https://archive.org/details/medievalislamicc٠٠meri/page/n٥٤٠ ٤٩٦]}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Islamic medicine}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Pormann|یەکەم=Peter E|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Theory and Practice in the Early Hospitals in Baghdad — Al-Kaškarī On Rabies and Melancholy|journal=Zeitschrift für Geschichte der Arabisch-Islamischen Wissenschaften|بەرگ=١٥|پەڕەکان=١٩٧–٢٤٨}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|پزیشکی|ئەفغانستان|ژیاننامە|مێژوو|ئیسلام}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٣٠]] [[پۆل:مردووانی ١٠٢٣]] [[پۆل:پزیشکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:پزیشکە عەرەبەکانی سەدەکانی ناوەڕاست]] [[پۆل:پزیشکە عێراقییەکانی سەدەکانی ناوەڕاست]] sdmibf73mmr5ja2w6u5b0df2rbv18ds 0 188320 1699976 1407931 2026-11-03T01:39:41Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1699976 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''[[کەمبۆدیا]]''' یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی [[یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠|'''ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠''']] لە تۆکیۆ .٣ وەرزشوان (٢ پیاو، ١ ژن) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان دەکەن لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە لەوانە مەلەوانی، گۆڕەپان و مەیدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Two Cambodian swimmers to compete in Tokyo 2020 – Khmer Times|ناونیشان=https://www.khmertimeskh.com/50876884/two-cambodian-swimmers-to-compete-in-tokyo-2020/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Road To {{!}} World Athletics|ناونیشان=https://www.worldathletics.org/stats-zone/road-to/7132391?eventId=10229630&qualificationType=q5|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.worldathletics.org}}</ref> لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤ی جوولای ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی جوولای ٢٠٢١ دواخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Li|یەکەم=Hongmei|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=China’s Nation and Product Branding in New York’s Times Square in the Post-Beijing Olympics Era|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.18573/jomec.200|journal=JOMEC Journal|بەرگ=٠|issue=15|پەڕەکان=١|doi=10.18573/jomec.200|issn=2049-2340}}</ref> ئەمە دەیەم بەشداربووی کەمبۆدیا بوو لە ئۆڵمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٥٦. وەرزشوانانی کەمبۆدیا لەسەرجەم بەشدارییەکانی پێشوویان لە ئۆڵمپیاد نەیانتوانیوە ھیچ مەدالیایەک بۆ ولاتەکەیان بەدەست بھێنن. لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی (١٩٦٠، ١٩٦٨ ،١٩٧٦، ١٩٩٢) بەشداری نەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Manjunath|یەکەم=H. S.|سەردێڕ=A history of the Olympic Games|ناونیشان=https://www.phnompenhpost.com/sport/history-olympic-games|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.phnompenhpost.com|زمان=en}}</ref> == یارییەبەشداربووەکان == لیستی ئەو یارییە وەرزشیانەی کە یاریزانانی [[کەمبۆدیا]] بەشدریان تێداکردووە لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ تۆکیۆ. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! width="180" |وەرزش ! width="55" |پیاو ! width="55" |ژن ! width="55" |گشتی |- | align="" |گۆڕەپان و مەیدان |١ |٠ |١ |- | align="" |مەلەوانی |١ |١ |٢ |- !Total !٢ !١ !٣ |} == گۆڕەپان و مەیدان == یەک یاریزانی کەمبۆدیا بەشداری یاری گۆرەپان و مەیدانی لە ڕاکردنی ١٠٠م کرد بەلام نەیتوانی سەرکەوتووبێت بۆ قۆناغەکانی دواتر پلەی ١١ بەدەست ھێنا. {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! rowspan="2" |وەرزشوان ! rowspan="2" |ڕووداو ! colspan="2" |Preliminaries ! colspan="2" |Round 1 ! colspan="2" |Semi-finals ! colspan="2" |Final |- style="font-size:95%" !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە |- align="center" | align="" |Pen Sokong | align="" |Men's 100 m |١١٫٠٢ |٦ | colspan="6" |Did not advance |} == مەلەوانی == ھەروەھا کەمبۆدیا بە دوو مەلەوان (١ پیاو، ١ ژن) لە جۆری ٥٠ مەتری ئازاد بەشداری کرد بەڵام نەیانتوانی بەردەوام بن لە پاڵاوانێتییەکە و دورخرانەوە. {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! rowspan="2" |وەرزشوان ! rowspan="2" |ڕووداو ! colspan="2" |Heat ! colspan="2" |Semifinal ! colspan="2" |Final |- style="font-size:95%" !کات !پلە !کات !پلە !کات !پلە |- align="center" | align="" |Puch Hem | align="" |Men's 50 m freestyle |٢٤٫٩١ |٥٢ | colspan="4" |Did not advance |- align="center" | align="" |Bunpichmorakat Kheun | align="" |Women's 50 m freestyle |٢٩٫٤٢ |٦٥ | colspan="4" |پێشنەکەوت |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش}} {{پۆلی کۆمنز|Cambodia at the 2020 Summer Olympics}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:کەمبۆدیا لە یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:کەمبۆدیا لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ]] 08fwsobgjr5urkqv5ea5m0qnuj82edw 0 188355 1700152 1407958 2026-11-03T10:39:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1700152 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''[[کەنەدا]]''' یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی '''[[یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠|ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]''' لە [[تۆکیۆ]] .٣٨٠ وەرزشوان (١٤٧ پیاو، ٢٣٣ ژن) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان دەکەن لە زۆرترین یارییەکانی ئۆڵمپیادەکە لەوانە [[مەلەوانی]]، [[گۆڕەپان و مەیدان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tokyo 2020 Olympic Games Nomination Criteria|ناونیشان=https://athletics.ca/wp-content/uploads/2019/04/2020-Olympic-Nomination-Criteria-EN.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>، [[مستانی|بۆکسینگ]]، [[جودۆ]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brandi Awad|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Six Canadians set for judo’s Olympic return to its birthplace|ناونیشان=https://olympic.ca/2021/06/30/six-canadians-set-for-judos-olympic-return-to-its-birthplace/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Team Canada - Official Olympic Team Website|زمان=en-US}}</ref> [[تێنسی سەرمێز]]، تێنسی سەرزەوی، [[تۆپی دەست]]، [[تۆپی پێ]]، باسکە، باسکەی سێ نەفەری، [[بالە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brandi Awad|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Two beach volleyball duos set to serve for Team Canada at Tokyo 2020|ناونیشان=https://olympic.ca/2021/07/05/two-beach-volleyball-duos-set-to-serve-for-team-canada-at-tokyo-2020/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Team Canada - Official Olympic Team Website|زمان=en-US}}</ref> جمناسیک، پایسکیل سوار، بەرزکردنەوە قورسایی، [[گۆڵف]]، [[زۆرانبازی]]، تیرکەوانی لەگەڵ چەند یارییەکی دیکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Athletics Canada announces Olympic marathon teams|ناونیشان=https://runningmagazine.ca/the-scene/athletics-canada-announces-olympic-marathon-teams/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Canadian Running Magazine|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brandi Awad|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Team Canada’s women’s basketball squad ready to shoot for Olympic podium|ناونیشان=https://olympic.ca/2021/06/29/team-canadas-womens-basketball-squad-ready-to-shoot-for-olympic-podium/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Team Canada - Official Olympic Team Website|زمان=en-US}}</ref> لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤ی جوولای ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی جوولای ٢٠٢١ دواخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee - Olympic News|ناونیشان=https://olympics.com/ioc/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=International Olympic Committee|زمان=en}}</ref> ئەمە بیست و حەوتەمین بەشداربووی کەنەدا بوو لە ئۆڵمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٠٠. لە ساڵی ١٩٨٠ بەشداری نەکرد لە ئۆڵمپیاد وەک پشتیوانییەک لە ئەمریکا بۆ بایکۆتی بەشداریکردن لە یارییەکانی ئۆڵمپیاد کە لەو ساڵەدا لە یەکێتی سۆڤیەتی پێشوو بەرێوەدەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=canada summer olympics|ناونیشان=https://bestvision.group/49k79h/canada-summer-olympics|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=bestvision.group|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210731194906/https://bestvision.group/49k79h/canada-summer-olympics|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێش وادەی دواخستنی یارییەکانی ئۆڵمپیادی ٢٠٢٠ لێژنەی ئۆڵمپی کەنەدی و لێژنەی پارالمپیکی کەنەدی ڕایانگەیەند کە ئەوان وەرزشوانانی ولاتەکەیان نانێرن بۆ ئەم بۆنە وەرزشییە بەمەبەستی پاراستنی گیانی وەرزشوانان و ھاولاتیانی لەو بارودۆخەی کە بەھۆی بڵاوبوونەوەی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا]] سەری ھەڵدابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Team Canada will not send athletes to Games in summer 2020 due to COVID-19 risks|ناونیشان=https://olympic.ca/press/team-canada-will-not-send-athletes-to-games-in-summer-2020-due-to-covid-19-risks/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Team Canada - Official Olympic Team Website|زمان=en-US}}</ref> دوای ئەوەی بەشێوەیەکی فەرمی ڕاگەیەندرا کە ئۆڵمپیادی ھاویینەی تۆکیۆ بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دوادەخرێت. لێژنەی ئۆڵمپی کەنەدی پشتیوانی خۆیان بۆ ئەو بڕیارە دەڕبری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Canadian Olympic Committee COVID-19 Updates|ناونیشان=https://olympic.ca/press/canadian-olympic-committee-covid-19-updates/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Team Canada - Official Olympic Team Website|زمان=en-US}}</ref> ڕۆژی ١٣ی تەممووزی ٢٠٢١ لیژنەی ئۆڵۆمپی کەنەدی بە فەرمی ٣٧٠ وەرزشوان (١٤٥ پیاو و ٢٢٥ ژن) وەک نوێنەرانی کەندا لە یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠ ڕاگەیاند<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=371 athletes to represent Team Canada at Tokyo 2020|ناونیشان=https://olympic.ca/press/371-athletes-to-represent-team-canada-at-tokyo-2020/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Team Canada - Official Olympic Team Website|زمان=en-US}}</ref> کە ئەمەش یەکێک بوو لە گەورەترین شاندی ولاتەکە لە دوای ئۆڵمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤ لە ئەمریکا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Canada taking 371 athletes to Tokyo, largest Games contingent since 1984|ناونیشان=https://www.cbc.ca/sports/olympics/summer/team-canada-taking-371-athletes-to-tokyo-largest-games-contingent-since-los-angeles-1984-1.6100533|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>کە ٤٣٩ وەرزشوانی بەشداری کردبوو. ھەروەھا زیاتر لە شاندی ولاتەکە لە ئۆلمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ی بەرازیل کە (٣١٤) وەرزشوان بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Canada to send largest Olympic team in 37 years to Tokyo|ناونیشان=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/canada-send-largest-olympic-team-37-years-tokyo-2021-07-13/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Reuters}}</ref> ھەروەھا ڕاگەیەندرا کە ١٣١ ڕاھێنەریش یاوەری تیمەکە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=371 athletes to represent Team Canada at Tokyo 2020|ناونیشان=https://olympic.ca/press/371-athletes-to-represent-team-canada-at-tokyo-2020/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Team Canada - Official Olympic Team Website|زمان=en-US}}</ref> ٢٢٧ وەرزشوانی بۆ یەکەم جار بەشداری ئۆڵمپیاد دەکەن، ھاوکات ١٣٤ وەرزشکاری بەشداری بووی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦]] بۆ جارێکی دیکە لەگەڵ وڵاتەکەیان بەشداری ئەم ئۆڵمپیادەیان کردووە. دوای ئەوەی چەند وەرزشوانێکی دیکەی کەندی توانیان سەرکەوتووبن لە بەدەست ھێنانی ئەنجامی باش بۆ گەیشتن بە یارییەکانی ئۆڵمپیاد. ئەندامانی تیمی کەندا بووە ٣٨٠ وەرزشوان (١٤٧ پیاو، ٢٣٣ ژن).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Home|ناونیشان=https://olympic.ca/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Team Canada - Official Olympic Team Website|زمان=en-US}}</ref> لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢١ یاریزانی باسکەی خانمانی کەنەدا میراندا ئایم و یاریزانی ڕەگبی کەنەدا نەیسن ھیرییاما وەک ئاڵاھەلگری کەندا لەکاتی نمایشی گەلانی بەشداربوو لە مەراسیمی کردنەوەی ئۆڵمپیادەکە ناوزەدکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Miranda Ayim, Nathan Hirayama named Canada’s flag-bearers at Tokyo Olympics opening ceremony|ناونیشان=https://www.thestar.com/sports/olympics/2021/07/19/miranda-ayim-nathan-hirayama-named-canadas-flagbearers-at-tokyo-olympics-opening-ceremony.html|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=thestar.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nichols|یەکەم=Paula|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ayim and Hirayama to be Team Canada’s Opening Ceremony flag bearers for Tokyo 2020|ناونیشان=https://olympic.ca/2021/07/19/ayim-and-hirayama-to-be-team-canadas-opening-ceremony-flag-bearers-for-tokyo-2020/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Team Canada - Official Olympic Team Website|زمان=en-US}}</ref> == مەدالییەکان == {{col-begin}} | width="78%" align="left" valign="top" | {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- ! مەدالیا ! ناو ! وەرزش ! ڕووداو ! رێکەوت |- | {{gold medal}}|| Maggie Mac Neil|| Swimming|| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics – Women's 100 metre butterfly|Women's 100 m butterfly]]|| ٢٧ی تەممووز |- | {{gold medal}}|| [[Maude Charron]]|| [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|Weightlifting]]|| [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics – Women's 64 kg|Women's 64 kg]]|| ٢٧ی تەممووز |- | {{gold medal}}|| [[Susanne Grainger]]<br />[[Kasia Gruchalla-Wesierski]]<br />[[Madison Mailey]]<br />[[Sydney Payne]]<br />[[Andrea Proske]]<br />[[Lisa Roman]]<br />[[Christine Roper]]<br />[[Avalon Wasteneys]]<br />[[Kristen Kit]]|| [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]]|| [[Rowing at the 2020 Summer Olympics – Women's eight|Women's eight]]|| ٣٠ی تەممووز |- | {{gold medal}}|| [[Andre De Grasse]]|| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]]|| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics – Men's 200 metres|Men's 200 m]]|| ٤ی ئاب |- | {{gold medal}}|| [[Damian Warner]]|| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]]|| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics – Men's decathlon|Men's decathlon]]|| ٥ی ئاب |- | {{gold medal}}|| [[Canada women's national soccer team]]<br />[[Janine Beckie]], [[Kadeisha Buchanan]], [[Gabrielle Carle]], [[Jessie Fleming]], [[Vanessa Gilles]], [[Julia Grosso]], [[Jordyn Huitema]], [[Stephanie Labbé]], [[Ashley Lawrence (soccer)|Ashley Lawrence]], [[Adriana Leon]], [[Erin McLeod]], [[Nichelle Prince]], [[Quinn (soccer)|Quinn]], [[Jayde Riviere]], [[Deanne Rose]], [[Sophie Schmidt]], [[Desiree Scott]], [[Kailen Sheridan]], [[Christine Sinclair]], [[Évelyne Viens]], [[Shelina Zadorsky]] || [[Football at the 2020 Summer Olympics|Football]]|| [[ Football at the 2020 Summer Olympics – Women's tournament |Women's tournament]]|| ٦ی ئاب |- | {{silver medal}} || [[Kayla Sanchez]]<br/>[[Maggie Mac Neil]]<br/>[[Taylor Ruck]]<br/>[[Rebecca Smith (swimmer)|Rebecca Smith]]<br/>[[Penny Oleksiak]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||[[Swimming at the 2020 Summer Olympics – Women's 4 × 100 metre freestyle relay|Women's 4 × 100 m freestyle relay]] || ٢٥ی تەممووز |- | {{silver medal}} || [[Jennifer Abel]]<br/>[[Melissa Citrini-Beaulieu]] || [[Diving at the 2020 Summer Olympics|Diving]] ||{{Nowrap|[[Diving at the 2020 Summer Olympics – Women's synchronized 3 metre springboard|Women's synchronized 3 metre springboard]]}}|| ٢٥ی تەممووز |- | {{silver medal}}|| [[Kylie Masse]]|| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]]|| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics – Women's 100 metre backstroke|Women's 100 m backstroke]]|| ٢٧ی تەممووز |- | {{silver medal}}|| [[Kylie Masse]]|| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]]|| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics – Women's 200 metre backstroke|Women's 200 m backstroke]]|| {٣١ی تەممووز |- | {{silver medal}}|| [[Laurence Vincent Lapointe]]|| [[Canoeing at the 2020 Summer Olympics|Canoeing]]|| [[Canoeing at the 2020 Summer Olympics – Women's C-1 200 metres|Women's C-1 200 metres]]|| ٤ی ئاب |- | {{silver medal}}|| [[Mohammed Ahmed (runner)|Mohammed Ahmed]]|| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics – Men's 5000 metres|Men's 5,000 m]] || ٦ی ئاب |- | {{bronze medal}}|| [[Jessica Klimkait]]|| [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]]|| [[Judo at the 2020 Summer Olympics – Women's 57 kg|Women's 57 kg]]|| ٢٦ی تەممووز |- | {{bronze medal}}|| [[Canada women's national softball team]]<br />[[Jenna Caira]], [[Emma Entzminger]], [[Larissa Franklin]], [[Jennifer Gilbert (softball)|Jennifer Gilbert]], [[Sara Groenewegen]], [[Kelsey Harshman]], [[Victoria Hayward]], [[Danielle Lawrie]], [[Janet Leung]], [[Joey Lye]], [[Erika Polidori]], [[Kaleigh Rafter]], [[Lauren Regula]], [[Jennifer Salling]], [[Natalie Wideman]]|| [[Softball at the 2020 Summer Olympics|Softball]]|| [[Softball at the 2020 Summer Olympics|Women's tournament]]|| ٢٧ی تەممووز |- | {{bronze medal}}|| [[Catherine Beauchemin-Pinard]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]]|| [[Judo at the 2020 Summer Olympics – Women's 63 kg|Women's 63 kg]]|| ٢٧ی تەممووز |- | {{bronze medal}}|| [[Penny Oleksiak]]|| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]]|| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics – Women's 200 metre freestyle|Women's 200 m freestyle]]|| ٢٨ی تەممووز |- | {{Nowrap|{{bronze medal}}}}|| [[Caileigh Filmer]]<br />[[Hillary Janssens]]|| [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]]|| [[Rowing at the 2020 Summer Olympics – Women's coxless pair|Women's coxless pair]]|| ٢٩ی تەممووز |- | {{bronze medal}} || [[Kayla Sanchez]]<br/>[[Maggie Mac Neil]]<br/>[[Kylie Masse]]<br/>[[Sydney Pickrem]]<br/>[[Taylor Ruck]]<br/>[[Penny Oleksiak]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||[[Swimming at the 2020 Summer Olympics – Women's 4 × 100 metre medley relay|Women's 4 × 100 m medley relay]] || ١ی ئاب |- | {{bronze medal}}|| [[Andre De Grasse]]|| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]]|| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics – Men's 100 metres|Men's 100 m]]|| ١ی ئاب |- | {{bronze medal}}|| [[Lauriane Genest]]|| [[Cycling at the 2020 Summer Olympics|Cycling]] || [[Cycling at the 2020 Summer Olympics – Women's Keirin|Women's Keirin]] || ٥ی ئاب |- | {{bronze medal}}|| [[Evan Dunfee]]|| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics – Men's 50 kilometres walk|Men's 50 kilometres walk]] || ٦ی ئاب |- | {{bronze medal}} || [[Jerome Blake]]<br />[[Aaron Brown (sprinter)|Aaron Brown]]<br />[[Andre De Grasse]]<br />[[Brendon Rodney]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics – Men's 4 × 100 metres relay|Men's 4 × 100 m relay]] || ٦ی ئاب |- | {{bronze medal}}|| [[Katie Vincent]]<br />[[Laurence Vincent Lapointe]]|| [[Canoeing at the 2020 Summer Olympics|Canoeing]]|| [[Canoeing at the 2020 Summer Olympics – Women's C-2 500 metres|Women's C-2 500 metres]]|| ٧ی ئاب |} | width="22%" align="left" valign="top" | {{Clear}} {| class="wikitable" style="font-size:85%" |-style="background:#efefef;" !colspan=7|'''Medals by discipline/sport''' |-align=center |'''Sport''' | bgcolor=#f7f6a8 | {{gold01}} | bgcolor=#dce5e5 | {{silver02}} | bgcolor=#ffdab9 | {{bronze03}} |'''Total''' |-align=center |[[#Athletics_(track_and_field)|Athletics]] | style="background:#F7F6A8;" |2 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |3 |'''6''' |-align=center |[[#Swimming|Swimming]] | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |3 | style="background:#FFDAB9;" |2 |'''6''' |-align=center |[[#Rowing|Rowing]] | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |1 |'''2''' |-align=center |[[#Football (soccer)|Football]] | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |0 |'''1''' |-align=center |[[#Weighlifting|Weighlifting]] | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |0 |'''1''' |-align=center |[[#Canoeing|Canoeing]] | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |1 |'''2''' |-align=center |[[#Diving|Diving]] | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |0 |'''1''' |-align=center |[[#Judo|Judo]] | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |2 |'''2''' |-align=center |[[#Cycling|Cycling]] | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |1 |'''1''' |-align=center |[[#Softball|Softball]] | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |1 |'''1''' |-align=center !'''Total''' ! style="background:gold;" |'''6''' ! style="background:silver;" |'''6''' ! style="background:#c96;" |'''11''' !'''23''' |} {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- bgcolor="#efefef" !colspan=6|Medals by date |-align=center |'''Date''' | bgcolor=#f7f6a8 | {{gold01}} | bgcolor=#dce5e5 | {{silver02}} | bgcolor=#ffdab9 | {{bronze03}} |'''Total''' |-align=center |July 25 | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |2 | style="background:#FFDAB9;" |0 |'''2''' |-align=center |July 26 | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |1 |'''2''' |-align=center |July 27 | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |2 |'''4''' |-align=center |July 28 | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |1 |'''1''' |-align=center |July 29 | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |1 |'''1''' |-align=center |July 30 | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |0 |'''1''' |-align=center |July 31 | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |0 |'''1''' |-align=center |August 1 | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |2 |'''2''' |-align=center |August 2 | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |0 |'''0''' |-align=center |August 3 | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |0 |'''0''' |-align=center |August 4 | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |0 |'''2''' |-align=center |August 5 | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |1 |'''2''' |-align=center |{{Nowrap|August 6}} | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |2 |'''4''' |-align=center |August 7 | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |0 | style="background:#FFDAB9;" |1 |'''1''' |-align=center !'''Total''' ! style="background:gold;" |'''6''' ! style="background:silver;" |'''6''' ! style="background:#c96;" |'''11''' !23 |} {{col-end}} == یارییەبەشداربووەکان == لیستی ئەو یارییە وەرزشیانەی کە یاریزانانی کەنەدا بەشدریان تێداکردووە لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ تۆکیۆ. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! width="150" |وەزرش ! width="55" |پیاو ! width="55" |ژن ! width="55" |گشتی |- | align="" |Archery |١ |١ |٢ |- | align="" |Artistic swimming | {{n/a}} |٨ |٨ |- | align="" |Athletics (track and field) |٢٤ |٣٣ |٥٧ |- | align="" |Badminton |٤ |٤ |٨ |- | align="" |Basketball |٠ |١٢ |١٢ |- | align="" |Boxing |١ |٤ |٥ |- | align="" |Canoeing |١٠ |٨ |١٨ |- | align="" |Cycling |١١ |١٣ |٢٤ |- | align="" |Diving |٤ |٦ |١٠ |- | align="" |Equestrian |٢ |٤ |٦ |- | align="" |Fencing |٥ |٥ |١٠ |- | align="" |Field hockey |١٦ |٠ |١٦ |- | align="" |Football (soccer) |٠ |٢٢ |22{{refn|group=تێبینیی|[[Quinn (footballer)|Quinn]] a member of the team, is transgender and non-binary and uses they/them/theirs pronouns. They are non-binary and are competing on the women's football team.}} |- | align="" |Golf |٢ |٢ |٤ |- | align="" |Gymnastics |١ |٦ |٧ |- | align="" |Judo |٣ |٣ |٦ |- | align="" |Karate |١ |٠ |١ |- | align="" |Rowing |٩ |٢٠ |٢٩ |- | align="" |Rugby sevens |١٣ |١٣ |٢٦ |- | align="" |Sailing |٥ |٤ |٩ |- | align="" |Shooting |٠ |١ |١ |- | align="" |Skateboarding |٣ |١ |٤ |- | align="" |Softball |{{n/a}} |١٥ |١٥ |- | align="" |Sport climbing |١ |١ |٢ |- | align="" |Swimming |١٠ |١٦ |٢٦ |- | align="" |Table tennis |٢ |١ |٣ |- | align="" |Taekwondo |٠ |٢ |٢ |- | align="" |Tennis |١ |٣ |٤ |- | align="" |Triathlon |٣ |٢ |٥ |- | align="" |Volleyball |١٢ |٤ |١٦ |- | align="" |Water polo |٠ |١٣ |١٣ |- | align="" |Weightlifting |١ |٤ |٥ |- | align="" |Wrestling |٢ |٢ |٤ |- !گشتی !١٤٧ !٢٣٣ !٣٨٠ |} == سەمای هوونەری ناو ئاو == کەندا ١٠ یاریزانی بۆ پێشبڕکێی سەمای هوونەری ناو ئاو بەشداریان کرد . لە هەردوو شێوەی دوانەی و تیم . ئەمەش دوای ئەوەی توانیان سەرکەوتووبن لە یارییەکانی پان ئەمریکای ٢٠١٩ لیمای پایتەختی پیرۆ ، بەشداریکردنیان لە ئۆڵمپیاد مسۆگەر کرد . لە ریکابەری دوانەی پلەی ٥ ، لە رکابەری تیم پلەی ٦ بەدەست هێنا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brandi Awad|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Eight artistic swimmers look to make a splash in Tokyo this summer|ناونیشان=https://olympic.ca/2021/06/02/eight-artistic-swimmers-look-to-make-a-splash-in-tokyo-this-summer/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Team Canada - Official Olympic Team Website|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brandi Awad|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Eight artistic swimmers look to make a splash in Tokyo this summer|ناونیشان=https://olympic.ca/2021/06/02/eight-artistic-swimmers-look-to-make-a-splash-in-tokyo-this-summer/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Team Canada - Official Olympic Team Website|زمان=en-US}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center" |- ! rowspan="2" |وەرزشوان ! rowspan="2" |یاری ! colspan="2" |Free routine (preliminary) ! colspan="3" |Technical routine ! colspan="3" |Free routine (final) |- style="font-size:95%" !خاڵ !پلە !خاڵ !Total (technical + free) !پلە !خاڵ !Total (technical + free) !پلە |- | align="left" |Claudia Holzner<br />Jacqueline Simoneau | align="left" |Duet |91.2333 |5 |91.4798 |182.7131 |5 '''Q''' |93.0000 |184.4798 |5 |- | align="left" |Emily Armstrong<br />Rosalie Boissonneault<br />Andrée-Anne Côté<br />Camille Fiola-Dion<br />Claudia Holzner<br />Audrey Joly<br />Halle Pratt<br />Jacqueline Simoneau | align="left" |Team |colspan=2 {{n/a}} |91.4992 |{{n/a}} |5 |92.5333 |184.0325 |6 |} == گۆرەپان و مەیدان == کەندا لە یارییەکانی گۆرەپان و مەیدان چەند ئەنجامێکی باشی بە دەست هێنا بەگشتی وەرزشوانانی زیاتر لە ٦ مەدالیایەن بەدەست هێنا لە ناویاندا دوو مەدالیای زێر لە چەند یارییەک ژمارەی پێوانەییان تۆمارکرد لە سەر ئاستی جیهان و ئاستی ئۆڵمپیاد .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nichols|یەکەم=Paula|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Team Canada to have 57 competitors in athletics at Tokyo 2020|ناونیشان=https://olympic.ca/2021/07/03/team-canada-to-have-57-competitors-in-athletics-at-tokyo-2020/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Team Canada - Official Olympic Team Website|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=100 Metres - women - senior - outdoor - 2021|ناونیشان=https://www.worldathletics.org/records/toplists/sprints/100-metres/outdoor/women/senior/2021|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.worldathletics.org}}</ref> '''گۆرەپان و مەیدان''' '''پیاوان''' {| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center" |- ! rowspan="2" |وەرزشوان ! rowspan="2" |یاری ! colspan="2" |Heats ! colspan="2" |Semifinals ! colspan="2" |Final |- style="font-size:95%" !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە |- | align="left" |Bismark Boateng | rowspan="3" align="left" |100 m |10.47 |8 | colspan="4" |Did not advance |- | align="left" |'''Andre De Grasse''' |9.91 |1 '''Q''' |9.98 |2 '''Q''' |9.89 |{{bronze03}} |- | align="left" |Gavin Smellie |10.44 |8 | colspan="4" |Did not advance |- | align="left" |Aaron Brown | rowspan="3" align="left" |200 m |20.38 |1 '''Q''' |19.99 |1 '''Q''' |20.20 |6 |- | align="left" |'''Andre De Grasse''' |20.56 |3 '''Q''' |19.73 |1 '''Q''' |19.62 |{{gold01}} |- | align="left" |Brendon Rodney |20.60 |6 | colspan="4" |Did not advance |- | align="left" |Marco Arop | rowspan="2" align="left" |800 m |1:45.26 |1 '''Q''' |1:44.90 |7 | colspan="2" |Did not advance |- | align="left" |Brandon McBride |1:46.32 |6 | colspan="4" |Did not advance |- | align="left" |'''Mohammed Ahmed''' | rowspan="3" align="left" |5000 m |13:38.96 |2 '''Q''' |colspan=2 rowspan=3 {{n/a}} |12:58.61 |{{Silver02}} |- | align="left" |Lucas Bruchet |13:44.08 |13 | colspan="2" |Did not advance |- | align="left" |Justyn Knight |13:30.22 |3 '''Q''' |13:04.38 |7 |- | align="left" |Mohammed Ahmed | align="left" |10,000 m |colspan=4 {{n/a}} |27:47.76 |6 |- | align="left" |[[John Gay (runner)|John Gay]] | rowspan="2" align="left" |3000 m steeplechase |8:16.99 |6 '''q''' |colspan=2 rowspan=2 {{n/a}} |8:35.41 |15 |- | align="left" |Matthew Hughes |8:13.56 |4 '''q''' |8:16.03 |6 |- | align="left" |'''Jerome Blake<br />Aaron Brown<br />Andre De Grasse<br />Brendon Rodney''' | align="left" |4 × 100 m relay |37.92 |2 '''Q''' |colspan=2 {{n/a}} |37.70 |{{Bronze03}} |- | align="left" |Trevor Hofbauer | rowspan="3" align="left" |Marathon |colspan=4 rowspan=3 {{n/a}} | | |- | align="left" |Cameron Levins | | |- | align="left" |Ben Preisner | | |- | align="left" |Mathieu Bilodeau | rowspan="2" align="left" |50 km walk |colspan=4 rowspan=2 {{n/a}} |4:20:36 |45 |- | align="left" |'''Evan Dunfee''' |3:50:59 |{{bronze03}} |} '''خانمان''' {| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center" |- ! rowspan="2" |وەرزشوان ! rowspan="2" |یاری ! colspan="2" |Heats ! colspan="2" |Semifinals ! colspan="2" |Final |- style="font-size:95%" !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە |- | align="" |Khamica Bingham | align="left" |100 m |11.21 |4 '''q''' |11.22 |5 | colspan="2" |Did not advance |- | rowspan="2" align="left" |Crystal Emmanuel | align="left" |100 m |11.18 |3 '''Q''' |11.21 |6 | colspan="2" |Did not advance |- | align="left" |[[Athletics at the 2020 Summer Olympics – Women's 200 metres|200 m]] |22.74 |1 '''Q''' |23.05 |6 | colspan="2" |Did not advance |- | align="" |Kyra Constantine | rowspan="2" align="left" |400 m |51.69 |5 '''q''' |51.22 |5 | colspan="2" | Did not advance |- | align="" |Natassha McDonald |53.54 |7 | colspan="4" |Did not advance |- | align="" |Melissa Bishop-Nriagu | rowspan="3" align="left" |800 m |2:02.11 |4 | colspan="4" |Did not advance |- | align="" |Lindsey Butterworth |2:02.45 |5 | colspan="4" |Did not advance |- | align="" |Madeleine Kelly |2:02.39 |5 | colspan="4" |Did not advance |- | align="" |Gabriela DeBues-Stafford | rowspan="3" align="left" |1500 m |4:03.70 |1 '''Q''' |3:58.28 |3 '''Q''' |3:58.93 |5 |- | align="" |Natalia Hawthorn |4:08.04 |10 | colspan="4" |Did not advance |- | align="" |Lucia Stafford |4:03.52 |7 '''q''' |4:02.12 |6 | colspan="2" |Did not advance |- | align="" |Andrea Seccafien | rowspan="3" align="left" |5000 m |14:59.55 |10 '''q''' |colspan=2 rowspan=3 {{n/a}} |15:12.09 |15 |- | align="left" |Julie-Anne Staehli |15:33.39 |17 | colspan="2" |Did not advance |- | align="" |Kate Van Buskirk |15:14.96 |14 | colspan="2" |Did not advance |- | align="" |Andrea Seccafien | align="left" |[[Athletics at the 2020 Summer Olympics – Women's 10,000 metres|10,000 m]] |colspan=4 {{n/a}} |31:36.36 |14 |- | align="" |Noelle Montcalm | rowspan="2" align="left" |400 m hurdles |55.85 |6 | colspan="4" |Did not advance |- | align="left" |Sage Watson |55.54 |4 '''Q''' |55.51 |5 | colspan="2" |Did not advance |- | align="" |Alycia Butterworth | rowspan="3" align="left" |3000 m steeplechase |9:34.25 |10 |colspan=2 rowspan=3 {{n/a}} | colspan="2" |Did not advance |- | align="left" |Geneviève Lalonde |9:22.64 |4 '''q''' |9:22.40 |11 |- | align="" |Regan Yee |9:41.14 |8 | colspan="2" |Did not advance |- | align="left" |Alicia Brown<br />Kyra Constantine<br />Madeline Price<br />Sage Watson | align="left" |4 × 400 m relay |3:24.05 |5 '''q''' |colspan=2 {{n/a}} |3:21.84 |4 |- | align="" |Malindi Elmore | rowspan="3" align="left" |Marathon |colspan=4 rowspan=3 {{n/a}} |2:30:59 |9 |- | align="" |Dayna Pidhoresky |3:03:10 |73 |- | align="left" |Natasha Wodak |2:31:41 |13 |} '''یارییەکانی دیکە ''' '''پیاوان''' {| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center" |- ! rowspan="2" |وەرزشوان ! rowspan="2" |یاری ! colspan="2" |Qualification ! colspan="2" |Final |- style="font-size:95%" !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە |- | align="" |Django Lovett | rowspan="2" align="left" |High jump |2.28 |1 '''Q''' |2.30 |8 |- | align="left" |Michael Mason |2.25 |14 | colspan="2" |Did not advance |- | align="" |Tim Nedow | align="" |Shot put |19.42 |16 | colspan="2" | Did not advance |} '''خانمان''' {|class=wikitable style=font-size:90%;text-align:center |- !rowspan=2|وەرزشوان !rowspan=2|یاری !colspan=2|Qualification !colspan=2|Final |-style=font-size:95% !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە |- |align=|Christabel Nettey |align=|Long jump |6.29 |22 | colspan="2" |Did not advance |- |align=|Annika Newell |align=left rowspan=2|Pole vault |4.55 |=1 '''q''' |colspan=2|{{abbr|NM|No mark}} |- |align=|Alysha Newman |colspan="2" |{{abbr|NM|No mark}} |colspan="2" |Did not advance |- |align=|Brittany Crew |align=rowspan=2|Shot put |colspan="2" |{{abbr|NM|No mark}} |colspan="2" |Did not advance |- |align=|Sarah Mitton |16.62 |27 | colspan="2" |Did not advance |- |align=|Elizabeth Gleadle |align=|Javelin throw |58.19 |23 | colspan="2" |Did not advance |- |align=|Camryn Rogers |align=rowspan=2|Hammer throw |73.97 |2 '''Q''' |74.35 |5 |- |align=|Jillian Weir |68.68 |11 |colspan=2| Did not advance |} '''هاوێشتنی رەم''' {|class=wikitable style=font-size:90%;text-align:center !وەرزشوان !یاری !100 m !{{Tooltip|LJ|Long jump }} !{{Tooltip|SP|Shot put}} !{{Tooltip|HJ|High jump }} !400 m !{{Tooltip|110H|110 m hurdles}} !{{Tooltip|DT|Discus throw}} !{{Tooltip|PV|Pole vault}} !{{Tooltip|JT|Javelin throw}} !1500 m !Total !Rank |- |rowspan=2 align=|Pierce LePage !style=font-size:95%|ئەنجام |10.43 |7.65 |15.31 |1.99 |46.92 |14.39 |47.14 |5.00 |57.24 |4:31.85 |rowspan=2|8604 |rowspan=2|5 |- !style=font-size:95%|خاڵ |992 |972 |809 |794 |962 |925 |811 |910 |696 |733 |- |rowspan=2 align=|Damian Warner !style=font-size:95%|ئەنجام |10.12 '''WDB''' |8.24 '''ODB''' |14.80 |2.02 |47.48 |13.46 '''ODB''' |48.67 |4.90 '''=''' |63.44 |4:31.08 |rowspan=2|9018 |rowspan=2|{{gold01}} |- !style=font-size:95%|خاڵ |1066 |1123 |777 |822 |934 |1045 |843 |880 |790 |738 |} ;Combined events – Women's heptathlon {|class=wikitable style=font-size:90%;text-align:center !وەرزشوان !یاری !{{Tooltip|100H|100 m hurdles}} !{{Tooltip|HJ|High jump }} !{{Tooltip|SP|Shot put}} ! 200 m !{{Tooltip|LJ|Long jump}} !{{Tooltip|JT|Javelin throw}} ! 800 m !Total !Rank |- |rowspan=2 align=left|Georgia Ellenwood !style=font-size:95%|ئەنجام |13.47 |1.83 |12.39 |24.51 |5.86 |63.44 |2:19.21 |rowspan=2|6077 |rowspan=2|20 |- !style=font-size:95%|خاڵ |1055 |1016 |687 |932 |807 |790 |834 |} == تێبینییەکان == {{سەرچاوەکان|گرووپ=تێبینیی}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش}} {{پۆلی کۆمنز|Canada at the 2020 Summer Olympics}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:کەنەدا لە یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:کەنەدا لە ئۆڵمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ]] [[پۆل:٢٠٢١ لە وەرزشی کەنەدا]] 9tovogcaqddvgbtj17nj9pi3afd47xt 0 189067 1699898 1673317 2026-11-02T22:34:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1699898 wikitext text/x-wiki {{کەمبەستەر|date=ئاب ٢٠٢١}} '''کەشتیی خۆفۆ''' یەکێکە لە کەشتیی و [[بەلەمەکانی خۆر]] کە لەلایەن میسرییە کۆنەکانەوە دروست کراوە لە ٢٥٠٠ پ. ز لەسەردەمی پاشایەتی میسری کۆن پاشا خۆفۆ لە بناری قوچەکی خۆفۆ لە ناوچەی جیزە ھەڵگیرابوو. دیارە بەشێک بووە لەو کەلوپەلە گەورە بەرفراوانانەی کە لە ژیانی کۆندا بەنیازی گەشتکردنی ڕوح بەکارھاتووە. لەکاتی دۆزینەوەی ھیچ تەرمێکی مۆمیاکراوی لەسەر نەبوو.<ref>http://www.gizapyramids.org/static/pdf%20library/jenkins_boat.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908090337/http://www.gizapyramids.org/static/pdf%20library/jenkins_boat.pdf |date= ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ }}</ref> کەشتیی خۆفۆ یەکێکە لە کەشتییە ھەرە کۆن و گەورەکانی فیرعەونییەکان کە بە باشترین شێوە ماوەتەوە و پاڕێزراوە درێژییەکەی ٤٣٫٤ مەتر (١٤٢ پێ) و پانییەکەی ٥٫٩ مەتر (١٩ پێ)ە. ئەم کەشتییە کۆنە سامانێکی مێژووی مرۆڤایەتییە و بە «شاکاری دارکاری» پێناسەکراوە، دەکرێت لە ڕۆژگاری ئەمڕۆماندا گەشتی دەریایی پێ ئەنجام بدەین ھەرچەندە بۆ گەشتکردنی ڕاستی دیزاین نەکراوە بەڵام تا ئێستاش خاوەن پتەوییەکی سەرنج ڕاکێشە.<ref>https://succeed.net/</ref> کەشتییەکە لە مۆزەخانەی بەلەمە خۆرییەکانی جیزا پارێزراوە، بەڵام لە مانگی ئابی ٢٠٢١ دا گوازرایەوە بۆ مۆزەخانەی گەورەی میسر.<ref>https://egymonuments.gov.eg/news/a-team-from-the-grand-egyptian-museum-succeeded-in-the-first-trial-run-conducted-to-test-the-vehicles-that-will-be-used-in-the-transferring-the-first-khufu-solar-boat-from-its-current-location/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210806142601/https://egymonuments.gov.eg/news/a-team-from-the-grand-egyptian-museum-succeeded-in-the-first-trial-run-conducted-to-test-the-vehicles-that-will-be-used-in-the-transferring-the-first-khufu-solar-boat-from-its-current-location/ |date= ٦ی ئابی ٢٠٢١ }}</ref> == مێژوو == === دروستکردن === مێژوو و کاری کەشتییەکە بە وردی نەناسراوە. لەو جۆرەیە کە بە «بەلەمی خۆر» ناسراوە، کەکەشتییەکی نەریتییە بۆ ھەڵگرتنی پاشای نەمر لەگەڵ خودای خۆر لە ئاسماندا. لەگەڵ ئەوەشدا ھەڵگری چەند نیشانەیەکی بەکارھێنانی لە ئاودا ھەیە و دەکرێت کەشتییەکە یان " کاشینک " ێکی گاڵتەجاڕانە بووبێت کە لە ممفیسەوە تا جیزە لاشەی پاشا ھەڵبگرن، یان ڕەنگە تەنانەت خودی خۆی خۆفۆ وەک " کەشتی حەج " بەکاری ھێنابێت بۆ سەردانی شوێنە پیرۆزەکان و پاشان بڕیاری داوە لەگەڵ خۆی بنێژرێت تاوەکو لە ژیانی دوای مردن بەکاری بھێنیتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=In pictures: Egypt pharaoh's 'solar boat' moved to Giza museum|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/in-pictures-58088867|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}</ref> === دۆزینەوە === کەشتییەکە یەکێک بوو لەو دووانەی کە لە ساڵی ١٩٥٤ لەلایەن کەمالی مەلەخەوە دۆزرایەوە، کە تێکنەچو بوو، چونکە لە چاڵێکی دیواربەندی بەردینی بەھێز ھەڵگیرابوو لە بناری قوچەکی خۆفۆ، کەشتییەکە لە تەختەی داری کاژ (داری ئەرزی لوبنان) دروست کرابوو ژێرەکەی لە تەختەی ڕاست و پان دروست کراوە بە گەڵا و گیای ھەفلەح داپۆشراوبوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Saudi Aramco World: The Smell of Time|ناونیشان=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198001/the.smell.of.time.htm|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120507175242/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198001/the.smell.of.time.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆی گشتی پارچەکانی ھەزار و ٢٢٤ پارچە تەختەبوو ھیچ ژوورێکی نەبوو زۆر بە زانستیانە لە کەناڵێکی ئاوی ئامادەکراو بۆ نیل دامەزرابوو، دۆزینەوەی ئەم کەشتییە بە یەکێک لە دۆزینەوە ھەرە مەزن پڕ بایەخەکانی میسری کۆن دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.foxnews.com/scitech/2011/06/23/egypt-excavates-4500-year-old-pharaohs-boat/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110626161813/http://www.foxnews.com/scitech/2011/06/23/egypt-excavates-4500-year-old-pharaohs-boat/ |url-status=dead}}</ref> === پێکبەستنەوە === چەندین ساڵی خایاند تا توانرا پارچەکانی پێک ببەسترێتەوە. چونکە کە دۆزرایەوە ھیچ شارەزایەکی ئەوتۆ لەبارەی چۆنییەتی دروستکردنی بەلەمی میسری کۆن بەردەست نەبوو، بۆیە دەستەی گەنجینەی شوێنەوارەکانی میسر پێویستی بە لێکۆڵینەوە و توێژینەوەی زیاتر ھەبوو، بۆ ئەم مەبەستە ئەحمەد یوسف مستەفا و دەستەکەی ھەڵسان بە لێکۆڵینەوەیەکی مەیدانی لەبارەی تەکنیک و چۆنییەتی دروستکردنی بەلەم لە میسری کۆن و نوێدا لەگەڵ سەردانیکردنی ئەو بەلەمسازانەی میسر کە بەشێوەی کۆن بەلەم دروست دەکەن لە ھەریەکە لە تیبس و ئەسکەندەرییە و باشووری میسر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=65th Anniversary of the Khufu Ship Discovery|ناونیشان=https://www.google.com/doodles/65th-anniversary-of-the-khufu-ship-discovery|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.google.com|زمان=en}}</ref> دوای بەراوردکردنی دەستی کاری کۆنی میسری و ئەو نەخش و ڕێنماییانەی بە نووسینی ھیرۆگلیفی لەسەر تاشە بەردەکان نەخشێنرابوون گەیشتنە بندەکی چۆنییەتی پێک بەستنەوەی کەشتییەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Egypt|ناونیشان=https://stories.wgbh.org/explore-ancient-egypt/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=stories.wgbh.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210921050800/https://stories.wgbh.org/explore-ancient-egypt/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === نیشاندان === کەشتییەکەی خۆفۆ لە ساڵی ١٩٨٢ ەوە لە مۆزەخانەیەکی تایبەت کە لە بناری قوچەکی جیزە دروستکرابوو نمایش دەکرا، کە ئاسانکارییەکی بچووکی مۆدێرن بوو شان بە شانی قوچەکی گەورەی خۆفۆ، نھۆمی یەکەمی مۆزەخانەکە لە ڕێگەی بینراو و وێنە و نووسینەوە سەردانیکەر دەباتە سەر پرۆسەی ھەڵکۆڵین و گەڕاندنەوەی بەلەمەکە. ئەو چاڵەی کە بەلەمەکەی لێ دۆزرایەوە لە نھۆمی زەوی مۆزەخانەکەدا بەلەمەکە دانراوە بۆ بینین، پێویستە میوانەکان لەسەر قادرمەیەک سەربکەون کە بەرەو نھۆمی دووەم دەگەڕێتەوە. نھۆمی یەکەمی پەنجەرەی گەورەی ھەیە بۆ ڕەتبوونی تیشکی خۆر و بینینی بەلەمەکە بە ڕوونی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Did Pharaohs Get Seasick?: Khufu Boat Museum: Giza – MuseumChick|ناونیشان=http://www.museumchick.com/museum-chick/2010/03/khufu-boat-museum-giza-egypt-felucca.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100414182401/http://www.museumchick.com/museum-chick/2010/03/khufu-boat-museum-giza-egypt-felucca.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە مانگی ئابی ٢٠٢١ کەشتییەکە گوازرایەوە بۆ مۆزەخانەی گەورەی میسر. == پێشانگا == <gallery mode="packed" heights="150"> پەڕگە:Barque solaire-Decouverte3.jpg|Picture of the discovery location of the solar boat pit covered by stones inside the solar barge museum پەڕگە:Barque solaire-Decouverte2.jpg|Solar bark of Cheops; condition when discovered پەڕگە:Cordes-originales-barque-khéops.jpg|گوریسێکی ڕەسەن کە لەگەڵ بەلەمەکانی خۆر دۆزراونەتەوە. پەڕگە:GizaBoatPit.jpg|Solar boat pit, [[Giza Plateau]], Egypt پەڕگە:Kheops-boat-pit.JPG|One of the boat pits on the east side of the Great Pyramid پەڕگە:Солнечная ладья.jpg|Khufu ship in the [[Giza Solar boat museum]] </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|میسر|مێژوو|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Khufu ship}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} 0o0cx0w4m2xqlehqs7rj7rfafdy33h4 0 189576 1699585 1404926 2026-11-02T14:53:02Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699585 wikitext text/x-wiki {{وەرگێڕانی دەقاودەق}} [[File:Newgrounds2018logo.png|thumb|لۆگۆی وێبسایتی ئێستا، لە ساڵی ٢٠١٨ەوە بەکارهاتووە]] '''نیوگراوندس''' ({{بە ئینگلیزی|Newgrounds}}) ماڵپەڕ و کۆمپانیایەکی ڕابواردنە کە لە ساڵی ١٩٩٥ لەلایەن [[تۆمفۆڵپ]] دامەزراوە. ناوەڕۆکێکی بەرهەمهێنراوی بەکارهێنەری وەک یاریەکان، فیلمەکان، دەنگ و پێکهاتەی کاری هونەری لە چوار بابەتی وێبسایتی هاوبەشدا میوانداری دەکات. هەروەها دەنگدانی سەردانکەر و پلەبەندی [[ملکەچی بەکارهێنەر]] دابین دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Buckelew|یەکەم=Sean|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٥|سەردێڕ=Newgrounds: Everything by Everyone|ناونیشان=https://medium.com/@SeanBuckelew/newgrounds-64831b97a5a8|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Medium|زمان=en}}</ref> فۆڵپ ناوەرۆکی ناو ماڵ بەرهەم دەهێنێت لە بارەگا و ئۆفیسەکان لە [[گلێنساید]], [[پێنسیلڤانیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cheltenham Township Business Directory|ناونیشان=https://cheltenham.municipalcms.com/default.aspx|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=cheltenham.municipalcms.com}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{stub}} {{پۆلی کۆمنز|Newgrounds}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ئینتەرنێت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن}} [[پۆل:وێبگە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کلتووری گەمژە]] [[پۆل:ماڵپەڕەکان سەبارەت بە ئەنیمەیشن]] e21btyllja033q49dxxwirp3eh51jf9 1 190150 1699498 1330297 2026-11-02T12:23:17Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1699498 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=826676 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190505005415/https://www.crunchyroll.com/animeawards/winners/index.html بۆ https://www.crunchyroll.com/animeawards/winners/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٣٠، ٢٣ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844739 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190505005415/https://www.crunchyroll.com/animeawards/winners/index.html بۆ https://www.crunchyroll.com/animeawards/winners/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171214143636/http://violet-evergarden.jp/onair/ بۆ http://violet-evergarden.jp/onair/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:١٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=996095 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171214143636/http://violet-evergarden.jp/onair/ بۆ http://violet-evergarden.jp/onair/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٠٢، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1330296 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://violet-evergarden.jp/onair/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190212142316/http://violet-evergarden.jp/bddvd/ بۆ http://violet-evergarden.jp/bddvd/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٣٣، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڤایۆڵێت ئێڤەگاردن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1699497 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181206233323/http://www.kyotoanimation.co.jp/kyoani_award/5th/ بۆ http://www.kyotoanimation.co.jp/kyoani_award/5th زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٢٣، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ml2y8b4jei3nah71s8ovc7n7xyymva2 0 191958 1699435 1699389 2026-11-02T12:03:37Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699435 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''چیای لوبنان''' (بە عەرەبی:جبل_لبنان)(سریانی: ܛܘܪ ܠܒܢܢ)زنجیرەیەکی چیاییە لە لوبنان. بە تێکڕایی سەرووی ٢٥٠٠ م بەرزە، کە لووتکەکەی ٣٬٠٠٨ م بەرزە. == جوگرافیا == زنجیرەچیای لوبنان درێژ دەبێتەوە بە درێژایی ھەموو وڵات بۆ نزیکەی ١٧٠ کیلۆمەتر، ھاوتەریب لەگەڵ کەناری ناوەڕاست. بەرزترین لووتکەیان قورنەتە کە ٣٠٨٨ م بەرزە، زنجیرەکە بڕێکی بەرچاو لە بارانبارین بەخۆوەدەبینێت، ھەروەھا بەفر بە تێکڕایی نزیکەی ٤مەتر دەبارێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lawson|یەکەم=Edward H.|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Encyclopedia_of_Human_Rights.html?id=J-SrdFtSuDUC|سەردێڕ=Encyclopedia of Human Rights|دوایین٢=Bertucci|یەکەم٢=Mary Lou|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٣٢-٣٦٢-٤|زمان=en}}</ref> لوبنان لە مێژوودا بە چیاکان پێناسە کراوە، کە پاراستنی بۆ دانیشتووانی ناوچەکە دابین کردووە لە لوبنان گۆڕانکاری لە دیمەنەکان کەمتر پەیوەندی بە جوگرافییەوە ھەیە لە بەرزایییەکان. کێوەکان بە دارستانی بەڕوو و کەوان ناسراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=An Interview with Cheikh Malek el-Khazen|ناونیشان=https://catholicanalysis.org/2014/07/28/an-interview-with-cheikh-malek-el-khazen/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref> دوایین باخچەی گەشەی کۆنی سیدرە بەناوبانگەکەی لوبنان (سیدرۆس لیبانی ڤار لیبانی) لە بەرزاییەکانی چیای لوبنانە، لە سیدارەکانی کەلەپووری جیھانی خوایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=LES KHAZEN CONSULS DE FRANCE|ناونیشان=https://khazen.org/index.php?option=com_content&view=article&id=18&catid=70:de-khazen-overview&Itemid=181|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=khazen.org}}</ref> == ئەمانەش ببینە == {{واڵا}} == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|لوبنان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|چیاکان|سووریا}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Lebanon}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{چیاکان-کۆلکە}} {{لوبنان-کۆلکە}} [[پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان]] [[پۆل:مێژووی لوبنان]] [[پۆل:زنجیرەچیاکانی ئاسیا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] cm334n8wqo753m3ixnp0zyu2sqis12v 0 193196 1699693 1699196 2026-11-02T17:02:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Kinai}} 1699693 wikitext text/x-wiki [[File:Gokishichido.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gokishichido.svg|وێنۆک|کینای بریتیە لە شوێنە پرتەقاڵیەکە]] '''کینای''' (畿内 ناوچەی پایتەخت) کینای ناوێکی مێژووییە بۆ پارێزگاکانی دەورووبەری پارێزگاکانی [[نارا، نارا|نارا]] و [[ھێیان-کیۆ]].<ref name="kinai">[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). "''Kinai''" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 521|page=521}}.</ref> پێنج پارێزگاکە پێیان ئەوترا گۆ-کینای لە دوای ١٧٦٠<ref name="gokishichido2">Nussbaum, "''Gokishichidō''" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|at p. 255|page=255}}.</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١}} <references /> [[:en:Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]] and Käthe Roth. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&client=firefox-a ''Japan encyclopedia.''] Cambridge: [[:en:Harvard_University_Press|Harvard University Press]]. {{ISBN|978-0-674-01753-5}}; [http://www.worldcat.org/oclc/58053128?referer=di&ht=edition OCLC 58053128] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Japan Old Province}}{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Kinai}} [[پۆل:ناوچەکانی ژاپۆن]] [[پۆل:بەشی پێداچوونەوە]] 54jcqxznar9euarr742yidvqjdywb90 0 204139 1699975 1648569 2026-11-03T01:39:31Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699975 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەماڵاوای مامەساڵە | ناوی_فەرمی = کمال ابادمحمدصالە - Kamalawai Mamasala | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.54323|frame-long=47.78118|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی تەرواڵ|تەرواڵ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری لەک|لەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٦٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەماڵاوای مامەساڵە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری لەک]]، [[ناوچەی تەرواڵ]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''کەماڵاوای مامەساڵە''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[مامەساڵە]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[چیراغاوا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەحماوای باش]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حوسێناوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠)کەس و (٠)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] * [[گوندەواری لەک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] gpkmbv0pmuyteqr6uf2p6hafeanil03 0 204166 1699974 1648570 2026-11-03T01:39:21Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699974 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەماڵاوا | ناوی_فەرمی = کمال‌آباد - Kamālābād | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = پەڕگە:کمال آباد.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کەماڵاوا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.25156|frame-long=47.64702|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی تەرواڵ|تەرواڵ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری ئەلوزاغاج|ئەلوزاغاج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٨٣٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٤ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەماڵاوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری ئەلوزاغاج]]، [[ناوچەی تەرواڵ]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''کەماڵاوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[چواریا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شەھابیە]] و [[ئانگوان]] * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شێخ تەقە]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەلوزاغاج]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٧٤)کەس و (٥٦)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] * [[گوندەواری ئەلوزاغاج]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] qy9cfq3f15b7faxs5s6el6ya4a02osy 0 204173 1699760 1648605 2026-11-02T19:35:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699760 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەریماوای عەلی وێردی | ناوی_فەرمی = کریم‌آباد علی وردی - Karimabad-e Ali Verdi | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.36282|frame-long=47.61798|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی تەرواڵ|تەرواڵ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری ئەلوزاغاج|ئەلوزاغاج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٣٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەریماوای عەلی وێردی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری ئەلوزاغاج]]، [[ناوچەی تەرواڵ]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''کەریماوای عەلی وێردی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عەلیاوای ئەلوزاغاج]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کانی چای، قوروە|کانی چای]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شوراوحاجی]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ناسراوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٠٣)کەس و (٦٣)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] * [[گوندەواری ئەلوزاغاج]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 0i1cn3sbpkg47yjjxcia9fczby67x8k 0 204454 1700002 1648564 2026-11-03T04:36:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700002 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەمەرە | ناوی_فەرمی = کمرە - Kamareh | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.11706|frame-long=47.98635|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی چەرداوڕۆ|چەرداوڕۆ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا|چەرداوڕۆی ڕۆژاوا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٨٠٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|گەڕووسی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەمەرە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا]]، [[ناوچەی چەرداوڕۆ]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''کەمەرە''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[شارەدێ]]ی [[دڵوەران]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نازماوا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[زەنگاوا، چەرداوڕۆ|زەنگاوا]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەنگیناوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٨٢)کەس و (٢٣)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی باشووری|گەڕووسی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١ی شوباتی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] * [[گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] oz7kjrryusmntqxk80bkos6uft4xedg 0 209382 1699768 1536651 2026-11-02T19:36:21Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1699768 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Peanut butter glass 3.jpg|وێنۆک|کەرەی پاقلەیەک لە گۆزەیەکدا]]'''کەرەی پاقلە''' ({{بە ئینگلیزی|Peanut Butter}}) جۆرێکە لە ھەویری شێدار کە لە پاقلەی برژاوی تێکشکاو دروست دەکرێت. دوو جۆر کەرەی پاقلەمەنی ھەیە: یەکەم کرەنچی: کەرەی زەنجەفیل و نەرم، کەرەی کرێمی: دەتوانرێت بخورێت بۆ نموونە لەسەر نان. مارسیلوس گیلمۆر ئیدسۆن داھێنەری ڕاستەقینە بوو، نەک جۆرج واشنتۆن کارڤەر. ٢٤ی کانوونی دووەم ڕۆژی نیشتیمانیی کەرەی پاقلەیە.<ref>[http://www.statesymbolsusa.org/National_Symbols/American_Hollidays.html American Holidays: Food] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111217022213/http://www.statesymbolsusa.org/National_Symbols/American_Hollidays.html |date=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ }}</ref> == تەندروستی == کەرەی پاقلەمەنی و پاقلەمەنییەکان مرۆڤ لە [[کۆئەندامی سووڕان|نەخۆشی دڵ]] دەپارێزێن. پاقلەمەنییەکان، [[پڕۆتین]] و [[ڤیتامین ئی]] و [[مەگنیزیۆم|مەگنیسیۆم]] و فایبەری خۆراک و ئارجینینی زۆر تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WH Foods|ناونیشان=http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=foodspice&dbid=101|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100208232442/http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=foodspice&dbid=101|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}</ref> لەگەڵ ئەوەشدا ھەندێک کەس کە [[ھەستۆکی|ھەستیارییان]] بە پاقلە ھەیە دەکرێت تووشی شۆک یان ھەستیاری ببێت لە خواردنی یان بۆنکردنی، ئەمەش وای کردووە ھەندێک لە قوتابخانەکان بڕیار بدەن کە نەھێڵن قوتابییەکان لە قوتابخانەکانیان پاقلە بخۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9D0CEEDB1539F934A1575AC0A96E958260|سەردێڕ=Dear Mr. Carver. This Is a Cease and Desist Order.|نووسەر=James Barron|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=New York Times}}</ref> ھەندێک زەیت لە ناو پاقلەمەنییەکان بۆ ئەوەی ئاسانتر بڵاو ببێتەوە و مرۆڤ تووشی نەخۆشی دڵ دەکات. پاقلەمەنییش دەتوانێت سالمۆنێلا ھەڵبگرێت و بەھۆیەوە خەڵک نەخۆش بخات. == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|خۆراک|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|Peanut butter}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:داھێنانە کەنەدییەکان]] [[پۆل:پێکھاتەکانی خۆراک]] 20ltk4s6q87wlvjouax0cbbql6mg0mw 0 211003 1699757 1648608 2026-11-02T19:34:31Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699757 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەریم کەندی | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.23275|frame-long=47.67123|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی کوڕانی|کوڕانی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری کوڕانی|کوڕانی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٦٥٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[نەتەوە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = [[ئازەرییەکان|ئازەری]] <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەریم کەندی''' ({{بە فارسی| کریم‌کندی}}، {{بە ئینگلیزی| Karim Kandi}}) گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری کوڕانی]]، [[ناوچەی کوڕانی]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''کەریم کەندی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نوشاد]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەحمەداباد]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خەلیفە قشڵاق]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[داداش کەندی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٣)کەس و (٧)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[ئازەرییەکان]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] j06h4bobz0s6zzbq1h4hn1f58nowgk9 0 211052 1699910 1451115 2026-11-02T22:36:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1699910 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''کەعبی کوڕی لوئەی''' (٣٠٥–٣٩٥) [[کونیە|کونیەکەی]] ئەبوو ھەسیس، باپیری حەوتەمی [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] بووە، سەرکردە و گەورەی ھۆزی کینانە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فصل: کعب بن لؤی{{!}}نداء الإیمان|ناونیشان=http://www.al-eman.com/الکتب/البدایة%20والنھایة%20**/کعب%20بن%20لؤی/i111%26d74045%26c%26p1|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.al-eman.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200716033733/http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9%20%2A%2A/%D9%83%D8%B9%D8%A8%20%D8%A8%D9%86%20%D9%84%D8%A4%D9%8A/i111%26d74045%26c%26p1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/33392/1223|سەردێڕ=ص47 - كتاب مرآة الزمان في تواريخ الأعيان - ذكر إرضاع حليمة إياه ﷺ - المكتبة الشاملة|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ویب - البدایة والنھایة - شیء من الحوادث فی زمن الفترة - ذکر کعب بن لؤی- الجزء رقم3|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&ID=175&bk_no=59&idfrom=151&idto=151|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{باب و باپیرانی محەممەد}} {{تووڵی دەروازە|محەممەد|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:ڕەچەڵەکی محەممەد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٣٠٥]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٤ەم]] hbduel6wecdofq8odyz3c07fidg9pmh 0 211988 1699944 1648581 2026-11-03T01:34:21Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699944 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.27656|frame-long=47.40219|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی کوڕانی|کوڕانی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری تەغامین|تەغامین]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٤٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[نەتەوە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = [[ئازەرییەکان|ئازەری]] <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلەزان''' ({{بە فارسی|'''کلەزان'''}}، {{بە ئینگلیزی|'''Kolehzan'''}}) گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری تەغامین]]، [[ناوچەی کوڕانی]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''کەلەزان''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خانکەندی]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئاوباریک، بیجاڕ|ئاوباریک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەمبەرجە]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئاڵی سوور]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٧٣)کەس و (٢٣)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[ئازەرییەکان]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] q55pdlu9axnis151wald44pzjixss2q 0 212526 1699514 1346834 2026-11-02T12:42:56Z Épine 19745 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1382750672|IMessage]]» 1699514 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئایمەسج''' خزمەتگوزارییەکی [[نامەنادرنی خێرا|نامە ناردنی خێرایە]] کە لەلایەن [[ئەپڵ|کۆمپانیای ئەپڵەوە]] پەرەی پێدراوە و لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ بەردەست کراوە. ئایمەسج تەنیا لەسەر پلاتفۆرمەکانی [[ئای ئۆ ئێس]]، [[ئایپاد ئۆ ئێس]]، [[مەک ئۆئێس|ماک ئۆ ئێس]]، [[واچ ئۆ ئێس]]، و ڤیژن ئۆ ئێسی ئەپڵ کاردەکات. ئایمەسج کرێدەری ئەپی [[پەیامەکان (ئەپڵ)|پەیامەکان]] بەکاردەهێنێت. ئایمەسج لەگەڵ ئای ئۆ ئێس ٥ لە ساڵی ٢٠١١ ناسێندرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/ios/features.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120308031950/https://www.apple.com/ios/features.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 8, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=October 10, 2011}}</ref><ref name="mtnlion">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/osx/whats-new/features.html#messages |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120615184657/https://www.apple.com/osx/whats-new/features.html#messages |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2012}}</ref> ساڵی ٢٠١٢ لەگەڵ [[شێری شاخەکە (سیستەمی کارپێکەری)|سیستمی کارپێکەری شێری شاخەکە]] زیادکرایە ماکەکان. لە ساڵی ٢٠٢٠ کۆمپانیای ئەپڵ وەشانی نوێی ئاپەکەی لە ماک لەگەڵ سیستمی کارپێکەری بیگ سر ناساند، هەندێک لەو تایبەتمەندیانەی زیاد کرد کە پێشتر لە ماکدا بەردەست نەبوون، وەک هاوبەشکردنی شوێن و کاریگەرییەکانی نامە زیاد کران. == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەپڵ]] q2awl8hcq375728b02hza586vnqb2or 1699515 1699514 2026-11-02T12:43:19Z Épine 19745 زیادکردنی [[داڕێژە:تووڵی دەروازە|دەروازەی]] تەکنۆلۆژیا 1699515 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئایمەسج''' خزمەتگوزارییەکی [[نامەنادرنی خێرا|نامە ناردنی خێرایە]] کە لەلایەن [[ئەپڵ|کۆمپانیای ئەپڵەوە]] پەرەی پێدراوە و لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ بەردەست کراوە. ئایمەسج تەنیا لەسەر پلاتفۆرمەکانی [[ئای ئۆ ئێس]]، [[ئایپاد ئۆ ئێس]]، [[مەک ئۆئێس|ماک ئۆ ئێس]]، [[واچ ئۆ ئێس]]، و ڤیژن ئۆ ئێسی ئەپڵ کاردەکات. ئایمەسج کرێدەری ئەپی [[پەیامەکان (ئەپڵ)|پەیامەکان]] بەکاردەهێنێت. ئایمەسج لەگەڵ ئای ئۆ ئێس ٥ لە ساڵی ٢٠١١ ناسێندرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/ios/features.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120308031950/https://www.apple.com/ios/features.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 8, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=October 10, 2011}}</ref><ref name="mtnlion">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/osx/whats-new/features.html#messages |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120615184657/https://www.apple.com/osx/whats-new/features.html#messages |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2012}}</ref> ساڵی ٢٠١٢ لەگەڵ [[شێری شاخەکە (سیستەمی کارپێکەری)|سیستمی کارپێکەری شێری شاخەکە]] زیادکرایە ماکەکان. لە ساڵی ٢٠٢٠ کۆمپانیای ئەپڵ وەشانی نوێی ئاپەکەی لە ماک لەگەڵ سیستمی کارپێکەری بیگ سر ناساند، هەندێک لەو تایبەتمەندیانەی زیاد کرد کە پێشتر لە ماکدا بەردەست نەبوون، وەک هاوبەشکردنی شوێن و کاریگەرییەکانی نامە زیاد کران. == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا}} [[پۆل:ئەپڵ]] 1n830ak52cblcaordrf4blkt3ccxc3t 1699671 1699515 2026-11-02T16:37:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|IMessage}} 1699671 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئایمەسج''' خزمەتگوزارییەکی [[نامەنادرنی خێرا|نامە ناردنی خێرایە]] کە لەلایەن [[ئەپڵ|کۆمپانیای ئەپڵەوە]] پەرەی پێدراوە و لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ بەردەست کراوە. ئایمەسج تەنیا لەسەر پلاتفۆرمەکانی [[ئای ئۆ ئێس]]، [[ئایپاد ئۆ ئێس]]، [[مەک ئۆئێس|ماک ئۆ ئێس]]، [[واچ ئۆ ئێس]]، و ڤیژن ئۆ ئێسی ئەپڵ کاردەکات. ئایمەسج کرێدەری ئەپی [[پەیامەکان (ئەپڵ)|پەیامەکان]] بەکاردەهێنێت. ئایمەسج لەگەڵ ئای ئۆ ئێس ٥ لە ساڵی ٢٠١١ ناسێندرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/ios/features.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120308031950/https://www.apple.com/ios/features.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 8, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=October 10, 2011}}</ref><ref name="mtnlion">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/osx/whats-new/features.html#messages |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120615184657/https://www.apple.com/osx/whats-new/features.html#messages |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2012}}</ref> ساڵی ٢٠١٢ لەگەڵ [[شێری شاخەکە (سیستەمی کارپێکەری)|سیستمی کارپێکەری شێری شاخەکە]] زیادکرایە ماکەکان. لە ساڵی ٢٠٢٠ کۆمپانیای ئەپڵ وەشانی نوێی ئاپەکەی لە ماک لەگەڵ سیستمی کارپێکەری بیگ سر ناساند، هەندێک لەو تایبەتمەندیانەی زیاد کرد کە پێشتر لە ماکدا بەردەست نەبوون، وەک هاوبەشکردنی شوێن و کاریگەرییەکانی نامە زیاد کران. == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا}} {{پۆلی کۆمنز|IMessage}} [[پۆل:ئەپڵ]] tjaxspm2k1ayv8mpxvce6w1pcm6zxs7 1699700 1699671 2026-11-02T17:03:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەپڵ|ئەپڵ]]، [[دەروازە:ئینتەرنێت|ئینتەرنێت]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] 1699700 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئایمەسج''' خزمەتگوزارییەکی [[نامەنادرنی خێرا|نامە ناردنی خێرایە]] کە لەلایەن [[ئەپڵ|کۆمپانیای ئەپڵەوە]] پەرەی پێدراوە و لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ بەردەست کراوە. ئایمەسج تەنیا لەسەر پلاتفۆرمەکانی [[ئای ئۆ ئێس]]، [[ئایپاد ئۆ ئێس]]، [[مەک ئۆئێس|ماک ئۆ ئێس]]، [[واچ ئۆ ئێس]]، و ڤیژن ئۆ ئێسی ئەپڵ کاردەکات. ئایمەسج کرێدەری ئەپی [[پەیامەکان (ئەپڵ)|پەیامەکان]] بەکاردەهێنێت. ئایمەسج لەگەڵ ئای ئۆ ئێس ٥ لە ساڵی ٢٠١١ ناسێندرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/ios/features.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120308031950/https://www.apple.com/ios/features.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 8, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=October 10, 2011}}</ref><ref name="mtnlion">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/osx/whats-new/features.html#messages |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120615184657/https://www.apple.com/osx/whats-new/features.html#messages |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2012}}</ref> ساڵی ٢٠١٢ لەگەڵ [[شێری شاخەکە (سیستەمی کارپێکەری)|سیستمی کارپێکەری شێری شاخەکە]] زیادکرایە ماکەکان. لە ساڵی ٢٠٢٠ کۆمپانیای ئەپڵ وەشانی نوێی ئاپەکەی لە ماک لەگەڵ سیستمی کارپێکەری بیگ سر ناساند، هەندێک لەو تایبەتمەندیانەی زیاد کرد کە پێشتر لە ماکدا بەردەست نەبوون، وەک هاوبەشکردنی شوێن و کاریگەرییەکانی نامە زیاد کران. == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|ئەپڵ|ئینتەرنێت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|IMessage}} [[پۆل:ئەپڵ]] jyets9boct6hfbquq6dak31uv8jnp8h 0 212546 1699480 1699044 2026-11-02T12:15:47Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699480 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦''' (بە [[ئەڵمانی]]: Olympische Sommerspiele 1936)، کە بە فەرمی بە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی یازدە ناسراوە ھەروەھا بە شێوەیەکی گشتی بە '''ئۆڵۆمپیادی بەرلین ١٩٣٦''' یان '''ئۆڵۆمپیادی نازی''' ناسراوە، ڕووداوێکی فرە وەرزشی نێودەوڵەتی بوو کە لە ١ تا ١٦ی ئابی ١٩٣٦ لە [[بەرلین]]ی [[ئەڵمانیا]] بەڕێوەچوو. بەرلین لە ٢٩ەمین دانیشتنی IOC لە ٢٦ی نیسانی ١٩٣١دا توانی سەرکەوتن بەدەست بھێنێت لە مافی میوانداریکردنی ئەم خولەی ئۆڵۆمپیادەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Berlin 1936 Olympic Games {{!}} History, Poster, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/event/Berlin-1936-Olympic-Games|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف ھیتلەر]] ڕێبەری [[حیزبی نازی|نازی]] و سەرۆکی ئەو کاتەی [[ئەڵمانیای نازی|ئەڵمانیا]] بڕیاریدا ئەم خولەی ئۆڵۆمپیاد باشتر لە خولەکانی دیکە بەڕێوەبچێت بۆ ئەو مەبەستە یاریگایەکی تایبەتی گۆڕەپان و مەیدانی دروست کرد کەجێگای ١٠٠ ھەزار کەس دەبووەوە، کە شەش ھۆڵی لەشجوانی تێدابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Berlin's Olympic Stadium (1936) - A Famous Nazi Monument|ناونیشان=https://berlinpoche.de/en/olympic-stadium-berlin-1936|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=berlinpoche.de|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220813191425/https://berlinpoche.de/en/olympic-stadium-berlin-1936|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆیەکەم جار یارییەکان لە تەلەڤیزیۆن نیمایشکرا و پەخشی ڕادیۆی بۆ گواستنەوەی یارییەکان گەیشتە ٤١ وڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Nazi Olympics -1936 Berlin Olympic Games|ناونیشان=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-nazi-olympics-berlin-1936|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=encyclopedia.ushmm.org|زمان=en}}</ref> لەم خولەدا ٤٩ وڵات بەشداری ئۆڵۆمپیادی بەرلینیان کردووە، لەکاتێکدا لە ساڵی ١٩٣٢دا ٣٧ وڵات بەشدارییان کردووە، پێنج وڵات یەکەم جار بەشداری ئۆڵۆمپیادی فەرمی خۆیان لەم یارییانەدا کرد ئەوانیش ئەفغانستان، بەرمودا، بۆلیڤیا، کۆستاریکا و لیختنشتاین. ٣٩٦٣ (٣٦٣٢ پیاو، ٣٣١ ژن) وەرزشوان بەشداریان کرد. جێسی ئۆوێنزی ئەمریکی لە پێشبڕکێکانی ڕاکردنی خێرا و بازدانی درێژدا چوار میدالیای زێڕی بەدەستھێنا، بەمەش بووە یەکێک لە سەرکەوتووترین وەرزشوانە بەشداربووەکانی ئۆڵۆمپیاد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jesse Owens {{!}} Biography, Olympics, Medals, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Jesse-Owens|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> لەکاتێکدا ئەڵمانیا بە کۆکردنەوەی ٣٣ مەدالیای زێڕ پلەی یەکەمی بەدەست ھێنا، ئەمریکاش پلەی دووەمی بەدەستھێنا بەکۆکردنەوەی ٢٤ مەدالیای زێڕ. ئەمانە کۆتا یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد بوو بە سەرۆکایەتی ھێنری دی بایل لاتور و و کۆتا ئۆڵۆمپیاد بوو پێش ئەوەی بۆ ماوەی ١٢ ساڵ بەھۆی جەنگی جیھانی دووەمەوە خولەکانی ئۆڵۆمپیاد ڕابگیرێت تا ساڵی ١٩٤٨. == هەڵبژاردنی شاری میواندار == لە ٢٨ەمین دانیشتنی لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC) لە بەرلین لە ئایاری ١٩٣٠دا، چواردە شار ئارەزووی خۆیان بۆ پێشکەشکردنی داواکاری بۆ میوانداریکردنی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦ دەربڕی.<ref name="iocbull1930" /> تا ٢٩ەمین دانیشتن، کە لە [[بارسێلۆنا|بارسێلۆنە]] لە نیسانی ١٩٣١ بەڕێوەچوو، تەنیا [[بارسێلۆنا]] و [[بەرلین]] لە کێبڕکێدا مانەوە؛ شارەکانی تر وەک [[ئەسکەندەریە|ئەسکەندەرییە]]، [[بوداپێست]]، [[بوێنس ئایریس]]، کۆڵن، دبلن، [[فرانکفورت|فرانکفۆرت]]، [[ھێلسینکی|هێلسینکی]]، [[لۆزان]]، مۆنتیڤیدیۆ، نورنبێرگ، [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ]]، و [[ڕۆما]]—کشابوونەوە. لەم شارانە لە ساڵا،ى دواتر میوانداریی یارییەکانیان کرد: هێلسینکی لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢|١٩٥٢]]، ڕۆما لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٦٠|١٩٦٠]]، بارسێلۆنا لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢|١٩٩٢]] و [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ]] لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦|٢٠١٦]].<ref name="gamesbids" /> یارییەکانی ١٩٣٦ یەکەمین یاری بوون کە تێیدا وڵاتی میواندار بە دەنگدانی تاک بە تاکی ئەندامانی لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی دیاری کرا، نەک تەنیا لە ڕێگەی کۆبوونەوەی گشتییەوە. دوایین مۆڵەت بۆ دەنگدان ١٣ی ئایاری ١٩٣١ بوو، دوو هەفتە دوای دانیشتنەکەی بەرشەلۆنە. لە کۆی ٦٧ ئەندامی دەنگدەر، ١٩ کەسیان لە کاتی دانیشتنەکەدا دەنگیان دا و ٤٠ کەسیشیان لە ڕێگەی پۆستەوە بۆ بارەگای سەرەکیی IOC لە [[لۆزان]] دەنگیان نارد؛ هەشت کەسیش خۆیان لە دەنگدان بەدوور گرت. ئەنجامەکە ٤٣ دەنگ بوو بۆ بەرلین و ١٦ دەنگ بۆ بەرشەلۆنە.<ref name="iocbull1931" /> پێدەچێت چانسەکانی بەرشەلۆنە بەهۆی ئەو نادڵنیایییە سیاسییەوە لاواز بووبێت کە بەدوای ڕاگەیاندنی کۆماری دووەمی ئیسپانیادا هات چەند ڕۆژێک پێش دانیشتنەکە.<ref name="stout" /> دوای دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات لەلایەن نازییەکانەوە لە ساڵی ١٩٣٣ و گرتنەبەری ڕێکارە سەرەتایییەکانی دژە-جوو لەلایەن ڕژێمەکەوە، هەندێک لە ئەندامانی IOC بە تایبەتی گفتوگۆیان لەسەر گواستنەوەی یارییەکان کرد، و کۆمەڵەی ئۆڵۆمپیی ئەمریکا بۆ ماوەیەکی کورت پێشنیاری گواستنەوەی یارییەکانی بۆ ڕۆما کرد. حکوومەتەکەی هیتلەر دڵنیاییدا کە وەرزشوانە جووەکان لە تیمی ئەڵمانیا دوور ناخرێنەوە، بۆیە پێشنیارەکە بە جدی کاری لەسەر نەکرا.<ref name="ushmm" /> == پاشخان و بارودۆخی سیاسی == ئەم یارییانە کە لە ساڵی ١٩٣١دا لە سەردەمی کۆماری ڤایماردا بەخشرابوونە بەرلین، دوای دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات لەلایەن نازییەکانەوە لە کانوونی دووەمی ١٩٣٣دا کارەکتەرێکی نوێیان وەرگرت، چونکە ڕژێمەکە بەهای یارییەکانی وەک ئامرازێکی پڕوپاگەندەی نێودەوڵەتی درک پێکرد.<ref name="ushmm2" /> === پڕوپاگەندەی نازی و "جوانکردن"ی بەرلین === هیتلەر یارییەکانی وەک دەرفەتێک دەبینی بۆ بەرەوپێشبردنی حکوومەتەکەی و ئایدۆلۆژیای باڵادەستیی ئارییەکەی. ڕۆژنامەی فەرمیی نازییەکان، بە ناوی ''ڤۆلکیشێر بیۆباختێر''، جەختی لەوە کردبووەوە کە دەبێت وەرزشوانە جوو و ڕەشپێستەکان لە بەشداریکردن لە ئۆڵۆمپیاد قەدەغە بکرێن.<ref name="hitlerland" /><ref name="large" />{{rp|58}} بەڵام لەگەڵ نزیکبوونەوەی یارییەکاندا، ڕژێمەکە هەوڵیدا وێنەی نێودەوڵەتیی ئەڵمانیا نەرمتر بکاتەوە: ئەو تابلۆیانەی کە لەسەریان نووسرابوو "جووەکان بەخێرهاتوو نین" ({{langx|de|Juden unerwünscht}}) بۆ ماوەی یارییەکان لە شوێنە گشتییەکان لابران، و هەڵمەتە ئاشکراکانی دژە-جوو بێدەنگ کران.<ref name="ushmm2" /> [[پەڕگە:Unter_den_Linden,_jobbra_a_Staatsbibliothek,_háttérben_a_Brandenburgi_kapu._Fortepan_17439.jpg|alt=شەقامێکی فراوان کە ئاڵا و دروشمی بەرزی تێدا هەڵواسراوە|وێنۆک|بەرلین لە کاتی یارییەکاندا بە ئاڵاکانی ئەڵمانیا ڕازێندرابووەوە]] ئەم هەوڵە فراوانتر بوو بۆ دوورخستنەوەی ئەو کەسانەی کە ڕژێمەکە بە نەخوازراوی دەزانین. لە تەممووزی ١٩٣٦دا، وەزارەتی ناوخۆ دەسەڵاتی دا بە پۆلیسی بەرلین کە [[قەرەج|ڕۆمانییەکانی]] شارەکە دەستبەسەر بکەن و لە کەمپێکی تایبەت لە مارتسان، لە پەراوێزی شارەکەدا، زیندانییان بکەن.<ref name="ushmm-persec" /> پێنج مانگ پێش ئاهەنگی کردنەوەی یارییەکان، لە ئازاری ١٩٣٦دا، ئەڵمانیا لە پێشێلکارییەکی [[پەیمانی ڤێرسای|پەیماننامەی ڤێرسایدا]] دوبارە هێزی سەربازیی ڕەوانەی ناوچەی ڕاینلاند کردبووەوە، کە ئەمەش گرژییە نێودەوڵەتییەکانی لە مانگەکانی پێش یارییەکاندا زیاتر کرد. === دوورخستنەوەی وەرزشوانە جوو و ڕۆمانییەکان === لەگەڵ ڕێنماییەکانی نازییەکاندا، لیژنەی ئۆڵۆمپیادی ئەڵمانیا بە شێوەیەکی کرداری ڕێگریی لەو وەرزشوانە ئەڵمانییانە کرد کە جوو یان ڕۆمانی بوون، یان ڕەچەڵەکیان دەگەڕایەوە بۆ ئەوان، تا بەشداری لە پێشبڕکێکاندا نەکەن. دیارترین وەرزشوانی دوورخراوە یاریزانی خۆهەڵدانی بەرز گرێتێل بێرگمان بوو، کە لە تیمەکە دوورخرایەوە تەنیا ماوەیەکی کورت دوای ئەوەی ژمارەی پێوانەییی ئەڵمانیای کە ١٫٦٠ مەتر بوو لە حوزەیرانی ١٩٣٦دا یەکسان کردەوە.<ref name="ushmm3" /> ئەوانی تریش کە لە تیمەکە دوورخرانەوە بریتی بوون لە هەڵگری ژمارەی پێوانەییی گۆڕەپان و مەیدان لیلی هێنۆخ، یاریزانی تێنس دانیێل پرێن، بۆکسێنەر ئێریک سیلیگ .<ref name="large2" /> هێلێن مایەر—کە پێشتر پاڵەوانێکی ئۆڵۆمپیاد بوو و کۆچی کردبوو بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان—گەڕایەوە بۆ ئەوەی بۆ ئەڵمانیا یاریی شمشێربازی بکات و مەدالیایەکی زیوی بردەوە، کە تاکە وەرزشوان بوو بە ڕەچەڵەک جوو بێت لە تیمی ئەڵمانیادا، ئەمەش تەنیا بەشدارپێکردنێکی ڕەمزی بوو بە مەبەستی کەمکردنەوەی ڕەخنەی دەرەکی.<ref name="ushmm3" /> == ڕێکخستن و ئامادەکاری == بەرپرسیارێتیی گشتیی یارییەکان لە ئەستۆی هانس ڤۆن چامەر ئوند ئۆستن بوو، کە ڕابەری وەرزشیی ڕایخ بوو، هەرچەندە ڕێکخستنی ورد لەلایەن تیۆدۆر لێڤاڵد و کارل دیمەوە بەڕێوەدەبرا، کە پێشتر سەرۆک و سکرتێری دەستەی وەرزشی ئۆڵۆمپیی ئەڵمانیا بوون؛ دیم، وەک سکرتێری گشتیی لیژنەی ڕێکخەر، سەرەکیترین برەوپێدەری گواستنەوەی مەشخەڵەکە بوو لە ئۆڵۆمپیاوە بۆ بەرلین.<ref name="britannica-berlin" /> لۆگۆ یان دروشمی یارییەکان، کە لەلایەن هونەرمەند یۆهانێس بۆهلاندەوە دیزاین کرابوو، لە بنەڕەتدا پێکهاتبوو لە ئەڵقەکانی ئۆڵۆمپیاد، هەڵۆی ئەڵمانی و [[دەروازەی براندنبێرگ]]؛ لەسەر پێشنیاری لێڤاڵد بەشی خوارەوەی کرایەوە بۆ شێوەی زەنگێک، و لە ئەنجامدا زەنگی ئۆڵۆمپیادی لێ دەرچوو، کە دروشمی 'من گەنجانی جیهان بانگ دەکەم'ی لەسەر هەڵکۆڵرابوو، و بووە یەکێک لە هێما نەمرەکانی یارییەکان.<ref name="ioc-logo" /> === ئاهەنگی کردنەوە === ئاهەنگی کردنەوەکە لە ١ی ئابی ١٩٣٦ لە یاریگای ئۆڵۆمپی بەڕێوەچوو. کەشتیی ئاسمانیی ''[[LZ 129 Hindenburg|هیندێنبێرگ]]'' بەسەر یاریگاکەدا فڕی و ئاڵای ئۆڵۆمپیادی بەدوای خۆیدا ڕادەکێشا. دوای گەیشتنی هیتلەر، نمایشی نەتەوەکان دەستی پێکرد، کە یۆنان لە سەرەتاوە و نەتەوەی میوانداریش لە کۆتاییدا بوو؛ هەندێک لە تیمەکان کاتێک بە تەنیشت شوێنی دانیشتنی هیتلەردا تێدەپەڕین [[سڵاوی نازی]] یان سڵاوی ئۆڵۆمپیی هاوشێوەیان کرد، وەرزشوانە ئۆڵۆمپییە فەڕەنسییەکانیش سڵاوی ڕۆمانییان کرد،<ref>Droit, Jean (1924). "Paris 1924 - Jeux Olympiques". Olympic Games Museum. Retrieved 15 March 2010.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.historyplace.com/worldwar2/triumph/tr-olympics.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120911233549/http://www.historyplace.com/worldwar2/triumph/tr-olympics.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=Historyplace.com |سەردێڕ=The Berlin Olympics |بڵاوکەرەوە=The History Place |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کاتێکدا ویلایەتە یەکگرتووەکان و چەند وڵاتێکی تر ئەو کارەیان نەکرد.<ref name="report1" /> تیمی یۆنانی کە سەرکردایەتیی نمایشەکەی دەکرد، لەلایەن سپایریدۆن لویسەوە پێشەنگایەتی دەکرا، کە براوەی ماراسۆن بوو لە یەکەمین ئۆڵۆمپیادی مۆدێرن لە ساڵی ١٨٩٦دا، و لقە زەیتوونێکی لە ئۆڵۆمپیاوە پێشکەش بە هیتلەر کرد.<ref name="report1" /> دواتر هیتلەر کردنەوەی یارییەکانی ڕاگەیاند؛ بەپێی پرۆتۆکۆڵی ئۆڵۆمپیاد، ڕۆڵی ئەو تەنیا لە ڕستەیەکی دیاریکراودا کورتکرایەوە—"من یارییەکانی بەرلین ڕادەگەیەنم، وەک ئاهەنگگێڕانێک بۆ یانزەیەمین ئۆڵۆمپیادی سەردەمی مۆدێرن، کراوەیە" کە ئەمە تاکە لێدوانی ئاشکرای ئەو بوو لە کاتی یارییەکاندا.<ref name="report1" /> پاشان هەڵگرێکی مەشخەڵ ڕایکردە ناو گۆڕەپانەکە بۆ داگیرساندنی مەشخەڵە گەورەکە، و هەزاران کۆتر ئازاد کران. لە کاتی ئاهەنگەکەدا، سروودی ئۆڵۆمپیاد (Olympische Hymne)—کە بە تایبەتی لەلایەن [[ڕیچارد شتراوس|ڕیچارد شتراوسەوە]] ئاوازی بۆ دانرابوو و خۆیشی سەرکردایەتیی ئۆرکێستراکەی دەکرد بۆ یەکەمین جار پێشکەش کرا<ref name="joh-hymn" /><ref name="report1" /> === گواستنەوەی مەشخەڵ === هەرچەندە بڵێسەی ئۆڵۆمپیاد لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٨دا]] دووبارە ناسێنرایەوە، بەڵام بەرلین بۆ یەکەمین جار گواستنەوەی مەشخەڵی ڕێکخست، کە بڵێسەیەکی داگیرساوی لە ئۆڵۆمپیا لە یۆنانەوە بە ناو حەوت وڵاتدا گواستەوە بۆ شاری میواندار. ئەم بیرۆکەیە، کە لەلایەن دیمەوە ڕێکخرا، ئەو نەریتە مۆدێرنەی چەسپاند کە دواتر لە هەموو یارییەکدا بەکارهێنرا، و ڕیفێنشتال گواستنەوەی مەشخەڵەکەی خستە ناو فیلمی ''ئۆڵۆمپیا''وە.<ref name="bbc-torch" /> === وەرزشەکان === [[پەڕگە:BASA-3K-15-385-4-Volmari_Iso-Hollo,_1936_Summer_Olympics.jpeg|alt=وەرزشوانێکی پیاو بە جلی ڕاکردنەوە|وێنۆک|ڤۆلماری ئیسۆ-هۆلۆ، براوەی مەدالیای زێڕ لە ٣٠٠٠ مەتر ڕاکردنی بەربەست]] بەرنامەکە پێکهاتبوو لە ١٢٩ پێشبڕکێ لە ٢٥ لقدا لە چوارچێوەی ١٩ وەرزشدا. تۆپی باسکە، کایاک و تۆپی دەست بۆ یەکەمین جار لە ئۆڵۆمپیاد دەرکەوتن؛ تۆپی دەست نەگەڕایەوە تا [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢]]، لە کاتێکدا پۆلۆ پێنجەمین و دوایین دەرکەوتنی ئۆڵۆمپیادی خۆی تۆمارکرد. [[بەیسبۆڵ]] و خلیسکێنەی باڵی وەک وەرزشی نمایشی بەڕێوەچوون، و پێشبڕکێکانی هونەر مەدالیایان تێدا دابەشکرا، هەروەها دەستکەوتەکانی شاخەوانی و فڕۆکەوانی لە ئاهەنگی کۆتاییدا خەڵات کران.<ref name="olympedia2" /> خاڵە بەهێزەکانی نەتەوەکان لە سەرانسەری وەرزشە تاکەکەسییەکاندا بە ڕوونی دەرکەوتن. نەتەوەی میواندار مانەوەی خۆی لە لوتکەی خشتەی مەدالیاکاندا بە شێوەیەکی سەرەکی لە جیمناستیک، سەوڵلێدان و پێشبڕکێکانی ئەسپسواری بوو، کە تێیدا سوارچاکە ئەڵمانییەکان هەر شەش مەدالیا زێڕەکەیان بردەوە.<ref name="britannica-berlin3" /> گۆڕەپان و مەیدان، کە گەورەترین وەرزش بوو، لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە کۆنتڕۆڵ کرابوو، کە پیاوەکانیان دوانزە زێڕیان لە گۆڕەپان و مەیداندا بردەوە؛<ref name="britannica-berlin3" /> لە مەلەوانگەدا، بەرنامەی پیاوان بووە ململانێیەک لە نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و ژاپۆن، لە کاتێکدا ڕی ماستێنبڕۆکی هۆڵەندی، مەلەوانە دیار و سەرکەوتووەکەی یارییەکان، سەرکردایەتیی باڵادەستیی هۆڵەندای کرد لە پێشبڕکێکانی ژناندا؛ لەبری ئەوە ژنانی ویلایەتە یەکگرتووەکان هەردوو نازناوی خۆهەڵدانی ناو ئاویان بردەوە.<ref name="olympedia2" /> [[ڕۆبێرت شارپێنتیێ|ڕۆبێرت شارپێنتیێی]] فەڕەنسی سێ زێڕی پایسکیلسواری بردەوە، و نازناوەکانی شمشێربازیش بە شێوەیەکی سەرەکی بەر ئیتاڵیا و مەجارستان کەوتن.<ref name="olympedia2" /> پێشبڕکێی تیمەکان خاڵی وەرچەرخانی تایبەت بە خۆیانیان هەبوو. ویلایەتە یەکگرتووەکان یەکەمین پاڵەوانیەتیی باسکەی ئۆڵۆمپیادی بردەوە، کاتێک لە یاریی کۆتاییدا کە لە دەرەوە و لە یاریگایەکی قوڕاویی تەڕ بە باران بەڕێوەچوو، بە ئەنجامی ١٩-٨ لە کەنەدای بردەوە، بە ئامادەبوونی داهێنەری یارییەکە [[جەیمس نایسمیس]] بۆ دابەشکردنی مەدالیاکان.<ref name="ioc-basketball" /> ئەڵمانیا یەکەمین پێشبڕکێی تۆپی دەستی گۆڕەپانی بردەوە، کە یارییەکی یازدە-یاریزانی بوو لە دەرەوەی هۆڵ، و مەجارستان [[تۆپی ئاو لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦|تۆپی ئاوی]] بردەوە، کە وەرزشێک بوو دواتر بە تەواوی باڵادەستیی تێدا کرد.<ref name="olympedia2" /> ئیتاڵیا تۆپی پێی بردەوە و هیندستان سێیەم زێڕی یەکلەدواییەکی هۆکیی بردەوە، لە کاتێکدا [[پۆلۆ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦|پۆلۆ]]، کە ئەرژەنتین بردییەوە، بۆ دوایین جار کێبڕکێی لەسەر کرا.<ref name="olympedia2" /> === دەستکەوتە دیارەکان === [[پەڕگە:Bundesarchiv_Bild_183-G00630,_Sommerolympiade,_Siegerehrung_Weitsprung.jpg|alt=سێ وەرزشوان لەسەر سەکۆی مەدالیاکان وەستاون|چەپ|وێنۆک|ڕێوڕەسمی سەرکەوتنی خۆهەڵدانی درێژ: براوەی مەدالیای زێڕ جێسی ئۆوێنس لەگەڵ براوەی مەدالیای زیو لوز لۆنگ و براوەی مەدالیای بڕۆنز ناۆتۆ تاجیما]] دیارترین وەرزشوانی تاکەکەسی [[جێسی ئۆوێنس|جێسی ئۆوێنسی]] ئەمریکی بوو، کە مەدالیای زێڕی لە ١٠٠ مەتر، ٢٠٠ مەتر، خۆهەڵدانی درێژ، و ٤×١٠٠ مەتر پۆستەدا بردەوە. <ref name="olympedia3" /> ماک ڕۆبنسن، برای جاکی ڕۆبنسن، مەدالیای زیوی ٢٠٠ مەتری لە دوای ئۆوێنسەوە بردەوە. <ref name="nyt-woodruff" /> جاک لۆڤلۆکی نیوزیلەندی ١٥٠٠ مەتری بە ژمارەی پێوانەییی جیھانی ٣:٤٧.٨ بردەوە. لە دە-یاری (decathlon)دا، [[گلێن مۆریس|گلێن مۆریسی]] ئەمریکی ژمارەیەکی پێوانەییی جیھانی بە ٧,٩٠٠ خاڵ تۆمارکرد بۆ سەرکردایەتیکردنی بردنەوەی گشت مەدالیاکان لەلایەن ئەمریکاوە، و ئۆندینا ڤالا ٨٠ مەتری بەربەستی بردەوە بۆ ئەوەی ببێتە یەکەمین ژنە ئیتاڵی کە نازناوێکی ئۆڵۆمپیاد بباتەوە، لە یارییەکی کۆتاییی هێندە نزیکدا کە هەر چوار وەرزشوانی یەکەم هەمان کاتیان پێدرا.<ref name="olympedia3" /> لە خۆهەڵدانی بە داردا، دوو هاوتیمی ژاپۆنی شوهێی نیشیدا و سوێۆ ئۆێ لە پلەی دووەمدا یەکسان بوون و ڕەتیان کردەوە دژی یەکتر باز بدەن؛ بەرپرسان مەدالیای زیویان بەخشی بە نیشیدا و بڕۆنزیان بەخشی بە ئۆێ، و لە کاتی گەڕانەوەیان بۆ نیشتمان هەردووکیان مەدالیاکانیان کرد بە دوو کەرتەوە و لکاندیانن بە یەکەوە بە جۆرێک کە هەریەکەیان "مەدالیایەکی دۆستایەتی"ی نیوە-زیو و نیوە-بڕۆنزیان هەڵگرت.<ref name="ioc-nishida" /> وەرزشوانە ئەڵمانییەکان لە چەندین وەرزشدا بەهێز بوون، و هەر شەش مەدالیا زێڕەکەی ئەسپسوارییان بردەوە و، لە جیمناستیکیشدا بەهۆی کۆنڕاد فرای و ئەلفڕێد شوارتزمانەوە، دوو وەرزشوانیان هەبوو کە هەریەکەیان سێ مەدالیای زێڕیان بردەوە. نازناوی تیمی ئەسپسواری تاڕادەیەکی زۆر قەرزاری کۆنڕاد ڤۆن ڤانگنهایم بوو، کە قۆناغی بڕینی کێڵگەی (cross-country) تەواو کرد سەرەڕای شکانی ئێسکی چەقنەی لە کاتی کەوتنێکدا و بۆ ڕۆژی دواتر گەڕایەوە—کە قۆڵی لە هەڵواسەرێکدا بوو—بۆ تەواوکردنی خۆهەڵدانەکە دوای ئەوەی خۆی و ئەسپەکەی جارێکی تر کەوتن.<ref name="ioc-wangenheim" /> ڕی ماستێنبڕۆکی هۆڵەندی سێ زێڕ و یەک زیوی مەلەوانی بردەوە، و کریستیان پالوسالوی ئیستۆنی بووە تاکە زۆرانباز کە هەردوو نازناوی کێشی قورسی شێوازی ئازاد و یۆنانی-ڕۆمانی لە یەک ئۆڵۆمپیاددا بباتەوە. بەرزکەرەوەی قورساییی میسری خدر ئەلتوونی مەدالیای زێڕی کێشی ناوەندی بردەوە بە کۆمەڵە خاڵێکی پێوانەییی جیھانی، کە بە جیاوازییەکی زۆر لە براوەی مەدالیای زیوی ئەڵمانی بردەوە. لە پاڵەوانیەتیی تۆپی پێدا، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]]—کە لەلایەن ڤیتۆریۆ پۆزۆوە ڕاهێنەرایەتی دەکرا لە نێوان دوو سەرکەوتنەکەیاندا لە [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیھانیی فیفادا]]—مەدالیای زێڕی بردەوە؛ ئەنجامەکە لەلایەن لایەنگرانی [[بێنیتۆ موسۆلینی|بێنیتۆ مۆسۆلینییەوە]] وەک سەلماندنێکی فاشیزم بانگەشەی بۆ کرا. پیروو لە نەمسای بردبووەوە بە ئەنجامی ٤-٢ دوای کاتی زۆرکراو لە ناوەندی هەڵکوتانە سەر یاریگایەکی جێی مشتومڕ، بەڵام لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی بڕیاریدا یارییەکە لەپشت دەرگا داخراوەکانەوە دووبارە بکرێتەوە؛ پیروو ڕەتیکردەوە و لە یارییەکان کشایەوە، هەروەها کۆڵۆمبیاش بۆ هاوسۆزی هەمان کاری کرد.<ref name="olympedia3" /> لە یەکەمین دەرکەوتنی تۆپی پێی ئۆڵۆمپیادیدا، ژاپۆن لە دوو گۆڵی دواکەوتووەوە گەڕایەوە بۆ ئەوەی لە سوێدییە پاڵێوراوەکان بباتەوە بە ئەنجامی ٣-٢ پێش ئەوەی لەلایەن ئیتاڵیاوە لە قۆناغی دواتردا بکرێتە دەرەوە.<ref name="olympedia3" /> هیندستان سێیەم زێڕی یەکلەدواییەکی هۆکیی بردەوە، بە بەزاندنی ئەڵمانیا بە ئەنجامی ٨-١ لە یاریی کۆتاییدا. لە ماراسۆندا، ڕاکەرە کۆرییەکان سۆن کی-چونگ و نام سونگ-یۆنگ مەدالیای زێڕ و بڕۆنزیان بردەوە لە کاتێکدا نوێنەرایەتیی ژاپۆنیان دەکرد، کە ئەو کاتە [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر کۆریا|کۆریای وەک کۆلۆنییەک حوکم دەکرد]]. لەسەر سەکۆکە، سۆن لە کاتی لێدانی سروودی ژاپۆنیدا سەری داخست وەک ناڕەزایەتییەکی بێدەنگ و نەمامی بەڕووی سەرکەوتنەکەی خستە سەر هێمای ژاپۆن کە لەسەر کراسەکەی بوو (هەندێک گێڕانەوە دەڵێن تاجەگوڵینەی لۆرێل بووە)؛ ڕۆژنامەیەکی کۆری بە ناوی ''دۆنگ-ئا ئیلبۆ''، هەشت کارمەندی زیندانی کرا و بۆ ماوەی نزیکەی نۆ مانگ ڕاگیرا دوای ئەوەی وێنەیەکی بڵاوکردەوە کە تێیدا ئاڵاکە لەسەر سنگی سڕدرابووەوە.<ref name="ioc-son" /><ref name="korea-herald-son" /> زیاتر لە نیو سەدە دواتر، سۆن بڵێسەی ئۆڵۆمپیادی هەڵگرت بۆ ناو یاریگاکە لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨]] لە سێئۆل.<ref name="ioc-son" /> تیمی هەشت کەسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان، لە [[زانکۆی واشینگتن]]، نازناوی سەوڵلێدانی بردەوە بە گەڕانەوەیەک لە دواوە بۆ پێشەوە لە یاریی کۆتاییدا، کە دواتر لە کتێبی ''[[کوڕەکانی ناو بەلەمەکە]]''دا گێڕدراوەتەوە. مارجۆری گێسترینگی ئەمریکیی تەمەن ١٣ ساڵ خۆهەڵدانی سەر تەختەی ٣ مەتری بردەوە، و [[بێتی ڕۆبنسن]]، پاڵەوانی ١٠٠ مەتری ١٩٢٨ کە لە ڕووداوێکی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکە لە ١٩٣١دا خەریک بوو بمرێت، گەڕایەوە بۆ بردنەوەی زێڕ لە ٤×١٠٠ مەتر پۆستەدا.<ref name="olympedia3" /><ref name="gergen" /> ڕاکەرە خێراکانی جووی ئەمریکی مارتی گلیکمان و سام ستۆلەر لە پێشبڕکێکەدا لە ٤×١٠٠ مەتر پۆستە دوورخرانەوە لە بەرژەوەندیی ئۆوێنس و ڕاڵف مێتکالف؛ بڕیارەکە بە شێوەیەکی بەرفراوان دەگەڕێندرێتەوە بۆ ئارەزوویەک بۆ ئەوەی میواندارە ئەڵمانییەکان شەرمەزار نەکرێن، هەرچەندە هۆکارەکان هێشتا جێی مشتومڕن.<ref name="ushmm-glickman" /> زۆرانبازی ئەڵمانی ڤێرنەر سێلێنبیندەر، بەنیاز بوو سڵاوی نازی لەسەر سەکۆی سەرکەوتن ڕەتبکاتەوە، بەڵام ئەو لە پۆلێنی کێشی قورس-سووکی یۆنانی-ڕۆمانیدا پلەی چوارەمی بەدەستهێنا و بۆیە هەرگیز نەگەیشتە ڕیز بۆ ڕێوڕەسمی مەدالیاکان؛ بەهۆی چالاکبوونی لە بەرخۆدانی دژە نازیدا، لە ١٩٤٢ دەستگیر کرا و لە ١٩٤٤ لە سێدارە درا.<ref name="gdw-seelenbinder" /><ref name="ioc-seelenbinder" /> === ئاهەنگی کۆتایی === یارییەکان لە ئێوارەی ١٦ی ئابی ١٩٣٦ لەبەردەم ئامادەبوونی زیاتر لە ١٠٠,٠٠٠ کەس لە یاریگای ئۆڵۆمپی کۆتاییان پێهات.<ref name="report12" /> مێژوونووسان ئاهەنگی کۆتایییان وەک خەمگینتر و سەربازیتر لە ئاهەنگی کردنەوە وەسف کردووە، کە بە ڕیزە سەربازەکان و یارییە ئاگرینەکان جیادەکرایەوە.<ref name="history-com" /> کاتێک ئاهەنگەکە گەیشتە لوتکە، ڕووناککەرەوە گەڕۆکەکان دەوری گۆڕەپانەکەیان دا بۆ پێکهێنانی "قوبەیەکی ڕووناکی" لە سەرەوە، ئاڵای پێنج-ئەڵقەییی ئۆڵۆمپیاد بە هێواشی هێنرایە خوارەوە، و ئەو بڵێسەیەی کە لە ١ی ئابەوە دەسووتا کوژرایەوە لە کاتێکدا ئامادەبووان بەشدارییان لە سروودێکی کۆرسیی کۆتاییدا کرد.<ref name="report12" /><ref name="report2" /> سەرۆکی لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC) هێنری دێ بایلێت-لاتۆر بە فەرمی کۆتاییهاتنی یارییەکانی ڕاگەیاند. ئەمانە دوایین ئۆڵۆمپیادی سەردەمی سەرۆکایەتییەکەی بوون و، وەک دواتر دەرکەوت، دوایین ئۆڵۆمپیاد بوون بۆ ماوەی دوانزە ساڵ؛ [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٠|یارییەکانی ١٩٤٠]] پێشتر لە دانیشتنەکەی IOC کە لە ٣١ی تەممووزی ١٩٣٦ لە بەرلین بەڕێوەچوو، پێش ئەوەی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد تەنانەت بکرێنەوە، بەخشرابووە [[تۆکیۆ]].<ref name="olympedia1940" /> دوو خەڵاتی تایبەتی نائاساییش پەیوەست بە ئاهەنگی کۆتایییەوە دابەشکران. زێڕێکی ئۆڵۆمپیاد بۆ شاخەوانی بەخشرا بە شاخەوانان گونتەر و هێتی دێرێنفورت لەپای گەشتەکانیان بۆ هیمالایا، و تاکە زێڕی ئۆڵۆمپیاد کە تا ئێستا بۆ فڕۆکەوانی بەخشرابێت درا بە فڕۆکەوانی سویسری هێرمان شرایبەر بۆ یەکەمین فڕینی خلیسکێنەی باڵی بەسەر چیاکانی ئەڵپدا؛ هیچ کام لەم خەڵاتانە دواتر پێشبڕکێیان لەسەر نەکراوەتەوە.<ref name="olympedia-alpinism" /><ref name="olympedia-aero" /> == نەتەوە بەشداربووەکان == [[پەڕگە:1936_Summer_Olympic_games_countries.png|alt=نەخشەی جیهان کە نەتەوە بەشداربووەکانی تێدا سێبەر کراوە و بەشداربووە نوێیەکان دیاری کراون|وێنۆک|نەتەوە بەشداربووەکان، ئەوانەی بۆ یەکەمین جار پێشبڕکێ دەکەن بە شین پیشان دراون]] [[پەڕگە:1936_Summer_Olympics_numbers.png|alt=نەخشەی جیهان کە نەتەوەکان بەپێی ژمارەی وەرزشوانان سێبەر کراون|وێنۆک|ژمارەی وەرزشوانانی هەر نەتەوەیەکی بەشداربوو. ئەم ئامارانەی هەر نەتەوەیەک نزیکەیین: سەرچاوەکان جیاوازن لەسەر چۆنیەتیی هەژمارکردنی بەشداربووانی ١٩٣٦—بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر ئەوەی ئایا پێشبڕکێکانی هونەر و پێشبڕکێی نمایشەکان هەژمار کراون یان نا—بۆیە هیچ ژمارەیەک بڕاوە نییە. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC) ٣,٩٦٣ وەرزشوان لە پێشبڕکێ وەرزشییەکاندا تۆمار دەکات، لە کاتێکدا ئۆڵۆمپیدیا (Olympedia) ٤,٤٨٣ وەرزشوان لە سەرجەم ٣١ لقە مەدالیایییەکاندا هەژمار دەکات و دابەشبوونێکی تەواوی نەتەوە بە نەتەوە دەخاتە ڕوو.<ref name="ioc-berlin" /><ref name="olympedia" />]] چل و نۆ نەتەوە بەشدارییان کرد، کە زیاتر بوو لە ٣٧ نەتەوە لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٢|١٩٣٢]]. پێنج نەتەوە بۆ یەکەمین جار لە ئۆڵۆمپیاددا دەرکەوتن: [[ئەفغانستان لە ئۆڵۆمپیاد|ئەفغانستان]]، [[بەرموودا لە ئۆڵۆمپیاد|بەرموودا]]، [[بۆلیڤیا لە ئۆڵۆمپیاد|بۆلیڤیا]]، [[کۆستاریکا لە ئۆڵۆمپیاد|کۆستاریکا]] و [[لیختنشتاین لە ئۆڵۆمپیاد|لیختنشتاین]]. چەندین نەتەوە گەڕانەوە دوای ئەوەی لە ١٩٣٢دا بەشدارییان نەکردبوو، لە کاتێکدا [[ئیرلەند لە ئۆڵۆمپیاد|ئیرلەند]] و [[ئیسپانیا لە ئۆڵۆمپیاد|ئیسپانیا]] لە ١٩٣٢دا بەشدارییان کردبوو بەڵام لە بەرلین ئامادە نەبوون.<ref name="olympedia" /> سەرچاوەکان ژمارەی بەشداربووان بە جیاواز دەخەنە ڕوو، کە زۆربەی بەهۆی چۆنیەتیی هەژمارکردنی پێشبڕکێکانی هونەرەوەیە. لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی ژمارەی ٣,٩٦٣ وەرزشوان—٣,٦٣٢ پیاو و ٣٣١ ژن—لە پێشبڕکێ وەرزشییەکاندا دەخاتە ڕوو.<ref name="ioc-berlin" /> بەڵام، بەرنامەی ١٩٣٦ هەروەها مەدالیای لە پێنج پۆلێنی هونەردا (تەلارسازی، وێژە، مۆسیقا، وێنەکێشان و پەیکەرسازی) و لە [[شاخەوانی لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد|شاخەوانی]] و [[فڕۆکەوانی لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦|فڕۆکەوانیدا]] بەخشی؛ بە هەژمارکردنی تەلارسازان، نووسەران، ئاوازدانەران، وێنەکێشان و پەیکەرسازان کە بەشدارییان لە پێشبڕکێکانی هونەردا کردبوو.<ref name="olympedia" /> {| class="wikitable collapsible" style="width:100%;" ![[:پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦|لیژنە ئۆڵۆمپییە نیشتمانییە]] بەشداربووەکان |- |{{div col|colwidth=18em}} * {{flagIOC|AFG|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|ARG|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|AUS|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|AUT|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|BEL|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|BER|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|BOL|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|BRA|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|BUL|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|CAN|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|CHI|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|ROC|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|COL|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|CRC|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|TCH|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|DEN|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|EGY|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|EST|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|FIN|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|FRA|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|GER|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} (میواندار) * {{flagIOC|GBR|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|GRE|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|HUN|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|ISL|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|IND|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|ITA|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|JPN|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|LAT|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|LIE|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|LUX|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|MLT|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|MEX|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|MON|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|NED|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|NZL|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|NOR|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|PER|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|PHI|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|POL|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|POR|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|ROU|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|RSA|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|SWE|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|SUI|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|TUR|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|USA|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|URU|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} * {{flagIOC|YUG|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٣٦}} {{div col end}} |} == مشتومڕی بایکۆتکردن == پێش یارییەکان و لە کاتی یارییەکاندا، مشتومڕێکی زۆر لە دەرەوەی ئەڵمانیا هەبوو لەسەر ئەوەی ئایا ڕێگە بە پێشبڕکێکان بدرێت یان ڕابگیرێن. ژمارەیەک هەڵمەت بۆ بایکۆتکردن یان گواستنەوەی شوێنی یارییەکان لە [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[کۆماری سێیەمی فەڕەنسا|فەڕەنسا]]، [[سوێد]]، چیکۆسلۆڤاکیا، [[ھۆڵەندا|هۆڵەندا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سەریان هەڵدا.<ref name="USHMM_boycott">{{cite encyclopedia|title=The Movement to Boycott the Berlin Olympics of 1936|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007087|encyclopedia=Holocaust Encyclopedia|publisher=United States Holocaust Memorial Museum|access-date=8 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202095138/http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007087|archive-date=2 February 2014|date=June 2013}}</ref> گرنگترین مشتومڕ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕوویدا. ناڕەزایەتییەکان لە کۆتاییدا سەرکەوتوو نەبوون؛ چل و نۆ تیم لە سەرانسەری جیهانەوە بەشدارییان لە یارییەکانی ١٩٣٦دا کرد، کە گەورەترین ژمارەی نەتەوە بەشداربووەکانی هەر ئۆڵۆمپیادێک بوو تا ئەو کاتە.<ref name="USHMM_boycott" /> === ویلایەتە یەکگرتووەکان === [[پەڕگە:Brundage_at_Berlin.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئەڤێری بروندەیج لە کاتی چاوپێکەوتنی لەگەڵ سەرۆک شارەوانیی بەرلین جولیوس لیپەرت و سکرتێری IOC تیۆدۆر لێڤاڵد لە ساڵی ١٩٣٦]] بەپێی نەریت، ویلایەتە یەکگرتووەکان یەکێک لە گەورەترین تیمەکانی دەنارد بۆ ئۆڵۆمپیاد، و مشتومڕێکی بەرچاو هەبوو لەسەر ئەوەی ئایا نەتەوەکە دەبێت بەشداری لە یارییەکانی ١٩٣٦دا بکات یان نا.<ref name="USHMM_boycott" /> ئەمریکییەکان میڵتۆن گرین و نۆرمان کانێرز ئامادە نەبوون بەشداری بکەن، و ڕێکخراوە جووە ئەمریکییەکان، وەک کۆنگرەی جووی ئەمریکی و لیژنەی کرێکاریی جوو، پشتگیرییان لە بایکۆتکردن کرد.<ref name="USHMM_boycott" /> دادوەر جێرێمیا ماهۆنی، سەرۆکی یەکێتیی وەرزشیی ئاماتۆر (AAU)، جەختی لەوە کردەوە کە جیاکاریی ڕەگەزی پێشێلکردنی یاساکانی ئۆڵۆمپیادە و بەشداریکردن لە یارییەکاندا یەکسانە بە پەسەندکردنێکی ناڕاستەوخۆی ڕایخی سێیەم.<ref name="ushmm-boycott" /> ئەڤێری بروندەیج، کە ئەوکات سەر بە لیژنەی ئۆڵۆمپیادی ئەمریکا بوو، دژی بایکۆتکردنەکە وەستایەوە و پێداگری لەسەر ئەوە دەکرد کە سیاسەت جێگەی لە وەرزشدا نییە و بزووتنەوەی ئۆڵۆمپیاد لاواز دەبێت ئەگەر نەتەوەکان بەشداریکردن لەسەر بنەمای ڕەگەز یان بیروباوەڕ سنووردار بکەن.<ref name="ushmm-boycott" /><ref name="britannica-berlin2" /> بروندەیج دواتر تۆمەتبار کرا بەوەی کە هاوسۆزێکی سۆڤیەتە بەهۆی هەڵوێستە مشتومڕهەڵگرەکەی سەبارەت بە سیستەمی وەرزشیی سۆڤیەت کە ڕێگەی پێدەدان خۆیان لە یاساکانی ئاماتۆر ببوێرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP80-00810A005800260002-1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP80-00810A005800260002-1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Cia.gov |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=Central Intelligence Agency Information Report: Soviet Sports as an Instrument of Political Propaganda}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP80-00810A005600130009-0.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP80-00810A005600130009-0.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Cia.gov |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=Central Intelligence Agency Information Report: Soviet Sports and Intelligence Activities}}</ref> زۆربەی ڕۆژنامەکانی ئەفریقییە-ئەمریکییەکان پشتگیرییان لە بەشداریکردن لە ئۆڵۆمپیاددا دەکرد. هەردوو ڕۆژنامەی ''تریبیوون''ی فیلادێلفیا و ''شیکاگۆ دیفێندەر'' هاوڕا بوون لەسەر ئەوەی کە سەرکەوتنەکانی ڕەشپێستەکان تێڕوانینەکانی نازییەکان بۆ باڵادەستیی ئاری لەکەدار دەکات و دەبێتە هۆی نوێبوونەوەی شانازیی ئەفریقییە-ئەمریکییەکان. لە کۆتاییدا، بروندەیج مشتومڕەکەی بردەوە، بە قایلکردنی یەکێتیی وەرزشیی ئاماتۆر بۆ داخستنی دەنگدانێک لە بەرژەوەندیی ناردنی تیمێکی ئەمریکی بۆ ئۆڵۆمپیادی بەرلین. هەوڵەکانی ماهۆنی بۆ هاندانی بایکۆتکردنی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد لە ویلایەتە یەکگرتووەکان شکستی هێنا، هەرچەندە هەندێک وەرزشوانی وەک ئەستێرەی گۆڕەپان و مەیدانی زانکۆی هارڤارد، میڵتۆن گرین، بڕیاریان دا لە ماڵەوە بمێننەوە.<ref name="hp1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.historyplace.com/worldwar2/triumph/tr-olympics.htm|سەردێڕ=The History Place - Triumph of Hitler: The Berlin Olympics}}</ref> سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان [[فرانکلین ڕۆزڤێڵت]] و ئیدارەکەی تێوەگلاو نەبوون لە مشتومڕەکەدا، ئەمەش بەهۆی نەریتێکی ڕێگەدان بە لیژنەی ئۆڵۆمپیاد بۆ کارکردن بە شێوەیەکی سەربەخۆ . چەندین دیپلۆماتکاری ئەمریکی، لەنێویاندا ویلیام دۆد، باڵیۆزی ئەمریکا لە بەرلین، و جۆرج مێسەرسمیت، بەرپرسی نوێنەرایەتیی ئەمریکا لە ڤیێنا، دژی بڕیاری بەشداریکردن لە یارییەکاندا وەستانەوە.<ref name="USHMM_boycott" /> لیژنەی کرێکاریی جوو "کەرنەڤاڵی وەرزشیی کرێکاریی جیهانی" لە نیویۆرک ڕێکخست وەک ڕووداوێکی وەرزشیی جێگرەوە لەو ماوەیەدا.<ref name="forward-carnival" /> === ئیسپانیا === حکوومەتی ئیسپانیا بە سەرۆکایەتیی بەرەی گەلی باڵی چەپ کە تازە هەڵبژێردرابوون، بایکۆتی یارییەکانی کرد و حکوومەتی کەتەلۆنیا [[ئۆڵۆمپیادی گەل|ئۆڵۆمپیادی گەلی]] وەک ڕووداوێکی هاوتەریب لە بارسێلۆنا ڕێکخست. نزیکەی ٦,٠٠٠ وەرزشوان<ref name="gounot15">{{بیرخستنەوە|دوایین=Gounot |یەکەم=André |سەردێڕ=Les politiques au stade: Étude comparée des manifestations sportives du xixe au xxie siècle |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٥|پەڕەکان=١٢٥–١٤٣|editor-last=Caritey |editor-first=Benoît |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣|زنجیرە=Histoire |chapter=L'Olympiade populaire de Barcelone 1936: entre nationalisme catalan, « esprit olympique » et internationalisme prolétarien |chapter-url=http://books.openedition.org/pur/6529 |شوێن=Rennes |بڵاوکەرەوە=Presses universitaires de Rennes |زمان=fr |ژپنک=٩٧٨-٢-٧٥٣٥-٣٠٠٢-٧|editor2-last=Jallat |editor2-first=Denis}}</ref> لە ٤٩ وڵاتەوە ناوی خۆیان تۆمار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Searcy |یەکەم=Rachel Aileen |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشان=https://wp.nyu.edu/specialcollections/2014/02/07/the-olympics-that-never-were-the-peoples-olympiad/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Back Table |زمان=en-US |سەردێڕ=The Olympics That Never Were: The People's Olympiad – The Back Table}}</ref> بەڵام، ئۆڵۆمپیادی گەل هەڵوەشایەوە بەهۆی هەڵگیرسانی [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا]] تەنیا یەک ڕۆژ پێش ئەوەی بڕیار بێت ڕووداوەکە دەست پێبکات.<ref name="USHMM_boycott" /> === یەکێتیی سۆڤیەت === [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە دوای [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠ەوە]] بەشداریی هیچ ڕووداوێکی وەرزشیی نێودەوڵەتی نەکردبوو. حکوومەتی سۆڤیەت بانگهێشت نەکرا بۆ یارییەکانی ١٩٢٠، لە کاتێکدا [[شەڕی ناوخۆییی ڕووسیا]] هێشتا بە سەختی بەردەوام بوو، و ئەوان بەشدارییان لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤]] و دواتریش نەکرد لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆژی. لەبری ئەوە، لەژێر چاودێریی وەرزشی سووری نێودەوڵەتییەوە، لە ساڵی ١٩٢٨ەوە بەشداریی لە جێگرەوەیەکی چەپڕەوی کرێکاری بە ناوی سپارتاکیاد دەکرد. یەکێتیی سۆڤیەت بەنیاز بوو بەشداری لە ئۆڵۆمپیادی گەل لە بەرشەلۆنە بکات تا ئەو کاتەی هەڵوەشایەوە؛ دواتر سۆڤیەتییەکان بەشدارییان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کرێکارانی ١٩٣٧ کرد کە لەلایەن سپارتاکیادەوە سپۆنسەر دەکرا لە ئەنتۆێرپ لە [[بەلجیکا]].<ref name="mandell87">Richard D. Mandell, [https://books.google.com/books?id=8CYYYeTT5mEC&q=Soviet+Union+1936+olympics%22&pg=PA68 The Nazi Olympics], [[University of Illinois Press]], 1987, {{ISBN|0-252-01325-5}}; p. 68</ref> یەکێتیی سۆڤیەت دەستی کرد بە کێبڕکێکردن لە ئۆڵۆمپیاددا لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢|١٩٥٢دا]]، کاتێک [[جۆزێف ستالین]] درکی بەوە کرد کە دەتوانن ڕووداوەکە بەکاربهێنن بۆ جێبەجێکردنی ئەجێندا سیاسی و ئایدیۆلۆژییەکەیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://blogs.bu.edu/guidedhistory/russia-and-its-empires/guy-mcfall/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Blogs.bu.edu |سەردێڕ=The Soviet Union and the Olympics &#124; Guided History}}</ref> === وڵاتانی تر === لە فەڕەنسا، شمشێربازی جوو ئەلبێرت وۆڵف سەرکەوت بۆ تیمی نیشتمانی بەڵام لەسەر بنەمایەکی پرەنسیپی کشانەوەی خۆی ڕاگەیاند. یەکێتیی جیهانیی ماکابی لە جیاتی ئینتیدابی فەلەستین بانگهێشتنامەکەی ڕەتکردەوە، و دوو شمشێربازی تورک، هالەت چامبەل و سوعات فەتگەری ئاشانی—کە لە یەکەمین ژنە موسڵمانەکان بوون کێبڕکێ لە ئۆڵۆمپیاد بکەن—بەپێی ڕاپۆرتەکان ڕەتیان کردەوە بە هیتلەر بناسێنرێن.<ref name="cambel" /> === هەڵسەنگاندن وەک پڕوپاگەندە === [[پەڕگە:Olimpiai_Stadion,_a_női_magasugrás_eredményhirdetése_(1._Csák_Ibolya,_Magyarország)._Fortepan_17417.jpg|alt=قەرەباڵغی لەسەر پەیژەکانی یاریگاکە کە قۆڵیان بۆ سڵاو بەرزکردووەتەوە|چەپ|وێنۆک|ئامادەبووان لە کاتی ڕێوڕەسمی دابەشکردنی مەدالیاکاندا سڵاوی نازی دەکەن]] قەبارەی ئەو سەرکەوتنە جێگەی مشتومڕە. [[ڕیچارد دی. ماندێل]]، لە یەکەمین لێکۆڵینەوەی گەورەی زمانی ئینگلیزیدا بە ناوی ''ئۆڵۆمپیادی نازی'' (١٩٧١)، پێی وابوو کە ئاهەنگ و نمایشی جەماوەریی بێپێشینەی ڕژێمەکە زاڵ بوو بەسەر توانای بڕیاردانی ڕەخنەگرانەی ڕۆژنامەنووسان، بازرگانان و دیپلۆماتکارە سەردانکەرەکاندا.<ref name="mandell" /> دەیڤید کلەی لارج بە هەمان شێوە یارییەکان لە ڕیزی گەورەترین دەستکەوتە پڕوپاگەندەیییەکانی ڕژێمەکە دادەنێت، بەڵام جیاوازییەک دروست دەکات: کاریگەرییان لەسەر پێگەی نێودەوڵەتیی ئەڵمانیا سنووردار بوو، لە کاتێکدا لە ناوخۆدا یارمەتیی هیتلەریان دا کە هێشتا جێگیر نەبوو بوو بۆ چەسپاندنی دەسەڵاتەکەی کە لە تێڕوانینی لارجدا ئەمە گرنگترین دەرئەنجامی یارییەکان بوو.<ref name="large3" /> <ref name="kruger" /> چوار مەدالیا زێڕەکەی [[جێسی ئۆوێنس]] بووە مانەوەترین یادەوەریی جەماوەریی یارییەکان و بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک سەرزەنشتێک بۆ تیۆریی ڕەگەزیی نازییەکان بینرا، هەرچەندە ئەڵمانیا هێشتا بە جیاوازییەکی زۆرەوە لە پێشەنگی خشتەی مەدالیاکاندا مایەوە.<ref name="ioc-berlin2" /> ئەو چیرۆکە بەردەوامەی کە گوایە هیتلەر بە ئاشکرا سووکایەتیی بە ئۆوێنس کردبێت بە بەڵگە پشتڕاست نەکراوەتەوە: لە ڕۆژی یەکەمدا هیتلەر پیرۆزبایی لە چەند براوەیەکی ئەڵمانی و فینلەندی کرد بەڵام یاریگاکەی جێهێشت پێش ئەوەی یاریزانی ئەفریقی-ئەمریکیی خۆهەڵدانی بەرز [[کۆرنیلیۆس جۆنسۆن (خۆهەڵدەری بەرز)|کۆرنیلیۆس جۆنسۆن]] مەدالیا زێڕەکەی وەربگرێت، دوای ئەوە سەرۆکی لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی (IOC) هێنری دێ بایلێت-لاتۆر پێی وت کە یان دەبێت سڵاو لە هەموو براوەکانی مەدالیا بکات یان هیچکامیان؛ دوای ئەوە هیتلەر بە ئاشکرا پێشوازی لە هیچ کەسێک نەکرد، و ئۆوێنس، کە یەکەمین نازناوی خۆی لە ڕۆژی دواتردا بردەوە، هەرگیز لە ڕیزدا نەبوو بۆ ئەوەی سڵاوی لێ بکرێت. ئۆوێنس وتی کە لە ئەڵمانیا بە ڕێزەوە مامەڵەی لەگەڵ کرابوو و تووڕەیی و تاڵیی خۆی هێشتبووەوە بۆ ئەو جیاکارییە نەژادییەی کە لە کاتی گەڕانەوەی بۆ نیشتمان ڕووبەڕووی بووەوە، و ئاماژەی بەوە کرد کە سەرۆک [[فرانکلین ڕۆزڤێڵت]] نە پێشوازیی لێ کرد و نە پیرۆزباییشی لێ کرد.<ref name="britannica-owens" /> === دەرئەنجامەکان === وێنەی ئەڵمانیایەکی لێبوردە لە دوای یارییەکان زۆری نەخایاند. هەر کە سەردانکەرە بیانییەکان ڕۆیشتن، ڕێکارەکانی دژە-جوو دەستیان پێکردەوە و چەوساندنەوە چڕتر بووەوە، کە بووە هۆی کۆمەڵکوژیی کریستاڵناخت لە تشرینی دووەمی ١٩٣٨ و، لە ئەیلوولی ١٩٣٩دا، هەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی دووەم]].<ref name="ushmm-persec2" /> چەندین وەرزشوانی ئۆڵۆمپیادی ١٩٣٦ دواتر لە هۆلۆکۆستدا کوژران، لەنێویاندا بەشداربووە پۆڵەندییەکان ڕۆمان کانتۆر و [[ئیلیا شرایبمان]]، کە هەردووکیان لە مایدانێک کوژران.<ref name="ushmm-persec2" /> جەنگەکە بووە هۆی هەڵوەشاندنەوەی یارییەکانی ١٩٤٠ و ١٩٤٤، و ئۆڵۆمپیاد دەستی پێ نەکردەوە تا [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨|لەندەنی ١٩٤٨]]. === میراتی کولتووری === یارییەکان جێپەنجەیەکی کولتووری و وەرزشیی نەمر و بەردەوامیان بەجێهێشت. فیلمی ''ئۆڵۆمپیا'' (١٩٣٨) لە دەرهێنانی [[لێنی ڕیفێنشتال]] هەم وەک وەرچەرخانێک لە سینەمادا سەیر دەکرێت بەهۆی داهێنانەکانی وەک وێنەگرتنی ژێر ئاو و خاوکردنەوەی وێنە (سڵۆ-مۆشن) کە کاریگەرییان لەسەر فیلمسازیی وەرزشیی دواتر هەبوو و هەم وەک بەرهەمێکی پڕوپاگەندەی دەوڵەت.<ref name="olympia-oup" /> گواستنەوەی مەشخەڵەکە و ڕوماڵی ڕاستەوخۆی تەلەڤیزیۆنی کە لە بەرلین ناسێنران بوونە تایبەتمەندییە هەمیشەیییەکانی یارییە مۆدێرنەکان، یاریگای ئۆڵۆمپی لە جەنگەکە ڕزگاری بوو بۆ ئەوەی دواتر نۆژەن بکرێتەوە بۆ یاریی [[یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦|کۆتاییی]] [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦]]. چیرۆکەکەی ئۆوێنس لەو کاتەوە لە فیلمدا بەرجەستە کراوە، لەنێویاندا فیلمی ''ڕەگەز'' (٢٠١٦)<ref name="britannica-sportswashing" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|وەرزش|ئۆڵۆمپیاد|ئەڵمانیا}} {{پۆلی کۆمنز|1936 Summer Olympics}} [[پۆل:ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ]] [[پۆل:یارییە ئۆڵۆمپیادەکان لە ئەڵمانیا]] h0avvopkkpcwlwxrv8sl0x6caglvsg2 0 213338 1699784 1407909 2026-11-02T19:39:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1699784 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Kırıkkale_districts.png|وێنۆک|شوێنی کەسکین لەناو تورکیادا.]] '''کەسکین''' شارۆچکە و ناحیەیەکی [[پارێزگای کرک کالە]] لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی]] [[تورکیا]]. لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ی تورکیادا ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٥٩ ھەزار و ١٥٠ کەس بووە کە ٣٤ ھەزار و ٨٢٧ کەسیان لە شارۆچکەی کەسکین دەژین.<ref name="die">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.die.gov.tr/nufus_sayimi/2000tablo5.xls |سەردێڕ=Census 2000, Key statistics for urban areas of Turkey |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٠٨|نووسەر=Turkish Statistical Institute |بەستەری نووسەر=Turkish Statistical Institute |format=XLS |زمان=Turkish |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070927020309/http://www.die.gov.tr/nufus_sayimi/2000tablo5.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geohive.com/cntry/turkey.aspx?levels=Ic%2520Anadolu|سەردێڕ=Statistical information on Turkey's administrative units|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٠٨|نووسەر=GeoHive|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071019035324/http://geohive.com/cntry/turkey.aspx?levels=Ic+Anadolu|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> بەپێی ئەو زانیاریانەی لە بەڵگەنامە ئەرشیفی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکانی]] ساڵی ١٨٥٠ دەستکەوتوون بنەچەی زۆرینەی خەڵکی کەسکین لە تورکستانەوە ھاتووە. جگە لەوەش تاتارەکانی کریمە ھەن کە بە دەربەدەری یان کۆچکردن ھاتوونەتە ناوەندی قەزاکە و ھەندێک لە گوندەکانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://tr.wikipedia.org/wiki/Türkiye%27deki_Kırım_Tatarları | سەردێڕ = Türkiye'deki Kırım Tatarları | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی ئازاری ٢٠١٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا|کەسکین]] [[پۆل:پارێزگای کرک کالە]] a71kb5f3yp7v2w2y9hbofb7a7b6748g 0 213482 1699443 1699354 2026-11-02T12:06:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699443 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Grave Makbule Atadan, Cebeci Asri Cemetery.JPG|وێنۆک|گۆڕی مەقبولە ئەتادان]] '''مەقبولە ئەتادان''' (١ی کانوونی دووەمی ١٨٨٥ – ١٨ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٥٦<ref name="Yetmiş">Mürşit Balabanlılar, Şebnem Kandır, Mine Söğüt, ''Türkiye'nin Yetmiş Yılı: 1923–1993: Gün Gün Cumhuriyet Tarihi'', 1. cilt, Hürgüç Gazetecilik, 1994, [https://books.google.com/books?ei=WtXGTM7mA4nCvQOlpd3PDw&ct=result&id=WM1pAAAAMAAJ&dq=Makbule++1956+Ocak+18&q=Makbule p. 142.]</ref>) خوشکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]] دامەزرێنەری کۆماری [[تورکیا]] بوو. ئەو تاکە خوشکی ئەتاتورک بوو کە لە ژیاندا مابوو، لەکاتێکدا چوار خوشکەکەی دیکە لە تەمەنێکی بچووکدا گیانیان لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Makbule Atadan (1885–1956)|ناونیشان=https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/makbule-atadan-1885-1956/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Atatürk Ansiklopedisi|زمان=tr|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230607013607/https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/makbule-atadan-1885-1956/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|ژن|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Makbule Atadan}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٥]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:مستەفا کەمال ئاتاتورک]] [[پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:سیاسەتوانانی سەدەی ٢٠ی خەڵکی تورکیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢]] t5gjreo55p8850o80iv9r201lf5dvkw 0 213551 1700151 1536919 2026-11-03T10:39:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1700151 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[کەنەدا]] بۆیەکەمجار لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد کرد. لەوکاتەوە جگە لە ساڵی ١٩٨٠ کە بایکۆتی کرد، بەشداری سەرجەم ئۆڵۆمپیادەکانی ھاوینە کردووە. لە سەرجەم بەشدارییەکانی بەلایەنی کەم یەک مەدالیای بەدەست ھێناوە. بۆ یەکەمجاریش لە ساڵی ١٩٢٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە. کەنەدا میوانداری ئۆڵۆمپیادی زستانەی ساڵی ٢٠١٠ کرد، بۆ یەکەمجار ئەو وڵاتە زیاتر لە ھەموو نەتەوەکانی دیکە مەدالیای زێڕی بەدەستھێنا. == پێرستی بەشدارییەکان == {{col-begin}}{{col-2}} {{legend|#ccccff|"وڵاتی خانەخوێ"}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !خوول !وەرزشوان |style="background:gold; width:3.7em; font-weight:bold;"|زێڕ |style="background:silver; width:3.7em; font-weight:bold;"|زیو |style="background:#cc9966; width:3.7em; font-weight:bold;"|بڕۆنز !style="width:4.1em; font-weight:bold;"|گشتی !style="width:4.1em; font-weight:bold;"|پلە |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1900}} |٢ |١ |٠ |١ |٢ |[[خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٠٠|١٣]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1904}} |٥٢ |٤ |١ |١ |٦ |٤ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1908}} |٨٧ |٣ |٣ |١٠ |١٦ |٧ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1912}} |٣٧ |٣ |٢ |٣ |٨ |٩ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1920}} |٥٣ |٣ |٣ |٣ |٩ |١٢ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1924}} |٦٥ |٠ |٣ |١ |٤ |٢٠ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1928}} |٦٩ |٤ |٤ |٧ |١٥ |١٠ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1932}} |١٠٢ |٢ |٥ |٨ |١٥ |١٢ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1936}} |٩٧ |١ |٣ |٥ |٩ |١٧ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1948}} |١١٨ |٠ |١ |٢ |٣ |٢٥ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1952}} |١٠٧ |١ |٢ |٠ |٣ |٢١ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1956}} |٩٢ |٢ |١ |٣ |٦ |١٥ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1960}} |٨٥ |٠ |١ |٠ |١ |٣٢ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1964}} |١١٥ |١ |٢ |١ |٤ |٢٢ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1968}} |١٣٨ |١ |٣ |١ |٥ |٢٣ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1972}} |٢٠٨ |٠ |٢ |٣ |٥ |٢٧ |- style="background:#ccccff" | align="right" |{{GamesName|SOG|1976}} (host nation) |٣٨٥ |٠ |٥ |٦ |١١ |٢٧ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1980}} | colspan="6" |''did not participate'' |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1984}} |٤٠٧ |١٠ |١٨ |١٦ |٤٤ |٦ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1988}} |٣٢٨ |٣ |٢ |٥ |١٠ |١٩ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1992}} |٢٩٥ |٧ |٤ |٧ |١٨ |١١ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1996}} |٣٠٣ |٣ |١١ |٨ |٢٢ |٢١ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2000}} |٢٩٤ |٣ |٣ |٨ |١٤ |[[خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠|٢٤]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2004}} |٢٦٣ |٣ |٦ |٣ |١٢ |٢١ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2008}} |٣٣٢ |٣ |٩ |٨ |٢٠ |[[خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨|٢٠]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2012}} |٢٨١ |٢ |٦ |١٠ |١٨ |[[خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢|٢٧]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2016}} |٣١٤ |٤ |٣ |١٥ |٢٢ |[[خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦|٢٠]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2020}} |[[کەنەدا لە یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠|٣٨١]] |٧ |٧ |١٠ |٢٤ |[[خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠|١١]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2024}} | colspan="6;" rowspan="3" |''future event'' |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2028}} |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2032}} |- ! colspan="2" |Total !٧١ !١١٠ !١٤٥ !٣٢٦ !٢٠ |}<!-- Total medal counts include a gold medal awarded in [[Ice hockey at the 1920 Summer Olympics|ice hockey]] event at the [[1920 Summer Olympics]]. This medal is counted toward the summer games medal totals and the winter sport medal totals. --> ; ئۆڵۆمپیادی زستانە {{legend|#ccccff|'''وڵاتی خانەخوێ'''}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:90%;" !خوول !وەرزشوان |style="background:gold; width:3.7em; font-weight:bold;"|زێڕ |style="background:silver; width:3.7em; font-weight:bold;"|زیو |style="background:#cc9966; width:3.7em; font-weight:bold;"|بڕۆنز !style="width:4.1em; font-weight:bold;"|گشتی !style="width:4.1em; font-weight:bold;"|پلە ! style="width:4em; font-weight:bold;" |Gold medals ! style="width:4em; font-weight:bold;" |Total medals |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1924}} |١٢ |١ |٠ |٠ |'''١''' |٨ |٩ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1928}} |٢٣ |١ |٠ |٠ |'''١''' |٥ |٦ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1932}} |٤٢ |١ |١ |٥ |'''٧''' |٤ | bgcolor="ffdab9" |٣ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1936}} |٢٩ |٠ |١ |٠ |'''١''' |٩ |٩ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1948}} |٢٨ |٢ |٠ |١ |'''٣''' |٦ |٨ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1952}} |٣٩ |١ |٠ |١ |'''٢''' |٦ |٨ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1956}} |٣٧ |٠ |١ |٢ |'''٣''' |١٠ |٩ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1960}} |٤٤ |٢ |١ |١ |'''٤''' |٧ |٨ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1964}} |٥٥ |١ |١ |١ |'''٣''' |١٠ |١٠ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1968}} |٧٠ |١ |١ |١ |'''٣''' |١٣ |١٤ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1972}} |٤٧ |٠ |١ |٠ |'''١''' |١٧ |١٧ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1976}} |٥٩ |١ |١ |١ |'''٣''' |١١ |١١ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1980}} |٥٩ |٠ |١ |١ |'''٢''' |١٤ |١٣ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1984}} |٦٧ |٢ |١ |١ |'''٤''' |٨ |٨ |- style="border: 3px solid red" | align="right" |{{GamesName|WOG|1988}} |١١٢ |٠ |٢ |٣ |'''٥''' |١٣ |١٢ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1992}} |١٠٨ |٢ |٣ |٢ |'''٧''' |٩ |٩ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1994}} |٩٥ |٣ |٦ |٤ |'''١٣''' |٧ |٦ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1998}} |١٤٤ |٦ |٥ |٤ |'''١٥''' |٤ |٥ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|2002}} |١٥٠ |٧ |٣ |٧ |'''١٧''' |٤ |٤ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|2006}} |١٩٦ |٧ |'''١٠''' |٧ |'''٢٤''' |٥ | bgcolor="ffdab9" |٣ |- style="border: 3px solid red" | align="right" |{{GamesName|WOG|2010}} |٢٠٦ |'''١٤''' |٧ |٥ |'''٢٦''' | bgcolor="F7F6A8" |١ | bgcolor="ffdab9" |٣ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|2014}} |٢٢٠ |١٠ |'''١٠''' |٥ |'''٢٥''' | bgcolor="ffdab9" |٣ |٤ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|2018}} |٢٢٦ |١١ |٨ |١٠ |'''٢٩''' | bgcolor="ffdab9" |٣ | bgcolor="ffdab9" |٣ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|2022}} |٢١٥ |٤ |٨ |'''١٤''' |'''٢٦''' |١١ |٤ |- | align="right" |{{GamesName|WOG|2026}} | colspan="7" |''future event'' |- ! colspan="2" |Total !٧٧ !٧٢ !٧٦ !٢٢٥ !٥ !٥ |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Canada_at_the_Olympics|سەردێڕ=Canada at the Olympics|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}{{نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیاد}}{{تووڵی دەروازە|وەرزش|ئۆڵۆمپیاد|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|Canada at the Olympic Games}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:کەنەدا لە ئۆڵۆمپیاد]] aa5fewfpveiyud4i0j66zy4iaieswdi 0 213699 1699457 1699217 2026-11-02T12:10:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699457 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دۆجکۆین''' (کۆد: DODGE، ھێما: D) [[دراوی دیجیتاڵ|دراوێکی ئەلکترۆنییە]] کە دروست کراوە لەلایەن ئەندازیارانی سۆفتوێر بیلی مارکۆس و جاکسۆن پاڵمەر، کە بڕیاریاندا سیستەمێکی پارەدان دروست بکەن وەک «گاڵتەیەک»، کە لەو کاتەدا گاڵتەیان دەکرد بە دراوە ئەلکترۆنییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Salzman|یەکەم=Avi|سەردێڕ=Dogecoin Started as a Joke. Now It’s Too Important to Laugh Off.|ناونیشان=https://www.barrons.com/articles/dogecoin-started-as-a-joke-now-its-too-important-to-laugh-off-51620229273|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.barrons.com|زمان=en-US}}</ref> ئەم دراوە دادەنێت بە یەکەم «کۆینی گاڵتەکردن»، و ھەروەھا بە تایبەت تر بە یەکەم «کۆینی سەگ». سەرەڕای سروشتی تەنزئامێزی، ھەندێک بە ئاسۆیەکی یاسایی و ڕەوای وەبەرھێنانی نوێی دەزانن. دۆجکۆین لەسەری ڕوخساری [[سەگ|سەگی شیبای]] ھەیە لەلایەن گاڵتەپێکردنی «دۆج» وەکو لۆگۆ و ناوەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Is There a Cryptocurrency Bubble? Just Ask Doge.|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2017/09/15/business/cryptocurrency-bubble-doge.html|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|issn=0362-4331|زمان=en-US|یەکەم=Kevin|دوایین=Roose}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Chohan|یەکەم=Usman W.|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=A History of Dogecoin|ناونیشان=https://papers.ssrn.com/abstract=3091219|زمان=en|شوێن=Rochester, NY}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Dogecoin Is Like Bitcoin, But Based on a Meme, and Almost Worthless|ناونیشان=https://www.digitaltrends.com/social-media/wow-dogecoin-bitcoin/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Digital Trends|زمان=en}}</ref> یەکەم جار دروست کرا لە ٦ [[کانوونی دووەم|کانونی دووەمی]] ٢٠١٣، و بە خێرایی کۆمەڵگایەکی ئۆنلاینی خۆی گەشەپێدا، کە نرخی بازاڕی گەیشتە سەروو ٨٥ [[١٠٠٠٠٠٠٠٠٠ (ژمارە)|ملیار]] دۆلار لە ٥ مایسی،2021.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hutcheon|یەکەم=Stephen|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=The rise and rise of dogecoin, the internet's hottest cryptocurrency|ناونیشان=https://www.smh.com.au/technology/the-rise-and-rise-of-dogecoin-the-internets-hottest-cryptocurrency-20140124-31d24.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=The Sydney Morning Herald|زمان=en}}</ref> لە ئێستادا سپۆنسەری یانەی واتفۆردی [[پرێمیەرلیگ|خولی نایابی ئینگلیزییە]] (تەنیا بۆ دەستکێش).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Watford FC to feature Doge on football shirts|ناونیشان=https://www.cityam.com/watford-fc-doge/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CityAM|زمان=en-GB}}</ref> Dogecoin.com وا [[بانگەشە|ڕیکلام]] بۆ دراوەکەی دەکات کە «دراوێکی ھاوڕێیانە و خۆشی ئینتەرنێتە»، کە ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ڕەسەنەکەی کە وەک «گاڵتەیەک»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The future of money, or a 'hustle' — what is Dogecoin?|ناونیشان=https://www.abc.net.au/news/2021-05-10/what-is-dogecoin-elon-musk-saturday-night-live/100128024|newspaper=ABC News|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|زمان=en-AU}}</ref> ئاماژەی پێکرا. [[ئەندازیاریی کۆمپیوتەر|ئەندازیارانی سۆفتوێر]] و بەرنامە بیلی مارکۆس و جاکسن پاڵمەر ئەم دراوە تەنز ئامێزەیان بڵاوکردەوە وەک ڕێگایەک بۆ گاڵتە کردن بە [[بیتکۆین]] و چەندین دراوی تری ئەلکترۆنی کە پلانی گەورەیان ھەبوو دەست بەسەر جیھاندا بگرن. لەگەڵ یارمەتی ڕێددیت (ئینگلیزی: reddit)، ماڵپەڕەکە تەواو بەناوبانگ بوو. لەماوەی دوو ھەفتەدا، دۆجکۆین بلۆگ و مەکۆی تایبەت بە خۆی دروست کرد، و نرخی بازاڕی گەیشتە ٨ [[ملیۆن]] دۆلار، لە بەرزبوونەوەیەکدا جارێک توانی ببێت بە حەوتەم گەورەترین [[دراوی دیجیتاڵ|دراوی ئەلکترۆنی]] لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sigalos|یەکەم=MacKenzie|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=How dogecoin went from a joke to one of the world's top cryptocurrencies|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2021/05/07/what-is-dogecoin.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNBC|زمان=en}}</ref> دۆجکۆین لەسەر بنەمای ئەلگۆریتمی Scryptە، و ماوەی گواستنەوە و مامەڵەکردنی ڕونتر و گونجاوترە وەک لە [[بیتکۆین]]. دۆجکۆین تەنیا ١ خولەکی پێ دەچێت بۆ ئەوەی دڵنیا بکرێتەوە، لەکاتێکدا BTC نزیکەی ١٠ خولەک دەخایەنێت. == مێژوو == بەشێوەیەکی ڕەسەن داندرا وەک «گاڵتەیەک»،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Dogecoin’s Creator Is Baffled by Meteoric Rise to $9 Billion|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-11/dogecoin-s-creator-is-just-as-baffled-as-you-are-about-its-rise|newspaper=Bloomberg.com|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> دۆجکۆین دروست کرا لەلایەن ئەندازیاری سۆفتوێری IBM بیلی مارکۆس و ئەندازیاری سۆفتوێری ئەدۆب جاکسۆن پاڵمەر. ئەوان دەیانویست [[دراوی دیجیتاڵ|دراوێکی دیجیتاڵی]] نێوان دوو کەس دروست بکەن کە بگات بە شوێنی زیاتر وەک لە [[بیتکۆین]]. ھەروەھا دەیانویست کە خۆیان بە دور بگرن لەو مێژووە پڕ مشتومڕەی دراوەکانی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Such Weird: The Founders of Dogecoin See the Meme Currency's Tipping Point|ناونیشان=https://www.vice.com/en/article/jp5x3d/dogecoins-founders-believe-in-the-power-of-meme-currencies|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.vice.com|زمان=en}}</ref> دۆجکۆین یەکەم جار بە فەرمی بڵاوبۆوە لە ٦ [[کانوونی یەکەم|کانونی یەکەمی]] ٢٠١٣، لەگەڵ تەنیا ٣٠ ڕۆژی یەکەمدا، زیاتر لە ملیۆنێک سەردانیکار ھەبوو بۆ dogecoin.com.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=An Interview With The Creator Of Dogecoin: The Internet's Favourite New Currency|ناونیشان=https://junkee.com/an-interview-with-the-inventor-of-dogecoin-the-internets-favourite-new-currency/27411|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Junkee|زمان=en-US|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140124233428/https://junkee.com/an-interview-with-the-inventor-of-dogecoin-the-internets-favourite-new-currency/27411|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاڵمەر شانازی پێوە دەکرێت کە توانی بیرۆکەکەی بکات بە ڕاستی. لەو کاتەدا، ئەندام بوو لە بەشی مارکێتینی سیستەمەکانی ئەدۆب لە [[سیدنی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kay|یەکەم=Grace|سەردێڕ=The history of Dogecoin, the cryptocurrency that surged after Elon Musk tweeted about it but started as a joke on Reddit years ago|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/what-is-dogecoin-2013-12|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Business Insider|زمان=en-US}}</ref> پاڵمەر دۆمەینی dogecoin.com کڕی و ڕوکارێکی کاتی بۆ دانا، کە لۆگۆی کۆی نەکەی تێدا بوو لەگەڵ دەقێکی پەرش و بڵاوی کۆمیک سانس. مارکۆس پەیوەندی کرد بە پاڵمەرەوە لە دوای بینینی ماڵپەڕەکە، و ھەوڵەکان دەستیان پێکرد بۆ گەشەپێدانی دراوەکە. مارکۆس دیزانینی پرۆتۆکۆڵەکانی دۆجکۆینی کرد لەسەر بنەمای دراوە ئەلکترۆنییەکانی کە ھەبوون وەک لەکی کۆین و لایتکۆین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gilbert|یەکەم=David|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=What is Dogecoin? The Meme that Became the Hot New Virtual Currency|ناونیشان=https://www.ibtimes.co.uk/what-dogecoin-meme-that-became-hot-new-virtual-currency-1429847|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=International Business Times UK|زمان=en}}</ref> کە تەکنەلۆژیای سکرپیت بەکار دەھێنن لە ئەلگۆریتمی سەلماندنی کارەکەیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vega|یەکەم=Danny|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Dogecoin: 5 Fast Facts You Need to Know|ناونیشان=https://www.seattlepi.com/technology/heavy/article/Dogecoin-5-Fast-Facts-You-Need-to-Know-5079680.php|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=seattlepi.com|زمان=en-US}}</ref> بەکارھێنانی سکرپیت مانای ئەوەیە کە ماینەرەکان ناتوانن کەلوپەلی ماینینی بیتکۆین SHA-256 بەکاربھێنن، و لە جیاتی ئەوە پێویستە ئامێرەکانی FPGA و ASIC بەکاربھێنن کە زیاتر ناسراون بەوەی ئاڵۆزترن بۆ بەرھەمھێنان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Time to invest in Dogecoin, the cyptocurrency favored by Shiba Inus|ناونیشان=https://www.dailydot.com/debug/shibe-meme-dogecoin-currency/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=The Daily Dot|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Why Bitcoin mining has a finite cap, and Dogecoin mining doesn't|ناونیشان=https://www.dailydot.com/debug/dogecoin-no-mining-limit-infinite/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=The Daily Dot|زمان=en-US}}</ref> لە ١٩ [[کانوونی یەکەم|کانونی یەکەمی]] ٢٠١٣، دۆج کۆین بە زیکەی ٣٠٠٪ ھێندە لە نرخەکەی زیادی کرد لە ماوەی ٧٢ کاتژمێردا، کە ل ە٠٫٠٠٠٢٦$ بەرز بۆوە بۆ ٠٫٠٠٠٩٥$،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Dogecoin Fetches 300 Percent Jump in Value in 24 Hours|ناونیشان=https://www.digitaltrends.com/cool-tech/dogecoin-price-value-jump-bitcoin/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Digital Trends|زمان=en}}</ref> لەگەڵ قەبارەی ملیاران لە دۆجکۆین لە ھەر ڕۆژێکدا. ئەم گەشەکردنە ڕوویدا لەکاتێکدا کە [[بیتکۆین]] و دراوە ئەلکترۆنییەکانی تر لە بارودۆخێکی خراپدا بوون بەھۆی بڕیاری [[چین]] بۆ قەدەغەکردنی بانکەکانی چینی کە بتوانن وەبەرھێنان لە [[ئابوورناسیی ورد|ئابوری]] بیتکۆیندا بکەن. سێ ڕۆژ دواتر، دۆجکۆین یەکەم شکانی گەورەی بەخۆیەوە بینی بەھۆی ئەوەی ٨٠٪ نرخەکەی لەدەستا بەھۆی ئەم ڕووداوە و ھەروەھا ژمارەی زۆری ماینین کە توانای [[کۆمپیوتەر]]ی زۆر کەمی دەویست کە ماینی دۆجکۆین بکەیت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wile|یەکەم=Rob|سەردێڕ=Dogecoin Prices Crashed This Weekend|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/dogecoin-crashed-this-weekend-2013-12|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Business Insider|زمان=en-US}}</ref> لە ٢٥ [[کانوونی یەکەم|کانونی یەکەمی]] ٢٠١٣، یەکەم دزی گەورە لە دۆجکۆین ڕوویدا کاتێک ملیۆنان لە کۆینەکان دزران لە کاتی ڕودانی ھاککردنێک لەسەر جزدانی دراوە ئەلکترۆنییەکە بە ئۆنلاین لەسەر پلاتفۆڕمی جزدانی دۆج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Millions of Meme-Based Dogecoins Stolen on Christmas Day|ناونیشان=https://gizmodo.com/millions-of-meme-based-dogecoins-stolen-on-christmas-da-1489819762|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Gizmodo|زمان=en-us}}</ref> [[ھاکەر]]ەکە گەیشت بە فایلەکانی سیستەمەکە و دەستکاری لاپەڕەی ناردن/وەرگرتنی کرد بۆ ئەوەی ھەرچەند کۆینی تێدا بێت بینێرێت بۆ ئەدرێسێکی ئینتەرنێتی ستاتیکی نەگۆڕ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Such Hack. Many Dogecoin. Very Disappear. So Gone. Wow.|ناونیشان=https://social.techcrunch.com/2013/12/25/dogecoin-hack/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=TechCrunch|زمان=en-US}}{{بەستەری مردوو|url=https://social.techcrunch.com/2013/12/25/dogecoin-hack/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Times|یەکەم=Salvador Rodriguez Salvador Rodriguez is a former staff writer for the Los Angeles|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Millions of Dogecoins, currency based on a meme, are reported stolen|ناونیشان=https://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-dogecoin-theft-currency-bitcoin-20131226-story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Los Angeles Times|زمان=en-US}}</ref> ئەم ڕووداوی ھاککردنە وای کرد کە چەندین تویت دەربارەی دۆج کۆین بکرێت، لەو کاتەدا زۆرترین قسە لەسەر دۆجکۆین کرا کە یەکەم ئاڵتکۆین بوو لە [[تویتەر]] لەو کاتەدا ئاوا ئاماژەی پێ بکرێت، ھەرچەندە ئەوە سەرچاوەی ڕووداوێکی نەرێنی بوو. بۆ ئەوەی یارمەتی ئەوانە بدەن کە پارەیان لێ دزراوە لەسەر جزدانی دۆج لە دوای ئەو تێکشکاندنە، کۆمەڵگای دۆجکۆین لەژێر ناونیشانی "SaveDogemas" دەستی کرد بە یارمەتیدان و بەخشینی کۆینەکان بەو کەسانەی کە دزییان لێ کراوە. بە نزیکەی یەک مانگ دواتر، پارەی پێوسیت بەخشرا بۆ ئەوەی ھەموو کۆینەکان جێگە بگرنەوە کە دزرابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=After Dogewallet Heist, Dogecoin Community Aims to Reimburse Victims|ناونیشان=https://www.digitaltrends.com/cool-tech/dogecoin-dogewallet-hack-save-dogemas/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Digital Trends|زمان=en}}</ref> لە [[کانوونی دووەم|کانونی دووەمی]] ٢٠١٤، قەبارەی [[بازرگانی|بازرگانیکردنی]] دۆجکۆین بە شێوەیەکی کەم قەبارەی [[بیتکۆین]] و ھەموو دراوە ئەلکترۆنییەکانی تری بەیەکەوە بڕی. لەگەڵ ئەوەشدا سەرمایەی ئەم بازاڕە لە پشت بیتکۆین مانەوە. لە سەرەتادا، دۆجکۆین خەڵاتێکی ھەڕەمەکی دەبەخشی کە بۆ ھەر بلۆکێک لە ماینینەکان بوو. لەگەڵ ئەوەشدا، لە [[ئازار (مانگ)|مارس]] ٢٠١٤، ئەم کردارە نوێکرایەوە بۆ خەڵاتی بۆلکێکی دیاریکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dogecoin: The meme that got serious :: InBlog|ناونیشان=https://blog.ineuron.ai/Dogecoin-The-meme-that-got-serious-2xmkzoHRt2|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=blog.ineuron.ai|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702140354/https://blog.ineuron.ai/Dogecoin-The-meme-that-got-serious-2xmkzoHRt2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھاوبەشی دامەزرێنەر جاکسن پاڵمەر کۆمەڵگای دراوە ئەلکترۆنییەکانی بەجێ ھێشت لە ٢٠١٥ و ھیچ پلانێکی نییە بۆ گەڕاندنەوە، دوای ئەوەی لە سەرەتادا بڕوای وابوو دراوی ئەلکترۆنی وەک بەدیلێکی ئازادیخوازانەیە بۆ پارەی کاغەز، بەڵام لە بنەڕەتدا بۆ ئیستیغلالکەرە و دروست کراوە بۆ دەوڵەمەندکردنی زیاتری لایەنگرەکانی، ھاو دامەزرێنەرەکەی بیلی مارکۆس ھاوڕا بوو کە ھەڵوێستەکانی پاڵمەر بە گشتی ڕاست و ڕەوا دادەنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Murphy|یەکەم=Mike|سەردێڕ=Dogecoin co-creator blasts crypto as a scam to help the rich get richer|ناونیشان=https://www.marketwatch.com/story/dogecoin-co-creator-blasts-crypto-as-a-scam-to-help-the-rich-get-richer-11626310808|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=MarketWatch|زمان=EN-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Locke|یەکەم=Taylor|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=The co-creator of dogecoin explains why he doesn't plan to return to crypto: It's 'controlled by a powerful cartel of wealthy figures'|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2021/07/14/dogecoin-co-creator-jackson-palmer-criticizes-the-crypto-industry.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNBC|زمان=en}}</ref> لە ماوەی ٢٠١٧ بۆ سەرەتای ٢٠١٨ بەبڵی دراوی ئەلکترۆنی، دۆجکۆین بە شێوەیەکی کاتی گەیشتە بەرزترین نرخی خۆی کە بریتی بوو لە ٠٫٠١٧$ بۆ ھەر کۆینێک لە ٧ کانوونی دووەمی ٢٠١٨، کە کۆی سەرمایەکەی لە بازاڕدا نزیک بۆوە لە ٢ ملیار دۆلار. لە [[تەممووز]]ی ٢٠٢١، نرخی دۆجکۆین زۆر بەرز بۆوە دوا بەدوای ڕیکلامکردن لە [[تیک تۆک]] بە مەبەستی گەیاندنی دۆجکۆین بە ١$.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Winck|یەکەم=Ben|سەردێڕ=Dogecoin volumes spike 683% after viral TikTok challenge urges buying spree|ناونیشان=https://markets.businessinsider.com/currencies/news/dogecoin-price-volumes-skyrocket-viral-tiktok-buying-spree-cryptocurrency-market-2020-7-1029377900|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Markets Insider|زمان=en-US}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠٢١، دۆجکۆین نرخی ٨٠٠٪ بەرز بۆوە لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا، لە ئەنجامی باسکردن و سەرنجی بەکارھێنەرانی Reddit، کە بەشێکی لەلایەن [[ئیلۆن مەسک|ئیلۆن ماسک]] و فشاری GameStop بوو کە وا بەرز بۆوە. لە [[شوبات]]ی ٢٠٢١، دۆجکۆین نرخێکی زیاتر بەرزبۆوە کە گەیشتە ٠٫٠٨$ دۆلار بوو دوای ھاندانەکان و تویتەکانی [[ئیلۆن مەسک]]، سنۆپ دۆگ و جین سیمۆنسەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Dogecoin Soars to New Record as Musk Fires off New Tweet|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-07/dogecoin-soars-again-toward-record-after-crashing-last-week|newspaper=Bloomberg.com|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لە مانگی ئازاری ٢٠٢١، مارک کوبان خاوەنی یانەی دالاس ماڤێریکس ڕای گەیاند کە تیمەکەی لە ئێن بی ئەی NBA ڕێگە بە کڕینی بلیت و بەرھەم دەدات بە دۆجکۆین؛ لە ماوەی دوو ڕۆژدا، کوبان ڕای گەیاندبوو کە فرەنچایزەکەی بووەتە سەرەکیترین [[بازرگانی]] دۆجکۆین، دوای ئەوەی ٢٠ ھەزار مامەڵەی ئەنجامداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mark Cuban boasts Mavericks are largest Dogecoin merchant in the world|ناونیشان=https://sports.yahoo.com/mark-cuban-mavericks-largest-dogecoin-merchant-cryptocurrency-021811555.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=sports.yahoo.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210520235200/https://sports.yahoo.com/mark-cuban-mavericks-largest-dogecoin-merchant-cryptocurrency-021811555.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە [[نیسان (مانگ)|نیسانی]] ٢٠٢١، دۆجکۆین و دراوە ئەلکترۆنییەکانی تر بەرزبوونەوەیان بەخۆوە بینی، ئەمەش بەھۆی لیستکردنی ڕاستەوخۆی ئاڵوگۆڕی دراوە ئەلکترۆنییەکانی کۆین بەیس (ئینگلیزی: Coinbase) لە ١٤ [[نیسان (مانگ)|نیسان]]، ھەرچەندە پلاتفۆڕمەکە ئاڵوگۆڕی دۆجکۆینی تێدانەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bitcoin and Dogecoin Prices Soar to Records as Coinbase Lists|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/cryptocurrencies-soar-to-records-ahead-of-coinbase-listing-11618400809|newspaper=Wall Street Journal|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|issn=0099-9660|زمان=en-US|یەکەم=Caitlin|دوایین=Ostroff}}</ref> لەگەڵ ئەوەش بۆ یەکەم جار نرخەکەی گەیشتە ٠٫١٠$ لە ١٤ نیسان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Madhok|یەکەم=Diksha|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Dogecoin surges more than 85% in the last 24 hours {{!}} CNN Business|ناونیشان=https://www.cnn.com/2021/04/14/tech/dogecoin-crypocurrency-intl-hnk/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref> پێش ئەوەی بەرزبوونەوەی نوێ ببینێت لە ٠٫٤٥$ لە ١٦ نیسان (بەرزبونەوەی ٤٠٠٪ لەو ھەفتەیەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Browne|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Dogecoin spikes 400% in a week, stoking fears of a cryptocurrency bubble|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2021/04/16/dogecoin-doge-price-meme-cryptocurrencys-rise-sparks-bubble-fears.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNBC|زمان=en}}</ref>)، لەگەڵ قەبارەی نزیکەی ٧٠ ملیار دۆلار ئاڵوگۆڕ لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=DeCambre|یەکەم=Mark|سەردێڕ=This dogecoin chart offers the clearest explanation for the buzz surrounding the 'joke' crypto|ناونیشان=https://www.marketwatch.com/story/this-dogecoin-chart-offers-the-clearest-explanation-for-the-buzz-surrounding-the-joke-crypto-11618597012|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=MarketWatch|زمان=EN-US}}</ref> لەو کاتەدا، سەرمایەی بازاڕی دۆج کۆین گەیشتە ٥٠ ملیار دۆلار، وای کرد ببێت بە پێنجەم بە نرخترین دراوی ئەلکترۆنی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Goldman|یەکەم=David|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=What is Dogecoin? How a joke became hotter than bitcoin {{!}} CNN Business|ناونیشان=https://www.cnn.com/2021/04/17/investing/what-is-dogecoin/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref>؛ نرخەکەی زیاتر لە ٧٬٠٠٠٪ ھێندە زیادی کرد لە ماوەی ساڵێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=DeCambre|یەکەم=Mark|سەردێڕ=This dogecoin chart offers the clearest explanation for the buzz surrounding the 'joke' crypto|ناونیشان=https://www.marketwatch.com/story/this-dogecoin-chart-offers-the-clearest-explanation-for-the-buzz-surrounding-the-joke-crypto-11618597012|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=MarketWatch|زمان=EN-US}}</ref> لە ٤ مایسی ٢٠٢١، نرخی دۆجکۆین بۆ یەکەم جار ئەو ئاستە سەختەی تێپەڕاند کە ٠٫٥٠$ بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pound|یەکەم=Jesse|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Dogecoin surges 30% to a record above 50 cents as speculative crypto trading continues|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2021/05/04/dogecoin-surges-above-50-cents-to-record-as-speculative-crypto-trading-continues.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNBC|زمان=en}}</ref> زیادبوونی ٢٠٬٠٠٠٪ نرخی لە تەنیا یەک ساڵدا. لە ٨ ی مایسی، ٢٠٢١، سەرەڕای یاخود بەھۆی پێشبینی بەرزبوونەوەی ئارەزوو لە بیتکۆین لە ئەنجامی چاوپێکەوتنی [[ئیلۆن مەسک]] لە شەوی شەمە، دۆجکۆین ٣٤٪ بەھاکەی لە دەستا کاتێک نرخی ٠٫٧١١$ بوو لە سەرەتای دەست پێکردنی بەرنامەکە و دوای چەند خولەکێک ھاتە خوار ٠٫٤٧٠$. بۆ بەیانی دواتر دۆجکۆین نرخێکی نزمی تۆمار کرد بە ٠٫٤٠١$، ڕێژەی لەدەستدانی ٤٣٫٦٪ نرخەکەی و ٣٥ ملیار دۆلاری لەدەستدا. لە ٩ی مایسی ٢٠٢١، کۆمپانیای [[سپەیس ئێکس]] (ئینگلیزی: SpaceX) ڕای گەیاند کە ئەرکێکی گەشتکردنی بۆ سەر [[مانگ]] جێبەجێ دەکەن کە بەتەواوی لەلایەن دۆجکۆینەوە خەرجییەکەی دەدرێت، ئەمەش وای کرد ببێت بە یەکەم گەشتی بۆشایی کە لەلایەن دراوی ئەلکترۆنییەوە بکرێت، ئیلۆن مەسک ھەواڵەکەی دڵنیا کردەوە لە ڕێگەی [[تویتەر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dogecoin used to pay for SpaceX’s mission to the moon next year|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/economy/2021/5/10/dogecoin-used-to-pay-for-spacexs-mission-to-the-moon-next-year|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}</ref> کە گەشتەکەش بە Dodge-1 ناسراو بوو. لە ١٤ی ئابی ٢٠٢١، دامەزراوەی دۆجکۆین «دامەزراندنەوەی دامەزراوەی دۆجکۆین (٢٠١٤)ی ڕاگەیاند، لەگەڵ گرنگیدانێکی نوێ بە پشتگیریکردنی ئیکۆسیستەمی دۆجکۆین، کۆمەڵگە و پێشخستنی داھاتووی زنجیرە بلۆکی دۆجکۆین.» دامەزراوەکە بە زیادکردنی ڕاوێژکارە دیارەکانی وەک ڤیتالیک بوتێرین (ھاودامەزرێنەر و داھێنەری ئیتیریۆم) و جارێد بیرچال (بە نوێنەرایەتی ئیلۆن ماسک) بۆ دەستەی کارگێڕییەکەی بەھێزتر بووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kiderlin|یەکەم=Sophie|سەردێڕ=Ethereum co-creator Vitalik Buterin will help shape the future of dogecoin after joining the token's foundation|ناونیشان=https://markets.businessinsider.com/news/currencies/vitalik-buterin-dogecoin-foundation-elon-musk-cryptocurrency-crypto-2021-8|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Markets Insider|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ethereum founder Vitalik Buterin and Elon Musk advisor Billy Markus join Dogecoin board|ناونیشان=https://fortune.com/2021/08/18/dogecoin-board-vitalik-buterin-billy-markus-ethereum-founder-elon-musk-crypto/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Fortune|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sriram|یەکەم=Samyuktha|سەردێڕ=Dogecoin Foundation Returns After 6-Year Hiatus; Ethereum's Vitalik Buterin, Musk Rep Jared Birchall Join Board|ناونیشان=https://www.benzinga.com/markets/cryptocurrency/21/08/22550853/dogecoin-foundation-returns-after-6-year-hiatus-ethereums-vitalik-buterin-musk-rep-jared-b|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Benzinga|زمان=English}}</ref> == بەکارھێنان و ئاڵوگۆڕەکان == دۆجکۆین بریتییە لە ئاڵتکۆینێک کە بەکارھێنەرێکی گەورەی ھەیە، و بازرگانی پێوە دەکرێت لە دژی ھەردوو دراوە فیاتەکان و دراوە ئەلکترۆنییەکانی تر لەسەر چەندین بەرنامەی ئاڵوگۆڕی متمانە پێکراوی دراوە ئەلکترۆنییەکان و پلاتفۆڕمەکانی وەبەرھێنان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ingraham|یەکەم=Nathan|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Bitcoin is so 2013: Dogecoin is the new cryptocurrency on the block|ناونیشان=https://www.theverge.com/2013/12/16/5216862/bitcoin-is-so-2013-dogecoin-is-new-crypto-currency-on-the-block|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=The Verge|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Move Over Bitcoin: Dogecoin is Here|ناونیشان=https://www.complex.com/pop-culture/2013/12/dogecoin-on-reddit|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Complex|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220507131908/https://www.complex.com/pop-culture/2013/12/dogecoin-on-reddit|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئاڵوگۆڕکردنی کەلو پەلی [[فیزیک]]ی و ھی تر لە بەرامبەردا وەرگرتنی دۆجکۆین ڕوویدا لەسەر کۆمەڵگاکانی ئۆنلاینی وەک ڕێددیت و [[تویتەر]]، کە بەکارھێنەران لەم جێگایەندا بە بەردەوامی [[زانیاری]] دەربارەی دراوە ئەلکترۆنییەکان ھاوبەشی پێ دەکەن. ھەروەھا دۆجکۆین بەکارھێنرا بۆ کڕینی [[خانوو]] و بینا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Imam|یەکەم=Jareen|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Man selling home for $135,000 in Dogecoins {{!}} CNN Business|ناونیشان=https://www.cnn.com/2014/02/26/tech/innovation/dogecoin-cryptocurrency-tech-irpt/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref> و بەکاردەھێنرێت لە پیشەسازییەکانی قومارکردن و [[گازینۆی ئۆنلاین]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Bitcoin and other cryptos in betting sites - Arabic Roulette|ناونیشان=https://arabicroulette.com/en/arabic-casinos/bitcoin/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702140354/https://arabicroulette.com/en/arabic-casinos/bitcoin/}}</ref> و پۆرنۆگرافی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Fox on Reddit: Porn star looks to accept virtual currency Dogecoin|ناونیشان=https://www.foxnews.com/tech/fox-on-reddit-porn-star-looks-to-accept-virtual-currency-dogecoin|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Fox News|زمان=en-US}}</ref> === زانیاری ئۆنلاین === بوارێکی گەورەی بازرگانی دراوە ئەلکترۆنییەکان بۆ بانگەشە و زانیاری بریتییە لە سیستەمەکانی زانیاری بەخشینی سەر [[ئینتەرنێت]]، کە لە ناویدا بەکارھێنەرانی [[تۆڕی کۆمەڵایەتی|تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان]] ئامۆژگاری و زانیاری دەدەن بە بەکارھێنەرانی تر دەربارەی دراوەکان و ئاڵوگۆڕەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=The rise and rise of the Dogecoin and internet tipping culture|ناونیشان=https://www.abc.net.au/pm/content/2013/s3931812.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.abc.net.au|زمان=en-AU}}</ref> === دۆج تیپ بۆت === دۆج تیپ بۆت خزمەتگوزارییەکی گواستنەوەی دراوە ئەلکترۆنییەکانە کە بەکاردەھێنرێت لەسەر ماڵپەڕە بەناوبانگەکانی وەک ڕێد دیت و تویچ. ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات کە دۆجکۆین بنێرن بۆ بەکارھێنەرانی تر لە ڕێگەی کۆماندەکانی کۆمێنتی ڕێددیت. لە [[ئایار|مایسی]] ٢٠١٧، دۆج کۆین بۆت وەستا لە دوای ئەوەی دروستکەرەکەی ئیفلاس بوونی ڕاگەیاند؛ ئەمەش وای کرد زۆر لە بەکارھێنەرانی دۆج تیپ بۆت کۆینەکانیان لەدەست بدەن کە لە سیستەمی دۆج تیپ بۆت ھەیانبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yeh|یەکەم=Peter|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Reddit Users Lose Real Money After Meme Currency Bot Dies|ناونیشان=https://gizmodo.com/reddit-users-lose-real-money-after-meme-currency-bot-di-1795125165|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Gizmodo|زمان=en-us}}</ref> == تەکنەلۆژیا و دێفی == دێفی (دارای لامەرکەزی، ئینگلیزی: Defi, Decentralized finance) جۆرێکی مامەڵەی دارایییە کە پشت نابەستێت بە کەسی ناوەڕاست وەک ڕێکخەر، ئاڵوگۆڕەکان یاخود بانکەکان بۆ پێشکەشکردنی ئامڕازی دارایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Decentralized Finance (DeFi)|ناونیشان=https://www.investopedia.com/decentralized-finance-defi-5113835|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Investopedia|زمان=en}}</ref> ئەمە ڕوودەدات بە بەکارھێنانی «گرێبەستە زیرەکەکان» کە ڕێکەوتنی جێبەجێکراوی ئۆتۆماتیکین کە پێویستیان بە نێوەندگیری وەک بانک یان پارێزەر نییە، بەڵکو لەبری ئەوە تەکنەلۆژیای بلۆکچەینی ئۆنلاین بەکاردەھێنن. لەکاتێکدا کە دۆجکۆین ناتوانێت ڕاستەوخۆ کارلێک لەگەڵ گرێبەستە زیرەکەکان بکات بەو پێیەی کە لەسەر زنجیرەی خۆی کاردەکات، دەتوانرێت دراوەکان «بپێچرێتەوە» بۆ ئەوەی بتوانرێت لە دۆخێکدا قفڵ بکرێن کە لەگەڵ گرێبەستێکدا کاربکات تاوەکو دواتر بڵاودەکرێتەوە. پرۆژەی Ren وای کردووە کە Dogecoin (renDOGE) لەسەر بلۆکچەینی ئیسەریوم بەکاربھێنرێت و دەستی بگات بە تۆڕی DeFi. زۆربەی دراوەکانی DeFi تۆڕی بلۆکچەینی [[ئێتێریوم|ئیسەریوم]] بەکاردەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dhaliwal|یەکەم=Shivdeep|سەردێڕ=Dogecoin But On Ethereum Blockchain? renDOGE Hits All-Time High|ناونیشان=https://www.benzinga.com/markets/cryptocurrency/21/05/20929472/dogecoin-but-on-ethereum-blockchain-rendoge-hits-all-time-high|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Benzinga|زمان=English}}</ref> دراوەکانی بەستراو بە DeFi بەرنامەی لامەرکەزی ("dApps") بەکاردەھێنن بۆ مامەڵەکردن و بازرگانیکردن لە ئاڵوگۆڕە لامەرکەزییەکان (DExs). نموونەی دێکسێک بریتییە لە Uniswap؛ ئەمانە بە تەواوی ئاڵوگۆڕی ھاوتا بۆ ھاوتان، بەبێ ئەوەی ھیچ کۆمپانیایەک یان دامەزراوەیەکی تر پلاتفۆرمەکە دابین بکات. == دابینکردنی دراو == دۆجکۆین دەستی پێکرد لەگەڵ بەرھەمھێنانی سنووری ١٠٠ ملیار کۆین، کە ئەمە زۆر زیاتر بوو لەو ژمارە کۆینانەی دراوە بەھێزە دیجیتاڵییەکان ڕێگەیان پێ دەدرا لەو کاتەدا. لە ناوەڕاستی٢٠١٥ ژمارەی ١٠٠ ملیار دۆجکۆین ماین کرا لەگەڵ ٥ ملیار کۆینی زیاتر کە دەخرێتە حساباتەکانەوە ھەموو ساڵێک لە دوای ئەو کاتە. ھەرچەندە ھیچ سنوورێکی بەرھەمێنانی تیۆری بوونی نییە، بەڵام بەم ڕێژەیە، ژمارەی دۆجکۆینەکان دەتوانن دوو ھێندە ببن لە ٢٠ ساڵی تردا (بۆ جاری داھاتوو کە دوو ھێندە ببن دەگاتە ساڵی ٢٠٧٥). ھیچ ھارد کاپێکی جێبەجێکراو لەسەر کۆی دابینکردنی دۆجکۆینەکان نییە. سەرەڕای ئەوەش، لە [[شوبات]]ی ٢٠١٤، دامەزرێنەری دۆجکۆین جاکسۆن پاڵمەر ڕای گەیاند کە سنوورەکە لادەبرێت لە ھەوڵێکدا بۆ دروستکردنی کەمکردنەوەی بەردەوامی ڕێژەی ھەڵاوسانی بە تێپەڕبوونی کات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Farivar|یەکەم=Cyrus|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Dogecoin to allow annual inflation of 5 billion coins each year, forever|ناونیشان=https://arstechnica.com/information-technology/2014/02/dogecoin-to-allow-annual-inflation-of-5-billion-coins-each-year-forever/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Ars Technica|زمان=en-us}}</ref> بە واتایەکی تر ڕێژەی ھەڵاوسان بە تێپەڕبوونی کات باشتر دەبێت و لە ٥٪ لە ساڵی ٢٠١٥ دەست پێدەکات بۆ کەمتر لە ٤٪ تا ساڵی [[٢٠١٩]]، ٣٪ تا ساڵی ٢٠٢٧، و ٢٪ تا ساڵی ٢٠٣٥. == پارامیتەرەکانی ماینین کردن == جێبەجێکردنی دۆجکۆین جیاوازە لە لایتکۆین لە ڕووی چەندین پارامیتەرەوە. کاتی بلۆکێکی دۆجکۆین ١ خولەکە لە بەرامبەردا ھی لایتکۆین ٢٫٥ خولەکی پێ دەچێت. چەندین حاڵەتی خەڵک دۆزراوەتەوە کە کۆمپیوتەرەکانی کارمەندەکان یاخود زانکۆکانیان بەکارھێناوە بۆ ماین کردنی دۆجکۆین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hutchinson|یەکەم=Lee|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Harvard supercomputing cluster hijacked to produce dumb cryptocurrency|ناونیشان=https://arstechnica.com/tech-policy/2014/02/harvard-supercomputing-cluster-hijacked-to-produce-alt-cryptocurrency/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Ars Technica|زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Student uses university computers to mine Dogecoin|ناونیشان=http://www.theguardian.com/technology/2014/mar/04/dogecoin-bitcoin-imperial-college-student-mine|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref> == کۆکردنەوەی پارە == === ئۆڵۆمپیادی زستانی ٢٠١٤ === کۆمەڵگە و ڕێکخراوی دۆجکۆین چەندین کۆکردنەوەی پارەی ئەنجام داوە بۆ کاری [[خێرخوازی]] و مەبەستی تری شایستە. لە ١٩ کانوونی دووەمی ٢٠١٤، کۆکردنەوەیەک ئەنجامدرا لەلایەن کۆمەڵگەی دۆجکۆین بۆ تیمی بۆبسلی جامایکی، کە سەرکەوت بوون بۆ ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی سۆشی بەڵام نەیان دەتوانی ئەو خەرجە بکەن. ھەتا ڕۆژی دووەم، ٣٦٬٠٠٠$ لە نرخی دۆجکۆین بەخشرا و ڕێژەی ئاڵوگۆڕی دۆجکۆین بۆ بیتکۆین زیادی کرد بە 50%.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Times|یەکەم=Salvador Rodriguez Salvador Rodriguez is a former staff writer for the Los Angeles|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Jamaican bobsled team boosts value of Dogecoin, currency based on meme|ناونیشان=https://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-jamaican-bobsled-dogecoin-currency-meme-20140120-story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Los Angeles Times|زمان=en-US}}</ref> کۆمەڵگەی دۆجکۆین ھەروەھا پارە کۆکردنەوەیەکی تری ئەنجامدا بۆ دووەم وەرزشەوانی سۆشی، شیڤا کێشاڤان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dogecoin cryptocurrency donors help send Indian athletes to Sochi|ناونیشان=http://www.nbcnews.com/tech/tech-news/dogecoin-cryptocurrency-donors-help-send-indian-athletes-sochi-flna2D12024654|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=NBC News|زمان=en}}</ref> === دۆج بۆ ئاو === لە ڕێی ئیلھام بەخشینی کۆکردنەوەی پارەی ئۆڵۆمپیادی زستانە و سەرکەوتوو بوونی کۆکردنەوەی پارەی خێرخوازی بچووکتر، ڕێکخراوی دۆجکۆین، کە لەلایەن ئێریک ناکاگاوا ڕێبەرایەتی دەکرا، دەستی کرد بە کۆکردنەوەی ھاوکاری بۆ دروستکردنی بیرێک لە حەوزی ڕووباری تانا لە [[کینیا]] بە ھاوکاری لەگەڵ ڕێکخراوی [[خێرخوازی]]: ئاو. دەیانویست کە کۆی گشتی ٤٠٬٠٠٠٬٠٠٠ دۆجکۆین (کە ئەوکات نرخی ٣٠٬٠٠٠$ بوو) کۆ بکەنەوە پێش ڕۆژی جیھانی ئاو (٢٢ مارس). کەمپینەکە سەرکەوتوو بوو، ھاوکاریان لە زیاتر لە ٤٬٠٠٠ کەس کۆردەوە، لەناویاندا خێرخوازێکی نەناسراو کە ١٤٬٠٠٠٬٠٠٠ دۆجکۆینی بەخشی (بە نزیکەیی ١١٬٠٠٠$ لەو کاتەدا، یاخود ٢٫٨$ ملیۆن دۆلار لە 2021).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gilbert|یەکەم=David|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ='Most Valuable Tweet in History' Donates $11,000 Worth of Dogecoin to Kenyan Water Charity|ناونیشان=https://www.ibtimes.co.uk/most-valuable-tweet-history-donates-11000-worth-dogecoin-kenyan-water-charity-1440565|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=International Business Times UK|زمان=en}}</ref> === ناسکار === [[پەڕگە:Josh Wise Sonoma 2014.jpg|ڕاست|وێنۆک|شۆڤێرلێتی شۆفێر جۆش وایز بە سپۆنسەری دۆجکۆین لە ٢٠١٤]] [[پەڕگە:Josh Wise (19675077586).jpg|وێنۆک|ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێی سپۆنسەری دۆجکۆین لە تۆیۆتا ھی شۆفێر جۆش وایز]] لە ٢٥ی ئازاری ٢٠١٤، کۆمەڵگەی دۆجکۆین بە سەرکەوتوویی ٦٧٫٨ ملیۆن دۆجکۆین کۆکردەوە (نزیکەی ٥٥ ھەزار دۆلار لەو کاتەدا) لە ھەوڵێکدا بۆ سپۆنسەرکردنی شۆفێری زنجیرەی جامی خێرا لە ناسکار جۆش وایز. نازناوی " "Moonrocket<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Dogecoin raises $55,000 to sponsor Nascar driver|ناونیشان=http://www.theguardian.com/technology/2014/mar/27/nascar-dogecoin-sponsor-josh-wise-talladega-superspeedway|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref> ھەبوو ئۆتۆمبێلی ژمارە ٩٨ پلانی بۆیاخێکی تێدابوو کە لەلایەن دۆجکۆین/ڕێدیتەوە سپۆنسەر کرابوو و لەلایەن وایزەوە لە ٤٩٩ی ئارۆن لە تالادیگا سوپەرسپید وەی لێخوڕیبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Estrada|یەکەم=Chris|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=NASCAR fans on Reddit use DogeCoin to sponsor Josh Wise|ناونیشان=https://motorsports.nbcsports.com/2014/03/25/nascar-fans-on-reddit-use-dogecoin-to-sponsor-josh-wise/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=MotorSportsTalk {{!}} NBC Sports|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702143204/https://motorsports.nbcsports.com/2014/03/25/nascar-fans-on-reddit-use-dogecoin-to-sponsor-josh-wise/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وایز و ئۆتۆمبێلەکە بۆ ماوەی نزیکەی خولەکێک نمایشکران، کە لەم ماوەیەدا شرۆڤەکارانی پێشبڕکێکە باسیان لە دۆجکۆین و ھەوڵەکانی کۆکردنەوەی گشتی کرد، لە ھەمان کاتدا پلەی بیستەمیان بەدەستھێنا و بە سەختی لە چەندین تێکشکان دەرباز بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Talladega Shibe: The Dogecar's NASCAR Highlights|ناونیشان=https://www.vice.com/en/article/wnjnmq/talladega-shibe-josh-wises-highlights-in-the-dogecar|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.vice.com|زمان=en}}</ref> لە ١٦ی ئایاردا، وایز جێگەیەکی لە پێشبڕکێی Sprint All-Star Race بەدەستھێنا لەڕێگەی دەنگی ھاندەرانی ئۆنلاینەوە کە لە دانیکا پاتریک بردەوە، ئەمەش بە شێوەیەکی بەرچاو بەھۆی ھەوڵەکانی کۆمەڵگەی Dogecoin Reddit ەوە بوو. ئەو پێشبڕکێکەی بە پلەی پازدەھەم تەواو کرد، کە دوا ئۆتۆمبێل بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hembree|یەکەم=Mike|سەردێڕ=Josh Wise wins fan vote, beats Danica Patrick|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/sports/nascar/2014/05/16/josh-wise-beats-danica-patrick-in-all-star-race-fan-vote-dogecoin/9197981/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=USA TODAY|زمان=en-US}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Good|یەکەم=Owen S.|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Dogecoin, NASCAR's strangest hood sponsor, will appear in its official video game|ناونیشان=https://www.polygon.com/2014/5/18/5728334/dogecoin-nascar-video-game-dlc|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Polygon|زمان=en-US}}</ref> پێشبڕکێی دواتر لە پێشبڕکێی کۆکاکۆلا ٦٠٠ بوو، وایز بۆ یەکەمجار کڵاوێکی Dogecoin/Reddit.com ی نمایش کرد. دواتر وایز ڕای گەیاند کە جارێکی دیکە ئۆتۆمبێلەکە بەکاردەھێنێتەوە لە تۆیۆتا/سەیڤ مارت ٣٥٠ و جیکۆ ٥٠٠ وەک سوپاسگوزارییەک بۆ کۆمەڵگاکە. ئەو لە پێشبڕکێکەدا پلەی بیست و ھەشتەمی بەدەستھێنا بەھۆی بەشێکی کێشەی پڕکردنەوەی سووتەمەنی؛ ئەو لە پلەی دوازدەھەمدا بوو دوای وەستانی بۆ غاز، بەڵام دەبەی غازەکە بۆ ماوەیەکی زۆر کاری نەکرد، لە ئەنجامدا لە وەستانی دووەمدا لە کۆتادا بوو ئیوتیچنیکس (ئینگلیزی: Eutechnyx)، گەشەپێدەری یاری ڤیدیۆیی NASCAR '14، ئۆتۆمبێلی دۆجکۆین وەک ئۆتۆمبێلێکی لێخوڕین لە پاکەتی DLC زیاد کرد.<ref name=":0"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=CNN|یەکەم=By Larry Frum, Special to|سەردێڕ=Reddit, Dogecoin support NASCAR racer at Talladega|ناونیشان=https://www.cnn.com/2014/04/24/tech/web/nascar-dogecoin-talladega/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNN}}</ref> لە ٢ی ئازاری ٢٠٢١، تیمی زنجیرەی ناسکار ئێکسفینیتی (B. J. McLeod Motorsports) ڕای گەیاند کە دۆجکۆین سپۆنسەری ئۆتۆمبێلی ژمارە ٩٩ دەکات لە ئەلسکۆ یونیفۆرم ٣٠٠ لە لاس ڤێگاس شانبەشانی سپرینگرێتس؛ ستیفان پارسۆنس ئۆتۆمبێلەکەی لێخوڕی بوو بە خاوەنی پلەی ٣٦ەم و کێشەی ھێڵی سووتەمەنی ڕێگری لێکرد لە تەواوکردنی پێشبڕکێکە. بەڕێکەوت، فیل باوکی خاوەنی ئەو تیمە بوو کە ئۆتۆمبێلە ئەسڵییەکەی بە سپۆنسەری دۆجکۆین لە ساڵی ٢٠١٤دا خستە بازاڕەوە. == ڕەخنەکان == ڕەسەنی دۆجکۆین وەک «گاڵتەیەک» بوو، کە ئەمەش وا دەکات یەکەم کۆینی گاڵتە پێکردن بێت، وای کرد کە سەخت بێت بە ڕاستی تەواوی وەربگیرێت لەلایەن پسپۆڕانی دارایی و میدیا سەرەکییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Serrels|یەکەم=Mark|سەردێڕ=Dogecoin: Inside the joke cryptocurrency that somehow became real|ناونیشان=https://www.cnet.com/personal-finance/crypto/dogecoin-the-origin-story-of-the-elon-musk-supported-cryptocurrency/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNET|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=What is Dogecoin?|ناونیشان=https://fortune.com/2020/07/09/what-is-dogecoin-tiktok-crypto/|newspaper=Fortune|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> دراوە ئەلکترۆنییەکان مێژوویەکی درێژ و پڕ کێشەیان ھەیە بۆ بابەتی سکامەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gerard|یەکەم=David|سەردێڕ=Confused About Dogecoin? Here’s How It (Doesn’t) Work.|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2021/02/11/dogecoin-how-does-it-work-elon-musk-cryptocurrency/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Foreign Policy|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Dogecoin Has A Warning For Everyone: Do Not Fall For Scams That Promise To Double Your Coins|ناونیشان=https://www.news18.com/news/tech/dogecoin-has-a-warning-for-everyone-do-not-fall-for-scams-that-promise-to-double-your-coins-3722831.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=News18|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=My Joke Cryptocurrency Hit $2 Billion and Something Is Very Wrong|ناونیشان=https://www.vice.com/en/article/9kng57/dogecoin-my-joke-cryptocurrency-hit-2-billion-jackson-palmer-opinion|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.vice.com|زمان=en}}</ref> کە ئەمەش ھاوشێوەیە لە زۆربەی دراوە ئەلکترۆنییەکان، دۆجکۆین وا دادەنرا لەلایەن بەشێک لە بێژەران و [[وتاردان]]ەوە کە جۆرێکە لە پلانی پۆنزی. ڕەخنەگران وایان دەوت کە وەبەرھێنەرانی دۆجکۆین کە لە سەرەتاوە دۆجکۆینیان کڕیوە، ھاندانێکی گەورەی دارایی دەدەن کە کەسی تر دۆجکۆینی زیاتر بکڕێت تا نرخەکەی بەرزبێتەوە، ھەر بۆیە وەبەرھێنەرانی سەرەتا خێرێکی دارایی زۆر بکەن لەسەر گیرفانی کڕیارانی درەنگتر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Dogecoin gives away the crypto game|ناونیشان=https://www.ft.com/content/2c3dd96c-b1b1-42fd-ab46-8b4791bf1270|newspaper=Financial Times|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> دۆجکۆین حسابکردنێکی دابینکردنی نییە وەک دراوە ئەلکترۆنییەکانی تر، وەک بیت کۆین کە تەنیا ٢١ ملیۆن کۆین بەرھەم دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sigalos|یەکەم=MacKenzie|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=How dogecoin went from a joke to one of the world's top cryptocurrencies|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2021/05/07/what-is-dogecoin.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNBC|زمان=en}}</ref> لەبری ئەوە دۆجکۆین ڕێژەیەکی بە ئەنقەست جێگیر و «ھەڵاوسانی دیاریکراو»ی ھەیە کە ١٠ ھەزار دۆجکۆین بۆ ھەر بلۆکێکە، لەگەڵ کاتی بلۆککردنی یەک خولەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dogecoin: How many coins are in circulation?|ناونیشان=https://www.gfinityesports.com/cryptocurrency/dogecoin-how-many-coins-in-circulation-is-there-a-cap/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gfinityesports.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220701231749/https://www.gfinityesports.com/cryptocurrency/dogecoin-how-many-coins-in-circulation-is-there-a-cap/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ساڵانە پێنج ملیار دۆجکۆینی تەواو و نوێ دروست دەکرێت و دەچێتە بازاڕەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dogecoin: How many coins are in circulation?|ناونیشان=https://www.gfinityesports.com/cryptocurrency/dogecoin-how-many-coins-in-circulation-is-there-a-cap/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gfinityesports.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220701231749/https://www.gfinityesports.com/cryptocurrency/dogecoin-how-many-coins-in-circulation-is-there-a-cap/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەرێنییەکان == لەکاتێکدا نرخی دۆجکۆین ناجێگیرە، ئەم ناجێگیرییە سوودی خۆی ھەیە. ڕێگە بە بازرگانانی ڕۆژانەی دراوی کریپتۆ دەدات، ئەوانەی کە بازرگانن کە لە ماوەی یەک ڕۆژدا دەچنە ناو بازرگانییەکەوە و دەردەچن، مامەڵە لەگەڵ ئەم ناجێگیرییەدا بکەن و سوود لە گۆڕانکارییە توندەکانی بەھای دۆجکۆین وەربگرن. سەرەڕای ئەوە، لەکاتێکدا ڕەنگە ئەم دراوە کریپتۆیە وەک «گاڵتەیەک» دەستی پێکردبێت، لە ئەیلوولی ٢٠٢١دا دەیەمین گەورەترین دراوی کریپتۆ بوو لە جیھاندا، کە سەرمایەی بازاڕەکەی ٢٦ ملیار دۆلار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Michael|یەکەم=Andrew|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dogecoin (DOGE): What You Need To Know|ناونیشان=https://www.forbes.com/uk/advisor/investing/cryptocurrency/what-is-dogecoin/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Forbes Advisor UK|زمان=en-GB}}</ref> دراوە گەورەکان بریتی بوون لە بیتکۆین، ئیتیریۆم، کاردانۆ، دراوی [[باینانس]]، تێزەر، و ئێکس ئاڕ پی. دۆجکۆین وزەیەکی کەم بەکاردەھێنێت بۆ مامەڵەکان بە بەراورد لەگەڵ ھەندێک دراوی کریپتۆی تر (٠٫١٢ کیلۆوات کاتژمێر بۆ ھەر مامەڵەیەک (کیلۆوات کاتژمێر)).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harper|یەکەم=Christopher|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=How much energy does Bitcoin use compared to Dogecoin, Ethereum and Litecoin?|ناونیشان=https://www.birminghammail.co.uk/news/uk-news/how-much-energy-bitcoin-use-20591978|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=BirminghamLive|زمان=en}}</ref> بە بەراورد، بیتکۆین ٧٠٧٫٦ کیلۆوات کاتژمێر بەکاردەھێنێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ponciano|یەکەم=Jonathan|سەردێڕ=Bill Gates Sounds Alarm On Bitcoin's Energy Consumption–Here's Why Crypto Is Bad For Climate Change|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/jonathanponciano/2021/03/09/bill-gates-bitcoin-crypto-climate-change/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Forbes|زمان=en}}</ref> و ئیتیریۆم ٦٢٫٥٦ کیلۆوات کاتژمێر بەکاردەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harper|یەکەم=Christopher|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=The most energy efficient cryptocurrency after Tesla axed Bitcoin|ناونیشان=https://www.birminghammail.co.uk/news/uk-news/what-most-energy-efficient-cryptocurrency-20588731|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=BirminghamLive|زمان=en}}</ref> مارک کوبان سەبارەت بە دۆجکۆین ڕای گەیاندووە کە، «دۆج 'ھەڵاوسانی دیاریکراو'ی ھەیە واتە بڕی ھەڵاوسان پێناسە کراوە. ھیچ نادڵنیایییەک نییە سەبارەت بە بڕی دروستکراو و ڕێژەی ھەڵاوسانەکەی. کە دەتوانێت ڕێگەی پێبدات وەک میکانیزمێکی پارەدانی دروست گەشە بکات.» ئەوەی نەزانراوە ئەوەیە کە ئایا بەشی پێویست خەڵک بەم شێوەیە بەکاری دەھێنن یان نا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nagarajan|یەکەم=Shalini|سەردێڕ=Billionaire Mark Cuban says he holds 3,250 dogecoins he bought with his son — and earns added inflows from Dallas Mavericks sales|ناونیشان=https://markets.businessinsider.com/currencies/news/mark-cuban-dogecoin-holdings-3250-dallas-mavericks-valid-payment-mechanism-2021-5-1030435555|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Markets Insider|زمان=en-US}}</ref> == ئیلۆن مەسک و دۆجکۆین == ئیلۆن مەسک بە بەردەوامی پلاتفۆڕمی تویتەری بەکاردەھێنێت بۆ ئەوەی ڕوئیا و بیرکردنەوەکانی ئاشکرا بکات لەسەر دۆجکۆین، کە ئەمەش وای کرد ئاماژە بەوە بکرێت کە کردارەکانی بۆ فێڵکردنە لە بازاڕەکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Elon Musk’s Controversial Crypto Tweets – Are they Market Manipulation?|ناونیشان=https://www.rahmanravelli.co.uk/articles/elon-musk-s-controversial-crypto-tweets-are-they-market-manipulation/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rahmanravelli.co.uk|زمان=en}}</ref> چونکە نرخی دۆجکۆین بەبەردەوامی ئەزموونی گۆڕانکاری کردووە بە ماوەیەکی کورت لە دوای تویتێکی ئیلۆن بەسک کە پەیوەندیدار بێت بە دۆجکۆین. لەگەڵ ئەوەش چونکە دراوە ئەلکترۆنییەکان ڕێک نەخراون وەک پشکەکان، ئەم کردارانە نایاسایی نین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=How murky legal rules allow Tesla's Elon Musk to keep moving markets|ناونیشان=https://www.livemint.com/market/cryptocurrency/how-murky-legal-rules-allow-tesla-s-elon-musk-to-keep-moving-markets-11621009061887.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=mint|زمان=en}}</ref> مەسک و بانگەشەکانی بۆ دۆجکۆین ڕەخنەی لێگیرا لەلایەن ھاودروستکەری دۆجکۆین جاکسن پاڵمەر، کە بە مەسک بە "self-absorbed grafter" بانگ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Co-creator of Dogecoin lashes out at ‘self-absorbed grifter’ Elon Musk over bitcoin stand|ناونیشان=https://finance.yahoo.com/news/co-creator-dogecoin-lashes-self-233410149.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=finance.yahoo.com|زمان=en-US}}</ref> یەکەم تویتی دەربارەی دۆجکۆین لەلایەن مەسک ڕوویدا لە ٢٠ کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، مەسک تویتی کرد 'یەک وشە: دۆج'. بە ماوەیەکی کەم دوای ئەوە، نرخی دۆجکۆین ٢٠٪ بەرز بۆوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Business|یەکەم=Chris Isidore, CNN|سەردێڕ=Elon Musk tweeted. Dogecoin surged more than 50%|ناونیشان=https://www.cnn.com/2021/02/04/investing/elon-musk-dogecoin/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNN}}</ref> لە دوای ئەوە چەند تویتێکی تر لەلایەن مەسک ھەبوو دەربارەی دۆجکۆین لە سەرەتایی شوباتی ٢٠٢١ کە نوسرابوو ' دۆجکۆین کریپتۆی خەڵکە' و 'نە بەرزەکان، نە نزمەکان، تەنیا دۆج'. لە دوای ئەم تویتانە، نرخی دۆجکۆین بە نزیکەی ٤٠٪ بەرزبۆوە.<ref name=":1"/> لە ١٥ نیسانی ٢٠٢١. نرخی دۆجکۆین زیادی کرد لە زیاتر لە ١٠٠٪ دوای ئەوەی مەسک تویتی وێنەیەکی بڵاوکردبۆتوە لە وێنەکێشانی خوان میرۆ بە ناوی 'سەگ لەسەر مانگ دەوەڕێت و لێ نوسیبوو 'دۆج لە سەرمانگ دەنگی دێت'.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Business|یەکەم=Diksha Madhok, CNN|سەردێڕ=Dogecoin price hits an all-time high after Elon Musk's tweet|ناونیشان=https://www.cnn.com/2021/04/16/investing/dogecoin-price-elon-musk-int-hk/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNN}}</ref> نرخی دۆج کۆین ١١٪ بەرز بۆوە لە ٢٠ مایسی ٢٠٢١، بە ماوەیەکی کەم لە دوای ئەوەی مەسک گاڵتەیەکی دەربارەی دۆج بڵاوکردبۆوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pound|یەکەم=Jesse|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Dogecoin jumps after series of Elon Musk tweets fans more wild cryptocurrency trading|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2021/05/20/dogecoin-jumps-on-elon-musk-tweet-as-wild-cryptocurrency-trading-continues.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNBC|زمان=en}}</ref> لە مایسی ٢٠٢١، نرخی دۆج کۆین ١٠٪ بەرز بۆوە لە چەند کاتژمێرێک دوای ئەوەی مەسک تویتی لینکێکی ڕێددیتی کردبوو بۆ بەکارھێنەران تا پێشنیاری خۆیان بنوسن بۆ باشتر کردنی دراوە ئەلکترۆنییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Browne|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Dogecoin spikes more than 20% after Elon Musk says Tesla will accept it as payment for merch|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2021/12/14/dogecoin-price-surges-after-elon-musk-tweet-about-tesla-merch.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNBC|زمان=en}}</ref> لە ١٤ کانوونی یەکەمی ٢٠٢١، دۆجکۆین زیاتر لە ٢٠٪ بەرزبۆوە دوای ئەوەی ئیلۆن مەسک وتی کە تێسلا دراوەکە قبوڵ دەکات وەک ڕێگایەکی پارەدان بۆ کاڵاکانی تێسلا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Browne|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Dogecoin spikes more than 20% after Elon Musk says Tesla will accept it as payment for merch|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2021/12/14/dogecoin-price-surges-after-elon-musk-tweet-about-tesla-merch.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=CNBC|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yue|یەکەم=Frances|سەردێڕ=Elon Musk says Tesla will accept dogecoin as payment for merchandise, touts its value for transactions|ناونیشان=https://www.marketwatch.com/story/elon-musk-says-tesla-will-accept-dogecoin-as-payment-for-merchandise-touts-its-value-for-transactions-11639505240|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=MarketWatch|زمان=EN-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Dogecoin}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|ئابووری|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت]] [[پۆل:ئیلۆن مەسک]] [[پۆل:ساتیر]] [[پۆل:دراوی ڕەمزی]] kcq0gy03ht6dglhyyi1jx5znvqfnoh8 0 213728 1699518 1698433 2026-11-02T12:49:56Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1699518 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ئاڤگەنی | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر|تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٥٧ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٨٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) و [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ئاڤگەنی'''، (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: '''''ناحیة العیاضیة'''''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: '''''Avgani subdistrict''''') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای تەلەعفەر]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارەدێ]]ی [[ئاڤگەنی]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەی وەرگیراوە کە ئەویش [[شارەدێ]]ی [[ئاڤگەنی]]ە. وشەی «ئاڤگەنی» (کە لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوە کوردییەکەی شارەدێی عیاضیةیە لە قەزای تەلەعفەر لە پارێزگای نەینەوا)، لە ڕووی زمانەوانی و جوگرافیای ناوچەکەوە بەم شێوەیە لێک دەدرێتەوە: * واتای پێکھاتەی وشەکە: لە [[زمانی کوردی]]یدا، ئەم وشەیە لە دوو بەش پێکھاتووە: ** «ئاڤ» (أو ئاو): بە مانای ئاو دێت. ** «گەنی»: لە شێوەزاری ناوچەکەدا پەیوەندی بە بوونی سەرچاوەی [[ئاو]]، [[کانی]]، گەنیو (ئاوی وەستاوی کانیاو یان زێراب)، یان شوێنی کۆبوونەوەی ئاو و دۆڵی ئاوییەوە ھەیە. بە شێوەیەکی گشتی لە ناوچە کوردییەکاندا ناوی گوند و شوێنەکان کە پاشگری «گەنی»یان تێدایە، زۆرجار ئاماژەن بۆ سروشتی شوێنەکە لە ڕووی ئاووھەوا، کانیاو یان پێکھاتەی خاک و ئاوەوە. بە ھۆی ئەوەی کانی گۆگردی زۆری لێیە کە بۆنی ناخۆشە، وە وشەی گەنی واتای شتێک کە بۆگەنی کردبێت و بۆنی ناخۆش بێت. * لە وشەی ئاوی کانییەوە ھاتبێت یان ئاوکەنی بە واتای ئاوی کەند بە پێی کات سوابێت و ببوبێت بە ئاڤ گەنی. * لە ڕووی مێژوویی و کارگێڕییەوە: ئەم ناوە ناوی کۆن و ڕەسەنی ناوچەکەیە پێش ئەوەی لە سەردەمی دەسەڵاتی عێراقدا ناوی بگۆڕدرێت بۆ ناوی فەرمی عەرەبی (العیاضیة). لە فەرمانە کارگێڕییە کۆنەکانیشدا (وەک ئیرادەی مەلەکی ساڵی ١٩٣٨) بە ناوی ناحیەی ئاڤگەنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> العیاضیة، لە ڕووی ناو و مێژووەوە چەند ڕوونکردنەوەیەکی بۆ ھەیە: پەیوەندی بە مێژووی ئیسلامی و سەرکردەکانەوە: بەشێک لە سەرچاوە مێژووییەکان و لێکۆڵەرانی ناوچەکە ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوی ناوچەکە ڕەنگە پەیوەندیی ھەبێت بە ناوی سەرکردە یان کەسایەتییەکی مێژوویی یان ناوی ھۆزێکەوە، بە جۆرێک کە ناوەکە لە وشەی «عیاض» وەرگیراوە. ھەر لەو ناوچەیەدا و لە مێژووی فەتحە ئیسلامییەکاندا، ناوی سەرکردە و فەرماندەی ناودار (عیاض بن غنم الفھری) بەرچاو دەکەوێت کە ڕۆڵی ھەبووە لە فتحکردنی ناوچەکانی جزیرە و دەوروبەری [[مووسڵ]] و [[تەلەعفەر]]. == مێژوو == لە ساڵی ١٨٧٩دا شاری [[مووسڵ]] سەرلەنوێ کرایەوە ناوەندی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا، [[قەزای شنگال]] یەکێک بوو لە شەش قەزاکانی، [[ناحیەی تەلەعفەر]] و [[ناحیەی زوممار]] سەر بە [[قەزای شنگال]] بوون. ئەم دابەشی کارگێڕییە تاوەکو داگیرکردنی [[عێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]] لەلایەن ئینگلیزەوە لە ساڵی ١٩١٨ ھەر پەیڕەوی دەکرا. لەگەڵ دامەزراندنی حکومی پاشایەتی عەرەبی لە [[عێراق]] ناوچەی [[جزیر]]ی [[باشووری کوردستان]] دابەشکرایە سەر [[قەزای تەلەعفەر]] و [[قەزای شنگال]] و ناوچەی [[بادۆش]] درایە پاڵ [[مووسڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٥٧دا دامەزراوە. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی ئاڤگەنی: * لە باکوورەوە [[ناحیەی ڕەبیعە]] * لە باشوورەوە [[ناحیەی تەلەعفەر]] * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی زوممار]] * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی سنونێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ڕووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە بەم جۆرەیە: * لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە، بە ھۆی کەمبوونی سەرژمێری ڕاستەقینە و دوور لە دەستکاری و ڕاگواستن و بە [[عەرەباندن]]ە بەردەوامەکانی ناوچە [[کورد]]نشینەکانەوە کارێکی ئاسان نییە، بەڵام دەتوانینبڵێین کە ڕێژەی ھەر دوو نەتەوەی [[کورد]] زۆرینەیە و [[عەرەب]] کەمینەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ھەرچەندە لە ساڵی ١٩٥٧ەوە سەرژمێرییەکی ڕاست و دروست بێ دەسکاری نەکراوە، بەڵام نکۆڵی لەوە ناکرێت، کە زۆربەی دانیشتوانی ئاڤگەنی [[کورد]]ن، پێش بە عەرەبکردنی ناوچەکە لە ساڵی ١٩٧٥وە. == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٥٥) گوند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Demographic Survey | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = ئینگلیزی}}</ref> {{div col|colwidth=10em}} * [[ئاڤگەنی]](ناوەند) * [[ئەبوونی]] * [[ئەسبیعیە]] * [[ئەنعیم]] * [[ئوم حەجرە]] * [[ئوم کەھیف]] * [[بئرحلو]] * [[بشار]] * [[بورغەلیە]] * [[بوغە]] * [[تاوڵەباش]] * [[تەل جەدوع]] * [[تەل مەتەڕ، ئاڤگەنی]] * [[تەل مەرک]] * [[تەمەڕات]] * [[حرشاینە]] * [[حقول]] * [[حەمود تەھا]] * [[حوکنە]] * [[خربە سەعدون]] * [[خرمر]] * [[خەریجە]] * [[خویتلە، ئاڤگەنی]] * [[دیمی]] * [[زولفەقار]] * [[ساجعە]] * [[ساڵەحیە]] * [[سایلو وائلیە]] * [[سحل بوغە]] * [[سحل عەبدھەوا]] * [[سحل مالح]] * [[شاھر]] * [[شەھیتلار]] * [[عوملە]] * [[فقە]] * [[فەقیرۆک]] * [[قبک]] * [[قەسر سەریج]] * [[قوسبە]] * [[کاخرتە]] * [[کرش دووەم]] * [[کرش سێیەم]] * [[کرش یەکەم]] * [[کول موحەممەد]] * [[ماڵوێران]] * [[مەحمود خەزیر]] * [[مەلا یاسین، ئاڤگەنی]] * [[مەمات ھەلوم]] * [[موسەلەسە]] * [[موعەسکەر ئەتمارات]] * [[موقاتیل خەنزیر]] * [[ناسیفیە]] * [[ھارونە]] * [[وائلیە]] * [[یاسە]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[ناحیەی تەلەعفەر]] * ناحیەی ئاڤگەنی * [[ناحیەی زوممار]] * [[ناحیەی ڕەبیعە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگای نەینەوا}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ئێزیدی]] [[پۆل:پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] ct7ybnn1riwoakkzvkxcs5w7fab4hm6 0 213731 1699520 1698474 2026-11-02T12:59:42Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1699520 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ڕەبیعە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر|تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٢١ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) و [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ڕەبیعە'''، (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: '''''ناحیة الربیعة'''''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: '''''Al Rabia subdistrict''''') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای تەلەعفەر]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارەدێ]]ی [[ڕەبیعە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەی وەرگیراوە کە ئەویش [[شارەدێ]]ی [[ڕەبیعە]]یە. ناوی ڕەبیعە (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ربیعة)، کە شارەدێیەکی گرنگە، چەند ڕیشە و مێژوویەکی جیاوازی بۆ دەگەڕێننەوە: * [[ھۆز]]ی بەناوبانگی «رەبیعە» (بنی ربیعە): لە ڕووی مێژوویی و کۆمەڵناسییەوە، زۆرینەی ناوچەکە و ناوی شارۆچکەکە پەیوەندی بە ھۆزی گەورەی ڕەبیعەوە ھەیە، کە یەکێکە لە ھۆزە عەرەبییە گەورە و مێژووییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەب و [[عێراق]]. ** ئەم ھۆزە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی نێوان [[عێراق]] و جەزیرە (نێوان [[دیجلە]] و [[فورات]]) بڵاو بوونەتەوە. ** بوونی مێژوویی و دەسەڵاتی ئەم ھۆزە لەو ناوچە جوگرافییەدا وایکردووە کە ناوچەکە بە ناویانەوە ناو بنرێت. * واتای زمانەوانی (بەھار): لە [[زمانی عەرەبی]]دا وشەی "ڕەبیعە" یان "ڕەبیع" بە واتای [[بەھار]] یان سەوزایی و لەوەڕگا دێت. ** لە سەردەمی کۆندا، زۆرێک لە ناوچە فراوانەکانی باکووری عێراق و جزیرە بەھۆی بارانبارینی زۆر و زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکانەوە، لە وەرزەکاندا دەبوونە لەوەڕگای دەوڵەمەند و سەوزایی بۆ ئاژەڵداری و کۆچەرییەکان. ** لەبەر ئەم تایبەتمەندییە جوگرافی و ژینگەیییە، شوێنەکان ناوەیان لێنراوە کە گوزارشت لە سەوزایی و وەرزی بەھار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مێژوو == لە ساڵی ١٨٧٩دا شاری [[مووسڵ]] سەرلەنوێ کرایەوە ناوەندی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا، [[قەزای شنگال]] یەکێک بوو لە شەش قەزاکانی، [[ناحیەی تەلەعفەر]] و [[ناحیەی زوممار]] سەر بە [[قەزای شنگال]] بوون. ئەم دابەشی کارگێڕییە تاوەکو داگیرکردنی [[عێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]] لەلایەن ئینگلیزەوە لە ساڵی ١٩١٨ ھەر پەیڕەوی دەکرا. لەگەڵ دامەزراندنی حکومی پاشایەتی عەرەبی لە [[عێراق]] ناوچەی [[جزیر]]ی [[باشووری کوردستان]] دابەشکرایە سەر [[قەزای تەلەعفەر]] و [[قەزای شنگال]] و ناوچەی [[بادووش]] درایە پاڵ [[مووسڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٦١دا دامەزراوە. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی ڕەبیعە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی یەعروبیە]] * لە باشوورەوە [[ناحیەی تەلەعفەر]] و [[ناحیەی سنونێ]] * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی زوممار]] * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی یەعروبیە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ڕووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە بەم جۆرەیە: * لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەی دانیشتووانی ناحیەکە، بە ھۆی کەمبوونی سەرژمێری ڕاستەقینە و دوور لە دەستکاری و [[ڕاگواستن]] و بە [[عەرەباندن]]ە بەردەوامەکانی ناوچە [[کورد]]نشینەکانەوە کارێکی ئاسان نییە، بەڵام دەتوانینبڵێین کە ڕێژەی ھەر دوو نەتەوەی [[عەرەب]] زۆرینەیە و [[کورد]] کەمینەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تەممووزی ٢٠٢٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ھەرچەندە لە ساڵی ١٩٥٧ەوە سەرژمێرییەکی ڕاست و دروست بێ دەسکاری نەکراوە، بەڵام نکۆڵی لەوە ناکرێت، کە زۆربەی دانیشتوانی ڕەبیعە [[کورد]]ن، پێش بە عەرەبکردنی ناوچەکە لە ساڵی ١٩٧٥وە. == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == لە ڕووی کارگێڕییەوە ئەم ناحیە پێک ھاتووە لە (٧) گوند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Demographic Survey | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = ئینگلیزی}}</ref> {{div col|colwidth=10em}} * [[ڕەبیعە]](ناوەند) * [[ئەبتەخ شور]] * [[ئەبتەخ موشیرفە]] * [[ئەبو حەنایە]] * [[ئەبو حوجیرە]] * [[ئەبو خەشەب]] * [[ئەبو کولە]] * [[ئەخەوەین]] * [[ئەسفیە]] * [[ئەنعیم حەسون]] * [[ئەنوار]] * [[ئوم ئەحەجرە]] * [[ئوم ئەکھیف]] * [[ئوم ڕەبیعین]] * [[بئر خەتاف]] * [[بئر شفک]] * [[بئر عەکلە]] * [[بئر لافی]] * [[باشات]] * [[بەزونە]] * [[بەزونە]] * [[بوسە]] * [[بیادر یاور]] * [[تەل ئەسمیر]] * [[تەل تەڵەب]] * [[تەل حەیال]] * [[تەل زیبان]] * [[تەل شور]] * [[تەل ھەوا]] * [[تەل وەردان]] * [[جاسم]] * [[جلبارات]] * [[جلبارات]] * [[جلوب]] * [[جەدیدە، ڕەبیعە]] * [[جەوھەریە]] * [[حەمەد ئاغا]] * [[خربە جاسم]] * [[خربە مەحمود]] * [[خەبازە]] * [[خەرائیج]] * [[دبشیە]] * [[دور موھەندسین]] * [[ڕەجم حەسەن]] * [[ڕەملە، ڕەبیعە]] * [[ڕەموو]] * [[سالمیە]] * [[ساڵەحیە ڕاویە]] * [[ساڵەحیە ھەلوم]] * [[سەرسنک]] * [[سولەیمان، ڕەبیعە]] * [[عالیە]] * [[عامودیە]] * [[عەبدە]] * [[عەبید]] * [[عەزائم]] * [[عەسریە سیحە]] * [[عەلکانە]] * [[عەلی عەبار]] * [[عەویسیە]] * [[عەوێنە، ڕەبیعە]] * [[عوینات]] * [[فەیسەڵیە]] * [[کران]] * [[کرکشی]] * [[کەبر]] * [[کەلھی]] * [[گرسوور]] * [[ماسکا]] * [[مەردانیە]] * [[مەلایین]] * [[مەناعیە]] * [[موجلەجە]] * [[موڕە]] * [[موشرف]] * [[موشە]] * [[موشیرفە]] * [[مومی]] * [[وەلید]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەلەعفەر]] * [[ناحیەی ئاڤگەنی]] * [[ناحیەی زوممار]] * ناحیەی ڕەبیعە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگای نەینەوا}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ئێزیدی]] [[پۆل:پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] air2ed2ynu00o3xvpk0pt92rlpbfyff 0 213881 1699919 1407915 2026-11-02T22:37:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1699919 wikitext text/x-wiki '''زانستی کەلام''' ({{بە عەرەبی|عِلْم الكَلام}}، کە بە واتای «زانستی وتار» دێت) بە زۆری کورتکراوەتەوە بۆ '''''کەلام''''' و ھەندێک جار بە «تیۆلۆژیای خوێندنی ئیسلامی» یان «تیۆلۆجی گریمانەیی» ناودەبرێت، لێکۆڵینەوەی تیۆری ئیسلامییە ('ئاکا'ید).<ref name="Abdel-Haleem 2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abdel-Haleem|یەکەم=M. A. S.|سەردێڕ=The Cambridge Companion to Classical Islamic Theology|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٠٠١٨١-٦|editor-last=Winter|editor-first=Timothy|editor-link=Timothy Winter|شوێن=[[Cambridge]]|پەڕەکان=١٩-٣٢|chapter=Part I: Historical perspectives – Qur’an and hadith|doi=10.1017/CCOL9780521780582.002|بەستەری نووسەر=Muhammad Abdel-Haleem|chapter-url=https://books.google.com/books?id=O1IiAwAAQBAJ&pg=PA19}}</ref><ref name="Mutahhari-intro">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mutahhari|یەکەم=Murtada|دوایین٢=Qara'i|یەکەم٢='Ali Quli (translator)|سەردێڕ=An Introduction to 'Ilm al-Kalam|ناونیشان=http://www.muslimphilosophy.com/ip/kalam.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=muslimphilosophy}}</ref> لەپێویستی دامەزراندن و بەرگریکردن لە بنەماکانی [[ئیسلام|باوەڕە ئیسلامییەکان]] لە دژی گومانلێکەرانی فەلسەفی لەدایک بوو.<ref name="Schmidtke 2016">{{•}} {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Treiger|یەکەم=Alexander|سەردێڕ=The Oxford Handbook of Islamic Theology|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٦٩٦٧٠-٣|editor-last=Schmidtke|editor-first=Sabine|editor-link=Sabine Schmidtke|شوێن=[[Oxford]] and [[New York City|New York]]|پەڕەکان=٢٧-٤٣|chapter=Part I: Islamic Theologies during the Formative and the Early Middle period – Origins of Kalām|doi=10.1093/oxfordhb/9780199696703.013.001|lccn=2016935488|orig-year=2014|chapter-url=https://books.google.com/books?id=70wnDAAAQBAJ&pg=PA27}}{{ھن}}{{ھن}}{{•}} {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abrahamov|یەکەم=Binyamin|سەردێڕ=The Oxford Handbook of Islamic Theology|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٦٩٦٧٠-٣|editor-last=Schmidtke|editor-first=Sabine|editor-link=Sabine Schmidtke|شوێن=[[Oxford]] and [[New York City|New York]]|پەڕەکان=٢٦٤-٢٧٩|chapter=Part I: Islamic Theologies during the Formative and the Early Middle period – Scripturalist and Traditionalist Theology|doi=10.1093/oxfordhb/9780199696703.013.025|lccn=2016935488|orig-year=2014|chapter-url=https://books.google.com/books?id=70wnDAAAQBAJ&pg=PA264}}</ref><ref>Madeleine Pelner Cosman, Linda Gale Jones, ''Handbook to Life in the Medieval World'', p. 391. {{ISBN|1438109075}}</ref> لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم وێنەیە زیاتر و زیاتر لەلایەن زانایانەوە پرسیار دەکرێت کە ھەوڵدەدەن نیشانی بدەن کە کالام لە ڕاستیدا زانستێکی نیشاندەر بوو نەک زانستێکی دیالێکتیکی و ھەمیشە لەڕووی ھزرییەوە داھێنەر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://brill.com/view/title/55398|سەردێڕ=Philosophical Theology in Islam: Later Ashʿarism East and West|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Brill|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٢٦٦١-٠|پەڕەکان=٢٩٩|زمان=en|doi=10.1163/9789004426610}}</ref> لە ڕووی زمانەوانی عەرەبییەوە واتا زانستی کەلام بە مانای زانستی قسەکردنەوە دێت. == ئەمانەش ببینە == * [[ئەشعەریەت]] * [[موعتەزیلە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بابەتەکانی ئیسلام|collapsed}} {{فەلسەفەی ئیسلامی}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|مێژوو}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کەلام| ]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان]] bdn584nhzzx8lo2quey890b8ojn44hg 0 214437 1700007 1462855 2026-11-03T04:36:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئوردن-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، ئیسرائیل-کۆلکە) 1700007 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = geography | image = [[پەڕگە:Control status of the West Bank as per the Oslo Accords.svg|300px|Map of the West Bank]] | label1 = وڵاتان/ناوچەکان | data1 = دەوڵەتی فەلەستین، [[ئیسرائیل]] | label2 = حوکمڕانی لەژێر [[ڕێککەوتنی ئۆسلۆ]] | data2 = * ناوچەکانی کەناری ڕۆژاوا لە ڕێککەوتنی ئۆسلۆی دووەم * (سەوز): کۆنترۆڵی تەواوی فەلەستین * ناوچەی B (سووری تۆخ): کۆنترۆڵی ھاوبەشی فەلەستین و ئیسرائیل * ناوچەی C (پەمەیی): کۆنترۆڵی تەواوی ئیسرائیل * ئورشەلیمی ڕۆژھەڵات (وەنەوشەیی): کۆنترۆڵی تەواوی ئیسرائیل | label3 = دانیشتووان | data3 = ٢٬٩٤٩٬٢٤٦ (تەممووزی ٢٠٢١){{ھن}}تێبینی: زیاتر لە٤٥٠٬٠٠٠ لە کەناری ڕۆژاوا دەژین (٢٠٢١); نزیکەی ٢٢٧ ھەزار و ١٠٠ دانیشتووی ئیسرائیل لە ئورشەلیمی ڕۆژھەڵات دەژین (٢٠١٩) [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/#people-and-society] | label4 = ناوچە | data4 = {{convert|5,655|km2|abbr=on}} | label5 = زمانەکان | data5 = زمانی عەرەبی فەلەستینی، [[عیبری ئیسرائیلی]] | label6 = ئایین | data6 = [[ئیسلام]]، [[جوو]]، [[مەسیحییەت]]، [[سامرییەت]] | label7 = ناوچە کاتییەکان | data7 = کاتی ئەورووپای ڕۆژھەڵات ([[UTC+02:00]]){{ھن}}کاتی ھاوینی ئەورووپای ڕۆژھەڵات([[UTC+03:00]]) | label8 = دراو | data8 = شیکل (₪) (ILS){{ھن}}دیناری ئوردن (JOD) | label9 = [[ISO 3166|ISO 3166 code]] | data9 = [[ISO 3166-2:PS|PS]], [[ISO 3166-2:IL|IL]] | title = کەناری ڕۆژاوای ڕووباری ئوردن{{ھن}}{{nobold|{{Script/Arabic|الضفة الغربیة}} ([[عەرەبی]])}}{{ھن}}{{nowrap|{{nobold|{{Script/Hebrew|הַגָּדָה הַמַּעֲרָבִית}} ([[عیبری]])}}{{Efn|Alternatively {{Script/Hebrew|יהודה ושומרון}} (''[[Judea and Samaria Area|Yehuda VeShomron]]'').}}}} }} '''کەناری ڕۆژاوای ڕووباری ئوردن''' ({{بە عەرەبی|الضفة الغربية}}، {{بە عیبری|הגדה המערבית}})<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Karayanni|یەکەم١=Michael Mousa|دوایین٢=International Legal Education|یەکەم٢=Center for|سەردێڕ=A Conflict of Laws Case Study on Israel and the Palestinian Territories|ڕێکەوت=ی ی 2014|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٨٧٣٧١-٥|پەڕە=١١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mmBiAwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Conflicts+in+a+Conflict&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiwmZqUuZH5AhVw57sIHTXaD0UQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=Conflicts%20in%20a%20Conflict&f=false|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|زمان=en|format=Hardcover}}</ref> ھەروەھا لەلایەن ھەندێک لە ئیسرائیلییەکانەوە بە یەھودا و سامریا ناودەبرێن (یەھودا ڤێشۆمرۆن، یەھودا ڤێشۆمرۆن)، خاکێکی دەوردراوە لە نزیک کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست لە ڕۆژاوای ئاسیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=West Bank {{!}} History, Population, Map, Settlements, & Facts {{!}}|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/West-Bank|وێبگە=www.britannica.com|بڵاوکەرەوە=Britannica|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Wilson|یەکەم١=Mary Christina|سەردێڕ=King Abdullah, Britain and the Making of Jordan|ڕێکەوت=ی ی 1987|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|شوێن=Cambridge [Cambridgeshire]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٣٩٩٨٧-٦|ناونیشان=https://books.google.nl/books?id=yUGYsBRpqPkC&pg=PR6&dq=0-521-39987-4&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj-9PuHu5H5AhUH16QKHfEYA9kQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=0-521-39987-4&f=false|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ئوردن و دەریای مردوو و لە باشوور و ڕۆژاوا و باکوورەوە لەگەڵ ئیسرائیل (بڕوانە ھێڵی سەوز) ھاوسنوورە. لەژێر [[ناوچە داگیرکراوەکان لەلایەن ئیسرائیل|داگیرکاریی سەربازیی ئیسرائیل]]دا لە ساڵی ١٩٦٧ەوە، ناوچەکەی دابەشکراوە بەسەر ١٦٥ «دوورگەی» فەلەستینی کە لەژێر ئیدارەی مەدەنی بەشەکیدان لەلایەن دەسەڵاتی نیشتمانی فەلەستین (PNA)، ھەروەھا ٢٣٠ شارۆچکەی ئیسرائیل کە یاسای ئیسرائیل «بۆری»یان تێکردووە. ھەروەھا سنوورەکانی کەناری ڕۆژاوا ئەو زەویانە دەگرێتەوە کە ئورشەلیمی ڕۆژھەڵات پێکدەھێنن. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ئیسرائیل|ئوردن|ڕۆژھەڵاتی ناوین|جوگرافیا|فەلەستین}} {{پۆلی کۆمنز|West Bank}} {{ئوردن-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٨]] fjue0twvojepxyhjgwu4tq68tbw9h59 0 214938 1699458 1699215 2026-11-02T12:10:27Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699458 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|image=Darwin Núñez WC2022.jpg|youthyears1=|youthclubs1=لا لوز|youthyears2=|youthclubs2=سان میگێل دی ئارتیگاس|youthyears3=|youthclubs3=پینارۆڵ|years1=٢٠١٧–٢٠١٩|clubs1=پینارۆڵ|caps1=١٤|goals1=٤|years2=٢٠١٩–٢٠٢٠|clubs2=ئەلمێریا|caps2=٣٠|goals2=١٦|years3=٢٠٢٠–٢٠٢٢|clubs3=بەنفیکا|caps3=57|goals3=32|years4=2022–|clubs4=لیڤەرپوڵ|caps4=3٠|goals4=1٠|nationalyears1=٢٠١٨–٢٠١٩|nationalteam1=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئۆرۆگوای خوار ٢٠ ساڵان|nationalcaps1=١٤|nationalgoals1=٤|nationalyears2=٢٠١٩|nationalteam2=ئۆرۆگوای خوار ٢٢ ساڵان|nationalcaps2=٤|nationalgoals2=١|nationalyears3=٢٠١٩-|nationalteam3=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئۆرۆگوای|nationalcaps3=١١|nationalgoals3=٢|club-update=١٤ حوزەیرانی ٢٠٢٢|nationalteam-update=٥ حوزەیرانی ٢٠٢٢}} '''داروین گابریێل نونێز ڕیبێیرۆ''' (لەدایکبووی ٢٤ی حوزەیرانی ١٩٩٩) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] تۆپی پێی پیشەگەری ئۆرۆگوایە کە وەک ھێرشبەر یاری دەکات بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوروگوای|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئۆرۆگوای]]. نونێز لە ئەکادیمیای لاوانی پێنارۆڵەوە پێگەیشت و لە ساڵی ٢٠١٧ سەرخرا بۆ پێکھاتەی یەکەم. لە ئابی ٢٠١٩، چووە یانەی ئەلمێریای ئیسپانی بە بڕێک کە ڕیکۆردی ئەلمێریا بوو. [[بەنفیکا]] گرێبەستی لەگەڵدا کرد لە ساڵی ٢٠٢٠ و گواستییەوە یانەکە بە نرخی ٢٤ ملیۆن یۆرۆ، وەک گرانترین گرێبەست لە مێژووی تۆپی پێی [[پورتوگال]]. لە وەرزی دووەمیدا، بۆلا دی پراتای بردەوە وەک گۆڵکاری خولی نایابی پۆرتوگالی بە ٢٦ گۆڵ لە ٢٨ یاری، ناوی ھەبوو لە باشترین پێکھاتەی وەرزەکە و ھەروەھا بە باشترین یاریزانی ساڵەکە لەو وڵاتە دیاری کرا. [[لیڤەرپوول]] دواتر لە [[حوزەیران]]ی ٢٠٢٢ گرێبەستی لەگەڵدا کرد بە بڕی ٧٥ ملیۆن یۆرۆ (٦٤ ملیۆن پاوەند). دوای بەشداربوونی بۆ [[ئوروگوای|ئۆرۆگوای]] لە ئاستە جیاوازەکانی لاوان، نونێز بۆ یەکەم جار بانگکرا بۆ پێکھاتەی یەکەمی نێودەوڵەتی لە [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠١٩. لە یەکەمین یاریی نێودەوڵەتییدا گۆڵی تۆمارکرد بەرامبەر پیرۆ. == ژیانی سەرەتا == نونێز لە ئارتیگاس<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Banerjee|یەکەم=Ritabrata|سەردێڕ=Who is Darwin Nunez? All you need to know about Liverpool's top transfer target|ناونیشان=https://www.goal.com/en/news/who-is-darwin-nunez-all-you-need-to-know-liverpool/blt5428a043f3ac3f43|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٢|ئیش=Goal.com|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> لە خێزانێکی ھەژار لەدایک بووە کە باوکی بیبیانۆ نونێز کرێکار بوو و دایکی سیڵڤیا ڕیبایڕۆ فرۆشیاری بوتڵی [[شیر]] بوو. ئەو بۆ یانەکانی ناوخۆی وڵاتەکانی لا لۆز و سان میگێڵ یاری دەکرد پێش ئەوەی لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا لەلایەن جۆزێ پێردۆمۆ ی یاریزانی نێودەوڵەتی پێشووی ئۆرۆگوای چاودێری بکرێت، پاشان خۆی گواستەوە بۆ شاری [[مۆنتیڤیدیۆ|مۆنتێڤێدیۆ]]ی پایتەخت بۆ ئەوەی بچێتە یانەی پێنارۆل.<ref name="bysouth">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Bysouth|یەکەم=Alex|سەردێڕ=Darwin Nunez: Why Liverpool made Uruguay forward their potential record signing|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/61742181|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="subrayado">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.subrayado.com.uy/darwin-nunez-se-fue-al-almeria-voy-poder-comprarle-la-casa-mis-padres-artigas-n542692|سەردێڕ=Darwin Núñez se fue al Almería: "voy a poder comprarle la casa a mis padres en Artigas"|trans-title=Darwin Núñez moved to Almería: "I'm going to be able to buy a house for my parents in Artigas"|بڵاوکەرەوە=Subrayado|زمان=es|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407094026/https://www.subrayado.com.uy/darwin-nunez-se-fue-al-almeria-voy-poder-comprarle-la-casa-mis-padres-artigas-n542692|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەھۆی نەگونجانی و ئارەزووی گەڕاندنەوەی بۆ ماڵی خۆی، نونێز گەڕایەوە بۆ شارۆچکەکەی خۆی بۆ بەسەربردنی کات لەگەڵ خێزانەکەی و دوای ساڵێک گەڕایەوە بۆ پێنارۆل. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا تووشی پێکانێک بوو کە زیاتر لە ساڵێک دووریخستەوە و پێویستی بە دوو نەشتەرگەری ھەبوو.<ref name="Fut1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Darwin Núñez: De estar a punto de "dejar de jugar" a un presente que promete en Peñarol|trans-title=Darwin Núñez: from being close to "quitting football" to a promising time at Peñarol|ناونیشان=https://www.futbol.com.uy/Deportes/Darwin-Nunez-De-estar-a-punto-de-dejar-de-jugar-a-un-presente-que-promete-en-Penarol-uc724240|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220607043953/https://www.futbol.com.uy/Deportes/Darwin-Nunez-De-estar-a-punto-de-dejar-de-jugar-a-un-presente-que-promete-en-Penarol-uc724240https://web.archive.org/web/20220607043953/https://www.futbol.com.uy/Deportes/Darwin-Nunez-De-estar-a-punto-de-dejar-de-jugar-a-un-presente-que-promete-en-Penarol-uc724240|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Fútbol.com.uy|زمان=es}}</ref> لەکاتێکدا تووشی پێکان ببوو، برا گەورەکەی جێنیر وازی لە یانەکەی و تۆپی پێ ھێنا بۆ ئەوەی بژێوی خێزانەکەی دابین بکات و پێی گوت «تۆ لە من باشتریت بۆ یاریکردن».<ref name="bysouth"/><ref name="subrayado"/> == پیشەی یانە == === پێنارۆل === لە ٢٢ی [[تشرینی دووەم]]ی ٢٠١٧ یەکەمین یاری خۆی بۆ پێکھاتەی یەکەم لە خولی نایابی ئۆرۆگوای ئەنجامدا، کاتێک لە نیوەی دووەمی یارییەکە وەک یەدەگ لە جێگای ماکسی ڕۆدریگێز ھاتە یاریگاوە و یارییەکەیان دۆڕان لە دەرەوەی یاریگای خۆیان ٢–١ لە بەرامبەر ڕیڤەر پلەیت مۆتیڤیدیۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Clausura: River Plate derrotó 2–1 a Peñarol en el Saroldi y le quitó el invicto|trans-title=Clausura: River Plate defeated Peñarol by 2–1 and removed their unbeaten status|ناونیشان=https://www.futbol.com.uy/Deportes/Clausura-River-Plate-derroto-2-1-a-Penarol-en-el-Saroldi-y-le-quito-el-invicto-uc667797|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Fútbol.com.uy|زمان=es}}</ref> لە مانگی دواتردا بۆ جاری دووەم نەشتەرگەریی [[ئەژنۆ]]ی بۆ کرا.<ref name="Fut1"/> نونێز یەکەم گۆڵی پیشەگەری خۆی تۆمارکرد لە ١٣ی [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠١٨، کە گۆڵی یەکەمی بردنەوەیان بوو لە یاریگای خۆیان لە بەرامبەر فێنیکس و ٢–٠ بردیانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Clausura: Peñarol le ganó 2–0 a Fénix con goles de Darwin Núñez y Giovanni González|trans-title=Clausura: Peñarol defeated Fénix by 2–0 with goals from Darwin Núñez and Giovanni González|ناونیشان=https://www.futbol.com.uy/Deportes/Clausura-Penarol-le-gano-2-0-a-Fenix-con-goles-de-Darwin-Nunez-y-Giovanni-Gonzalez-uc698272|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Fútbol.com.uy|زمان=es}}</ref> لە ١٤ی [[تەممووز]]ی ٢٠١٩، ھاتریکی تۆمار کرد لە بردنەوەیان ٤–٠ لە بەرامبەر بۆستن ڕیڤەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Peñarol le ganó 4–0 a Boston River por la primera fecha del Torneo Intermedio 2019|trans-title=Peñarol thrashed Boston River by 4–0 for the first round of the 2019 Torneo Intermedio|ناونیشان=https://www.teledoce.com/telemundo/deportes/futbol-uruguayo/penarol-le-gano-4-0-a-boston-river-por-la-primera-fecha-del-torneo-intermedio-2019/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Teledoce|زمان=es}}</ref> === ئەلمێریا === لە ٢٩ی ئابی ٢٠١٩، یانەی ئەلمێریا گرێبەستێکی بۆ ماوەی پێنج ساڵ لەگەڵ نونێز واژوو کرد، بە تێچووی ٤٫٥ ملیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] و ١٫٥ [[ملیۆن]] دۆلاری زیادە لەسەر ئاست و ئەنجام کە ئەمەش گرانترین گرێبەستی یانە ئیسپانییەکە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Darwin Núñez, un delantero de garantías para el nuevo proyecto|trans-title=Darwin Núñez, a guarantee forward for the new project|ناونیشان=http://www.udalmeriasad.com/noticia/darwin-nunez-un-delantero-de-garantias-para-el-nuevo-proyecto|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=UD Almería|زمان=es}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Última hora: la directiva de Peñarol aprueba la venta de Darwin al Almería|trans-title=Breaking news: Peñarol's board approves the sale of Darwin to Almería|ناونیشان=https://www.lavozdealmeria.com/noticia/6/deportes/177362/ultima-hora-la-directiva-de-penarol-aprueba-la-venta-de-darwin-al-almeria|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٩|زمان=es|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210209004756/https://www.lavozdealmeria.com/noticia/6/deportes/177362/ultima-hora-la-directiva-de-penarol-aprueba-la-venta-de-darwin-al-almeria|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمدا یەکەمین یاری خۆی ئەنجامدا وەک یەدەگ ھاتە یاریگا لە کۆتایی نیوەی یەکەمدا و ٤–٢ یارییەکەیان دۆڕاند لە بەرامبەر سپۆرتینگ خیخۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gregorio|یەکەم=Paco|سەردێڕ=El Sporting desarbola al Almería en El Molinón (4–2)|trans-title=Sporting chop down Almería in El Molinón (4–2)|ناونیشان=https://www.diariodealmeria.es/ud-almeria/Sporting-desarbola-Almeria-Molinon_0_1397260659.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=Diario de Almería|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=Spanish}}</ref> لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، بۆ یەکەم جار، نونێز یەکەم گۆڵی بۆ یانە نوێیەکەی تۆمارکرد بە لێدانی سزا لە بردنەوەیەکی ٣–٢ لە یاریگای خۆیان لە بەرامبەر ئیسترامادۆرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gregorio|یەکەم=Paco|سەردێڕ=Darwin y Lazo sacan al Almería del bache (3–2)|trans-title=Darwin and Lazo pull Almería out of their slump (3–2)|ناونیشان=https://www.diariodealmeria.es/deportes/Darwin-Lazo-sacan-Almeria-bache_0_1404459811.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=Diario de Almería|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=Spanish}}</ref> تەنیا وەرزەکەی لە یانەکە تەواو کرد لە ئیستادیۆ دی لۆس جێگۆس مێدیتێرانۆس وەک چوارەمین گۆڵکار لە خولدا بە ١٦ گۆڵ، بە ڕابەرایەتی ھاونیشتیمانەکەی کریستیان ستوانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Stuani, del Girona, 'Pichichi' con 29 goles|trans-title=Girona's Stuani, 'Pichichi' with 29 goals|ناونیشان=https://www.sport.es/es/noticias/girona/stuani-del-girona-pichichi-con-29-goles-8048302|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=Sport|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|زمان=Spanish}}</ref> === بەنفیکا === ==== ٢٠٢٠–٢١: خۆ گونجاندن لە پۆرتوگال ==== لە ٤ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠٢٠، نونێز گرێبەستێکی پێنج ساڵەی لەگەڵ یانەی [[زمانی پورتوگالی|پورتوگالی]] [[بەنفیکا]] واژوو کرد، کە ٢٤ ملیۆن یۆرۆی پێ درا و گرانترین گرێبەستی یانەکە بوو. ھەروەھا گەورەترین گواستنەوەی ئەلمێریا و خولی پلە دووی [[ئیسپانیا]] بوو، لەگەڵ ئەوەش یانەکە ٢٠٪ی پارەی گواستنەوەی داھاتوو وەردەگرێت.<ref name="benfica">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=El Almería y el Benfica firman el traspaso definitivo de Darwin Núñez|trans-title=Almería and Benfica confirm Darwin Núñez's permanent transfer|ناونیشان=http://www.udalmeriasad.com/noticia/el-almeria-y-el-benfica-firman-el-traspaso-definitivo-de-darwin-nunez|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=UD Almería}}</ref> دوای ١١ ڕۆژ، یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەکە ئەنجامدا لە دۆڕاندنیان ٢–١ لە بەرامبەر پۆک لە قۆناغی سێیەمی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ٢٠٢٠–٢١ و لە جێگای پێدرینۆ ھاتە یاریگاوە لە خولەکی ٦٥ی یارییەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pereira|یەکەم=António Pedro|سەردێڕ=PAOK 2–1 BENFICA. KO no jogo um|trans-title=PAOK 2–1 BENFICA. KO in game one|ناونیشان=https://www.dn.pt/desportos/paok-benfica-12725839.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=Diário de Notícias|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|زمان=Portuguese}}</ref> بە ئەسیست کردنی لە بردنەوەی ٣–٠ بەسەر ڕیۆ ئاڤێ لە ١٨ی تشرینی یەکەم، گەیشتە پێنج ئەسیت لە چوار یاری یەکەمی خولدا، باشترین ژمارە لە خولدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Waldschmidt. O rolo compressor alemão deixa Benfica mais líder|trans-title=Waldschmidt. The German pressing role leaves Benfica further ahead|ناونیشان=https://www.dn.pt/desportos/vertonghen-de-regresso-jorge-jesus-mantem-aposta-em-waldschmidt-12935448.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Diário de Noticias|زمان=pt}}</ref> لە ٢٢ی تشرینی یەکەمدا، یەکەمین گۆڵەکانی بۆ یانەکە تۆمارکرد بە ھات-تریک بەرامبەر لیچ پۆزنان لە بردنەوەی ٤–٢ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە یاری قۆناغی کۆمەڵەکانی [[خولی ئەورووپا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Darwin e mais 10!|trans-title=Darwin and 10 others!|ناونیشان=https://www.slbenfica.pt/pt-pt/agora/media-list/gallery/2020/outubro/23/futebol-benfica-darwin-no-melhor-onze-da-1-jornada-da-liga-europa-2020-2021|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=S.L. Benfica|زمان=pt}}</ref> دوای چوار ڕۆژ، یەکەم گۆڵی خۆی لە خولدا تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–٠ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر یانەی بی ساد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Benfica 2–0 Belenenses SAD: Seferovic e Darwin Nuñez carimbam quinta vitória em cinco jogos|trans-title=Benfica 2–0 Belenenses SAD: Seferovic and Darwin Núñez seal fifth victory in five games|ناونیشان=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira-liga/artigos/benfica-2-0-belenenses-sad-seferovic-e-darwin-nunez-carimbam-quinta-vitoria-em-cinco-jogos|زمان=pt|بڵاوکەرەوە=SAPO|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> لە ٣ی [[کانوونی یەکەم]]، دوای سێ ھەفتە لە تووشبوون بە [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆڤید-١٩]]، گەڕایەوە بۆ یاریکردن دژی لیچ پۆزنان لە قۆناغی کۆمەڵەکانی خولی ئەورووپا، دووەم گۆڵی بۆ بەنفیکا تۆمارکرد لە بردنەوەی ٤–٠ لە یاریگای خۆیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Darwin Núñez e Weigl estão infetados com covid-19|ناونیشان=https://www.dn.pt/desportos/darwin-nunez-foi-infetado-com-covid-19-na-selecao-uruguaia-13054615.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220616102050/https://www.dn.pt/desportos/darwin-nunez-foi-infetado-com-covid-19-na-selecao-uruguaia-13054615.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Darwin de volta e direto ao onze do Benfica para o jogo com o Lech Poznan|trans-title=Darwin back and straight into Benfica's XI for the game with Lech Poznań|ناونیشان=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-bwin/benfica/detalhe/darwin-de-volta-e-direto-ao-onze-do-benfica-para-o-jogo-com-o-lech-poznan?ref=Atletismo_2BlocoAreasemDestaques|زمان=pt|ئیش=Record|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220501155721/https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-bwin/benfica/detalhe/darwin-de-volta-e-direto-ao-onze-do-benfica-para-o-jogo-com-o-lech-poznan?ref=Atletismo_2BlocoAreasemDestaques|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەماوەی وەرزەکەدا تووشی ئاستەنگی و ئاست خراپ بووە و بەھۆی کاریگەرییەکانی ڤایرۆسەکە و پێکانی جیاواز، و بۆ ماوەی چوار مانگ گۆڵی تۆمار نەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Darwin fintou a pobreza, as lesões e as críticas antes de brilhar na Champions|trans-title=Darwin beat poverty, injuries and criticism before shining in the Champions League|ناونیشان=https://www.dn.pt/desporto/darwin-fintou-a-pobreza-as-lesoes-e-as-criticas-antes-de-brilhar-na-champions-14178073.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Diário de Noticias|زمان=pt}}</ref> شەش گۆڵی لە خولدا تۆمارکرد و دە ئەسیستی کرد کە دووەم باشترین بوو لە خولدا و یارمەتی بەنفیکا دا بۆ گەیشتن بە پلەی سێیەم و گەیشتن بە قۆناغی سێیەمی پاڵاوتنەکانی خولی یانە پاڵەوانەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Benfica repete terceiro lugar no campeonato 12 anos depois|trans-title=Benfica back in third place in the championship after 12 years|ناونیشان=https://www.noticiasaominuto.com/desporto/1755308/benfica-repete-terceiro-lugar-no-campeonato-12-anos-depois|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Notícias ao Minuto|زمان=pt}}</ref> ==== ٢٠٢١: بەرەو پێش چوون و بۆلا دی پراتا ==== [[پەڕگە:BenficaBarcelona20210928-001_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/BenficaBarcelona20210928-001_(cropped).jpg/170px-BenficaBarcelona20210928-001_(cropped).jpg|وێنۆک|نونێز لە کاتی یاریکردن بۆ بەنفیکا لە ساڵی ٢٠٢١]] لە [[ئایار]]ی ٢٠٢١، نونێز نەشتەرگەرییەکی بۆ کرا بەھۆی پێکانێک لە ئەژنۆی ڕاستیدا، کە وای لێکرد یەکەمین مانگەکانی وەرزی نوێ لە بەنفیکا دوور بکەوێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Benfica: Darwin Nuñez operado ao joelho|trans-title=Benfica: Darwin Núñez has knee operation|ناونیشان=https://maisfutebol.iol.pt/operacao/25-05-2021/benfica-darwin-nunez-operado-ao-joelho|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Maisfutebol|زمان=pt}}</ref> لە ٢١ی ئابی گەڕایەوە لە پێکان، جێگای ئێڤەرتۆن گرتەوە لە خولەکی٧٢ی یارییەکە و بە یەدەگ بەشداری کرد، لە سەرکەوتنی ٢–٠ بەسەر گیڵ ڤیسێنتێ، کە لەو کاتەدا کارتی زەردی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Darwin assinalou dia em que voltou a vestir a camisola do Benfica|trans-title=Darwin stood out on the day that he wore Benfica's jersey again|ناونیشان=https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/benfica/noticias/darwin-assinalou-dia-em-que-voltou-a-vestir-a-camisola-do-benfica-14052050.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=O Jogo|زمان=pt|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211128024050/https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/benfica/noticias/darwin-assinalou-dia-em-que-voltou-a-vestir-a-camisola-do-benfica-14052050.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای تۆمارکردنی دوو گۆڵ لە دوای یەک لە ھەر یەک لە یارییەکانی دژی سانتا کلارا و بواڤیستا لە خولدا. بە یاریزانی مانگ و ھێرشبەری مانگ بۆ [[ئەیلوول|ئەیلول]] ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Oliveira|یەکەم=Diogo Cardoso|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Darwin Núñez, do Benfica, eleito melhor jogador do mês|trans-title=Darwin Núñez, of Benfica, voted est player of the month|ناونیشان=https://www.publico.pt/2021/10/14/desporto/noticia/darwin-nunez-benfica-eleito-melhor-jogador-mes-1981128|زمان=pt|ئیش=[[Público (Portugal)|Público]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> لە ٢٩ی ئەیلوول، دوو گۆڵی یەکەمی لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–٠ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە،]] و بە باشترین یاریزانی یارییەکە دیاریکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Benfica-Barcelona {{!}} UEFA Champions League|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2032704--benfica-vs-barcelona/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=UEFA}}</ref> لە ٢٧ی [[تشرینی دووەم|تشرینی دووەمدا]]، یەکەم ھات-تریک تۆمارکرد لە خولدا کاتێک تیمەکەی لە نیوەی یەکەمدا ٧–٠ پێشکەوت بەرامبەر بی ساد، ھەرچەندە یارییەکە لە سەرەتاکانی نیوەی دووەمدا وەستێنرا بەھۆی کەمی یاریزانەکان لە تیمی میوانداری کە تووشی کۆڤید ببون؛ و لە ١٢ی [[کانوونی یەکەم|کانوونی یەکەمدا]] سێ گۆڵی دیکەی تۆمارکرد بەرامبەر فامالیکاو لە بردنەوەی ٤–١ دەرەوەی یاریگای خۆیان، کە بوو بە حەوتەم یاریزان لەو خولەدا کە دوو ھاتریکی یەک بە دوای یەک تۆمار بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Belenenses 20:30 Benfica|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/59448376|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Darwin Nuñez anota hat-trick e Benfica goleia o Famalicão|trans-title=Darwin Nuñez scores a hat-trick and Benfica thrash Famalicão|ناونیشان=https://www.lance.com.br/futebol-internacional/darwin-nunez-anota-hat-trick-e-benfica-goleia-o-famalicao.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211213012140/https://www.lance.com.br/futebol-internacional/darwin-nunez-anota-hat-trick-e-benfica-goleia-o-famalicao.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای سێ ڕۆژ، دوو گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–٠ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر سپۆرتینگ دا کۆڤیڵا بۆ ئەوەی تیمەکەی بگەیەنێت بە نیوەی کۆتایی جامی خول ٢٠٢١–٢٢، ھەرچەندە، لەکاتێکدا لەئەرکی نێودەوڵەتی بوو بۆ [[ئوروگوای|ئۆرۆگوای ،]] [[بەنفیکا]] ٢–١ شکستی پێھێنرا لەلایەن ڕکابەری شارەکەی سپۆرتینگ لیشبۆنە لە یاری کۆتاییدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Benfica 3–0 Sporting da Covilhã: Golo de Seferovic e bis de Darwin levam os encarnados até à final four da Taça da Liga|trans-title=Benfica 3–0 Sporting da Covilhã: Seferovic goal and brace from Darwin take the Reds into the final four of the Taça da Liga|ناونیشان=https://desporto.sapo.pt/futebol/taca-da-liga/artigos/benfica-3-0-sporting-de-covilha-golo-de-seferovic-e-bis-de-darwin-levam-os-encarnados-ate-a-final-four-da-taca-da-liga|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=SAPO}}</ref><ref name="LC">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ribeiro|یەکەم=Patrick|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Sporting defend their Taça da Liga title in second-half turnaround versus Benfica|ناونیشان=https://portugoal.net/club-news/2426-sporting-defend-their-taca-da-liga-title-in-second-half-turnaround-versus-benfica|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=PortuGOAL}}</ref> لە ٢٧ی [[شوبات]]، نونێز ٢٠ھەمین گۆڵی لە خولدا بۆ بەنفیکا تۆمارکرد لەھەمان ژمارە یاری، لە بردنەوەی ٣–٠ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر ڤیتۆریا دی گیومارێس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Com dois de Darwin Núñez, Benfica vence o Vitória de Guimarães pelo Campeonato Português|ناونیشان=https://www.terra.com.br/esportes/futebol/internacional/equipes/benfica/com-dois-de-darwin-nunez-benfica-vence-o-vitoria-de-guimaraes-pelo-campeonato-portugues,838388dcdd092d7e5dafcad902f7fb5eu2drv5vh.html|وێبگە=Terra}}</ref> لە ١٥ی [[ئێش|ئازار]]، لە یاری دووەمی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانانەکان]] لە قۆناغی ١٦، تاکە گۆڵی بردنەوە و تەنیا گۆڵی یارییەکەی تۆمار کرد لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام|ئەیاکس،]] بە کۆی ھەردوو یارییەکە ٣–٢ بردیانەوە و سەرکەوت بۆ قۆناغی دوار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Roseiro|یەکەم=Bruno|سەردێڕ=Benfica vence Ajax com golo de Darwin Núñez e está nos quartos da Champions – como aconteceu|trans-title=Benfica beat Ajax with a goal from Darwin Núñez and are in the Champions League quarter-finals – how it happened|ناونیشان=https://observador.pt/liveblogs/ajax-benfica-encarnados-partem-com-tudo-em-aberto-na-luta-pelos-quartos-da-champions/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ئیش=Observador|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=Portuguese}}</ref> لە ٩ی نیساندا، سێیەم ھاتریکی وەرزەکەی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–١ بەرامبەر بی ساد، کە کۆی گۆڵەکانی وەرزەکەی گەیشتە ٣١ گۆڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Darwin fez hat-trick no Benfica-Belenenses. Veja os três golos|trans-title=Darwin scores a hat-trick in Benfica-Belenenses. See the three goals|ناونیشان=https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/benfica/noticias/darwin-fez-hat-trick-no-benfica-belenenses-veja-os-tres-golos-14758322.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=O Jogo|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|زمان=Portuguese|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220504111742/https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/benfica/noticias/darwin-fez-hat-trick-no-benfica-belenenses-veja-os-tres-golos-14758322.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو دوو گۆڵی تۆمارکرد بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]] لە چارەکی کۆتایی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] لە وەرزی ٢٢–٢٠٢١: یەکێکیان لە یاری یەکەم و ئەوی تریان لە یاری دووەم، لەکاتێکدا تیمەکەی بە کۆی ھەردوو یاری ٦–٢ کرایە دەرەوە. شەشەم گۆڵی لە پاڵەوانێتییەکەدا وای لێکرد ببێتە باشترین گۆڵکاری بەنفیکا لە مێژووی مۆدێرنی چامپیۆنس لیگدا، کە ڕیکۆردی پێنج گۆڵی نونۆ گۆمسی لە وەرزی ١٩٩٨–١٩٩٩ تێپەڕاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Darwin é o melhor marcador do Benfica numa edição da Champions|trans-title=Darwin is Benfica's top scorer in a Champions League edition|ناونیشان=https://maisfutebol.iol.pt/benfica/champions/darwin-e-o-melhor-marcador-do-benfica-numa-edicao-da-champions|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=Maisfutebol|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٢|زمان=Portuguese}}</ref> لە ١٧ی [[نیسان (مانگ)|نیسان]]، گۆڵێکی تۆمارکرد و ئەسیستێکی کرد بۆ بردنەوە لە خاوەن یاریگا سپۆرتینگ ٢–٠ لە دێربی دی [[لیسبۆن|لیسبۆندا]]، کە بە باشترین یاریزانی یارییەکە دانرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Roseiro|یەکەم=Bruno|دوایین٢=Fernandes|یەکەم٢=Mariana|سەردێڕ=Benfica vence Sporting em Alvalade com golo de Darwin e deixa Champions por decidir e leões praticamente afastados do título (0–2) – como aconteceu|trans-title=Benfica defeat Sporting in the Alvalade with goal from Darwin and leave Champions League to decide and Lions practically out of the title race (0–2) – how it happened|ناونیشان=https://observador.pt/liveblogs/sporting-benfica-o-derbi-que-pode-decidir-o-apuramento-para-a-liga-dos-campeoes-e-mexer-nas-contas-do-titulo/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=Observador|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٢|زمان=Portuguese}}</ref> لە کۆتا یاریی دا بۆ یانەکە، لە ٧ی [[ئایار]]، نونێز گۆڵێکی تۆمارکرد کە لەلایەن ڤارەوە ڕەتکرایەوە لە دۆڕاندنی ١–٠ لە یاریگای خۆیان لە ئۆ کلاسیکۆ بەرامبەر [[یانەی پۆرتۆ|پۆرتۆ،]] کە بووە ھۆی نازناوی خول لەلایەن پۆرتۆ بەدەست بێت.<ref name="PL">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ribeiro|یەکەم=Patrick|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Zaidu winner takes Porto to the title away to bitter rivals Benfica|ناونیشان=https://portugoal.net/club-news/2577-zaidu-winner-takes-porto-to-the-title-away-to-bitter-rivals-benfica|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=PortuGOAL}}</ref> ئەو وەرزەکەی بە ٢٦ گۆڵ لە ٢٨ یاری خولدا تەواو کرد، خەڵاتی بۆلا دی پراتا وەک گۆڵکاری خولەکە پێ بەخشرا، بوو بە باشترین یاریزانی ساڵەکە و ناوی لە پێکھاتەی ساڵ دانرا.<ref name="bola">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Darwin Núñez é o melhor marcador da Liga, Taremi em segundo|trans-title=Darwin Núñez is the Liga top scorer, Taremi in second|ناونیشان=https://maisfutebol.iol.pt/benfica/fc-porto/darwin-nunez-e-o-melhor-marcador-da-liga-taremi-em-segundo|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=Maisfutebol|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|زمان=Portuguese}}</ref><ref name="TOTS">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Liga Nos Team of the season|ناونیشان=https://www.abola.pt/nnh/2022-06-28/liga-taremi-fecha-onze-do-ano-da-liga-os-eleitos-por-treinadores-e-capitaes-fot/947237|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=A Bola|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220629223413/https://www.abola.pt/nnh/2022-06-28/liga-taremi-fecha-onze-do-ano-da-liga-os-eleitos-por-treinadores-e-capitaes-fot/947237|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === لیڤەرپوول === لە ١٣ی [[حوزەیران]]ی ٢٠٢٢، [[بەنفیکا]] گەیشتە ڕێکەوتنێک لەگەڵ یانەی [[پرێمیەرلیگ]] لیڤەرپوول بۆ گواستنەوەی نونێز بە بڕی ٧٥ ملیۆن یۆرۆ و ٢٥ ملیۆن یۆڕۆی زیادە کە بە ئاست و ئەنجام دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oficial: transferência de Darwin comunicada à CMVM|ناونیشان=https://www.slbenfica.pt/pt-pt/agora/noticias/2022/06/13/futebol-benfica-darwin-comunicado-cmvm-transferencia-liverpool|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=slbenfica.pt|زمان=pt}}</ref> ڕۆژی دواتر، یانەکە گرێبەستەکەی پشتڕاست کردەوە، بە ٦٤ ملیۆن پاوەند، لەگەڵ زیادکردنەکان کە لەوانەیە کۆی گشتی بگات بە ٨٥ ملیۆن پاوەند لە کاتێکی تردا، کە وای لێکرد ببێت بە گرانترین گواستنەوەی لیڤەرپوول.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Liverpool complete Nunez signing for initial £64m|ئیش=BBC Sport|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/61742358|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> لە ٣٠ی تەممووزدا، نونێز یەکەمین یاری خۆی بۆ لیڤەرپوول ئەنجامدا لە بردنەوەی یانەکە بەسەر [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]] لە [[یاریگای کینگ پاوەر|یاریگای]] کینگ پاوەر ستادیۆن.<ref name="2022FACommunityShield">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62275194|سەردێڕ=Liverpool 3–1 Manchester City|یەکەم=Shamoon|دوایین=Hafez|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> بوو بە ھۆکاری ئەوەی لێدانی سزا بۆ لیڤەرپوڵ دروست بێت، کە لەلایەن [[محەممەد سەلاح|محەممەد]] سەڵاحەوە گۆڵی پێکرا، و یەکەم گۆڵی بۆ یانەکە تۆمارکرد لە خولەکی چوارەمی کاتی زیادکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Darwin Nunez Score in his first official match for Liverpool|ناونیشان=https://bestarabcasino.com/online-casino/united-arab-emirates-ae/abu-dhabi/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Best Arab Casino}}</ref> == کاروانی نێودەوڵەتی == === لاوان === نونێز یاریزانی پێشووی لاوانی نێودەوڵەتی ئۆرۆگوایە، و بەشێک بوو لە پێکھاتەی خوار ٢٠ ساڵان کە پلەی سێیەمی بەدەستھێنا لە جامی ئەمریکای باشووری خوار ٢٠ ساڵان لە ساڵی ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Uruguay sub 20: Fabián Coito confirmó el plantel para el Sudamericano de Chile 2019|trans-title=Uruguay under-20: Fabián Coito confirmed the squad for the 2019 South American Championship in Chile|ناونیشان=https://www.futbol.com.uy/Deportes/Uruguay-sub-20-Fabian-Coito-confirmo-el-plantel-para-el-Sudamericano-de-Chile-2019-uc705310|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Fútbol.com.uy|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|زمان=Spanish}}</ref> ھەروەھا نونێز بەشداری لە جامی جیھانی فیفای خوار ٢٠ ساڵانی کردلە ٢٠١٩، لە یاری یەکەمدا گۆڵێکی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–١ بەرامبەر نەرویج. گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–٠ لە بەرامبەر نیووزلەندا لە کۆتا یاری قۆناغی کۆمەڵەکان، بۆ یارمەتیدانی ئۆرۆگوای کە وەک یەکەمی کۆمەڵەی سی بێت. وڵاتەکەی لە پاڵەوانێتییەکە دەرکرا دوای ئەوەی لە یارییەکدا ٣–١ دۆڕان بەرامبەر ئیکوادۆر لە قۆناغی ١٦.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA U-20 World Cup Poland 2019 – Uruguay vs Ecuador|ناونیشان=https://www.fifa.com/u20worldcup/matches/match/400010613/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190517053734/https://www.fifa.com/u20worldcup/matches/match/400010613/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=FIFA|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا نونێز لە تیمی خوار ٢٢ ساڵیدا بوو کە لە پلەی چوارەمیان بەدەستھێنا لە یارییەکانی پان ئەمریکا ٢٠١٩ کە لە پێرۆ ئەنجام درا، گۆڵی تۆمار کرد لە بردنەوەی ٢–٠ بەسەر پیرۆی میوانداردا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Uruguay le ganó a Perú 2–0 en el debut por los Panamericanos|trans-title=Uruguay beat Peru 2–0 in Pan American opener|ناونیشان=https://www.sport890.com.uy/2019/07/30/13874-uruguay-peru/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Sport 890|ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٩|زمان=Spanish}}</ref> === پێکھاتەی یەکەم === نونێز بانگھێشت کرا بۆ پێکھاتەی یەکەم بۆ یاری دۆستانە بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆستاریکا|کۆستا ڕیکا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە [[ئەیلوول|ئەیلولی]] ٢٠١٩. ئەو لە ١٦ی تشرینی یەکەمدا یەکەمین یاری نێودەوڵەتیی خۆی ئەنجامدا لە یارییەکدا لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر پیرۆ کە ١–١ بەرامبەر بوون. لە جێگای بریان لۆزانۆ ھاتە یاریگا لە خولەکی ٧٥ و پێنج خولەک دواتر گۆڵی تۆمار کرد.<ref name="uruguay">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.marca.com/futbol/almeria/2019/10/16/5da6f89322601de8208b45ff.html|سەردێڕ=El debut soñado de Darwin Núñez con Uruguay|یەکەم=Guillermo|دوایین=Sánchez|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|زمان=es|ئیش=Marca}}</ref> لە [[حوزەیران]]ی ٢٠٢١، نونێز لە تیمی کۆتایی ٢٦ یاریزانی ئۆرۆگوای بوو بۆ [[کۆپا ئەمریکای ٢٠٢١]] لە بەڕازیل. بەھۆی پێکانێکی لە ئەژنۆی ڕاست کە دوو مانگ دوریخستەوە، لە پاڵەوانێتییەکە بێبەش بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Plantel de Uruguay para la Copa América|trans-title=Uruguay squad for the Copa América|ناونیشان=https://www.auf.org.uy/plantel-de-uruguay-para-la-copa-america/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Uruguayan Football Association|زمان=es}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Darwin Núñez sufre a la distance y acompaña a la seleccion desde las redes|trans-title=Darwin Núñez suffers from a distance and accompanies national team from the social networks|ناونیشان=https://www.elobservador.com.uy/nota/darwin-nunez-sufre-a-la-distancia-y-acompana-a-la-seleccion-desde-las-redes-202161821251|زمان=es}}</ref> نونێز یاریزانێکی پێی ڕاست، چوارچێوەیەکی وەرزشی ھەیە، خێرایییەکی نایاب و خێرایی تێپەڕاندنی لایەنێکی تری نایابی وەرزشییە، لەگەڵ گۆڕانی خێرایی کە توانای دروستکردنی جیابوونەوەی لە ھەمانکاتدا ھەیە.<ref name="Styleofplay">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Darwin Núñez|ناونیشان=https://www.scoutedftbl.com/best-young-football-players/darwin-nunez/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221113030517/https://www.scoutedftbl.com/best-young-football-players/darwin-nunez/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Styleofplay2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Player Analysis: Darwin Núñez|ناونیشان=https://breakingthelines.com/player-analysis/player-analysis-darwin-nunez/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> ھەروەھا ھۆشیاری باشی ھەیە، بۆشایی بە باشی دەدۆزێتەوە و بڕیار دەدات کاتێک بە گوێرەی تۆپەکە، بۆشایییەکە، ھاوڕێیانی تیمەکەی و ڕکابەرەکان دەجوڵێت.<ref name="Styleofplay"/><ref name="Styleofplay2"/> نونێز [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەرێکی]] تێکشکێنەرە کە مەودایەکی جووڵەی داینامیکی ھەیە کە دەتوانێت ھێرشی ھەڵگەڕاوە ئەنجام بدات، جووڵەی زۆر و کاریگەر لە دەوروبەری ١٢ یاردی ڕکابەر ئەنجام بدات، و بە تۆپەکە بە باشی ئاڕاستی گۆڵ بکات.<ref name="Styleofplay"/><ref name="Styleofplay2"/> ئەو شارەزایە لە دۆزینەوەی بۆشایییە کراوەکان و ھێرشکردنە سەری و ھەروەھا لێدانی شوت لە ناوچە و دۆخی جیاوازیدا.<ref name="Styleofplay"/><ref name="Styleofplay2"/> ئەو ھەروەھا دروستکەرێکی بەھرەدارە لە دەوروبەری گۆڵی بەرامبەر و ھەروەھا توانای یاریکردنی ھەیە وەک یاریزانی باڵی [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|چەپ]].<ref name="Styleofplay"/><ref name="Styleofplay2"/> نونێز بەگشتی پشت دەبەستێت بە جێگای زیرەکانە و کاتی ڕاکردن لەنێوان بەرگریکاراندا، بەتایبەتی لە ھێرشکردنە سەر بۆشایی نێوان بەرگریکارەکان و پشتی ناوەندی، زۆرجار لە سەرەتادا ڕاکردنەکەی لە پشتی ناوەندی پێش ئەوەی بگەڕێتەوە ناو یاریگا. زۆرجار کارەکانی دەگۆڕێت بۆ دۆزینەوەی شوێن لە ١٢ یارد و ھەروەھا جەستەی خۆی بەکاردەھێنێت بۆ خۆپاراستن لەوەی فاوڵی لێ بکرێت، بەڵام ھێزێکی زۆر بەکار دەھێنێت بۆ ئەوەی بگات بە تۆپ لە کاتی لێدانی بەرزدا.<ref name="Styleofplay"/><ref name="Styleofplay2"/><ref name="Styleofplay3">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Player Analysis: Why exactly could Darwin Nunez be a generational talent?|ناونیشان=https://thefootballfaithful.com/player-analysis-why-exactly-could-darwin-nunez-be-a-generational-talent/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> لە ماوەی مانەوەکەی لە [[بەنفیکا]]، لەژێر سەرپەرشتی جۆرج یێسۆس و نیلسۆن ڤێرسیمۆ، نونێز لە چەندین پێگەی ھەمەجۆر لە یاریگا و چەند سیستەمی یاریکردنی کردووە. ئەو وەک ھێرشبەر و لای چەپ یاری دەکرد لە پێکھاتەکانی ٤-٤-٢ و ٣-٤-٣، لەگەڵ بەرپرسیارێتی لەم ڕۆڵانەدا، گۆڕینی بۆ ھەوڵدان بۆ بەدەستھێنانی تۆپ یان ئەنجامدانی ھێرشی پێچەوانە لە یارییەکاندا. توانای ئەو بۆ ئەوەی بچێتە ناو ١٢ یارد و بۆشایی دروست بکات بەشێکی سەرەکی یارییەکەی بوو، لەکاتێکدا یارمەتی دەدرێت بە بوونی ھێرشبەرێکی تر (یان ھاریس سێفەرۆڤیچ یان گۆنسالۆ ڕامۆس)، کە وای کرد نونێز لە دوورەوە یاری نەکات و نزیکتر بێت لە ناوچەی سزا.<ref name="Styleofplay3"/><ref name="Styleofplay"/><ref name="Styleofplay2"/> شێوازی یاریکردنی وای لێکردووە بەراورد بکرێت لەگەڵ یاریزانە بەھێزەکانی ھاونیشتیمانی [[ئوروگوای|ئۆرۆگوای]] وەک ئێدینسۆن کاڤانی و [[لویس سوارێز|لویس سواریز]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Exclusive: Darwin Núñez’s likely tactical shift and explaining ‘poor touch’ claims|ناونیشان=https://www.empireofthekop.com/2022/06/16/exclusive-darwin-nunezs-likely-tactical-shift-and-explaining-poor-touch-claims/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> == ژیانی کەسی == نونێز و ھاوبەشەکەی لۆرینا ماناس لەدایکبوونی یەکەم منداڵیان ڕاگەیاند، کوڕێک ھەر بەناوی داروین، لە [[کانوونی دووەم]]ی ٢٠٢٢.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Futebolista do Benfica foi pai pela primera vez aos 22 anos (foto)|trans-title=Benfica footballer became father for the first time at age 22 (photo)|ناونیشان=https://www.vip.pt/darwin-nunez-futebolista-do-benfica-foi-pai-pela-primeira-vez-aos-22-anos-foto|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢|ئیش=VIP|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=Portuguese}}</ref> == ئاماری کاروانی وەرزشی == === یانە === {{Updated|٣٠ حوزەیرانی ٢٠٢٢}}<ref name="soccerway">{{Soccerway|516682}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان ! rowspan="2" |یانە ! rowspan="2" |وەرز ! colspan="3" |خول ! colspan="2" |جامی نیشتیمانی ! colspan="2" |جامی لیگا ! colspan="2" |کیشوەرەکان ! colspan="2" |ئەوانی تر ! colspan="2" |کۆی گشتی |- !ئاست !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="4" |پێنارۆل |٢٠١٧ |خولی نایابی ئۆرۆگوای |١ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٠ |٠ |٠ |٠ |١ |٠ |- |٢٠١٨ |خولی نایابی ئۆرۆگوای |١٠ |١ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٢ |٠ |١ |٠ |١٣ |١ |- |٢٠١٩ |خولی نایابی ئۆرۆگوای |٣ |٣ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |[٥] |٠ |٠ |٠ |٨ |٣ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !١٤ !٤ !٠ !٠ !٠ !٠ !٧ !٠ !١ !٠ !٢٢ !٤ |- |ئەلمێریا |٢٠١٩–٢٠ |خولی پلە دووی ئیسپانیا |٣٠ |١٦ |٠ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٢ |٠ |٣٢ |١٦ |- | rowspan="3" |[[بەنفیکا]] |٢٠٢٠–٢١ |[[لا لیگا|خولی پلە یەکی ئیسپانیا]] |٢٩ |٦ |٤ |٣ |٢ |٠ |٨ |٥ |١ |٠ |٤٤ |١٤ |- |٢٠٢١–٢٢ |خولی پلە یەکی ئیسپانیا |٢٨ |٢٦ |٢ |٠ |١ |٢ |{{تێبینی|Appearances in UEFA Champions League}} |٦ | colspan="2" | - |٤١ |٣٤ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٥٧ !٣٢ !٦ !٣ !٣ !٢ !١٨ !١١ !١ !٠ !٨٧ !٤٨ |- |[[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]] |٢٠٢٢–٢٣ | [[پرێمیەرلیگ]] |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |١ |١ |١ |١ |- ! colspan="3" |تەواوی کاروانی وەرزشی !١٠١ !٥٢ !٦ !٣ !٣ !٢ !٢٥ !١١ !٥ !١ !١٤٠ !٦٩ |} <references group="lower-alpha" responsive="1"/> === نێودەوڵەتی === {{Updated|٥ تەممووزی ٢٠٢٢}}<ref name="NFT">{{NFT player|75914|access-date=5 November 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ !تیمی نیشتیمانی !ساڵ !یارییەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="4" |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوروگوای|ئۆرۆگوای]] |٢٠١٩ |١ |١ |- |٢٠٢٠ |٣ |١ |- |٢٠٢١ |٢ |٠ |- |٢٠٢٢ |٥ |٠ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !١١ !٢ |} == خەڵاتەکان == '''پێنارۆل''' * خولی نایابی ئۆرۆگوای: ٢٠١٧، ٢٠١٨ '''بەنفیکا''' * جامی پورتوگال دووەم بوون: ٢٠٢٠١ * جامی لیگا دووەم بوون: ٢٠٢١ '''لیڤەرپوول''' * جامی قەڵغانی خێرخوازی: 2022<ref name="2022FACommunityShield"/> '''تاکەکەسی''' * خەڵاتی کۆسم دیمیانۆ یاریزانی تۆپی پێی ساڵ: ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Darwin e Gonçalo Ramos Galardoados|trans-title=Darwin and Gonçalo Ramos Awarded|ناونیشان=https://www.abola.pt/nnh/2022-03-03/benfica-darwin-e-goncalo-ramos-galardoados/930282|زمان=pt|ئیش=A Bola|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220415040817/https://www.abola.pt/nnh/2022-03-03/benfica-darwin-e-goncalo-ramos-galardoados/930282|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * باشترین ھێرشبەری مانگ خولی پۆرتوگالی: ئەیلوولی ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Best of September/October 2020–21: Pedro Gonçalves and Gonçalo Ramos are the highlights of the month|ناونیشان=http://www.ligaportugal.pt/en/epocas/20202021/noticias/geral/premios/setembrooutubro/melhores-de-setembrooutubro-2020-21-pedro-goncalves-e-goncalo-ramos-em-destaque/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Liga Portugal|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211026171826/https://www.ligaportugal.pt/en/epocas/20202021/noticias/geral/premios/setembrooutubro/melhores-de-setembrooutubro-2020-21-pedro-goncalves-e-goncalo-ramos-em-destaque/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * باشترین یاریزانی مانگ خولی پۆرتوگالی: ئەیلوولی ٢٠٢١ * پێکھاتەی ساڵی خولی پۆرتوگالی: ٢٠٢١–٢٢<ref name="TOTS"/> * باشترین یاریزانی ساڵی خولی پۆرتوگالی: ٢٠٢١–٢٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Darwin Nuñez eleito melhor jogador da época no campeonato|ناونیشان=https://www.sapo.pt/bola-branca/noticia/amp/benfica/2022/07/05/darwin-nunez-eleito-melhor-jogador-da-epoca-no-campeonato/291012/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Rádio Renascença|زمان=pt}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.sapo.pt/bola-branca/noticia/amp/benfica/2022/07/05/darwin-nunez-eleito-melhor-jogador-da-epoca-no-campeonato/291012/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> * یاریزانی مانگ: نیسانی 2022<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Darwin eleito jogador do mês pelo Sindicato|ناونیشان=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-bwin/benfica/amp/darwin-eleito-jogador-do-mes-pelo-sindicato|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220513004529/https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-bwin/benfica/amp/darwin-eleito-jogador-do-mes-pelo-sindicato|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * گۆڵکاری خولی پۆرتوگالی: ٢٠٢١–٢٢<ref name="bola"/> * باشترین یاریزانی تۆپی پێی ساڵ CNID: 2022<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sérgio Conceição e Darwin Núñez distinguidos pelo CNID|ناونیشان=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira-liga/artigos/sergio-conceicao-e-darwin-nunez-distinguidos-pelo-cnid|وێبگە=SAPO Desporto}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|ئیسپانیا|پورتوگال}} {{پۆلی کۆمنز|Darwin Núñez}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پورتوگال]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئوروگوایی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] g64r74mrvn9hj7gme9yeoxyhbymce3v 0 214940 1699649 1406124 2026-11-02T16:00:06Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699649 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=Descendants 2.jpeg|image_size=|image_alt=|caption=پۆستەری بڵاوبۆوە|genre={{plainlist| * [[میوزتکی]] * [[فەنتازیا]] * [[گەنجانە]] }}|creator=|based_on=|writer={{plainlist| * [[جۆن میگیبۆن]] * [[سارا پەریۆت]] }}|screenplay=|story=|director=[[کێنی ئۆریگا]]|starring={{plainlist| * [[دۆڤ کامیرۆن]] * [[کامیرۆن بۆیس]] * [[سۆفیا کارسۆن]] * [[پووپ ستیترواس]] * [[چاینا ماکنی]] <!-- Note: Do not add Mitchell Hope – he is not included in the poster art. --> }}|narrated=|composer=دەیڤد لاورێنس|country=ئەمریکا|language=ئینگلیزی|num_episodes=|executive_producer={{plainlist| * جودی تایلۆر * [[جۆسن مگیلبۆن]] * سارا پارۆتی * کانی ئۆرتگا }}|producer=تراسی جێفەر|editor=[[دۆن بۆرش]]|cinematography=[[مارک ئیروین]]|runtime=١١١ دەقە|company={{plainlist| * کۆمپانیای باد ئەیجەڵ * پرۆدەیکشن ٥٦٤٣ * کەناڵی دیزنی ئۆرجیناڵ }}|distributor=[[دیزنی]]|budget=|network={{plainlist| * [[کەنالیبدیزنی]] * [[دیزنی ئێک دی]] * [[لایڤ تایم]] * [[لایڤتایم]] * [[فریفۆرم]] * [[کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی]] }}|first_aired={{start date|٢٠١٧|٧|٢١}}<ref name="Variety"/>|last_aired=|preceded_by=''[[نەوەکان (فیلمی ٢٠١٥)]]''|followed_by=''[[نەوەکان ٣ (فیلمی ٢٠١٩)]]''}} '''''نەوەکان ٢''''' ({{بە ئینگلیزی|Descendants 2}}) فیلمێکی تەلەڤیزیۆنی خەیاڵی مۆسیقی ئەمریکییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mendelson|یەکەم=Scott|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Review: 'Descendants 2' Is A Darker, Deeper, Better Sequel|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/07/12/review-descendants-2-is-a-darker-deeper-better-sequel/|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190805045246/https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2017/07/12/review-descendants-2-is-a-darker-deeper-better-sequel/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=[[Forbes]]|زمان=en}}</ref> بۆ یەکەمجار وەک فیلمی ڕاستەقینەی کەناڵی دیزنی لە ٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ نمایشکرا، و لە تۆڕەکانی [[کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی]]، دیزنی ئێک دی، فریفۆرم، لایڤتایم و لایڤ تایم مۆڤیس کە خاوەندارێتی [[کۆمپانیای واڵت دیزنی]] دەکەن،<ref name="Variety">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Saval|یەکەم=Malina|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=‘Descendants 2’ Cast Talks ‘Bigger’ Sets and Musical Numbers at Disney Channel Premiere|ناونیشان=https://variety.com/2017/scene/vpage/descendants-2-premiere-dove-cameron-disney-channel-1202493764/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170716015914/http://variety.com/2017/scene/vpage/descendants-2-premiere-dove-cameron-disney-channel-1202493764/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref>ھاوکات پەخش کرا. دووەم فیلمی نەوەکان و درێژەی فیلمی [[نەوەکان (فیلمی ٢٠١٥)|نەوەکان]] ١ ە لە ساڵی ٢٠١٥. لە فیلمەکەدا ھەریەک لە دۆڤ کامیرۆن، کامیرۆن بۆیس، [[سۆفیا کارسۆن]]، بووبوو ستیوارت، میچڵ ھۆپ، چین ئان مەکلین ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Swift|یەکەم١=Andy|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Descendants 2 Premiering in 2017; China Anne McClain Cast as Ursula|ناونیشان=https://tvline.com/2016/06/10/descendants-2-cast-china-anne-mcclain-ursula-2017-premiere-date/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160729183710/http://tvline.com/2016/06/10/descendants-2-cast-china-anne-mcclain-ursula-2017-premiere-date/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=[[TVLine]]}}</ref><ref name="DH-06-2016">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lincoln|یەکەم=Ross A.|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=‘Descendants 2’ Greenlighted By Disney Channel For 2017, New Characters Added|ناونیشان=https://deadline.com/2016/06/descendants-2-disney-channel-china-anne-mcclain-1201770262/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160709230900/http://deadline.com/2016/06/descendants-2-disney-channel-china-anne-mcclain-1201770262/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> سێیەم فیلم بە ناوی نەوەکان ٣ لە ٢ی ئابی ٢٠١٩ بۆ یەکەمجار نمایشکرا.<ref name="Descendants3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lawrence|یەکەم=Derek|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=Disney Channel officially announces ''Descendants 3''|ناونیشان=https://ew.com/tv/2018/02/16/disney-channel-descendants-3/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180217074636/http://ew.com/tv/2018/02/16/disney-channel-descendants-3/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٨|ئیش=[[Entertainment Weekly]]}}</ref> == چیرۆک == مال لەگەڵ ژیانی ناودارانی نوێی خۆیدا وەک خۆشەویستەکەی پاشا بێن خەبات دەکات، جادوویەک دەخاتە سەر قژی و قژی دەکاتە شۆخ، و بە ناڕەحەتی کەسایەتییەکی ھاوشێوەی شازادە دەپارێزێت. ئەو پرسەکانی بە ھاوڕێکانی ئیڤی و کارلۆس و جەی دەگێڕێتەوە، بەڵام ئەوان بە ژیانە نوێیەکەیان لە ئاورادۆن ڕازین. ئیڤی سەرزەنشتی مال دەکات کە پشتی بە کتێبی سیحری دایکی بەستووە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی. کارلۆس کە ئارەزووی ئەوە دەکات داوای لە جین بکات بۆ سەمای کۆتیلیۆن کە لە داھاتوودا نمایش دەکرێت، ڕوو لە مال دەکات بۆ یارمەتی. مال شیرینییەکی پێدەدات کە وا دەکات ڕاستییەکان بڵێت، بەڵام سەگەکەی بەناوی دود دەیخوات، بە شێوەیەکی سیحراوی ڕاستییە بێدەنگەکان بە زمانی ئینگلیزی دەڵێت. لە کۆتاییدا بێن پشتبەستنی مال بە سیحر دەدۆزێتەوە، ئەویش بە پاکی دێتە ئاراوە سەبارەت بە نائەمنییەکانی، ئەمەش دەبێتە ھۆی کەوتنە خوارەوە. مال دەگەڕێتەوە بۆ دوورگەی ونبووەکان کە ئێستا لەلایەن ڕکابەرەکەی پێشووی ئوما کە کچەکەی ورسولا فەرمانڕەوایی دەکات لەگەڵ ھاری و گیل کە کوڕەکانی کاپتن ھوک و گاستۆن. مال سەردانی ستایلیستی قژ دیزی ترێمەین دەکات کە کچەکەی دریزێلایە و قژی وەنەوشەیی تایبەتی خۆی دەگەڕێنێتەوە. ھاری لە گەڕانەوەی مال دەزانێت و ئوما ئاگادار دەکاتەوە. بێن و ئیڤی و جەی و کارلۆس لە ڕۆیشتنی مال دەزانن و بە دزییەوە دەچنە ناو دوورگەکە بۆ دۆزینەوەی، بەڵام گیل دەیانناسێتەوە. بێن ڕووبەڕووی مال دەبێتەوە کە ھەم لەبەر خاتری خۆی و ھەم لە پێناوی ئاورادۆن ھەستەکانی ڕەتدەکاتەوە. بێن بە دڵتەنگییەوە دەڕوات، تەنھا بۆ ئەوەی لەلایەن ئوماوە دەستگیر دەکرێت. مال و ئوما زۆرانبازی قۆڵ دەکەن بۆ چەقۆی بن و دایکی خوای پری، کە ئوما سەردەکەوێت. پاشان ئوما فەرمان بە مال و ھاوڕێکانی دەکات کە چەقۆی دایکی خوای پەری وەربگرنەوە لە بەرامبەر گەڕانەوەی سەلامەتی بێن. کارلۆس و جەی دەگەڕێنەوە بۆ ئاورادۆن پرێپ، لەوێ کۆپییەکی چەقۆکە دروست دەکەن بە بەکارھێنانی پرینتەرێکی سێ ڕەھەندی. ئەوان لەلایەن لۆنی کچی مولانەوە دەگیرێن، کە ڕەشبگیرییان دەکات تا ڕێگەی پێبدات بێت، چونکە پێشتر بە پشتبەستن بە ڕەگەزی لە تیپی وەرزشی جەی ڕەتکرابووەوە. ئوما تاڵییەکەی بە بێن دەڵێت کە ئەو و ئەوانی دیکە ھەڵنەبژێردراون بۆ ئەوەی بچنە ئاورادۆن. بێن ئەمە لەبەرچاو دەگرێت و بانگھێشتی دەکات بۆ ئاورادۆن، بەڵام ئوما لەبری ئەوە پیلان دادەنێت بۆ ئەوەی ڕێگەی خۆی بۆ ئەوێ دابنێت. گرووپەکەی مال دەگەڕێنەوە، لە بەرامبەر بێن چەقۆی ساختە ڕادەستی دەکەن، بەڵام ئوما ساختەکارییەکە دەدۆزێتەوە. گرووپەکە ھەڵدێنەوە بۆ ئاورادۆن، بەڵام پەیوەندییەکەی مال و بێن ھێشتا بەردینە. منداڵی خراپەکارەکان دەگەنە ئەو ئاستەی کە ناتوانن لە ڕابردوویان ڕابکەن و ڕازی بن لەسەر ئەوەی ڕاستگۆ بن لەگەڵ خۆیان و لەگەڵ یەکتردا. کارلۆس دان بە جەیندا دەنێت بەڵام خەبات دەکات، لەکاتێکدا جەی لۆنی وەک کاپتنی تیپەکەی دیاری دەکات. لەناو کەشتییەکدا لە کاتی کۆتیلیۆندا، بێن ھەمووان سەرسام دەکات بە دەرکەوتنی لەگەڵ ئوما، کە وەک خۆشەویستی ڕاستەقینەی خۆی ڕای دەگەیەنێت و ڕای دەگەیەنێت کە بەربەستەکە لە دوورگەکەدا لەناو دەبات. جەین پەردە لەسەر نمایشێکی شووشەی ڕەنگاوڕەنگ لادەدات کە بێن ڕاسپێردرابوو بۆ ئەوەی سۆز و خۆشەویستی خۆی بۆ مال نیشان بدات، کە تێدەگات کە خۆشی ویستووە بەو پێیەی کە بە درێژایی ماوە کێ بووە. بە گومانی ئەوەی ئوما دەرمانێکی خۆشەویستی پێداوە، مال دان بە خۆشەویستی خۆیدا دەنێت بۆ بێن و ماچی دەکات، جادووەکە دەشکێنێت. ئوما بە تووڕەیییەوە باز دەداتە ناو ئاوەکە بە بەکارھێنانی توێکڵی دەریایی سیحراوی ۆرسولا بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ ھەشتپێیەک و مال وەک ئەژدیھایەک بەرپەرچی دەداتەوە. بێن دەستێوەردان دەکات و شەڕەکە دادەبەزێنێت و ئوما ئەو ئەڵقەیە دەگەڕێنێتەوە کە بێن لە سەرەتادا پێی دابوو کاتێک وەک خۆشەویستی ڕاستەقینەی خۆی ڕاگەیاندبوو و دەڕوات. مال و بێن یەکدەگرنەوە، مال کتێبی جادوویی خۆی ڕادەستی دایکی خوای پەری دەکات. ئیڤی داوای ئەوە دەکات کە ڕێگە بە دیزی بدرێت بەشداری لە ئامادەکاری ئاورادۆن بکات؛ کاتێک دیزی پێشکەش دەکرێت، بە پەرۆشەوە پەسەندی دەکات. لە دیمەنێکی ناوەڕاستی کرێدیتەکاندا، ئوما قسە لەگەڵ بینەران دەکات و بەڵێن دەدات کە چیرۆکەکە کۆتایی نەھاتووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|مۆسیقا|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی}} [[پۆل:فیلمە فانتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە میوزیکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە تەلەڤیزیۆنییەکانی ٢٠١٧]] [[پۆل:فیلمە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە تەلەڤیزیۆنییە میوزیکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:نەوەکان (فرەنچایز)]] [[پۆل:فیلمەکانی کەناڵی دیزنی ئۆرجیناڵی فیلمی]] [[پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەری فانتازیەکان]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەیی]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرهێنانی کێنی ئۆرتێگا]] [[پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی کێنی ئۆرتێگا]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆکانی تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری]] [[پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی شێوەگۆڕین]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەرییەکان]] shszdwjpaw7yl8wdtn1pa5bxknnaokz 0 214945 1699650 1406122 2026-11-02T16:00:16Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699650 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=Descendants 3, poster.jpg|image_alt=|caption=پۆستەری بڵاوبۆوە|genre={{Plainlist| * [[میوزیکی]] * [[فەنتازی]] * [[گەنجانە]] }}|creator=|based_on=|writer={{Plainlist| * [[جۆسان مگیبۆن]] * [[سارا پاریۆت]] }}|screenplay=|story=|director=[[کێنی ئۆرتیگا]]|starring={{Plainlist| * [[دۆڤ کامیرۆن]] * [[کامیرۆن بۆیس]] * [[سۆفیا کارسۆن]] * [[بووپ ستوارد]] * [[چاینا چاکسۆن]] * [[چانا ئانی مکناڵک]] <!-- Note: Do not list others as they are not in the poster art. --> }}|narrated=|composer=دەیڤد لاورێنس|country=ئەمریکا|language=ئینگلیزی|num_episodes=|executive_producer={{plainlist| * کێنی ئۆرتیگا * جۆسان میگبۆن * سارس پۆرێت * وێندی چاپتاند }}|producer=وێندی جاپێت|editor=[[دۆن بۆرچو]]|cinematography=ئادەم سەنتەلی|runtime=١٠٨ دەقە|company=کەناڵی دیزنی ئۆرجینا|distributor=|budget=|network=[[کەناڵی دیزنی]]|released={{Start date|٢٠١٩|٨|٢}}|preceded_by=''[[نەوەکان ٢ (فیلمی ٢٠١٧)]]''|followed_by=}} '''نەوەکان ٣''' ({{بە ئینگلیزی|Descendants 3}}) فیلمێکی تەلەڤیزیۆنی [[فەنتازیا|فانتازیا]] مۆسیقی ئەمریکییە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Scott Mendelson|سەردێڕ=Review: 'Descendants 3' Is Both A Satisfying Finale And The End Of An Era|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2019/07/23/descendants-3-review-disney-dove-sofia-carson-cameron-dove-booboo-stewart/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210217075809/https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2019/07/23/descendants-3-review-disney-dove-sofia-carson-cameron-dove-booboo-stewart/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=First trailer for 'Descendants 3' has pirates, dragons, and really great hair|ناونیشان=https://ew.com/tv/2019/06/17/disney-descendants-3-trailer/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190622041230/https://ew.com/tv/2019/06/17/disney-descendants-3-trailer/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=[[Entertainment Weekly]]}}</ref> ھەروەھا سێیەم بەشی زنجیرەی نەوەکانە، دوای فیلمی [[نەوەکان (فیلمی ٢٠١٥)|نەوەکان]] و [[نەوەکان ٢ (فیلمی ٢٠١٧)|نەوەکان ٢]]. لە نووسینی سارا پاریۆت و جۆسان مەکگیبۆنە، و لە دەرھێنانی کێنی ئۆرتێگایە. ئەم فیلمە لە ٢ی ئابی ٢٠١٩ لە کەناڵی دیزنی بۆ یەکەمجار نمایشکرا، ھەروەھا لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ لە ناوچەکانی دیکەی جیھان نمایشکرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|مۆسیقا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود}} [[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە تەلەڤیزیۆنییە میوزیکییەکان]] [[پۆل:فیلمە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە میوزیکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:نەوەکان (فرەنچایز)]] [[پۆل:فیلمەکانی کەناڵی دیزنی ئۆرجیناڵی فیلمی]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەیی]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرهێنانی کێنی ئۆرتێگا]] [[پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی کێنی ئۆرتێگا]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆکانی تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی شێوەگۆڕین]] [[پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەرییەکان]] 260x8gffe1lcu27fewdtnv0tza5tghi 0 215049 1699479 1698393 2026-11-02T12:15:31Z Ravan 7844 1699479 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{مۆسیقای کوردستان}} '''''سروودی کوردی''''' یەکێکە لە سروودە کوردییەکان کە لە کاتی ڕژێمی بەعسدا دادەنران بۆ بەرزکردنەوەی ھیوا و پشتی پێشمەرگ ە لەڕێی ھونەرەکانیانەوە،<ref>'''[https://studenttheses.universiteitleiden.nl/access/item%3A2605135/view Kurdish Identity Constructions in Iraq Since the First Gulf War (1991)]''' This thesis explores how Kurdish identity was constructed and expressed in Iraq following the First Gulf War. It discusses the role of the Peshmerga forces and their alignment with Western allies against Saddam Hussein, highlighting the use of national symbols in reinforcing Kurdish identity during this period.</ref><ref>'''[https://eprints.soton.ac.uk/463055/1/511114.pdf "The Kurdish National Liberation Movement Since 1975: Success or Failure" – Nawzat Besifki]''' This doctoral thesis provides an in-depth analysis of the Kurdish National Liberation Movement, focusing on the period from 1975 to 1995. It examines the strategies employed by Kurdish forces, including the Peshmerga, in their struggle against Saddam Hussein's regime, and discusses the role of national symbols in unifying and motivating the Kurdish population.</ref> و شۆڕشکردنی بە ھونەر ک ە لە بەناوبانگ ترینیان ([[ئەی ڕەقیب]]، ئەی شەھیدان، خوایە واتە ن ئاواکەیت، ساڵێکی تریش وادەھاتەوە، ڕاپەڕین، شەھید، من پێشمەرگەی کوردستانم، کوردستان نیشتیمانی کورد، چەند شیرینە لام، واوەتەن)ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mürer |یەکەم=George |دوایین٢=Çakır |یەکەم٢=Argun |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Introduction: New Contours in Kurdish Music Research |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/27159528 |journal=The World of Music |بەرگ=١١|issue=2 |پەڕەکان=٥–٢٤|issn=0043-8774}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hassan |یەکەم=Ikhlas Mahdi |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=A Cognitive Analysis of American and Kurdish National Anthems in the light of Text World Theory |ناونیشان=https://jls.tu.edu.iq/index.php/JLS/article/view/1241 |journal=JOURNAL OF LANGUAGE STUDIES |زمان=en |بەرگ=٨|issue=10 |پەڕەکان=٢٢٣–٢٣٩|doi=10.25130/Lang.8.10.12 |issn=2663-9033}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hongur |یەکەم=Gönenç |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Soundscapes and borderscapes: Music as a counter-mapping discourse in the Kurdish nationalist movement |ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/sena.12360 |journal=Studies in Ethnicity and Nationalism |زمان=en |بەرگ=٢٢|issue=1 |پەڕەکان=٢٨–٤٢|doi=10.1111/sena.12360 |issn=1754-9469}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bullock |یەکەم=Jon |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Decolonizing the Boundaries: Indigenous Musical Discourse in the History of Kurdish Radio Baghdad |ناونیشان=https://iaspmjournal.net/index.php/IASPM_Journal/article/view/1059 |journal=IASPM Journal |زمان=en |بەرگ=١١|issue=2 |پەڕەکان=٢٢–٣٨|issn=2079-3871}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Aghapouri |یەکەم=Jiyar Hossein |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Towards pluralistic and grassroots national identity: a study of national identity representation by the Kurdish diaspora on social media |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14608944.2019.1601172 |journal=National Identities |بەرگ=٢٢|issue=2 |پەڕەکان=١٧٣–١٩٢|doi=10.1080/14608944.2019.1601172 |issn=1460-8944}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|کوردستان}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:سروودە نیشتمانییەکان]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:کوردایەتی]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] rqjtwedg8whkomvtz918ljngrf3yjj3 1699489 1699479 2026-11-02T12:18:52Z Ravan 7844 1699489 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{ مۆسیقای کوردستان}} '''''سروودی کوردی''''' یەکێکە لە سروودە کوردییەکان کە لە کاتی ڕژێمی بەعسدا دادەنران بۆ بەرزکردنەوەی ھیوا و پشتی پێشمەرگ ە لەڕێی ھونەرەکانیانەوە،<ref>'''[https://studenttheses.universiteitleiden.nl/access/item%3A2605135/view Kurdish Identity Constructions in Iraq Since the First Gulf War (1991)]''' This thesis explores how Kurdish identity was constructed and expressed in Iraq following the First Gulf War. It discusses the role of the Peshmerga forces and their alignment with Western allies against Saddam Hussein, highlighting the use of national symbols in reinforcing Kurdish identity during this period.</ref><ref>'''[https://eprints.soton.ac.uk/463055/1/511114.pdf "The Kurdish National Liberation Movement Since 1975: Success or Failure" – Nawzat Besifki]''' This doctoral thesis provides an in-depth analysis of the Kurdish National Liberation Movement, focusing on the period from 1975 to 1995. It examines the strategies employed by Kurdish forces, including the Peshmerga, in their struggle against Saddam Hussein's regime, and discusses the role of national symbols in unifying and motivating the Kurdish population.</ref> و شۆڕشکردنی بە ھونەر ک ە لە بەناوبانگ ترینیان ([[ئەی ڕەقیب]]، ئەی شەھیدان، خوایە واتە ن ئاواکەیت، ساڵێکی تریش وادەھاتەوە، ڕاپەڕین، شەھید، من پێشمەرگەی کوردستانم، کوردستان نیشتیمانی کورد، چەند شیرینە لام، واوەتەن)ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mürer |یەکەم=George |دوایین٢=Çakır |یەکەم٢=Argun |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Introduction: New Contours in Kurdish Music Research |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/27159528 |journal=The World of Music |بەرگ=١١|issue=2 |پەڕەکان=٥–٢٤|issn=0043-8774}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hassan |یەکەم=Ikhlas Mahdi |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=A Cognitive Analysis of American and Kurdish National Anthems in the light of Text World Theory |ناونیشان=https://jls.tu.edu.iq/index.php/JLS/article/view/1241 |journal=JOURNAL OF LANGUAGE STUDIES |زمان=en |بەرگ=٨|issue=10 |پەڕەکان=٢٢٣–٢٣٩|doi=10.25130/Lang.8.10.12 |issn=2663-9033}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hongur |یەکەم=Gönenç |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Soundscapes and borderscapes: Music as a counter-mapping discourse in the Kurdish nationalist movement |ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/sena.12360 |journal=Studies in Ethnicity and Nationalism |زمان=en |بەرگ=٢٢|issue=1 |پەڕەکان=٢٨–٤٢|doi=10.1111/sena.12360 |issn=1754-9469}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bullock |یەکەم=Jon |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Decolonizing the Boundaries: Indigenous Musical Discourse in the History of Kurdish Radio Baghdad |ناونیشان=https://iaspmjournal.net/index.php/IASPM_Journal/article/view/1059 |journal=IASPM Journal |زمان=en |بەرگ=١١|issue=2 |پەڕەکان=٢٢–٣٨|issn=2079-3871}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Aghapouri |یەکەم=Jiyar Hossein |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Towards pluralistic and grassroots national identity: a study of national identity representation by the Kurdish diaspora on social media |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14608944.2019.1601172 |journal=National Identities |بەرگ=٢٢|issue=2 |پەڕەکان=١٧٣–١٩٢|doi=10.1080/14608944.2019.1601172 |issn=1460-8944}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|کوردستان}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:سروودە نیشتمانییەکان]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:کوردایەتی]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] d0jmncu16z47axmpv0lgnzdqd7r0rls 1699496 1699489 2026-11-02T12:21:26Z Ravan 7844 1699496 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{مۆسیقای کوردستان}} '''''سروودی کوردی''''' یەکێکە لە سروودە کوردییەکان کە لە کاتی ڕژێمی بەعسدا دادەنران بۆ بەرزکردنەوەی ھیوا و پشتی پێشمەرگ ە لەڕێی ھونەرەکانیانەوە،<ref>'''[https://studenttheses.universiteitleiden.nl/access/item%3A2605135/view Kurdish Identity Constructions in Iraq Since the First Gulf War (1991)]''' This thesis explores how Kurdish identity was constructed and expressed in Iraq following the First Gulf War. It discusses the role of the Peshmerga forces and their alignment with Western allies against Saddam Hussein, highlighting the use of national symbols in reinforcing Kurdish identity during this period.</ref><ref>'''[https://eprints.soton.ac.uk/463055/1/511114.pdf "The Kurdish National Liberation Movement Since 1975: Success or Failure" – Nawzat Besifki]''' This doctoral thesis provides an in-depth analysis of the Kurdish National Liberation Movement, focusing on the period from 1975 to 1995. It examines the strategies employed by Kurdish forces, including the Peshmerga, in their struggle against Saddam Hussein's regime, and discusses the role of national symbols in unifying and motivating the Kurdish population.</ref> و شۆڕشکردنی بە ھونەر ک ە لە بەناوبانگ ترینیان ([[ئەی ڕەقیب]]، ئەی شەھیدان، خوایە واتە ن ئاواکەیت، ساڵێکی تریش وادەھاتەوە، ڕاپەڕین، شەھید، من پێشمەرگەی کوردستانم، کوردستان نیشتیمانی کورد، چەند شیرینە لام، واوەتەن)ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mürer |یەکەم=George |دوایین٢=Çakır |یەکەم٢=Argun |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Introduction: New Contours in Kurdish Music Research |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/27159528 |journal=The World of Music |بەرگ=١١|issue=2 |پەڕەکان=٥–٢٤|issn=0043-8774}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hassan |یەکەم=Ikhlas Mahdi |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=A Cognitive Analysis of American and Kurdish National Anthems in the light of Text World Theory |ناونیشان=https://jls.tu.edu.iq/index.php/JLS/article/view/1241 |journal=JOURNAL OF LANGUAGE STUDIES |زمان=en |بەرگ=٨|issue=10 |پەڕەکان=٢٢٣–٢٣٩|doi=10.25130/Lang.8.10.12 |issn=2663-9033}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hongur |یەکەم=Gönenç |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Soundscapes and borderscapes: Music as a counter-mapping discourse in the Kurdish nationalist movement |ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/sena.12360 |journal=Studies in Ethnicity and Nationalism |زمان=en |بەرگ=٢٢|issue=1 |پەڕەکان=٢٨–٤٢|doi=10.1111/sena.12360 |issn=1754-9469}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bullock |یەکەم=Jon |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Decolonizing the Boundaries: Indigenous Musical Discourse in the History of Kurdish Radio Baghdad |ناونیشان=https://iaspmjournal.net/index.php/IASPM_Journal/article/view/1059 |journal=IASPM Journal |زمان=en |بەرگ=١١|issue=2 |پەڕەکان=٢٢–٣٨|issn=2079-3871}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Aghapouri |یەکەم=Jiyar Hossein |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Towards pluralistic and grassroots national identity: a study of national identity representation by the Kurdish diaspora on social media |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14608944.2019.1601172 |journal=National Identities |بەرگ=٢٢|issue=2 |پەڕەکان=١٧٣–١٩٢|doi=10.1080/14608944.2019.1601172 |issn=1460-8944}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|کوردستان}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:سروودە نیشتمانییەکان]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:کوردایەتی]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] rqjtwedg8whkomvtz918ljngrf3yjj3 1699818 1699496 2026-11-02T20:11:55Z Kushared 5048 1699818 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} '''''سروودی کوردی''''' یەکێکە لە سروودە کوردییەکان کە لە کاتی ڕژێمی بەعسدا دادەنران بۆ بەرزکردنەوەی ھیوا و پشتی پێشمەرگ ە لەڕێی ھونەرەکانیانەوە،<ref>'''[https://studenttheses.universiteitleiden.nl/access/item%3A2605135/view Kurdish Identity Constructions in Iraq Since the First Gulf War (1991)]''' This thesis explores how Kurdish identity was constructed and expressed in Iraq following the First Gulf War. It discusses the role of the Peshmerga forces and their alignment with Western allies against Saddam Hussein, highlighting the use of national symbols in reinforcing Kurdish identity during this period.</ref><ref>'''[https://eprints.soton.ac.uk/463055/1/511114.pdf "The Kurdish National Liberation Movement Since 1975: Success or Failure" – Nawzat Besifki]''' This doctoral thesis provides an in-depth analysis of the Kurdish National Liberation Movement, focusing on the period from 1975 to 1995. It examines the strategies employed by Kurdish forces, including the Peshmerga, in their struggle against Saddam Hussein's regime, and discusses the role of national symbols in unifying and motivating the Kurdish population.</ref> و شۆڕشکردنی بە ھونەر ک ە لە بەناوبانگ ترینیان ([[ئەی ڕەقیب]]، ئەی شەھیدان، خوایە واتە ن ئاواکەیت، ساڵێکی تریش وادەھاتەوە، ڕاپەڕین، شەھید، من پێشمەرگەی کوردستانم، کوردستان نیشتیمانی کورد، چەند شیرینە لام، واوەتەن)ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mürer |یەکەم=George |دوایین٢=Çakır |یەکەم٢=Argun |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Introduction: New Contours in Kurdish Music Research |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/27159528 |journal=The World of Music |بەرگ=١١|issue=2 |پەڕەکان=٥–٢٤|issn=0043-8774}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hassan |یەکەم=Ikhlas Mahdi |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=A Cognitive Analysis of American and Kurdish National Anthems in the light of Text World Theory |ناونیشان=https://jls.tu.edu.iq/index.php/JLS/article/view/1241 |journal=JOURNAL OF LANGUAGE STUDIES |زمان=en |بەرگ=٨|issue=10 |پەڕەکان=٢٢٣–٢٣٩|doi=10.25130/Lang.8.10.12 |issn=2663-9033}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hongur |یەکەم=Gönenç |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Soundscapes and borderscapes: Music as a counter-mapping discourse in the Kurdish nationalist movement |ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/sena.12360 |journal=Studies in Ethnicity and Nationalism |زمان=en |بەرگ=٢٢|issue=1 |پەڕەکان=٢٨–٤٢|doi=10.1111/sena.12360 |issn=1754-9469}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bullock |یەکەم=Jon |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Decolonizing the Boundaries: Indigenous Musical Discourse in the History of Kurdish Radio Baghdad |ناونیشان=https://iaspmjournal.net/index.php/IASPM_Journal/article/view/1059 |journal=IASPM Journal |زمان=en |بەرگ=١١|issue=2 |پەڕەکان=٢٢–٣٨|issn=2079-3871}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Aghapouri |یەکەم=Jiyar Hossein |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Towards pluralistic and grassroots national identity: a study of national identity representation by the Kurdish diaspora on social media |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14608944.2019.1601172 |journal=National Identities |بەرگ=٢٢|issue=2 |پەڕەکان=١٧٣–١٩٢|doi=10.1080/14608944.2019.1601172 |issn=1460-8944}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|کوردستان}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:سروودە نیشتمانییەکان]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:کوردایەتی]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] smvzlr08fcu3hl50qnxujstrv8uwgb2 0 215080 1699725 1699140 2026-11-02T17:14:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کۆمپانیا|کۆمپانیا]] 1699725 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو = کیمبال مەسک | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە = Kimbal Musk (cropped).jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٧٢ | شوێنی لەدایکبوون = [[ئەفریقای باشوور]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = | شوێنی مەرگ = | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[ئەفریقای باشوور]] * [[کەنەدا]] * [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = <!-- ئاستی پەروردە، نم. بەکەلۆریۆس، دکتۆرا، ھتد. لەگەڵ بواری خوێندنەکەی --> | خوێندنگە = <!-- ئەو زانکۆ، قوتابخانە، یان پەیمانگایەی لێی خوێندووە --> زانکۆیی کوینز | پیشە = [[خاوەن چێشتخانە]] و [[زانای ژینگەپارێزی]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = خاوەن (٢٥٠٠٠٠٠٠٠٠) [[دۆلاری ئەمریکی]] | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = [[جێن لوین]] | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = [[مای مەسک]] | باوک = [[ئیرۆل مەسک]] | خزمەکان = | خێزان = [[ئیلۆن مەسک]] برا و [[تۆسکا مەسک]] خوشک | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = [http://kimbalmusk.com/ ماڵپەری کیمبال] | پەراوێزەکان = }} '''کیمبال مەسک''' لە ٢٠ی ئەیلوولی ساڵی ١٩٧٢ لە [[ئەفریقای باشوور]] لە دایک بووە، کیمبال [[بزنسمان]] و خاوەنی کۆمەڵە چێشتخانەیەکی گەورەیە لە [[شیکاگۆ]]، [[کۆلۆرادۆ]]، [[کلیڤلاند]]، [[ئیندیاناپۆلیس]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cleveland.com/entertainment/2018/12/next-door-kimbal-musks-restaurant-opens-1st-ohio-location-in-orange-village.html|سەردێڕ=چێشتخانەی کیمبال ماسک، کردنەوەی شوێنی یەکەمی ئۆھایۆ لە گوندی پرتەقاڵ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200526024649/https://www.cleveland.com/entertainment/2018/12/next-door-kimbal-musks-restaurant-opens-1st-ohio-location-in-orange-village.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ھەروەھا لەگەڵ برایەکەی ھەستان بە دامەزراندنی کۆمپانیای [[زیپ٢]]. == ژیانی سەرەتایی == کیمبۆڵ لەگەڵ براکەی ئیلۆن و خوشکەکەی تۆسکا و چەند ئامۆزایەکی گەورە بووە. دایکی بە ناوی مای ماسک پسپۆڕێکی دیاری خۆراک بووە و باوکی پیشەی ئەندازیاری بووە، دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە شاری پریتۆریای باشووری ئەفریقا، ماسک ڕۆیشت لۆ ئەوەی لە شاری کینگستۆن لە ویلایەتی ئۆنتاریۆ لە کەنەدا چاوی بە براکەی بکەوێت و ناوی خۆی لە کۆلێژ تۆمارکرد بۆ ئەوەی بڕوانامە لە بواری بازرگانی لە زانکۆی کوینز وەربگرێت. ماسک لە قوتابخانەدا بۆ یەکەمجار لە بانکی نۆڤا سکۆتیا کاری کردووە، لە ساڵی ١٩٩٥ لە زانکۆی کوین دەرچووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://smith.queensu.ca/centres/business-consulting/index.php|سەردێڕ=سەرنجی گشتی لەزانکۆی کوینزەوە|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190718071416/https://smith.queensu.ca/centres/business-consulting/index.php|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == ژیانی تایبەتی == کیمبال لەگەڵ جەین لۆین ھاوسەرگیری کرد، ئەو دوو ھاوسەرە خاوەنی سێ منداڵن، بەڵام دواتر جیابوونەوە. لە ساڵی ٢٠١٥ەوە کیمباڵ لە شاری بۆڵدەر لە ویلایەتی کۆلۆرادۆ دەژی. لە مانگی نیسانی ٢٠١٨ ھاوسەرگیری لەگەڵ کریستیانا وایلی کرد کە چالاکوانی ژینگە و کچی ملیاردێر سام وایلییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dallas.culturemap.com/news/restaurants-bars/04-09-18-cedar-social-wedding-reception-kimbal-musk-christiana-wyly/|سەردێڕ=کیمبال ماسک و میراتگری وایلی ئاھەنگی ھاوسەرگیری لە چێشتخانەی دالاس دەگێڕن"،|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200701160731/https://dallas.culturemap.com/news/restaurants-bars/04-09-18-cedar-social-wedding-reception-kimbal-musk-christiana-wyly/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کەنەدا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kimbal Musk}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ژیاننامە]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی زیپ٢]] [[پۆل:خێزانی مەسک]] [[پۆل:بازرگانانی ئەفریقای باشوور لە سەدەی بیستەم]] [[پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:بازرگانان لە نەرمەواڵەدا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:بازرگانانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:بازرگانانی ئەفریقای باشوور لە سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای ھۆڵەندین]] [[پۆل:خەڵکی کەنەدای بە ڕەچەڵەک بەریتانی]] [[پۆل:خەڵکی کەنەدا بە ڕەچەڵەک ئەفریقای باشوور]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا]] [[پۆل:خەڵکی پریتۆریا]] [[پۆل:کۆچبەرانی ئەفریقای باشوور بۆ ئەمریکا]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقای باشوور بە ڕەچەڵەک بەریتانی]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقای باشوور بە ڕەچەڵەک کەنەدی]] [[پۆل:خێرخوازانی باشووری ئەفریقا]] [[پۆل:خەڵکی سپەیس ئێکس]] [[پۆل:خەڵکی سپی پێستی ئەفریقای باشوور]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکا بە ڕەچەڵەک پێنسیلڤانیای هۆڵەندین]] [[پۆل:هاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا]] [[پۆل:كۆچبەرانی ئەفریقای باشوور بۆ ئەمریكا]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقای باشور بە ڕەچەڵەک کەنەدی]] [[پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو ئەمریکییانەی خاوەنی چێشتخانەن]] gkqowh4tzjfvsb4hvnibhwacmmx7hbx 0 215265 1699665 1675282 2026-11-02T16:34:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە) 1699665 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|image=FC Salzburg gegen FC Bayern München (Championsleague Achtelfinale Hinspiel 16. Februar 2022) 63.jpg|youthyears1=٢٠٠٨–٢٠١٠|youthclubs1=فۆرستن ڕید|youthyears2=٢٠١٠–٢٠١٢|youthclubs2=تیمی لاوانی بایەرن میونشن|youthyears3=٢٠١٢–٢٠١٨|youthclubs3=ئەنتەرھاچینگ|youthyears4=٢٠١٨–٢٠٢٠|youthclubs4=ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ|years1=٢٠١٨–٢٠٢٢|clubs1=ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ|caps1=٦٨|goals1=٢٧|years2=٢٠١٨–٢٠٢٠|clubs2=لیفێرینگ (خواستن)|caps2=٣٥|goals2=١٥|years3=٢٠٢٢-|clubs3=بۆروسیا دۆرتمۆند|caps3=١|goals3=٠|nationalyears1=٢٠١٨|nationalteam1=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی لاوانی ئەڵمانیا|nationalcaps1=٦|nationalgoals1=٢|nationalyears2=٢٠١٨–٢٠١٩|nationalteam2=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی لاوانی ئەڵمانیا خوار ١٧ ساڵان|nationalcaps2=٧|nationalgoals2=٣|nationalyears3=٢٠٢١-|nationalteam3=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی لاوانی ئەڵمانیا خوار ٢١ ساڵان|nationalcaps3=٣|nationalgoals3=٠|nationalyears4=٢٠٢١-|nationalteam4=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|nationalcaps4=٤|nationalgoals4=١|pcupdate=ئاب ٢٠٢٢|ntupdate=حوزەیرانی ٢٠٢٢|medaltemplates={{MedalCountry|{{fb|GER}}}}{{MedalCompetition|[[UEFA European Under-21 Championship]]}} {{Medal|W|[[2021 UEFA European Under-21 Championship|2021]]|}}}} '''کەریم-داڤید ئادەیەمی''' (لەدایکبووی ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢)یاریزانێکی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری ئەڵمانییە کە یاری دەکات وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر بۆ]] یانەی [[بۆندسلیگا]] [[بۆروسیا دۆرتموند|بۆروسیا دۆرتمۆند]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]]. == کارونی یانە == === ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ === ئادەیەمی وەک لاوێک یاری بۆ تی ئێس یڤ فۆرستێنریت دەکرد، و لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا لە ساڵی ٢٠١٠ چووە یانەی ناوخۆی وڵاتەکەی و [[بۆندسلیگا]] یانەی [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]]. بەھۆی ناکۆکی لە دانوستانەکانی بەردەوامبوونی لە یانەکە، لە کۆتاییدا ئادەیەمی ناچار بوو یانەکە بە جێبھێڵێت، کە لە ساڵی ٢٠١٢ چووە یانەی ئەنتەرگھاچین<ref name="s-z">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hummel|یەکەم=Thomas|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Wie ein Talent aus Unterhaching zum Millionengeschäft wurde|ناونیشان=https://www.sueddeutsche.de/sport/adeyemi-fritz-walter-medaille-transfers-jugendfussball-1.4191947|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=sueddeutsche.de|بڵاوکەرەوە=[[Süddeutsche Zeitung]]}}</ref> دوای بەرەوپێشچوون لە بەشی لاوانی، لە ئازاری ٢٠١٨ یەکەمین یاری خۆی بۆ تیمی خوار ١٩ ساڵان ئەنجامدا لە پاڵەوانێتی لاوانی بۆندسلیگا (بۆندسلیگای خوار ١٩ ساڵان). یەکەم گۆڵی تۆمارکرد لەم خولەدا لە [[نیسان (مانگ)|نیسانی]] ٢٠١٨ لە دۆڕاندنیان ٣–٢ لە بەرامبەر ئینتراخت فرانکفۆرتی خوار ١٩ ساڵان. لەگەڵ ئەنتەرھاچین، دابەزین بۆ خولی خوارتری بۆندسلیگای خوار ١٩ ساڵان. بەر لە دەستپێکردنی وەرزی ٢٠١٨–١٩ ئادەیەمی گرێبەستی لەگەڵ یانەی [[نەمسا|نەمسایی]] ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ واژوو کرد بە گرێبەستێک بۆ ماوەی سێ ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Servus in Salzburg, Karim Adeyemi!|ناونیشان=https://www.redbullsalzburg.at/de/fc-red-bull-salzburg/news/saison_2017_18/servus-in-salzburg-karim-adeyemi.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=redbullsalzburg.at|بڵاوکەرەوە=[[FC Red Bull Salzburg]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190401110828/https://www.redbullsalzburg.at/de/fc-red-bull-salzburg/news/saison_2017_18/servus-in-salzburg-karim-adeyemi.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر بە خواستن درا بە یانەی لێفێرینگ بۆ ئەو وەرزە. ئادەیەمی یەکەم یاری خۆی لە خولی پلە دووی [[نەمسا]] ئەنجامدا لە ١ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠١٨ بەرامبەر ئۆستریا لوستێنۆ، کە تەواوی یارییەکەی ئەنجامدا و لیفێرینگ ١–٠ دۆڕا.<ref name="soccerway2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Austria Lustenau vs. Liefering - Liefering - 1 September 2018 - Soccerway|ناونیشان=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/01/austria/1-liga/sc-austria-lustenau/usk-anif/2802706/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=soccerway.com}}</ref> === بۆروسیا دۆرتمۆند === لە ١٠ی [[ئایار]]ی ٢٠٢٢دا، ئادەیەمی بە گرێبەستێک ڕاگەیەندرا کە پەیوەندی دەکات بە یانەی [[بۆندسلیگا]] [[بۆروسیا دۆرتموند|بۆروسیا دۆرتمۆند]] ھەتا ھاوینی ٢٠٢٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dortmund Signs another striker from Salzburg after Haaland Departure|ناونیشان=https://onlineqatarcasino.com/ar/casino/doha/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220808094310/https://onlineqatarcasino.com/ar/casino/doha/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Borussia Dortmund: Karim Adeyemi wechselt von RB Salzburg zum BVB|زمان=de|ئیش=Der Spiegel|ناونیشان=https://www.spiegel.de/sport/fussball/karim-adeyemi-wechselt-von-rb-salzburg-zu-borussia-dortmund-a-6b04527b-48b1-4a03-940d-e101f21c7237|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|issn=2195-1349}}</ref> == کاروانی نێودەوڵەتی == ئادەیەمی لە شاری [[میونشن]] لە ئەڵمانیا لەدایکبووە، باوکی [[نێجیریا|نایجیری]] و دایکی [[ڕۆمانیا|ڕۆمانییە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Thomas Hummel|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Wie ein Talent aus Unterhaching zum Millionengeschäft wurde|ناونیشان=https://www.sueddeutsche.de/sport/adeyemi-jugendfussball-geschaeft-1.4191947|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Süddeutsche Zeitung]]|زمان=de}}</ref> یاریزانێکی لاوانی ھەڵبژاردەی ئەڵمانیایە، یاری بۆ ھەڵبژاردەکانی ئەڵمانیای خوار ١٦ ساڵان، خوار ١٧ ساڵان و خوار ٢١ ساڵان کردووە. یەکەمین یاری خۆی بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|پێکھاتەی یەکەمی ئەڵمانیا]] ئەنجامدا لە یاری پاڵاوتنی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢ بەرامبەر ئەرمینیا لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ کە ٦–٠ بردیانەوە، وەک یەدەگ لە کاتە درەنگەکانی یارییەکە ھاتە یاریگا و شەشەم گۆڵی تیپەکەی تۆمارکرد لە خولەکی یەکەمی کاتی زیادکراوی نیوەی دووەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA|ناونیشان=https://fifa.com/|وێبگە=fifa.com}}</ref> لەبەر ئەوەی ئادەیەمی یاریزانی ساڵزبۆرگ بوو لەو کاتەدا، ئەمە یەکەم جار بوو لە ماوەی دوای جەنگدا کە یاریزانی یانەیەکی نەمسا یاری بۆ پێکھاتەی یەکەمی ئەڵمانیا بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Haider|یەکەم=Thomas|سەردێڕ=Herkunft, Bayern-Zeit & schneller als Bolt – Deutschlands neues Sturm-Juwel Karim Adeyemi|ناونیشان=https://www.wettfreunde.net/sportwetten-news/karim-adeyemi-privat-karriere-erfolge/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=de}}</ref> == ئاماری کاروانی وەرزشی == === یانە === {{Updated|٦ ئابی ٢٠٢٢}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=K. Adeyemi|ناونیشان=https://int.soccerway.com/players/karim-adeyemi/540856/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Soccerway}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان ! rowspan="2" |یانە ! rowspan="2" |وەرز ! colspan="3" |خول ! colspan="2" |جامی نیشتیمانی ! colspan="2" |کیشوەرەکان ! colspan="2" |کۆی گشتی |- !ئاست !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="4" |لیفێرینگ (خواستن) |٢٠١٨–١٩ | rowspan="3" |٢. لیگا |٢٠ |٦ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٢٠ |٦ |- |٢٠١٩–٢٠ |١٤ |٩ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |١٤ |٩ |- |٢٠٢٠–٢١ |١ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |١ |٠ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٣٥ !١٥ ! colspan="2" |- ! colspan="2" |- !٣٥ !١٥ |- | rowspan="4" |ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ |٢٠١٩–٢٠ | rowspan="3" |بۆندسلیگای نەمسا |١٠ |١ |١ |٠ |١ |٠ |١٢ |١ |- |٢٠٢٠–٢١ |٢٩ |٧ |٤ |١ |٥ |١ |٣٨ |٩ |- |٢٠٢١–٢٢ |٢٩ |١٩ |٥ |٠ |١٠ |٤ |٤٤ |٢٣ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٦٨ !٢٧ !١٠ !١ !١٦ !٥ !٩٤ !٣٣ |- |[[بۆروسیا دۆرتموند|بۆروسیا دۆرتمۆند]] |٢٠٢٢–٢٣ |بۆندسلیگا |١ |٠ |١ |١ |٠ |٠ |٢ |١ |- ! colspan="3" |تەواوی کاروانی وەرزشی !١٠٤ !٤٢ !١١ !٢ !١٦ !٥ !١٣١ !٤٩ |} <references group="lower-alpha" responsive="1"/> === نێودەوڵەتی === {{Updated|١١ حوزەیرانی ٢٠٢٢}}<ref name=SW>{{Soccerway}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ !تیمی نیشتیمانی !ساڵ !یارییەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="2" |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] |- |٢٠٢١ |٤ |١ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٤ !١ |} == خەڵاتەکان == '''ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ''' * بۆندسلیگای نەمسا: ٢٠١٩–٢٠، ٢٠٢٠–٢١، ٢٠٢١–٢٢ * جامی نەمسا: ٢٠١٩–٢٠، ٢٠٢٠–٢١، ٢٠٢١–٢٢ '''ئەڵمانیا خوار ٢١ ساڵان''' * پاڵەوانێتی ئەورووپا بۆ خوار تەمەن ٢١ ساڵ: ٢٠٢١ '''تاکەکەسی''' * مەدالیای زێڕینی فرێس واڵتەر بۆ خوار ١٧ ساڵان: ٢٠١٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Fritz-Walter-Medaille in Gold an Kühn, Bühl und Adeyemi|ناونیشان=https://www.dfb.de/news/detail/fritz-walter-medaille-in-gold-an-kuehn-buehl-und-adeyemi-206046/?no_cache=1&cHash=9a6c9edf5cc247b049fcf149f8948dcb|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[German Football Association]]|زمان=de}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ|وەرزش|ئەڵمانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Karim Adeyemi}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئاڵمانی]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]] [[پۆل:یاریزانانی بۆروسیا دۆرتموند]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] pymod6depnr4vj5gyoypkn443xqipbm 0 215692 1699449 1699298 2026-11-02T12:07:27Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699449 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەرەتەپە | ناوی_فەرمی = قرةتبة - Qara Tapa | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارەدێ]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=10|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat= 34.43277 |frame-long= 44.93479 |frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = شارەدێی قەرەتەپە | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دیالە|دیالە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[قەزای قەرەتەپە|قەرەتەپە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٨٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٢٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢١٬٥٤٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]]) و [[یارسان]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەرەتەپە''' [[شارۆچکە]]یەکە لە [[پارێزگای دیالە]]، ناوەندی [[قەزای قەرەتەپە]]یە. دانیشتوانەکەی لە [[عەرەب]] و [[تورکمان]] و [[کورد]] پێکھاتووە. قەرەتەپە وشەیەکی [[تورکی]]یە کە لە دوو بڕگە پێکھاتووە، قەرە و تەپە کە بە واتای (گردی ڕەش) دێت. (مستەفا جەواد) زانا و مێژوونووس و زمانناسی عەرەب خەڵکی شارەدێیەکەیە و یەکێکە لە کەسایەتییە دیارەکانی مێژووی [[عێراق]] و عەرەبی ھاوچەرخ.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.turkmenelitv.com/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220813000225/https://www.turkmenelitv.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>http://dla.library.upenn.edu/dla/ead/ead.html?fq=repository_facet%3A%22Penn%20Museum%20Archives%22&id=EAD_upenn_museum_PUMu1023&{{بەستەری مردوو|url=http://dla.library.upenn.edu/dla/ead/ead.html?fq=repository_facet%3A%22Penn%20Museum%20Archives%22&id=EAD_upenn_museum_PUMu1023& |date=تەممووزی ٢٠٢٣ }}</ref> == جوگرافیا == شارەدێیەکە دەکەوێتە [[قەزای کفری]]، لە دووری باکووری شاری موقدادییە و باکووری [[دەریاچەی حەمرین]] و نزیکەی ٤٠ کم لە ناوەندی [[پارێزگای دیالە]]وە دوورە.<ref> https://www.bbc.com/turkce/haberler/2014/10/141022_isid_turkmenler </ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتوانی شارەدێیەکە گەیشتووەتە ٢١ ھەزار و ٥٤٩ کەس، بەپێی سەرژمێری وەزارەتی پلاندانان لە ساڵی ٢٠١١دا.<ref> https://www.masress.com/en/ahramweekly/106966 </ref> == مێژوو == کلۆدیۆس ریچ لە ساڵی ١٨٢٠ سەردانی قەرە تەپە دەکات و بە گوندێکی کوردی وەسف دەکات. لە ساڵی ١٨٠٥دا ٧٠٠ خانووی ھەبووە و بەھۆی ھەڵاتن لە ستەمکاری حکومەت بۆ ٧٥ خانوو کەم بووبووەوە.<ref> https://www.amazon.co.uk/Narrative-Residence-Koordistan-Ancient-Nineveh/dp/1108077498 </ref> جەیمس باکینگھام لە ساڵانی ١٨٢٠ سەردانی قەرە تەپەی کردووە و بە گوندێکی دانیشتووی تورکمان وەسف دەکات. قەبارەی شارەدێیەکەی بە نیوەی [[کفری]] خەمڵاندووە کە ژمارەی دانیشتووانەکەی ھەزار کەسە.<ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Buckingham, James Silk (1827). Travels In Mesopotamia. pp. 351–353. the language of their conversation with each other, as well as the feature and complexions of all, was still Turkish, and sufficiently bespoke their origin. It appeared to me, to be hardly more than half the size of Kiffree, and the population still less in proportion ; that of Kiffree being estimated at three thousand, while the inhabitants of this are thought not to exceed one thousand. The appearance and language of the people are as decidedly Turkish as the name of the place itself, and all seemed to confirm the opinion already expressed as to the common origin and progress of these halting- stations on the road. </ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:کفری]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیالە]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:جوگرافیای عێراق]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] 5211hj4kmiy332lyikxux6mh9z7wlja 0 215839 1699474 1699064 2026-11-02T12:14:27Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699474 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئ'''یچێری شێھێر''' (بە ئازەربایجانی: İçәri Şәhәr، شاری ناوەوە) وێستگەیەکی [[میترۆی باکوو]]یە لەسەر ھێڵی سوور (ھێڵی یەکەم). لە ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٦٧ وەک یەکێک لە ٥ وێستگەی یەکەمی [[باکۆ]] کرایەوە. ھاتوچۆی ئاسایی لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦٧ەوە دەستی پێکرد.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.metro.gov.az/en/history|سەردێڕ=Icherisheher - History|وێبگە="Baku Metropolitan" CJSC|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170514092358/http://www.metro.gov.az/en/history|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> ئەم وێستگەیە تا ساڵی ٢٠٠٧ ناوی باکی سۆڤێتی بووە.<ref name="UrbanRailBakuMetro">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.urbanrail.net/as/baku/baku.htm|سەردێڕ=Baku Metro|وێبگە=UrbanRail|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://metroworld.ruz.net/others/baku_cruise_06_sheher.htm|سەردێڕ=Станция "Ичери Шехер"|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111115123144/http://metroworld.ruz.net/others/baku_cruise_06_sheher.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://en.trend.az/capital/business/1532898.html|سەردێڕ=Baku Metro prepares to restore 'Icheri Sheher' station|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171101010101/http://en.trend.az/capital/business/1532898.html|بڵاوکەرەوە=trend}}</ref> لە نیسانی ٢٠٠٧دا وێستگەکە بەپێی بڕیارنامەی کابینەی وەزیرانی کۆماری ئازەربایجان ناوی «ئیچەریشەھێر» گۆڕدرا.<ref name=":0"/> == دوای نۆژەنکردنەوە == لە تەممووزی ٢٠٠٨ەوە بەپێی بڕیاری ئەنجومەنی وەزیران دەست بە نۆژەنکردنەوەی وێستگەکە کرا. لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ نۆژەنکردنەوەکە تەواو بوو، و وێستگەکە لە ٢٩ی کانوونی دووەم کرایەوە.<ref name=":0"/> شێوەی ھەرەم بۆ چوونە ژوورەوەی وێستگەکە بەکارھاتووە کە لە کانزا و شووشە پێکھاتووە. بەرزی دەرەوەی ھێڵکاری سەرەوە ١٤ مەتر (وەک بەرزی قەڵای شارە کۆنەکە). پلیکانەی پێشوو (جۆری LT) لە ساڵی ٢٠٠٩دا بە «ڤیکتۆریا» جێگیرکران. ھۆڵی ناوەڕاست و ھەردوو دیواری سەکۆکە بە ١٦ وێنەی [[باکوو]]ی کۆن ڕازاوەتەوە کە لە [[فەرەنسا]] دروستکراون. پارچەیەک لە دیوارەکانی قەڵای شارە کۆنەکە لە لای پشتەوە دانراوە کە وشەی «شاری کۆن»ی لەسەرە. تاکە دەرچوونی وێستگەکە لەسەر [[شەقامی ئیستیگلالیەت]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Icheri Sheher (Baku Metro)}} [[پۆل:وێستگەکانی میترۆی باکوو|ئیچێری شێھێر]] in8vxvg1w8evx12bhy6nqtwho36zi1q 0 216130 1700056 1407944 2026-11-03T07:35:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1700056 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel|name=کەناڵی دیزنی|logo=2019 Disney Channel logo.svg|logo_size=100px|launch_date={{Start date and age|1983|04|18}}|owner=[[ناوەڕۆکی دیزنی گشتی کات بەسەربردن]]|parent=[[Disney Branded Television]]|picture_format={{plainlist| * [[HDTV]] [[720p]] * [[SDTV]] [[480i]] {{small|(downscaled and [[letterboxed]])}} }}|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language={{plainlist| * [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] * [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] }}|area=Nationwide|slogan=|headquarters=[[کالیفۆرنیا]]|former_names=The Disney Channel {{small|(1983–1997)}}|sister_channels={{collapsible list| * [[Disney Junior]] * [[Disney XD]] * [[American Broadcasting Company|ABC]] * [[A&E (TV network)|A&E]] * [[ACC Network]] * [[Lifetime (TV network)|Lifetime]] * [[LMN (TV channel)|LMN]] * [[LRW]] * [[Localish]] * [[Longhorn Network|LHN]] * [[ESPN]] * [[SEC Network]] * [[Freeform (TV channel)|Freeform]] * [[FX (TV channel)|FX]] * [[FYI (American TV channel)|FYI]] * [[Crime & Investigation|C&I]] * [[History (American TV network)|History]] * [[Military History (TV channel)|Military History]] * [[National Geographic (American TV channel)|Nat Geo TV]] * [[Nat Geo Wild]] * [[Vice (TV channel)|Vice TV]] }}|webcast=[https://disneynow.com/watch-live?brand=disney-channel Watch live] (U.S. Only)|website=[https://disneynow.com/all-shows/disney-channel DisneyNOW portal] (U.S. Only)|online_chan_1=[[YouTube TV]], [[Hulu + Live TV]], [[Sling TV]], [[Fubo TV]]|logosize=150px}}{{pp|small=yes}}'''کەناڵی دیزنی''' (کورتکراوەتەوە بۆ '''دیزنی''') [[تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری|تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری ئەمریکییە]] وەک موڵکی سەرەکی کەناڵی مارکەی دیزنی کاردەکات، یەکەیەکی بەشی ناوەڕۆکی گشتی دیزنی لە [[کۆمپانیای واڵت دیزنی]] یە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Low|یەکەم=Elaine|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Disney Reorganizes TV and Streaming Content Units Under Peter Rice|ئیش=Variety|ناونیشان=https://variety.com/2020/tv/news/disney-general-entertainment-content-reorganization-1234827326/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> ئەم کەناڵە لەڕاستیدا بانگدەکرا بە '''کەناڵی دیزنی''' لە ساڵی ١٩٨٣ تا ١٩٩٧، دوای کورتکرایەوە بۆ دیزنی لە ١٩٨٣ تا ٢٠٠٢، و لە ئێستادا بانگدەکرێت بە کەناڵی دیزنی. لە سەرەتادا پرۆگرامەکانی کەناڵی دیزنی پێکهاتبوو لە زنجیرە دراما، و بڵاوکردنەوەی فیلمی شانۆیی و دروستکراو بۆ تەلەفزیۆن و هەڵبژاردنی بەرنامەکانی تری لە بەشی سێیەم، کەناڵی دیزنی- کە پێشتر وەک خزمەتگوزارییەکی پارەدان کاریدەکرد - لە سەرەتادا بەرنامەکانی بەرەو خێزانی لە ماوەی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا خستە بازاڕەوە، و دواتر تا ساڵانی ٢٠٠٠ بۆ منداڵانی بچووکتر کردەوە. تا مانگی ئایاری ٢٠٢٢، کەناڵی دیزنی بە وایەری ئاسای و مانگی دەستکرد، زیاتر لە ٨٨ ملیۆن ماڵ لە ئەمریکا و بۆ ملیۆنان کەس لە سەرانسەری جیهان بەردەستەکرا بۆ سەیرکردن. و ناوەڕۆکی کەناڵی دیزنی بە، ئۆنلاین، مۆبایل، پلاتفۆرمی VOD و ئەپی DisneyNOW بەردەستە. لە سەرانسەری جیهاندا ٤٦ کەناڵی دیزنی بە ٣٣ زمان بەردەستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Disney Channels Worldwide|ناونیشان=https://www.dgepress.com/disneygeneralentertainmentcontent/about-us/disney-channels/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220504182054/https://www.dgepress.com/disneygeneralentertainmentcontent/about-us/disney-channels/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Disney General Entertainment Content}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|تەلەڤیزیۆن|کۆمپانیا|کالیفۆڕنیا}} {{پۆلی کۆمنز|Disney Channel}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی دیزنی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی]] [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٨٣]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە]] [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی مناڵان]] [[پۆل:کۆمپانیای واڵت دیزنی]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٨٣ لە کالیفۆڕنیا]] ohmflebuzcp3blexjbzuenl54t2qqti 0 217145 1699501 1695425 2026-11-02T12:26:00Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1699501 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox football biography|name=Vitaliy Mykolenko|image=Vitaliy Mykolenko 2019.jpg|caption=میکۆلینکۆ لەگەڵ داینامۆ کیڤ لە ٢٠١٩|fullname=|birth_date={{birth date and age|1999|5|29|df=y}}|birth_place=ئۆکرانیا|height=1.80 m<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.premierleague.com/players/24983/Vitalii-Mykolenko/overview |سەردێڕ=Vitaliy Mykolenko: Overview |بڵاوکەرەوە=Premier League |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref>|position=[[Left-back]]|currentclub=ئیڤەرتۆن|clubnumber=١٩|youthyears1=٢٠١٢–٢٠١٧|youthclubs1=داینامۆ کیڤ|years1=٢٠١٧–٢٠٢٢|goals1=٥|clubs1=داینامۆ کیڤ|caps1=٨٨|years2=٢٠٢٢-|clubs2=ئیڤەرتۆن|caps2=١٩|goals2=١|nationalyears1=٢٠١٦|nationalteam1=ئوکراینای خوار ١٧ ساڵان|nationalcaps1=٦|nationalgoals1=٠|nationalyears2=٢٠١٦–٢٠١٧|nationalteam2=ئوکراینای خوار ١٨ ساڵان|nationalcaps2=٣|nationalgoals2=٠|nationalyears3=٢٠١٧–٢٠١٨|nationalteam3=ئوکراینای خوار ١٩ ساڵان|nationalcaps3=١٦|nationalgoals3=٢|nationalyears4=٢٠١٨|nationalteam4=ئوکراینای خوار ٢١ ساڵان|nationalcaps4=٤|nationalgoals4=٠|nationalyears5=٢٠١٨-|nationalteam5=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئۆکرانیا|nationalcaps5=٢٦|nationalgoals5=١|club-update=٣ ئەیلوولی ٢٠٢٢|nationalteam-update=١٤ حوزەیرانی ٢٠٢٢}} '''ڤیتالی سێرھیۆڤیچ میکۆلینکۆ''' (بە [[زمانی ئۆکڕانی|ئۆکڕانی]]؛ Міколенко Віталій Сергійович) (لەدایکبووی ٢٩ی ئایاری ١٩٩٩) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] پیشەگەری تۆپی پێی [[ئۆکڕانیا|ئۆکڕانیایە]] کە یاری دەکات وەک بەرگریکاری باڵی چەپ لە خولی [[پرێمیەرلیگ]] بۆ یانەی [[ئێڤەرتۆن]] و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Миколенко Віталій Сергійович|trans-title=Mykolenko Vitaliy Serhiyovych|ناونیشان=https://upl.ua/ua/people/view/58611|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Ukrainian Premier League|زمان=uk}}</ref> == کاروانی یانە == === داینامۆ کیڤ === میکۆلینکۆ لە چەرکاسی لەدایکبووە و بەرھەمی قوتابخانەی وەرزشی لاوانی داینامۆ کیڤ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٧|script-title=uk:ВІТАЛІЙ МИКОЛЕНКО|ناونیشان=http://www.fcdynamo.kiev.ua/ua/team/dynamo_u_19/players/mikolenko/|سەردێڕ=Миколенко Віталій Сергійович - ФK «Динамо» Київ. Офіційний сайт|بڵاوکەرەوە=FC Dynamo Kyiv Official Site|زمان=uk}}</ref> بۆ یانەی داینامۆ یاری دەکرد لە پێکھاتەی دووەمی خولی نایابی ئۆکرانی و لە ئابی ٢٠١٧ بەرزکرایەوە بۆ پێکھاتەی یەکەم. میکۆلینکۆ یەکەمین یاری خۆی لە خولی نایابی ئوکراینا ئەنجامدا بۆ یانەی داینامۆ کیڤ لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٧دا، لە یارییەکی سەرکەوتوودا بەرامبەر ستال کامیانسکێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٧|script-title=uk:Чемпіонат УПЛ. 6 тур. Матч № 36|ناونیشان=http://www.upl.ua/report/view/3575|سەردێڕ=Динамо - Сталь {{!}} Рапорт арбітра {{!}} Українська Премʼєр-Ліга {{!}} Офіційний сайт УПЛ - upl.ua|بڵاوکەرەوە=UPL Official Site|زمان=uk}}</ref> لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، میکۆلینکۆ یەکەمین یاری خۆی لە [[خولی ئەورووپا]] ئەنجامدا، لە بردنەوەی داینامۆ ٢–١ بەرامبەر ڕینس لە پارکی ڕواژۆن بە شێوەی سەرەکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Vitaliy MYKOLENKO on the Europa League debut|ناونیشان=http://www.fcdynamo.kiev.ua/en/allnews/eurocups/vitalii_mikolenko_pro_debyut_u_lizi_evropi/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=fcdynamo.kiev.ua}}</ref> لە وەرزی ٢٠١٨–٢٠١٩، میکۆلینکۆ بە باشترین یاریزانی لاو ھەڵبژێردا لە خولی نایابی ئوکراینا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Миколенко - лучший молодой игрок, Цыганков - лучший футболист прошлого сезона УПЛ|ناونیشان=https://campeones.ua/football/81065/|وێبگە=campeones.ua|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221202135650/https://campeones.ua/football/81065/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ئیڤەرتۆن === لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢، مایکۆلێنکۆ گواسترایەوە بۆ یانەی [[ئێڤەرتۆن]] بە گرێبەستێک بۆ ماوەی چوار ساڵ و نیو تا حوزەیرانی ٢٠٢٦ بە بڕە پارەیەکی ئاماژە پێ نەکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Everton Sign Mykolenko|ناونیشان=https://www.evertonfc.com/news/2435163/everton-sign-mykolenko|بڵاوکەرەوە=Everton F.C.|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|archive-date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220101101108/https://www.evertonfc.com/news/2435163/everton-sign-mykolenko|url-status=dead}}</ref> یانەکە درێسی ژمارە ١٩ی پێبەخشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mykolenko's Everton Shirt Number Revealed|ناونیشان=https://www.evertonfc.com/news/2434987/mykolenkos-everton-shirt-number-revealed|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.evertonfc.com|زمان=en}}</ref> لە ٣ی ئازاری ٢٠٢٢، وەک نیشانەی پیشاندانی چاکە، مایکۆلینکۆ بە کاپتنی ئێڤەرتۆن دانرا بۆ یاریی قۆناغی پێنجەمی جامی ئێف ئەی (جامی یەکێتی ئینگلتەرا) بەرامبەر بۆرھام وۆد بەھۆی ناکۆکییەکانی نێوان وڵاتەکەی و ڕووسیا. لە ئازاری ٢٠٢٢، میکۆلینکۆ لە پۆستێکی ئینستاگرامدا ئاماژەی بە کاپتنی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڕووسیا، ئارتیم زیوبا کرد و پرسیاری لێ کرد بۆچی دزیوبا و ھاوڕێیانی لە ھەڵبژاردەی ڕووسیا بێدەنگ بوون لەکاتێکدا کەسانی مەدەنی دەکوژرێن لە ئوکراینا لە داگیرکاری ڕووسیا لە ئوکراینادا لە ٢٠٢٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Ukraine's Vitaliy Mykolenko calls out 'b****' Artem Dzyuba and slams Russia’s ‘silent’ footballers|ناونیشان=https://www.eurosport.com/football/ukraine-s-vitalii-mykolenko-calls-out-b-artem-dzyuba-and-slams-russias-silent-footballers_sto8823939/story.shtml|وێبگە=Eurosport}}</ref> لە ٨ی ئایاری ٢٠٢٢، میکۆلینکۆ یەکەم گۆڵی بۆ [[ئێڤەرتۆن]] تۆمارکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Vitaliy Mykolenko stays at Everton|ناونیشان=https://iraqbet.com/en/online-slots-iraq/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Iraqbet}}</ref> کە لێدانێکی سەرنج ڕاکێش بوو لە دووری ٢٥ یاردەوە لە بردنەوەی ٢–١ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی لێستەر سیتی|لیستەر سیتی]] لە یارییەکی [[پرێمیەرلیگ|پریمەرلیگ]] دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Everton beat Leicester to move out of bottom three|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/61288437|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=BBC Sport|زمان=en}}</ref> == کاروانی نێودەوڵەتی == میکۆلینکۆ نوێنەرایەتی ئوکراینای کردووە لە ھەموو ئاستەکانی تۆپی پێی لاوان. لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا یەکەمین یاری خۆی بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا]] ئەنجامدا، لە ٢٠ی [[تشرینی دووەم]]ی ٢٠١٨ لە یارییەکی دۆستانەدا بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تورکیا|تورکیا،]] وەک یاریزانێکی سەرەکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Turkey v Ukraine game report|ناونیشان=http://www.espn.co.uk/soccer/match?gameId=520333|بڵاوکەرەوە=[[ESPN]]}}</ref> ھێشتا دەیتوانی یاری بکات بۆ ئاستی تۆپی پێی لاوان، میکۆلینکۆ لە بردنەوەی جامی جیھانی خوار ٢٠ ساڵانی ٢٠١٩ دوورکەوتەوە و دانرا لە تیمی براوەی ئوکراینا بۆ تۆپی پێ، بەڵام پاش چەند ڕۆژێکی تر ناچار بوو لە پێشبڕکێیەکە دووربخرێتەوە بەھۆی پێکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=ЧС-2019 (U-20): ПРЕДСТАВЛЯЄМО ЗБІРНУ УКРАЇНИ — УНІКАЛЬНУ КОМАНДУ ОЛЕКСАНДРА ПЕТРАКОВА|ناونیشان=https://ffu.ua/article/36608|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Football Federation of Ukraine Official Website|زمان=uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190525193740/https://ffu.ua/article/36608|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Vitaliy MYKOLENKO to miss U-20 World Cup|ناونیشان=http://www.fcdynamo.kiev.ua/en/allnews/svoi_za_svoih/vitalii_mikolenko_ne_dopomozhe_zbirniy_ukraini_u20_na_chempionati_svitu/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=FC Dynamo Kyiv official website}}</ref> == ئاماری کاروانی وەرزشی == === یانە === {{Updated|٣ ئەیلوولی ٢٠٢٢}}<ref name="soccerway">{{Soccerway|427943|access-date=25 May 2019}}</ref><ref name="worldfootball">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Vitali Mykolenko |ناونیشان=http://www.worldfootball.net/player_summary/vitali-mykolenko/ |وێبگە=WorldFootball.net |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210206171806/https://www.worldfootball.net/player_summary/vitali-mykolenko/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان |+ ! rowspan="2" |یانە ! rowspan="2" |وەرز ! colspan="3" |خول ! colspan="2" |جامی نیشتیمانی ! colspan="2" |جامی خول ! colspan="2" |ئەورووپا ! colspan="2" |ئەوانی تر ! colspan="2" |کۆی گشتی |- !ئاست !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="6" |داینامۆ کیڤ |٢٠١٧–١٨ |خولی نایابی ئوکراینا |٥ |٠ |٢ |٠ | colspan="2" | - |٠ |٠ |٠ |٠ |٧ |٠ |- |٢٠١٨–١٩ |خولی نایابی ئوکراینا |٢٣ |٠ |١ |٠ | colspan="2" | - |٨ |١ |٠ |٠ |٣٢ |١ |- |٢٠١٩–٢٠ |خولی نایابی ئوکراینا |٢٣ |٣ |٤ |٠ | colspan="2" | - |٨ |١ |١ |٠ |٣٦ |٤ |- |٢٠٢٠–٢١ |خولی نایابی ئوکراینا |٢٢ |٢ |٣ |٠ | colspan="2" | - |١١ |٠ |٠ |٠ |٣٦ |٢ |- |٢٠٢١–٢٢ |خولی نایابی ئوکراینا |١٥ |٠ |٠ |٠ | colspan="2" | - |٥ |٠ |١ |٠ |٢١ |٠ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٨٨ !٥ !١٠ !٠ ! colspan="2" |- !٣٢ !٢ !٢ !٠ !١٣٢ !٧ |- | rowspan="3" |[[ئێڤەرتۆن]] |٢٠٢١–٢٢ |[[پرێمیەرلیگ]] |١٣ |١ |٣ |٠ |٠ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |١٦ |١ |- |٢٠٢٢–٢٣ |پرێمییەرلیگ |٦ |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٦ |٠ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !١٩ !١ !٣ !٠ !٠ !٠ ! colspan="2" |- ! colspan="2" |- !٢٢ !١ |- ! colspan="3" |تەواوی کاروانی وەرزشی !١٠٧ !٦ !١٣ !٠ !٠ !٠ !٣٢ !٢ !٢ !٠ !١٥٤ !٨ |} {{سەرچاوەکان|group=lower-alpha|٢}} === نێودەوڵەتی === {{Updated|١٤ حوزەیرانی ٢٠٢٢}}<ref name="eufootball">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Vitaliy Mykolenko - national football team player |ناونیشان=https://eu-football.info/_player.php?id=30531 |وێبگە=EU-Football.info |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="nft">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Vitaliy Mykolenko - National Football Teams |ناونیشان=https://www.national-football-teams.com/player/72684/Vitalii_Mykolenko.html |وێبگە=National Football Teams |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ !تیمی نیشتیمانی !ساڵ !یارییەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="5" |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا|ئوکراینا]] |٢٠١٨ |١ |٠ |- |٢٠١٩ |٧ |٠ |- |٢٠٢٠ |٣ |٠ |- |٢٠٢١ |١٠ |٠ |- |٢٠٢٢ |٥ |١ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٢٦ !١ |} == نازناوەکان == '''داینامۆ کیڤ''' * خولی نایابی ئوکراینا: ٢٠٢٠–٢١ * جامی ئوکراینا: ٢٠١٩–٢٠، ٢٠٢٠–٢١ * جامی سوپەری ئوکراینا: ٢٠١٨، ٢٠١٩، ٢٠٢٠ '''تاکەکەسی''' * بەھرەی زێڕینی ئوکراینا (لە خوار ١٩): ٢٠١٨ * بەھرەی زێڕینی ئوکراینا (لە خوار ٢١ ساڵ): ٢٠١٩، ٢٠٢٠ * باشترین یاریزانی لاوی خولی نایابی ئوکراینا: ٢٠١٨–١٩ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|ئوکراینا}} {{پۆلی کۆمنز|Vitaliy Mykolenko}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئوکراینی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگی ئوکراینی]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] 9hfhsv3elx57d1556lv80awpocjxhsz 0 217321 1699920 1648589 2026-11-02T22:37:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699920 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلان | ناوی_فەرمی = کلان - Kalan | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=13 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلان''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.8887 |N| 46.2069 |E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی زەڕنە|زەڕنە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری کەلان|کەلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1068 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٣٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری کەلان]]، [[ناوچەی زەڕنە]]، [[شارستانی ئەیوان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> ئەم گوندە ناوەندی [[گوندەواری کەلان]]ە. == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە [٥٣٢)کەس و (١٥٠) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] psxq9c9486uliq4tatlfguafdsh4pie 1 218903 1699502 1555544 2026-11-02T12:26:01Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1699502 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڤیتالی میکۆلینکۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=997512 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190525193740/https://ffu.ua/article/36608 بۆ https://ffu.ua/article/36608 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٥٢، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڤیتالی میکۆلینکۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1189419 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221202135650/https://campeones.ua/football/81065/ بۆ https://campeones.ua/football/81065/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٥٦، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ڤیتالی میکۆلینکۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1330313 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221202135650/https://campeones.ua/football/81065/ بۆ https://campeones.ua/football/81065/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190525193740/https://ffu.ua/article/36608 بۆ https://ffu.ua/article/36608 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٣٦، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڤیتالی میکۆلینکۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1555543 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210206171806/https://www.worldfootball.net/player_summary/vitali-mykolenko/ بۆ http://www.worldfootball.net/player_summary/vitali-mykolenko/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٠٧، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڤیتالی میکۆلینکۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1699501 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220101101108/https://www.evertonfc.com/news/2435163/everton-sign-mykolenko بۆ https://www.evertonfc.com/news/2435163/everton-sign-mykolenko زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٢٦، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ha8asr39uvyb8svwk45wdhrhu5urrrk 0 219979 1700027 1429279 2026-11-03T04:40:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1700027 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Al Sharqiya.png |تەنیا کوردی = بەڵێ}} '''کەناڵی ئەلشەرقییە''' کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی مانگی دەستکردی [[عێراق|عێراقیی]]<nowiki/>ە و لە مانگی ئازاری ٢٠٠٤ دەستی بە پەخشی ئەزموونی (تجریبي) کردووە، و پەخشی ئاسایی خۆی لە ٤ی ئایاری ٢٠٠٤ ئەنجامدا، کەناڵەکە بەرنامەکانی لە ڕێگەی مانگە دەستکردەکانی [[عەرەبسات]] و [[نایلسات]] و [[ھۆتبێر|ھۆتبێردەوە]] پەخش دەکات ھەروەھا پەخشی ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی [[ئینتەرنێت]] لە ڕێگەی ماڵپەڕی کەناڵەکەوە بەردەستە کەناڵی ئەلشەرقییە یەکەمین کەناڵی عێراقییە کە خاوەندارێتی تایبەتە و ژمارەیەک [[پەیامنێر|پەیامنێری]] لە زۆرێک لە شارەکانی جیھان ھەیە. کەناڵەکە خاوەندارێتی [[سەعد ئەلبەزاز]]ە بازرگان و سەرکردەی پێشووی پارتی [[حیزبی بەعس|سۆسیالیستی بەعسی عەرەبی]] کە لە [[لەندەن]] دەژی، لە ساڵانی نەوەدەکان بەڕێوەبەری ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن بووە تا [[١٩٩٢|ساڵی ١٩٩٢]]، دوای ئەوە ڕووی کردە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]]. کەناڵەکە بەناوبانگ بوو بە پرۆگرامە مرۆییەکانی وەک کارستا، ئەمال، ئەلیاد ئەلبەیدە، بەخششەکانی [[ڕەمەزان]] و بەخششەکانی دابینکردنی ھاوکاری بۆ زۆرێک لە خێزانە ھەژارەکانی عێراق، ئەمە جگە لە بەرنامە کۆمیدییە سیاسییە تەنزئامێزەکانیان. ==کەناڵە خوشکەکان== ===ئەلشەرقییە نیوز=== لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١١ کەناڵەکە فراوانتر بوو بە کردنەوەی کەناڵێکی نوێی ھەواڵ بە ناوی “[[ئەلشەرقییە نیوز]]” کە بە درێژایی کاتژمێر بەرنامەی ھەواڵی پەخش دەکات و گرنگی بە کاروباری عەرەبی و عێراقی ھەیە، ھەروەھا بەدواداچوون بۆ کاروباری جیھانی دەکات، دەکەوێتە سەر فرێکوێنسی ١٠٨٩٢ کۆدکردنی H ڕاست ٢٧٥٠٠ ٥/٦. === ئەلشەرقییە دراما=== کەناڵێکی نوێ کە لەلایەن گروپی کەناڵەکانی ئەلشەرقییە بەبۆنەی مانگی [[ڕەمەزان]]ـەوە بۆ ساڵی ٢٠١٢ دەستی پێکردووە، و ئەم کەناڵە ھەموو ئەو شتانە دەخاتەڕوو کە تازەن لە دونیای درامای عەرەبیدا، لە ساڵی ٢٠١٣ داخرا. ==کوژراوەکانی ئەلشەرقییە== ١٢ کەس لە ستافی ئەلشەرقییە شەهید بوون، ٤ کەسیان لە بەرنامەی ([[نانی بەیانیتان لەسەر ئێمەیە]] - فطوركم علينا) کاریان دەکرد، کە لە مانگی ئەیلولی ٢٠٠٨ کە لەلایەن [[شەیما عیماد]]ەوە لە گەڕەکی [[ئەلزەنجیل]]ی پێشکەدەکرا، [[عێراق|حکومەتی عێراقیش]] سوێندی خوارد کە تاوانباران دەستگیر بکات و ڕەوانەی دەسەڵاتی دادوەریان بکات. == بێلایەنی کەناڵ == تۆمەتی زۆر لەدژی کەناڵی ئەلشەرقییە خرایە پاڵ، لەوانە هەڵگیرسانی مەزهەبی و هاندان لەدژی [[عێراق|حکومەتی عێراق]] بە سەرۆکایەتی [[نووری مالیکی]]، جگە لەوەی کە پێشتر لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدادم حوسێنەوە]] پارەدار دەکرا.<ref>https://web.archive.org/web/20200410183732/http://www.aawsat.com/details.asp?issueno=10261&article=399691#.UgIWNG2pdsA</ref><ref>http://www.ana-hura.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5327 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305063658/http://www.ana-hura.com/modules.php?name=News&file=article&sid=5327 |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> == ئامانجگرتن == چەندین ھەوڵ دژی کەناڵی ئەلشەرقییە کراوە لەوانە داخستنی نووسینگەکانی، لێپێچینەوەی یاسایی و کوشتنی ئەندامەکانی کەناڵەکە کە پەیامنێرێکی کەناڵەکە لە [[کەرکووک]] دوای ئەوەی نامەیەکی ھەڕەشەئامێزی پێگەیشت کە داوای لێکرابوو واز لە کارکردن بۆ ئەو کەناڵەکە بھێنێت، ھەوڵی تیرۆرکردنی درا، ھەروەھا کەناڵەکە ڕایگەیاندووە کە لە مانگی نیسانی ٢٠٠٩ لەلایەن کەسانی نەناسراوەوە ھەڕەشەیان لێ کراوە پەیوەندیکەرێکی نەناسراو کە خۆی بە "سەر بە سوپای عێراق" فەرمانی پێگەشت بە تەقەکردن لە ستافی کەناڵەکانی [[بەغدادییە]] و ئەلشەرقیە لە کاتی خۆپیشاندانەکانی ٢٥ی شوباتی ٢٠١١ ئەم تۆمەتانەش لەلایەن سەرچاوەی ترەوە پشتڕاست نەکراونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=‫شهادة احد منتسبي الجيش العراقي لقناة البغدادية‬‎ - YouTube|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=usBqnE1Ew00|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160403191235/https://www.youtube.com/watch?v=usBqnE1Ew00|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|عێراق|ڕۆژنامەوانی}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] 9ctijrtz1jhwcqexfgxq6vvd4taozdk 0 220067 1700084 1438338 2026-11-03T07:39:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700084 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=IRIBTV1.svg}} '''کەناڵی یەک''' یەکێک لە کەناڵە تەلەڤیزیۆنییە نیشتمانییەکان یەکێک لە کەناڵە تەلەڤیزیۆنییە دەوڵەتییەکانی ئێرانە کە لەلایەن [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ەوە بەڕێوەدەبرێت. ئەم تۆڕە کە لە لایەن دەسەڵاتە جێبەجێکارەکانەوە بە تۆڕی نیشتمانی ناسراوە، یەکەم میدیای ڤیدیۆیی [[زمانی فارسی]]یە لە جیھاندا. پەخشی بەرنامەکانی تۆڕ بە شێوەی HD و HEVC لە وەرگرەکانی زەمینی و مانگی دەستکرد لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ دەستیپێکرد.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=سازمان صدا و سیمای جمھوری اسلامی ایران|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=سازمان_صدا_و_سیمای_جمھوری_اسلامی_ایران&oldid=35867315|ئیش=ویکیپدیا، دانشنامھٔ آزاد|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> == دەربارەی == ئەم تۆڕە لە ١١ی محر ١٣٣٧ لە ژێر ناوی تەلەفزیۆنی نیشتمانی ئێران دەستی بە کارکردن کرد. لەو کاتەدا ئەم تۆڕە وەک بەشێک لە ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی نیشتمانی ئێران کار دەکات. لەگەڵ سەفەری محەمەدڕەزا پەھلەوی بۆ فەڕەنسا و لە ڕێگەی ڕێکەوتنێک لەگەڵ [[جاک شیراک]]، سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتی [[فەڕەنسا]]، [[ئێران]] سیستەمی ڕەنگی SCAMی لەم وڵاتە کڕی و دواتر ٥ بەھمەن ١٣٥٠ تۆڕی یاک سیما کرایەوە. لە ساڵی ١٣٥٤ ئەم تۆڕە دەستی کرد بە پەخشکردنی بەرنامەکانی بە ڕەنگ. دوای شۆڕشی ئیسلامی ئێران ناوی ئەم کەناڵە لە تەلەفزیۆنی نیشتمانییەوە گۆڕدرا بۆ ناوی ئێستای. لە ساڵانی ناوەڕاستی دەیەی خۆرەوە ١٣٨٠ ئەم تۆڕە بە تۆڕی نیشتمانیش ناودەبرێت. لە کاتی بەڕێوەبردنی عەلی لاریجانی لە سەدا ڤا سیما، ئەم تۆڕە سیستەمی پەخشی ڕەنگاوڕەنگی خۆی لە SCAM گۆڕی بۆ PAL. لە ١٤ی تیری ١٣٩٧ تا ٢٠ی ئایار ١٤٠٧ <nowiki>''</nowiki>'' مەجید زەینول عابدین'' بەڕێوەی دەبات ئەم تۆڕە ھەبوو لە ٩ی ئازەری ١٣٩٩ (خۆرشیدی) ١٣٩٩، بەبۆنەی ٦٢ ساڵەی دامەزراندنی تۆڕەکە و بەرھەمھێنانی HD، ناسنامەی بینراو و کوالێتی تۆڕی نوێکرایەوە. لە ٢٠ی ئایاری ساڵی ١٤٠١ (خۆر) مەیسەم مورادی بیناباج بە فەرمانی جێگری نوێی سیما موحسین بەرمەحانی کرا بە بەڕێوەبەری کەناڵی ١. میشام مورادی بیناباج پێشتر لە بواری ھونەر کاری کردووە. == مەودای پەخش == ئەم تۆڕە ئێستا دەتوانێت بە ٢ مانگی دەستکرد ئینتێلسات ٣٩ و بەدر ٥ لە ئێران و بەشێک لە [[ئاسیا]]. ھەروەھا ئەم تۆڕە دەتوانرێت لە لایەن سەدان وێستگەی ڕێلەی لە سەرتاسەری ئێرانەوە وەربگیرێت. ھەروەھا دەتوانرێت ئەم تۆڕە لە ڕێگەی تۆڕەکانی [[کەیبڵ تیڤی]] لە [[ئەفغانستان]] وەربگیرێت. == ڕووداوەکان == === ھاککردنی ڕادیۆ === ڕۆژی پێنجشەممە، بەھمەن ٧، ١٤٠٠، میدیاکانی ئێران باسیان لە ھاککردنی چەند کەناڵێکی ڕادیۆیی و تەلەڤیزیۆنی کۆماری ئیسلامی کرد، لەوانە کەناڵی یاک سیما، کە بۆ ساتێک وێنەی مریەم ڕەجەوی و مەسعوود ڕەجەوی، یەکێک لە ڕێبەرانی موجاھدینی گەلی پیشان دا سازمانی خالقی ئێران. و وێنەیەکی سەید عەلی خامنەیی بە خاچێکی سوورەوە کە لەسەری دروشمی "مەرگ بۆ خامنەیی، ئاشتی بۆ ڕەجەوی" بینرا، لەگەڵ دەنگی پیاوێک کە "ئاشتی بۆ ڕەجەوی"ی دەوتەوە ، مردن بە خامنەیی" بۆ ١٠ دووەم پەخش کرا. بەرپرسی پەخش: "لەڕادەبەدەر ئاڵۆز بوو. ھاککردنی چەند کەناڵێکی ڕادیۆیی و تەلەڤیزیۆنی ئیسلامی کۆمار ھاوکات لەگەڵ یاریکردنی وێنەی سەرکردەکانی موجاھدین خالق.<ref>[https://www.i24news.tv/ku/news/middle-east/iran-eastern-states/1643303054-exiled-iran -ئۆپۆزسیۆن-ئیدیعای-دەوڵەت- tv-hacking ئێرانی دەربەدەر ئۆپۆزسیۆن ئیدیعای ھاککردنی تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتی دەکات]</ref><ref>[https://english.aawsat.com/home/article/3440351/iran-state-tv-hacked- graphic-calling-khamenei's-death تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتی ئێران ھاک کرا بە گرافیکی داوای مردنی خامنەیی]{{بەستەری مردوو|url=https://english.aawsat.com/home/article/3440351/iran-state-tv-hacked- |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}</ref> == ھەروەھا تەماشای == [[کەناڵی دوو (ئێران)]] [[کەناڵی سێ (ئێران)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|IRIB TV1}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی کە لە ١٩٦٦ دامەزراون]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران]] [[پۆل:پەخشی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] lny07m0n5bwsifngphkpt8jl6q3y04n 0 220078 1700063 1437952 2026-11-03T07:36:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700063 wikitext text/x-wiki '''کەناڵی سێ''' یەکێک لە کەناڵە تەلەڤزیۆنییە دەوڵەتییەکانی ئێران کە لەلایەن [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ەوە بەڕێوەدەبرێت. ھەروەھا پەخشی بەرنامەکانی تۆڕ بە فۆرمات HD 1080p و کۆدێکی HEVC لە وەرگرەکانی زەمینی و مانگی دەستکرد لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ەوە دەستیپێکرد. پێش ئەمەش تۆڕەکە لە ١٧ی ئابی ١٣٩٥ەوە دەستی بە پەخشکردن کردبوو بە فۆرمات HD 1080i و کۆدێکی H264. {{داتابۆکس}} == مێژوو == [[پەڕگە:IRIBTV3-Logo-Redesign.jpg|وێنۆک|دیزاینکردنەوەی لۆگۆی کەناڵی ٣|200px]] تۆڕی سێ لە ١٤ی کانوونی دووەمی ١٣٧٢ بە ڕێبازێکی گەنج دامەزرا. لە سەرەتاوە ئەم تۆڕە بۆ ماوەیەک لەسەر فرێکوێنسی زۆر بەرز پەخش دەکرا و لە نیوەی دووەمی حەفتاکانی خۆردا، گواسترایەوە بۆ فرێکوێنسی زۆر بەرز، بۆیە لەو سەردەمەدا ھەندێک لە تەلەڤیزیۆنە کۆنەکانی وەک پارس تیونەری جیاوازیان بۆ دانرابوو بۆ وەرگرتنی UHF. لە سەرەتادا ئەم تۆڕە ٣٬٥ کاتژمێر بەرنامەی پەخش دەکرد، لە ١٤ی کانوونی دووەمی ١٣٧٨ەوە ٢٤ کاتژمێر دەستی بە پەخش کرد<ref>{{تێبینی وێب|نوسەر=|کۆدی زمان=|بەروار=7ی کانوونی دووەمی 1390|ماڵپەڕ=خەبەر ئۆنلاین|لینک=https://www.khabaronline.ir/amp /191545|Title=بەڕێوەبەری یەکەمی کەناڵی 3 سەبارەت بەو ھێڵە سوورانەی کە شکاون دەڵێت / عادل فێردۆسیپور، مێھران مەدری، مێھران غەفوریان و…}}</ref> کەناڵی سێ لە ساڵاندا دامەزرا کە وڵات لە پەرەسەندندایە. بڵاوبوونەوەی حەمشەھری وەک یەکەم ڕۆژنامەی ڕەنگاوڕەنگی ئێران، دامەزراندنی زنجیرە فرۆشگاکانی شەھروەند لە تاران، ھەروەھا بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆ و دامەزراندنی یانەی ڤیدیۆیی؛ پێویستی تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنی کە دۆستی گەنجان و جیاواز بێت زیاتر لە جاران ھەستی پێکرا. محەممەد جەعفەر سافی یەکەم بەڕێوەبەری ئەم تۆڕە بوو، کە لە کاتی دامەزراندنییەوە تا ساڵی ٢٠٠٢ بەرپرسی بەڕێوەبردنی کەناڵی ٣ بووە. دوای ئەوە عەلی ئەسغەر پورمحەممەدی لە تۆڕی تاران (ئێستا تۆڕی پەنج) گواسترایەوە بۆ ئەم تۆڕە و تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ لەم پۆستەدا مایەوە.<ref>{{web note|author=|کۆدی زمان=|بەروار=٢ی ئایاری ٢٠٠٢|ماڵپەڕ=خابەرگەزاری فارس|ناونیشان=سافی لە "سێ"و گواسترایەوە بۆ "لەندەن"}}</ref> لە مێھر ساڵی ١٣٩١ جێگری سیما لە فەرمانێکدا جێگری پوورمحەمەدی بە مەجید زەین ئەلعەبدین. لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی بەڕێوەبردنی ڕێکخراوی پەخش لە ساڵی ٢٠١٣، غوڵامڕەزا میر حوسێنی وەک بەڕێوەبەری کەناڵی سێ ھەڵبژێردرا. لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٥ پوورمحەممەدی بۆ دووەمجار دەستبەسەرداگرتنی کەناڵی ٣ی گرتە ئەستۆ دوای ئەوەی لە پۆستی جێگری سیما دوورخرایەوە.<ref>{ {Web Note|Write E=|Language code=|Date=15 خۆرداد 1395|ماڵپەڕ=ڕادیۆ فەردا|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/27779632.html%7CTitle=عەلی{{بەستەری مردوو|url=https://www.radiofarda.com/a/27779632.html%7CTitle%3Dعەلی |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}} ئەسغەر پوورمحەممەدی جارێکی دیکە وەک بەڕێوەبەری کەناڵ دەستنیشانکرا 3} }</ref> بە فەرمانی جێگری سیما لە مانگی ئایاری ساڵی ١٣٩٧ تا ئێستا، بەڕێوەبردنی ئەم تۆڕە لەژێر بەرپرسیارێتی [[عەلی فروغی]].<ref>{{web note|author=|language code=|Date=December 1, 2017|Website=ئاژانسی ھەواڵی پەنا|ناونیشان=http://www.pana.ir/news/880251|Title=پەیوەندی نێوان بەڕێوەبەری کەناڵی ٣ و حەدادادەل}}</ref> دوای ٢٢ ساڵ ئەم تۆڕە لۆگۆی خۆی گۆڕی و گرافیکی گشتی تۆڕەکەی لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ و لە ھەمان کاتدا لەگەڵ ساڵی ٢٢ی دامەزراندنیدا گۆڕی. ڕەنگی لۆگۆکە لە پرتەقاڵییەوە گۆڕا بۆ سپی. ئەم گۆڕانکارییە لە کاتی پەخشی ڕاستەوخۆی یاری تۆپی پێ لە نێوان ھەردوو ھەڵبژاردەی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] و ڤالێنسیا.<ref>{{web note|author=|language code=|date=December 15, 2014|Website=ئاژانسی ھەواڵی خوێندکارانی ئێران-ISNA|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/94091508592|Title=گرافیکی تۆڕی سێ گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە}}</ref><nowiki> لۆگۆی نوێ، و لێکچوونی لەگەڵ لۆگۆی کۆمپانیاکە Ericsson و چەند کۆمپانیایەکی تر، کاردانەوەی لەگەڵدا بوو. دەستکاریکردنی لۆگۆی تۆڕەکە لەلایەن ئیمان یاری ئەنجامدراوە. ھەروەھا لە نەورۆز لە ساڵی ٢٠١٨ەوە، گرافیکی جووڵاوی لۆگۆ و ژێرنووسەکان گۆڕانکارییان بەسەردا ھاتووە، ھاوکات لەگەڵ ئەم گۆڕانکاریانەدا، دەرچوونی وێنەی ئەم تۆڕە لەسەر وەرگرە دیجیتاڵییەکان لە ڕێژەی وێنە ٤:٣ (576i, SDTV) بۆ ١٦:٩ (576i) (SDTV) گۆڕاوە. == مەودای پەخش == ئەم تۆڕە لە زۆربەی ناوچەکانی ئێران لە ڕێگای گواستنەوەی زەمینی ئەنالۆگ و دیجیتاڵی لەسەر باندی ئەو فرێکوێنسی زۆر بەرز پەخش دەکرێت <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=پایگاە اطلاعرسانی شبکە سە صدا و سیمای جمھوری اسلامی ایران - فرکانس شبکھ|ناونیشان=http://ch3.iribtv.ir/index.php?option=com_content&task=view&id=18&Itemid=40|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090823121144/http://ch3.iribtv.ir/index.php?option=com_content&task=view&id=18&Itemid=40|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>ھەروەھا بەرنامەکانی ئەم تۆڕە لە ڕێگەی مانگی دەستکردی بەدر 5 لە ئاسیا و ئەوروپا و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست پەخش دەکرێن. دابەزاندنی بەرنامەکانی کەناڵی ٣ بەخۆڕاییە. ئەم تۆڕە ٢٤ کاتژمێر چالاکە. فارسیش لەسەر سیگناڵی ئەم تۆڕە پەخش دەکرێت، تۆڕی سێ پەخشی کۆماری ئیسلامی ئێران - مێژووی پەیام نما <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=پایگاە اطلاعرسانی شبکە سە صدا و سیمای جمھوری اسلامی ایران - تاریخچە پیام نما|ناونیشان=http://ch3.iribtv.ir/index.php?option=com_wrapper&Itemid=239|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090928030452/http://ch3.iribtv.ir/index.php?option=com_wrapper&Itemid=239|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ھەروەھا تەماشای == [[کەناڵی چوار (ئێران)]] [[کەناڵی پێنج (ئێران)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|IRIB TV3}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:پەخشی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران]] 6ozdanw9pd5csh9pdrevxf9eomoqmea 1700108 1700063 2026-11-03T09:02:51Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1700108 wikitext text/x-wiki '''کەناڵی سێ''' یەکێک لە کەناڵە تەلەڤزیۆنییە دەوڵەتییەکانی ئێران کە لەلایەن [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ەوە بەڕێوەدەبرێت. ھەروەھا پەخشی بەرنامەکانی تۆڕ بە فۆرمات HD 1080p و کۆدێکی HEVC لە وەرگرەکانی زەمینی و مانگی دەستکرد لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ەوە دەستیپێکرد. پێش ئەمەش تۆڕەکە لە ١٧ی ئابی ١٣٩٥ەوە دەستی بە پەخشکردن کردبوو بە فۆرمات HD 1080i و کۆدێکی H264. {{داتابۆکس}} == مێژوو == [[پەڕگە:IRIBTV3-Logo-Redesign.jpg|وێنۆک|دیزاینکردنەوەی لۆگۆی کەناڵی ٣|200px]] تۆڕی سێ لە ١٤ی کانوونی دووەمی ١٣٧٢ بە ڕێبازێکی گەنج دامەزرا. لە سەرەتاوە ئەم تۆڕە بۆ ماوەیەک لەسەر فرێکوێنسی زۆر بەرز پەخش دەکرا و لە نیوەی دووەمی حەفتاکانی خۆردا، گواسترایەوە بۆ فرێکوێنسی زۆر بەرز، بۆیە لەو سەردەمەدا ھەندێک لە تەلەڤیزیۆنە کۆنەکانی وەک پارس تیونەری جیاوازیان بۆ دانرابوو بۆ وەرگرتنی UHF. لە سەرەتادا ئەم تۆڕە ٣٬٥ کاتژمێر بەرنامەی پەخش دەکرد، لە ١٤ی کانوونی دووەمی ١٣٧٨ەوە ٢٤ کاتژمێر دەستی بە پەخش کرد<ref>{{تێبینی وێب|نوسەر=|کۆدی زمان=|بەروار=7ی کانوونی دووەمی 1390|ماڵپەڕ=خەبەر ئۆنلاین|لینک=https://www.khabaronline.ir/amp /191545|Title=بەڕێوەبەری یەکەمی کەناڵی 3 سەبارەت بەو ھێڵە سوورانەی کە شکاون دەڵێت / عادل فێردۆسیپور، مێھران مەدری، مێھران غەفوریان و…}}</ref> کەناڵی سێ لە ساڵاندا دامەزرا کە وڵات لە پەرەسەندندایە. بڵاوبوونەوەی حەمشەھری وەک یەکەم ڕۆژنامەی ڕەنگاوڕەنگی ئێران، دامەزراندنی زنجیرە فرۆشگاکانی شەھروەند لە تاران، ھەروەھا بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆ و دامەزراندنی یانەی ڤیدیۆیی؛ پێویستی تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنی کە دۆستی گەنجان و جیاواز بێت زیاتر لە جاران ھەستی پێکرا. محەممەد جەعفەر سافی یەکەم بەڕێوەبەری ئەم تۆڕە بوو، کە لە کاتی دامەزراندنییەوە تا ساڵی ٢٠٠٢ بەرپرسی بەڕێوەبردنی کەناڵی ٣ بووە. دوای ئەوە عەلی ئەسغەر پورمحەممەدی لە تۆڕی تاران (ئێستا تۆڕی پەنج) گواسترایەوە بۆ ئەم تۆڕە و تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ لەم پۆستەدا مایەوە.<ref>{{web note|author=|کۆدی زمان=|بەروار=٢ی ئایاری ٢٠٠٢|ماڵپەڕ=خابەرگەزاری فارس|ناونیشان=سافی لە "سێ"و گواسترایەوە بۆ "لەندەن"}}</ref> لە مێھر ساڵی ١٣٩١ جێگری سیما لە فەرمانێکدا جێگری پوورمحەمەدی بە مەجید زەین ئەلعەبدین. لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی بەڕێوەبردنی ڕێکخراوی پەخش لە ساڵی ٢٠١٣، غوڵامڕەزا میر حوسێنی وەک بەڕێوەبەری کەناڵی سێ ھەڵبژێردرا. لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٥ پوورمحەممەدی بۆ دووەمجار دەستبەسەرداگرتنی کەناڵی ٣ی گرتە ئەستۆ دوای ئەوەی لە پۆستی جێگری سیما دوورخرایەوە.<ref>{ {Web Note|Write E=|Language code=|Date=15 خۆرداد 1395|ماڵپەڕ=ڕادیۆ فەردا|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/27779632.html%7CTitle=عەلی{{بەستەری مردوو|url=https://www.radiofarda.com/a/27779632.html%7CTitle%3Dعەلی |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}} ئەسغەر پوورمحەممەدی جارێکی دیکە وەک بەڕێوەبەری کەناڵ دەستنیشانکرا 3} }</ref> بە فەرمانی جێگری سیما لە مانگی ئایاری ساڵی ١٣٩٧ تا ئێستا، بەڕێوەبردنی ئەم تۆڕە لەژێر بەرپرسیارێتی [[عەلی فروغی]].<ref>{{web note|author=|language code=|Date=December 1, 2017|Website=ئاژانسی ھەواڵی پەنا|ناونیشان=http://www.pana.ir/news/880251|Title=پەیوەندی نێوان بەڕێوەبەری کەناڵی ٣ و حەدادادەل}}</ref> دوای ٢٢ ساڵ ئەم تۆڕە لۆگۆی خۆی گۆڕی و گرافیکی گشتی تۆڕەکەی لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ و لە ھەمان کاتدا لەگەڵ ساڵی ٢٢ی دامەزراندنیدا گۆڕی. ڕەنگی لۆگۆکە لە پرتەقاڵییەوە گۆڕا بۆ سپی. ئەم گۆڕانکارییە لە کاتی پەخشی ڕاستەوخۆی یاری تۆپی پێ لە نێوان ھەردوو ھەڵبژاردەی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] و ڤالێنسیا.<ref>{{web note|author=|language code=|date=December 15, 2014|Website=ئاژانسی ھەواڵی خوێندکارانی ئێران-ISNA|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/94091508592|Title=گرافیکی تۆڕی سێ گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە}}</ref><nowiki> لۆگۆی نوێ، و لێکچوونی لەگەڵ لۆگۆی کۆمپانیاکە Ericsson و چەند کۆمپانیایەکی تر، کاردانەوەی لەگەڵدا بوو. دەستکاریکردنی لۆگۆی تۆڕەکە لەلایەن ئیمان یاری ئەنجامدراوە. ھەروەھا لە نەورۆز لە ساڵی ٢٠١٨ەوە، گرافیکی جووڵاوی لۆگۆ و ژێرنووسەکان گۆڕانکارییان بەسەردا ھاتووە، ھاوکات لەگەڵ ئەم گۆڕانکاریانەدا، دەرچوونی وێنەی ئەم تۆڕە لەسەر وەرگرە دیجیتاڵییەکان لە ڕێژەی وێنە ٤:٣ (576i, SDTV) بۆ ١٦:٩ (576i) (SDTV) گۆڕاوە. == مەودای پەخش == ئەم تۆڕە لە زۆربەی ناوچەکانی ئێران لە ڕێگای گواستنەوەی زەمینی ئەنالۆگ و دیجیتاڵی لەسەر باندی ئەو فرێکوێنسی زۆر بەرز پەخش دەکرێت <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=پایگاە اطلاعرسانی شبکە سە صدا و سیمای جمھوری اسلامی ایران - فرکانس شبکھ|ناونیشان=http://ch3.iribtv.ir/index.php?option=com_content&task=view&id=18&Itemid=40|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090823121144/http://ch3.iribtv.ir/index.php?option=com_content&task=view&id=18&Itemid=40|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>ھەروەھا بەرنامەکانی ئەم تۆڕە لە ڕێگەی مانگی دەستکردی بەدر 5 لە ئاسیا و ئەوروپا و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست پەخش دەکرێن. دابەزاندنی بەرنامەکانی کەناڵی ٣ بەخۆڕاییە. ئەم تۆڕە ٢٤ کاتژمێر چالاکە. فارسیش لەسەر سیگناڵی ئەم تۆڕە پەخش دەکرێت، تۆڕی سێ پەخشی کۆماری ئیسلامی ئێران - مێژووی پەیام نما <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=پایگاە اطلاعرسانی شبکە سە صدا و سیمای جمھوری اسلامی ایران - تاریخچە پیام نما|ناونیشان=http://ch3.iribtv.ir/index.php?option=com_wrapper&Itemid=239|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090928030452/http://ch3.iribtv.ir/index.php?option=com_wrapper&Itemid=239|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ھەروەھا تەماشای == [[کەناڵی چوار (ئێران)]] [[کەناڵی پێنج (ئێران)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|IRIB TV3}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:پەخشی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران]] [[پۆل:تۆڕەکانی تەلەفزیۆنی وەرزشی]] c70vhv2g1kpysca7hw8ihu9p2hxx7j0 0 220079 1700076 1185882 2026-11-03T07:38:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700076 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} [[File:InShot ۲۰۲۴۰۱۰۲ ۱۴۴۹۲۳۱۴۲.png|وێنۆک|لۆگۆی کەناڵی چوار]] '''کەناڵی چوار''' لە ٢٤ی پووشپەڕی ساڵی ١٣٧٥ دامەزراوە و یەکێکە لە کەناڵە تەلەڤزیۆنییە دەوڵەتییەکانی ئێران کە لەلایەن [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ەوە بەڕێوەدەبرێت. دروشمی ئەم تۆڕە بریتییە لە «تۆڕی چوار، تۆڕی زانین». == پاشخان == تۆڕی چوار سیما لە ڕۆژی ھەینی ٢٤ی نیسانی ١٣٧٥ (١٢ی نیسانی ١٩٩٦) بە ئامانجی ڕاکێشانی ئامادەبووانی تایبەت و بە دروشمی تۆڕی "فەرھیختەگان" کرایەوە. پلانی دامەزراندنی تۆڕی چوار سیمای کۆماری ئیسلامی ئێران لە ساڵی ١٣٧٤ بە ئامانجی ڕاکێشانی ئامادەبووانی تایبەت و بە دروشمی تۆڕی خوێندەوار و نوخبە پەسەند کرا. بەرھەمھێنان و پەخشکردنی بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی لە بوارە زانستی و کولتووری و ھونەری و ئایینییەکاندا بە پاڵپشتییەکی شیکاریی دەوڵەمەنتر یەکێکە لە ئامانجە سەرەکییەکانی دامەزراندنی ئەم تۆڕە. دەربڕینی بۆچوون و ڕەخنەگرتن لە پرسە سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئابووری و کولتوورییەکان و کارلێکی بیر و بیرۆکەی جۆراوجۆر بە مەبەستی بەرزکردنەوەی ئاستی بیرکردنەوە. کەناڵی چوار سیما کە لەلایەن دکتۆر موینیپوور بەڕێوەدەبرێت، لە پێنج گروپی بەرنامەسازی تایبەتمەند لە ئەدەب و ھونەر، ڕۆشنبیری و بیرکردنەوە، مەعریفە، کۆمەڵایەتی و سیاسی لە بوارەکانی زانستی، ڕۆشنبیری، ھونەری، سیاسی و کۆمەڵایەتیدا کاردەکات. == مەودای پەخش == بەرنامەکانی ئەم تۆڕە دەتوانرێت لە زۆربەی ناوچەکانی ئێران لە ڕێگەی گواستنەوەی ئەنالۆگ و دیجیتاڵی زەمینی لەسەر باندی UHF وەربگیرێت. ھەروەھا بەرنامەکانی ئەم تۆڕە لە ڕێگەی مانگی دەستکردی Intelsat 39 و Badr 5 لە ئێران و ھەندێک ناوچەی ئاسیا پەخش دەکرێن.<ref> [http://www.irib.ir/ Intelsat 902 ( 62 E) !-- ناونیشانەکە لەلایەن ڕۆبۆتەوە ڕاستکرایەوە -->]</ref> ھەروەھا دەتوانرێت لە ڕێگەی ماڵپەڕی ڕێکخراوی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنییەوە ڕاستەوخۆ سەیری کەناڵی چوار بکرێت. ھەروەھا دەتوانن لە ماڵپەڕەکەیەوە وەشانی دەقی ھەندێک بەرنامەی ئەم تۆڕە وەربگرن. وەرگرتنی ئەم کەناڵە بەخۆڕاییە، وەک کەناڵە تەلەفزیۆنییەکانی دیکەی سەر بە [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]. کەناڵی ٤ لە ساڵی ٢٠١٣ەوە ٢٤ کاتژمێر بەرنامەکانی پەخش دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|IRIB TV4}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:کەنالە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی کە لە ١٩٩٤ دامەزراون]] [[پۆل:پەخشی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران]] b1sqqiktwb8fipc2f30wude8amejp66 0 220174 1700069 1542861 2026-11-03T07:37:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700069 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} تۆڕی قورئان و مەعاریف سیما کە بە شێوەیەکی گشتی بە تۆڕی قورئان ناسراوە، یەکێک لە کەناڵە تەلەفزیۆنییە دەوڵەتییەکانی ئێرانە، کە لەلایەن [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ەوە بەڕێوەدەبرێت. ئەم تۆڕە لە ساڵی ٢٠١٩ لۆگۆی خۆی گۆڕی، هەروەها پەخشی بەرنامەکانی تۆڕی قورئان و مەعریف سیما بە شێوەی HD و کۆدێکی HEVC لە وەرگرەکانی زەمینی و مانگی دەستکرد لە ٢٨ی نیسانی ١٤٠١ دەستی پێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=شبکه دو و قرآن هم اچ‌دی شدند/ امکان دسترسی به شبکه‌های جدید|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5468726/شبکه-دو-و-قرآن-هم-اچ-دی-شدند-امکان-دسترسی-به-شبکه-های-جدید|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|زمان=fa}}</ref> ڕۆژی پێنجشەممە، بەهمەن ٧، ١٤٠٠، چەندین کەناڵی ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی کۆماری ئیسلامی لەوان کەناڵی قورئان هاک کران. == پاشخان == [[پەڕگە:Mohammad Reyshahri (9).jpg|alt=پەیامنێری قورئان سیما لە چاوپێکەوتن لەگەڵ محەممەد محەممەدی ڕەی شەھری|وێنۆک|پەیامنێری قورئان سیما لە چاوپێکەوتن لەگەڵ محەممەد محەممەدی ڕەی شەھری]] تۆڕی قورئان و پەروەردە پەخشی کۆماری ئیسلامی ئێران لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٣٧٩ دەستی بە کارکردن کرد. پێش ئەوەی بە فەرمی بکرێتەوە، لە ساڵی ١٣٧٨ دەستی بە بەرنامەکەی کردووە. بەم شێوەیە ھەموو شەوێک دوای کاتژمێر ٢٢:٣٠ ھەواڵی کەناڵی دوو لە دەوروبەری کاتژمێر ٢٣:٠٠ بۆ ٢٤:٠٠ لە ژێر ناوی سیما قورئان لە کەناڵی دووەوە پەخش دەکرا کە بەرھەمی عەلی ئەکرەمی بوو. دوای ساڵێک ئەم بەرنامەیە گواسترایەوە بۆ دوای بانگی نیوەڕۆ، و بەم شێوەیە بۆ ماوەی ٢ ساڵ لە ژێر ناوی سیمای نور بەردەوام بوو. دوای ئەوە تا پەخشی سەرتاسەری تۆڕەکە، بەرنامەکانی تۆڕی قورئان بۆ ماوەی ٥ کاتژمێر لە کاتژمێر ٦ بۆ ١١ لەسەر فرێکوێنسی کەناڵی چوار پەخش دەکران. ڕۆژی ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ لۆگۆی تۆڕی قورئان و پەروەردە دوای ٢١ ساڵ گۆڕانکاری بەسەردا ھات. == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ئێران|تەلەڤیزیۆن}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران]] ja41fbw5g9p5eul8ld6jq5ojs5pielu 0 220175 1700055 1368287 2026-11-03T07:35:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700055 wikitext text/x-wiki کەناڵی دۆکیۆمێنتاری یەکێکە لە کەناڵە تەلەڤیزیۆنییە حکوومییەکانی ئێران کە لەلایەن [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ەوە بەڕێوەدەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاکید مشاور عالی معاون سیما؛ تولید مستنداتی بر پایە گفتمان انقلابی و تاریخ شفاھی {{!}} مستند|ناونیشان=http://www.doctv.ir/News/180197|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.doctv.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221106193135/http://www.doctv.ir/News/180197|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>ئەم تۆڕە لەلایەن موحسین یەزدی بەڕێوە دەبرێت بەپێی فەرمانێکی سەید مورتەزا میر باغری، جێگری پەخش، لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٩، ھاوتای ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠، وەری گرتووە و دەستبەکاربووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=مدیر شبکە «مستند»: افرادی کە نمیشود با آنھا کار کرد انگشت شمارند|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4977871/مدیر-شبکھ-مستند-افرادی-کھ-نمی-شود-با-آن-ھا-کار-کرد-انگشت-شمارند|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=خبرگزاری مھر {{!}} اخبار ایران و جھان {{!}} Mehr News Agency|زمان=fa}}</ref>ھەروەھا پەخشی بەرنامەکانی تۆڕ بە شێوەی HD و کۆدێکی HEVC لە وەرگرەکانی زەمینی و مانگی دەستکرد لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ەوە دەستیپێکرد. == پاشخان == لەگەڵ قبوڵکردنی پرۆسەی پەخشکردنی فیلمی دیکۆمێنتاریی پیشەیی لە [[کەناڵی چوار (ئێران)|تۆڕی تەلەڤیزیۆنی ٤ی کۆماری ئیسلامی ئێران]] بە لەبەرچاوگرتنی پێویستی وەڵامدانەوەی پێداویستییە جۆراوجۆرەکانی کۆمەڵگا، تەلەڤیزیۆنەکە سەنتەری دۆکیۆمێنتاری پێکھێنرا و وردە وردە بە پرۆسەی پیشەیی بووندا تێپەڕی. بۆ دامەزراندنی تۆڕێکی تایبەت بەم پێکھاتەیە وەک یەکەم تۆڕی دیجیتاڵی تایبەتمەند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=درگفتگو با ھمکاران شبکە مستند مطرح شد: دغدغە ما پر کردن کنداکتور نیست|ناونیشان=http://www.pririb.ir/persian/ModulesPage.aspx?modulename=News2&action=viewtext&news=50886|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221106193138/https://www.pririb.ir/persian/ModulesPage.aspx?modulename=News2&action=viewtext&news=50886|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;nowiki&gt;</ref> لەگەڵ خستنەبازاڕی ڕەسمی گواستنەوەی تەلەڤیزیۆنی دیجیتاڵی لە تاران، پەخشکردنی ئەم تۆڕە وەک یەکەمین تۆڕی پەخشی دیجیتاڵی کۆماری ئیسلامی ئێران.<ref name="شبکە مستند - دربارھٔ ما">{{یادکرد وب|عنوان=شبکە مستند|نشانی=http://www.doctv.ir/AboutUs|وبگاھ=www.doctv.ir|بازبینی=2021-08-28}}</ref> بە شێوەیەکی تاقیکاری لە 14 Mehr 2018<ref name="جام جم-پخش دیجیتالی شبکھٔ مستند"/> لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٠٩ دەستی پێکردووە و بە فەرمی کرایەوە.<ref>[http://www.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100838489438 شبکە مستند یکی از پربینندەترین شبکەھا خواھد بود<!-- عنوان تصحیح شدە توسط ڕبات -->]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عیادت مدیران شبکە مستند از کارگردان مستند ایران|ناونیشان=http://www.pririb.ir/persian/ModulesPage.aspx?modulename=News2&action=viewtext&news=58805|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221106193142/https://www.pririb.ir/persian/ModulesPage.aspx?modulename=News2&action=viewtext&news=58805|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ھەروەھا تەماشای == [[تۆڕی ئومێد]] [[کەناڵەکانی منداڵان (ئێران)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:پەخشی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران]] fgdgrpxcsclr24437yqib6fh3awuydn 0 220235 1700117 1368293 2026-11-03T10:33:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700117 wikitext text/x-wiki تۆڕی منداڵان یەکێک لە کەناڵە تەلەفزیۆنییە نیشتمانییەکانی [[ئێران]]ە کە لەلایەن [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ەوە بەڕێوەدەبرێت.  لە ئێستادا کەناڵی پۆیە و کەناڵی نەھاڵی تەلەفزیۆنی ئێران لەلایەن تۆڕی مۆزادە بەڕێوەدەبرێت. [[پەڕگە:Pooya_3.png|alt=لێگۆی پێشوو|وێنۆک|لۆگۆی پێشوو]] == مێژوو == ڕێکەوتی ٢٠ی گوڵانی ١٣٩٦ی ھەتاوی، بە ڕاسپاردنی محەممەد سەرشار بۆ بەڕێوەبردنی تۆڕی منداڵان و لاوانی تەلەفزیۆنی کۆماری ئیسلامی ئێران، کۆمەڵە چالاکی بۆ دەستپێکردنی ئەم تۆڕە دەستی پێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=https://jamejamonline.ir|ڕێکەوت=۲۰ی ۰۲ی ۱۳۹۴|سەردێڕ=انتصاب مدیران جدید شبکەھای سلامت و کودک|ناونیشان=https://jamejamonline.ir/fa/news/796632|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=fa|زمان=fa}}</ref>لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ەوە پەخشی تاقیکاری کەناڵی پۆیا لە کاتژمێر ٨:٠٠ بۆ ١٤:٠٠ بۆ منداڵانی خوار تەمەنی یاسایی و کەناڵی نەھال لە کاتژمێر ١٤:٠٠ بۆ ٢٢:٠٠ بۆ منداڵان دەستی پێکرد.  لە ١١ی شوباتی ٢٠١٦، پەخشی وێنەی تۆڕی منداڵان و لاوان لە ٣:٤ بۆ ١٦:٩ بەرزکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=شبکە کودک و نوجوان کیفیت تصاویر خود را بالا برد|ناونیشان=http://pririb.ir/persian/ModulesPage.aspx?modulename=news2&action=viewtext&news=61727|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160427074415/http://pririb.ir/persian/ModulesPage.aspx?modulename=news2&action=viewtext&news=61727|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>لە میانی مەراسیمێکدا بە ئامادەبوونی محەمەد سەرەفراز بەرپرسی پێشووی ڕێکخراوی پەخش و عەلی ئەسغەر پورمحەممەدی جێگری بەڕێوەبەری دەستەی پەخش و محەممەد سەرشار بەڕێوەبەری تۆڕی منداڵان و لاوان و بەرھەمھێنەران و پێشکەشکاران و پرۆگرامەرانی ئەم بەرنامەیە تۆڕ، ناسنامەی بینراوی کەناڵەکانی پۆیا و نەھال پەردە لەسەر لادرا، و پەخشی سەرەکی ئەم دوو کەناڵە لە ٣٠ی نیسانی ١٣٩٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=https://jamejamonline.ir|ڕێکەوت=۲۸ی ۰۱ی ۱۳۹۵|سەردێڕ=لزوم استفادە از روشھای بصری جذاب در شبکە کودک|ناونیشان=https://jamejamonline.ir/fa/news/896138|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=fa|زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی مناڵان]] [[پۆل:کەنالە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی کە لە ١٩٩٤ دامەزراون]] [[پۆل:کۆمپانیا ئەنیمێیەکان]] [[پۆل:پەخشی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران]] pi03dzyquuyxfeol3wq8cb57l950mxb 0 220247 1699981 1648567 2026-11-03T01:40:31Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699981 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەمپی ئازادی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| مجمع آزادي }}<br>{{lang-en| Azadi Camp}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.05779| 44.58725}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەمپی ئازادی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.05779| 44.58725 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٧٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ~٢٠هەزار کەس | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەمپی ئازادی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ئەم کەمپە جێی نیشتە جێبوونی خێزانی [[پێشمەرگە]]کانی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]ە، واتا کوردانی ڕۆژهەڵات. لە ٢٩ ئەیلولی ٢٠٢٢دا ئەم کەمپە بۆردوومان کرا لەلایەن [[ئێران]]ەوە، کە بووە هۆی (٥) شەهید و نزیکی ٤٠ بریندار گەیەندراونەتە نەخۆشخانە. هاوڵاتیانی ئەو ناوچەیەش باس لەوەدەکەن، بۆردوومانەکە تەنها بۆسەر کەمپەکان نەبووە و بەڵکو قوتابخانە و شوێنی نیشتەجێبوونی هاوڵاتیانیشی گرتووەتەوە. باس لەوەشدەکەن، ئەوان ناوچەکانیان چۆڵدەکەن و منداڵەکانیان لە قوتابخانە بوون و زیانیان بەرکەوتووە و تەنانەت سەرچاوەی ئاوخواردنەوەشیان بۆردوومانکراوە.<ref> https://nrttv.com/detail/16274</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] 186xjvnf8gkcr38zyqss6dbl8tqi7d4 0 220787 1699536 1407878 2026-11-02T13:35:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە) 1699536 wikitext text/x-wiki '''کێیەتی''' یا '''ناسنامە''' یا '''پێناسە''' یا '''شوناس''' سەرجەم ئەو شتانەیە کە دەبنە نیشانەی تایبەتیی کەسێک (یا کۆمەڵێک): دانستەکانی و بیروبڕواکانی و چۆنایەتیگەلی کەسایەتی و ڕواڵەت و حاڵەت و قەڵافەتی. لە [[کۆمەڵناسی|کومەڵناسیدا]]، پێداگری لەسەر [[کێیەتیی بەکۆمەڵ|کێیەتیی بەکۆمەڵە]]، کە تێیدا کێیەتیی تاک بەتوندی بەستراوە بە ڕۆڵ و دەوری لە کۆمەڵدا. وەک [[پیتەر بورک]] دەڵێ، «کێیەتی پێمان دەبێژێ ئێمە کێین و کەسانی تریش ئاگادار دەکاتەوە کە ئێمە کێین.» دوابەدوای ئەوە، کێیەتی ھەڵسوکەوت و [[ئاکار|ئاکارمان]] ڕێبەرایەتی دەکا، بە «باوکان» نیشان دەدا کە چۆن وەک «باوک» ھەڵسوکەوت بکەن و، بە «پەرستاران» دەڵێ چۆن وەک «پەرستار» بجووڵنەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Burke|یەکەم=Peter|سەردێڕ=Identity|ڕێکەوت=2020|ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-handbook-of-social-theory/identity/98F0DBC2281B47E3B9DD374AE5F20D8B|ئیش=The Cambridge Handbook of Social Theory: Volume 2: Contemporary Theories and Issues|بەرگ=٢|پەڕەکان=٦٣–٧٨|editor-last=Kivisto|editor-first=Peter|شوێن=Cambridge|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-١٦٢٦٩-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> لە [[دەروونناسی|دەروونناسیدا]]، مەبەست لە کێیەتی زۆرتر کێیەتیی کەسەکانە، یانی ئەو چۆنیەتی و تایبەتییە جیاوازانە کە تاکەکەس بێوێنە و بێھاوتا دەکا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APA Dictionary of Psychology|ناونیشان=https://dictionary.apa.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=dictionary.apa.org|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Cheek|یەکەم=Jonathan M.|سەردێڕ=Identity Orientations and Self-Interpretation|ڕێکەوت=1989|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/978-1-4684-0634-4_21|ئیش=Personality Psychology: Recent Trends and Emerging Directions|پەڕەکان=٢٧٥–٢٨٥|editor-last=Buss|editor-first=David M.|شوێن=New York, NY|بڵاوکەرەوە=Springer US|زمان=en|doi=10.1007/978-1-4684-0634-4_21|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦٨٤-٠٦٣٤-٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|editor2-last=Cantor|editor2-first=Nancy}}</ref> لێرە، کێیەتی بەتوندی بەستراوە بە «[[خۆوافامکردن]]» (self-concept) و «[[خۆواخەیاڵکردن]]» (self-image) و «[[خۆواڕێزلێگرتن]]» (self-esteem) و تاکایەتییەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rex|یەکەم=John|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MMTGKddZKdAC|سەردێڕ=Theories of Race and Ethnic Relations|دوایین٢=Mason|یەکەم٢=David|دوایین٣=Mason|یەکەم٣=David S.|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ١٩٨٨|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٣٦٩٣٩-٨|زمان=en}}</ref> کێیەتیی تاک جێگرتووە، بەڵام لە ھەمان کاتدا گرێدراوە بە تانوپۆ و ھەلومەرجەوە و، ھەر خەریکی خۆڕاھێنان و گۆڕانە. کێیەتیی ھەر کەس، سەرەڕای سروشتی وەک ئاو ڕەوانی، بە ھۆی ئەوە کە بنەڕەتی لە ھەستکردن بە «خۆ»یەکی بێناوبڕ و بەردەوامدا چەقیوە، ئەغڵەب بە چەشنی کاتەگۆرییەکی سەقامگیر و ھەمیشەحازر دەرکی پێ دەکرێ.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kurzwelly|یەکەم=Jonatan|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Being German, Paraguayan and Germanino: Exploring the Relation Between Social and Personal Identity|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/15283488.2019.1604348|journal=Identity|بەرگ=١٩|issue=2|پەڕەکان=١٤٤–١٥٦|doi=10.1080/15283488.2019.1604348|issn=1528-3488}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Identity (social science)}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|کۆمەڵگا|جوگرافیا|دەروونناسی}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەکانی کۆمەڵناسی]] pldgu3z6606n8j24fabpt3iv56m3qav 0 220904 1700057 1536848 2026-11-03T07:35:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1700057 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:2017 Disney Channel logo.svg|وێنۆک]] '''کەناڵی دیزنی تورکی''' ({{بە ئینگلیزی|Disney Channel Turkey}})  تۆڕێکی تەلەڤزیۆنی ئازادە بە زمانی تورکی، لەلایەن واڵت دیزنی ئەورووپا بەڕێوەدەبرێت و لەلایەن پلاتفۆرمی دیجی تورکەوە پەخش دەکرێت، بارەگا سەرەکییەکەی دەکەوێتە ئەستەنبوڵ.<ref>https://web.archive.org/web/20150703034452/http://www.cnnturk.com/2011/ekonomi/sirketler/10/24/walt.disney.sifresiz.yayina.baslayacak/634217.0/</ref> ھەروەھا ئەم کەناڵە پێشتر بەرنامەکانی لە کەناڵی دیزنی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست پەخش دەکرد، بەڵام لە ساڵی ٢٠١١ەوە بووەتە کەناڵێکی سەربەخۆ.<ref>https://www.broadbandtvnews.com/2012/01/12/new-landmark-for-disney-channel/</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دیزنی|تورکیا|کۆمپانیا|ئەنیمەیشن}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی مناڵان]] dlvl3rve2wtbmwmzhvr1419zzh5cl7t 0 221304 1700023 1542863 2026-11-03T04:39:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1700023 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس |وێنە=قناة البغدادية.png}} '''کەناڵی ئەلبەغدادیە''' (بە [[عەرەبی]]: قناة البغدادية) کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی مانگی دەستکردی عێراقییە بەرنامەکانی بە [[زمانی عەرەبی]] پەخش دەکات، بنکەکەی لە شاری [[قاھیرە]]ی پایتەختی [[میسر|میسرە]]، کەناڵەکە بوودجەی دارایی لە دامەزرێنەرەکەوە دێت بەناوی [[عەون ئەلخەشلوک]]، ژمارەیەک لە پەیامنێرانی لە کاتی توندوتیژییەکانی [[عێراق|عێراقدا]] کوژراون. == دامەزراندن == کەناڵی مانگی دەستکردی ئەلبەغدادییە لەسەر بنەمای ئازادی ڕادەربڕین و بەرگریکردن لە مافەکانی نیشتمان و ھاووڵاتی دامەزرا، لە ١٢ی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٠٥ پەخشەکەی دەستیپێکرد، پاش ئەوەی بازرگانێکی عێراقی بەناوی [[عەون حسێن ئەلخەشلوک]] بڕیاری دامەزراندنی دا، بەرنامەکانی لە [[قاھیرە]] لە پایتەختی [[میسر]] پەخش دەکات.<ref name=":0">https://albaghdadiatv.com/aboutus {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211021054946/https://albaghdadiatv.com/aboutus/ |date=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> == ستۆدیۆکان == ئەلبەغدادییە ٦ ستۆدیۆی گرانبەھای لە ناوخۆی [[عێراق]] دامەزراند، چوار ستۆدیۆ بۆ بەرنامەی جۆراوجۆر و دراما، دوو ستۆدیۆ بۆ بەرنامەی ھەواڵ، کە تێیدا ناوی پەیامنێرە شەھیدەکان و ھێماکانی ھونەر و داھێنان لە [[عێراق]] پەخش کرا، ھەروەھا ستۆدیۆی نوێی لە [[قاھیرە]] دامەزراند بە نوێترین تەکنەلۆژیای پەخشی تەلەڤیزیۆنی، و ئۆفیسی لە [[عەممان]] و [[دیمەشق]] ھەیە، و ڕاسپاردە لە [[بەیرووت|بەیروت]] و [[سوێد|سوید]] و [[نەرویژ|نەرویج]] و [[ھۆڵەندا]] و [[ئوسترالیا]] و ھەوڵدەدات دوو ئۆفیس لە [[ھەولێر]] و [[سلێمانی]] و [[لەندەن]] بکاتەوە.<ref name=":0"/> == بەڕێوەبردن و بەرنامەکان == کەناڵی ئەلبەغدادییە کەناڵێکی گشتیی کات بەسەربردنە و بەرنامەکانی بە [[زمانی عەرەبی]] لە کەناڵەکانی [[ھۆت بێرد]] و [[نایلسات]] و پێشتریش لە [[کەناڵی عەرەبسات]] پەخش دەکات، بەڕێوەبەری کەناڵەکە ناوی [[عەون حسێن ئەلخەشلوک]]ە، نیووزم وتی «زۆرجار ئەو کەناڵە ڕەخنە لە حکومەتی نوێی عێراق و بوونی ئەمەریکا لە عێراق دەگرێت»، [[عەبدولحسێن شەعبان]]، بەڕێوەبەری گشتی پێشووی کەناڵەکە، داگیرکارییەکانی [[ئەمریکا]] بۆ سەر [[عێراق]] بە «سوکایەتیکردن بە عێراق» پەسن دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|دەیەی ٢٠٠٠|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:میدیای بەکۆمەڵی عەرەبی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:یاخیبوونی عێراق (٢٠٠٣-٢٠١١)]] bgmbzogevf14cxsi555l5gm17t7g303 0 221314 1700025 1536839 2026-11-03T04:39:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1700025 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox broadcasting network | network_name = ئەلسۆمەرییە | image = [[File:Alsumaria_logo.svg|220x124px|thumb|left|alt=لۆگۆی کەناڵی ئەلسۆمەرییە|لۆگۆی کەناڵی ئەلسۆمەرییە]] | network_logo = [http://www.alsumaria.tv/images/Logo.png logo] | country = [[عێراق]] | network_type = تۆڕی تەلەڤیزیۆنی [[مانگی دەستکرد]] | available = [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]] | owner = | key_people = | launch_date = {{Start date and age|2004|df=y}} | website = [http://www.alsumaria.tv http://www.alsumaria.tv] }} '''کەناڵی ئەلسۆمەرییە''' (بە [[عەرەبی]]: قناة السومرية الفضائية) کەناڵێکی سەربەخۆی [[مانگی دەستکرد]]ی [[عێراق]]ییە کە لە ڕێگەی [[نایلسات]] و [[عەرەبسات]] و [[هۆت بێرد]]ەوە پەخش دەکات، جگە لە پەخشی لە سەرانسەری عێراقدا و بارەگای ئێستای لە [[بەیروت]]ە. لە ساڵی ٢٠٠٤ لەلایەن کۆمەڵێک بازرگانانی شارەزا لە بواری [[میدیا]]دا دامەزراوە، ئەمڕۆش ستافێکی پیشەیی و تەکنیکاری میدیا لەخۆدەگرێت، کە ژمارەیان ٤٥٠ کارمەندە و لە [[عێراق]] و [[لوبنان]] و [[ئیمارات|ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی]] و [[ئوردن]] دابەشکراون. ئەلسۆمەرییە بە درێژایی کاتژمێر بەرنامەکانی پەخش دەکات، و زیاتر لە ٢٤ کاتژمێر لە بەرنامەکانی هەفتانەی خۆی لە ناوخۆدا لە ستۆدیۆکانی خۆیدا بەرهەم دەهێنێت، هەروەها گروپی بەرنامەکانی تەلەڤیزیۆنی ئەلسۆمەرییە لەسەر بنەمای کات بەسەربردن و [[ڕۆشنبیری]] و [[سیاسەت|ڕامیاری]] و [[هەواڵ]]ە، ئەمە جگە لە بەرنامە کۆمەڵایەتی و ڕاستەوخۆکان کە لەلایەن تیمێکی کارامەی گەنجانی عێراقییەوە پێشکەش دەکرێن.<ref>https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D9%86%D8%A7%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D9%85%D8%B1%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9?wprov=sfla1</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] qbc5y6ct5n73a9200v952nrdvzq0k0r 0 221413 1700125 1407947 2026-11-03T10:35:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، تایلەند-کۆلکە) 1700125 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Gulf_of_Thailand.svg|وێنۆک|شوێنی کەنداوەکە]] '''کەنداوی تایلەند''' کە بە کەنداوی سیام ناسراوە، دەروازەیەکی قووڵە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=browser&id=4331#ct |سەردێڕ=Marine Gazetteer browser |بڵاوکەرەوە=Marineregions org |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141030160533/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Thailand-Gulf-of |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Thailand, Gulf of |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> لە باشووری ڕۆژاوای [[دەریای باشووری چین]]، کە لە نێوان کەنارەکانی باشووری ڕۆژاوای نیمچە دوورگەی ھیندۆچین و نیوەی باکووری نیمچە دوورگەی مالایدا سنووردارە. درێژییەکەی نزیکەی ٨٠٠ کم و پانییەکەی دەگاتە ٥٦٠ کم (٣٥٠ میل) و ڕووبەرەکەی ٣٢٠ ھەزار کم٢ (١٢٠ ھەزار میل چوارگۆشەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=4334 |سەردێڕ=Marine Gazetteer Placedetails - Gulf of Thailand |بڵاوکەرەوە=Marineregions org |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.deepseawaters.com/Gulf_of_Thailand.htm |سەردێڕ=Gulf of Thailand |بڵاوکەرەوە=Deepseawaters.com |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> کەنداوەکە لە باکوور و ڕۆژاوا و باشووری ڕۆژاوا بە کەناراوەکانی [[تایلەند]] (ھەر لێرەوە ناوی لێنراوە) دەورە دراوە، لە باکووری ڕۆژھەڵات بە [[کەمبۆدیا]] و ناوچەی میکۆنگ دێڵتای [[ڤێتنام]] و لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە دەکرێتەوە بۆ دەریای باشووری [[چین]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|ئاو|تایلەند}} {{پۆلی کۆمنز|Gulf of Thailand}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{تایلەند-کۆلکە}} [[پۆل:کەنداوی تایلەند]] [[پۆل:کەنداوەکانی ڤێتنام]] [[پۆل:سنووری کەمبۆدیا-ڤێتنام]] [[پۆل:سنووری کەمبۆدیا-تایلەند]] [[پۆل:کەنداوەکانی ئۆقیانووسی ئارام]] k76u0m68neggnarbuk7mcbgkrpdebxt 0 221708 1699904 1536707 2026-11-02T22:35:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699904 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:غيوم في سماء العاصمة بغداد.jpg|وێنۆک| [[ھەور|ھەورەکان]] لە ئاسمانی پایتەختی [[بەغدا|بەغداد]]]] تێکڕای پلەکانی گەرما لە عێراق لە نێوان ٣٨ پلەی [[پلەی سەدی|سەدی]] (١٠٠٫٤ پلەی [[فارەنھایت|فەھرەنھایت]]) لە مانگەکانی تەممووز و ئاب و لەژێر سفرەوەیە لە مانگەکانی یەک و دوو. ناوچەی شاخاوی باکووری عێراق بەشێوەیەکی بەرچاو بارانبارینی زیاترە لە ناوچەکانی ناوەڕاست و باشوور واتە نزیکەی ١٠٠٠ ملم یان زیاتر، تا ئەو کاتەی زۆرترین بارانبارین لە عێراق لە [[چیخی دەرێ|چیای شێخە دار]] لە مانگی نیساندا تۆمارکرا، کە گەیشتە ٢٩٥٤ملم. نزیکەی٩٠٪ی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان مانگەکانی تشرینی دووەم و نیسان و بەتایبەتی لە نێوان مانگەکانی کانوونی دووەم و ئازاردا ڕوودەدات. سەبارەت بە باقی مانگەکان، بە تایبەت ئەوانەی پلەی گەرمایان بەرزە وەکو حوزەیران و تەممووز و ئاب، بارانبارین دەگمەنە. [[پەڕگە:Dust_Storm_over_Iraq.jpg|وێنۆک| زریانی تۆز لە [[عێراق]]، ٣٠ی تەمموزی٢٠٠٩]] جگە لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵات، ئەو زانیاریانەی کە لە وێستگەکانی دامێنی گردەکان و دەشتەکانی باشوور و باشووری ڕۆژاوای شاخەکانەوە بەردەستن، ئاماژە بەوە دەکەن کە تێکڕای بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ١٥٠٠ بۆ ٢٠٠٠ ملم بۆ ئەو ناوچەیە. بارانبارین لە شاخەکاندا زۆرترە، ڕەنگە ساڵانە لە ھەندێک شوێن بگاتە ٢٦٠٠ ملم، بەڵام زەوییەکە ڕێگری دەکات لە چاندنی بەرفراوان. کشتوکاڵ بە شێوەیەکی سەرەکی سنووردارە بە زەوییە ئاودێری نەکراوەکان لە دۆڵی شاخ و دامێنی گردەکان و چەمەکاندا، کە ساڵانە ٧٠٠ ملیمەتر یان زیاتر باران دەبارێت. تەنانەت لەم ناوچەیەشدا ساڵانە تەنھا یەک بەرھەم دەتوانرێت بچێنرێت و زیادبوونی بارانبارین زۆرجار دەبێتە ھۆی لەکارکەوتنی بەرھەم. کەمترین پلەی گەرمی زستان لە نزیک بەستن (پێش بەیانی) لە گردە بیابانییەکانی باکوور، باکووری ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا، تا -٨ بۆ -١ پلەی سەدی (١٧٫٦–٣٠٫٢ پلەی فەھرەنگی)، و -٥ بۆ ٢ پلەی سەدی (٢٣ بۆ ٣٥٫٦ پلەی فەھرەنگی) دەست پێدەکات ج) فارنھایت)، لە دەشتەکانی ڕۆژاوای باشووری عێراق. لە بیابانی ڕۆژاوا بەرز دەبێتەوە بۆ زۆرترین تێکڕای نزیکەی ١٠ پلەی سەدی (٥٠ پلەی فەھرەنگی)، و لە باکووری ڕۆژھەڵات، ١٣ پلەی سەدی (٥٥٫٤ پلەی فەھرەنگی) لە باشوور. لە ھاویندا نزمترین پلەی گەرما لە دەوروبەری ٢٢ بۆ ٣٠ پلەی سەدی (٧١٫٦–٨٦ پلەی فەھرەنگی) و بەرزبوونەوەی بەرزترین پلەی گەرما لە دەوروبەری ٣٢ بۆ ٣٦ پلەی سەدی (٨٩٫٦ و ٨٦٫٨ پلەی فەھرەنگی)، ھەندێک ڕۆژ پلەی گەرمی ٣٨ پلەی سەدی و زیاتر تۆمار دەکات. پلەی گەرمی شەوانە زۆربەی کاتەکان لە خوار بەستنەوە دادەبەزێت و پلەی گەرمی لە ڕوتبا لە بیابانی ڕۆژاوای [[پارێزگای ئەنبار]] تۆمارکراوە کە دەگاتە -٢٢ پلەی سەدی (-٧٫٦ پلەی فەھرەنگی). ناوچە شێدارەکان زیاتر لە مانگەکانی ھاویندا پلەی گەرمی زیاتر لە ٤٠ پلەی سەدی (١٠٤ پلەی فەھرەنگی)یان دەبێت. مانگەکانی ھاوین بە دوو جۆر با دەناسرێتەوە. لە باشووری ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵات، بای وشک و تۆزاوی، لەگەڵ بای ناوبەناو بە خێرایی ٨٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا (٥٠ میل لە کاتژمێرێکدا)، لە مانگی نیسانەوە تا سەرەتای مانگی حوزەیران ڕوودەدات و دیسانەوە، لە کۆتایی مانگی ئەیلوول تا مانگی تشرینی دووەم ڕوودەدات. لەوانەیە لە سەرەتا و کۆتایی وەرزی ئێستادا بۆ ماوەی یەک ڕۆژ یان چەند ڕۆژێک بخایەنێت. زۆرجار ئەم بایانە تۆز و خۆڵیان لەگەڵدایە، کە ڕەنگە بۆ ئاستی چەند ھەزار مەتر بەرزبێتەوە، لە ناوەڕاستی مانگی حوزەیران تا ناوەڕاستی مانگی ئەیلوول، بای زاڵ لە باکوورەوە (لە باکوور و باکووری ڕۆژاواوە). == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == [http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=IQ&refer=&name=Iraq کەشوھەوا لە عێراق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221210090844/http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=IQ&refer=&name=Iraq |date=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ }} <references group="" responsive="1"/> {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا|کەشوھەوا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ژینگەی عێراق]] [[پۆل:ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] okmvd6wakzyb49td1anss7uqdfqn5yo 0 224440 1699584 1518681 2026-11-02T14:50:38Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699584 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox country at games | NOC = NZL | NPC = | IAAF = | CGA = | NF = | country = | year = ٢٠٢٤ | games = ئۆڵۆمپیادی ھاوینە | games_link = | flag = | flagcaption = [[ئاڵای نیوزیلاند]] | alt = | oldcode = | NOCname = [[لیژنەی ئۆڵۆمپیی نیوزیلاند]] | NPCname = | CGAname = | NFname = | fedname = | website = {{url|www.olympic.org.nz }} | location = [[پاریس]] | start_date = {{ڕێکەوتی سەرەتا|٢٠٢٤|٠٧|٢٦}} | end_date = {{ڕێکەوتی کۆتا|٢٠٢٤|٠٨|١١}} | date = | competitors = ٣ | competitors_men = | competitors_women = | sports = ١ | events = | flagbearer = | flagbearer_open = | flagbearer_close = | coaches = | officials = | rank = | gold = | silver = | bronze = | appearances = auto | app_begin_year = | app_interval = | summerappearances = | winterappearances = | youthappearances = | seealso = | previous = | next = }} '''نیوزیلاند''' نەتەوەیەکی بەشداربووی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤]]ە کە لە ٢٦ی تەممووز تا ١١ی ئابی ٢٠٢٤ لە [[پاریس]] لە [[فەڕەنسا]] بەڕێوە دەچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{سندووقی ڕێنیشاندەری وڵات لە یارییەکاندا|نیوزیلاند|ئۆڵۆمپیادی ھاوینە}} {{نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ئۆڵۆمپیاد|نیوزیلاند|وەرزش}} {{ئۆڵۆمپیادی ھاوینە-کۆلکە}} {{نیوزیلاند-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|New Zealand at the 2024 Summer Olympics}} [[پۆل:نیوزیلاند لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ|٢٠٢٤]] [[پۆل:نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤]] [[پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤]] 9s5js7bvwp1r2hz9c6yj31jkqxsrkzj 0 225821 1699778 1542374 2026-11-02T19:38:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699778 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Kasra.nouri.jpg|وێنۆک]] '''کەسرا نووری''' لەدایکبووی ساڵی ١٩٩٠، چالاکوانی [[سیاسەت|سیاسی]]، ڕۆژنامەنووس و خوێندکاری باڵای مافی مرۆڤ [[زانکۆی تاران|لە زانکۆی تارانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کسری نوری، دست از جان شستە اما دست از ایران برنداشتە است|ناونیشان=https://m.youtube.com/watch?v=VqOnZWrgNvc}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مردی بزرگتر از زندان و شکنجھ|ناونیشان=https://tavaana.org/fa/Cartoon_Kasra|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221115214217/https://tavaana.org/fa/Cartoon_Kasra|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم زیندانییە سیاسییە پێشتر بەڕێوەبەری ئاژانسی ھەواڵی مەجزوبان نور بوە. لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٦ بە تۆمەتی " سەرکردەی ناڕەزایەتییەکان " لە گۆلێستان حەفتەم دەستبەسەر و بەھۆی لێدانێکی زۆرەوە ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ملاقات با کسری نوری|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/30613875.html|}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چھرەھای ایران؛ کسری نوری|ناونیشان=https://ir.usembassy.gov/fa/kasra-nouri-fa/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206100627/https://ir.usembassy.gov/fa/kasra-nouri-fa/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گزارش اختصاصی از آخرین وضعیت کسری نوری|ناونیشان=https://www.radiozamaneh.com/674213/|}}</ref> بۆ زیادکردنی فشارەکان لەسەری، داواکاری گشتی تاران ھەموو ئەندامانی بنەماڵەکەی (شوکوفە یەدوڵڵاھی، پووریا نووری، ئەمیر نووری) دەستگیر کرد. نوری پێشتر لە ساڵی ٢٠١١ دەستبەسەر و دوای چوار ساڵ زیندانی لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٥ لە زیندان ئازاد کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بازداشت اعضای خانووادە کسری نوری از درویشان گنابادی در وقایع گلستان ھفتم، کە مجموعاً بە ۲۵ سال زندان محکوم شدند|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/iran-human-rights-justice/4525062.html/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190813060930/https://ir.voanews.com/a/iran-human-rights-justice/4525062.html/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=1 آوریل 2020}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=از مرخصی برای کرونا خبری نیست؛ نگەداشتن کسری نوری در زندان شیراز بە جای تھران|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/iran-human-rights-/5428385.html|}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=برادر کسری نوری از انتقال این زندانی سیاسی بە زندان اوین خبر داد|ناونیشان=https://iranintl.com/ایران/برادر-کسری-نوری-از-انتقال-این-زندانی-سیاسی-بھ-زندان-اوین-خبر-داد}}{{بەستەری مردوو|url=https://iranintl.com/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%DA%BE-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%AF |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ }}</ref> لە ڕۆژی جیھانی ڕۆژنامەگەری ٢٠٢١دا، نوری خرایە لیستی ١٠ ڕۆژنامەنووسەوە کە زۆرترین فشار و ھەراسانکردنی حکوومەتیان لەسەرە لە جیھاندا لەلایەن ھاوپەیمانی ڕۆژنامەوانی ئازادەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=On World Press Freedom Day, ‘10 Most Urgent’ List Spotlights Human Rights Journalists|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/katherinelove/2021/05/03/on-world-press-freedom-day-10-most-urgent-list-spotlights-human-rights-journalists-such-as-vietnams-pham-chi-dung/|}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نام «کسری نوری» در فھرست ۱۰ ڕوزنامەنگار در معرض خطر در جھان|ناونیشان=https://iranwire.com/fa/jinac/48594|}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نام کسری نوری در فھرست دە ڕوزنامەنگار «در معرض خطر فوری» قرار گرفت|ناونیشان=https://ir.voanews.com/persiannewsiran/kasra-nouri-iran-prisoner-activist-humanrights|}}</ref> ئێستا لە زیندانی عادل ئابادە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کسری نوری: دراویش از حقوق بنیادی شان دفاع میکنند|ناونیشان=https://per.euronews.com/2018/02/05/kasra-nouri-said-to-euronews-that-iran-dervishs-defend-their-fondamental-rights}}</ref> == باکگراوند == کەسرا نووری لە شاری [[بەندەر عەباس]] لەدایکبووە، باوکی ناوی مەسعوود نوورییە، پارێزەر و ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری سەندیکای پارێزەران و دایکی ناوی شوکوفە یەدوڵڵاھی و براکانی ناوی پووریا نووری و ئەمیر نوورین، باوکی لە ساڵی ٢٠٠٩ بەھۆی [[جەڵدەی دڵ|جەڵتەی دڵەوە]] کۆچی دوایی کردووە. نوری لە ساڵی ٢٠٠٧ [[ئەندازیاریی شارستانی|ئەندازیاری شارستانی]] خوێندووە. لە ساڵی ٢٠١٢ لە ماوەی زیندانی [[بەکالۆریۆس|بوونی بڕوانامەی بەکالۆریۆسی]] لە یاسادا بەدەستھێناوە. دوای ٤ ساڵ زیندانیکردن لە ساڵی ٢٠١٦، نووری لە [[زانکۆی تاران]] بە بڕوانامەی [[ماستەر]] لە [[مافەکانی مرۆڤ|مافی مرۆڤ]] وەرگیرا و لە ئێران درێژە بە خوێندنی دەدا، کاتێک جارێکی دیکە دەستبەسەر کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ملاقات با کسری نوری|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/30618963.html}}</ref>ئەم چالاکە سیاسییە پێنج جار لەلایەن ھێزە ئەمنییەکان و جلوبەرگی ئاسایییەوە دەستبەسەر کراوە و لە [[زیندانی ئێڤین|ئەڤین]] و ڕەجایی شەھر و فەشەفووە و عادل ئاباد و نیزام شیراز و دەستبەسەرگەی ژمارە ١٠٠ و ٢٠٩ زیندانی کراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|سیاسەت|ژیاننامە|مافەکانی مرۆڤ|ڕۆژنامەوانی}} {{پۆلی کۆمنز|Kasra Nouri}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزەرانی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئێرانی]] i45njkr95rbtx1eg1sitkhmu3on5vt4 0 226358 1699966 1572028 2026-11-03T01:38:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1699966 wikitext text/x-wiki '''کەمال پیر''' ناسراو بە '''لاز کەمال''' (١٩٥٢ لە گوزەلۆلوک، [[پارێزگای گوموشخانە]] – ٧ی ئەیلوولی ١٩٨٢ لە [[ئامەد]] لە تورکیا) شۆڕشگێڕێکی مارکسیستی-لینینی تورک بوو و یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] کە لە ڕووی نەتەوەییەوە تورک بوو. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eray Çaylı|سەردێڕ=The Kurdish Issue in Turkey: A Spatial Perspective|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٨-٨٢٤١٥-٧|editor-last=Zeynep Gambetti|پەڕە=٨٤|chapter=Diyarbakır's "witness sites" and discourses|editor-last2=Joost Jongerden}}</ref> لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا لە فاکەڵتی ئەدەبیاتی زانکۆی خاسێتێپی خوێندوویەتی . لە ژێر کاریگەری بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی بە سەرۆکایەتی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]، زانکۆی بەجێھێشت.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Orhan|یەکەم=Mehmet|سەردێڕ=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations & Repertoires|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨١٣١٧٤٢٠٤٣٩|پەڕە=١١٣|زمان=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٢ لەگەڵ [[ھاکی کارەر]] لە یەک ماڵدا پێکەوە دەژیان، دوای ئازادبوونی ئۆجەلان لە زیندانی ماماک پێشوازییان لێ کرد. <ref name=":٣0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jongerden|یەکەم=Joost|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=The Kurdistan Workers Party and a New Left in Turkey: Analysis of the revolutionary movement in Turkey through the PKK's memorial text on Haki Karer|ناونیشان=http://edepot.wur.nl/245056|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=edepot.wur.nl|پەڕەکان=٨–٩}}</ref> لە کۆبوونەوەی دامەزراندنی پەکەکە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٧٨، کەمال بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی ھەڵبژێردرا. ئەو لە ساڵی ١٩٧٩ لە [[ئێلح|باتمان]] دەستگیرکرا و لە زیندانی [[بەندیخانەی ئامەد|ئامەد زیندانی]] کرا.<ref name=":e1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Orhan|یەکەم=Mehmet|سەردێڕ=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations & Repertoires|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨١٣١٧٤٢٠٤٣٩|پەڕە=١١٣|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFOrhan2016">Orhan, Mehmet (2016). ''Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations & Repertoires''. Routledge. p.&nbsp;113. [[ژمارەی پێوانەییی نێودەوڵەتیی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9781317420439|<bdi>9781317420439</bdi>]].</cite></ref> لە کاتی دادگاییکردنیدا ڕایگەیاند کە پەکەکە لە کاتی گونجاودا دەست بە ڕاپەڕینی گەلان دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Casier|یەکەم=Marlies|سەردێڕ=Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue|دوایین٢=Jongerden|یەکەم٢=Joost|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨١١٣٦٩٣٨٦٧٢|پەڕەکان=١٣١|زمان=en}}</ref> لە کاتی مانگرتن لە خواردن لە زیندان لەلایەن بەرپرسی زیندانەوە لێی پرسی "ئایا تۆ ژیانت خۆش ناوێت کەمال؟" و بەناوبانگانە وەڵامی داوەتەوە: "ئێمە ژیانمان ئەوەندە خۆشدەوێت ئامادەین بۆی بمرین".<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ali Kemal Özcan|سەردێڕ=Turkey's Kurds: A Theoretical Analysis of the PKK and Abdullah Ocalan|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٤١٥-٣٦٦٨٧-٩}}</ref> کەمال بەھۆی مانگرتن لە خواردن لە ساڵی ١٩٨٢ کۆچی دوایی کردووە. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jongerden|یەکەم=Joost|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=The Kurdistan Workers Party and a New Left in Turkey: Analysis of the revolutionary movement in Turkey through the PKK's memorial text on Haki Karer|ناونیشان=http://edepot.wur.nl/245056|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=edepot.wur.nl|پەڕەکان=٨–٩}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJongerden2012">Jongerden, Joost (2012). [http://edepot.wur.nl/245056 "The Kurdistan Workers Party and a New Left in Turkey: Analysis of the revolutionary movement in Turkey through the PKK's memorial text on Haki Karer"]. ''edepot.wur.nl''. pp.&nbsp;8–9<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 January</span> 2019</span>.</cite></ref> برازاکەی زیا پیر [[سیاسەتوان]]ێکی [[پارتی دیموکراتی گەلان|ھەدەپەیە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.zeit.de/2015/23/tuerkei-wahl-hdp-ziya-pir/seite-2|سەردێڕ=Türkei-Wahl: Ein Deutscher gegen Erdoğan|دوایین=Topçu|یەکەم=Özlem|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=Die Zeit|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|زمان=de-DE|issn=0044-2070}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تورکیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:ئاپۆییستەکان]] [[پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] quu2u6f6iygb50onjtqypuxcm2hea1s 0 228049 1699726 1699075 2026-11-02T17:16:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سۆشیالیزم|سۆشیالیزم]]، [[دەروازە:شەڕی سارد|شەڕی سارد]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:نووسین|نووسین]] 1699726 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Kim_Il_Sung_Portrait-3.jpg|220x440px|وێنۆک]] '''کیم ئیل سونگ''' ([[١٥ی نیسان|١٥ی نیسانی]] [[١٩١٢]] - [[٨ی تەممووز|٨ی تەمموزی]] [[١٩٩٤]])، سکرتێری یەکەمی پێشووی [[پارتی کۆمۆنیستی کۆریا]] و سەرۆکی پێشووی [[کۆریای باکوور|کۆماری دیموکراتیی کۆریای باکوور]] بوو. لە سەرەتای داگیرکاری [[ژاپۆن]] بۆ سەر [[کۆریا]] لە [[١٥ی نیسان|١٥ی نیسانی]] [[١٩١٢]] لە باشووری [[پیۆنگیانگ]] لەدایکبووە کە پێشتر بە مانگیۆندای ناسرابوو لە کۆریای ژاپۆنی لەو سەردەمەدا، دەوترێت پێش [[زمانی کۆری]] بە [[زمانی ژاپۆنی]] قسەی کردووە بەھۆی ھەوڵی سڕینەوەی زمانەکە لەلایەن سەربازە ژاپۆنییەکان، لە ساڵی ١٩٣١ چوو بۆ ناو پارتی کۆمۆنیست لە [[چین]]، لە ساڵی ١٩٣٥ بەشداری لە چالاکیی گەریلادا کرد دژی لەشکرکێشی ژاپۆن و لە ساڵی ١٩٣٧ بوو بە سەرۆکی بەشی شەشەمی سوپای بەرخۆدانی کۆریا و لە ساڵی ١٩٤٠ ئەو تاکە فەرماندە بوو کە بە زیندووی مابووەوە، و ڕووی لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتیی سۆڤیەت]] کرد بە نھێنی گەڕایەوە بۆ کۆریا لە ساڵی ١٩٤٥ لەگەڵ ھێزەکانی سۆڤیەت، و لە ساڵی ١٩٤٨ کاتێک کۆریا دابەش بوو و ململانێیەکی ئایدیۆلۆژی دەستی پێکرد، کیم ئیل سونگ حکوومەتێکی پێکھێنا و [[سەرۆک وەزیران]] بوو لە [[کۆریای باکوور|کۆماری گەلی دیموکراتیی کۆریای باکوور]] کە دواتر بە [[کۆریای باکوور]] ناسرا.<ref>https://www.imdb.com/name/nm0453487/</ref><ref>https://data.bnf.fr/en/11909750/il-sung_kim/</ref><ref>https://www.britannica.com/biography/Kim-Il-Sung</ref><ref>https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6db8k2z</ref><ref>https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/kim-il-sung</ref><ref>https://proleksis.lzmk.hr/30924/</ref><ref>https://www.imdb.com/name/nm0453487/</ref><ref>https://data.bnf.fr/en/11909750/il-sung_kim/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باکوور|ژیاننامە|سۆشیالیزم|شەڕی سارد|سیاسەت|نووسین}} {{پۆلی کۆمنز|Kim Il-sung}} {{کۆریای باکوور-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٤]] [[پۆل:فەرمانڕەوا کۆمۆنیستەکان]] [[پۆل:چالاکوانە سەربەخۆیە کۆرییەکان]] [[پۆل:شۆڕشگێرە کۆرییەکان]] [[پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین]] [[پۆل:ستالینیزم]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی دینەکان]] 85oqmqos5sc6xohiom19o9hosfv6aq2 0 229877 1700124 1536884 2026-11-03T10:35:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1700124 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Gulf_of_Taranto_map.png|چەپ|وێنۆک|نەخشەیەک کە کەنداوی تارانتۆ نیشان دەدات.]] '''کەنداوی تارانت''' <ref>ومدينة طارنت مدينة كبيرة قديمة أزلية حسنة البناء المباني والديار كثيرة التجار والسفار توسق منها السفن وتقصدها الرفاق وهي ذات متاجر وأموال طائلة وبهذه المدينة مرسى في غربي المدينة فيه بحر حي وفي شرقي هذه المدينة مع شمالها بحيرة تدويرها من القنطرة إلى أن تعود إلى باب المدينة اثنا عشر ميلا وهذه القنطرة بين البحر الحي والبحيرة وطول هذه القنطرة من باب طارنت مما يلي دبور القبلة إلى البر ثلاث مائة ذراع وعرضها خمسة عشر ذراعا وفي هذه القنطرة منافس تفرغ من البحر إلى البحيرة ومن البحيرة إلى البحر في الليل مرتين وفي النهار مرتين وتفرغ في هذه البحيرة ثلاثة أودية وعمق هذه البحيرة من ثلاثين قامة إلى خمس عشرة قامة إلى عشر قيم وهذه المدينة يحيط بها البحر الحي والبحيرة من كل الجهات خلا الوجه الواحد مما يلي الشمال. [[الإدريسي]]، [[نزهة المشتاق في اختراق الآفاق]]</ref> یان '''تارانتۆ''' (بە [[ئیتاڵی]]: Golfo di Taranto) لە دەریای [[الإيوني|ئایۆنی]] لە باشووری ئیتاڵیا. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=o20TToWpNYIC&pg=PA353&lpg=PA353&dq=Gulf+of+Taranto+united+states&source=bl&ots=pchXzRoZ96&sig=XTPT3LFbXMa_fpQ_7tY0pm7_Gko&hl=en&sa=X&ei=y2H2UrSPJePhyQHLtYDgDw&ved=0CH4Q6AEwDA#v=onepage&q=Gulf%20of%20Taranto%20united%20states|سەردێڕ=Naval Policy and Strategy in the Mediterranean: Past, Present, and Future|بڵاوکەرەوە=Frank Cass Publishers|ساڵ=٢٠٠٠|پەڕە=٣٥٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200511164755/https://books.google.com/books?id=o20TToWpNYIC&pg=PA353&lpg=PA353&dq=Gulf+of+Taranto+united+states&source=bl&ots=pchXzRoZ96&sig=XTPT3LFbXMa_fpQ_7tY0pm7_Gko&hl=en&sa=X&ei=y2H2UrSPJePhyQHLtYDgDw&ved=0CH4Q6AEwDA#v=onepage&q=Gulf%20of%20Taranto%20united%20states|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> کەنداوەکە شێوەیەکی نیمچە چوارگۆشەی ھەیە و درێژی و پانییەکەی ١٤٠ کیلۆمەترە. بە سەرەکانی ''سانتا ماریا دی لیوکا'' (ڕۆژھەڵات، [[ئاپولیا (ئیتاڵیا)|ئاپولیا]] ) و ''کۆلۆنا'' (ڕۆژئاوا، [[کالابریا]] ) دەورە دراوە. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Gulf of Taranto}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} ol5smbuj8r55lzxyv4p14ys521hv95c 0 229934 1699943 1683927 2026-11-03T01:34:11Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، خۆراک-کۆلکە) 1699943 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Brassica oleracea0.jpg|وێنۆک]] '''کەلەرم'''، '''کەلەم''' یان '''لەھانە''' جۆرە سەوزەیەکی پەلکدارە ناوە زانستییەکەی بریتییە لە Brassica oleracea var. capitata. بە پلەی یەکەم کەلەم بەرھەمەکی زستانییە و باشترین پلەی گەرمی بۆ چاندنی ٢٩ پلەی سەتییە. دەکرێ لە پلەی ٧ـ٣٥یش بچێندرێت، و بەرگەی [[پلەی گەرمی]] ٤ی سەتیش دەگرێت بەڵام بەھێواشی دەڕوێت. چاندنی کەلەم لە جۆرە جیاوازەکانی خاکدا سەرکەتوودەبێت. کەلەم دەچیندرێت بە ھەبوونی [[ئاو]]. پاش دوو ڕۆژ لە چاندنی کەلەمەکەی، ئاو دەدرێت؛ و ئاودانیشی دەگۆڕێت بە گۆڕانی جۆری خاکەکەی. پێویستە بەشێوەیەکی ڕێکوپێک ئاو بدرێت ھەموو ٤٥ ڕۆژێک جارێک.<ref>Holubec, V., Uzundzhalieva, K., Vörösváry, G., Donnini, D., Bulińska, Z. & Strajeru, S. 2011. ''Brassica oleracea''. </ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕوەک|پزیشکی|خۆراک}} {{پۆلی کۆمنز|Brassica oleracea var. capitata}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا]] [[پۆل:براسیکا]] [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]] [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]] [[پۆل:ڕوەکە خۆرەنییەکان]] [[پۆل:سەوزە گەڵاییەکان]] bjkhy6xok5j1h640a862p0gy39vavl6 0 230111 1700126 1536885 2026-11-03T10:35:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1700126 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Santa Monica Bay Map.jpg|وێنۆک| نەخشەی کەنداوی سانتا مۆنیکا]] '''کەنداوی سانتا مۆنیکا''' بەشێکە لە [[زەریای ھێمن]] و دەکەوێتە باشووری [[کالیفۆرنیا]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://articles.latimes.com/1991-02-02/news/mn-326_1_traffic-controllers/2|سەردێڕ=مەترسی زەوی نیگەرانییەکی بەردەوام: سەلامەتی: 'ئەگەری کارەسات' لە مێژە بینراوە بەهۆی هاتوچۆ لە فڕۆکەخانەی L.A. سەدان نزیک لە لەدەستدان لە ڕێڕەوی فڕین لە سەرتاسەری وڵاتدا ڕاپۆرت کراوە.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160315033945/http://articles.latimes.com/1991-02-02/news/mn-326_1_traffic-controllers/2|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Santa Monica Bay}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:جوگرافیا]] bblhuzd082tcaq5q8v5ncl39n76f502 0 234010 1699623 1518947 2026-11-02T15:27:26Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699623 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نێزاھوالکۆیۆتل''' ({{بە ئینگلیزی|Nezahualcóyotl}}) شارێکە لە وڵاتی [[مەکسیک]]، ڕووبەرەکی بریتییە لە ٦٣٬٧٤ کیلۆمەتر دووجا، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ١٬٠٧٧٬٢٠٨. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئابووری|مەکسیک}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ciudad Nezahualcóyotl}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پۆل:شارەکانی مەکسیک]] r9igr5clpyytn1udppjldtj0jt8itrs 1699812 1699623 2026-11-02T20:09:51Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1699812 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نێزاھوالکۆیۆتل''' ({{بە ئینگلیزی|Nezahualcóyotl}}) شارێکە لە وڵاتی [[مەکسیک]]، ڕووبەرەکی بریتییە لە ٦٣٬٧٤ کیلۆمەتر دووجا، ژمارەی دانیشتووانیشی بریتییە لە ١٬٠٧٧٬٢٠٨. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی نیسانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئابووری|مەکسیک}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ciudad Nezahualcóyotl}} [[پۆل:شارەکانی مەکسیک]] l9h26k5pa11pueszpu97othmtphodj3 0 235784 1699776 1542879 2026-11-02T19:37:41Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1699776 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە =Legend of Grimrock screenshot 01-cropped.jpg}} '''کەسایەتی یاریزان''' یان '''کارەکتەری یاریزان''' یان ھەر بە کورتی '''کۆمپیوتەر''' ({{بە ئینگلیزی|Player Character}}) [[کەسایەتیی خەیاڵی]]ی سەرەکییە کە یاریزان لە [[کایەی ڤیدیۆیی]] کۆنتڕۆڵی دەکات. لە زۆربەی یارییەکاندا کارەکتەری یاریزان نوێنەرایەتی ئەو کەسە دەکات کە یارییەکە دەکات، زۆرجاریش تا ڕادەیەک دەتوانرێت بە خواستی خۆت ڕێکبخرێت. کارەکتەری یاریزان بەزۆری خاڵی سەرەکی یارییەکەیە و سەرکەوتن یان شکستی یارییەکە زۆرجار پشت بە کردار و بڕیارەکانی کارەکتەری یاریزانەکە دەبەستێت. کارەکتەری یاریزانێکی باش دیزاینکراو دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ نوقمکردنی یاریزانەکە لە جیھانی یارییەکان و بەرزکردنەوەی ئەزموونی یاریکردنی گشتی. دەرکەوتن و توانا و کەسایەتی کارەکتەری یاریزانەکە دەتوانێت زۆر جیاواز بێت بەپێی یارییەکە. بۆ نموونە لە یارییەکی ڕۆڵگێڕیدا، ڕەنگە کارەکتەری یاریزان کۆمەڵێک سیفەت و لێھاتوویی و توانای ناوازەی ھەبێت کە دەتوانرێت لە ماوەی یارییەکەدا پەرەی پێبدرێت. لە [[کایەی سەکۆ]]دا ڕەنگە کارەکتەری یاریزانەکە توانای تایبەتی ھەبێت وەک ڕاکردن، بازدان، سەرکەوتن، یان تەقەکردن. ھەروەھا ڕەنگە کارەکتەری یاریزان ڕۆڵێکی سەرەکی لە چیرۆکی یارییەکەدا بگێڕێت. بۆ نموونە لەوانەیە ئەو پاڵەوانە بن کە ئەرکی ڕزگارکردنی جیھانیان پێسپێردراوە، یان بەشێک بن لە تیمێک کە پێکەوە کاربکەن بۆ گەیشتن بە ئامانجێکی ھاوبەش. بە گشتی کارەکتەری یاریزان بەشێکی گرنگی زۆربەی یارییە ڤیدیۆیییەکانە، زۆرجاریش ئەو توخمەیە کە یاریزانەکان زۆرترین وابەستەیی دەبن لەگەڵ پێشکەوتنیان لە یارییەکەدا == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمپانیا|کۆمەڵگا|دەیەی ٢٠٠٠|تەکنۆلۆژیا }} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەی ئێم یوو دی]] [[پۆل:زاراوەی یاری ڕۆڵگێڕان]] [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] svsjdhxwc0cuw3d963ha7r6fjbn880b 1699795 1699776 2026-11-02T20:01:21Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1699795 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە =Legend of Grimrock screenshot 01-cropped.jpg}} '''کەسایەتی یاریزان''' یان '''کارەکتەری یاریزان''' یان ھەر بە کورتی '''کۆمپیوتەر''' ({{بە ئینگلیزی|Player Character}}) [[کەسایەتیی خەیاڵی]]ی سەرەکییە کە یاریزان لە [[کایەی ڤیدیۆیی]] کۆنتڕۆڵی دەکات. لە زۆربەی یارییەکاندا کارەکتەری یاریزان نوێنەرایەتی ئەو کەسە دەکات کە یارییەکە دەکات، زۆرجاریش تا ڕادەیەک دەتوانرێت بە خواستی خۆت ڕێکبخرێت. کارەکتەری یاریزان بەزۆری خاڵی سەرەکی یارییەکەیە و سەرکەوتن یان شکستی یارییەکە زۆرجار پشت بە کردار و بڕیارەکانی کارەکتەری یاریزانەکە دەبەستێت. کارەکتەری یاریزانێکی باش دیزاینکراو دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ نوقمکردنی یاریزانەکە لە جیھانی یارییەکان و بەرزکردنەوەی ئەزموونی یاریکردنی گشتی. دەرکەوتن و توانا و کەسایەتی کارەکتەری یاریزانەکە دەتوانێت زۆر جیاواز بێت بەپێی یارییەکە. بۆ نموونە لە یارییەکی ڕۆڵگێڕیدا، ڕەنگە کارەکتەری یاریزان کۆمەڵێک سیفەت و لێھاتوویی و توانای ناوازەی ھەبێت کە دەتوانرێت لە ماوەی یارییەکەدا پەرەی پێبدرێت. لە [[کایەی سەکۆ]]دا ڕەنگە کارەکتەری یاریزانەکە توانای تایبەتی ھەبێت وەک ڕاکردن، بازدان، سەرکەوتن، یان تەقەکردن. ھەروەھا ڕەنگە کارەکتەری یاریزان ڕۆڵێکی سەرەکی لە چیرۆکی یارییەکەدا بگێڕێت. بۆ نموونە لەوانەیە ئەو پاڵەوانە بن کە ئەرکی ڕزگارکردنی جیھانیان پێسپێردراوە، یان بەشێک بن لە تیمێک کە پێکەوە کاربکەن بۆ گەیشتن بە ئامانجێکی ھاوبەش. بە گشتی کارەکتەری یاریزان بەشێکی گرنگی زۆربەی یارییە ڤیدیۆیییەکانە، زۆرجاریش ئەو توخمەیە کە یاریزانەکان زۆرترین وابەستەیی دەبن لەگەڵ پێشکەوتنیان لە یارییەکەدا == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمپانیا|کۆمەڵگا|دەیەی ٢٠٠٠|تەکنۆلۆژیا }} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەی ئێم یوو دی]] [[پۆل:زاراوەی یاری ڕۆڵگێڕان]] [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] k89dcohwk2g0i3uhy3x8git3zsx3a0f 0 235785 1699774 1542880 2026-11-02T19:37:21Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1699774 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کەسایەتی نا-یاریزان''' یان بە کورتی '''NPC''' ({{بە ئینگلیزی|non-player Character}}) کارەکتەرێکە لە [[کایەی ڤیدیۆیی]] کە بە زیرەکی دەستکردی یارییەکە کۆنتڕۆڵ دەکرێت نەک یاریزان. NPC دەتوانێت ھاوپەیمان، دوژمن، تەماشاکەر بن، بەپێی ڕۆڵی ئەوان لە یارییەکەدا. زۆرجار NPC ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە پێشکەوتنی چیرۆکی یارییەکەدا، زانیاری، ڕێنمایی، یان ئامانج دابین دەکات بۆ ئەوەی کاری یاریزانەکە تەواو بکات. ھەروەھا دەتوانن وردەکارییەکانی پاشخان سەبارەت بە جیھان و زانستی یارییەکە پێشکەش بکەن، و یارمەتیدەر بن بۆ ئەوەی جیھانی یارییەکە ھەست بە زیندوویی و نوقمبوونی زیاتر بکات. دەرکەوتن و توانا و کەسایەتی NPC دەتوانێت زۆر جیاواز بێت بەپێی یارییەکە. ڕەنگە ھەندێک لە NPC بەھرە، توانا، یان شتگەلێکی ناوازەیان ھەبێت کە یاریزانەکە دەتوانێت بەدەستی بھێنێت، لەکاتێکدا ھەندێکی تر ڕەنگە بە سادەیی کەمێک تام بە جیھانی یارییەکە بدەن لە ڕێگەی گفتوگۆ و کارلێکەکانیانەوە. ھەروەھا NPC دەتوانێت کارلێک لەگەڵ یەکتردا بکات، پەیوەندی و ڕەفتاری دینامیکی لەناو جیھانی یارییەکەدا دروست بکات. لەوانەیە ھێڵی چیرۆک و پاڵنەر و ئامانجی تایبەت بە خۆیان ھەبێت کە کاریگەرییان لەسەر ئەزموون و ھەڵبژاردنەکانی یاریزان لەناو یارییەکەدا ھەبێت. بە گشتی، NPC بەشێکی سەرەکییە لە زۆربەی یارییە ڤیدیۆیییەکان، قووڵی و ئاڵۆزی و سەرنجڕاکێشی بۆ جیھان و چیرۆکی یارییەکە دابین دەکات. ئەوان یارمەتیدەرن بۆ دروستکردنی ئەزموونێکی یاریکردنی سەرنجڕاکێشتر و غوڵامکەرتر و دەتوانن چێژوەرگرتنی یاریزان لە یارییەکە زۆر بەرز بکەنەوە == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمپانیا|کۆمەڵگا|دەیەی ٢٠٠٠|تەکنۆلۆژیا }} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەی ئێم یوو دی]] [[پۆل:زاراوەی یاری ڕۆڵگێڕان]] [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] 5dtxdgng45d6em0yhukrxkyemof362e 1699796 1699774 2026-11-02T20:01:51Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1699796 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کەسایەتی نا-یاریزان''' یان بە کورتی '''NPC''' ({{بە ئینگلیزی|non-player Character}}) کارەکتەرێکە لە [[کایەی ڤیدیۆیی]] کە بە زیرەکی دەستکردی یارییەکە کۆنتڕۆڵ دەکرێت نەک یاریزان. NPC دەتوانێت ھاوپەیمان، دوژمن، تەماشاکەر بن، بەپێی ڕۆڵی ئەوان لە یارییەکەدا. زۆرجار NPC ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە پێشکەوتنی چیرۆکی یارییەکەدا، زانیاری، ڕێنمایی، یان ئامانج دابین دەکات بۆ ئەوەی کاری یاریزانەکە تەواو بکات. ھەروەھا دەتوانن وردەکارییەکانی پاشخان سەبارەت بە جیھان و زانستی یارییەکە پێشکەش بکەن، و یارمەتیدەر بن بۆ ئەوەی جیھانی یارییەکە ھەست بە زیندوویی و نوقمبوونی زیاتر بکات. دەرکەوتن و توانا و کەسایەتی NPC دەتوانێت زۆر جیاواز بێت بەپێی یارییەکە. ڕەنگە ھەندێک لە NPC بەھرە، توانا، یان شتگەلێکی ناوازەیان ھەبێت کە یاریزانەکە دەتوانێت بەدەستی بھێنێت، لەکاتێکدا ھەندێکی تر ڕەنگە بە سادەیی کەمێک تام بە جیھانی یارییەکە بدەن لە ڕێگەی گفتوگۆ و کارلێکەکانیانەوە. ھەروەھا NPC دەتوانێت کارلێک لەگەڵ یەکتردا بکات، پەیوەندی و ڕەفتاری دینامیکی لەناو جیھانی یارییەکەدا دروست بکات. لەوانەیە ھێڵی چیرۆک و پاڵنەر و ئامانجی تایبەت بە خۆیان ھەبێت کە کاریگەرییان لەسەر ئەزموون و ھەڵبژاردنەکانی یاریزان لەناو یارییەکەدا ھەبێت. بە گشتی، NPC بەشێکی سەرەکییە لە زۆربەی یارییە ڤیدیۆیییەکان، قووڵی و ئاڵۆزی و سەرنجڕاکێشی بۆ جیھان و چیرۆکی یارییەکە دابین دەکات. ئەوان یارمەتیدەرن بۆ دروستکردنی ئەزموونێکی یاریکردنی سەرنجڕاکێشتر و غوڵامکەرتر و دەتوانن چێژوەرگرتنی یاریزان لە یارییەکە زۆر بەرز بکەنەوە == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمپانیا|کۆمەڵگا|دەیەی ٢٠٠٠|تەکنۆلۆژیا }} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەی ئێم یوو دی]] [[پۆل:زاراوەی یاری ڕۆڵگێڕان]] [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] nwl3peqmi628vz298ffrisaxc7894l7 0 235948 1699532 1559395 2026-11-02T13:34:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ھونەر-کۆلکە) 1699532 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Vincent_van_Gogh_-_Wheatfield_with_crows_-_Google_Art_Project.jpg|220x440px|وێنۆک|تابلۆی کێڵگەیەکی گەنم لەگەڵ قەلەڕەشەکاندا]] '''کێڵگەیەکی گەنم لەگەڵ قەلەڕەشەکاندا''' (بە [[ئینگلیزی]]: Wheatfield with Crows) (بە [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]]: Korenveld met kraaien) [[نیگاری ڕۆنی|نیگارێکی ڕۆنی]] نیگارکێشی ھۆڵەندی [[ڤینسێنت ڤان گۆخ|ڤینسێنت ڤان گۆخەوە]] کە لە ١٠ی تەممووزی ١٨٩٠ تەواوی کردووە و ١٩ ڕۆژ پێش خۆکوشتنی بوو، ئەمەش وای کردووە دوا کاری ھونەری مێژوویی ئەو بێت و زۆرێک لە ڕەخنەگران بە یەکێک لە گەورەترین کارەکانی دادەنێن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=B6JTCCBSZuoC&pg=PA11|سەردێڕ=Cézanne to Picasso: Ambroise Vollard, Patron of the Avant-garde|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Metropolitan Museum of Art|ژپنک=١-٥٨٨٣٩-١٩٥-٧|پەڕە=١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211209195440/https://books.google.com/books?id=B6JTCCBSZuoC&pg=PA11|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cqWFCwAAQBAJ&pg=PT101|سەردێڕ=Art, Literature and Culture from a Marxist Perspective|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٥٢٦٦١-٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211208092754/https://books.google.com/books?id=cqWFCwAAQBAJ&pg=PT101|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> تابلۆکە ئێستا بەشێکە لە کۆمەڵە تابلۆکانی [[مۆزەخانەی ڤان گۆخ]] لە [[ئەمستەردام|ئەمستردام]].<ref name="Letter">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=To Theo van Gogh and Jo van Gogh-Bonger. Auvers-sur-Oise, on or about Thursday, 10 July 1890|ناونیشان=http://vangoghletters.org/vg/letters/let898/letter.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[متحف فان خوخ]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211116153652/http://www.vangoghletters.org/vg/letters/let898/letter.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="VGM">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wheat Field with Crows|ناونیشان=http://www.vangoghmuseum.nl/vgm/index.jsp?page=3343&lang=en#moretotell|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Van Gogh Museum}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Auvers-sur-Oise: May – July 1890 (75 paintings)|ناونیشان=http://www.vggallery.com/painting/by_period/auvers.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=vggallery.com}}</ref> لەگەڵ ١٩ تابلۆی دیکەی ڤان گۆخدا، بەڵام جارێک تابلۆکە دزرا و لە ساڵی ١٩٩١ بە خێرایی دۆزرایەوە و گەڕێندرایەوە شوێنی خۆی؛ و لەکاتی دزیکردنەکەدا دزەکان زیانێکی زۆریان بە تابلۆکە گەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fisher|یەکەم=Marc|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ١٩٩١|سەردێڕ=20 STOLEN VAN GOGHS ARE QUICKLY LOCATED|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1991/04/15/20-stolen-van-goghs-are-quickly-located/6f6fb1f2-fc0f-45b7-9f1f-1619ac51798d/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> == پاشخان == نیگاری «کێڵگەیەکی گەنم لەگەڵ قەلەڕەشەکاندا» لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٨٩٠دا کێشراوە، کە لە کۆتا ھەفتەکانی ژیانی [[ڤینسێنت ڤان گۆخ|ڤان گۆخ]] بوو. وێنەکە لەلایەن زۆرێک لە شارەزایان بە دوا نیگاری ڤان گۆخ دادەنێن، لە ھەمان کاتدا ئەگەری ئەوەش ھەیە کە نیگاری «ڕەگی دار»یان «باخچەی داوبیگنی» کۆتا کاری ھونەرمەند بووبێت. == وەسف == نیگارەکە ئاسمانێکی ھەوراوی پڕ لە قەلەڕەش بەسەر کێڵگەیەکی گەنمدا نیشان. ھەستی گۆشەگیری زیاد دەکات بەھۆی ڕێڕەوەکەیانەوە کە بەرەو ھیچ شوێنێک ناڕوات و ئاراستەی فڕینی قەلەڕەشەکان نادیارە؛ و کێڵگەی گەنمی با لێھاتوو دوو لەسەر سێی وێنەکە پڕدەکاتەوە. جووڵس میشێلێت یەکێک لە نووسەرە دڵخوازەکانی ڤان گۆخ، لەبارەی قەلەڕەشەکان نووسیوویەتی: «ئەوان حەزیان لە ھەموو شتێکە و سەرنجی ھەموو شتێک دەدەن، ئەو کەسە کۆنانەی کە تەواوی ژیانیان لە سروشتدا بەسەربرد، قازانجێکی بچووکیان نەدۆزییەوە بۆ ئەوەی لە پشتیانەوە بڕۆن، لە سەدان شتی ناڕووندا کە تا ئێستا ئەزموونی مرۆڤ ھیچ ڕووناکی و زانیارییەک نابەخشێت، تەنیا ئاراستەی باڵندەیەکی زۆر ژیر نەبێت».<ref>https://web.archive.org/web/20161120095800/https://books.google.com/books?id=fYA9QzwvsekC&pg=PA78&hl=en</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ھونەر}} {{پۆلی کۆمنز|Wheatfield with Crows}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھونەر-کۆلکە}} hsgdaf3gsfyeywz8sj03sn9w447i12k 0 236035 1699525 1698273 2026-11-02T13:28:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1699525 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''تویتەر''' ({{بە ئینگلیزی|Twitter, Inc}}) کۆمپانیایەکی سۆشیال میدیای ئەمریکی بوو و بارەگا سەرەکییەکەی لە [[سان فرانسیسکۆ|شاری سانفرانسیسکۆ]] لە [[کالیفۆڕنیا|ویلایەتی کالیفۆرنیایە]]. کۆمپانیاکە خاوەنی خزمەتگوزاری تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی [[تویتەر]] و پێشتر بەرنامەی ڤیدیۆیی کورتی بەناوی [[ڤاین (خزمەتگوزاری)|ڤاین]] و خزمەتگوزاری پەخشی ڕاستەوخۆی Periscopeی بەڕێوە دەبرد. تویتەر لەلایەن [[جاک دۆرسی]] و نوح گلاس و بیز ستۆن و ئیڤان ویلیامز لە مانگی ئازاری ٢٠٠٦ دامەزراوە و لە مانگی تەممووزدا دەستیپێکردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠١٢}} زیاتر لە ١٠٠ ملیۆن بەکارھێنەر ڕۆژانە ٣٤٠ ملیۆن تویتیان تویت کردووە،<ref name="Twitterturns6">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Twitter turns six|ناونیشان=https://blog.twitter.com/2012/twitter-turns-six|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Twitter|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130513220043/https://blog.twitter.com/2012/twitter-turns-six|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٣|url-status=dead}}</ref> و خزمەتگوزارییەکە بە تێکڕا ڕۆژانە ١٫٦ ملیار پرسیاری گەڕانی مامەڵەی لەگەڵدا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١١|سەردێڕ=The Engineering Behind Twitter's New Search Experience|ناونیشان=https://blog.twitter.com/2011/engineering-behind-twitter%E2%80%99s-new-search-experience|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Twitter|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140325080255/https://blog.twitter.com/2011/engineering-behind-twitter%E2%80%99s-new-search-experience|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Twitterturns6"/> {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠١٩|}} تویتەر مانگانە زیاتر لە ٣٣٠ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکی ھەبووە.<ref name="Twitter">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Twitter overcounted active users since 2014, shares surge on profit hopes|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/tech/news/2017/10/26/twitter-overcounted-active-users-since-2014-shares-surge/801968001/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|تەکنۆلۆژیا|کۆمەڵگا|دەیەی ٢٠٠٠|ئینتەرنێت|کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Twitter}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٦ لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکانی دامەزراوی ٢٠٠٦]] [[پۆل:ئیلۆن مەسک]] [[پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە]] 8zsonlskctik97jpscam7ts16huh2u2 1 236247 1699526 1330902 2026-11-02T13:28:12Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1699526 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کۆمپانیای تویتەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1077249 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140325080255/https://blog.twitter.com/2011/engineering-behind-twitter%E2%80%99s-new-search-experience بۆ https://blog.twitter.com/2011/engineering-behind-twitter%E2%80%99s-new-search-experience زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٤٦، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کۆمپانیای تویتەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1330900 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140325080255/https://blog.twitter.com/2011/engineering-behind-twitter%E2%80%99s-new-search-experience بۆ https://blog.twitter.com/2011/engineering-behind-twitter%E2%80%99s-new-search-experience زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٠٦، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کۆمپانیای تویتەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1699525 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130513220043/https://blog.twitter.com/2012/twitter-turns-six بۆ https://blog.twitter.com/2012/twitter-turns-six زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٨، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) 60fymss832l3tqkmvl64ch4iksb8u1p 0 236397 1699537 1536559 2026-11-02T13:35:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، زمان-کۆلکە) 1699537 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کێیەتیی بەکۆمەڵ''' بریتییە لە ھەستی ھاوبەشی سەر بە گرووپێک. لە ساڵی ١٩٨٩ ئەلبێرتۆ مێلوچی ''کتێبی کۆچەری ئێستای'' بڵاو کردەوە، کە مۆدێلی کێیەتی بەکۆمەڵی خۆی دەناسێنێت کە لەسەر بنەمای لێکۆڵینەوە لە [[بزاڤی کۆمەڵایەتی|بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکانی]] ساڵانی ھەشتاکان دامەزراوە. مێلوچی بیرۆکەکانی لەسەر بنەمای نووسینەکانی تۆرین (١٩٢٥-) و پیتزۆرنۆ (١٩٢٤–٢٠١٩) دامەزراندووە، بە تایبەتی بیرۆکەکانیان لەسەر [[بزاڤی کۆمەڵایەتی|بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان]] و کردەی بەکۆمەڵ بە ڕێککەوت.<ref>Touraine, Alain. ''An Introduction to the Study of Social Movements''. Social Research,1985.</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری|کۆمەڵگا|مێژوو|زمان}} {{پۆلی کۆمنز|Collective identity}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:جۆشی گرووپ]] p4cg1whh2x3twxd2mgcw5qwyymto590 0 238350 1699900 1546541 2026-11-02T22:34:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1699900 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کەشتی نوقمبوونی تایتانیک''' ({{بە ئینگلیزی|Wreck of the Titanic}}) کەشتی تایتانیک لە قووڵایی نزیکەی ١٢٥٠٠ پێ (٣٨٠٠ م؛ ٢١٠٠ فاتۆم) دایە، نزیکەی ٣٧٠ میل دەریایی (٦٩٠ کم) لە باشووری-باشووری ڕۆژھەڵات لە کەناراوەکانی نیوفاوندلاند. دابەشکراوە بەسەر دوو بەشی سەرەکیدا کە نزیکەی ٢٠٠٠ پێ (٦٠٠ مەتر) لەیەکترەوە دوورن. سەرەڕای تێکچوون و زیانەکانی بەرکەوتن لەگەڵ بنی دەریا، کەوانەکە ھێشتا دەناسرێتەوە لەگەڵ زۆرێک لە شوێنەکانی ناوەوەی کە پارێزراون. لە بەرامبەردا گێڕەکە بە تەواوی شکاوە. کێڵگەیەکی پاشماوە لە دەوری کەشتییە وێرانبووەکە سەدان ھەزار شتومەکی تێدایە کە لە کاتی نوقمبوونی کەشتییەکەدا لە کەشتییەکەوە فڕێدراون. ھەروەھا تەرمی سەرنشینەکان و تیمی فڕۆکەوانیش لەسەر بنی دەریا دابەشکرا، بەڵام لەو کاتەوە لەلایەن بوونەوەرەکانی دیکەوە خوراون. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئاو|فیزیک|زانست|مێژوو|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|Titanic wreck}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کەشتییەکانی ١٩١١]] [[پۆل:ئاڕ ئێم ئێس تایتانیک]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:دۆزینەوەکانی شوێنەوارناسی لە ١٩٨٥]] 2lbjmo51o3fztp1476kpzr4t81hoipe 0 238505 1699902 1536697 2026-11-02T22:34:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1699902 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کەشتییە دەریایییەکانی پلەی ئۆڵۆمپی''' سێ کەشتییە دەریایییەکانی بەریتانی بوون کە لەلایەن کەشتیخانەی ھارلاند و وۆڵفەوە بۆ ھێڵی ئەستێرەی سپی لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا دروستکرابوون. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئاو|تەکنۆلۆژیا|کۆمەڵگا|زانست|فیزیک|شانشینی یەکگرتوو|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Olympic class ocean liners}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} c1z9l2gl5ycdo1e29w41ovirqspcigr 0 239117 1699962 1640257 2026-11-03T01:37:21Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1699962 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = کەمال محەممەد | وێنە = Kemal Mihemmed.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ساڵی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٦٠}} | شوێنی لەدایکبوون = سلێمانی، کوردستان | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شێواز = | پیشە = گۆرانیبێژ | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = ١٩٧٨-ئێستا | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان = }} '''کەمال محەممەد''' (لەدایکبووی ١٩٦٠ لە [[سلێمانی]] - )<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=کەمال محەمەد بە شێوەیەکى جیاواز پێشوازى لە ساڵى نوێ کرد|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=63717&Jor=6|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.wishe.net}}</ref> گۆرانیبێژێکی کوردی شاری [[سلێمانی]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەمال محەمەد نوێترین بەرھەمی بڵاوکردەوە|ناونیشان=https://www.xendan.org/life/detailnews.aspx?jimare=23112&babet=40&relat=8127|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> یەکێکە لە و دیارترین گۆرانیبێژە لە کوردەکان. لە ساڵی ١٩٨٧دا، لەگەڵ [[کاروان عوسمان]] ئەلبومێکیان بڵاوکردووەتەوە بە ناوی «نائومێدی».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Karwan Osman|ناونیشان=http://www.dengekan.com/karwan/doc/sirwan_dwanama.htm|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.dengekan.com}}</ref> کەمال محەممەد دوێتی لەگەڵ زۆرێک لە گۆرانیبێژانی دیکەی کورد کردووە و لە دیارترینیان سالار مەحمود و عەتا ئەحمەد'''.'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەمال محەممەد: من ھونەرمەند نیم گۆرانیبێژم|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/271220141|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] sjd7ltg9e3ig1tsh6iwsmh0lkkop0a2 0 239318 1699773 1542881 2026-11-02T19:37:11Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، کتێب-کۆلکە) 1699773 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ناونیشانی کەسایەتی''' لە بەرھەمێکی گێڕانەوەدا کەسێکە کە لە ناونیشانی بەرھەمەکەدا ناوی لێنراوە یان ئاماژەی پێکراوە، بۆنموونە لە فیلمێک یان کارێکی ھونەریی تر، کە ڕاستەوخۆ کەسایەتییەکە ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت تێیدا. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|فیلم|ھۆڵیوود|ھونەرەکان|شانۆ|چاند|کتێب|ئەنیمەیشن}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:نواندن]] [[پۆل:چیرۆکگێڕی]] 5uxa8v9owke6nhbq9qqg3h4stwu2npz 1699797 1699773 2026-11-02T20:02:21Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1699797 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ناونیشانی کەسایەتی''' لە بەرھەمێکی گێڕانەوەدا کەسێکە کە لە ناونیشانی بەرھەمەکەدا ناوی لێنراوە یان ئاماژەی پێکراوە، بۆنموونە لە فیلمێک یان کارێکی ھونەریی تر، کە ڕاستەوخۆ کەسایەتییەکە ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت تێیدا. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|فیلم|ھۆڵیوود|ھونەرەکان|شانۆ|چاند|کتێب|ئەنیمەیشن}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:نواندن]] [[پۆل:چیرۆکگێڕی]] nrha5twjduksneq8pqg1ah1w3efxcr8 0 239365 1699907 1646071 2026-11-02T22:35:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1699907 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کتێب |ناو = کەشکۆڵی پێشمەرگە |وێنە = |ناوی بنەڕەتی = کەشکۆڵی پێشمەرگە: شیعری موقاوەمەت |دانەر = [[شێرکۆ بێکەس]] |لێکۆڵەر = |زمان = [[کوردیی ناوەندی|کوردیی سۆرانی]] |وڵات = [[باشووری کوردستان]] |زنجیرە = |بابەت = |جۆری ئەدەبی = [[شیعر]] |بڵاوکەرەوە = یەکێتیی نووسەرانی کوردستان (شاخ) |دەرچوون = شاخ |مێژووی دەرچوون = بەرگی یەکەم: ١٩٨٤{{ھن}}بەرگی دووەم و سێھەم: ١٩٨٥ |وەرگێڕ = |بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو = |مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان = |وێنەگر = |دیزاینەری بەرگ = |جۆری چاپ = |ژمارەی پەڕە = بەرگی یەکەم: ٩٧{{ھن}}بەرگی دووەم: ٢١{{ھن}}بەرگی سێھەم: ٧٥ |پێوانە = |کێش = |پێشتر = |دواتر = }} '''''کەشکۆڵی پێشمەرگە: شیعری موقاوەمەت''''' کتێبێکی [[شیعر]]ی [[شێرکۆ بێکەس]]ە. ئەم کتێبە لە سێ بەرگدا چاپ کراوە کە بەرگی یەکەمی لە ٩٧ لاپەڕە لە ساڵی ١٩٨٤<ref name="بوار نورەدین ۱">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٣٦.</ref> و بەرگەکانی دووھەم و سێھەمی لە ٢١ و ٧٥ لاپەڕە لە ساڵی ١٩٨٥ لەلایەن یەکێتیی نووسەرانی کوردستان (شاخ) چاپ و بڵاو کراوەتەوە.<ref name="بوار نورەدین ٢">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٣٧.</ref> ھەروەھا ھەر سێ بەشەکەی لە ساڵی ١٩٨٦ وێڕای ''[[داستانی ھەڵۆی سوور]]'' لە یەک بەرگدا لەژێر ناوی ''ھەڵۆ: داستانی ھەڵۆی سوور و کەشکۆڵی پێشمەرگە'' دیسانەوە چاپ کرا.<ref name="بوار نورەدین ٣">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٤١.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبناسی == * [https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 ''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، ئامادەکردن: بوار نورەدین، سلێمانی: دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، چاپی یەکەم: ٢٠١٣.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230716144523/https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 |date=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ }} == بەستەرە دەرەکییەکان == *{{ڤەژینبوکس||١٢٢}} {{شێرکۆ بێکەس}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|شیعر|وێژەی کوردی}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس]] aw8up1k7mfd0uget23wi8iz6egzxbvr 0 240680 1699587 1518740 2026-11-02T14:56:10Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699587 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک ئادەمز''' ({{بە ئینگلیزی| Nicholas Adams}})یەکێکە لە [[ئەکتەر|ئەکتەرە]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکان]]ی سەدەی ٢١ەم، و ڕۆڵی لە چەندین [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)| فیلمی ئەمریکیدا]] بینیووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی ئابی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەکتەران|ھۆڵیوود|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمەڵگا|تەلەڤیزیۆن|ھونەرەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nick Adams (theatre actor)}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] dge806q8bmfnzizis4i6jwoqq2l58as 0 240949 1699995 1688368 2026-11-03T04:34:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699995 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|image=Subtraction film 2022.jpg|caption=پۆستەری فیلم|director=[[مانی حەقیقی]]|writer=مانی حەقیقی{{ھن}}ئەمیر ڕەزا|producer=مەجید متەڵەبی|starring=[[تەرانە عەلیدۆستی]]{{ھن}}[[نەوید محەممەدزادە]]|cinematography=مورتەزا نەجەفی|editing=مەیسەم مەولایی|music=ڕامین خوشە|studio=Iranian Independents|distributor=Films Boutique|released=لە فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرنتۆ|runtime=١٠٧ دەقە|country=ئێران|language=فارسی}} '''کەمکردنەوە''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: تفریق؛ بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Subtraction) فیلمێکی [[دراما (تەلەڤیزیۆن و فیلم)|درامی]] و [[نیۆ نوار]] و [[فیلمی ھەستبزوێن|ھەستبزوێنی]] [[ئێران]]ییە لە ساڵی ٢٠٢٢ بڵاوکراوەتەوە، فیلمەکە لەلایەن [[مانی حەقیقی]] کاری نووسین و دەرھێنانی بۆ کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=فیلمبرداری «تفریقِ» مانی حقیقی، با ترانه علیدوستی و نوید محمدزاده آغاز شد|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1493889/فیلمبرداری-تفریق-مانی-حقیقی-با-ترانه-علیدوستی-و-نوید-محمدزاده|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=خبرآنلاین|زمان=fa}}</ref> لەم فیلمەدا [[تەرانە عەلیدۆستی]] و [[نەوید محەممەدزادە]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عدم حضور فیلم مانی حقیقی در جشنواره فجر امسال|ناونیشان=https://www.salamcinama.ir/news/71446/%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.salamcinama.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230819034331/https://www.salamcinama.ir/news/71446/%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکەم نمایشی جیھانی لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرنتۆ]] بوو لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ نمایشکرا. == کورتە == فەرزانە ([[تەرانە عەلیدۆستی]]) گەنجێکی ڕاھێنەری شۆفێرییە و لەگەڵ ھاوسەرەکەی جەلال ([[نەوید محەممەدزادە]]) دەژی. ڕۆژێک مێردەکەی دەبینێت کە دەچێتە ناو ماڵی ژنێکی نەناسراوەوە. کاتێک ڕووبەڕووی جەلال دەبێتەوە، جەلال پێی دەڵێت کە ئەو لەو کاتەدا لە شار نەبووە. دواتر جەلال بڕیار دەدات بۆ خۆی ماڵەکە بپشکنێت. کاتێک جەلال دەگاتە ئەوێ، ژنێک بە ناوی بیتا دەناسێت کە ڕوخساری ھاوشێوەی ھاوسەرەکەیەتی فەرزانە. بە سەرسووڕمانەوە وێنەی ھاوبەشەکانیان بەراورد دەکەن، ھاوسەرەکەی بیتاش ھاوشێوەی جەلال دەردەکەوێت. == ئەکتەرەکان == * [[تەرانە عەلیدۆستی]] وەک فەرزانە * [[نەوید محەممەدزادە]] وەک جەلال * [[سوھەیلا ڕەزەوی]] وەک پزیشک * سەعید چنگیزیان لە ڕۆڵی هاوپیشەی موحسین * عەلی باغەری لە ڕۆڵی هاوپیشەی موحسین * وەحید ئاغاپوور لە ڕۆڵی هاوپیشەی موحسین * ئیسماعیل پۆرێزا لە ڕۆڵی باوکی جەلال * فەرھام عەزیزی * گیلدا ڤیشکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=نوید محمدزاده و پریناز ایزدیار در «تفریق»|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/99030301726/نوید-محمدزاده-و-پریناز-ایزدیار-در-تفریق|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=ایسنا|زمان=fa}}</ref> == بەرھەمھێنان == === پێش بەرھەمھێنان === دوای ئەوەی لە ٢٣ی گوڵانی ٢٠٢٠دا کاستی فیلمەکە ڕاگەیەندرا، ئاژانسەکانی ھەواڵ بەشداری [[نەوید محەممەدزادە]] و [[پەریناز ئیزەدیار]] ڕاگەیاند. ئەم دووانە پێشتر لە فیلمەکانی وەک [[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]] و [[مەتری شەش و نیو]] و سوورپێست دەرکەوتوون. دەرھێنەرو نووسەری فیلمەکە حەقیقی ھۆکاری بەشداری نەکردنی [[پەریناز ئیزەدیار]] بەھۆی [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆرۆنا]] و پابەندبوونی ئەکتەرەکان لە پڕۆژەکانی دیکەدا ناوبرد و وتی: "پەریناز ئیزەدیار لە کاتی راھێنانەکاندا ئەوەندە نایاب بوو کە بەڕاستی بەداخەوەم کە نەیتوانی بەشدار بێت لەگەڵمان. لە لایەکی دیکەشەوە وتی ئەوە نیعمەتێکی گەورەیە کە دەرفەتم بۆ ڕەخسا کار لەگەڵ [[تەرانە عەلیدۆستی]] بکەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=فیلمبرداری "تفریق" متوقف شد|ناونیشان=https://www.imna.ir/news/486364/فیلمبرداری-تفریق-متوقف-شد|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=ایمنا|زمان=fa}}</ref> === وێنەگرتن === وێنەگرتنی فیلمی کەمکردنەوە لە ساڵی ٢٠٢٠ دەستیپێکرد، ڕووداوەکانی وەک پەتای [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆڤید-١٩]] و جێگرتنەوەی [[تەرانە عەلیدۆستی]] لەبری [[پەریناز ئیزەدیار]]، وای کرد فیلمەکە نەتوتنێت بەشدار بێت لە چلەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=اولین تصویر از «تفریق» مانی حقیقی ڕونمایی شد/ پایان تدوین فیلم {{!}} پایگاه خبری صبا|ناونیشان=https://sabakhabar.ir/210234/اولین-تصویر-از-تفریق-مانی-حقیقی-رونمایی-شد-پایان-تدوین-فیلم/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=پایگاه خبری صبا – آخرین اخبار فرهنگ و هنر {{!}} سینما و تلویزیون|زمان=fa-IR}}</ref> سەرەتا بڕیار بوو فیلمەکە لە ساڵی ٢٠٢٠ دروست بکرێت، بەڵام دوای ئەوەی حەقیقی تووشی [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆڤید-١٩]] بوو، وێنەگرتنی تا مانگی ئازاری ٢٠٢١ دواخرا، لە مانگی نیسانی ٢٠٢١ لەگەڵ بڵاوبوونەوەی زیاتری کۆرۆنا، وێنەگرتنی ڕاگیرا. وێنەگرتنی فیلمی کەمکردنەوە لە مانگی ئایاری ٢٠٢١ تەواو بوو، و چووە ناو [[قۆناغی دوای بەرھەمھێنان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ= «تفریقِ» مانی حقیقی، به جشنواره فجر نمی‌رسد|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/394703/تفریق-مانی-حقیقی-به-جشنواره-فجر-نمی-رسد|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=خبرآنلاین|زمان=fa}}</ref> == بڵاوکردنەوە == بڕیار بوو فیلمەکە لە چلەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] نمایش بکرێت، بەڵام نەیتوانی بەشداری لە فێستیڤاڵەکەدا بکات چونکە [[قۆناغی دوای بەرھەمھێنان|غۆناغی دوای بەرھەمھێنانی]] تەواو نەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Subtraction – Films Boutique|ناونیشان=https://filmsboutique.com/film/subtraction/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=filmsboutique.com|زمان=en-US}}</ref> فیلمەکە بۆ یەکەمجار لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرنتۆ|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی تۆرۆنتۆ]] لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ نمایشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Premiere Of SUBTRACTION At TIFF Platform – Films Boutique|ناونیشان=https://filmsboutique.com/story/world-premiere-of-subtraction-at-tiff-platform/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=filmsboutique.com|زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|13920920}} * {{Rotten Tomatoes|subtraction}} * ''[https://www.tiff.net/events/subtraction کەمکردنەوە]'' لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرنتۆ]] {{تووڵی دەروازە|ئێران|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٢]] 3326oxfv7iarztdamlgow1duykihpsm 0 241614 1699914 1546545 2026-11-02T22:36:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە) 1699914 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''''کەفەرناحووم''''' [[دراما (تەلەڤیزیۆن و فیلم)|فیلمێکی درامای]] [[لوبنان|لوبنانییە]] [[نووسەر|لە نووسین]]، [[دەرھێنەری فیلم|دەرهێنان]] و ئەکتەری نادین لەبەکی کە لە [[٢٠١٨|ساڵی ٢٠١٨]] بەرهەم هێنراوە. ئەستێرەی فیلمەکە زەین ئەلڕافیعییە لە ڕۆڵی زەین ئەلحاجی کە کوڕێکی تەمەن ١٢ ساڵانە و لە ناوچەیەکی هەژاری نزیک بەیروت دەژی. گێڕانەوەی فیلمەکە لە شێوەی فلاشباک و گرنگیدان بە ژیانی زەین دروستکراوە. نادین لەبەکی دەرهێنەری فیلم لە فیلمەکەدا ڕۆڵی پارێزەر زەین ئەلحاجی دەگێڕێت. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی {{پۆلی کۆمنز|Capernaum (film)}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|فیلم|دەیەی ٢٠١٠}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە لوبنانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی عەرەبی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٨]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە خاوەن خانووەکان]] iwgdyw4dyp9pzmi7autybq4hq273dde 4 241625 1699852 1699072 2026-11-02T21:01:22Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1699852 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ٣٨١٣٥٦ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/SakuraBot|٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ٥٧٦٥٠ || bot || ١٧ی ئابی ٢٠٢٢ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:Maintenance script|Maintenance script]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Maintenance script|٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ٢٦ || bot || ١٦ی نیسانی ٢٠١٥ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ١٠٤١٦٨ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ٣٥٩٨ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٦ || [[بەکارھێنەر:CdRBot|CdRBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/CdRBot|٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ٦٦٧٧ || bot || ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |- | ٧ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ٨٦٨٣ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٨ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٢١٣٣٢ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] enhraqrpiapq6iemg97g9d34imv0wiy 0 242001 1700029 1688655 2026-11-03T05:45:43Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700029 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Taxobox|name=پۆڕ|status_ref=|image=Black Francolin.jpg|image_caption=[[ئاودەل]] نێرەى پۆڕ|classis=[[باڵندەکان]]|subfamilia=[[کەو]]}} '''پۆڕ''' باڵندەیەکى دەشتاییە هاوشێوەى سوێسکەیە بەڵام گەورەترە و لە کەو بچووکترە ، پنتى رەش و سپى پێوەیەـ پشت ملى رەنگى خورماییەو دەنووکى کورتە. خاڵى سپیی لە ژێرچاودایە. بە جووت لە لێوار ئاوو لەناو بێشەڵاناندا دەژین . نێرەى پێى دەگوترێت (ئاودەڵ). مێیەکەى لاقى سوورە. ناوەکانى زۆرن : دوڕاج، ئاڤدەل، کەناچە، ئایکناسە، زیوەکەو ، زڕەکەو، تڤلیلک، سوێسکە رەشە، تووکەسەر ، قەتێى لمى، مریشکى دەشت. لە کوردستان راوى پۆڕ باوە لەبەر گۆشتە خۆشەکەى, لە فۆلکلۆرى کوردیدا پۆڕ و پۆڕی بەلەک وەسفە بۆ جوانى یار. [[پەڕگە:Black_Francoline_Female.jpg|وێنۆک| پۆڕی ڕەش (مێ)]] {{Reflist}} {{پۆلی کۆمنز|Francolinus}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی|باڵندەکان}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:باڵندەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] [[پۆل:مەلەکان]] [[پۆل:سروشت]] 9p13rxxmbwesyiw8ge0qzsquw2pzuxo 0 243331 1699543 1368152 2026-11-02T13:36:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699543 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name =کەتبان |native_name =کتبان |settlement_type = گوند |pushpin_map =Iran |mapsize =150px |subdivision_type = [[List of countries|Country]] |subdivision_name = {{ئاڵا|ئێران}} |subdivision_type1 =[[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] |subdivision_name1 =[[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] |subdivision_type2 =[[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] |subdivision_name2 = [[شارستانی سەڵماس|سەڵماس]] |subdivision_type3 =[[Bakhsh]] |subdivision_name3 =[[ناوچەی کۆسار|کۆسار]] |subdivision_type4 =[[Rural Districts of Iran|Rural District]] |subdivision_name4 =چەریق |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |area_footnotes = |population_as_of = ٢٠١٦ |population_total =٣٠٠ |population_density_km2 =auto |timezone = [[کاتی ستانداردی ئێران]] |utc_offset = +٣:٣٠ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|38|06|18|N|44|35|24|E|region:IR|display=inline,title}} |elevation_m = |area_code = |website = |footnotes = }} '''کەتبان''' گوندێکە لە [[ناوچەی کۆسار]]، [[شارستانی سەڵماس]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=https://web.archive.org/web/20230000000000*/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/23.xls|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org}}</ref> بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦، ژمارەی دانیشتووانی ٣٠٠ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=درگاه ملی آمار > سرشماری عمومی نفوس و مسکن > نتایج سرشماری > جمعیت بە تفکیک تقسیمات کشوری سال 1395|ناونیشان=https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200526153518/https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:ناوچەی نیشتەجێبوون لە شارستانی سەڵماس]] 79p6e0qr0g2o2xhbrjlpubhi4zwczwh 0 243346 1699453 1699245 2026-11-02T12:08:47Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699453 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کیڵنێت''' ({{بە ئینگلیزی|KILLNET}}) گرووپێکی [[ھاککەر]]ی ڕووسین کە کاریان ھێرشکردنە سەر [[وێبگە|ماڵپەڕە]] حوکومییەکان و کۆمپانیا تایبەتەکانە لە نێویاندا ماڵپەڕە حکومییەکانی وڵاتانی [[ناتۆ]]، گرووپەکە لە دەوروبەری [[ئازار (مانگ)|مانگی ئازاری]] ٢٠٢٢ دامەزراوە. == ئاگادارییەکانی پێنج چاو == ھاوپەیمانی ھەواڵگریی پێنج چاو لە [[نیسان (مانگ)|مانگی نیسانی]] ٢٠٢٢ ھۆشدارییەکی لەسەر گرووپەکانی [[ڕووسیا]]، لەنێویاندا کیڵنێت، بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hardcastle|یەکەم=Jessica Lyons|سەردێڕ=Five Eyes fear fresh Russian attacks against infrastructure|ناونیشان=https://www.theregister.com/2022/04/21/five_eyes_russia/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.theregister.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New Five Eyes alert warns of Russian threats targeting critical infrastructure|ناونیشان=https://www.csoonline.com/article/572625/new-five-eyes-warns-of-russian-threats-targeting-critical-infrastructure.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=CSO Online|زمان=en-US}}</ref> == ھێرشەکان == === [[ڕۆمانیا]] === کیڵنێت لە پشت ھێرشەکانی سەر ماڵپەڕەکانی حکوومەتی ڕۆمانیا بوو کە لە ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٢ تا ١ی ئایاری ٢٠٢٢ ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=andreich|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Romania under cyberattack coming from Russia's Killnet|ناونیشان=https://www.romania-insider.com/romania-cyberattack-russia-killnet-2022|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Romania Insider|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220522200002/https://www.romania-insider.com/romania-cyberattack-russia-killnet-2022|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === [[مۆلدۆڤا]] === تەقینەوەکان لە ترانسنیستریا، خزمەتگوزاری زانیاری و ئاسایشی کۆماری مۆڵدۆڤا ڕای گەیاند کە گرووپی ھاککەری کیڵنێت زنجیرەیەک ھێرشی ئەلیکترۆنییان لە دەرەوەی وڵاتەوە بۆ سەر ماڵپەڕەکانی دەسەڵات و دامەزراوە فەرمییەکانی مۆڵدۆڤا دەستپێکردووە. ئەمەش چەند ڕۆژێک دوای ھێرشکردنە سەر ماڵپەڕە ڕۆمانییەکان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Killnet attacked several websites of state institutions in the Republic of Moldova - Tylaz|ناونیشان=https://www.tylaz.net/2022/05/01/killnet-attacked-several-websites-of-state-institutions-in-the-republic-of-moldova/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220531201037/https://www.tylaz.net/2022/05/01/killnet-attacked-several-websites-of-state-institutions-in-the-republic-of-moldova/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === [[کۆماری چیک]] === کیڵنێت بەرپرسیارێتی ھێرشەکانی سەر وێب سایتەکانی دامەزراوە دەوڵەتییەکانی چیکی لە نیسانی ٢٠٢٢ گرتە ئەستۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Czech Television hit in another wave of cyber attacks|ناونیشان=https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-television-hit-in-another-wave-of-cyber-attacks|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.expats.cz|زمان=en}}</ref> === [[لیتوانیا]] === گرووپەکە بەرپرسیارێتی ھێرشەکانی دژی ژێرخانی تۆڕەکانی لیتوانیا لە ئەستۆ گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Russia's Killnet hacker group says it attacked Lithuania|ناونیشان=https://www.reuters.com/technology/russias-killnet-hacker-group-says-it-attacked-lithuania-2022-06-27/|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Goodin|یەکەم=Dan|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Pro-Russia threat group Killnet is pummeling Lithuania with DDoS attacks|ناونیشان=https://arstechnica.com/information-technology/2022/06/pro-russia-threat-group-killnet-is-pummeling-lithuania-with-ddos-attacks/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Ars Technica|زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mascellino|یەکەم=Alessandro|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Pro-Russian Hacker Group Killnet Hits Critical Government Websites in Lithuania|ناونیشان=https://www.infosecurity-magazine.com/news/killnet-hacks-lithuania-government/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Infosecurity Magazine|زمان=en-gb}}</ref> ئاماژەیان بەوەشکردووە، ھێرشە ئەلیکترۆنییەکانی سەر لیتوانیا وەک تۆڵەسەندنەوەیەک بووە لەوەی کە گواستنەوەی کاڵاکانی بۆ ناوچەی کالینینگرادی ڕووسیا ڕاگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Russia's Killnet hacker group says it attacked Lithuania|ناونیشان=https://www.reuters.com/technology/russias-killnet-hacker-group-says-it-attacked-lithuania-2022-06-27/|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Goodin|یەکەم=Dan|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Pro-Russia threat group Killnet is pummeling Lithuania with DDoS attacks|ناونیشان=https://arstechnica.com/information-technology/2022/06/pro-russia-threat-group-killnet-is-pummeling-lithuania-with-ddos-attacks/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Ars Technica|زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mascellino|یەکەم=Alessandro|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Pro-Russian Hacker Group Killnet Hits Critical Government Websites in Lithuania|ناونیشان=https://www.infosecurity-magazine.com/news/killnet-hacks-lithuania-government/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Infosecurity Magazine|زمان=en-gb}}</ref> === [[نەرویژ|نەرویج]] === گرووپەکە لە ڕێگەی ھێرشە جۆراوجۆرەکانی DDoS لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ڕێکخراوەکانی نەرویجی کردە ئامانج. دەسەڵاتی ئاسایشی نیشتمانی نەرویج دەڵێت ھیچ زانیارییەکی تایبەت نەبراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Russian Hackers Target Norway in Latest Volley of Cyber Attacks|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-06-30/russian-hackers-target-norway-in-latest-volley-of-cyber-attacks|newspaper=Bloomberg.com|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Norway blames "pro-Russian group" for cyber attack|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/europe/norway-targeted-by-cyber-attack-security-agency-2022-06-29/|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref> === [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] === لە ١ی ئابی ٢٠٢٢، گرووپەکە و دامەزرێنەرەکەی بەناوی "Killmilk" بەرپرسیارێتی ھێرشێکی ئەلیکترۆنییان بۆ سەر کۆمپانیای بەرگریی ئەمریکیی [[لۆکھید مارتن]] گرتە ئەستۆ، وەک تۆڵەسەندنەوەیەک کە سیستەمی ھایمارس درا بە [[ئوکراینا]]. گرووپەکە ڕای گەیاند کە کۆمپانیای لۆکھید مارتن "سپۆنسەری ڕاستەقینەی تیرۆری جیھانییە" و "بەرپرسە لە مردنی ھەزاران و ھەزاران مرۆڤ" کیلمیلک وتی؛ ھێرشەکە سیستەمی بەرھەمھێنانی لۆکھید مارتن و ھەروەھا زانیارییەکانی سەبارەت بە کارمەندانی کۆمپانیاکە کردووەتە ئامانج بۆ ئەوەی "گۆشەگیرییان بکات و لە سەرانسەری جیھاندا لەناوببرێن!".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kadam|یەکەم=Tanmay|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Double Whammy: Russian Hackers Launch Cyber Attacks On Lockheed Martin; Armed Forces Hack Into HIMARS -- Reports|ناونیشان=https://www.eurasiantimes.com/russian-hackers-launch-cyber-attacks-on-lockheed-martin/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Latest Asian, Middle-East, EurAsian, Indian News|زمان=en-US}}</ref> لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێرش کرایە سەر چەندین ماڵپەڕی فڕۆکەخانەی ئەمریکا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|کۆمپانیا|کۆمەڵگا|ئابووری|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر|تەکنۆلۆژیا|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Killnet}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:لەشکرکێشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا ٢٠٢٢]] [[پۆل:ھاککردن لە دەیەی٢٠٢٠]] [[پۆل:باندەکانی ھێرشی ئەلیکترۆنی]] eneaaaws9zz9ff4wjr5yyzq57gq9iu9 0 243449 1700024 1453841 2026-11-03T04:39:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، قەتەر-کۆلکە) 1700024 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Al Jazeera English Newsdesk.jpg|وێنۆک| ژووری ھەواڵ کەناڵی ئەلجەزیرە ساڵی ٢٠١١]] '''کەناڵی ئەلجەزیرە''' کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی ھەواڵی حکومییە و سەر بە تۆڕی میدیایی ئەلجەزیرەیە، لە ١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ دامەزراوە و بارەگا سەرەکییەکەی لە دەوحەی پایتەختی قەتەرە. سەرەتا وەک کەناڵێکی ئاسمانی بۆ ھەواڵی عەرەبی و کاروباری ھەنووکەیی دەستی پێکرد و لەو کاتەوە بە ھەمان ناوی «ئەلجەزیرە» کەناڵەکە فراوانتر بووە و بووەتە تۆڕێکی میدیایی نێودەوڵەتی کە ژمارەیەک دەزگای ھەیە، لەوانە ئینتەرنێت و کەناڵە تەلەڤیزیۆنییە تایبەتمەندەکان بە چەند زمانێک لە چەند ناوچەیەکی جیھان. ھەوڵی سەرەکی کەناڵەکە گواستنەوەی بیروڕا جیاوازەکان بوو، ئەوەش وای دەکرد جێگەی خۆی بکاتەوە لە گفتوگۆکان لە [[کەنداوی فارس|وڵاتانی خەلیج]] و بەشێک لە وڵاتانی عەرەبی، و وێستگەی گرنگی ڕووماڵەکانی لە کاتی [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول]]ی ٢٠٠١ بوو کە تاکە کەناڵ بوو جەنگی [[ئەفغانستان]]ی بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ دەگواستەوە و ھەروەھا پارچە ڤیدیۆیی لێدوانی سەرکردەکانی ڕێکخراوەی [[ئەلقاعیدە]] و [[ئوسامە بن لادن]]ی پەخش دەکرد، ھەروەھا سەرنجی زۆری خەڵکی ڕاکێشا بە ڕووماڵکردنی شۆڕشەکانی [[بەھاری عەرەبی]] ھەریەک لە: تونس، میسر، لیبیا، سووریا و یەمەن. کەناڵی جەزیرە کێبڕکێ لەگەڵ کەناڵە نێودەوڵەتییە گەورەکانی زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی دەکات، لەوانە سی ئێن ئێنی ئەمریکی و فۆکس نیووز. لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٢، پاکێجی کەناڵی beIN) Sports) لە فەرەنسا کرایەوە، سەر بە تۆڕی جەزیرە کە ناسر خلێفی سەرۆکایەتی دەکات، تایبەتمەندە بە بەرنامە وەرزشییەکان و ١٠ کەناڵ لەخۆدەگرێت و لە ماوەی سێ مانگدا بووە کەناڵێکی وەرزشی لە فەرەنسا. == دامەزراوەکە == کەناڵی ڕەسەنی ئەلجەزیرە لە ساڵی ١٩٩٦ بە بەخشینی ١٥٠ ملیۆن دۆلاری ئەمیری قەتەر حەمەد بن خەلیفە ئال سانی دەستی پێکرد. کەناڵەکە لە ١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ دەستی بە پەخش کرد، دامەزراندنی کەناڵی جەزیرە بە نزیکەیی ھاوکات بوو لەگەڵ داخستنی بەشی عەرەبی تەلەڤیزیۆنی بی بی سی (کە بە ھاوبەشی لەگەڵ سعودیە دامەزرا) لە نیسانی ١٩٩٤، دوو ساڵ دوای دامەزراندنی بەھۆی سانسۆرەوە کە سعودیە داوای دەکرد. زۆرێک لە کارمەندانی وێستگەکە پەیوەست (خۆیان گواستەوە) بوون بە کەناڵی جەزیرەی بەریتانی، کەناڵی جەزیرە ئێستا بەشێکە لە تۆڕی جەزیرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/not_in_website/syndication/monitoring/250461.stm|سەردێڕ= ئەلجەزیرەی قەتەری لە ئاستی زمانحالی کەناڵی عەرەب گوزەردەکا}}</ref> کەناڵی جەزیرە لە ساڵانی یەکەمدا بەبێ ڕیکلام دەستیپێکرد و دواتر دەستیکرد بە پەخشکردنی ڕێکلام، کەناڵی جەزیرە ئامانجی ئەوە بوو تا ساڵی ٢٠٠١ لە ڕێگەی ڕیکلامەوە بتوانێت خۆبژێوی بکات، لە ساڵی ٢٠٠٠ ڕێکلام لە ٤٠٪ی داھاتی وێستگەکەی دابین دەکرد، بەڵام بەھۆی دوودڵی ڕیکلامکەرانی سعودی بۆ گرێبەستکردن لەگەڵیدا شکستی ھێنا، بەڵام میری قەتەر ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر بەردەوامبوون لە پشتگیریکردنی ساڵانە ٣٠ ملیۆن دۆلار لە ساڵی ٢٠٠٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://cms.mit.edu/mit3/papers/byrd.pdf|سەردێڕ=بۆچوون و بۆچوونی زیاتر، ئەلجەزیرە چاپەمەنی زیاتری رۆژھەلاتی ناوەراست|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٠٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050515103052/http://cms.mit.edu/mit3/papers/byrd.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == نیشانە == نیشانەی ئەلجەزیرە، نوێنەرایەتییەکی ڕازاوە و شێوەی گوێزی ھیندی ناوی تۆڕەکەیە کە بە بەکارھێنانی ڕێنووسی عەرەبی (دیوانی) نووسراوە. لەلایەن دامەزرێنەری وێستگەکەوە شێخ حەمەد بن خەلیفە ئال سانی میری پێشووی قەتەر وەک براوەی بەشداری پێشبڕکێی دیزاین ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fightboredom.net/2008/02/arabic-in-graphic-design-al-jazeeras.html|سەردێڕ=عەرەب لە دیزاین گرافیکدا، تۆڕئ داھێنەرانە|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181214120833/http://www.fightboredom.net/2008/02/arabic-in-graphic-design-al-jazeeras.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ھەڵگران === سەرۆکی تۆڕی جەزیرە شێخ حەمەد بن ثامر ئال سانی، ئامۆزای دوور بە دووری ئەمیری پێشووی قەتەر شێخ حەمەد بن خەلیفە ئال سانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.aljazeera.net/ کەناڵی جەزیرە لە ئەنتەرنێت] * [https://www.aljazeera.com/ کەناڵی جەزیرەی ئینگلیزی لە ئەنتەرنێت] * [https://web.archive.org/web/20130105072814/http://www.aljazeerasport.net/ ماڵپەری کەناڵی جەزیرەی وەرزشی] * [https://doc.aljazeera.net/ کەناڵی جەزیرەی دیکۆمێنتاریی] * [https://institute.aljazeera.net/ar ناوەندی ڕاگەیاندنی ئەلجەزیرە بۆ ڕاھێنان و گەشەپێدان] {{پۆلی کۆمنز|Al Jazeera}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|ڕۆژھەڵاتی ناوین|تەلەڤیزیۆن|قەتەر}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{قەتەر-کۆلکە}} [[پۆل:ئەلجەزیرە]] [[پۆل:قەتەر]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنیەکان]] [[پۆل:میدیای بەکۆمەڵی عەرەبی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:کۆمپانیا دامەزراوەکانی ماس میدیا لە ساڵی ١٩٩٧]] [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە قەتەر]] bk6yoj0x5e6v0ehpxdewp2dypjkblw9 1700111 1700024 2026-11-03T09:05:21Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1700111 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Al Jazeera English Newsdesk.jpg|وێنۆک| ژووری ھەواڵ کەناڵی ئەلجەزیرە ساڵی ٢٠١١]] '''کەناڵی ئەلجەزیرە''' کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی ھەواڵی حکومییە و سەر بە تۆڕی میدیایی ئەلجەزیرەیە، لە ١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ دامەزراوە و بارەگا سەرەکییەکەی لە دەوحەی پایتەختی قەتەرە. سەرەتا وەک کەناڵێکی ئاسمانی بۆ ھەواڵی عەرەبی و کاروباری ھەنووکەیی دەستی پێکرد و لەو کاتەوە بە ھەمان ناوی «ئەلجەزیرە» کەناڵەکە فراوانتر بووە و بووەتە تۆڕێکی میدیایی نێودەوڵەتی کە ژمارەیەک دەزگای ھەیە، لەوانە ئینتەرنێت و کەناڵە تەلەڤیزیۆنییە تایبەتمەندەکان بە چەند زمانێک لە چەند ناوچەیەکی جیھان. ھەوڵی سەرەکی کەناڵەکە گواستنەوەی بیروڕا جیاوازەکان بوو، ئەوەش وای دەکرد جێگەی خۆی بکاتەوە لە گفتوگۆکان لە [[کەنداوی فارس|وڵاتانی خەلیج]] و بەشێک لە وڵاتانی عەرەبی، و وێستگەی گرنگی ڕووماڵەکانی لە کاتی [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول]]ی ٢٠٠١ بوو کە تاکە کەناڵ بوو جەنگی [[ئەفغانستان]]ی بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ دەگواستەوە و ھەروەھا پارچە ڤیدیۆیی لێدوانی سەرکردەکانی ڕێکخراوەی [[ئەلقاعیدە]] و [[ئوسامە بن لادن]]ی پەخش دەکرد، ھەروەھا سەرنجی زۆری خەڵکی ڕاکێشا بە ڕووماڵکردنی شۆڕشەکانی [[بەھاری عەرەبی]] ھەریەک لە: تونس، میسر، لیبیا، سووریا و یەمەن. کەناڵی جەزیرە کێبڕکێ لەگەڵ کەناڵە نێودەوڵەتییە گەورەکانی زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی دەکات، لەوانە سی ئێن ئێنی ئەمریکی و فۆکس نیووز. لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٢، پاکێجی کەناڵی beIN) Sports) لە فەرەنسا کرایەوە، سەر بە تۆڕی جەزیرە کە ناسر خلێفی سەرۆکایەتی دەکات، تایبەتمەندە بە بەرنامە وەرزشییەکان و ١٠ کەناڵ لەخۆدەگرێت و لە ماوەی سێ مانگدا بووە کەناڵێکی وەرزشی لە فەرەنسا. == دامەزراوەکە == کەناڵی ڕەسەنی ئەلجەزیرە لە ساڵی ١٩٩٦ بە بەخشینی ١٥٠ ملیۆن دۆلاری ئەمیری قەتەر حەمەد بن خەلیفە ئال سانی دەستی پێکرد. کەناڵەکە لە ١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ دەستی بە پەخش کرد، دامەزراندنی کەناڵی جەزیرە بە نزیکەیی ھاوکات بوو لەگەڵ داخستنی بەشی عەرەبی تەلەڤیزیۆنی بی بی سی (کە بە ھاوبەشی لەگەڵ سعودیە دامەزرا) لە نیسانی ١٩٩٤، دوو ساڵ دوای دامەزراندنی بەھۆی سانسۆرەوە کە سعودیە داوای دەکرد. زۆرێک لە کارمەندانی وێستگەکە پەیوەست (خۆیان گواستەوە) بوون بە کەناڵی جەزیرەی بەریتانی، کەناڵی جەزیرە ئێستا بەشێکە لە تۆڕی جەزیرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/not_in_website/syndication/monitoring/250461.stm|سەردێڕ= ئەلجەزیرەی قەتەری لە ئاستی زمانحالی کەناڵی عەرەب گوزەردەکا}}</ref> کەناڵی جەزیرە لە ساڵانی یەکەمدا بەبێ ڕیکلام دەستیپێکرد و دواتر دەستیکرد بە پەخشکردنی ڕێکلام، کەناڵی جەزیرە ئامانجی ئەوە بوو تا ساڵی ٢٠٠١ لە ڕێگەی ڕیکلامەوە بتوانێت خۆبژێوی بکات، لە ساڵی ٢٠٠٠ ڕێکلام لە ٤٠٪ی داھاتی وێستگەکەی دابین دەکرد، بەڵام بەھۆی دوودڵی ڕیکلامکەرانی سعودی بۆ گرێبەستکردن لەگەڵیدا شکستی ھێنا، بەڵام میری قەتەر ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر بەردەوامبوون لە پشتگیریکردنی ساڵانە ٣٠ ملیۆن دۆلار لە ساڵی ٢٠٠٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://cms.mit.edu/mit3/papers/byrd.pdf|سەردێڕ=بۆچوون و بۆچوونی زیاتر، ئەلجەزیرە چاپەمەنی زیاتری رۆژھەلاتی ناوەراست|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٠٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050515103052/http://cms.mit.edu/mit3/papers/byrd.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == نیشانە == نیشانەی ئەلجەزیرە، نوێنەرایەتییەکی ڕازاوە و شێوەی گوێزی ھیندی ناوی تۆڕەکەیە کە بە بەکارھێنانی ڕێنووسی عەرەبی (دیوانی) نووسراوە. لەلایەن دامەزرێنەری وێستگەکەوە شێخ حەمەد بن خەلیفە ئال سانی میری پێشووی قەتەر وەک براوەی بەشداری پێشبڕکێی دیزاین ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fightboredom.net/2008/02/arabic-in-graphic-design-al-jazeeras.html|سەردێڕ=عەرەب لە دیزاین گرافیکدا، تۆڕئ داھێنەرانە|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181214120833/http://www.fightboredom.net/2008/02/arabic-in-graphic-design-al-jazeeras.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ھەڵگران === سەرۆکی تۆڕی جەزیرە شێخ حەمەد بن ثامر ئال سانی، ئامۆزای دوور بە دووری ئەمیری پێشووی قەتەر شێخ حەمەد بن خەلیفە ئال سانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.aljazeera.net/ کەناڵی جەزیرە لە ئەنتەرنێت] * [https://www.aljazeera.com/ کەناڵی جەزیرەی ئینگلیزی لە ئەنتەرنێت] * [https://web.archive.org/web/20130105072814/http://www.aljazeerasport.net/ ماڵپەری کەناڵی جەزیرەی وەرزشی] * [https://doc.aljazeera.net/ کەناڵی جەزیرەی دیکۆمێنتاریی] * [https://institute.aljazeera.net/ar ناوەندی ڕاگەیاندنی ئەلجەزیرە بۆ ڕاھێنان و گەشەپێدان] {{پۆلی کۆمنز|Al Jazeera}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|ڕۆژھەڵاتی ناوین|تەلەڤیزیۆن|قەتەر}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{قەتەر-کۆلکە}} [[پۆل:ئەلجەزیرە]] [[پۆل:قەتەر]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنیەکان]] [[پۆل:میدیای بەکۆمەڵی عەرەبی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:کۆمپانیا دامەزراوەکانی ماس میدیا لە ساڵی ١٩٩٧]] [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە قەتەر]] [[پۆل:کەناڵی ئەلجەزیرە]] so1l286q7nwx51qy1gy0e83dt3dn1yc 0 243566 1699548 1483243 2026-11-02T13:37:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە) 1699548 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Flag of al-Qassam Brigades.svg|وێنۆک|ئاڵای حەماس]] '''کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام''' ({{بە عەرەبی|كتائب الشهيد عز الدين القسام}}) بە کورتی '''کەتیبەکانی قەسام''' (بە عەرەبی: كتائب القسام) باڵی سەربازیی بزووتنەوەی [[حەماس]]ە لە [[فەلەستین]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=قەسام فڕۆکەخانەی بێن گۆریۆنی مووشەک باران کرد|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/47674/قەسام-فڕۆکەخانەی-بێن-گۆریۆنی-مووشەک-باران-کرد|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Mehr News Agency}}</ref> سەرکردەی کەتیبەکانی قەسام [[محەممەد سینوار]] و وتەبێژەکەی [[ئەبوو عوبەیدە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/131020231|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> قەسام بە یەکێک لە دیارترین گرووپەکانی [[تەوەری بەرگری]] لە فەلەستین دادەنرێت و ناوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ [[عیزەدین قەسام]]، کە زانا و موجاھیدێکی سووری بووە و لە ساڵی ١٩٣٥، بە دەستی ھێزەکانی بەریتانیا لە دارستانەکانی یەعبوود لە نزیک [[جەنین]] کوژرا. دەوترێت کە قەسام ٢٠ بۆ ٥٠ ھەزار ئەندامی ھەیە. ئەم گرووپە لە ساڵی ١٩٨٤، بەناوی ''موجاھیدانی فەلەستین'' بەسەرکردایەتیی [[ئەحمەد یاسین]] دامەزرا و ئامانجی ئازادکردنی [[قودس]] و دامەزراندنی دەوڵەتی فەلەستینە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتائب عز الدین القسام.. الجناح العسکری لحرکة المقاومة الإسلامیة (حماس)|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/2/10/کتائب-عز-الدین-القسام|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> [[محەممەد زەیف]] لە تەمووزی ٢٠٠٢ ھەتا کاتی تیرۆرکردنی لە ١٣ تەمووزی ٢٠٢٤، سەرۆکی کەتیبەکانی قەسام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/30012025|سەردێڕ=حەماس کوژرانی محەممەد زەیف پشتڕاستدەکاتەوە|نووسەر١=بژار زوبێر|newspaper=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|سیاسەت|فەلەستین|شەڕ|ئیسلام}} {{پۆلی کۆمنز|Izz ad-Din al-Qassam Brigades}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:فەلەستین]] [[پۆل:حەماس]] [[پۆل:تەوەری بەرگری]] [[پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون]] [[پۆل:بزووتنەوەی بەرخۆدان]] ipk7f814woc022nuu7o20jcpfzicoz2 0 243602 1700008 1444927 2026-11-03T04:37:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (یاسا-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە، ئیسرائیل-کۆلکە) 1700008 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Palestinian_territories_(West_Bank_and_Gaza_Strip)_showing_Israel's_1948_and_1967_borders.svg|وێنۆک|خاکی [[دەوڵەتی فەلەستین]] بە ڕەنگی [[سەوز]]]] [[کەناری ڕۆژاوای ڕووباری ئوردن|کەناری ڕۆژاوا]] و [[کەرتی غەززە]] دوو ناوچەی ژێرفەرمانی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|بەریتانیا]] بوون بۆ سەر [[فەلەستین]] کە لە دوای [[جەنگی ١٩٦٧|جەنگی شەش ڕۆژە]]ی ساڵی ١٩٦٧ەوە لەلایەن [[ئیسرائیل]]ەوە لە ڕووی سەربازییەوە داگیرکراوە: کەناری ڕۆژاوا (بە [[قودس]]ی ڕۆژھەڵاتەوە) و کەرتی غەززە. دادگای نێونەتەوەیی ئاماژەی بە کەناری ڕۆژاوا و قودسی ڕۆژھەڵات کردووە وەک «خاکی داگیرکراوی فەلەستین» و ئەم زاراوەیە وەک پێناسەیەکی یاسایی لەلایەن دادگای نێونەتەوەیییەوە لە بۆچوونی ڕاوێژکاری تەممووزی ٢٠٠٤ بەکارھێنراوە. زاراوەی «زەوییە فەلەستینییە داگیرکراوەکان» لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] و ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی دیکە لە نێوان تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ و کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ بەکارھێنرا بۆ ئاماژەکردن بەو ناوچانەی کە لەلایەن دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستینەوە کۆنترۆڵکراون، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٢ەوە [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستین]] وەک یەکێک لە دەوڵەتە چاودێرە نا ئەندامەکان پەسەندکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ben-Naftali|یەکەم=Orna|دوایین٢=Gross|یەکەم٢=Aeyel M.|دوایین٣=Michaeli|یەکەم٣=Keren|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Illegal Occupation:Framing the Occupied Palestinian Territory|ناونیشان=https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1299&context=bjil|journal=Berkeley Journal of International Law|بەرگ=٢٣|issue=3|پەڕە=٥٥٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170207231728/https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1299&context=bjil|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=16 أكتوبر 2022|وتەگێڕانەوە="gradually substituting the terms....Palestinian occupied territories|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archived copy|ناونیشان=http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1671.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100706021237/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1671.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ben-Naftali|یەکەم=Orna|دوایین٢=Gross|یەکەم٢=Aeyel M.|دوایین٣=Michaeli|یەکەم٣=Keren|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Illegal Occupation:Framing the Occupied Palestinian Territory|ناونیشان=https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1299&context=bjil|journal=Berkeley Journal of International Law|بەرگ=٢٣|issue=3|پەڕە=٥٥٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170207231728/https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1299&context=bjil|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=16 أكتوبر 2022|وتەگێڕانەوە="gradually substituting the terms....Palestinian occupied territories|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=RE: Inclusion of new country name and code elements|ناونیشان=http://www.iso.org/iso/newsletter_v-2_palestinian_territory_occupied.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110722001642/http://www.iso.org/iso/newsletter_v-2_palestinian_territory_occupied.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=International Organization for Standardization}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Le More|یەکەم=Anne|سەردێڕ=International assistance to the Palestinians after Oslo: political guilt, wasted money|بڵاوکەرەوە=[[روتليدج (دار نشر)|روتليدج]]|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٤٥٣٨٥-١|زنجیرە=Routledge studies on the Arab-Israeli conflict|بەرگ=١|شوێن=London and New York|پەڕە=٢٧}}</ref> <ref name="UNOCHADec2009">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=December Overview|ناونیشان=http://www.ochaopt.org/documents/ocha_opt_the_humanitarian_monitor_2010_01_18_english.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100216063443/http://www.ochaopt.org/documents/ocha_opt_the_humanitarian_monitor_2010_01_18_english.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[مكتب الأمم المتحدة لتنسيق الشؤون الإنسانية]]|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem: Report of the Secretary-General (UN Doc. A/71/364)|ناونیشان=https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/71/364|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220810090653/https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/71/364|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=United Nations}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Le More|یەکەم=Anne|سەردێڕ=International assistance to the Palestinians after Oslo: political guilt, wasted money|بڵاوکەرەوە=[[روتليدج (دار نشر)|روتليدج]]|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٤٥٣٨٥-١|زنجیرە=Routledge studies on the Arab-Israeli conflict|بەرگ=١|شوێن=London and New York|پەڕە=٢٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلەستین|ئیسرائیل|یاسا|دەیەی ١٩٦٠|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Palestine}} {{یاسا-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا]] [[پۆل:جوگرافیای فەلەستین]] [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و فەلەستین]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:سیاسەت لە فەلەستین]] 3s2c93sftui88ngeh1agmwfa208h0i3 0 243858 1700018 1536829 2026-11-03T04:38:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1700018 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''کەناڵی ئاشوور''' ([[زمانی سوریانی|بە سوریانی]]: ܐܫܘܪ) کەناڵێکی مانگی دەستکردی [[عێراق|عێراقییە]] و بەرنامەکانی بە زمانەکانی [[سوریانی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] پەخش دەکات. بەڕێوەبەری گشتی کەناڵەکە یەعقووب یەعقووبە. کەناڵەکە دەکەوێتە شاری [[سان خۆسێ، کالیفۆرنیا|سان خۆسێ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا]]. و سەر بە [[بزووتنەوەی دیموکراتی ئاشووری| بزووتنەوەی دیموکراتی ئاشوورییە]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٢ی ١١ی ٢٠٢٣}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢ی ١١ی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|عێراق|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} co8cs22nr1l41mwl6u4goplru32fzfv 0 243859 1700061 1548951 2026-11-03T07:36:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، لوبنان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1700061 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''کەناڵی سوورۆیۆ''' (بە [[سوریانی]]: ܤܘܪܝܐ) کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییە]] کە لە [[سوێد]]ەوە بەرنامەکانی پەخش دەکات. بەرنامەکانی بە پێنج زمان پەخش دەکات لەوانە: [[سوریانی]]، [[عەرەبی]]، [[ئینگلیزی]]، [[تورکی]]، [[سوێدی]]. لەگەڵ گرنگیدان بە پەخش کرد بە زمانی سوریانی. کەناڵەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ کرایەوە. ڕۆژانە بۆ ماوەی ٥ کاتژمێر پەخشی دەکات، لەگەڵ ١٥ کاتژمێر دووبارەکردنەوەی بەرنامەکانی بۆ سێ جار لە ڕۆژێکدا. ھەواڵەکان لەم کەناڵە تەنیا بە [[زمانی ئارامی]] (بە چەند زاراوەیەک) و عەرەبی پێشکەش دەکرێن. وەرگرانی کەناڵەکە بینەری [[مەسیحی|مەسیحین]] لە [[سووریا]]، [[عێراق]]، [[تورکیا]]، [[ئێران]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٢ی ١١ی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|لوبنان|عێراق|تورکیا|ئێران|کوردستان|مەسیحییەت|سوێد|دەیەی ٢٠٠٠|سووریا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{لوبنان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} 3w2ucmu5jmo2behjvdtsvsvyeu4x724 0 244081 1699547 1542891 2026-11-02T13:37:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699547 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کەتیبەکانی شۆڕشی ١٩٢٠''' میلیشیایەکی [[سوننە|سوننەیە]] کە لە [[ئەنبار]]، [[دیالە]]، [[تکریت]] و بابل لە [[عێراق]] چالاکن. بزووتنەوەکە کە ئەندامانی پێشووی [[سوپای عێراق]] لەخۆدەگرێت. ئەم گرووپە لە تاکتیکەکانی لە ھێرشە چەکدارییەکانیدا بۆ سەر [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھێزەکانی ئەمریکا]]، ئەو شتەی کە بە تەقەمەنی چێنراو ناسراوە بەکاریھێنا. میلیشیاکە باڵێکی سەربازیی ھەیە کە لە عێراق بە بزووتنەوەی خۆڕاگریی ئیسلامیی ناسراوە. سەبارەت بە ناوی ئەم کەتیبانە، ئاماژەیە بۆ شۆڕشی ١٩٢٠ عێراق دژی داگیرکاری [[بەریتانیا]]. لە ساڵی ٢٠١٤ەوە؛ ئەم گرووپە چالاکانە بەشدارییان لە ئەنجومەنی گشتی سەربازیی شۆڕشگێڕانی عێراقدا کرد، بەتایبەتی لە [[فەلووجە|فەللووجە]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|شەڕ|سیاسەت|عێراق|دەیەی ٢٠٠٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٣ لە عێراق]] [[پۆل:یاخیبوونی عێراق (٢٠٠٣-٢٠١١)]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:بزووتنەوەی بەرخۆدان]] [[پۆل:تیرۆریزم لە عێراق]] 3ajbtilqfm7116rxttt4dk9qof27ioj 1699819 1699547 2026-11-02T20:12:21Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1699819 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کەتیبەکانی شۆڕشی ١٩٢٠''' میلیشیایەکی [[سوننە|سوننەیە]] کە لە [[ئەنبار]]، [[دیالە]]، [[تکریت]] و بابل لە [[عێراق]] چالاکن. بزووتنەوەکە کە ئەندامانی پێشووی [[سوپای عێراق]] لەخۆدەگرێت. ئەم گرووپە لە تاکتیکەکانی لە ھێرشە چەکدارییەکانیدا بۆ سەر [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھێزەکانی ئەمریکا]]، ئەو شتەی کە بە تەقەمەنی چێنراو ناسراوە بەکاریھێنا. میلیشیاکە باڵێکی سەربازیی ھەیە کە لە عێراق بە بزووتنەوەی خۆڕاگریی ئیسلامیی ناسراوە. سەبارەت بە ناوی ئەم کەتیبانە، ئاماژەیە بۆ شۆڕشی ١٩٢٠ عێراق دژی داگیرکاری [[بەریتانیا]]. لە ساڵی ٢٠١٤ەوە؛ ئەم گرووپە چالاکانە بەشدارییان لە ئەنجومەنی گشتی سەربازیی شۆڕشگێڕانی عێراقدا کرد، بەتایبەتی لە [[فەلووجە|فەللووجە]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|شەڕ|سیاسەت|عێراق|دەیەی ٢٠٠٠}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٣ لە عێراق]] [[پۆل:یاخیبوونی عێراق (٢٠٠٣-٢٠١١)]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:بزووتنەوەی بەرخۆدان]] [[پۆل:تیرۆریزم لە عێراق]] 9fawzmdgrbk1xwhdkh7h8cz8ia4z058 0 244083 1699544 1189495 2026-11-02T13:36:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، شیعە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699544 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کەتیبەکانی ئیمام عەلی''' باڵێکی چەکداریی بزووتنەوەی ئیسلامیی عێراقە، لە کۆتایی مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ دەرکەوت، چالاکییەکانی زیاتر لە ناوچەکانی [[ئامرلی]] و [[دووزخورماتوو]] و [[دیالە]] دیارە و شانبەشانی میلیشیا [[شیعە]]کانی دیکەی [[عێراق]] شەڕ دەکات کە ھەموویان بە مۆڵەتی [[ئێران]] کاردەکەن. ئەندامەکانی یەکپۆشن و پڕ چەکن. شەڕکەرانیان گرتەی ڤیدیۆییان بڵاودەکردەوە کە سەری بڕینی دووژمنەکانیان لە [[پارێزگای سەلاحەدین]] پیشان دەدەن. لە کۆتایی مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٤ گرووپەکە دەستیان بە ڕاھێنانی [[مەسیحی|مەسیحییەکان]] کرد بە ئامانجی پێکھێنانی گرووپێکی لاوەکی بە ناوی «کەتیبەکانی ڕووحوڵڵا عیسا بن مریەم».<ref>https://www.washingtoninstitute.org/ar/policy-analysis/view/kataib-al-imam-ali-portrait-of-an-iraqi-shiite-militant-group-fighting-isis {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722004120/http://www.washingtoninstitute.org/ar/policy-analysis/view/kataib-al-imam-ali-portrait-of-an-iraqi-shiite-militant-group-fighting-isis |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٧ }}</ref> == تاوانەکانی جەنگ == لە مانگی ئابی ساڵی ٢٠١٥ ئەبوو عیزرائیل لە گرتەیەکی ڤیدیۆییدا دەرکەوت کە پیاوێک دەسوتێنێت کە ھەڵواسرابوو، ھەروەھا بە چەقۆ گۆشتەکەی دەبڕێت. === سووتاندنی گەنجێکی عێراقی لە ئەنبار === لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٥، تۆمارێکی دزەپێکراو لە ئینتەرنێت بڵاوبووەوە، کە چەکدارەکان لۆگۆی کەتیبەکانی ئیمامی عەلییان لەسەر بوو و کەسێک دەسووتێنن، دوای ئەوەی لەسەر ئاگرێکدا ھەڵیانواسیوە کە بە تایەی ئۆتۆمبێلێکی بارھەڵگر سووتاندوویانە. بەپێی ھەندێک سەرچاوە، قوربانییەکە ناوی عەبدوڵڵا عەبدولڕەحمان (٢٣ ساڵ)ە، کە [[مامۆستا]]یە، میلیشیاکان لە ناوچەی زیراع دیجلە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[فەلووجە|فەللووجە]] دەستگیریان کردووە و دەیبەن بۆ ماڵێکی چۆڵ، دوای ئەوەی لێی دەدەن تا بێھۆش بوو، ھەڵیانواسی و سووتاندیان.<ref>https://web.archive.org/web/20160126063944/http://www.alaraby.co.uk/society/2015/5/31/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D9%8A-%D9%8A%D8%AD%D8%B1%D9%82-%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170810202611/http://www.aljazeera.net/news/humanrights/2015/5/31/%D9%81%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D9%88-%D9%84%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D9%8A-%D9%8A%D8%AD%D8%B1%D9%82-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{حەشدی شەعبی}} {{سوپای مەھدی}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|شیعە|عێراق|سووریا|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Kata'ib al-Imam Ali}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{شیعە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:حەشدی شەعبی]] [[پۆل:گرووپە ئیسلامییە شیعەکان]] n9i8o9bb2sv32pn1wp3q73uhbina165 1699704 1699544 2026-11-02T17:05:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئاسیا|ئاسیا]] 1699704 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کەتیبەکانی ئیمام عەلی''' باڵێکی چەکداریی بزووتنەوەی ئیسلامیی عێراقە، لە کۆتایی مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ دەرکەوت، چالاکییەکانی زیاتر لە ناوچەکانی [[ئامرلی]] و [[دووزخورماتوو]] و [[دیالە]] دیارە و شانبەشانی میلیشیا [[شیعە]]کانی دیکەی [[عێراق]] شەڕ دەکات کە ھەموویان بە مۆڵەتی [[ئێران]] کاردەکەن. ئەندامەکانی یەکپۆشن و پڕ چەکن. شەڕکەرانیان گرتەی ڤیدیۆییان بڵاودەکردەوە کە سەری بڕینی دووژمنەکانیان لە [[پارێزگای سەلاحەدین]] پیشان دەدەن. لە کۆتایی مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٤ گرووپەکە دەستیان بە ڕاھێنانی [[مەسیحی|مەسیحییەکان]] کرد بە ئامانجی پێکھێنانی گرووپێکی لاوەکی بە ناوی «کەتیبەکانی ڕووحوڵڵا عیسا بن مریەم».<ref>https://www.washingtoninstitute.org/ar/policy-analysis/view/kataib-al-imam-ali-portrait-of-an-iraqi-shiite-militant-group-fighting-isis {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722004120/http://www.washingtoninstitute.org/ar/policy-analysis/view/kataib-al-imam-ali-portrait-of-an-iraqi-shiite-militant-group-fighting-isis |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٧ }}</ref> == تاوانەکانی جەنگ == لە مانگی ئابی ساڵی ٢٠١٥ ئەبوو عیزرائیل لە گرتەیەکی ڤیدیۆییدا دەرکەوت کە پیاوێک دەسوتێنێت کە ھەڵواسرابوو، ھەروەھا بە چەقۆ گۆشتەکەی دەبڕێت. === سووتاندنی گەنجێکی عێراقی لە ئەنبار === لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٥، تۆمارێکی دزەپێکراو لە ئینتەرنێت بڵاوبووەوە، کە چەکدارەکان لۆگۆی کەتیبەکانی ئیمامی عەلییان لەسەر بوو و کەسێک دەسووتێنن، دوای ئەوەی لەسەر ئاگرێکدا ھەڵیانواسیوە کە بە تایەی ئۆتۆمبێلێکی بارھەڵگر سووتاندوویانە. بەپێی ھەندێک سەرچاوە، قوربانییەکە ناوی عەبدوڵڵا عەبدولڕەحمان (٢٣ ساڵ)ە، کە [[مامۆستا]]یە، میلیشیاکان لە ناوچەی زیراع دیجلە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[فەلووجە|فەللووجە]] دەستگیریان کردووە و دەیبەن بۆ ماڵێکی چۆڵ، دوای ئەوەی لێی دەدەن تا بێھۆش بوو، ھەڵیانواسی و سووتاندیان.<ref>https://web.archive.org/web/20160126063944/http://www.alaraby.co.uk/society/2015/5/31/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D9%8A-%D9%8A%D8%AD%D8%B1%D9%82-%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170810202611/http://www.aljazeera.net/news/humanrights/2015/5/31/%D9%81%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D9%88-%D9%84%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D9%8A-%D9%8A%D8%AD%D8%B1%D9%82-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{حەشدی شەعبی}} {{سوپای مەھدی}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|شیعە|عێراق|سووریا|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠|ئاسیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kata'ib al-Imam Ali}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{شیعە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:حەشدی شەعبی]] [[پۆل:گرووپە ئیسلامییە شیعەکان]] htxctglq6ei5y3g7qm1yv7viebq467q 0 244084 1699549 1586748 2026-11-02T13:37:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1699549 wikitext text/x-wiki '''کەتیبەکانی ڕووحوڵڵا عیسا بن مریەم''' یان '''لیوای ڕووحوڵڵا عیسا بن مریەم''' میلیشیایەکە کە لە [[مەسیحییەت|مەسیحییەکانی]] [[عێراق]] پێکھاتووە و لەلایەن میلیشیایەکی [[شیعە]]ی عێراقییەوە وەک گرووپێکی لاوەکی بۆ شەڕی دژی [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامیی]] مەشقی پێکراوە. == پێکھاتن و چالاکییەکان == کەتیبەکانی ڕووحوڵڵا لە مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٤ وەک گرووپێکی لاوەکی مەسیحی لە [[کەتیبەکانی ئیمام عەلی]] پێکھێنراون، کە خۆی باڵێکی چەکداریی بزووتنەوەی ئیسلامیی عێراقە.<ref>https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kataib-al-imam-ali-portrait-iraqi-shiite-militant-group-fighting-isis</ref> کەتیبەکانی ئیمام عەلی لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ بە یاوەری کارمەندانی یەکپۆش چوونە ناو شەڕی داعش. لە [[ئامرلی]] و [[دووزخورماتوو|دووز]] و [[پارێزگای دیالە|دیالە]] شانبەشانی میلیشیا شیعەکانی دیکەی عێراق چالاکییەکی زۆری ھەبوو، کە ھەموویان لەلایەن [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی ئێران]]ەوە پاڵپشتی دەکرێن. لە قایمقامییەتی سەلاحەدین شەڕکەرانی ئەم گرووپە لە گرتە ڤیدیۆییەکانیان سەری بڕاوی دووژمنەکانیان پیشاندا. لە کۆتایی مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤، گرووپەکە مەسیحییەکانی بۆ گرووپێکی لاوەکی بەناوی کەتیبەکانی باڵی ڕووح ڕاھێنا.<ref>https://web.archive.org/web/20190323224834/https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/kataib-al-imam-ali-portrait-of-an-iraqi-shiite-militant-group-fighting-isis</ref> == ڕووداوی سوتاندنی قورئان == لە ساڵی ٢٠٢٣ سەرکردەیەکی دیاری ناو کەتیبەکە بە ناوی [[سەلوان مۆمیکا]] کە [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکی]] خەڵکی [[پارێزگای نەینەوا]]یە، لە [[سوێد]] چاپێکی [[قورئانی پیرۆز]]ی سووتاند و مشتومڕێکی بەرفراوانی نێونەتەوەیی لێکەوتەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20230701180811/https://www.eremnews.com/news/world/feabmwde56</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{حەشدی شەعبی}} {{تووڵی دەروازە|مەسیحییەت|عێراق|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:حەشدی شەعبی]] [[پۆل:گرووپە سەربزێوەکان لە عێراق]] l3i0xcojeixo5sywt6kec9nbsmhrkuv 0 244793 1699888 1632020 2026-11-02T21:38:06Z Bilalinfo 57400 /* ئەکتەران */ 1699888 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television|image=Welcome to Samdal-ri.jpg|image_size=1.15|caption=پۆستەری بانگەشە|native_name={{Infobox Korean television name|hangul=웰컴투 삼달리|rr=Welkeomtu samdalri|mr=Welkʼŏmtʼu samtalri}}|genre=[[کۆمیدیای ڕۆمانتیک]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Lee Gyu-lee|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2023/11/688_364106.html|سەردێڕ=December brings mix of action, thriller, romance to small screen|وێبگە=[[The Korea Times]]|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref>|creator=|based_on=<!-- {{Based on|title of the original work|creator of the original work|additional creator(s), if necessary}} -->|inspired_by=<!-- {{Based on|title of the original work|creator of the original work|additional creator(s), if necessary}} -->|developer=|writer=Kwon Hye-joo<ref name="production">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.newsculture.press/news/articleView.html?idxno=526753|سەردێڕ=지창욱X신혜선 첫 JTBC 출연작 '웰컴투 삼달리', 올 하반기 방송|script-title=ko:지창욱X신혜선 첫 JTBC 출연작 '웰컴투 삼달리', 올 하반기 방송|trans-title=Ji Chang-wook X Shin Hye-sun's first JTBC appearance, 'Welcome to Samdali', to be broadcast in the second half of this year|وێبگە=News Culture|نووسەر=Kwon Soo-bin|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|زمان=ko}}</ref>|screenplay=|story=|director=Cha Young-hoon<ref name="production" />|creative_director=|starring={{plainlist| * [[جی چانگ ووک]] * [[شین ھێ-سون]] }}|theme_music_composer=|open_theme=|end_theme=|composer=|country={{Flagcountry|South Korea |name=كۆریای باشوور}}|language=کۆری|num_seasons=<!-- Or num_series. Increment when new seasons/series begin. See template documentation for more info. -->|num_episodes=١٦|list_episodes=|executive_producer=|producer=|location=<!-- Nation the series was primarily filmed in, if different from the nation of origin. -->|cinematography=|animator=|editor=<!-- Film editors -->|camera=<!-- Either Single-camera or Multi-camera -->|runtime=٧٠|company={{plainlist| * MI<ref name="company">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=이보영·조승우·한지민·이준호·임윤아...JTBC, 초호화 2023년 드라마 라인업 전격공개|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=117&aid=0003665477|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * [[SLL (South Korean company)|SLL]]<ref name="company" />}}|budget=|network=جەی تی بی سی|first_aired={{Start date|2023|12|02}}|last_aired=<!-- {{End date|2024|01|DD}} -->|related=<!-- To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations -->}} '''بەخێربێن بۆ سامدال ری''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Welcome to Samdal-ri؛ بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 웰컴투 삼달리) زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لە نوسینی کۆن هی جوو و لە دەرهێنانی چا یۆنگ هوون و بە بەشداری نواندنکاران [[جی چانگ ووک]] و [[شین ھێ-سون|شین هێ سون]]. لە ٢ی [[کانوونی دووەم|کانوونی دووەمی]] ٢٠٢٣ هەموو ڕۆژانێکی شەممە و یەکشەممە لە کاتژمێر ١٠:٣٠ بە کاتی کۆریا لە کەناڵی جەی تی بی سی پەخش دەکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=신혜선, '진상 짝꿍' 지창욱과 재회…'웰컴투 삼달리', 12월 2일 첫방|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001656681|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> هەروەها لە تۆڕی [[تیڤینگ]] و [[نێتفلیکس|نێتفلێکس]] بەردەستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=https://twitter.com/tvingdotcom/status/1727190169739227387|ناونیشان=https://twitter.com/tvingdotcom/status/1727190169739227387|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=X (formerly Twitter)|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ziwei|یەکەم=Puah|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Here's when 'Welcome to Samdal-ri' starring Shin Hye-sun and Ji Chang-wook premieres|ناونیشان=https://www.nme.com/news/tv/welcome-to-samdal-ri-shin-hye-sun-ji-chang-wook-premiere-3545037|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=NME|زمان=en-GB}}</ref> == کورتە == دوای لەدەستدانی دایکی بەهۆی ڕاپۆرتێکی هەڵەی کەشوهەوا، یۆنگ پیل بڕیار دەدات ببێتە پێشبینیکەری کەشوهەوا بۆ پاراستنی گەورەکانی شارەکەی، لە لایەکی دیکەوە سام داڵ بۆ ئەوەی خەونەکانی بێتە دی و ببێتە وێنەکرێکی سەرکەوتووی مۆدە، دەچێتە [[سیئۆل]]، بەڵام کاتێک لەناکاو ژیانی تێک دەچێت، دەگەڕێتەوە زێدی خۆی و لەوێ پەیوەندی لەگەڵ یۆنگ پیلدا دروست دەکاتەوە. سەرەڕای ئەوەی بەهۆی ڕووداوێک لەیەکتر جیابوونەوە، بەڵام ئەو دوو هاوڕێیە بۆیان دەردەکەوێت کە سۆز و خۆشەویستییان بۆ یەکتر هێشتا وەک جاران بەهێزە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=지창욱X신혜선 첫 JTBC 출연작 '웰컴투 삼달리', 올 하반기 방송|ناونیشان=https://www.newsculture.press/news/articleView.html?idxno=526753|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=뉴스컬처 (NEWSCULTURE)|زمان=ko|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230714042456/http://www.newsculture.press/news/articleView.html?idxno=526753|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=오명언|سەردێڕ=지창욱·신혜선의 정겨운 로맨스 '웰컴투 삼달리'…내달 첫 방송|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0014311441|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> == ئەکتەران == === سەرەکی === * [[جی چانگ ووک]] وەک جۆ یۆنگ پیل: پێشبینیکەرێکی کەشوهەوا لە ئیدارەی کەشناسی [[دورگەی جیجۆ|دوورگەی جیجۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=오명언|سەردێڕ=지창욱·신혜선의 정겨운 로맨스 '웰컴투 삼달리'…내달 첫 방송|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0014311441|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * [[شین ھێ-سون|شین هێ سون]] وەک جۆ سام دال: وێنەگرێک لە پیشەسازی مۆدە لە ژێر ناوی  جۆ ئیون هی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=오명언|سەردێڕ=지창욱·신혜선의 정겨운 로맨스 '웰컴투 삼달리'…내달 첫 방송|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0014311441|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> === ڕۆڵی پاڵپشت === ==== خێزانی سام دال ==== * کیم می کیونگ وەک گۆ میجا: دایکی سام دال. * سیۆ هیون چول وەک جۆ پان سیک: باوکی سام دال کە شۆفێری پاسە لە دوورگەی جیجو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=지창욱♥신혜선 케미 벌써 난리, 대본리딩 현장 공개 (웰컴투 삼달리)|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0001087324|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * شین دۆنگ می وەک جۆ جین دال: خوشکە گەورەکەی سام دال کە پێشتر کارمەندی فڕۆکە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=입력: 2023.11.10 16:37|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=신혜선X신동미X강미나, 천하무적 세자매(웰컴투 삼달리)|ناونیشان=https://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=202311101637013&sec_id=540201|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=sports.khan.co.kr|زمان=ko}}</ref> * کانگ می نا وەک جۆ های دال: خوشکی بچووکی سام دال. * کیم دۆ ئیون وەک چا ها یول: کچی های داڵ. === خێزانی یۆنگ پیل === * یو ئۆ سیۆنگ وەک جۆ سانگ تای: باوکی یۆنگ پیل کە وەک کرێکاری گرێبەست لە تیمی کاروباری مەدەنیدا کاردەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=지창욱♥신혜선 케미 벌써 난리, 대본리딩 현장 공개 (웰컴투 삼달리)|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0001087324|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * جیۆنگ یو می وەک بو می جا: دایکی کۆچکردووی یۆنگ پیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[웰컴투 삼달리] 등장인물소개|ناونیشان=https://tv.jtbc.co.kr/cast/PR10011648/9|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> === پێنج برا هەڵۆکە === * کانگ یۆنگ سیۆک وەک بوو سانگ دۆ: باشترین هاوڕێی سام دال و یۆنگ پیل کە هێمای سامانە لە گوندەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=뉴스|یەکەم=JTBC|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=강영석 '웰컴투 삼달리' 합류‥지창욱과 절친 호흡|ناونیشان=https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12152140|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=news.jtbc.co.kr|زمان=ko}}</ref> * لی جای ون وەک وانگ کیونگ تای: باشترین هاوڕێی سام دال و یۆنگ پیل کە پاسەوانێکی ئاسایشە لە ئیدارەی کەشناسی دوورگەی جیجو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=류예지|سەردێڕ=신혜선, 지창욱 피해다니려 쓰레기 더미에 숨기까지('삼달리')|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000634919|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=지창욱X신혜선 '웰컴투 삼달리' 로맨스만 있다? 독수리 오형제 찐친 케미 기대|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003663899|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * بای میونگ جین وەک چا ئیون وو: باشترین هاوڕێی سام دال و یۆنگ پیل کە چاودێرە لە ئیدارەی کەشناسی دوورگەی جیجو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=류예지|سەردێڕ=신혜선, 지창욱 피해다니려 쓰레기 더미에 숨기까지('삼달리')|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000634919|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=지창욱X신혜선 '웰컴투 삼달리' 로맨스만 있다? 독수리 오형제 찐친 케미 기대|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003663899|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> === کەسانی  دەوروبەری سێ خوشکەکە === * یانگ کیونگ وەن وەک جیۆن دای یۆنگ: هاوسەری پێشووی جین دال و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای گروپی AS.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=기자|یەکەم=박서연|سەردێڕ=지창욱X신혜선, '웰컴투 삼달리' 첫 대본 연습현장…美친 짝꿍 케미|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=117&aid=0003787313|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * کانگ گیل وو وەک گۆ چیۆل جۆنگ: سکرتێری دای یۆنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=강서정|سەردێڕ=‘연인’→‘힘쎈여자 강남순’ 활약 강길우, ‘웰컴투 삼달리’ 출연 확정[공식]|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004971295|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * کیم مین چیۆل وەک گۆنگ جی چان: بەڕێوەبەری جێبەجێکاری سەنتەری دۆلفینەکان، گروپێکی پاراستنی دۆلفینەکانی  باشووری جێجو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[웰컴투 삼달리] 등장인물소개|ناونیشان=https://tv.jtbc.co.kr/cast/PR10011648/16|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> === خەڵکی سامدال ری === * بایک هیون جو وەک ئۆه گیوم سول: دایکی کیونگ تای کە هاینیۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=기자|یەکەم=손봉석|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=배우 백현주, ‘웰컴투 삼달리’ 출연 낙점|ناونیشان=https://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=202311172226003&sec_id=540201|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=sports.khan.co.kr|زمان=ko}}</ref> * کیم می هوا وەک یانگ بو جا: دایکی ئیون وو کە هاینیۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=김미화, 드라마 '웰컴투 삼달리' 출연…지창욱X신혜선과 활약 예고|ناونیشان=http://www.stoo.com/article.php?aid=90156676056|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=stoo|زمان=ko}}</ref> * یۆن جین سیۆنگ وەک جیۆن هێ جا: دایکی سانگدۆ کە هاینیۆیە و خاوەنی باشترین چێشتخانەیە لە جیجو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=기자|یەکەم=박서연|سەردێڕ=지창욱X신혜선, '웰컴투 삼달리' 첫 대본 연습현장…美친 짝꿍 케미|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=117&aid=0003787313|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * کیم جا یۆنگ وەک یانگ گیوم ئۆک: داپیرەی دایکی یۆنگ پیل کە تووشی نەخۆشی بیرچوونەوە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=김자영 ‘웰컴투 삼달리’ ‘물비늘’ 종횡무진|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000928199|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * یو سون وونگ وەک بو دای چون: باپیرەی دایکی یۆنگ پیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=김자영 ‘웰컴투 삼달리’ ‘물비늘’ 종횡무진|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000928199|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * بیون جۆنگ سو وەک وانگ سیۆنگ گو: باوکی کیونگ تای.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[웰컴투 삼달리] 등장인물소개|ناونیشان=https://tv.jtbc.co.kr/cast/PR10011648/20|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> * یو سیونگ ئیل وەک چا مان دیۆک: باوکی ئیون وو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[웰컴투 삼달리] 등장인물소개|ناونیشان=https://tv.jtbc.co.kr/cast/PR10011648/20|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> * سازال مەهامود وەک کیم مان سوو: لە فرۆشگای بەختەوەری کیونگ تای.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[웰컴투 삼달리] 등장인물소개|ناونیشان=https://tv.jtbc.co.kr/cast/PR10011648/20|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> === ئیدارەی کەشناسی دوورگەی جیجۆ === * لی تای هیونگ وەک هان سیۆک گیو: سەرۆکی یۆنگ پیل کە بەڕێوەبەری بەشی بەشی پێشبینییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[웰컴투 삼달리] 등장인물소개|ناونیشان=https://tv.jtbc.co.kr/cast/PR10011648/30|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> * کیم هیون مۆک وەک کانگ بایک هۆ: هاوکارەکەی یۆنگ پیل کە پێشبینیکەری بەشی پێشبینیکردنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[웰컴투 삼달리] 등장인물소개|ناونیشان=https://tv.jtbc.co.kr/cast/PR10011648/30|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> == بەرهەمهێنان == === هەڵبژاردنی ئەکتەران === لە ١٩ی [[حوزەیران|حوزەیرانی]] ٢٠٢٣، [[جی چانگ ووک]] و شین هی سون پشتڕاستکرانەوە کە لە زنجیرەکەدا دەردەکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=지창욱·신혜선 '웰컴투 삼달리' 출연 확정...로맨스 기대감|ناونیشان=https://www.sisamagazine.co.kr/news/articleView.html?idxno=490575|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=시사매거진|زمان=ko}}</ref> == ژمارەی بینەر == {| class="wikitable" style="margin-left:auto; margin-right:auto; width:500px; text-align:center" |+تێکڕای ڕیزبەندی بینەرانی تەلەفزیۆن ! rowspan="2" scope="col" |ئەڵقەکان ! rowspan="2" scope="col" |بەرواری پەخش ! colspan="2" scope="col" |تێکڕای ڕێژەی بینەر (نیلسن کۆریا)<ref name="nielsen">Nielsen Korea ratings: * {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Ep. 1|ناونیشان=https://www.nielsenkorea.co.kr/tv_terrestrial_day.asp?menu=Tit_1&sub_menu=2_1&area=00&begin_date=20231202|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Nielsen Korea|زمان=ko}}</ref> |- ! scope="col" style="width:8em" |لەسەر ئاستی وڵات ! scope="col" style="width:8em" |[[Seoul Capital Area|سیئۆل]] |- ! scope="row" |1 |٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |5.193% {{small|(1st)}} |5.283% {{small|(1st)}} |- ! scope="row" |2 |٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |3 |٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |4 |١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |5 |١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |6 |١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |7 |٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |8 |٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |9 |٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |10 |٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |11 |٦ی ژانویەی ٢٠٢٤ | | |- ! scope="row" |12 |٧ی ژانویەی ٢٠٢٤ | | |- ! scope="row" |13 |١٣ی ژانویەی ٢٠٢٤ | | |- ! scope="row" |14 |١٤ی ژانویەی ٢٠٢٤ | | |- ! scope="row" |15 |٢٠ی ژانویەی ٢٠٢٤ | | |- ! scope="row" |16 |٢١ی ژانویەی ٢٠٢٤ | | |- ! colspan="2" scope="col" |ڕێژە ! scope="col" |{{color|green|—}} ! scope="col" |{{color|green|—}} |- | colspan="4" style="font-size:85%" | |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{Official website|https://tv.jtbc.co.kr/samdalri}} {{in lang|ko}} * {{HanCinema drama|id=https://www.hancinema.net/korean_drama_Welcome_to_Samdal-ri.php}} * {{IMDb title|id=tt26653824}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ڕۆمانسییە کۆمیدییەکانی کۆریای باشوور]] s3mwtax117j7mlvczvv91y2y2283i0i 1699892 1699888 2026-11-02T22:08:38Z Bilalinfo 57400 /* ئەکتەران */ 1699892 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television|image=Welcome to Samdal-ri.jpg|image_size=1.15|caption=پۆستەری بانگەشە|native_name={{Infobox Korean television name|hangul=웰컴투 삼달리|rr=Welkeomtu samdalri|mr=Welkʼŏmtʼu samtalri}}|genre=[[کۆمیدیای ڕۆمانتیک]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Lee Gyu-lee|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2023/11/688_364106.html|سەردێڕ=December brings mix of action, thriller, romance to small screen|وێبگە=[[The Korea Times]]|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref>|creator=|based_on=<!-- {{Based on|title of the original work|creator of the original work|additional creator(s), if necessary}} -->|inspired_by=<!-- {{Based on|title of the original work|creator of the original work|additional creator(s), if necessary}} -->|developer=|writer=Kwon Hye-joo<ref name="production">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.newsculture.press/news/articleView.html?idxno=526753|سەردێڕ=지창욱X신혜선 첫 JTBC 출연작 '웰컴투 삼달리', 올 하반기 방송|script-title=ko:지창욱X신혜선 첫 JTBC 출연작 '웰컴투 삼달리', 올 하반기 방송|trans-title=Ji Chang-wook X Shin Hye-sun's first JTBC appearance, 'Welcome to Samdali', to be broadcast in the second half of this year|وێبگە=News Culture|نووسەر=Kwon Soo-bin|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|زمان=ko}}</ref>|screenplay=|story=|director=Cha Young-hoon<ref name="production" />|creative_director=|starring={{plainlist| * [[جی چانگ ووک]] * [[شین ھێ-سون]] }}|theme_music_composer=|open_theme=|end_theme=|composer=|country={{Flagcountry|South Korea |name=كۆریای باشوور}}|language=کۆری|num_seasons=<!-- Or num_series. Increment when new seasons/series begin. See template documentation for more info. -->|num_episodes=١٦|list_episodes=|executive_producer=|producer=|location=<!-- Nation the series was primarily filmed in, if different from the nation of origin. -->|cinematography=|animator=|editor=<!-- Film editors -->|camera=<!-- Either Single-camera or Multi-camera -->|runtime=٧٠|company={{plainlist| * MI<ref name="company">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=이보영·조승우·한지민·이준호·임윤아...JTBC, 초호화 2023년 드라마 라인업 전격공개|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=117&aid=0003665477|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * [[SLL (South Korean company)|SLL]]<ref name="company" />}}|budget=|network=جەی تی بی سی|first_aired={{Start date|2023|12|02}}|last_aired=<!-- {{End date|2024|01|DD}} -->|related=<!-- To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations -->}} '''بەخێربێن بۆ سامدال ری''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Welcome to Samdal-ri؛ بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 웰컴투 삼달리) زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لە نوسینی کۆن هی جوو و لە دەرهێنانی چا یۆنگ هوون و بە بەشداری نواندنکاران [[جی چانگ ووک]] و [[شین ھێ-سون|شین هێ سون]]. لە ٢ی [[کانوونی دووەم|کانوونی دووەمی]] ٢٠٢٣ هەموو ڕۆژانێکی شەممە و یەکشەممە لە کاتژمێر ١٠:٣٠ بە کاتی کۆریا لە کەناڵی جەی تی بی سی پەخش دەکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=신혜선, '진상 짝꿍' 지창욱과 재회…'웰컴투 삼달리', 12월 2일 첫방|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=311&aid=0001656681|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> هەروەها لە تۆڕی [[تیڤینگ]] و [[نێتفلیکس|نێتفلێکس]] بەردەستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=https://twitter.com/tvingdotcom/status/1727190169739227387|ناونیشان=https://twitter.com/tvingdotcom/status/1727190169739227387|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=X (formerly Twitter)|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ziwei|یەکەم=Puah|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Here's when 'Welcome to Samdal-ri' starring Shin Hye-sun and Ji Chang-wook premieres|ناونیشان=https://www.nme.com/news/tv/welcome-to-samdal-ri-shin-hye-sun-ji-chang-wook-premiere-3545037|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=NME|زمان=en-GB}}</ref> == کورتە == دوای لەدەستدانی دایکی بەهۆی ڕاپۆرتێکی هەڵەی کەشوهەوا، یۆنگ پیل بڕیار دەدات ببێتە پێشبینیکەری کەشوهەوا بۆ پاراستنی گەورەکانی شارەکەی، لە لایەکی دیکەوە سام داڵ بۆ ئەوەی خەونەکانی بێتە دی و ببێتە وێنەکرێکی سەرکەوتووی مۆدە، دەچێتە [[سیئۆل]]، بەڵام کاتێک لەناکاو ژیانی تێک دەچێت، دەگەڕێتەوە زێدی خۆی و لەوێ پەیوەندی لەگەڵ یۆنگ پیلدا دروست دەکاتەوە. سەرەڕای ئەوەی بەهۆی ڕووداوێک لەیەکتر جیابوونەوە، بەڵام ئەو دوو هاوڕێیە بۆیان دەردەکەوێت کە سۆز و خۆشەویستییان بۆ یەکتر هێشتا وەک جاران بەهێزە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=지창욱X신혜선 첫 JTBC 출연작 '웰컴투 삼달리', 올 하반기 방송|ناونیشان=https://www.newsculture.press/news/articleView.html?idxno=526753|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=뉴스컬처 (NEWSCULTURE)|زمان=ko|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230714042456/http://www.newsculture.press/news/articleView.html?idxno=526753|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=오명언|سەردێڕ=지창욱·신혜선의 정겨운 로맨스 '웰컴투 삼달리'…내달 첫 방송|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0014311441|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> == ئەکتەران == === سەرەکی === * [[جی چانگ ووک]] وەک جۆ یۆنگ پیل: پێشبینیکەرێکی کەشوهەوا لە [[ئیدارەی کەشناسی کۆریا|ئیدارەی کەشناسی]] [[دورگەی جیجۆ|دوورگەی جیجۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=오명언|سەردێڕ=지창욱·신혜선의 정겨운 로맨스 '웰컴투 삼달리'…내달 첫 방송|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0014311441|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * [[شین ھێ-سون|شین هێ سون]] وەک جۆ سام دال: وێنەگرێک لە پیشەسازی مۆدە لە ژێر ناوی  جۆ ئیون هی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=오명언|سەردێڕ=지창욱·신혜선의 정겨운 로맨스 '웰컴투 삼달리'…내달 첫 방송|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=001&aid=0014311441|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> === ڕۆڵی پاڵپشت === ==== خێزانی سام دال ==== * کیم می کیونگ وەک گۆ میجا: دایکی سام دال. * سیۆ هیون چول وەک جۆ پان سیک: باوکی سام دال کە شۆفێری پاسە لە دوورگەی جیجو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=지창욱♥신혜선 케미 벌써 난리, 대본리딩 현장 공개 (웰컴투 삼달리)|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0001087324|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * شین دۆنگ می وەک جۆ جین دال: خوشکە گەورەکەی سام دال کە پێشتر کارمەندی فڕۆکە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=입력: 2023.11.10 16:37|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=신혜선X신동미X강미나, 천하무적 세자매(웰컴투 삼달리)|ناونیشان=https://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=202311101637013&sec_id=540201|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=sports.khan.co.kr|زمان=ko}}</ref> * کانگ می نا وەک جۆ های دال: خوشکی بچووکی سام دال. * کیم دۆ ئیون وەک چا ها یول: کچی های داڵ. === خێزانی یۆنگ پیل === * یو ئۆ سیۆنگ وەک جۆ سانگ تای: باوکی یۆنگ پیل کە وەک کرێکاری گرێبەست لە تیمی کاروباری مەدەنیدا کاردەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=지창욱♥신혜선 케미 벌써 난리, 대본리딩 현장 공개 (웰컴투 삼달리)|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=382&aid=0001087324|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * جیۆنگ یو می وەک بو می جا: دایکی کۆچکردووی یۆنگ پیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[웰컴투 삼달리] 등장인물소개|ناونیشان=https://tv.jtbc.co.kr/cast/PR10011648/9|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> === پێنج برا هەڵۆکە === * کانگ یۆنگ سیۆک وەک بوو سانگ دۆ: باشترین هاوڕێی سام دال و یۆنگ پیل کە هێمای سامانە لە گوندەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=뉴스|یەکەم=JTBC|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=강영석 '웰컴투 삼달리' 합류‥지창욱과 절친 호흡|ناونیشان=https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12152140|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=news.jtbc.co.kr|زمان=ko}}</ref> * لی جای ون وەک وانگ کیونگ تای: باشترین هاوڕێی سام دال و یۆنگ پیل کە پاسەوانێکی ئاسایشە لە ئیدارەی کەشناسی دوورگەی جیجو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=류예지|سەردێڕ=신혜선, 지창욱 피해다니려 쓰레기 더미에 숨기까지('삼달리')|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000634919|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=지창욱X신혜선 '웰컴투 삼달리' 로맨스만 있다? 독수리 오형제 찐친 케미 기대|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003663899|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * بای میونگ جین وەک چا ئیون وو: باشترین هاوڕێی سام دال و یۆنگ پیل کە چاودێرە لە ئیدارەی کەشناسی دوورگەی جیجو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=류예지|سەردێڕ=신혜선, 지창욱 피해다니려 쓰레기 더미에 숨기까지('삼달리')|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000634919|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=지창욱X신혜선 '웰컴투 삼달리' 로맨스만 있다? 독수리 오형제 찐친 케미 기대|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=112&aid=0003663899|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> === کەسانی  دەوروبەری سێ خوشکەکە === * یانگ کیونگ وەن وەک جیۆن دای یۆنگ: هاوسەری پێشووی جین دال و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای گروپی AS.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=기자|یەکەم=박서연|سەردێڕ=지창욱X신혜선, '웰컴투 삼달리' 첫 대본 연습현장…美친 짝꿍 케미|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=117&aid=0003787313|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * کانگ گیل وو وەک گۆ چیۆل جۆنگ: سکرتێری دای یۆنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=강서정|سەردێڕ=‘연인’→‘힘쎈여자 강남순’ 활약 강길우, ‘웰컴투 삼달리’ 출연 확정[공식]|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0004971295|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * کیم مین چیۆل وەک گۆنگ جی چان: بەڕێوەبەری جێبەجێکاری سەنتەری دۆلفینەکان، گروپێکی پاراستنی دۆلفینەکانی  باشووری جێجو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[웰컴투 삼달리] 등장인물소개|ناونیشان=https://tv.jtbc.co.kr/cast/PR10011648/16|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> === خەڵکی سامدال ری === * بایک هیون جو وەک ئۆه گیوم سول: دایکی کیونگ تای کە هاینیۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=기자|یەکەم=손봉석|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=배우 백현주, ‘웰컴투 삼달리’ 출연 낙점|ناونیشان=https://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=202311172226003&sec_id=540201|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=sports.khan.co.kr|زمان=ko}}</ref> * کیم می هوا وەک یانگ بو جا: دایکی ئیون وو کە هاینیۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=김미화, 드라마 '웰컴투 삼달리' 출연…지창욱X신혜선과 활약 예고|ناونیشان=http://www.stoo.com/article.php?aid=90156676056|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=stoo|زمان=ko}}</ref> * یۆن جین سیۆنگ وەک جیۆن هێ جا: دایکی سانگدۆ کە هاینیۆیە و خاوەنی باشترین چێشتخانەیە لە جیجو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=기자|یەکەم=박서연|سەردێڕ=지창욱X신혜선, '웰컴투 삼달리' 첫 대본 연습현장…美친 짝꿍 케미|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=117&aid=0003787313|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * کیم جا یۆنگ وەک یانگ گیوم ئۆک: داپیرەی دایکی یۆنگ پیل کە تووشی نەخۆشی بیرچوونەوە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=김자영 ‘웰컴투 삼달리’ ‘물비늘’ 종횡무진|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000928199|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * یو سون وونگ وەک بو دای چون: باپیرەی دایکی یۆنگ پیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=김자영 ‘웰컴투 삼달리’ ‘물비늘’ 종횡무진|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=144&aid=0000928199|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * بیون جۆنگ سو وەک وانگ سیۆنگ گو: باوکی کیونگ تای.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[웰컴투 삼달리] 등장인물소개|ناونیشان=https://tv.jtbc.co.kr/cast/PR10011648/20|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> * یو سیونگ ئیل وەک چا مان دیۆک: باوکی ئیون وو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[웰컴투 삼달리] 등장인물소개|ناونیشان=https://tv.jtbc.co.kr/cast/PR10011648/20|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> * سازال مەهامود وەک کیم مان سوو: لە فرۆشگای بەختەوەری کیونگ تای.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[웰컴투 삼달리] 등장인물소개|ناونیشان=https://tv.jtbc.co.kr/cast/PR10011648/20|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> === ئیدارەی کەشناسی دوورگەی جیجۆ === * لی تای هیونگ وەک هان سیۆک گیو: سەرۆکی یۆنگ پیل کە بەڕێوەبەری بەشی بەشی پێشبینییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[웰컴투 삼달리] 등장인물소개|ناونیشان=https://tv.jtbc.co.kr/cast/PR10011648/30|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> * کیم هیون مۆک وەک کانگ بایک هۆ: هاوکارەکەی یۆنگ پیل کە پێشبینیکەری بەشی پێشبینیکردنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[웰컴투 삼달리] 등장인물소개|ناونیشان=https://tv.jtbc.co.kr/cast/PR10011648/30|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> == بەرهەمهێنان == === هەڵبژاردنی ئەکتەران === لە ١٩ی [[حوزەیران|حوزەیرانی]] ٢٠٢٣، [[جی چانگ ووک]] و شین هی سون پشتڕاستکرانەوە کە لە زنجیرەکەدا دەردەکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=지창욱·신혜선 '웰컴투 삼달리' 출연 확정...로맨스 기대감|ناونیشان=https://www.sisamagazine.co.kr/news/articleView.html?idxno=490575|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=시사매거진|زمان=ko}}</ref> == ژمارەی بینەر == {| class="wikitable" style="margin-left:auto; margin-right:auto; width:500px; text-align:center" |+تێکڕای ڕیزبەندی بینەرانی تەلەفزیۆن ! rowspan="2" scope="col" |ئەڵقەکان ! rowspan="2" scope="col" |بەرواری پەخش ! colspan="2" scope="col" |تێکڕای ڕێژەی بینەر (نیلسن کۆریا)<ref name="nielsen">Nielsen Korea ratings: * {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Ep. 1|ناونیشان=https://www.nielsenkorea.co.kr/tv_terrestrial_day.asp?menu=Tit_1&sub_menu=2_1&area=00&begin_date=20231202|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Nielsen Korea|زمان=ko}}</ref> |- ! scope="col" style="width:8em" |لەسەر ئاستی وڵات ! scope="col" style="width:8em" |[[Seoul Capital Area|سیئۆل]] |- ! scope="row" |1 |٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |5.193% {{small|(1st)}} |5.283% {{small|(1st)}} |- ! scope="row" |2 |٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |3 |٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |4 |١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |5 |١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |6 |١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |7 |٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |8 |٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |9 |٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |10 |٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ | | |- ! scope="row" |11 |٦ی ژانویەی ٢٠٢٤ | | |- ! scope="row" |12 |٧ی ژانویەی ٢٠٢٤ | | |- ! scope="row" |13 |١٣ی ژانویەی ٢٠٢٤ | | |- ! scope="row" |14 |١٤ی ژانویەی ٢٠٢٤ | | |- ! scope="row" |15 |٢٠ی ژانویەی ٢٠٢٤ | | |- ! scope="row" |16 |٢١ی ژانویەی ٢٠٢٤ | | |- ! colspan="2" scope="col" |ڕێژە ! scope="col" |{{color|green|—}} ! scope="col" |{{color|green|—}} |- | colspan="4" style="font-size:85%" | |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{Official website|https://tv.jtbc.co.kr/samdalri}} {{in lang|ko}} * {{HanCinema drama|id=https://www.hancinema.net/korean_drama_Welcome_to_Samdal-ri.php}} * {{IMDb title|id=tt26653824}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ڕۆمانسییە کۆمیدییەکانی کۆریای باشوور]] 8ermhk13xx9eaqa6tjvgbzoumcp7nns 0 245619 1699786 1673315 2026-11-02T19:39:21Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1699786 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کەسی یەکەم''' لە [[کایەی ڤیدیۆیی]]یەکاندا ئاماژەیە بۆ ئەو دیدگایەی کە یاریزان [[جیھان]]ی یارییەکەی لێیەوە ئەزموون دەکات. لە یارییەکی کەسی یەکەمدا یاریزان لە چاوی ئەو کارەکتەرەی کە کۆنترۆڵی دەکات جیھانی یارییەکە دەبینێت، وەک ئەوەی لە چاوی خۆیەوە سەیری دەرەوە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Weber |یەکەم=Rene |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٠٩|سەردێڕ=What We Know About First Person Gaming |journal=Journal of Computer-Mediated Communication |بەرگ=١٤|issue=4 |پەڕەکان=١٠١٦–١٠٣٧|doi=10.1111/j.1083-6101.2009.01479.x |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ann |یەکەم=Tory |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Sniper 3d world's famous first person shooting game |ناونیشان=https://apkraptor.com/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220814160643/https://apkraptor.com/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم دیدگایە دەتوانێت ئەزموونێکی گەورەتر بۆ یاریزانەکە دروست بکات، چونکە ھەست دەکەن بەڕاستی کارەکتەرەکە نیشتەجێ دەکەن و بە چاوی خۆیان بە جیھانی یارییەکەدا دەگەڕێن. زۆرجار یارییەکانی کەسی یەکەم جەختێکی بەھێز لەسەر بریکاری یاریزان و لێھاتوویی دەکەنەوە، چونکە یاریزان دەبێت پشت بە ڕەفڵەکس و بڕیاردانی خۆی ببەستێت بۆ ئەوەی لە یارییەکەدا پێشبکەوێت. ئەم ڕوانگەیە بە شێوەیەکی باو لە تەقەکەرەکانی کەسی یەکەمدا بەکاردەھێنرێت، کە یاریزانەکان دەبێت بە شێوەیەکی ڕاستی و خێرا بە ئامانج و تەقە لە دوژمنەکان بکەن؛ بەڵام دەتوانرێت ڕوانگەی کەسی یەکەم لە چەندین چەشنی تری یارییەکاندا بدۆزرێتەوە، لەوانە یارییە ڕۆڵگێڕانەکان، یارییە سەرگەردانەکان و تەنانەت ئەزموونەکانی ڕاستی و خەیاڵی.<ref name="Miller">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.engadget.com/2008/07/17/how-mirrors-edge-fights-simulation-sickness/ |سەردێڕ=How Mirror's Edge fights simulation sickness |دوایین=Miller |یەکەم=Ross |ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٠٨|ئیش=[[Engadget]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref><ref name="Ashcraft">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kotaku.com/5026052/mirrors-edge-motion-sickness |سەردێڕ=Mirror's Edge Motion Sickness |دوایین=Ashcraft |یەکەم=Brian |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٨ |ئیش=[[Kotaku]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠١٧ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704150011/http://kotaku.com/5026052/mirrors-edge-motion-sickness |url-status=dead}}</ref> هەروەھا دەتوانرێت ڕوانگەی کەسی یەکەم بەکاربھێنرێت بۆ گێڕانەوەی چیرۆکێکی کەسی، چونکە یاریزانەکان ھەست بە پەیوەندی زیاتر دەکەن بەو کارەکتەرەی کە کۆنتڕۆڵی دەکەن کاتێک جیھان لە ڕێگەی چاوەکانیانەوە دەبینن. ئەمەش دەتوانێت کاریگەرییەکی سۆزداری بەھێزتر و ھەستکردن بە نوقمبوون لە گێڕانەوەی یارییەکەدا دروست بکات.<ref name="fundamentals">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rollings |یەکەم=Andrew |نووسەر٢=Ernest Adams |سەردێڕ=Fundamentals of Game Design |بڵاوکەرەوە=Prentice Hall |ساڵ=٢٠٠٦|ناونیشان=http://wps.prenhall.com/bp_gamedev_1/54/14053/3597646.cw/index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171231072651/http://wps.prenhall.com/bp_gamedev_1/54/14053/3597646.cw/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆیە دیدگا یان ڕوانگەی کەسی یەکەم لە یارییە ڤیدیۆیییەکاندا ڕێگەیەکی ناوازە و سەرنجڕاکێش پێشکەش بە یاریزانان دەکات بۆ ئەزموونکردن و کارلێککردن لەگەڵ جیھانەکانی یارییەکان، و بەردەوامە لە ھەڵبژاردنێکی بەناوبانگ بۆ زۆرێک لە گەشەپێدەران و یاریزانان بە ھەمان شێوە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمپانیا|تەکنۆلۆژیا|شەڕ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} 1s0cvkyo3qhdt2tnge6kca01wrccckf 0 246262 1699729 1697736 2026-11-02T17:40:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ھۆڵیوود|ھۆڵیوود]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]] و [[دەروازە:فیلم|فیلم]] 1699729 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=مێیسن تامز|birth_date=|occupation=ئەکتەر|years_active=٢٠١٧–ئێستا|notable_works=تەلەفونە ڕەشەکە|image=}} '''مێیسن تامز''' ({{بە ئینگلیزی|Mason Thames}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. زیاتر بە ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی ترسناکی کۆپانیای سکۆت دێریکسۆن ''تەلەفونە ڕەشەکە'' (٢٠٢١) ناسراوە. == پیشە == تامز لە سێ ئەڵقەی وەرزی یەکەمی زنجیرەی ئەپڵ تیڤی+ بۆ ھەموو مرۆڤایەتی لە ساڵی ٢٠١٩دا بەشداری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Ronald D. Moore on 'For All Mankind' Season 3, Their Seven Year Plan, and If We'll Ever See a Starship|ناونیشان=https://collider.com/for-all-mankind-season-3-ronald-d-moore-interview-future-plans-starship/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Collider|زمان=en}}</ref> تامز ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی ترسناکی کۆمپیانیا سکۆت دێریکسۆن ''تەلەفونە ڕەشەکە'' (٢٠٢١)دا بینی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=D'Alessandro|یەکەم=Anthony|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Scott Derrickson To Direct 'Black Phone' For Blumhouse & Universal|ناونیشان=https://deadline.com/2020/10/scott-derrickson-to-direct-black-phone-for-blumhouse-universal-1234606801/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Deadline|زمان=en-US}}</ref><ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rubin|یەکەم=Rebecca|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ='Black Phone' Actor Mason Thames to Star in High School Comedy 'Incoming' From Spyglass Media, Artists Road (EXCLUSIVE)|ناونیشان=https://variety.com/2022/film/news/mason-thames-incoming-black-phone-1235289415/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Variety|زمان=en-US}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kroll|یەکەم=Justin|ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Mason Thames And Nico Parker To Star In Universal's 'How To Train Your Dragon' Live-Action Adaptation|ناونیشان=https://deadline.com/2023/05/universals-how-to-train-your-dragon-mason-thames-nico-parker-1235382800/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Deadline|زمان=en-US}}</ref> شانبەشانی ئیتان ھۆک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gonzales|یەکەم=Rick|ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Cast of The Black Phone - Mason Thames And Ethan Hawke Lead This Thriller|ناونیشان=https://www.giantfreakinrobot.com/ent/cast-of-the-black-phone.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=GIANT FREAKIN ROBOT|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Derrickson|یەکەم=Scott|سەردێڕ=The Black Phone|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt7144666/|type=Horror, Thriller|ئەوانی تر=Mason Thames, Madeleine McGraw, Ethan Hawke|بڵاوکەرەوە=Universal Pictures, Blumhouse Productions, Crooked Highway|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref> ئەو ڕۆڵە ستایشی زۆری لێکەوتەوە و فیلمەکە بەگشتی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی ئەرێنی لێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Heidi Venable|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The Black Phone Reviews Are In, See What Critics Are Saying About Ethan Hawke's New Horror Flick|ناونیشان=https://www.cinemablend.com/movies/the-black-phone-reviews-are-in-see-what-critics-are-saying-about-ethan-hawkes-new-horror-flick|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=CINEMABLEND|زمان=en}}</ref> ھەروەھا لە دوو وەرزی یەکەمی واکەردا وەک یۆنگ واکەر بەشداری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Walker Casts Mason Thames as Young Cordell Walker (Exclusive)|ناونیشان=https://comicbook.com/tv-shows/news/walker-casts-mason-thames-as-young-cordell-walker/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=TV Shows|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Walker|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt11006642/?ref_=nm_flmg_c_1_act|type=Action, Crime, Drama|ئەوانی تر=Jared Padalecki, Molly Hagan, Keegan Allen|بڵاوکەرەوە=Stick to Your Guns Productions, Rideback, Pursued By A Bear Productions|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref><ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit|یەکەم=Borys|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Mel Gibson, Mason Thames to Star in Adventure Fantasy 'Boys of Summer'|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/mel-gibson-mason-thames-boys-of-summer-1235042082/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=The Hollywood Reporter|زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mason Thames}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] 3fuofbpeq2xcia75tgrtkc3knalsos4 0 246383 1699484 1698914 2026-11-02T12:16:47Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699484 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=کیرستن نێڵسن|image=Kirsten Nelson by Gage Skidmore.jpg|image_size=|alt=کیرستن نێڵسن لەکاتی قسەکردن بە [[مایکرۆفۆن]]|caption=کیرستن نێڵسن لەساڵی ٢٠١٣|birth_name=کیرستن نێڵسن|birth_date={{Birth date and age|1970|10|3}}|birth_place=ئەمریکا|death_date=|death_place=|other_names=|years_active=١٩٩٣–ئێستا|spouse=|education=زانکۆی نۆرس وێسترن|occupation=ئەکتەر, دەرھێنەر|website=|children=٢}} '''کیرستن نێڵسن''' ({{بە ئینگلیزی|Kirsten Nelson}}؛ لەدایکبووی ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٠) ئەکتەر و دەرھێنەری ئەمریکییە. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == کیرستن نێڵسن لە شاری ئێنید لە ویلایەتی ئۆکلاھۆما لەدایکبووە و لە شیکاگۆ گەورە بووە. نێڵسن بە ژەنینی پیانۆ و گۆرانی وتن گەورە بووە، و دەڵێت "ویستم ببمە پیانۆژەنی کۆنسێرت لە ھۆڵی کارنێگی، ئەوە ئەوەیە کە لە سەرەتاوە ویستم بیکەم".<ref name="Kirsten Nelson on">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://articles.chicagotribune.com/2013-12-12/entertainment/chi-psych-kirsten-nelson-20131212_1_kirsten-nelson-james-roday-psych|سەردێڕ=Kirsten Nelson on|ئیش=tribunedigital-chicagotribune|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131220014944/http://articles.chicagotribune.com/2013-12-12/entertainment/chi-psych-kirsten-nelson-20131212_1_kirsten-nelson-james-roday-psych|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نێڵسن دەرچووی زانکۆی نۆرس وێسترن بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.chicagotribune.com/entertainment/tv/ct-mov-kirsten-nelson-psych-the-movie-1201-story.html|سەردێڕ=NU alumna Kirsten Nelson reprises her chief role in 'Psych: The Movie'|دوایین=Rockett|یەکەم=Darcel|ئیش=chicagotribune.com|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|زمان=en-US}}</ref> == پیشە == نێڵسن ئەندامی دامەزرێنەری تیپی شانۆی ڕۆد وۆرکز لە شیکاگۆ بووە پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٥ بچێتە لۆس ئەنجلۆس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Kristen Nelson alias Karen Vick on Psych - USA Network|ناونیشان=http://www.usanetwork.com/psych/cast/karen-vick}}</ref><ref name="Kirsten Nelson on2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://articles.chicagotribune.com/2013-12-12/entertainment/chi-psych-kirsten-nelson-20131212_1_kirsten-nelson-james-roday-psych|سەردێڕ=Kirsten Nelson on|ئیش=tribunedigital-chicagotribune|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131220014944/http://articles.chicagotribune.com/2013-12-12/entertainment/chi-psych-kirsten-nelson-20131212_1_kirsten-nelson-james-roday-psych|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو بە ڕۆڵی سەرەکی وەک کارین ڤیک بەڕێوەبەری پۆلیس لە بەرنامەی ''سایک'' ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/mind-games-continue-more-psych-150297|سەردێڕ=Mind games continue with more 'Psych'|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ئیش=The Hollywood Reporter}}</ref> کاروانی ھونەری نێڵسن ڕۆڵی لە فیلمەکانی ''بافی خوێنمژکوژ'' (وەک لۆرین)،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Golden|یەکەم=Christopher|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fLWvDgAAQBAJ&q=kirsten+nelson+buffy+the+vampire+slayer&pg=PA196|سەردێڕ=Buffy the Vampire Slayer 20 Years of Slaying: The Watcher's Guide Authorized|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|ژپنک=٩٧٨١٥٣٤٤٠٤١٦٨|زمان=en}}</ref> ''ئۆکیفز'' (وەک ئێلی ئۆکیف)، ''ڕۆژی دەرەوەی منداڵ''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Baby's Day Out {{!}} TV Guide|ناونیشان=https://www.tvguide.com/movies/babys-day-out/cast/129979/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=TVGuide.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180810210056/https://www.tvguide.com/movies/babys-day-out/cast/129979/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ''ھەڵھاتوو''،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Willis|یەکەم١=John|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RwJubSLM60EC&q=kirsten+nelson+the+fugitive&pg=PT117|سەردێڕ=Screen World 1994|دوایین٢=Monush|یەکەم٢=Barry|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Hal Leonard Corporation|ژپنک=٩٧٨١٥٥٧٨٣٢٠٢٣|زمان=en}}</ref> ''فرایزەر''،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kirsten Nelson {{!}} TV Guide|ناونیشان=https://www.tvguide.com/celebrities/kirsten-nelson/credits/206347/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=TVGuide.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180810205905/https://www.tvguide.com/celebrities/kirsten-nelson/credits/206347/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ''ئەلی مەکبیل''،<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kirsten Nelson {{!}} TV Guide|ناونیشان=https://www.tvguide.com/celebrities/kirsten-nelson/credits/206347/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=TVGuide.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180810205905/https://www.tvguide.com/celebrities/kirsten-nelson/credits/206347/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ''باڵی ڕۆژئاوا''،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Challen|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kTZsRcwe5mAC&q=kirsten+nelson+frasier&pg=PA78|سەردێڕ=Inside the West Wing: An Unauthorized Look at Television's Smartest Show|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=ECW Press|ژپنک=٩٧٨١٥٥٠٢٢٤٦٨٩|زمان=en}}</ref> ''تەنھا تەقەم لێبکە''!<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Challen|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kTZsRcwe5mAC&q=kirsten+nelson+frasier&pg=PA78|سەردێڕ=Inside the West Wing: An Unauthorized Look at Television's Smartest Show|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=ECW Press|ژپنک=٩٧٨١٥٥٠٢٢٤٦٨٩|زمان=en}}</ref> و ''کوڕێک جیھان'' ''دەناسێت''.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Challen|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kTZsRcwe5mAC&q=kirsten+nelson+frasier&pg=PA78|سەردێڕ=Inside the West Wing: An Unauthorized Look at Television's Smartest Show|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=ECW Press|ژپنک=٩٧٨١٥٥٠٢٢٤٦٨٩|زمان=en}}</ref> لەم دواییانەدا ڕۆڵی دانیێل بیشۆپ لە بەرنامەی کەیسی بە نھێنی ئەنجامداوە. == ژیانی تایبەتی == نێڵسن ئەندامی مەسیحێتی ئەمریکیە. خێزاندارە و خاوەنی دوو منداڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Favre|یەکەم=Jeff|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Psyched about her work: Actor enjoys 'chief' role in comedy|ناونیشان=http://www.thelutheran.org/article/article.cfm?article_id=6918|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|journal=[[The Lutheran]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130927192444/http://www.thelutheran.org/article/article.cfm?article_id=6918|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{پۆلی کۆمنز|Kirsten Nelson}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] b1um1rt5oin3yq7wkzacp91p5k6mr0u 0 246463 1699550 1189123 2026-11-02T13:37:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (شیعە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699550 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کەتیبەکانی ڕەوتی ڕیسالی''' یەکێکە لە کوتلە چەکدارە [[شیعە]]کانی ناو ھێزەکانی [[حەشدی شەعبی]]، کەتیبەکە دوای فەتوای جیھادی کیفایی کە لەلایەن دەسەڵاتی باڵای ئایینی [[عەلی سیستانی]] دەرچووە، دوای ئەوەی [[داعش]] [[پارێزگای نەینەوا]] و بەشێکی گەورەی پارێزگاکانی [[عێراق]]ی کۆنترۆڵکرد. کەتیبەکە لەلایەن شێخ عەدنان شەحمانی، ئەندامی [[پەرلەمانی عێراق]]ەوە دامەزراوە لە [[ھاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا|دەوڵەتی یاسا]] کە نزیکە لە [[نووری مالیکی]] سەرۆک وەزیرانی پێشووی عێراق، بۆ بەرگریکردن لە مەزارگە پیرۆزەکان، پاراستنی پشتێنەی بەغدا، و شەڕ لەدژی داعش، کەتیبەکە بەشداری زۆر شەڕیان کرد، لەوانە ڕزگارکردنی [[ئازادکردنی جوورف ئەلسەخر|جوورف ئەلسەخر]]، [[ئامرلی]]، [[سامەڕا]]، و کەرمە.<ref>https://web.archive.org/web/20180701180845/http://thenewkhalij.news/ar/%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9/%D8%B2%D8%B9%D9%8A%D9%85-%C2%AB%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86%C2%BB-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%B9%D9%8A-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D8%A9-%D9%8A%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%84%D9%801400-%D8%B9%D8%A7%D9%85</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200110175534/https://kitabat.com/2015/04/14/%D9%86%D8%B4%D8%A3%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D9%8A/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{سوپای مەھدی}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|شیعە|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠}} {{شیعە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:حەشدی شەعبی]] 3cuys7ft8cfoul2xm7zpmouxdb1r0x0 0 247105 1699775 1444922 2026-11-02T19:37:31Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1699775 wikitext text/x-wiki '''کەسایەتیی گشتی''' ئەو کەسەیە کە خاوەنی ناوبانگ و پێگە و کەسایەتییەکیی گرنگە لەناو کۆمەڵگایەکدا،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wise|یەکەم=Richard M.|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٨٣|سەردێڕ=The Athlete as Public Figure in Light of Gertz v. Robert Welch, Inc. , or Torts in Sports: The Role of the Cour|journal=Hastings Communications and Entertainment Law Journal|بەرگ=٦|issue=2|پەڕە=٣٢٦}}</ref> جا لە ڕێگەی دەستکەوت، بەخت، کردار، یان لە ھەندێک حاڵەتدا لە ڕێگەی ھیچ کردارێکی ئەنجامدراوی خۆیەوە بێت، ئەو نازناوە بەدەست دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Fliegel|یەکەم=Rod M.|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٩٢|سەردێڕ=Newton v. National Broadcasting Co. , Inc. : Evidence of Actual Malice, the Editorial Process and the Mafia in Public Figure Defamation Law|journal=Golden Gate University Law Review|بەرگ=٢٢|issue=1|پەڕە=٢٣٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Definition of PUBLIC FIGURE|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/public+figure|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.merriam-webster.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Legal Dictionary - Law.com|ناونیشان=https://dictionary.law.com/Default.aspx?selected=1681|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Law.com Legal Dictionary|زمان=en}}</ref> بە شێوەیەکی گشتی، ''کەسایەتیی گشتی'' تاکێکە کە ناوبانگ یان ناساندنێکی لە بواری گشتیدا بەدەست ھێناوە، زۆرجار بەھۆی بەشداریکردن لە [[سیاسەت]]، بوارەکانی کات بەسەربردن، [[وەرزش]]، یان بوارەکانی تری بەرژەوەندی گشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The most famous all-time sports personalities in America {{!}} Sport {{!}} YouGov Ratings|ناونیشان=https://today.yougov.com/ratings/sports/fame/all-time-sports-personalities/all|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=today.yougov.com|زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=public figure|ناونیشان=https://www.freethesaurus.com/public+figure|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=TheFreeDictionary.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Famous Political Figures|ناونیشان=https://www.biography.com/political-figures|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Biography|زمان=en-US}}</ref> ڕەنگە کەسایەتییە گشتییەکان بەھۆی چالاکییەکانیان، دەستکەوتەکانیان، یان کاریگەرییەکانیان، سەرنج و لێکۆڵینەوەی خەڵک و میدیاکان بۆ خۆیان ڕابکێشن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What are the characteristics of a public figure? {{!}} 5 Answers from Research papers|ناونیشان=https://scispace.com/questions/what-are-the-characteristics-of-a-public-figure-2euwm8lldc|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=SciSpace - Question|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231228204017/https://scispace.com/questions/what-are-the-characteristics-of-a-public-figure-2euwm8lldc|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == وردتر بخوێنەوە == * [http://digitalcommons.law.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1646&context=sulr پێناسەکردنی بەرپرسانی گشتی و کەسایەتییە گشتیەکان: ویلایەتی واشنتۆن] ([https://web.archive.org/web/20141006134406/http://digitalcommons.law.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1646&context=sulr ئەرشیف]) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمەڵگا}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کەسایەتی]] [[پۆل:چالاکوانان]] [[پۆل:کایەی گشتی]] gzz9p387hnfalwofiwajphbtnsgdufa 0 247740 1699445 1699344 2026-11-02T12:06:27Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699445 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٤دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == کانوونی یەکەم == === ٢٩ === * [[جیمی کارتەر]]، ١٠٠، سیاسەتوانی ئەمریکی و [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|سی و نۆیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، بەساڵاچوون.<ref name="Sullivandead1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Sullivan |یەکەم١=Kevin |دوایین٢=Walsh |یەکەم٢=Edward |سەردێڕ=Jimmy Carter, 39th president and Nobel Peace Prize winner, dies at 100, his son says |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/obituaries/2024/12/29/jimmy-carter-president-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|newspaper=The Washington Post |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> === ٢٨ === * [[مەنسوور یاقووتی]]، ٧٦، نووسەر و ڕۆماننووسی کورد، شێرپەنجە.<ref name="ئیرنا ۱">[https://www.irna.ir/xjStM8 ھەواڵنێریی کۆماری ئیسلامی (ئیرنا): ''مەنسوور یاقووتی نووسەری کرماشانی کۆچی دوایی کرد''، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤.</ref> === ٢١ === * [[فەتاح ئەمیری]]، ٧٨، نووسەر و ڕۆماننووسی کورد، شێرپەنجە.<ref name="ڕووداو ٣">[https://manage.rudaw.net/sorani/culture/literature/22122024 ڕووداو: ''فەتاح ئەمیری، نووسەری دیاریی کورد لە بۆکان کۆچی دواییکرد''، نووسراو لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250115160038/https://manage.rudaw.net/sorani/culture/literature/22122024 |date=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ }} سەردان لە ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤.</ref> == تشرینی دووەم == === ٢١ === * [[شێخمووس دەمیر]]، ٧١، گۆرانیبێژ و ژەنیاری کورد، نەخۆشی.<ref name="فرات ٣">[https://anfkurdi.com/rojane/hunermend-Sexmus-demir-koca-dawi-kir-190413 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''ھونەرمەند شێخمووس دەمیر کۆچی دوایی کرد'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> === ١٩ === * [[ئیبراھیم قادری]]، ٩٠، ھونەرمەند و گۆرانیبێژی کورد، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/96512 |سەردێڕ=ھونەرمەند ئیبراھیم قادری کۆچی دوایی کرد |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241202075919/https://channel8.com/kurdish/96512 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == تشرینی یەکەم == === ٢٥ === * [[کیم سوو-می]]، ٧٥، ئەکتەری [[کۆریای باشوور|کۆری]]، [[وەستانی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Young-gyu |یەکەم=Yoo |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ='일용 엄니' 배우 김수미 심정지로 별세…향년 75세 |trans-title=Actress Kim Soo-mi Passes Away from Cardiac Arrest... Aged 75|ناونیشان=https://news.sbs.co.kr//news/endPage.do?newsId=N1007847544&plink=SHARE&cooper=COPY&plink=SHARE&cooper=COPY |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Seoul Broadcasting System |زمان=ko}}</ref> === ٢٤ === * [[جۆیس بلەو]]، ٩٢، نووسەر و زمانناسی فەڕەنسی و شارەزای زمان و وێژەی کوردی، بەساڵاچوون.<ref name="ڕووداو ٢">[https://www.rudaw.net/english/world/25102024 تۆڕی میدیاییی ڕووداو: ''جۆیس بلەو زمانناسی شارەزای زمانی کوردی لە ۹۲ ساڵی کۆچی دواییی کرد'' (بە ئینگلیزی)، نووسراو لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤.</ref> === ٢٣ === * [[لیۆن کووپەر]]، ٩٥، [[فیزیکزان]]ێکی ئەمریکی و براوەی [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] لە ساڵی ١٩٧٢، بەساڵاچوون.<ref name = McClain>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McClain |یەکەم=Dylan Loeb |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Leon Cooper Dies at 94; Nobelist Unlocked Secrets of Superconductivity |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/10/25/science/leon-cooper-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The New York Times}}</ref> === ٢٠ === * [[ئاشتی ھەورامی]]، ٧٦، سیاسەتوانی کورد و [[وەزارەتی سامانە سروشتیەکان (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری پێشووی سامانە سرووشتیەکانی ھەرێمی کوردستان]]، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان = https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=231137 |سەردێڕ = ئاشتی هەورامی کۆچی دوایی کرد |ڕێکەوت = ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |بڵاوکەرەوە = شارپرێس |ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |زمان = کوردی |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20241219203735/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=231137 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[فەتحوڵڵا گویلەن]]، ٨٣، ڕۆشنبیرێکی ئیسلامی، بانگخواز، بانگەشەکەری عوسمانییەت، پان-تورکیزمچی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = https://www.reuters.com/world/us/turkish-us-based-cleric-gulen-has-died-media-says-2024-10-21/ |سەردێڕ = گولەن، ئەو پیاوە ئایینییە بەھێزەی کە تۆمەتبارە بە ڕێکخستنی کودەتای تورکیا، گیانی لەدەستدا | ڕێکەوت = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |بڵاوکەرەوە = ڕۆیتەرز |ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | زمان = ئینگلیزی}}</ref> == ئەیلوول == === ٢٧ === * [[حەسەن نەسروڵڵا]]، ٦٤، سکرتێری گشتیی [[حیزبوڵڵای لوبنان]]، [[تیرۆرکردنی حەسەن نەسروڵڵا|ھێرشی ئاسمانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c1wnp0vln19o|سەردێڕ=Who was Hezbollah leader Hassan Nasrallah?|بڵاوکەرەوە=BBC news|یەکەم=David|دوایین=Gritten|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * [[عەلی کەرەکی]]، ٦٢، فەرماندەی بەرەی باشووری [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]]، [[تیرۆرکردنی حەسەن نەسروڵڵا|ھێرشی ئاسمانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israeli forces launch large-scale attack on Dahiyeh in Beirut |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/221776/Israeli-forces-launch-large-scale-attack-on-Dahiyeh-in-Beirut |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=en}}</ref> * [[عەباس نیلفرووشان]]، ٥٧ یان ٥٨، فەرماندەی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]]، [[تیرۆرکردنی حەسەن نەسروڵڵا|ھێرشی ئاسمانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=IRGC deputy commander killed in Israeli strikes on Beirut - Iranian media|ناونیشان=https://www.jpost.com/breaking-news/article-822221|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=The Jerusalem Post|زمان=en}}</ref> === ٢٤ === * [[فەتانە وەلیدی]]، ٧٠ یان ٧١، گۆرانیبێژی کورد، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=خانمە هونەرمەند فەتانە وەلیدی کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/266208-خانمە-هونەرمەند-فەتانە-وەلیدی-کۆچی-دوایی-کرد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=فەتانە وەلیدی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2409202427|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == ئاب == === ١٨ === * [[ئالێن دیلۆن]]، ٨٨، ئەکتەر و بەرھەمھێنەری فەڕەنسی، [[لیمفۆما]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/article/2024/aug/24/alain-delon-buried-grounds-estate-douchy|سەردێڕ=Alain Delon to be buried in grounds of his estate in 'strictest privacy'|ئیش=The Guardian |دوایین١=Willsher |یەکەم١=Kim}}</ref> === ١٥ === * [[تاریق زیا ئەکینجی]]، ٩٩، نووسەر، پزیشک، پارێزەری مافەکانی مرۆڤ و سیاسەتوانێکی کوردی باکووری کوردستان، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Merkezi|یەکەم=Haber|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Tarık Ziya Ekinci hayatını kaybetti (Tarık Ziya Ekinci kimdir?)|ناونیشان=https://www.dunya.com/gundem/tarik-ziya-ekinci-hayatini-kaybetti-tarik-ziya-ekinci-kimdir-haberi-741619|زمان=Turkish|ئیش=[[Dünya (newspaper)|Dünya]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> === ٩ === * [[سووزان وۆجیسکی]]، ٥٦، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری [[یووتیووب]] (٢٠١٤–٢٠٢٣) و بازرگانی ئەمریکی، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Yoon |یەکەم١=John |دوایین٢=Isaac |یەکەم٢=Mike |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Susan Wojcicki, Former Chief of YouTube, Dies at 56 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/08/10/business/susan-wojcicki-dies.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ئیش=The New York Times}}</ref> === ٦ === * [[ڕەزا ڕەسایی]]، ٣٥، خۆپیشاندەر و بەندکراوی سیاسیی [[کورد]]، [[سزای مەرگ|لەسێدارەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رضا رسایی، زندانی سیاسی کرد اعدام شد|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/articles/cp8nn5098reo|بڵاوکەرەوە=BBC News فارسی|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> === ٤ === * [[چارڵز سایفەرز]]، ٨٥، ئەکتەری ئەمریکی، نەخۆشییەکی ماوە کورت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/08/06/arts/charles-cyphers-halloween-dead.html|سەردێڕ=Charles Cyphers, Who Played Sheriff Brackett in 'Halloween,' Dies at 85|ئیش=The New York Times|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> == تەممووز == === ١٨ === * [[بۆب نیوھارت]]، ٩٤، [[ئەکتەر]]ی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Bob Newhart, Dean of the Deadpan Delivery, Dies at 94 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/bob-newhart-dead-sitcom-legend-1235952438/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=The Hollywood Reporter}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد زەیف]]، ٥٨، خەباتکاری فەلەستینی و سەرۆکی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام]]، بۆردوومانی [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/30012025|سەردێڕ=حەماس کوژرانی محەممەد زەیف پشتڕاستدەکاتەوە|نووسەر١=بژار زوبێر|newspaper=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[ڕۆبێرت تاون]]، ٨٩، [[سیناریۆنووس]]، [[دەرھێنەر]] و ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McLellan|یەکەم=Dennis|سەردێڕ=Robert Towne, Oscar-winning screenwriting icon behind 'Chinatown,' dies at 89|ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2024-07-02/robert-towne-dead-chinatown-screenwriter|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Los Angeles Times|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703025948/https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2024-07-02/robert-towne-dead-chinatown-screenwriter|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == حوزەیران == === ١٨ === * [[بەرزانی قالەی خەڵۆز]]، ٦٣، ھونەرمەندی ئەکتەر، شانۆکار، میدیاکار و ھەروەھا پێشمەرگەیەکی دێرینی کورد، جەڵتەی دڵ.<ref name="ڕووداو ۱">[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1806202422 تۆڕی میدیاییی ڕووداو: ''ھونەرمەند بەرزانی قالەی خەڵووز کۆچی دواییکرد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤.</ref> === ١١ === * [[فرانسواز ئاردی]]، ٨٠، گۆرانیبێژ، گۆرانینووس، ئەکتەر، مۆدێل، ئەستێرەزان و نووسەری فەڕەنسی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Françoise Hardy: French music and fashion icon dies aged 80|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/crgg8elp0lxo|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=BBC News|زمان=en-gb}}</ref> === ١ === * [[ئێریچ ئەندەرسۆن]]، ٦٧، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان = https://www.nytimes.com/2024/06/05/arts/erich-anderson-dead.html|دوایین = Tumin|یەکەم = Remy|ڕێکەوت = ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ = Erich Anderson, Actor in 'Friday the 13th' and 'Felicity,' Dies at 67|ڕێکەوتی سەردان = ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|newspaper = The New York Times|دەستپێگەیشتنی ناونیشان = limited}}</ref> == ئایار == === ٣٠ === * [[نۆرا کۆرتینیاس]]، ٩٤، دەروونناسێکی کۆمەڵایەتی، چالاکوان و بەرگریکاری مافەکانی مرۆڤی ئەرژەنتینی، بەساڵاچوویی.<ref>[https://anfenglishmobile.com/women/plazo-de-mayo-mothers-founding-member-nora-cortinas-dies-73540 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''«نۆرا کۆرتیناس» ئەندامی دامەزرێنەری «دایکانی گۆڕەپانی مایۆ» کۆچی دوایی کرد'' (بە ئینگلیزی)، نووسراو لە ٣١ی ئایاری ٢٠٢٤؛] سەرسان لە ٣١ی ئایاری ٢٠٢٤.</ref> === ١٩ === * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، ٦٣، [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|ھەشتەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]]، [[کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکەی ئیبراھیم ڕەئیسی|کەوتنەخوارەوەی ھەلیکۆپتەر]].<ref name="گاردیەن ١">[https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/20/iran-president-ebrahim-raisi-dead-helicopter-crash-mountains-azerbaijan-border-foreign-minister-hossein-amir-abdollahian گاردیەن: ''سەرۆک کۆماری ئێران ئیبراھیم ڕەئیسی لە ڕووداوێکی کەوتنەخوارەوەی ھەلیکۆپتەر مردی'' (بە ئینگلیزی)، نووسراو لە ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤.</ref> * [[حوسێن ئەمیرعەبدوڵڵاھیان]]، ٦٠، [[وەزیری کاروباری دەرەوە (ئێران)|وەزیری کاروباری دەرەوەی ئێران]] لە دەوڵەتی ئیبراھیم ڕەئیسی، [[کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکەی ئیبراھیم ڕەئیسی|کەوتنەخوارەوەی ھەلیکۆپتەر]].<ref name="نیویۆرک تایمز ١">[https://www.nytimes.com/2024/05/20/world/middleeast/iran-foreign-minister-amir-abdollahian.html نیویۆرک تایمز: ''حوسێن ئەمیرعەبدوڵلاھیان وەزیری دەرەوەی ئێران کی بوو؟'' (بە ئینگلیزی)، نووسراو لە ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤.</ref> * [[محەممەدعەلی ئالی ھاشم]]، نوێنەری [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات|ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] و پێشنوێژی [[تەورێز]]، [[کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکەی ئیبراھیم ڕەئیسی|کەوتنەخوارەوەی ھەلیکۆپتەر]]. * [[مالیک ڕەحمەتی]]، ٤٢، پارێزگاری [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات|ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]]، [[کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکەی ئیبراھیم ڕەئیسی|کەوتنەخوارەوەی ھەلیکۆپتەر]]. == نیسان == === ٢٣ === * [[جەمال ھیدایەت]]، ٩٣، ژەنیاری کوردی ئامێری عوود، نەخۆشی.<ref name="سپی میدیا ١">[https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=133347&Jor=25 سپی میدیا: ''وێنە.. ھونەرمەندێکی ناسراوی کورد کۆچی دوایی کرد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٢٣ی نیسانی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٤.</ref> === ١٢ === * [[بابەشێخ حوسێنی (نووسەر)|بابەشێخ حوسێنی]]، ٧٢، مامۆستای بیرکاری، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشی.<ref name="حدکا ۱">[https://kurdistanmedia.com/so/news/2024/04/152 کوردستان میدیا: ''کۆچی دوایی دوو کەسایەتیی سیاسی و زانستی لە کوردستان'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤.</ref><ref name="دەنگی شار ۱">[https://www.dangishar.ir/درگذشت-دو-شخصیت-کورد/ دەنگی شار: ''کۆچی دواییی دوو کەسایەتیی کورد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٤؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240527110151/https://www.dangishar.ir/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%D9%88-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF/ |date=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤ }} سەردان لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤.</ref> * [[ڕەحیم فەرەھمەند]]، ؟، سیاسەتوانی کورد و سکرتێری پێشووی [[بەرەی یەکگرتووی کورد]]، نەخۆشی.<ref name="حدکا ۱"/><ref name="کوردانە ۱">[https://kurdane.com/?p=71851 کوردانە: ''دکتۆر فەرەھمەند، دەمیرتاشێکی نەوەکام'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤.</ref> === ٤ === * [[عەلی زەندی]]، ٦٨، گۆرانیبێژ و ژەنیاری کورد، شێرپەنجە.<ref name="خەڵک ١">[https://xelk.org/65236/ ماڵپەڕی خەڵک: ''ھونەرمەندێکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کۆچی دوایی کرد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٥ی نیسانی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٥ی نیسانی ٢٠٢٤.</ref> == ئازار == === ٢٧ === * [[میچالیس چارالامپیدس]]، ٧٣، سیاسەتمەدار و کۆمەڵناس و نووسەری یۆنانی.<ref name="پرۆتۆتێما ١">[https://www.protothema.gr/politics/article/1482072/mihalis-haralabidis-me-podiaka-tragoudia-kai-timitiko-agima-podion-to-adio-sto-istoriko-stelehos-tou-pasok/ ماڵپەڕی پرۆتۆتێما: ''میکالیس چارالامبیدیس: بە گۆرانییەکانی پۆنتیک و سڵاوێکی فەخریی پۆنتی، ماڵئاوایی لە ئەندامی مێژوویی پاسۆک کرا'' (بە یۆنانی)، نووسراو لە ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٣١ی ئازاری ٢٠٢٤.</ref> === ٢٠ === * [[فەرامەرز ئەسڵانی]]، ٧٨، گۆرانیبێژ، گیتارژەن، ئاوازدانەر، و بەرھەمھێنەرێکی میوزیکیی ئێرانی، شێرپەنجە.<ref name="ئیسنا ٢">[https://isna.ir/xdQNgd ئاژانسی ھەواڵنێریی خوێندکارانی ئێران (ئیسنا): ''فەرامەرز ئەسڵانی کۆچی دوایی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢١ی ئازاری ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٤.</ref> === ٥ === * [[جەمشید عەندەلیبی]]، ٦٧، مۆسیقاژەن، ئاوازدانەر و ژەنیاری ئامێری نەی، جەڵتەی دڵ.<ref name="ئیسنا ۱">[https://isna.ir/xdQHPQ ئاژانسی ھەواڵنێریی خوێندکارانی ئێران (ئیسنا): ''جەمشید عەندەلیبی کۆچی دوایی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٥ی ئازاری ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٤.</ref> === ٤ === * [[جەمیل ئەحمەدی]]، ٧٨، گۆرانیبێژ و مامۆستای ئاوازی کوردیی سیاوچەمانە، نەخۆشی.<ref name="فرات ۱">[https://anfsorani.com/هۆرامی/gwr-hwnrmndww-hwramany-jmyl-nwswwdy-kchy-dmaynsh-krd-50758 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''گەورە ھونەرمەندی ھەورامان جەمیل نەوسوودی کۆچی دوایی کرد'' (بە ھەورامی)، نووسراو لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٤.</ref> === ١ === * [[ئێرلینگ فۆلکڤۆرد]]، ٧٤، سیاسەتوانی نەرویژی، ئەندامی پارتی سوور و نوێنەری پەرلەمانی نەرویژ.<ref name="ئن ئاڕ کۆ ۱">[https://www.nrk.no/norge/erling-folkvord-er-dod-1.16785959 ھەواڵنێریی ئن ئاڕ کۆ: ''ئێرلینگ فۆلکڤۆرد کۆچی دوایی کردەوە: ئەو سەگە پاسەوانەکە کە خەڵک قەدری دەزانی'' (بە نەرویژی)، نووسراو لە ١ی ئازاری ٢٠٢٤؛] [https://web.archive.org/web/20240301132844/https://www.nrk.no/norge/erling-folkvord-er-dod-1.16785959 ئەرشیڤکراو لە ١ی ئازاری ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٤.</ref> == شوبات == === ٢١ === * [[ڕۆجەر گۆلمین]]، تەمەن ١٠٠ ساڵ، زانا، توێژەرێکی فەڕەنسی–ئەمریکی و براوەی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]]، بەھۆی بەساڵاچوونی کۆچی دواییی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=L'Institut Salk pleure la perte du lauréat du prix Nobel Roger Guillemin, éminent professeur émérite |ناونیشان=https://www.salk.edu/fr/communiqu%C3%A9-de-presse/L%27institut-Salk-pleure-la-perte-du-laur%C3%A9at-du-prix-Nobel-Roger-Guillemin%2C-professeur-%C3%A9m%C3%A9rite-distingu%C3%A9/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤ |وێبگە=Salk Institute for Biological Studies |زمان=fr }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.salk.edu/fr/communiqu%C3%A9-de-presse/L%27institut-Salk-pleure-la-perte-du-laur%C3%A9at-du-prix-Nobel-Roger-Guillemin%2C-professeur-%C3%A9m%C3%A9rite-distingu%C3%A9/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٥ }}</ref> === ١٦ === * [[ئەلێکسی ناڤاڵنی]]، تەمەن ٤٧ ساڵ، یاساناس، سیاسەتوانی ڕووس و ڕەخنەگری دەسەڵاتی [[ڤلادیمیر پوتین]]، کۆچکردن لە بەندیخانەیەکی باکووری ڕووسیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ئەلێکسی ناڤالنی سیاسەتمەداری ئۆپۆزسیۆنی رووسیا کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=224186|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|زمان=ckb|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240216142256/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=224186|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٩ === * [[محەممەد فەرامەرزی]]، تەمەن ٣٠ ساڵ، چالاکی سیاسیی کورد، لەسێدارەدان لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران.<ref name="ڕۆژنیوز ۱"/> * [[موحسین مەزڵووم]]، تەمەن ٣١ ساڵ، چالاکی سیاسیی کورد، لەسێدارەدان لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران.<ref name="ڕۆژنیوز ۱"/> * [[پێژمان فاتحی]]، تەمەن ٣٠ ساڵ، چالاکی سیاسیی کورد، لەسێدارەدان لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران.<ref name="ڕۆژنیوز ۱">[https://rojnews.news/?p=426921 ڕۆژنیوز: ''بەرەبەیانی ئەمڕۆ ئێران چوار گەنجی کوردی لە سێدارە دا''، نووسراو لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> * [[وەفا ئازەربار]]، تەمەن ٢٨ ساڵ، چالاکی سیاسیی کورد، لەسێدارەدان لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران.<ref name="ڕۆژنیوز ۱"/> === ٢٧ === * [[توانا فەرەج]]، تەمەن ٥٢ ساڵ، ھونەرمەندی مۆسیقاژەنی کورد، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/270120243|سەردێڕ=توانا فەرەجی میوزیکژەن كۆچی دواییكرد|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === ٢٢ === * [[ئارنۆ ئالان پێنزیاس]] تەمەن ٩٠ ساڵ، فیزیکزان و فەلەکناسی ڕادیۆیی ئەمریکی، خاوەنی [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ]] (١٩٧٨)، [[نەخۆشیی ئەلزھایمەر]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1978/penzias/biographical/ Arno Penzias]</ref> === ١٤ === * [[لێڤ ڕوبینشتن]]، تەمەن ٧٦ ساڵ، شاعیر و وتارنووس و چالاکوانی ڕووسی، پێکدادانی ھاتوچۆ.<ref>[https://ura.news/news/1052722722 Умер поэт Лев Рубинштейн] {{In lang|ru}}</ref> === ٧ === [[فرانتس بێکنباوەر]]، تەمەن ٧٨ ساڵ، یاریزانی تۆپی پێی ئەڵمانی ([[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]]، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ھەڵبژاردەی نیشتمانی]]) و ڕاھێنەر، پاڵەوانی جیھان ([[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤|١٩٧٤]]) و براوەی [[تۆپی زێڕین|باڵۆن دۆر]] (١٩٧٢، ١٩٧٦).<ref>[https://www.bild.de/sport/2024/sport/franz-beckenbauer-ist-tot-86680998.bild.html Beckenbauer ist tot!] {{In lang|de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Franz Beckenbauer, World Cup-winning captain and manager, dies aged 78|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2024/jan/08/franz-beckenbauer-world-cup-winning-captain-and-manager-dies-aged-78|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Sachin|دوایین=Nakrani}}</ref> === ٦ === * فێلیس بێسۆستری، تەمەن ٧٩ ساڵ، پارێزەر و سیاسەتمەداری ئیتاڵی، سەرۆکی شارەوانی بۆرگۆ سان جیۆڤانی (١٩٨٣–١٩٨٨) و سیناتۆر (١٩٩٦–٢٠٠١).<ref>[https://www.lanuovasavona.it/2024/01/06/leggi-notizia/argomenti/news-1/articolo/addio-a-felice-besostri.html Addio a Felice Besostri] {{In lang|it}}</ref> === ٥ === * [[ماریۆ زاگالۆ]]، تەمەن ٩٢ ساڵ، یاریزانی تۆپی پێی بەڕازیلی و ڕاھێنەری (فلامینگۆ، بۆتافۆگۆ، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|ھەڵبژاردەی نیشتمانی]])، پاڵەوانی جیھان ([[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨|١٩٥٨]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٢|١٩٦٢]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|١٩٧٠]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤|١٩٩٤]])، لەکارکەوتنی چەندین ئەندامی جەستە.<ref>[https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39250676/mario-zagallo-world-cup-winning-player-coach-brazil-dies-age-92 Brazil soccer legend Mario Zagallo dies at age 92]</ref> === ٢ === * [[بەرزین حەمزەزادە]]، ١٥ ساڵ، مێرمنداڵێکی کورد و خۆپیشاندەری [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢]] لە [[سەردەشت]]، کە تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ دەستبەسەر کرابوو و ئەشکەنجە درابوو، بەوھۆیەوە لە ئاخرین نەشتەرگەریدا لە نەخۆشخانەیەکی [[ورمێ]] گیانی لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=دەنگی ئەمریکا|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/7426585.html|سەردێڕ=سەرچاوەکان: نەوجەوانێکی کورد کە لە میانەی خۆپیشاندانەکانی شۆڕشی ژینا دەستگیرکرا و ئەشکەنجەدرابوو گیانی لەدەستداوە|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|زمان=ckb}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.theguardian.com/tone/obituaries ''ڕۆژنامەی گاردیانی'' بەریتانی (بەریتانیا) کۆچی دوایی] * [https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/ ''ڕۆژنامەی تەلەگراف'' (بەریتانیا) نامەی مردن] * [http://www.chicagotribune.com/news/obituaries/ کتێبی مردن، ''شیکاگۆ تریبیون''] * [https://latimes.com/news/obituaries/ کتێبی مردن، ''لۆس ئەنجلۆس تایمز''] * [https://www.nytimes.com/pages/obituaries/index.html ''نیویۆرک تایمز'', مردنی] * [https://www.washingtonpost.com/national/obituaries/ ڕۆژنامەی ''واشنتۆن پۆست''] * [http://www.smh.com.au/obituaries ''ڕۆژنامەی سیدنی مۆرنینگ ھیرالد'' (ئۆسترالیا) نامەی مردن] {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{پۆلی کۆمنز|2024 deaths}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤| ]] 2g0ot6ktlzuu5slkzfygn0wprjw2adc 0 248604 1699542 1368151 2026-11-02T13:36:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699542 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = کەتایوون ئەمیر ئیبراهیمی | وێنە =کتایون 02.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوانی وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون =١٩٣٩ | شوێنی لەدایکبوون =[[سنە]] | ڕێکەوتی مەرگ = | شوێنی مەرگ = | نەتەوە = [[کورد]] | پەروەردە = | خوێندنگە = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | دارایی = | پێش = | پاش = | حیزب = | ھاوسەر = | مناڵەکان = | دایک = | باوک = | خێزان = | خەڵاتەکان = }} '''کەتایوون ئەمیر ئیبراهیمی''' لە ساڵی ١۹۳۹ لە شاری [[سنە]] لە دایکبووە، [[ئەکتەر|ئەکتەرێکی]] [[ئێران|ئێرانییە]]. چالاکیی سەرەکیی نواندنی ئەمیر ئیبراهیمی پێش [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١۹۷۹یە]]. == ژیان == باوکی فەرمانبەری وەزارەتی دەرەوە و لە نەوەی ئەمیرول ئومەرای کرمانی بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=بانوی بازیگر پیشکسوت ایرانی با ژنی از شوروی سابق +عکس|ناونیشان=https://khaandaniha.ir/news/2043385/%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D9%88%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%DA%98%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82--%D8%B9%DA%A9%D8%B3|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=« خواندنی ها »}}</ref> و کاتێک دەچێتە [[باکوو]] دایکی ناسیوە و شووی کردووە. دایکی کەتایوون خەڵکی باکوو بووە و لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] خوێندوویەتی. سەبارەت بە شێوازی هاوسەرگیری دایک و باوکی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕۆژنامەی جامی جەم وتی: لە کاتی گەشتەکەدا باوکم چووەتە باکۆ، چاوی بە دایکم کەوتووە و لەوێ داوای هاوسەرگیری بۆ دایکم کردووە. دایکم لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] خوێندوویەتی و بەو پێیەی بڕوانامەی زانکۆی باکوو لەو کاتەدا لە بڕوانامەی زانکۆکانی ئێران ڕەواتر بووە، دوای ئەوەی دایکم هاتۆتە [[ئێران]]، وەک سکرتێری وەرزشی کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=JameJamOnline.ir|ناونیشان=http://www.jamejamonline.ir/papertext.aspx?newsnum=100815511559|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120626141702/http://www.jamejamonline.ir/papertext.aspx?newsnum=100815511559|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> کەتایوون یەکەم منداڵ لە خێزانەکەدا. دوو [[خوشک]] و سێ [[برا|برای]] هەیە. تەمەنی منداڵی لە شاری [[ڕەشت]] بەسەر بردووە. هەرزەکار بوو کاتێک هاتە [[تاران]]. لە قوتابخانەیەکی ئامادەیی لە شەقامی شائاوا خوێندوویەتی، دایکی هەروەها لە هەمان قوتابخانە وانە دەڵێتەوە. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا لەگەڵ یەکێک لە خزمە ​​نزیکەکانی هاوسەرگیری دەکات و دوو کچی بە ناوەکانی نازی و نیلووفەری بووە. هەر لە منداڵییەوە زۆر حەزی لە نواندن بووە و لە خێزانێکدا دەژیا کە نامۆ نەبوون بە هونەر. هاوسەری میمکی دەرهێنەری شانۆ بووە و بێگومان پەیوەندییەکی دووری لەگەڵ شالا ڕیاحی و بەهمەن فەرمانارا هەیە. سەبارەت بە چۆنیەتی چوونە ناو جیھانی هونەریش دەڵێت: لەبیرمە لە نزیک ئامادەییەکەمان [[شانۆ|شانۆیەک]] هەبوو کە زۆربەی ئەکتەرەکانی ئەو سەردەمە لەم هۆڵەدا نمایشیان دەکرد. بەهۆی هاوسەری میمکمەوە کە لە [[شانۆ|شانۆدا]] بوو، زۆر دەچوومە ئەوێ و لەوێشەوە دیمەنی ڕاستەقینەی شانۆم ناسی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=JameJamOnline.ir|ناونیشان=http://www.jamejamonline.ir/papertext.aspx?newsnum=100815511559|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120626141702/http://www.jamejamonline.ir/papertext.aspx?newsnum=100815511559|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|فیلم| ئێران|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Katayun Amir Ebrahimi}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] 5bfmhutw46kshi9p3zjc8qg6lp4at07 0 249299 1699662 1563105 2026-11-02T16:34:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699662 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel |name=کەناڵی ئاسمانیی کەرکووک |country={{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}،{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} |network= |affiliates= |headquarters=[[کەرکووک]] |language= [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی تورکی|تورکی]]، [[زمانی سریانی|سریانی]] |owner=[[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |terr_serv_1= |logofile=Kirkuktvlogo.jpg |logosize=200px |web=[https://kirkuktv.net/ kirkuktv.net] (کوردی) |established= ٢١ی ئازاری ٢٠٠٤ |sat serv 1= [[نایلسات|نایلسات ٥]] |sat chan 1= 11564 (H) ٢٧٥٠٠ ٢/٣ |sat serv 2= |sat chan 2= }} '''کەناڵی ئاسمانیی کەرکووک''' کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی و میدیایییە کە سەر بە [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ە. کەناڵەکە لە ٢١ی ئازاری ٢٠٠٤دا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دەربارە|ناونیشان=https://kirkuktv.net/KU/About/1/%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%20%D8%A6%DB%8E%D9%85%DB%95|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240221000139/https://kirkuktv.net/KU/About/1/%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%20%D8%A6%DB%8E%D9%85%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە شاری [[کەرکووک]] دامەزرا و ئێستا بە چوار زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی تورکی|تورکی]] و [[زمانی سوریانی|سوریانی]] بەرنامەکانی پەخش دەکاتەوە. == بەرنامەکان == لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤دا بەرنامەکانی کەرکووک تیڤی ئەمانە بوون:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرنامەکان|ناونیشان=https://kirkuktv.net/KU/Show|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240228200338/https://kirkuktv.net/KU/Show|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ڕێبەری ھاتوچۆ * میوان * بەسەرھات * پێشڕەوان * ھەڵۆکان * بەرنامەی تایبەت * بەیانی باش * بەدواداچوون * تیک تاب * وەرزش * کڵاوێن * ئایتی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://kirkuktv.net}} * {{فەیسبووک|kirkuksatellitechannel}} * {{ئینستاگرام|kirkuk.satellite.channel}} * {{تیک تۆک|kirkuk.tv}} * {{یووتیووب|h=kirkuktv}} {{کەناڵە ئاسمانییە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕادیۆ|ڕۆژنامەوانی|تەلەڤیزیۆن|پارێزگای کەرکووک|کوردستان|عێراق}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ڕاگەیێنەرەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی میدیای بەکۆمەڵ لە عێراق]] slpqpwvkg6jimondy4mpc7whc84gx93 4 249434 1699651 1695056 2026-11-02T16:01:00Z Alexis Jazz 32099 Updating gadget usage statistics from [[Special:GadgetUsage]] ([[phab:T121049]]) 1699651 wikitext text/x-wiki {{#ifexist:Project:GUS2Wiki/top|{{/top}}|This page provides a historical record of [[Special:GadgetUsage]] through its page history. To get the data in CSV format, see wikitext. To customize this message or add categories, create [[/top]].}} داتای خوارەوە cacheکراوە و دوایین جار لە 2026-11-01T06:11:12Z نوێ کراوەتەوە. لە cacheدا لانی زۆر {{PLURAL:5000|یەک ئەنجام|5000 ئەنجام}} لەبەردەستە. {| class="sortable wikitable" ! ئامراز !! data-sort-type="number" | ژمارەی بەکارھێنەران !! data-sort-type="number" | بەکارھێنەرە چالاکەکان |- |AddTopic || 3 || 2 |- |AncreTitres || 18 || 0 |- |AutoUserStatus || 46 || 7 |- |BandeauxPortails || 59 || 11 |- |BiDiEditing || 29 || 2 |- |Bijar || 5 || 3 |- |Cat-a-lot || 51 || 11 |- |CatMaker || 88 || 16 |- |ChangeMonth || 33 || 1 |- |CleanDeleteReasons || 3 || 1 |- |CollapsibleNav || 11 || 0 |- |CommentsInLocalTime || 25 || 2 |- |DeleteBot || 3 || 1 |- |DisambiguationLinks || 25 || 1 |- |DiscussionCloser || 25 || 4 |- |DotsSyntaxHighlighter || 40 || 5 |- |ExternalSearch || 33 || 4 |- |Extra-Editbuttons || 115 || 18 |- |FlecheHaut || 43 || 2 |- |GlobalWatchlist || 23 || 1 |- |GoogleTrans || 52 || 3 |- |GreenRedirects || 29 || 4 |- |HideExLinkIcon || 19 || 1 |- |HideFundraisingNotice || 19 || 0 |- |HideInterwikiSearchResults || 17 || 0 |- |HighlightMyName || 40 || 6 |- |HistoryCount || 34 || 3 |- |HotCat || 130 || 17 |- |InterwikiOrder || 36 || 3 |- |JustifyParagraphs || 33 || 4 |- |LinkTranslator || 32 || 2 |- |LinksInfo || 20 || 1 |- |MenuTabsToggle || 10 || 0 |- |MuttasilAmLa || 35 || 4 |- |Navigation popups || 31 || 3 |- |NewImageThumb || 14 || 0 |- |NewPP-report || 38 || 6 |- |NoAnimations || 29 || 6 |- |NoSmallFonts || 14 || 0 |- |Numeral converter || 31 || 1 |- |OldDiff || 24 || 1 |- |OrphanCheck || 33 || 5 |- |PageDescriptions || 12 || 0 |- |PrettyLog || 32 || 3 |- |PrintOptions || 34 || 5 |- |ProveIt || 36 || 5 |- |RedirectMaker || 77 || 14 |- |ReferenceTooltips || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی |- |RenommageCategorie || 4 || 2 |- |ReqRev || 30 || 5 |- |ReqUpl || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی |- |ShortNSSearch || 38 || 2 |- |Shortdesc-helper || 21 || 2 |- |StickyTableHeaders || 31 || 2 |- |SubPages || 58 || 8 |- |Talikat || 28 || 3 |- |ToolsIcon || 21 || 1 |- |TranslationAssistant || 35 || 1 |- |TranslationHelper || 64 || 4 |- |Twinkle || 30 || 8 |- |UTCLiveClock || 55 || 5 |- |UploadTemplates || 14 || 3 |- |VeSuperTool || 1 || 1 |- |WhatLinksHereActionLinks || 35 || 5 |- |WikidataInfo || 42 || 5 |- |WikidataTab || 42 || 5 |- |XTools-ArticleInfo || 52 || 10 |- |addsection-plus || 22 || 3 |- |asbox || 76 || 10 |- |autocomplete || 37 || 4 |- |autosign || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی |- |censorship || 21 || 0 |- |close || 8 || 1 |- |dark-mode || 7 || 0 |- |dark-mode-toggle || 11 || 1 |- |disablesuggestions || 14 || 0 |- |dropdown-menus || 33 || 6 |- |editsection-left || 33 || 2 |- |edittop || 70 || 7 |- |exlinks || 30 || 2 |- |hdedit || 30 || 3 |- |hidebotedits || 35 || 3 |- |lastdiff || 24 || 1 |- |lastedited || 40 || 6 |- |markblocked || 35 || 5 |- |microblog || 21 || 1 |- |mobile-sidebar || 26 || 1 |- |modrollback || 5 || 2 |- |newsectionbottom || 12 || 0 |- |osm || 21 || 1 |- |purgetab || 40 || 4 |- |quickLinker || 44 || 8 |- |removeAccessKeys || 18 || 2 |- |responsiveContent || 7 || 0 |- |script-installer || 35 || 5 |- |searchFocus || 27 || 1 |- |signit || 20 || 2 |- |stru-contavisite || 29 || 4 |- |talkStyle || 13 || 0 |- |tasks || 38 || 4 |- |trending || 54 || 5 |- |userinfo || 49 || 9 |- |watchlist || 26 || 3 |- |widensearch || 7 || 0 |} * [[تایبەت:GadgetUsage]] * [[m:Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] <!-- data in CSV format: AddTopic,3,2 AncreTitres,18,0 AutoUserStatus,46,7 BandeauxPortails,59,11 BiDiEditing,29,2 Bijar,5,3 Cat-a-lot,51,11 CatMaker,88,16 ChangeMonth,33,1 CleanDeleteReasons,3,1 CollapsibleNav,11,0 CommentsInLocalTime,25,2 DeleteBot,3,1 DisambiguationLinks,25,1 DiscussionCloser,25,4 DotsSyntaxHighlighter,40,5 ExternalSearch,33,4 Extra-Editbuttons,115,18 FlecheHaut,43,2 GlobalWatchlist,23,1 GoogleTrans,52,3 GreenRedirects,29,4 HideExLinkIcon,19,1 HideFundraisingNotice,19,0 HideInterwikiSearchResults,17,0 HighlightMyName,40,6 HistoryCount,34,3 HotCat,130,17 InterwikiOrder,36,3 JustifyParagraphs,33,4 LinkTranslator,32,2 LinksInfo,20,1 MenuTabsToggle,10,0 MuttasilAmLa,35,4 Navigation popups,31,3 NewImageThumb,14,0 NewPP-report,38,6 NoAnimations,29,6 NoSmallFonts,14,0 Numeral converter,31,1 OldDiff,24,1 OrphanCheck,33,5 PageDescriptions,12,0 PrettyLog,32,3 PrintOptions,34,5 ProveIt,36,5 RedirectMaker,77,14 ReferenceTooltips,default,default RenommageCategorie,4,2 ReqRev,30,5 ReqUpl,default,default ShortNSSearch,38,2 Shortdesc-helper,21,2 StickyTableHeaders,31,2 SubPages,58,8 Talikat,28,3 ToolsIcon,21,1 TranslationAssistant,35,1 TranslationHelper,64,4 Twinkle,30,8 UTCLiveClock,55,5 UploadTemplates,14,3 VeSuperTool,1,1 WhatLinksHereActionLinks,35,5 WikidataInfo,42,5 WikidataTab,42,5 XTools-ArticleInfo,52,10 addsection-plus,22,3 asbox,76,10 autocomplete,37,4 autosign,default,default censorship,21,0 close,8,1 dark-mode,7,0 dark-mode-toggle,11,1 disablesuggestions,14,0 dropdown-menus,33,6 editsection-left,33,2 edittop,70,7 exlinks,30,2 hdedit,30,3 hidebotedits,35,3 lastdiff,24,1 lastedited,40,6 markblocked,35,5 microblog,21,1 mobile-sidebar,26,1 modrollback,5,2 newsectionbottom,12,0 osm,21,1 purgetab,40,4 quickLinker,44,8 removeAccessKeys,18,2 responsiveContent,7,0 script-installer,35,5 searchFocus,27,1 signit,20,2 stru-contavisite,29,4 talkStyle,13,0 tasks,38,4 trending,54,5 userinfo,49,9 watchlist,26,3 widensearch,7,0 --> 3hwp5lv2awet9l1xb1mlzjjza46mzxa 0 249731 1700012 1691399 2026-11-03T04:37:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1700012 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel |name=کەناڵ۸{{ھن}}Channel8 |logo=channel8corp.png |logosize=210px |launch=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ |owner={{flagicon image|Flag of PUK.png}}[[یەکێتی نیشتمانی کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەناڵ 8 دەستی بە پەخش کرد|ناونیشان=https://www.rwange.com/ku/news/3788.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rwange.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.rwange.com/ku/news/3788.html |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref name=":0" /> |picture format= یوو ئێچ دی (UHD) |country= [[ھەرێمی کوردستان]]، [[عێراق]] |language= کەناڵ: [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] و [[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]{{ھن}}وێبگە: کوردیی سۆرانی، کوردیی کورمانجی، عەرەبی، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]، [[زمانی تورکی|تورکی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] |broadcast area= [[رۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]، [[ئەورووپا]]، [[ئەمریکا]]، [[کەنەدا]] |headquarters= [[سلێمانی]]، ھەرێمی کوردستان |web= https://channel8.com/ |online chan 10= [https://channel8.com/kurdish/live-tv پەخشی ڕاستەوخۆ] }} '''کەناڵ٨''' [[میدیای ھەواڵ|دەزگایەکی میدیایی]]ی ھاوچەرخە کە لە کەناڵی [[تەلەڤیزیۆن]]ی، [[ڕادیۆ]] و [[دیجیتاڵ میدیا|دیجیتاڵ]] پێکدێت. ئەم کەناڵە لە ساڵی ٢٠٢٤دا دامەزراوە و بارەگا سەرەکییەکەی دەکەوێتە شاری [[سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]].<ref name=":A">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دەربارەی کەناڵ8|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/about8}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەناڵ 8 لە هەرێمی کوردستان دادەمەزرێت|ناونیشان=https://politicpress.com/87124/}}</ref> کەناڵ٨ لە سەرەتای دامەزرانییەوە سەر بە [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] بووە،<ref name=":0" /> ھەرچەندە کەناڵەکە خۆی بە «دوور لە ھەموو سنووربەندییەکی سیاسی، ئایینی و جوگرافی» ناساندووە.<ref name=":A" /> == پەخشەکان == کەناڵ٨ لە ڕێکەوتی ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤، دەستی بە [[پەخشی بێ تەڵ|پەخشی ڕاستەوخۆ]] کرد، بە زمانەکانی [[زمانی کوردی|کوردی]] (شێوەزارەکانی [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] و [[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]. پەخشی کەناڵەکە ٢٤ کاتژمێر بەردەوامە کە لەسەر [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردەکانی]] [[ھۆتبێرد]]، [[نایلسات]]، و [[گالاکسی ١٩]] بەردەستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=راستەوخۆ کەناڵ8|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/live-tv|ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240309202413/https://channel8.com/kurdish/live-tv|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === دیجیتاڵ میدیای کەناڵ٨ === [[دیجیتاڵ میدیا]]ی کەناڵ٨ بە زمانەکانی [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی تورکی|تورکی]] ھەواڵ و زانیارییەکانی بڵاو دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دامه‌زراوه‌یه‌كى میدیایی نوێ به‌ناوى كه‌ناڵ8 ده‌ستبه په‌خشى خۆى ده‌كات|ناونیشان=https://snnc.co/102177}}</ref> === سەنتەری توێژینەوە === سەنتەری توێژینەوەی (iNNOV8) ناوەندێکی توێژینەوە و داھێنانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وێبگەی توێژینەوەی کەناڵ8، دەربارە|ناونیشان=https://innov8.channel8.com/about}}</ref> بە شێوەیەکی سەربەخۆ کاردەکات، پابەندە بە دروستکردنی تێڕوانینێکی بەنرخ بۆ بەکارھێنانی گشتی. بە ئەرکێکی سەرەکی بۆ پەروەردەکردنی مشتومڕی زیندوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وێبگەی iNNOV8|ناونیشان=https://innov8.channel8.com/}}</ref> === پڕۆژەی ستۆدیۆ٨ === ستۆدیۆ٨ پرۆژەیەکی [[ھونەر]]ییە لە داھێنان و پەرەپێدانی کەناڵ٨ کە تایبەتە بە پشتیگیریکردنی دارایی فیلمسازە [[کورد]]ەکان بۆ بەرھەمھێنانی کورتەفیلم، دۆکیومێنتاری و [[ئەنیمەیشن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ستۆدیۆ8|ناونیشان=https://channel8.com/studio8/|ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240309203226/https://channel8.com/studio8/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دەنگۆی ناکۆکییەکان == دەگوترێ کە کەناڵەکە، پێش ئەوەی دەست بکات بە پەخش، ناوی ئایپڵەس (iPlus) و سەر بە [[لاھور تاڵەبانی]] بووە. بەڵام دوای ناکۆکییەکانی ناو [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢١، کەناڵی ئایپڵەس لە لایەن [[بافڵ تاڵەبانی]]یەوە دەستی بەسەردا گیرا و ناوەکەی گۆڕدرا بۆ «کەناڵ٨».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=103059&Jor=1|سەردێڕ=بەوێنە.. کەناڵی ئای پڵەس خرایە سەر مەکتەبی راگەیاندنی یەکێتی|دوایین=وێستگەنیوز}}</ref><ref name=":0" /> لە چاوپێکەوتنێک لەگەڵ کۆمەڵێک میدیای کوردی، بافڵ تاڵەبانی لەبارەی کەناڵی ئایپڵەسدا ڕای گەیاند: «دەگوترێت من وەکوو بافڵ تەلەڤیزیۆنی لاھورم داخست، دەپرسم بێزەحمەت بۆ تەلەڤیزیۆنی لاھورە؟ بۆ؟ زەوییەکەی هی نۆکانە، باڵەخانەکە یەکێتی دروستی کردووە، ئامێرەکانی دەزگایەکی ناو یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دروستی کردووە».<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/categories/kurdistan/1179384|سەردێڕ=ناوی کەناڵی ئایپڵەسی یەکێتی دەگۆڕدرێت بۆ کەناڵ هەشت|دوایین=رووداو دیجیتاڵ}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Kurdistan24|سەردێڕ=بافل تاڵەبانی باسی ژەھرخواردکردنی و سەرانەوەرگرتن دەکات|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?t=50m56s&v=7c0KhZlqQ5c&feature=youtu.be|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://channel8.com}} {{کەناڵە ئاسمانییە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ڕادیۆ|ڕۆژنامەوانی|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:ڕاگەیێنەرەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی میدیای بەکۆمەڵ لە عێراق]] 8y0at7avcuy4s9fo2v4v3zelp2t9ol3 0 250013 1699533 1549014 2026-11-02T13:35:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1699533 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کێلی ئۆکۆین''' لەدایکبووی ١٤ی شوباتی ١٩٦٧، ئەکتەرێکی ئەمریکییە و بەشداری لە فیلم و تەلەڤیزیۆن و شانۆدا کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Kelly AuCoin}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] k747c9grlyfe8p940d0c13xza2kjoyg 0 250302 1699531 1557176 2026-11-02T13:34:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، وزە-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699531 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کێڵگەی کەرکووک''' کێڵگەیەکی نەوتییە لە [[کەرکووک|شاری کەرکووک]]، عێراق. لە ساڵی ١٩٢٧ لەلایەن کۆمپانیای نەوتی تورکیا لە [[بابە گوڕگوڕ|بابا گورگور]] دۆزرایەوە. ئەم کێڵگە نەوتییە لە ساڵی ١٩٣٤ لەلایەن [[کۆمپانیای نەوتی عێراق]] (IPC)ەوە ھێنرایە بواری بەرھەمھێنانەوە کاتێک [[بۆڕیی نەوتی کەرکووک–حەیفا|بۆرییەکانی ١٢ ئینج]] لە کەرکووکەوە (عێراقی ئیجباری کە لەلایەن بەریتانیاوە بەڕێوەدەبرێت) بۆ [[حەیفا]] (فەلەستینی ئیجباری) و [[تەرابلوس (لوبنان)|تەرابلوس]] (لوبنانی گەورە کە لەلایەن فەرەنسا حوکمڕانی دەکرێت) تەواو بوو. لەو کاتەوە تا ئێستا وەک گرنگترین بەش لە بەرھەمھێنانی نەوتی باکووری عێراق ماوەتەوە بە زیاتر لە {{Convert|10|Goilbbl|e9m3}} لە یەدەگی نەوتی سەلمێنراو کە لە ساڵی ١٩٩٨دا ماوەتەوە. دوای نزیکەی حەوت دەیە لە کارکردن، کەرکووک ھێشتا تا {{Convert|1|Moilbbl/d|m3/d}} بەرھەم دەھێنێت، کە نزیکەی نیوەی ھەموو ھەناردەکردنی نەوتی عێراقە. ئێستا نەوتی کێڵگەی نەوتی کەرکووک لە ڕێگەی بۆری نەوتی کەرکوک-جەیھانەوە ھەناردە دەکرێت کە دەچێتە بەندەری جەیھانی تورکیا لەسەر [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]. ھەندێک لە شرۆڤەکاران پێیان وایە کە خراپی شێوازەکانی بەڕێوەبردنی خەزنەکان لە ساڵانی [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێندا]] ڕەنگە زیانێکی جددی و تەنانەت ھەمیشەیی بە کێڵگەی نەوتی کەرکووکیشی گەیاندبێت. نموونەیەک دەری خستووە کە بە مەزەندەکردن {{Convert|1.5|Goilbbl|e6m3}} ڕۆنی سووتەمەنی زیادە کە دووبارە دەرزی لێدەدرێتەوە. کێشەکانی دیکە بریتین لە پاشماوەی پاڵاوگە و [[نەوت]]ی غاز لێکراو. دووبارە دەرزی لێدانی نەوتی سووتەمەنی چەسپاوی نەوتی لە کەرکووک زیاد کردووە و دەرھێنانی نەوت لە زەوی قورستر و گرانتر دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Kirkuk|ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/kirkuk.htm|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=GlobalSecurity.org}}</ref> لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٤ ھێزەکانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستان]] دەستیان بەسەر کێڵگە نەوتییەکانی کەرکووکدا گرت، لەگەڵ کێڵگەی بای حەسەن، ئەمەش بووە ھۆی ئیدانەکردنی لەلایەن بەغداوە و ھەڕەشەی «دەرئەنجامە ترسناکەکان»، ئەگەر کێڵگە نەوتییەکان نەگەڕێنرێنەوە ژێر دەسەڵاتی عێراق.<ref name="Kurds">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Tensions mount between Baghdad and Kurdish region as Kurds seize oil fields|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/tensions-mount-between-baghdad-and-iraqs-kurds/2014/07/11/7baeea5e-2bfe-4d07-942b-1653af3d60a3_story.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش=[[Washington Post]]}}</ref> لە دوای ڕیفراندۆمی کورد، لە چوارچێوەی [[ململانێی کورد-عێراق ٢٠١٧|ململانێی عێراق و کورد لە ساڵی ٢٠١٧دا]]، کۆنترۆڵکردنی کێڵگە نەوتییەکان، لەگەڵ نزیکەی ھەموو [[پارێزگای کەرکووک]]، گەڕایەوە سەر حکوومەتی عێراق. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای کەرکووک|کوردستان|عێراق|سیاسەت|وزە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{وزە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:کەرکووک]] 3lkgud9srkq7dwvmz987mr5le9xehxa 1699821 1699531 2026-11-02T20:13:21Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1699821 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کێڵگەی کەرکووک''' کێڵگەیەکی نەوتییە لە [[کەرکووک|شاری کەرکووک]]، عێراق. لە ساڵی ١٩٢٧ لەلایەن کۆمپانیای نەوتی تورکیا لە [[بابە گوڕگوڕ|بابا گورگور]] دۆزرایەوە. ئەم کێڵگە نەوتییە لە ساڵی ١٩٣٤ لەلایەن [[کۆمپانیای نەوتی عێراق]] (IPC)ەوە ھێنرایە بواری بەرھەمھێنانەوە کاتێک [[بۆڕیی نەوتی کەرکووک–حەیفا|بۆرییەکانی ١٢ ئینج]] لە کەرکووکەوە (عێراقی ئیجباری کە لەلایەن بەریتانیاوە بەڕێوەدەبرێت) بۆ [[حەیفا]] (فەلەستینی ئیجباری) و [[تەرابلوس (لوبنان)|تەرابلوس]] (لوبنانی گەورە کە لەلایەن فەرەنسا حوکمڕانی دەکرێت) تەواو بوو. لەو کاتەوە تا ئێستا وەک گرنگترین بەش لە بەرھەمھێنانی نەوتی باکووری عێراق ماوەتەوە بە زیاتر لە {{Convert|10|Goilbbl|e9m3}} لە یەدەگی نەوتی سەلمێنراو کە لە ساڵی ١٩٩٨دا ماوەتەوە. دوای نزیکەی حەوت دەیە لە کارکردن، کەرکووک ھێشتا تا {{Convert|1|Moilbbl/d|m3/d}} بەرھەم دەھێنێت، کە نزیکەی نیوەی ھەموو ھەناردەکردنی نەوتی عێراقە. ئێستا نەوتی کێڵگەی نەوتی کەرکووک لە ڕێگەی بۆری نەوتی کەرکوک-جەیھانەوە ھەناردە دەکرێت کە دەچێتە بەندەری جەیھانی تورکیا لەسەر [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]. ھەندێک لە شرۆڤەکاران پێیان وایە کە خراپی شێوازەکانی بەڕێوەبردنی خەزنەکان لە ساڵانی [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێندا]] ڕەنگە زیانێکی جددی و تەنانەت ھەمیشەیی بە کێڵگەی نەوتی کەرکووکیشی گەیاندبێت. نموونەیەک دەری خستووە کە بە مەزەندەکردن {{Convert|1.5|Goilbbl|e6m3}} ڕۆنی سووتەمەنی زیادە کە دووبارە دەرزی لێدەدرێتەوە. کێشەکانی دیکە بریتین لە پاشماوەی پاڵاوگە و [[نەوت]]ی غاز لێکراو. دووبارە دەرزی لێدانی نەوتی سووتەمەنی چەسپاوی نەوتی لە کەرکووک زیاد کردووە و دەرھێنانی نەوت لە زەوی قورستر و گرانتر دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Kirkuk|ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/kirkuk.htm|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=GlobalSecurity.org}}</ref> لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٤ ھێزەکانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستان]] دەستیان بەسەر کێڵگە نەوتییەکانی کەرکووکدا گرت، لەگەڵ کێڵگەی بای حەسەن، ئەمەش بووە ھۆی ئیدانەکردنی لەلایەن بەغداوە و ھەڕەشەی «دەرئەنجامە ترسناکەکان»، ئەگەر کێڵگە نەوتییەکان نەگەڕێنرێنەوە ژێر دەسەڵاتی عێراق.<ref name="Kurds">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Tensions mount between Baghdad and Kurdish region as Kurds seize oil fields|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/tensions-mount-between-baghdad-and-iraqs-kurds/2014/07/11/7baeea5e-2bfe-4d07-942b-1653af3d60a3_story.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش=[[Washington Post]]}}</ref> لە دوای ڕیفراندۆمی کورد، لە چوارچێوەی [[ململانێی کورد-عێراق ٢٠١٧|ململانێی عێراق و کورد لە ساڵی ٢٠١٧دا]]، کۆنترۆڵکردنی کێڵگە نەوتییەکان، لەگەڵ نزیکەی ھەموو [[پارێزگای کەرکووک]]، گەڕایەوە سەر حکوومەتی عێراق. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای کەرکووک|کوردستان|عێراق|سیاسەت|وزە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{وزە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:کەرکووک]] 7q6ctqp81ei2omc2xlv3pb6yhyy11du 0 250544 1700038 1688668 2026-11-03T05:47:13Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700038 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پۆڵ ڕیچارد ئەلێکساندەر''' (٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦ - ١١ی ئازاری ٢٠٢٤) [[پارێزەر]] و [[نووسەر]]ێکی ئەمریکی بوو و ڕزگاربوویەکی نەخۆشی [[ئیفلیجیی مناڵان|ئیفلیجی منداڵانە]]. یەکێکە لەو کەم کەسانەی کە ماونەتەوە و پشتیان بە سی ئاسنین بەستووە بۆ ئەوەی لە ژیاندا بمێننەوە دوای ئەوەی لە تەمەنی شەش ساڵیدا لە ساڵی ١٩٥٢ تووشی ئیفلیجی منداڵان بووە. ئەلێکساندەر بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]] و دکتۆرای یاسایی لە زانکۆی تکساس لە [[ئۆستن]] بەدەستھێناوە. و بیرەوەرییەکانی خۆی لە ساڵی ٢٠٢٠دا بڵاوکردووەتەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=McRobbie|یەکەم=Linda Rodriguez|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=The man in the iron lung|زمان=en-GB|ئیش=[[الغارديان]]|ناونیشان=https://www.theguardian.com/society/2020/may/26/last-iron-lung-paul-alexander-polio-coronavirus|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210909050756/https://www.theguardian.com/society/2020/may/26/last-iron-lung-paul-alexander-polio-coronavirus|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Buncombe|یەکەم=Andrew|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=America's last iron lung users on their lives spent inside obsolete ventilators|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/polio-iron-lung-survivors-photos-lives-inside-ventilators-a8070881.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210826033731/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/polio-iron-lung-survivors-photos-lives-inside-ventilators-a8070881.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[ذي إندبندنت]]|زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ramirez|یەکەم=Marc|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Living inside a canister: Dallas polio survivor is one of few people left in U.S. using iron lung|ناونیشان=https://www.dallasnews.com/news/2018/05/25/living-inside-a-canister-dallas-polio-survivor-is-one-of-few-people-left-in-u-s-using-iron-lung/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210826033727/https://www.dallasnews.com/news/2018/05/25/living-inside-a-canister-dallas-polio-survivor-is-one-of-few-people-left-in-u-s-using-iron-lung/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=[[دالاس مورنينغ نيوز]]|زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Casa Editorial El Tiempo|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Lleva 70 años sin poder moverse y vive gracias a un pulmón de acero|ناونیشان=https://www.eltiempo.com/cultura/gente/hombre-ha-vivido-70-anos-gracias-a-un-pulmon-de-acero-566374|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210826033732/https://www.eltiempo.com/cultura/gente/hombre-ha-vivido-70-anos-gracias-a-un-pulmon-de-acero-566374|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=[[إل تيمبو (كولومبيا)|إل تيمبو]]|زمان=spanish}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|پزیشکی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Paul Alexander (polio survivor)}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] 74r1c5hhm7qezklkjxnik5ddw2z49fq 0 251014 1699980 1548961 2026-11-03T01:40:21Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە) 1699980 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} زاراوەی '''''ماکرۆسایتیک''''' لە وشە یۆنانییەکانەوە وەرگیراوە کە بە واتای «خانەی گەورە» دێت. پۆلێکی وردەخڕۆکەییی [[کەمخوێنی]] بریتییە لە ''کەمخوێنی'' (پێناسە دەکرێت بە خوێن کە چڕیی کەمی [[ھیمۆگلۆبین]]ی تێدا نییە) کە تێیدا [[خڕۆکەی سوور|خڕۆکە سوورەکانی خوێن]] (ئەریترۆسایتەکان) گەورەترن لە قەبارەی ئاسایی خۆیان. قەبارەی ئاسایی خانە سوورەکان لە مرۆڤدا نزیکەی ٨٠ بۆ ١٠٠ فێمتۆلیترە (fL= 10 ⁻¹⁵ L). لە ڕووی مەترییەوە قەبارەکە بە مایکرۆمەتر سێجا ھاوتاکان دەدرێت (١ میکرۆمتر ³ = 1 fL). حاڵەتی ھەبوونی خانە سوورەکان کە (بە تێکڕا) زۆر گەورەن، پێی دەوترێت ماکرۆسایتۆزی. لە بەرامبەردا، لە کەمخوێنی وردەخڕۆکەیی، خانە سوورەکان بچووکترن لە ئاسایی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|زانست|ژینناسی|لەشی مرۆڤ|تەندروستی|پزیشکی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} 0ntc93o6o93rjmji8di3km9emcs0tsq 0 251126 1699996 1536806 2026-11-03T04:35:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، خۆراک-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە) 1699996 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس |وێنە = Heme B.svg }} '''کەمی ئاسن'''، یان '''کەمبوونەوەی لایەنی ئاسن'''، ئەو حاڵەتەیە کە جەستەیەک [[ئاسن]]ی پێویستی نییە بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانی. ئاسن لە ھەموو [[خانە|خانەکانی]] [[لەشی مرۆڤ|جەستەی مرۆڤدا]] ھەیە و چەندین ئەرکی گرنگی ھەیە، وەک گواستنەوەی [[ئۆکسجین]] بۆ شانەکان لە [[سی (ئەندام)|سییەکانەوە]] وەک پێکھاتەیەکی سەرەکی پڕۆتینی [[ھیمۆگلۆبین]]، وەک ناوەندێکی گواستنەوە بۆ ئەلکترۆنەکانی ناو خانەکان لە شێوەی سایتۆکرۆمدا کاردەکات، و ئاسانکاری کارلێکەکانی [[ئەنزیم|ئەنزیمەکانی]] ئۆکسجین لە شانە جیاوازەکاندا. کەمی ئاسن دەتوانێت کاریگەری لەسەر ئەم ئەرکە گرنگانە ھەبێت و ببێتە ھۆی [[نەخۆشی]] و [[مەرگ|مردن]].<ref name="MMWR_1998">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٨|سەردێڕ=Recommendations to prevent and control iron deficiency in the United States. Centers for Disease Control and Prevention|ناونیشان=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00051880.htm|journal=MMWR. Recommendations and Reports|بەرگ=٤٧|issue=RR-3|پەڕەکان=١–٢٩|pmid=٩٥٦٣٨٤٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|زانست|ژینناسی|تەندروستی|لەشی مرۆڤ|خۆراک|پزیشکی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} qft0b8q3ddyw82e9ey7hse5zdstcrz3 0 252750 1699897 1548976 2026-11-02T22:33:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1699897 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Battleship Poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم ]] '''''کەشتیی جەنگی ''''' ({{بە ئینگلیزی|Battleship}}) [[فیلمی ئەکشن|فیلمێکی]] [[خەیاڵی زانستیی سەربازی|ئەکشنی زانستی خەیاڵی سەربازی]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٢ کە لەسەر بنەمای [[کایەی تەختەیی|کایەیەکی تەختەیی]] بە ھەمان ناو دروست کراوە. فیلمەکە لەلایەن [[پیتەر بێرگ|پیتەر بێرگەوە]] دەرھێنراوە لە سیناریۆی برایان جۆن و ئێریچ ھۆبەر و تایلۆر کیچ و ئەلێکساندەر سکارسگارد و بروکلن دێکەر و [[ڕیانا|ڕیھانا]] لە یەکەم فیلمی درێژدا، تادانۆبو ئاسانو، ھامیش لینکلاتێر و [[لیام نیسن|لیام نیسۆن ڕۆڵی سەرەکی]] دەگێڕن. وێنەگرتن لە [[ھاوایی]] و لە میزۆری ئەنجامدراوە. ''کەشتی جەنگی'' لە ٣ی نیسانی ٢٠١٢ بۆ یەکەمجار لە تۆکیۆ نمایشکرا و لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٢ لەلایەن [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز|کۆمپانیای یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] لە ئەمریکا بڵاوکرایەوە. فیلمەکە بەگشتی پێداچوونەوەی نەرێنی وەرگرت و لە بۆکس ئۆفیسەکاندا ئاستێکی کەمی بەدەستھێنا، داھاتی ٣٠٣ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێنا لە بەرامبەر بوودجەی بەرھەمھێنانی ٢٠٩–٢٢٠ ملیۆن دۆلار، ھەردوو کۆمپانیای یونێڤێرساڵ و ھاسبرۆ ١٥٠ ملیۆن دۆلاری لەدەستدا. ==کورتە== کۆمەڵە کەشتتەک ناچار دەکرێن تا جەنگ لەگەڵ چەند کەشتیەکدا بکەن کە نازانرێ لە کوێوە هاتوون و کێ فەرمانی پێ کردوون تاوەکی ئامانجی ئەو وێرانکاریەیان بدۆزێتەوە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٨ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پیتەر بێرگ}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|دەیەی ٢٠١٠|لەندەن}} {{پۆلی کۆمنز|Battleship (film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن ڕۆسبێری]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە جەنگییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ھاوایی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە کەشتییەکان ڕوودەدەن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کۆشکی سپی داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە زەریای ھێمن ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە تۆکیۆ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ھۆنگ کۆنگ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠١٢ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠٠٥ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لەلایەن ستیڤ جابلۆنسکی تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی پیتەر بێرگ]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی پیتەر بێرگ]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە جەنگییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:لەشکرکێشی بوونەوەرە ئاسمانییەکان لە فیلمەکاندا]] trvpbg42caart4znxp9kwy86d5qzat7 1700114 1699897 2026-11-03T09:10:16Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1700114 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Battleship Poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم ]] '''''کەشتیی جەنگی ''''' ({{بە ئینگلیزی|Battleship}}) [[فیلمی ئەکشن|فیلمێکی]] [[خەیاڵی زانستیی سەربازی|ئەکشنی زانستی خەیاڵی سەربازی]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٢ کە لەسەر بنەمای [[کایەی تەختەیی|کایەیەکی تەختەیی]] بە ھەمان ناو دروست کراوە. فیلمەکە لەلایەن [[پیتەر بێرگ|پیتەر بێرگەوە]] دەرھێنراوە لە سیناریۆی برایان جۆن و ئێریچ ھۆبەر و تایلۆر کیچ و ئەلێکساندەر سکارسگارد و بروکلن دێکەر و [[ڕیانا|ڕیھانا]] لە یەکەم فیلمی درێژدا، تادانۆبو ئاسانو، ھامیش لینکلاتێر و [[لیام نیسن|لیام نیسۆن ڕۆڵی سەرەکی]] دەگێڕن. وێنەگرتن لە [[ھاوایی]] و لە میزۆری ئەنجامدراوە. ''کەشتی جەنگی'' لە ٣ی نیسانی ٢٠١٢ بۆ یەکەمجار لە تۆکیۆ نمایشکرا و لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٢ لەلایەن [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز|کۆمپانیای یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] لە ئەمریکا بڵاوکرایەوە. فیلمەکە بەگشتی پێداچوونەوەی نەرێنی وەرگرت و لە بۆکس ئۆفیسەکاندا ئاستێکی کەمی بەدەستھێنا، داھاتی ٣٠٣ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێنا لە بەرامبەر بوودجەی بەرھەمھێنانی ٢٠٩–٢٢٠ ملیۆن دۆلار، ھەردوو کۆمپانیای یونێڤێرساڵ و ھاسبرۆ ١٥٠ ملیۆن دۆلاری لەدەستدا. ==کورتە== کۆمەڵە کەشتتەک ناچار دەکرێن تا جەنگ لەگەڵ چەند کەشتیەکدا بکەن کە نازانرێ لە کوێوە هاتوون و کێ فەرمانی پێ کردوون تاوەکی ئامانجی ئەو وێرانکاریەیان بدۆزێتەوە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٨ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پیتەر بێرگ}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|دەیەی ٢٠١٠|لەندەن}} {{پۆلی کۆمنز|Battleship (film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن ڕۆسبێری]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە جەنگییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ھاوایی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە کەشتییەکان ڕوودەدەن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کۆشکی سپی داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە زەریای ھێمن ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە تۆکیۆ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ھۆنگ کۆنگ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠١٢ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠٠٥ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لەلایەن ستیڤ جابلۆنسکی تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی پیتەر بێرگ]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی پیتەر بێرگ]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە جەنگییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:لەشکرکێشی بوونەوەرە ئاسمانییەکان لە فیلمەکاندا]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] ff4vdlh0ny46bazedbjwfmwp6cokr5v 0 252848 1700041 1688669 2026-11-03T05:47:43Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700041 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پۆل ویلیام ئەندەرسن''' ({{بە ئینگلیزی|Poul William Anderson}}) (٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٢٦–٣١ی تەممووزی ٢٠٠١)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=David V Barrett|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٠١|سەردێڕ=Obituary: Poul Anderson (Prolific writer of science fiction's golden age)|ناونیشان=https://www.theguardian.com/news/2001/aug/04/guardianobituaries.books|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=The Guardian}}</ref> نووسەری خەیاڵی و زانستی خەیاڵی ئەمریکی بوو کە لە ساڵانی ١٩٤٠ تا کۆچی دوایی لە ساڵی ٢٠٠١ چالاک بوو. ئەندەرسۆن ڕۆمانی مێژوویشی نووسیوە. حەوت جار خەڵاتی ھوگۆ و سێ جار خەڵاتی نێبولایبەدەست ھێناوە، بۆ ھەر خەڵاتێک چەندین جاری تر پاڵێوراو بووە.<ref name="WWE-Hugo">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pennsylvania Center for the Book|ناونیشان=https://pabook.libraries.psu.edu/literary-cultural-heritage-map-pa/bios/Anderson__Poul_William|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٠٩|وێبگە=Worlds Without End}}</ref><ref name="WWE-Nebula">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Science Fiction & Fantasy Books by Award: Complete Nebula Award novel listing|ناونیشان=https://www.worldswithoutend.com/books_nebula_index.asp|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Worlds Without End}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆمانەکان|کتێب|ژیاننامە|خەیاڵی زانستی|وێژە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Poul Anderson}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکایی بە ڕەچەڵەک دانیمارکی]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠١]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦]] 4mtru90zt3jv10gmwyg8nfo7xs656pq 0 252922 1699742 1655727 2026-11-02T18:43:24Z Bilalinfo 57400 پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1699742 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Claychick.jpg|وێنۆک| مۆدێلێکی قوڕیی مریشکێک، کە دیزاین کراوە بۆ ئەوەی لە ئەنیمەیشنی ستۆپ مۆشنی قوڕدا بەکاربھێنرێت.<ref>[http://www.sparetimelabs.com/animato/animato/chicken/chick.html "Case study: Chicken in Clay"] (1997).</ref>]] '''ستۆپ مۆشن''' یان '''ئەنیمەیشنی جووڵەوەستاو''' تەکنیکێکی [[بەرھەمھێنانی فیلم|فیلمسازیی]] [[ئەنیمەیشن]]ە کە تێیدا شتەکان بە شێوەیەکی فیزیکی دەستکاری دەکرێن بە زیادبوونی بچووک لە نێوان چوارچێوە تاکەکەسییەکان بەجۆرێک کە وا دەردەکەون کە جووڵەی سەربەخۆ پیشان دەدەن یان دەگۆڕدرێن کاتێک زنجیرە چوارچێوەکان پەخش دەکرێن. بەم شێوەیە دەتوانرێت ھەر جۆرە شتێک ئەنیمەیشن بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Definition of STOP-MOTION|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/stop-motion|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.merriam-webster.com|زمان=en}}</ref> == بەراوردکردن لەگەڵ وێنەی دروستکراوی کۆمپیوتەری == هۆکارەکانی بەکارهێنانی ستۆپ مۆشن لەبری [[سی جی ئای|وێنەی دروستکراوی کۆمپیوتەری]] پێشکەوتووتر، دەگەڕێتەوە بۆ سەرنجڕاکێشیی ڕوخسارە جیاوازەکەی و ئەو تێگەیشتنەی کە بە شێوەیەکی دروست پێکهاتەکانی ژیانی ڕاستەقینە نیشان دەدات، لە کاتێکدا پێکهاتەکانی [[سی جی ئای]] دەکرێت دەستکردتر دەربکەون و ئەوەندە نزیک نین لە ڕاستییەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.athenastudios.com/whystopmotion/ |access-date=2023-07-12 |website=www.athenastudios.com |title=AthenaStudios {{!}} بۆچی ئەنیمەیژنی ستۆپ مۆشن}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Emma |date=2020-09-16 |url=https://www.creativereview.co.uk/why-do-we-still-love-stop-motion/ |access-date=2023-07-12 |website=Creative Review |language=en-UK |title=بۆچی هێشتا حەزمان لە ستۆپ مۆشنە؟}}</ref> ئەمە ستایلە لەلایەن ژمارەیەک لە دەرهێنەرانی ئەنیمەیشن بەرز دەنرخێنرێت، وەک گیلێرمۆ دێل تۆرۆ،<ref>{{Cite web |date=9 December 2022 |url=https://theweek.com/movies/1019119/everything-you-need-to-know-about-the-making-of-guillermo-del-toros-stop-motion |access-date=2023-05-02 |website=The Week |language=en |title=گەشتێک بەناو دروستکردنی ستۆپ مۆشنی پینۆکیۆی گیلێرمۆ دێل تۆرۆ}}</ref> هێنری سێلیک،<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Belen |date=2022-10-29 |url=https://mashable.com/article/wendell-and-wild-henry-selick-stop-motion-animation |access-date=2023-05-02 |website=Mashable |language=en |title=دەرهێنەر هێنری سێلیک باسی 'وێندڵ و واڵد' و 'سەرسامکەری' ئەنیمەیژنی ستۆپ مۆشن دەکات}}</ref> [[تیم بێرتن]]<ref>{{Cite web |last=Young |first=John |date=May 12, 2012 |url=https://ew.com/article/2012/05/12/tim-burton-frankenweenie-interview/ |access-date=2023-05-02 |website=EW.com |language=en |title=تیم بەرکەر باسی 'فرانکەنوینیم' دەکات}}</ref> و تراڤیس نایت.<ref>{{Cite web |date=2016-08-21 |url=https://www.thewrap.com/travis-knight-explains-absurd-decision-to-make-stop-motion-epic-kubo-and-the-two-strings/ |access-date=2023-05-02 |language=en-US |title=تراڤیس نایت ڕوونکردنەوە دەدات لەسەر بڕیارە سەیرەکەی بۆ دروستکردنی داستانی ستۆپ مۆشنی 'کوبۆ و دوو تەلەکە'}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود|ئەنیمەیشن|ھونەرەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Stop motion}} [[پۆل:ئەنیمەیشن]] [[پۆل:بەرھەمھێنانی فیلم]] [[پۆل:فیلمسازی]] [[پۆل:تەکنیکە سینەمایییەکان]] j8z5dtrvzzdth66cwyasfe15z93w27a 0 252967 1699903 1546543 2026-11-02T22:34:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وێژە-کۆلکە) 1699903 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{لایەنەکانی خەیاڵی بیرکردنەوەیی}} '''کەشوھەوا لە خەیاڵ''' [[وێژە|ئەدەبیاتێکە]] کە باس لە [[گەرمبوونی زەوی|گۆڕانی کەشوھەوا]] دەکات.<ref name=":2">Glass, Rodge (31 May 2013). "[https://www.theguardian.com/books/2013/may/31/global-warning-rise-cli-fi Global Warning: The Rise of 'Cli-fi']" retrieved 3 March 2016</ref> گۆڕانەکە ڕەنگە لە جیھانێکدا ڕووبدەن وەک ئەوەی ئێمە دەیزانین، لە داھاتوویەکی نزیکدا یان لە [[گەردوونی خەیاڵی|جیھانە خەیاڵییەکاندا]] کە گۆڕانی کەشوھەوای تێدا ئەزموون دەکەن. ئەم چەشنە زۆرجار [[خەیاڵی زانستی|زانستی خەیاڵی]] و تەوەری دیستۆپیایی یان یۆتۆپیایی لەخۆدەگرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =١٢ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|خەیاڵی زانستی|وێژە|کەشوھەوا}} {{پۆلی کۆمنز|Climate fiction}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:نیولۆجیزمەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل:خەیاڵی دیستۆپی]] [[پۆل:گۆڕانی کەشوھەوا لە خەیاڵدا]] [[پۆل:خەیاڵی بیرکردنەوەیی]] q6ufnwcn3xs8yavg0dv8cx6rxtntoet 0 253128 1699492 1532445 2026-11-02T12:19:27Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1699492 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}'''ژۆنگھوا ژیھای''' ( 异体字字典) (بەچینی سادەکراو:中华字海) گەورەترین فەرهەنگی کارەکتەری چینییە کە بۆ چاپکردن بەردەست بێت، لە ساڵی ١٩٩٤ کۆکراوەتەوە و لە ٨٥٥٦٨ پیتی جیاواز پێکهاتووە.<ref name="taipei">Kuang-Hui Chiu, Chi-Ching Hsu, [http://www.ntpu.edu.tw/ads/doc/95/paper%20hsu95.doc Chinese Dilemma: How Many Ideographs are needed] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717015011/http://www.ntpu.edu.tw/ads/doc/95/paper%20hsu95.doc|date=July 17, 2011}}, National Taipei University, 2006</ref><ref>Shouhui Zhao, Dongbo Zhang, [http://www.colips.org/journal/volume17/JCLC_2007_V17_N2_04.pdf The Totality of Chinese Characters – A Digital Perspective] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716070911/http://www.colips.org/journal/volume17/JCLC_2007_V17_N2_04.pdf|date=July 16, 2011}}</ref><ref>Daniel G. Peebles, [http://www.cs.dartmouth.edu/reports/TR2007-592.pdf SCML: A Structural Representation for Chinese Characters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310162228/http://www.cs.dartmouth.edu/reports/TR2007-592.pdf |date=١٠ی ئازاری ٢٠١٦ }}, May 29, 2007</ref><ref name="log">[[Victor H. Mair]], [http://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=695 Who Has the Biggest Dictionary?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160815171608/http://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=695 |date=١٥ی ئابی ٢٠١٦ }}, October 9, 2008</ref> == فەرھەنگەکانی تر == فەرهەنگی شێوە جیاوازی چینی (چینی: 異體字字典؛ پینین: yìtǐzì zìdiǎn) کە لەلایەن وەزارەتی پەروەردەی تایوان (ROC) لە ساڵی ٢٠٠٤ کۆکراوەتەوە، ١٠٦٢٣٠ تاک پیتی لەخۆدەگرێت کە زۆربەیان یەک مانایان ھەیە بە شێوەی جیاواز دەنووسرێن.<ref name="taipei" /><ref>[http://dict.variants.moe.edu.tw/start.htm 《異體字字典》網路版說明] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090317074327/http://dict.variants.moe.edu.tw/start.htm|date=March 17, 2009}} Official website for "The Dictionary of Chinese Variant Form", Introductory page</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|چین|تایوان||||}} [[پۆل:فەرھەنگە چینییەکان]] rnyfs9oela9so71fppf78dwa1wj7mk9 1 253187 1699493 1214462 2026-11-02T12:19:28Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1699493 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ژۆنگھوا ژیھای]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1214461 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160310162228/http://www.cs.dartmouth.edu/reports/TR2007-592.pdf بۆ http://www.cs.dartmouth.edu/reports/TR2007-592.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٠٦، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ژۆنگھوا ژیھای]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1699492 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160815171608/http://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=695 بۆ http://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=695 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:١٩، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) s7nvfpppxenvvrb1xuyjam3q9bofrkn 0 253686 1699473 1699081 2026-11-02T12:14:07Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699473 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کۆڵین لیوس ھانکس''' ({{بە ئینگلیزی|Colin Hanks، لەدایکبووی ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mike Rose|یەکەم=cleveland com|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Famous birthdays list for November 24, 2023 includes celebrities Stephan Merchant, Katherine Heigl|ناونیشان=https://www.cleveland.com/entertainment/2023/11/famous-birthdays-list-for-november-24-2023-includes-celebrities-stephan-merchant-katherine-heigl.html|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=cleveland|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Edwards|یەکەم=Gavin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TkFTDwAAQBAJ&pg=PT32|سەردێڕ=The World According to Tom Hanks|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Grand Central Publishing]]|ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨٧-١٢٢١-٤|بەستەری نووسەر=Gavin Edwards (writer)}}</ref> ئەکتەر و ئەکتەری کۆمیدیای ئەمریکییە. کوڕە گەورەی ئەکتەری ناوداری ئەمریکی [[تۆم ھەنکس|تۆم ھانکسە]]. == ژیانی سەرەتایی == ھانکس لە [[ساکرامێنتۆ، کالیفۆرنیا|شاری ساکرامنتۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا]] لەدایکبووە<ref name="CHanksBornRaised-Playmaker">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sweeney|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١|سەردێڕ=Exclusive Interview: Colin Sam Hanks|ناونیشان=http://www.playmakeronline.com/2011/09/14/exclusive-interview-colin-hanks/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603165802/http://www.playmakeronline.com/2011/09/14/exclusive-interview-colin-hanks/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Playmaker}}</ref> لە دایک و باوکی ئەکتەر [[تۆم ھەنکس|تۆم ھانکس]] و بەرھەمھێنەر و ئەکتەر سامانتا لیوت (لەدایکبووی سوسان جین دیلینگھام).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Samantha Lewes Biography – Everything about the first wife of Tom Hanks|ناونیشان=https://itisweird.com/biography/samantha-lewes-less-known-bio-tom-hanks-first-wife/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=It is Weird|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201029050620/https://itisweird.com/biography/samantha-lewes-less-known-bio-tom-hanks-first-wife/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خوشکێکی ھەیە بە ناوی ئێلیزابێت و لە ڕێگەی ھاوسەرگیری باوکییەوە لەگەڵ زڕدایکی، ئەکتەری ناوداری ئەمریکی [[ڕیتا ویڵسن|ڕیتا ویلسۆن]]، دوو برای بچووکی نیوە برای ھەیە بە [[چێت ھەنکس|ناوەکانی چێستەر "چێت"]] و ترومان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تۆم ھەنکس}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|ئەکتەران|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Colin Hanks}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەمسا-جولەکە]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی ساکرامێنتۆ، کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] 9njqhjyqmk543g4lyyfm0hj9hw8ssaf 0 254359 1700143 1536907 2026-11-03T10:38:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1700143 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{دەستپێکی زۆر کورت}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[File:Canaan_Nuremberg_Chronicles.png|وێنۆک|کەنعان لە " نورنبێرگ کرۆنیکس "ەوە.]] '''کەنعان''' ( {{بە عیبری|כְּנַעַן}} <span data-ve-ignore="true">:</span> <span data-ve-ignore="true" dir="rtl" lang="he">כְּנַעַן</span> – ''Kənáʿan'', بە pausa <span class="script-hebrew" data-ve-ignore="true" dir="rtl" style="font-size: 115%;">כְּנָעַן</span> &#x200E; ''Kənā́ʿan'' )، بەپێی [[سەرەتای بەدیھێنان|کتێبی سەرەتای ژیان]] لە [[کتێبی پیرۆزی عیبری|کتێبی پیرۆزی عیبریدا]] ، کوڕی [[حام|هام]] و نەوەى [[نووح|نوح]] بووە، هەروەها باوکی [[کەنعان|کەنعانییەکان]] بووە. {{شریتی دەروازە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:کەسایەتییەکانی ناو کتێبی پەیدابوون]] 7bsq8poz10hcvr5mmlheqi854cnvobr 0 254559 1699764 1648601 2026-11-02T19:35:41Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699764 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەرەدێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کردي}} <br>{{lang-en| Karade}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.7117|44.4392}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەرەدێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.7117|44.4392 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شوان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٣٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەرەدێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شارەدێی [[ڕێدار]] بە دووری (٤کم).<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کەرەدێ''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[قوڵیبەگ]]. * لە باشوورەوە گوندی [[قزلقایە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[مەمان]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[حەساری تەھا]].<ref>https://www.openstreetmap.org/way/1297637913#map=13/35.7191/44.4469</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی شوان]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 0yg6ej1eorore5fybrzs7msnsyb7nsc 4 254664 1699983 1693440 2026-11-03T01:50:46Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 4 بابەت لە [[ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی]] 1699983 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} == District == سڵاو، لەزۆر شوێن پێی دەوترێت ناوچە، بەڵام بەپێی ویکیپیدیای فارسی نووسراوە بخش(لای خۆشمان بەپێی فەرهەنگ واتا بەش)، بۆیە بۆ چەند وتارێک وشەی بەش-م بەکارھێناوە، گەر باشتر هەبوو پێم بڵێن. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏٢٢:٠٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == stock character == سڵاو، ئەم ناوە بۆ وتاری سەرەکی پێویستمە. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٦:٢١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەختیار سەجادی لە فەرھەنگی زاراوەی ڕەخنەییدا کردوویە بە «کەسێتیی کلیشەیی» یا «کەسێتیی چەندپاتە». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٦:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) ::دەست خۆش. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٦:٢٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == Coming-of-age == سڵاو، ئەم ناوەی لەسەرەوە ئاماژەم پێکردووە، چی بنووسین بۆ کوردی باشە؟ هەروەها پۆلی بۆ فیلمیش هەیە، بۆنموونە {Categor:Animated coming-of-age films}. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٠:٤٧، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە واتای باڵغبوون یان تەمەنی پێگەیشتن دێ. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٢١:٠٣، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]: دەزانم، بەڵام پێویستە بزانم ئەو پۆلەش چۆن ڕێک دەکرێت لەگەڵیدا. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏٠٨:٠٦، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == Vertigo == سڵاوتان لێبێت، بۆ ئەم وشەیە لە کوردیدا «سەرسووڕان» هەیە، بەڵام نازانم کام شێوەی دروستە؛ سەرەخولێ، سەرسوڕکێ، سەرەسوڕە؟ وە ئەگەر ئەزیەت نەبێ سوڕان بە «و» یان «وو» دەنووسرێت؟ سوپاس. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٨:٢٨، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] سەرگێژخواردن باوە، بۆیە من ئەڵێم سەرگێژە باشە. سووڕانیش بە دوو واوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ڕاستە لە فەرهەنگدا ئەو وشەیە نووسراوە، بەڵام سەرگێژبوون بەرامبەر بە Dizziness ی ئینگلیزییە، کەمێک جیاوازن لە یەکدی. دووبارە سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:١٦، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) ::: سڵاو بەڕێز {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} تکایە واژووەکەت بەتەواوی بکە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٠٥، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Playoffs == سڵاو، Playoffs زیاتر لە تۆپی پێدا بەکاریەت، بۆ یارییە دواخراوەکان و ئەو یاریانەی نەکراون، یان بە یارییەک دەوترێت کە دوو یانەی دۆڕاو لە Tournamentێکدا بەیەک بگەن، وشەیەکی کوردی گونجاو ھەیە؟ سوپاس. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٨:١٣، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو، لە زۆر شوێن (یاری یەکلاکەرەوە)م بیستووە، وشەی یەکلاکەرەوە زۆر بەکاردێت لای ئێمە بۆ ئەم بارودۆخە. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٤، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) ::گەلەک سپاس! @[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٢:١٩، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Compact == سڵاو، پێویستم بە بەرامبەرێکی گونجاوە بۆ ئەم وشەیە لە وتاری [[ئۆتۆمۆبیلی کۆمپاکت]]، سپاس. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٠:٠٨، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو، زۆری لێنازانم بەڵام لە سیستەمی ئەوڕوپی ناوی نراوە «'''ئۆتۆمبێلی خێزانیی بچوک'''».[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٠:١٩، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Risk factor == سڵاو، من لە وتارەکاندا بە هۆکاری مەترسی وەرمگێڕاوە، بەڵام هەستدەکەم فاکتەر مانایەکی تری هەیە وەک هاوکۆلکە بۆ نمونە. کێ جێگرەوەی باشتری هەیە بە سوپاسەوە؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٠:١٧، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Flower or Rose == سڵاو بەڕێزان، لە ویکی کرمانجی وتاری گوڵ هاوتای rose دانراوە، لای خۆشمان گوڵ کراوە بە flower. ئەی چیبکەین بۆ rose ؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٤١، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] گوڵەباخ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٣٠، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::دەستخۆش، گەڕانێکم کرد لە ویکیپیدیادا، [[گوڵەباخ|ئەم وتارە]] کراوە بەناوی گوڵەباخ Damask rose، جا نازانم چیلێبکەین، ئەو گوڵە دەیان ناوی تری هەیە ئەگەر دانەیەکی گونجاو هەڵبژێرین بەڵکو rose بکرێتەوە گوڵەباخ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٠١، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]، خۆی وێنەکەی بارکردووە بۆ کۆمنز، لەوەیە قسەیەکی هەبێت لەم بابەتە.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٠٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] بە فارسی «گل سرخ»یشی پێ دەڵێن، کە ھەمان سوورەگوڵ -ی خۆمانە. گەرچی ئەمرۆکانێ ڕەنگی تریشی لێ دروست بووە و ھەر تەنیا سوور نییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:٠٧، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::سڵاو@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، سوپاست دەکەم ئەگەر هەر خۆت بەدوایدا بچیت و چارەسەری بکەیت، زانیاری من لەوبارەیەوە تا ئێرەبوو و لەوە زیاتر وشەیەکی لێنازانم.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٣:٢٦، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]]: وشەی ڕۆز و فلاوەر جیاوازییەکەیان ئەوەیە کە فلاوەر گوڵە بە گشتی، وەکو چۆن بە هەموو بونەوەرەکان دەڵێین زیندەوەر، کەچی دنیایەک جۆری لێدەبێتەوە، بەڵام ڕۆز جۆرێکە لە گوڵ، بۆیە بە ڕۆز دەڵێین گوڵەباخ، ئیتر بە هەموو جۆرەکەیەوە، کە دەڵێین گوڵەباخ واتا سورەکەی نییە، کورد وا تێگەیشتووە، وەرە گوڵەباخ بۆ شڵۆڤە بکە، گوڵی باخ، واتا گوڵە زینەکان ئەوانەی زیاتر بۆ جوانین، بەڵام flower تەنانەت بە گوڵی شوتیش دەوترێت flower بەڵام ڕۆز ناگرێتەوە، ئەمە بیر و بۆچوونی منە، زۆر سوپاس.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٦، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) : {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} ئێمە بە ڕۆز دەڵێین '''شەسپەڕ''' (واتە شەستپەڕ). گوڵباخیش دەڵێین بەڵام گوڵباخ گشتی ترە و بە گشتی بنەماڵەکە دەوترێت. بۆ نموونە بەوەی هەورامی پێی دەڵێ ولەتسی و لە [[شیلان]] دەچێش هەر گوڵباخ دەڵێین. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٢:١٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] شەسپەڕ گوڵباخی نییە، تۆپنە و دڕکیشی نییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٤، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :{{وب|Aza}} بیستوومە بە Tagetesیش ئەڵێن شەسپەڕ کە زەرد و نارنجییە. لە زمانی ئێمەدا بە ڕۆز/گوڵباخ ئەڵێین شەسپەڕ. بۆ نموونەکانی بڕوانە وشەی شەسپەڕ و چۆنێتیی بەکارهێنانی لە دیوانی قانعدا. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٤:٥٤، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ھەر ئەوەیە، شەستپەڕ گوڵباخی نییە. تۆپن و زەردە. گوڵ تەبەقێ ھەن، پێش ماچان شەستپەڕ/ زەرد مەبۆ، بێ عەیب، جەمین قورسی خوەر. شەستپەڕ زەردە، گوڵباخی سوور و چێرەیییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١١:٤٦، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|Aza}}، سپاس. وتم بولبول بە دینی خۆت گوڵت پێ چاکە یا کوڵمی؟ بە بانگی ئاشکرا بولبول دووسەد تەعنەی لە شەسپەڕ دا. قانع؛ هەروەها: دڵم گوڵێکی شەستپەڕی ئاڵ بوو، عوسمان عوزێری. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٦:٠٦، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::بڕوانە [https://lex.vejin.net/ck/def/xall/%D8%B4%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%95%DA%95 خاڵیش] کە بۆ شەستپەڕ نووسیویە: ١) گوڵێکی تۆپی زەردی بۆنخۆشە وەک گوڵە جۆری وایە بەڵام ئەم گەورەترە ٢) گوڵەباخ [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٦:١٥، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == Pubic hair == لە ھەنبانەبۆرینەدا «ڕێو» بەم مانایە ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = ھەنبانەبۆرینە |وشە = ڕێو |ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> لە فەرھەنگی کوردی-ئینگلیزیی دکتۆر محەممەدتەقی ئیبراھیمپووریشدا ھەر بەرانبەری pubesـە. بنۆڕە [https://imgur.com/a/p3mnWGa ئێرە] (ل. ٥٣٦). [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Iranian/Hr%C3%A1wma لێرەشدا] نووسراوە کە لەگەڵ «روم»ی فارسیدا ھاوڕیشەیە. '''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١٠:٢٤، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو، «ڕوم»یش هەیە، لە [https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D9%88%D9%85&f=0 کرمانجیشدا ڕوڤک] ی پێدەوترێت، بەڵام هەستناکەی ئەم وشانە ناوچەیین زیاتر؟ چونکە وشەی باوتر هەیە کە زۆری خەڵک تێیدەگەن وەک تووکەبەر یان مووی بەرگەدە. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠١:٣٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::لە زمانی ئێمەدا بەرەتووک دەوترێ. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٢:١١، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا]]، «ڕێو» وشەیەکی ڕەسەنە و دروستکراو نییە، لەبەر ئەمە پێم باشترە. وشەی ڕەسەن و سادە و کۆن لە وشەی دروستکراو باشترە. بێجگە لەمە، یەکێک لە وشە دروستکراوەکان نیوەی تورکییە. «تووک» لە «تووکەبەر (بەرەتووک)»دا تورکییە. ھەروەھا، «ڕۆڤ» یان «ڕێڤ» کرمانجییەکەیەتی. بنۆڕە [https://imgur.com/a/EgaKxva ئێرە]. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١٧:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]، ببورە من باش حاڵی نەبووم، ئێستا ڕێو (ڕوڤک) بۆ Pubes یان Pubic hair بەکاردێت؟ ئەگەر جیایبکەیتەوە، چونکە بەڕاستی کێشەیە وشەیەک ماناکەی دیاریکراو نەبێت.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٣:٠٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا]]، ڕێو = pubic hair. ھەروەھا، pubes ھەر pubic hairـە. لە ویکیپیدیای ئینگلیزیدا pubes ڕەوانەکەری pubic hairـە. وا بزانم لەگەڵ [https://en.wikipedia.org/wiki/Pubis_(bone) pubis]دا لێت تێک چووە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏٠٨:٥٢، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::ڕاستدەکەیت خراپ تێکەڵمکردووە، خۆی لە ئەسڵدا pubis تاکە و pubes کۆیەکەیەتی لە لاتینی، بەڵام وا دیارە لە ئینگلیزی بۆ pube یش s ێکیان زیادکردووە. دووبارە سوپاس بۆ ڕوونکردنەوەکە [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٨، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]، پێمباشە ئەم وتووێژە بگاتە بنبەست و وتارەکە دروستبکەیت، منیش ئەوەندەی لە توانام هەبێت فراوانی دەکەم و شتەکانی تریش هەر لە وتووێژی وتارەکە با باسبکەین. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٤، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ}} == پیتی th == هاوڕێیان ئەم بابەتە زۆر ڕووبەڕووم دەبێتەوە، لەم ویکییەدا پیتی '''th''' کراوە بە ('''ت''') وەک وتاری [[پاتۆلۆجی]]، [[تایرۆید]] …هتد. ئایا ئەمە تا چەند دروستە؟ ئەی چی ئەگەر ('''س''') بەکاربێنین وەک پاسۆلۆجی، سایرۆید؟[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٧:٠١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :{{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} زۆر وتووێژ لەسەر ئەم باسە کراوە و با ئەنجامەکەت پێ بڵێم. :*بۆ دەنگی /θ/ ئەگەر وشەکە غەیری عەرەبی بوو، ئەوا ئێمە بە /ت/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە «mathematic» دەبێتە «ماتماتیک» نەک «ماسماتیک». ئەگەر وشەکە عەرەبی بوو، ئەوا بە /س/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە، «عثمان»، دەبێتە «عوسمان» نەک «عوتمان». :*بۆ دەنگی /ð/ ئەگەر وشەکە غەیری عەرەبی بوو، ئەوا ئێمە بە /د/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە «The» دەبێتە «دە» نەک «زە» و «ذە». بەڵام ئەگەر عەرەبی بوو، نازانم و شتێکی وام نەدۆزیوەتەوە بۆ ئەمەیان. :سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٨:٥٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، زۆر سوپاس، ڕێسایەکی جوانە بۆ θ، بەڵام بۆ ð کەمێک سەیرە، هەرچەندە هیچ وتارێکم نەدیتووە بۆ ئەو دەنگەی دواتریان. بەڵام بەگشتی ڕام وایە تا بکرێ وشەی کوردی بدۆزینەوە خۆمان لەو سەرئێشەیە نەدەین. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٩:١٩، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} سەرچاوان، بۆ عەرەبییەکە بیرم چوو کە ئاماژە بە «میراث» بدەم کە لای ئێمە بووەتە «میرات» نەک «میراس» کە ئەمەیان کەس نەیکردووەتە کێشە. بۆ «The» وتار زۆرن بۆ نموونە بڕوانە [[وی ئاڕ دە ئەدەرز]]. یان لە ئینگلیزییش زۆر جار /ð/ بە /d/ دەردەبڕن نەک /ð/. بۆ نموونە «father» خۆی بە /ˈfɑːðər/ دەخوێنرێتەوە، بەڵام ھەر خۆشیان کە بەخێرایی دەیڵێن بە /ˈfɑːdər/ دەری دەبڕن نەک /ˈfɑːzər/. نموونە زۆرن. ڕاستییەکەی ژانەسەر نییە. ڕەنگە من کەسێکی زۆر باشیش نەبم تا ئەمانەت بۆ ڕوون بکەمەوە، بەس منیش لە ویکیپیدیا فێری ئەمانە بوومە نەک قوتابخانە. :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٠٧، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، نا بەپێچەوانەوە، ئەوەی تۆ دەیکەیت لێرە زۆر پیرۆزترە لەوەی قوتابخانە، بگرە لە زۆر دەزگا گەورەکانیشمان ڕۆژانە ئەتکی زمانی کوردی دەکرێ بەداخەوە😢[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٦، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::: {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} زۆر سپاس بۆ ستایشەکەتان و ھیوادارم وا بێت، و بۆ ڕستەی دووەمیشت بەداخەوە کە وایە. :( ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٣٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::سڵاو کاک [[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، ئەمڕۆ ئەم وتارەم لە (ئیلیزابێث باثۆری)وە گواستەوە بۆ ([[ئیلیزابێس باسۆری]]). کەواتە ئەبێت بیگوازینەوە بۆ (ئیلیزابێت باتۆری)؟ [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢١:١٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] بەخێربێیتەوە. بەڵێ و ڕێک وایە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢١:٢٤، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == reservation == سڵاو، گەر توانرا، وشەیەکی گونجاوم بۆ ئەم وشە بیانییە پێویستە، سپاس. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏٠٩:٢٢، ١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) [[User:Tessla]] دەبێ بە گلدانەوە، دەستبەسەرداگرتن، شاردنەوە، شوێنگرتن. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٢:٤٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]: منیش کۆمەڵێک مانای دەزانم، بەڵام نازانم کامیان گونجاوە. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٤:٢٤، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == conjuring == سڵاو «conjuring» بە کوردی دەبێتە چی؟ بانگکردن؟ ئەگەر ھاوتای ''استحضار''ی عەرەبی و ''احضار''ی فارسی لە کوردیدا ھەمانبێت زۆر باش دەبێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٩:١٩، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سلاوت لێبێت، conjuring لە زمانی کوردیدا هیچ واتایەکی نییە چونکە وشەیەکی جادوویە، کە لە کوردی خۆماندا دەبێت بە ڕاستە، کە بریتییە لە جادووی بانگکردنی ڕۆحەکان، کە ئەم جۆرە جادووە بەکارهێنراوە بۆ بانگکردنی ڕۆحەکان یان بوونەوەرە ڕۆحانییەکان بە باش یان خراپ [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏٢١:٥٧، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ناوەکەم بۆ فیلمی [[:en:The_Conjuring|کۆنجوورینگ]] دەویست. وابزانم ھەندێکی کورتتر بکەینەوە «بانگکردن» خراپ نابێت! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٠:٣٨، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] نەمزانی بۆ ئەوەتە! دە ئەوە دەبێت ڕێک بنوسیت جادووی بانگکردنی ڕۆحەکان [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٢:٥١، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر درێژ نابێت؟ بەتایبەت ئەگەر بەراوردی لەگەڵ conjuring، استحضار و احضار بکەین :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٠٠:٣١، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بەدڵی خۆت، من ڕای خۆمم وت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٧:٥٨، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == Nun == «Nun» لە ئینگلیزی یان «الراهبة»/«راهبه» لە عەرەبی/فارسیدا بە کوردی دەبێتە چی؟ دەبێتە ھەمان ڕاھیبە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٥٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ڕەبەن یان دەتوانی قەشەژن بەکاربێنی. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٢٣:١١، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سپاس بۆ بەڕێزت وابزانم قەشەژن وشەیەکی باشە وەک مەلاژن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٠:٣٩، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::بەڕای من قەشە ژن هەڵەیە، لەنێو کریستانیەکاندا بە ژنەکان دەڵێن nun کە دەکاتە ڕەبەن، و بە ڕەبەنە پیاوەکان دەڵێن، باوکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٨:٢٧، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، گەر وایە ڕەبەن چاکترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١١:٢٦، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == gubernatorial == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]، @[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: هەر کەسێک لە ئێوە بێت، گەر دەزانن بڵێن کە مانای ئەم وشەیە حاکم یان پارێزگار بنووسین، بۆنموونە بۆ ئەم ڕستەیە: ( 1911 Arizona gubernatorial election ). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ‏١٥:٥٠، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] والییەتی. لە کۆنەوە بە governor دەڵێن والی و بەو مەڵبەندەی ژێر فەرمانیشی دەڵێن ویلایەت یا والینشین. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٠:٥٧، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::gubernatorial ئاوڵناوە نەک ناو، بۆیە نابێ بە حاکم و.... ناوەکەی وەک ئازا وتی لەگەڵ governator هاوڕیشەیه. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٨:٠٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]: بە عەرەبی دەنووسرا حاکم، بۆیە وام دەگووت. بەهەرحاڵ سپاس بۆ هەردووکتان، وشەی والییەتی بەکاردەبەم بۆی. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ‏١٩:٣٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ئەگەر بە کوردی بە Governor (ھەمان Gubernator) دەڵێن ''پارێزگار'' و بە Governorate دەڵێن ''پارێزگا'' دیارە Gubernatorial دەبێتە ''پارێزگاری''. ''ویلایەت'' ئەمڕۆکە زیاتر بۆ State ([[ویلایەتەکانی ئەمریکا]]) بە کار دەھێنرێ. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٧:١٥، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پارێزگا بە province یش دەڵێن. بۆ وێنە، [[پارێزگاکانی ئێران]]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٤:٠٨، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەڵێ بەڵام ''استاندار'' هەر دەبێتەوە Governor و ''پارێزگار''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٦:٣٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == دانشکده == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و بەڕێزانی تر. «دانشکده» کە فارسییە لە کوردیدا دەبێتە چی؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٣، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سڵاو. پیموابی دەبێته زانستدەکه [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|سینا خزری ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢١:٢٧، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] سڵاوت لێ بێ، ئەمەیان پێموایە ڕێک شێوازی وەرگێڕدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٤٥، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] به وەرگێڕان دەبێته «فەکەڵتی»، ئەوەم هەر ڕادەی گوێ لێ بوون کوت. [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|سینا خزری ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] منیش ئەوەیان بیستووە و خراپ نییە، سپاس بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٥٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دانشکدە ھەر ئەوەیە کە لە باشوور پێی دەڵێن کۆلیژ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٥:٣٥، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس. بەڵام لە ویکیپیدیای فارسیدا [[:fa:کالج|کۆلێژ]] و [[:fa:دانشکده|دانشکدە]] وتاری جیایان ھەیە (لە ویکی ئینگلیزیشدا ھەر بەم شێوەیە). فەکەڵتی چۆنە، ئەو برایەش ئاماژەی پێدا کە لە گووگڵ ترانسلێیتدا دەیھێنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٠٨:٣١، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == Square Foot / Foveated rendering == سڵاو، ئەم ناوە لە وتاری [[سکوەیر فووت]] ئایا پێویست دەکات مانادار بکرێت یان ناوێکی تایبەتە؟ هەروەها هیچ ناوێکی گونجاو هەیە بۆ (Foveated rendering، [[ڕێندەرکردنی فۆڤیەیتد]])؟ سپاس. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ‏١١:٢٧، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == divisibility == دابەشھەڵگری؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٥، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: :credibility دەبێتە ''بڕواپێکراوی'' بەم پێیە divisibility دەبێتە ''دابەش پێکراوی''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٨:٢٦، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == self-consciousness == بە کەسێک لەڕادەبەدەر ھەستیار بێ بە نیسبەت ڕواڵەت و ڕەفتاری خۆی، دەڵێن self-conscious -ە. لە لایەکی ترەوە، self-consciousness دەتوانێ بە مانای [[خۆئاگایی|خۆئاگاییش]] بێ. ئەگەر بکرێ بەرامبەرە کوردییەکەی ھەردوو ماناکەی بێ زۆر باش دەبێ. ئەگەریش نەکرا، زیاتر مانای یەکەم مەبەستە، یانی زۆر ھۆش و ھەواس بە لای ڕواڵەت و ئاکاری خۆوە بوون و ھەر سەرنجدان و دڵەودوابوونی و پێی شەرمەزاربوون. ئەم وشانەی خوارەوە دەبێ. ئێوە کامتان پێ باشترە یا خۆتان چی پێشنیار دەکەن؟ خۆپایین ھەرخۆپایین ھەرھۆشبەخۆوەبوون هۆشدانەخۆ هەرهۆشبەخۆدان زۆرھۆشبەخۆدان هۆش داگیری خۆ بوون کەڵکەڵەی خۆ هەبوون دڵ لە لای خۆ بوون هەواس بە لای خۆوە بوون هۆش بە لای خۆوە بوون هۆشبەخۆدان هۆشهەربەخۆدان هۆشەولایخۆیی هۆشەودوای خۆیی ھۆشەودواییی خۆ هۆشەودوایخۆبوون [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٧، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: دەڵێن فڵانی چاک ئاگای لە خۆیەتی. بۆیە دەتوانین بڵێین self-conscious دەبێتە ''ئاگالەخۆ'' و self-consciousnessیش ''ئاگالەخۆیی''. :لای ئێمە دەڵێن ئاگات لە خۆت بێ؛ وا بزانم لە ئەردەڵاندا دەڵێن ھۆش خۆتەو بێ. بۆیە پێشنیاری من بۆ ئەم دوو وشەیە ''ھۆشلەخۆ'' و ''ھۆشلەخۆیی''-یە چون ''ھۆش''-مان بۆ consciousness داناوە. :''ئاگالەخۆیی'' باشترە بۆ self-awareness دابنێین لە بریی ''[[خۆئاگایی]]''. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٠:٢٥، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئاگالەخۆبوون مانای ھەیە و بە کار دێ. وەک وتت دەڵێن ئاگات لە خۆت بێ. بەڵام نەمبیستووە بڵێن ھۆشت لە خۆت بێ، دەڵێن هۆشت بە خۆتەوە بێ. ئەردەڵانیش دەڵێ ھۆشۆ بە خوەتەو بێ. ھۆش لە خۆ بڕین ھەیە. ئاگات لە خۆت بێ و ھۆشت بە خۆتەوە بێ هەردوو یانی take care. ھۆشەولایخۆیی (ھۆش بە لای خۆوە بوون) و ھۆشەودوایخۆیی (ھۆشەودوایی وەک دڵەودوایی) چۆنن؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٣:٠٧، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەڕاستی مانای ئەم وشانە زۆر ئاڵۆزن و ناتوانین ئاوا بەھاسانی مامەڵەیان لەگەڵ بکەین. :::لە کوردیدا دەڵێن «ھۆشت لە کوێیە» ئەمە بە ئینگلیزی دەبێتە where is your mind بە فارسیش «حواست کجاست». دەزانین «حواس» یانی sense بەم پێیە ''ھۆش'' بە مانای mind و senseە. :::مەککێنزی لە کتێبی The Dialect of Awromanدا ''ھۆش''-ی ھەورامی "sense, awareness" مانا کردووەتەوە. لە پاڵیشیدا نووسیویەتی «ھۆشت جە وێت بۆ»؛ ئەمە بە سۆرانی دەبێتە «ھۆشت لە خۆت بێ» بۆیە ''ھۆشلەخۆ ''و ''ھۆشلەخۆیی'' ھەڵە نین. :::لە وشەنامەکانیشدا ئەم مانایانە گشتیان تۆمار کراون [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/hosh][https://lex.vejin.net/ck/def/blau/hiş]. بۆیە منیش ڕەخنەم لەوەیە consciousnessت گواستووەتەوە بۆ ''[[ھۆش]]'' چون وشەیەکی فرەمانایە. :::جاران بۆ consciousness ''ھۆشیاری''-ت دانابوو (ھەڵبەت لە کوردیدا ''ھۆشیار''-مان نییە دەڵێن ''ھشیار'' یان ''وشیار''). ئەمە باشترە. لە پاڵەویدا ''ئۆشیار'' یانی conscious دیارە ''ئۆشیاری'' دەبێتە consciousness. بەڵام لێرەشدا ھەمان کێشەمان ھەیە. لای ئێمە دەڵێن «وشیار بە» بە ئینگلیزی دەبێتە Be careful بەم پێیە ''وشیاری'' دەبێتە Care! :::بە ھەر حاڵ ئەگەر ''ھۆشلەخۆ ''و ''ھۆشلەخۆیی''-شت بە دڵ نییە پێم وایە ''خۆوشیار'' و ''خۆوشیاری'' بەرامبەرێکی باش و دروست بن. ''خۆوشیار'' یانی وشیاری خۆیەتی و بۆ ھەر دووک مەبەست وا وتت دەست دەدا. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٣٥، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. لەبەر ئەوەی [[ھۆش]] و [[ھۆشە]] زۆر نزیکن و تێکەڵ دەکرێن منیش پێم باشە ھۆش ببێتەوە بە وشیاری. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٠:٣٤، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == Hornet == ژەنگەسوورە؟ سوورەمۆزە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٩:٤٨، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] ھەردووکی دەبێ. ژەنگەسوورەم نەبیستووە، شەنگەسوورە دەڵێن. سوورەمۆزە و سیرەمۆزەش دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:١٢، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::لای ئێمە پێی دەڵێن ''ژەنگەسوورە''. منیش ''شەنگەسوورە''-م نەبیستبوو. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٤٠، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == plus and minus == نیشانەکانی + و - چیی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٢٨، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، کۆ و کەم. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٣:٤٧، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == Arity == زاراوەیەکی ماتماتیکییە. بە مانای ژمارەی تێخراوەکانی ژمێرەکارییەکە. ژمێرەکاری دەتوانێ ھیچدانەیی nullary بێ، یەکدانەیی unary بێ، دوودانەیی binary بێ، ...، شەشدانەیی بێ، nدانەیی بێ. ئەو چەنددانەییبوونە پێی دەڵێن arity. چیی باشە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٢٨، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''ئانیتی'' (یان ''ئانیەتی''). [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٦:٤١، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. دەبێ. پاری «ئانی» لە یەکانی و دوانی و سیانی دەردێنێ و دەیلکێنی بە «یەتی»یەوە. بەڵام بۆ nullary و quaternary و ئەوانی تر چی؟ ئاخۆ ھیچانی و چوارانی دەگونجێ؟ ھەڵە نین؟ من بە ناچار بۆ unary یەکدانەیی و بۆ binary دوودانەییم بە کار ھێناوە، با یەکدەست بن و، بکرێ بۆ ئەوانیش بڵێین ھیچدانەیی و چواردانەیی و پێنجدانەیی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::: {{وب|Aza|Calak}} تەنیا ویستم بڵێم تا بۆتان بکرێ، خۆتان لە پاشگری «یەتی» مەدەن؛ لەگەڵ «یەت» کە لە عەرەبی ھەیە تێکەڵ بوونە. تووڵامڕاز «{{قت|ئیمپڕاتۆریەت و عەقڵیەت}}» دەکاتە «ئیمپڕاتۆرییەت و عەقڵییەت»! پێم باشە ھەر واز لەو پاشگرە کوردییە بێنین و بیکەینە «ێتی» وەک چۆن پێشتر «{{قت|یەکیەتی}}» دەنووسرا و ئێستا بووەتە «یەکێتی» و ھەمان شتیش بۆ «وەسیەت» کە ھەست دەکەم بەرەو شێوازی «وەسێت» دەچێ. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٥٦، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ھەر ئێمە لە کوردیدا پاشگری ''-ئانی''-مان ھەیە ڕێک وەکوو -aryی ئینگلیزی. دەڵێن ''وشکانی''، ''دۆستانی''، ''خۆرتانی''، ''لاوانی'' و ... . بە ھاسانی دەتوانین بڵێین ''ھیچانی'' لە ''ھیچ'' + ''-ئانی'' پێکھاتووە. تەنانەت ''دوانی''-ش دەتوانین دوو جۆر لێک بدەینەوە: ''دوو'' + ''-ان'' + ''-ی'' یان ''دوو'' + ''-انی''. ::::''دوودانەیی'' بۆ binary زۆر قورس و ناخۆشە. لە فەرهەنگی تەکنۆلۆژیای زانیاری-شدا ھەر ''دوانی'' دانراوە. ئەمانە گشتی بگوێزەوە و ھیچ شک مەکە دروستن. ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: لای ئێمەی موکری زۆر ئارایان لەگەڵ ''یە'' نییە یان دەیقرتێنن (وەک چۆن بە ''ڕایەخ'' دەڵێن ''ڕاخ'') یان دەیکەنە ''ئێ'' (وەک چۆن بە ''بامیە'' دەڵێن ''بامێ''). ئەمە دەبێ تایبەتی موکری و شێوەزارەکانی وەکوو موکری بێ (یانی ھەولێری و پژدەری و خۆشناوەتی و ...) و پێم وا نییە لە شێوەزارەکانی تردا باو بێ. ::::وشەی ''ئانی'' وەکوو ''برسی'' وایە. بە کوردی دەڵێن ''[[برسێتی]]'' یان ''برسیەتی'' یان ''برسیاتی'' یان ''برسیایەتی''. کێشەی ''برسێتی'' و ''برسیەتی'' ئەمەیە پیاو ھەست دەکا لە ''برس'' + ''ئێتی'' (یان ''یەتی'') پێکھاتووە کە وا نییە. بۆیە من زیاتر لەگەڵ پاشگری -''تی''-م کە لە کرمانجی و موکریدا ھەیە وەک دەڵێن ''براتی'' نەک ''برایەتی''، یان دەڵێن ''برچیتی''. ئێمەش بڵێین ''ئانیتی'' لە بریی ''ئانێتی'' یان ''ئانیەتی''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٥٠، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == connective == وەک لە [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Logical_connective logical connective دا] خۆم ئەڵێم لێکگرێدەر. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]:لەکوردیدا بە ''[[:ar:حرف ربط]]'' دەڵێن ''ئامرازی پێکبەستن''. یانی ''ربط'' دەبێتە ''پێکبەستن''. لە زمانی پاڵەویشدا بە connection دەڵێن hambandīh کە ھەر ''پێکبەستن''-ی کوردییە. :بۆ connective لە فارسی و عەرەبیدا ''رابط''-یان داناوە کە ناوی بکەری ''ربط''-ە. دیارە ناوی بکەری ''پێکبەستن'' دەبێتە '''''پێکبەستەر'''''. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:٠٠، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. ناوی سەرەکیی وتارەکەم کرد بە ئامراز. چونکە لە سەرچاوەکانی فارسی و عەرەبیدا زیاتر دەڵێن ادوات منطقی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٢، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پێکبەستن چاوگێکی ناسادە نییە؟ ئەگەر وایە، ناوی بکەرەکەی دەبێ پێکبەست یان پێکبەس بێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٢:٢٨، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ماڵە ''ئامراز'' ئاوەدان بێ ئەرکی ھەزار وشەی لەسەرە! کوردیش نییە. ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ''پێکبەست'' دەتوانێ ناوی چاوگیش بێ وەک ''داخواز'' کە ھەم ناوی بکەرە و ھەم ناوی چاوگ. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٣٣، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] بەستن لە ئامراز خراپتر بۆ گەلێ شت بە کار ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١١:١٧، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، وایە، بەڵام پێکبەستەر ھەڵەیە (وەکوو سەرسووڕھێنەر و بەکارھێنەر دروست بووە). دەتوانین پێکبەستی وەکوو ناو بە کار ببەین. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٤:٠٩، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''بەستن'' نا ''پێکبەستن''. تۆ ناتوانی بڵێی ''ھاتن'' و ''پێکھاتن'' یەک شتن. :::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ''سەرسووڕمان'' و ''بەکارھێنان'' فیعلی لێکدراون بەڵام ''پێکبەستن'' فیعلی پێشگرییە. تۆ ھەم دەتوانی بڵێی ''ڕاھێن'' ھەم ''ڕاھێنەر''. لە ڕاستیدا ''ڕاھێن'' کورتکراوەی ''ڕابھێن''-ە وەک ''بکوژ'' و ''بنووس ''و ''بگۆڕ'' و ... . [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٦:٣٣، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، دڵنیای؟ لە کوردیدا لێزان ھەیە، بەڵام لێبزان نییە. نموونەگەلی تر: پێنووس (نەک پێنووسەر یان پێبنووس)، پێخەف، ڕاماڵ، ھەڵگر، ڕاگوێز، وەرگر. من وا حاڵی بوومە کە تەنیا چاوگی سادە پێشگر یان پاشگر وەردەگرێ، چاوگی ناسادە (داڕێژراو یان لێکدراو) نایەوێ. ھەروەھا، بکوژ، بنووس و بگۆڕ ئەژ چاوگی سادە دێن، نەک ناسادە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٧:٣٨، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: چاوگی ساده و داڕێژراو ھیچ فەرقێکیان نییە وە نەبێ داڕێژراو پێشگر یان پاشگرێکی ھەیە. :::::::::ئەگەر قسەی تۆ ڕاست بێ بۆ نموونە ناوی بکەری ''کێشانەوە'' دەبێ ببێتە ''کێشەوە'' کە دیارە وا نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٢٠، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] یانی، نەزان لە بنەڕەتدا «نەبزان» بووە؟ دەتوانین دڵنیا ببینەوە کە ئەم وشانە «ب»یان تێدا بووە؟ نەبزان و ڕابھێن و ھەڵبگر لە ھیچ جێیەکدا تۆمار نەکراون و نەمدیون. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٣٨، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: کە نە- ھات دیارە ب- دەقرتێ تۆ دەڵێی ''بچم'' یان ''نەچم'' ناڵێی نەبچم! زۆر جار دەڵێین دا ئەمە ھەڵگرە لە بریی بلێین ھەڵ بگرە! :::::::::::ئەوەی کە ڕابھێن تۆمار نەکراوە ھی ئەوەیە ھەر لە زووە ئەم پاشگرە سواوە و نەگیشتووەتە قۆناغی ئێستا. بەڵام جۆڕێکی تر پێت دەسەلمێنم. :::::::::::''سەندنەوە'' ناوە بکەرەکەی دەبێتە ''سێنەرەوە'' یان ''بسێنەوە''[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/بسێنەوە]. دیارە ''گێڕانەوە''-ش دەبێ ببێتە ''گێڕەرەوە'' یان ''بگێڕەوە''. بەڵام لە فەرھەنگەکاندا ھەر ''گێڕەوە'' ھاتووە. ئاشکرایە ئەمەش وەک ''بسێنەوە''، ''بگێڕەوە'' بووه و دوایی سواوه و بووەتە ''گێڕەوە''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:٤١، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == Aerosol == چی بۆ ئەمە باشە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٠:٠٧، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] ھەواپرژ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٢:٥٣، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == preview == لە ویکیپیدیای خۆماندا بۆ ئەم وشەیە ''پیشبینین''-یان داناوە (وا بزانم لە ڕووی فەرهەنگی تەکنۆلۆژیای زانیاری). دەزانین ''پێشبینین'' یان ''[[پێشبینی]]'' شتێکی ترە بەرامبەری Prediction. ئەگەر دژایەتی نییە بۆ ئەمە پێشنیاری ''پێشنوێنی'' دەکەم وەک لە کوردیدا دەڵێن ''ڕێنوێنی'' یان ''خۆنوێنی''. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:٣٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١١:٢٢، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :: «پێشبینین» لە پێش + بینین ھاتووە نەک پێش + بینی. ئەگەر چی وەرگێڕانێکی دەقاودەقە، بەڵام شوێنی خۆی گرتووە. گۆڕینیم پێ باش نییە تا ئەو کاتەی وشەیەکی تر جێی پێ لەق دەکات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] وشەی preview یانی نیشاندان پێش بڵاوکردنەوە، پێشنواندن ئەم مانایەی ھەیە؟ یان پێشنواندن یانی پێشنیشاندان؟ دەزانم کە نواندن یان نموون یانی نیشاندان. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٠:٠٦، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: وەک دەزانی چاو لە ژمارەی دەنگەکان ناکرێ، چاو لە مەنتقی پشت بیروڕایەکان دەکرێ. ئەگەر ''پێشبینین'' دەبێتە preview، تکایه پێمان بێژە prediction دەبێتە چی؟ ئەگەر نا دەبێتە prediction، ئەوە پێمان بڵێ پێشنیاری خۆت بۆ preview چییە؟ دیارە prediction و preview دوو شتی زۆر جیاوازن و ناتوانین بە ھەردووکیان بێژین ''پێشبینین''. ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ئەمە لە فارسیشدا پێی دەڵێن ''پیش‌نمایش''. نمایش ناوی چاوگی ''نمودن''-ە کە بە کوردی دەبێتە ''نواندن''. ''پێشنواندن'' وەک ''پێشکەوتن'' وایە: پێش + چاوگ. ::::ھەڵبەت ئەگەر ئێوە وشەیەکی تر شک دەبن بفەرموون ھەتا پەسند بکرێ. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٧:٥١، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::: @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پێشبینی بۆ prediction کە زۆر جاریش دەڵێین تەوەقع ھەر ھەبووە و قسەی تێدا نییە. بەڵام پێشبینین وشەیەکی وەرگێڕدراوی دەقاودەقە بۆ preview و ئەو کاتەی ئەو وشەی بۆ دانراوە بڕوا ناکەم فکریان بۆ ئەم باسە چووبێ و ڕاستەوخۆ لەسەر وشە ئینگلیزییەکە ئەم وشە کوردییەیان دروست کردووە. بە ڕای من ھەڵە بێ یان نا، شوێنی خۆی گرتووە. بیگۆڕین بە پێشنوێنی، دەیەوێ تا لەگەڵی ڕابێین و جگە لەمەش، نازانم درکت پێی کردووە یان نا، بەڵام زۆر کەس پێیان وایە بەکارھێنەرانی ویکی دەستیان خستووەتە ناوی زمان و بە ئارەزووی خۆیان جەڕی دەدەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٤٤، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زمان ھەر وایە، بڵێی و نەڵێی دەستی تێ دەخرێ. گرنگ ئەوەیە دەستتێخستنەکە ئەقڵ پەیەندی دەکا یان نا. لێرە ئەقڵی من پەسەندی دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:١٢، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == introspection == تێڕوانین؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٤:١٠، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''تێڕوانین'' نابێتە inspection؟ پێم وایە introspection دەبێتە ''تێوەڕوانین''. ئەی ''لەخۆڕوانین'' چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٠٦، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ھەردووکی دەبێ. بەڵام تێوەروانین باشترە. تێوەنواڕی چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٠، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بۆ ''ڕوانین'' و ''نواڕین'' لە کرمانجیدا دەڵێن ''نھێڕین'' و لە کەڵھوریشدا ''نووڕسن''. بۆیە منیش ''نواڕین''-م پێ باشترە. :::کێشە intro-یە بە کوردی دەبێتە چی. ھەروەھا دژماناکەی extro-. بۆ نموونە extrospection دەبێتە چی؟ :::ئێمە سێ پێشگرمان ھەیە ''تێدا-''، ''تێڕا-'' و ''تێوە-'' و فەرقی ئەمانە بە جوانی نازانین. داخۆم ناتوانین بڵێین ''تێداڕوانین'' وەک دەڵێن ''تیاڕامان''؟ :::دەزانین intro- یانی inward. پێم وا نییە ئێمە شتێکمان بۆ inward ھەبێ وەک چۆن بۆ outwardمان نییە. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:٣٧، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] بەرەوناو دەبێ بە inward. بەرەوناوڕوانین یا بۆناوەوەڕوانین یا بۆدەروونڕوانین بۆناخڕوانین ڕێک یانی introspection. دژەکەشی (extrospection) دەبێ بە بۆدەرەوەڕوانین. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:١٤، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ئەمانە زۆر دوورودرێژن. من خۆم ئەم ماوەیە ھەر فکرم لەمە دەکردەوە ئەگەر toward دەبێتە ''بەرەو''، چۆن دەتوانین لەسەر بنەمای ئەم وشەیە بۆ وشەکانی inward و outward و ... بەرامبەرێکی کورت و گونجاو دابنێین. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٣:٢٥، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] دوورودرێژن بەڵام دروستن و ھەموو کەس بەئاسانی لیان تێ دەگەیێ. [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%AF%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%86%DB%95 ئەمە] و [https://lex.vejin.net/ck/def/wishename/%D8%A6%DB%95%D9%86%DB%95 ئەمەش] ببینە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٣٤، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، نێو(ە)نۆڕی چۆنە؟ ئەژ نێو(ە)نۆڕین. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٩:٥٩، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] دەمانەوێ intro ڕێک بەرەونێو بێ نەک نێو. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٢:٠٦، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''دیایەنە''-م دی. دیایەنە یانی ''تێڕوانین''. پاشگرەکانی ھەورامی (و لەکی) لەگەڵ ھی سۆرانی جیاوازان. ''تێ''-ی سۆرانی بە ھەورامی دەبێتە ''-ئەنە''. ''ڕوانین''-یش بە ھەورامی دەبێتە ''دیای'' بەم پێیە ''تێڕوانین'' دەبێتە ''دیایەنە''. :::::::::پاشان ئەگەر بە دروستی بێ بۆچی نەڵێین ''خۆڕانی''؟ کێشەی چییە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٥٣، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] کە من خۆڕوانی ئەبیسم وا ئەزانم مەبەست ئەوەیە ئینسان بە چاوی خۆی بڕوانێ. introspection یانی بۆ ناخی خۆت بڕوانی نە بە چاوی خۆت بڕوانی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢١، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ؽەی ''لەخۆڕوانی'' کێشەکەی چییە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٩:١١، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ھیچ. وتم بەشکەم «خۆ»ی تیا نەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٩، ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] لای ئێمە بە سراشیبیی فارسی دەڵێن «بەرەوخوارکە» ، «بەرەوخوارکا»، «بەرەوخوارکانە»، «بەرەوخوارکانێ» یا «بەرەوژوورکە» و «بەرەوژوورکا» و «بەرەژوورکایی» و لەمانە. ویستم بڵێم «بەرەو-» خۆی دەتوانێ پێشگر بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٤:٤٠، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ھەروایە ''بەرەو'' یانی toward و لە وشەی پێکنراودا یانی -ward. ئەمانەی وتت لە فەرھەنگی وەھبیدا [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/berew] ھاتووە: ::::::::::::::upward: بەرەوژوو ::::::::::::::downward: بەرەوخوار ::::::::::::::دیارە inward دەبێتە ''بەرەوناو'' بەڵام ئەمە ئاوەڵکارە. دەتوانین وەک پێشگر بڵێین ''بەرەوناوڕوانین'' بەڵام ئەمە لەچاو intro- کە کورتە، زیادی دوورودرێژە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٦:٢٣، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] با دوورودرێژ بێ. وەختێ نیمانە، چار نییە. ئاڵمانیش گەلێ وشەی دوورودرێژی وایان ھەیە، کەچی کاتێ سەیری ئینگلیزی و فەڕانسە دەکەی (کە لاتینەکە بەکار دێنن) دەبینێ کورتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٩، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: خۆ بە خۆی کێشەی نییە بەڵام ئەمە شتێکە سەلیقەی ئاخێوەری زمان دەزانێ. ::::::::::::::::ئێمە لە کوردیدا پێشگری ''دەخۆ-''مان ھەیە. لای ئێمە دەڵێن ''دەخۆڕادیتن'' (وا بزانم لای ئێوە ''لەخۆڕاپەرموون''). وەک چۆن دەڵێین ''دەخۆڕادیتن''، دەتوانین بڵێین ''دەخۆڕوانین'' یان ''لەخۆڕوانین''. پێویست نییە پێشگرەکە دەقاودەق بەرامبەری لاتینییەکەی بێ. مەبەست ئەمەیە وشەکە لێڵیی ماناییی نەبێ و ماناکە بپێکێ. ھەڵبەت نابێ لە extrospection بغافڵێین. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٢:٢٠، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == Countdown == داژمارد (وەکوو خۆرھەڵات < خۆرھەڵاتن) بۆ countdown و داژماردن بۆ to count down باشن؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٨:٥١، ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] جوانە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٦، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == Acute == بۆ دۆخە پزیشکییەکان وەکو Acute gastric ulcer, یان acute hepatitis و ئەوانی تر. جا لە وەرگێڕەکان توند، تیژ و شتیوایان بەکارھێناوە، ئێوە چی دەڵێن. وشەکە مانای ئەو دۆخە پزیشکییانەیە کە کتوپڕ و بە ئازارێکی توندەوە دەستپێدەکەن، پێچەوانەی chronic کە ھێواش و ھەنگاو بە ھەنگاو نیشانەکان دەردەکەون. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] تیژتاو. یانی زوو دێ و زوو دەچێ. تاو لێرە ھەم دەتوانێ بە مانای پەلامار و ھێرش بێ (تاودانەسەر) ھەم بە مانای گوڕ (تاوسەندن) و ھەم بە مانای سوێ و ئێشی برین، ھەم بە مانای ماوەیەکی زۆر کەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٤:١٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::هەنوکە یان هەنوکەیی چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ١٧:٠١، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] نابێ. ھەنووکە ڕێک یانی now. «ھەنووکە»ی ناوەندی و «نوھا»ی باکووری و «اکنون»ی فارسی و «now»ی ئینگلیزی ھەموو ھەمان شتن و لە یەک ڕیشەن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٢٨، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == Waist == کەمبەر یان کەمەر؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٩:٥١، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :تازە کەمەرە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:١٣، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == Bight == چ وشەیەک گونجاو بەرامبەر وشەی Bight، بەشێوەیەکی کات بۆ وتاری [[دەریای باشووری کالیفۆڕنیا]] وشەی دەریام بەکارهێناوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٢٥، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] باسەکە زۆری لێ تێپەڕ بووە :) بەڵام ئەگەر سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search?t=Bight ڤەژینلێکس] بکەی، بەپێی کوردستانیکا دەبێتە؛ کەنداو. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٤٦، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دوو بەکارهێنەرمان هەیە بۆ ئەوەی بە ئەنقەست هەڵەی ناوت لێ بگرن دەڕۆنە ناو پێڕستی وتارەکانەوە و وتارێک دەدۆزنەوە و دەیکەنە باسێکی گەرم لە ویکیپیدیا، کەچی نازانم بۆ لێرەش هیچ ناکەن. بەهەرحاڵ سپاس بۆ یارمەتییەکەت، بەس Gulf واتا کەنداو، ئیدی نازانم گونجاوە یان نا هیڤجا. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٢:٠١، ٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == Protostome و Deuterostome == یەکەمزار/یەکەمدەم بۆ Protostome و دووەمزار/دووەمدەم بۆ Deuterostome باشن؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٨:١٩، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] دەمیەکەم و دەمدووەم (یا زاریەکەم و زاردووەم) باشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٣:٤٩، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Lynx == ئەم گیانەوەرە بە کوردی ناوی چییە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٣:١٠، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%95%DA%A9 ورشەک]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٦، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. وشەکە بە شێوەی وشەگ، وشەک، ھوشەک، ورشەک و وەشەک ھەیە، کامەی دابنێین؟ لە عەرەبیشدا [[:ar:وشق|وشق]] (وەشەق) ھەیە. لە ئەوە دەچێ کە لە پاڵەوییەوە خوازرابێ و لە پاڵەویدا وەشەگ یان ڤەشەگ بووبێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٤١، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] من دەڵێم وەشەک باوترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٣:٣٧، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::::ئەمە ھەر پێی دەڵێن ''وەشەک'' و ھەر ئەمەم بیستووە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٧:٥٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Tentacle == چی بۆ ئەمە باشە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٥:١٩، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] وشەی «پەلاندن»مان ھەیە بە مانای لەمس کردن و دەستپیاھێنان. لە فەرھەنگی کوردستانی گیوی موکریانیدا ھەیە. ڕەنگە پەلاندن ھەمان «پالیدەن» یا «پەلیدەن»ی فارسی بێ بە مانای ھەڵکۆڵین بە قامک و بۆ شتێ گەڕان. پێم وایە پەلاندن ڕێک یانی palpation، بەڵام بۆ ئەمەش دەکرێ بە کار بھێنرێ و وشەی لێ دروست بکرێ بۆ tentacle، بۆ وێنە «پەلێن». بەڵام، ڕەنگە وشەی «پەل»ی کوردی کە بە دەست و پێ و باڵی گیانداران یا لقی داران دەڵێن، ھەر ئەم پەلاندنە بێ. ئەگەر وا بێ، tentacle دەبێتە «پەل»، کە ئەمڕۆژە بە دەست و لنگ و باڵ و لق دەڵێن و، لە ئەسڵا لە وێکەوتن و لەمسەوە ھاتووە. ڕەنگە وا بێ. @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] زمانزانە، ئەو باشتر دەزانێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەپێی قسەی جنابت ئەم فیعلە بۆ palpus (= [[:en:Pedipalp|Pedipalp]]) باشترە کە ئەویش شتێکە وەکوو Tentacle. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١١:٤٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Pheasant == تەزروو کوردییە؟ ناوی دیکەی ھەیە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٧:٠٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] تەزروو نییە، تەزەرو tezerw - ە. لە شیعری مەولەوی و نالی و مەلای جزیری و خانیشدا ھەر بە شێوەی تەزەرو ھاتووە. ڕەنگە «تذرو» کە لە دیوانی شاعیرانا بە ڕێنووسی کۆن نووسراوە بۆیان نەخوێنراوەتەوە و لە خۆیانەوە وتوویانە ئەمە «تەزروو»ە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٧، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Caracal == ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٦:٣٨، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DA%AF%DB%86%D8%B4&f=0 سیاگۆش] [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٠، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەمە دەبێ فارسی بێ، فارس «سیاه‌گوش» دەڵێ. لە ھەنبانەبۆرینەدا «گوێڕەش»م دی،[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/گوێ%20ڕەش]، ئەمە دەبێ کوردییەکەی بێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٠١، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :::لێیم کۆڵی، وشەی caracal لە «قره قولاق»ی تورکیی عوسمانییەوە دێ (قره = ڕەش و قولاق = گوێ) کە ئەمیش calqueی «سیاه‌گوش»ی فارسیی کلاسیکە.[https://en.wiktionary.org/wiki/caracal#:~:text=From%20French%20caracal%2C%20from%20Ottoman%20Turkish%20%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%20%D9%82%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%82%20(kara%20kulak%2C%20literally%20%E2%80%9Cblack%20ear%E2%80%9D)%2C%20a%20calque%20of%20Classical%20Persian%20%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D9%88%D8%B4%20(siy%C4%81h%2Dg%C5%8D%C5%A1).%20Compare%20modern%20Turkish%20karakulak.] لە کوردستانیکایشدا گوێڕەشە هاتووە. گوێڕەش یان گوێڕەشە ڕاستە و کوردییە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٠٦، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :منیش لە گەڕانی گووگڵ ئەم وشانەم دۆزییەوە جگە لە سیاگوش: :گوێڕەش، سیولۆ، وشەک، وشەگ، ورشەک، هەنگوێنخۆر جا کێ شارەزاترە دەتوانێ بڕیاربدا کە کامەیان گونجاوترە یان هەموویان هاوواتان. [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ١٣:١٤، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) ::''گوێڕەش''-م بۆ ئەمە دیوە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٢:٣٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆچی «جنۆکە»ی پێ بڵێین کە لە «جن»ی عەرەبییەوە دروست بووە؟ sprite بە ھەبوو (being)ی خەیاڵی و ژوورسروشتی (supernatural) دەبێژرێ، لە کوردیشدا «درنج» ھەیە کە بە ھەبووی خەیاڵییان وتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%AC] ئەم وشەیەیش باو نەماوە و دەتوانین ئاوھا بیبووژێنین. عەرەب «عفريت» بە ئەمە دەبێژێ و لە فەرھەنگی نۆبەرەیشدا «درنج» بۆ «عفريت» ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وشەکەیش ڕەسەنە، لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/d%CA%B0r%C3%BAk%C5%A1 ئێرە] بنۆڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وایە ڕاستە، ھەر چۆنت پێ باشە وای دانێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاستە منیش هاوڕام لەگەڵت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] شۆک ماددەیەکە وەک گەزۆ. «شۆکە»ش جۆرێ نەخۆشییە لە گەڵای دار ئەدا. ئەوەش کە لە ھەنبانە بۆ شۆکە و شۆبە بە فارسی نووسراوە شتە پێم ھەڵەیە. شۆکە جانەوەر نییە. گیوی موکریانی بۆ «حشرە المن» دایناوە مەگەزی گەزۆ. من دەڵێم وەک مێشھەنگوێن ئەمە بکەینە مێشگەزۆ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٥٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەڵبەت لە فەرھەنگی زاراوەشدا بۆ ئەم جانەوەرە ھەر شۆکە ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەت، مێشگەزۆش پێشنیارێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] موکریانی لە فەرھەنگی کوردستاندا دەڵێ شۆکە دەعبایەکە لە مێش گەورەتر لەسەر بڕکان بنیشێ خراپیان دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢١:٣١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. ئێستا دڵنیا بووین کە «شۆک» شتێکی دیکەیە و aphid نییە. «شۆکە»یش گیانەوەرێکی دیکەیە یان ھەر گیانەوەر نییە. ئەی «شۆبە» چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نا، من بەو ئاکامە گەیشتم کە شۆک نییە، بەڵام لەوانەیە شۆکە دروست بێ، بە پێی فەرھەنگەکان. ھەروا کە وتم، موکریانیش دەڵێ شۆکە دەعبایەکە. یانی من ھەڵە بووم کە وام دەزانی جانەوەر نییە و جۆرێ نەخۆشییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٣٠، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] باشە ئەو فەرھەنگە وتوویەتی لە مێش گەورەترە، aphid کوا لە مێش گەورەترە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٢٧، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Citron == باروونە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Birch == ھیچ ناوێکمان بۆ ئەم دارە ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٦، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سڵاو بەپێی فەرھەنگەکان ئەمە ئەنجامەکەی بوو :{{لێدوان|فەرهەنگی کوردستانیکا|}}: درەختی بێتولە، بێتولە، تووس، تزز، داری توس :{{لێدوان|فەرهەنگی ئەندێک|}}: دار بێتولە (دارێکی گەڵاوەریوە) :بڕوانە [https://lex.vejin.net/ck/search?t=Birch ڤەژین] بۆ زانیاری زیاتر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:١٣، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Mineralogy == چ ناوێک گونجاوە بۆ وتاری [[ماینرلۆجی]]؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١١:٠٢، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Common == لە ناوی گەلێک گیانلبەر دا common ھەیە، بۆ ئەمە چی باشە؟ ''ئاسایی'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٩، ١١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Elm یان Ulmus == ناوی کوردیی ئەم دارە چییە؟ وزم؟ بووز؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٤٨، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] «وزم» بەر گوێم کەوتووە، بەڵام نازانم کامەیە. «بووز»م نەبیستووە. ویکیپیدیای فارسی Elmی بەستووە بە «نارون»ەوە. ناروەن لای ئێمەش دەوترێ، بەڵام زیاتر دەڵێین دارتۆفانە. وەک چۆن عەرەب دەڵێ شجرە البق. خودی وشەی ناروەنیش دوو پارە: «نار» کە ھەمان [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87#:~:text=%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%20.,%D8%AF%D9%90%20%5D%20(%D8%A7%D9%90)%20%D9%BE%D8%B4%D9%87%20. نارد] -ە بە مانای مێشوولە و تۆفانە و، وەن کە ھەمان دارەوەن یا قەزوانە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٢٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە [https://www11.ihp.sinica.edu.tw/storage/w2_file/1688NTswNBe.pdf ئێرە]دا بووزم بە مانای elm دی. ھەنبانەبۆرینە بووز و دارتۆفانەی بۆ درخت پشه داناوە، درخت پشه و نارون یەک شتن؟ ئەگەر یەک شتن، [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/ڕەشەدار ڕەشەدار] بۆچی دوو مانای ھەیە (١، درخت نارون و ٢، درخت پشه)؟ ویکیفەرھەنگی کورمانجی «بزی»ی بۆ elm بە کار بردووە و لە کوردستانیکادا «بزوو» بۆ elm ھاتووە، کێشەکە ئەوەیە ئەمەم لە یەک فەرھەنگی دیکەدا نەدی. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢١:٢٥، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئێستا دیم کە لە ویکیپیدیادا «[[نارەوان (دار)|نارەوان]]» بۆ beech بە کار ھاتووە! ئەم شێوەیە لە فەرھەنگەکاندا نەھاتووە، بەڵام لە «ناروان»ی پاڵەویی ئەشکانی دەچێ کە لە [https://en.wiktionary.org/wiki/نارون#Etymology_1 ئێرە] دا ھاتووە. «دارەڕەش»یش دانراوە، بەڵام ئەمە ڕێک وەکوو [https://en.wiktionary.org/wiki/karaağaç#Etymology karaağç]ی تورکی دروست بووە کە بەرانبەری elmـە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٤١، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::''بووز'' و ''وزم'' ھەر یەک وشەن. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٦، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::باشە، ''بووز'' یان ''وزم'' ھەر ئەو دارەیە کە ئینگلیز elmی پێ دەبێژێ؟ ئەگەر وایە، ''وزم'' چۆن بووە بە ''بووز''؟ دیارە کە ''بووز'' سۆرانیترە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Hoopoe == دەزانم کە ''پەپووسڵێمانە'' (یان ''پەپووسڵێمانکە'') بە ئەم گیانلەبەرە دەڵێن، بەڵام ''پەپوو'' بە تەنیا ئەم مانایە نادا؟ لە ھەنبانەبۆرینە دا بە مانای hoopoe و owl ھاتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D9%BE%DB%95%D9%BE%D9%88#:~:text=%D9%BE%DB%95%D9%BE%D9%88:%20%D8%A8%D8%A7%DA%B5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%A9%DB%8C%20%D8%B3%DB%95%D8%B1,%DA%A9%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%95%D8%8C%20%D8%A8%D8%A7%DA%B5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%A9%DB%8C%20%D8%B4%D9%88%D9%85%DB%95] لە ھەندێک فەرھەنگ دا (وەکوو مەردۆخ) تەنیا بە مانای hoopoe ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/merdox/پەپوو] و لە ھەندێکی دیکە دا (وەکوو خاڵ) تەنیا بە مانای owl ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/xall/پەپوو] ئێستا کامیانە؟ لە فەرھەنگەکان دا ''پەپووقژە'' بە مانای «باڵندەیەکی بێکاکۆڵ کە لە hoopoe دەچێ» ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/پەپوقژە][https://lex.vejin.net/ck/def/xall/پەپووقژە] بۆیە من پێم وایە ''پەپوو'' بۆ hoopoe تەواوە. لە باشوور دا ''کوندەپەپوو'' بە owl دەڵێن، بەڵام ئەمە لە فەرھەنگە کۆنەکان دا نییە. ئەمە ڕەنگە بیسەلمێنێ ''کوندەپەپوو'' نوێیە و تازە پەیدا بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٤، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :پێم وا نییە بتوانین ساغی بکەینەوە ''پەپوو'' خۆی بەتەنیا بە چی دەڵێن. وشەی ''پەپوولە''-شمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Snakebird == ئەم گیانەوەرە بە کوردی ناوی نییە، دەتوانین بۆی دابڕێژین؟ snake یانی مار و bird یانی باڵندە، مەل، لێکیان بدەین دەبێ بە «مارباڵندە» یان «مارمەل». «مارباڵندە» جوان نییە، بەڵام «مارمەل» کورت و جوانە و دەکرێ بیکەین بە «مارمر»یش. «مر» و «مەل» ھەر یەک وشەن («مر» کۆنتریشە) و بە مانای «باڵندە» دێن، «وشترمر»یش ھەر وا دروست بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٦، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :''مەلەمار''-یش دەبێ ھەر لەسەر کێشی ''ڕەقەمار''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ''مەل'' ناوە، بەڵام ''ڕەق'' ھاواڵناوە. پێم وایە ''مارمر'' لە ھەمووی کورتتر و گونجاوترە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::مەبەست کێشەکەی بوو. بەپێی ڕیزمان وەک ''تیرەمار''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٧:١٠، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Bittern == لە فەرھەنگی باڵندە دا ''واق'' ھاتووە، بەڵام ئەمە دەبێ عەرەبی بێ: ''[[:ar:واق (طائر)|واق]]''. لە ویکیپدیای فارسی دا ''[[:fa:بوتیمار|بوتیمار]]'' و ''[[:fa:غمخورک|غمخورک]]'' بۆ bittern بە کار ھێنراون. ''غمخورک'' ھەر ''خەمەخۆرە''ی خۆمانە و ''بوتیمار''یش لە [https://en.wiktionary.org/wiki/بوتیمار ئێرە] دا وا لێک دراوە کە بە مانای ''ئەبووخەم'' دێ! ''بو'' کورتکراوە ''أبو''ی عەرەبییە. لە فەرھەنگی خاڵ دا ئاوا باسی ''خەمەخۆرە'' کراوە: «باڵندەیەکی گەورەی قاچ و مل درێژە ھەمیشە بە ماتی لە کەناری ئاو ھەڵدەنیشێ»، bittern باڵندەیەکی secretiveە و بە پێی ئەم وەسفەی خاڵ بێ، ''خەمەخۆرە'' ڕەنگە bittern بێ. ئێوە چی دەڵێن؟ ''خەمەخۆرە'' دەبێ bittern بێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٠٤، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :تەقریبەن دڵنیا بووم کە ''خەمخۆرە'' bitternە. ئەم باڵندەیە ئەفسانەیەکی ھەیە. دەڵێن ''خەمخۆرە'' ھەردەم تینوویەتی، بەڵام کاتێ کە بە ڕووبارێک دەگا، خەم دەخوا ئاوی ڕووبارەکە تەواو بێ و ئاو ناخوا. عەرەبیش ''مالك الحزين'' بە ئەم باڵندەیە دەڵێ. :ئەم باڵندەیە بە ماتی لە لێواری ئاو ھەڵدەنیشێ، بەڵام خەم ناخوا، بەڵکوو چاوەڕێیە ماسی یان گیانلەبەرێکی دیکە ببوورێ تا ڕاوی بکا. لە فۆلکلۆر دا وا لێک دراوەتەوە کە خەم دەخوا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٣٨، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Language treatment == نزیکترین یان دەقیقترین بەرانبەری کوردی بۆ ''Language treatment'' چییە؟ پەڕەیەکی ڕێنمایییە لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:Language_treatment ویکیفەرھەنگی ئینگلیزی]. خۆم ''مامەڵەکردن لەگەڵ زمان''-م پێ باشە، چونکە لە ناوەڕۆکی پەڕەکەش، باس لە چۆنێتیی چارەکردن و ڕێکخستنی وشەکان ئەکا لەناو زمانەکە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Mongoose == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ بانبانک؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سڵاو بەپێی فەرھەنگەکان ئەمە ئەنجامەکەی بوو ::{{لێدوان|فەرهەنگی کوردستانیکا|}}: مارگرە، مارخۆرە، ::{{لێدوان|فەرهەنگی ئەندێک|}}: بانبانکە، مشک خۆرە :بڕوانە [https://lex.vejin.net/ck/search?t=Mongoose ڤەژین] بۆ زانیاری زیاتر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:١٦، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: ''بانبانک'' یان بە کرمانجی ''بانەڤانک'' جۆرێک ڕسقە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::سپاس. ئەی ''ڕسق'' خۆی چییە؟ weaselە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بەڵێ بە فارسی ''راسو''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٣:٥٤، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] بەڵام ''[[ڕسق]]'' بۆ least weasel بە کار ھاتووە! ئەگەر لێی دڵنیاین، چاکتر نییە ''[[بەوەرز]]'' بکەین بە ''ڕسق''؟ ئەم ناوانە، دەڵەک، قاقم، ڕسق و …، تێکەڵ بوون. خۆزگە دەمانزانی کامە کامەیە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٣:٢٨، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Hardwood و Softwood == ''چێوڕەق'' یان ''چێوسەخت'' بۆ hardwood و ''چێونەرم'' بۆ softwood چاکن؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٠٦، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :وشەی ''سەخت'' کوردی نییە و بە کوردی ھەر دەڵێن ''ڕەق''. لەوانەیە ''ڕەقەچێو'' و ''نەرمەچێو'' باشتر بێ. وەکوو ''ڕەقەمار'' یان ''نەرمەکۆکە''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٤٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ''چێونەرم'' وەکوو ''دەنگخۆش'' و ''دەستپاک'' دروست بووە، ناو + ھاواڵناو گەلێک باوە. ھەروەھا، ''نەرمەچێو'' نێوانگری تێدایە، بەڵام ''چێونەرم'' تێیدا نییە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٧، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: جارجار ھەر ئەو نێوانگرە دەربڕینی وشەکە خۆشتر دەکا. ئەوەی جنابیشت ڕاستە. لە کوردیدا دەڵێن ڕەقامێر و نەرمامێر بۆیە منیش بەپێی ئەمانە وشەکانم ڕۆنا. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٣:٥٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Platanus یان Plane tree == چنار؟ دەزانم لە [[وتووێژ:چنار]] دا باس کراوە و چنار بۆ black poplar دانراوە، بەڵام لە ئەوە ناچێ ڕاست بێ! [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:PopulusNigra4c.jpg#mw-jump-to-license ئەمە] گەڵای black poplarـە و چنار لای ئێمە گەڵاکەی [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Leaf_Of_Platanus_Orientalis_.jpg ئاوھایە]، پێم وایە چنار بۆ plane tree چاکترە. گەڵای چنار لە گەڵای کەوێت (maple) دەچێ. تۆفیق وەھبیش چناری بە plane tree مانا کردووەتەوە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠٥، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :[[:en: Platanus orientalis| Platanus orientalis]] ڕەنگە ناوی زانستیی چنار بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئێمە بەو دارەی وێنەی گەڵاکەیت داناوە ئەڵێین دارجەوھەر. ئەو وێنەیەی لە وتارەکەدا ھەیە، لای ئێمە ئەوە چنارە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ھەنبانەبۆرینە جەوھەردار و چناری بە ھاومانا داناوە. ئێستا کە لە ھەندێک ناوچەدا ماناکەی جیایە، کامەی دابنێین؟ کام مانا کۆنترە، platanus یان black poplar؟ پێم وایە platanus کۆنترە. لە پاڵەویی ساسانیدا بە مانای platanus بووە، لە کورمانجیشدا «چنار» بە مانای platanus دێ و عەرەبیش «صنار»ی ھەیە کە لە «چنار»ەوە دێ و ھەر بە مانای platanus دێ. لە فەرھەنگەکەی Michael L. Chyetیشدا «چنار» بەرانبەری plane tree و oriental plane treeیە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٠٤، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وەڵڵا نازانم. من ھەر ئەوەندەم لێ دەزانی کە وتم. ئێمە بەوە کە لە وتارەکەدا وێنەکەی ھەیە دەڵێین چنار، زۆریش ھەیە لەبەر ماڵان و لە باخ و بێشە و ئەوانەدا، بۆیە دڵنیام ھەڵە ناکەم. بەوەی تریش دەڵێین جەوھەر، ئەویش ھەر زۆر زۆر ھەیە لە ھەموو شەقامەکاندا. ئەوەش دەزانم کە فارس بە جەوھەر دەڵێ چنار. بۆ نموونە، لە تاران شەقامێک ھەیە لە باشووری شارەوە ھەتا باکوور درێژە، پێی دەڵێن وەلیعەسر و، ئەمبەر و ئەوبەر یەکسەر دارجەوھەرە. بەڵام ئەوان پێی ناڵێن جەوھەر، دەڵێن «[https://www.google.com/search?q=%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B9%D8%B5%D8%B1&oq=%DA%86%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%BA%D8%B5%D8%B1&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCAgBEAAYDRgeMgYIABBFGDkyCAgBEAAYDRgeMgoIAhAAGAgYDRgeMgoIAxAAGAgYDRgeMgoIBBAAGIAEGKIEMgcIBRAAGO8FMgcIBhAAGO8FMgoIBxAAGIAEGKIE0gEIOTU5OGowajSoAgGwAgE&client=ms-android-samsung-ss&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8 چنارھای خیابان ولیعصر]». باشتر وایە @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] یش قسەی خۆیان بکەن. چون ئەوان لە باسە پێشووەکە قسەی زۆریان بۆ کردن بوو. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::قسەکانی کاک ئازام پێ تەواون. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٤٣، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سەیری [https://m.youtube.com/watch?v=W2915vzL49c&pp=ygUw2KbbldmFINiv2YjZiCDYr9in2LEg2obZhtin2LHblduMINi025XZgtq12KfZiNuV&ra=m ئەم ڤیدیۆیە] بکە. باسی دوو ''چنار''ی پیر دەکا، ئاشکرا دیارە کە platanusن. سەیری [https://ku.964media.com/292088/ ئەمیش] بکە، ''سوورەچنار'' بە platanus دەڵێ. ئێمە ''دارجەوھەر'' ناڵێین و ھەر نازانین چییە. ::::::فەرھەنگی خاڵیش ''چنار'' و ''جەوھەر''ی بە ھاومانا داناوە، [https://lex.vejin.net/ck/def/xall/%D8%AC%DB%95%D9%88%D9%87%DB%95%D8%B1#:~:text=%D8%B4%D8%AA%DB%8E%DA%A9%DB%8C%20%D9%84%DB%8E%20%D8%AF%DB%8E-,%D8%A6%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%DA%B5%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1 کرتە بکە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٥٣، ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Lamella یان Gill == چی بۆ ئەمە چاکە؟ بەڕێوەبەرێک لە وتارێک دا کێڵگە (farm)ی بۆ داناوە! نازانم ئەم ئیلھامەی لە کوێوە بۆ ھاتووە. کوردستانیکا ئەمانەی پێشنیار کردووە: شانە، تیغە (تیخە) و پەڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥١، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Grassland == گیاجاڕ باشە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٤:٣٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] بە پێی فەرھەنگی وەھبی-ئەدمۆندز «سەوزەڵان». ھەرچەن ئێمە ناڵێین سەوزەڵان، دەڵێین سەوزەڵانی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٠، ٣ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=شینکاتی ''شینکاتی'']. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٦:١٨، ٥ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) == cardinality == زاراوەیەکی ماتماتیکییە. بە پێی فەرھەنگی وەھبی-ئەدمۆندز cardinal «بنجی»یە. منیش لە ڕووی ئەمە [[ژماراڵی بنجی]] -م داناوە. ئێستا cardinality دەبێتە چی؟ بنجدارێتی؟ بنجی = بنجدار = cardinal. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:١٣، ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) == Abrasion == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ لە کتێبەکانی وەزارەتی پەروەردە دا ''کڕاندن'' بە کار ھاتووە و منیش لە وتاری ''[[سماتە]]'' دا ''کڕێنەر''م بۆ abrasive دانا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢١:١٧، ١١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Flushed Away == ناوێک بۆ وتاری [[فڵەشد ئەوەی]]، چی بێت باشە؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:١٨، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] لێشاوبردە، وەک بابردە یا بابردەڵە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Cryptosystem == سڵاو هاوڕێیان، ئەمە بە کوردی دەبێتە چی؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٠٥، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] ھەر کریپتۆسیستم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٠٢، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Junglefowl == ''مرەجەنگەڵی'' چۆنە؟ وەکوو ''مرەباخی'' (= woodcock) دروست بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] باشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Progenitor == لە ئەستێرەناسی دا ئەو ئەستێرەیەی کە دەبێ بە سووپەرنۆڤا و دەتەقێ progenitorی پێ دەڵێن، چی بۆ ئەمە باشە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%A8%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%86%D9%85&f=0 بنەتۆم]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:١٧، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Tropical == چی بۆ ئەمە دابنێین؟ بۆ نموونە، tropical climate دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تاوسووڕگە بۆ tropics و تاوسووڕگەیی بۆ tropical. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] کەشوهەوای ھێڵی کەمەرەیی. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١١، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Vine == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ vine ھەر ڕوەکێکە کە بە دار و دیوار دا ھەڵبگەڕێ. بۆ نموونە، ''[[لاولاو]]'' vineە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەڵزن دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ھیچ فەرھەنگێک دا نەمدی، خۆت داتڕشتووە؟ ھەڵ + زن (ڕەگی ڕانەبووردووی زنین)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە چاوگی [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%86&f=0 ھەڵزنین] لای ئێمە باوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] وشەیەکی جوانە، لە وتاری [[ڤانیلای گەڵاتات]] دا بە کارم برد. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Dormancy == ئەمە و dormant بە کوردی دەبن بە چی؟ The plant stays dormant all winter چۆن وەربگێڕین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەخەوڕاچوون؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەکرێ وەک ئاژەڵەکان متبوون بەکاربێت وەک لە کتێبەکانی پەروەردە سوڕی متبوون هەیە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Cultivation == چی بۆ ئەمە چاکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٨، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) btwiqhc2gv9kq17hgd1yj3gyno1opuo 0 254762 1699540 1536564 2026-11-02T13:36:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1699540 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''ئەلکەبیر''' یەکێکە لە [[ناوەکانی خودا لە ئیسلامدا|ناوەکانی خودا لەئیسلامدا]]، واتا گەورەی بێ کۆتا لە گەورەیداو ھەموو شتێک جگە لەو بچووکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أسماء اللە الحسنی کما وردت فی القرآن الکریم والسنة|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/12383/أسماء-اللھ-الحسنی-کما-وردت-فی-القرآن-الکریم-والسنة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref> == لەقورئاندا == {{قورئان|سوورەت=١٣|ئایەت=٩|کوردی= خوای گەورە زانای نھێنی و ئاشکراکانە ھەموو شتێک دەزانێ، و زۆر گەورەیە لە زات و ناو وسیفاتیدا، و زۆر بەرزو باڵادەستە لە تواناو دەسەڵاتیدا بەسەر دروستکراوەکانیدا.}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا]] 56sweccnuysa2ynsgkn8l1633ojym3c 0 254771 1699664 1675296 2026-11-02T16:34:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1699664 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''ئەلکەریم''' یەکێکە لە [[ناوەکانی خودا لە ئیسلامدا|ناوەکانی خودا لەئیسلامدا]]، واتا بەڕێزی نیعمەت بەخش بە بەنداکانی و بێ ھەڵەو ناتەواوی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أسماء اللە الحسنی کما وردت فی القرآن الکریم والسنة|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/12383/أسماء-اللھ-الحسنی-کما-وردت-فی-القرآن-الکریم-والسنة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref> == لەقورئاندا == {{قورئان|سوورەت=٨٢|ئایەت=٦|کوردی=ئەی مرۆڤ چی تۆی لە خشتە بردووە بە پەروەردگاری بەڕێزت.}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا]] j0vtwkc89xs0fytadun2rfo4wtyairz 0 262859 1699656 1519296 2026-11-02T16:03:38Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699656 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نەیت بارگاتزە''' ({{بە ئینگلیزی|Nate Bargatze}}؛ لەدایکبووی ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٧٦ لە [[ئۆڵد ھیکۆری، تێنێسی]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٢ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ئێستا بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|2567088}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کاپیتۆڵ ڕیکۆردز]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] d547n493ysfyist6tfgxjiht4imvr96 0 262865 1699658 1519301 2026-11-02T16:03:58Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699658 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نەیت ڕیچەرت''' ({{بە ئینگلیزی|Nate Richert}}؛ لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٩٧٨ لە [[سانت پاوڵ، مینیسۆتا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٦ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0724921}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] qgq9z8wwqvs8kphfoot4s5iwoqmcjjp 0 262866 1699657 1519297 2026-11-02T16:03:48Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699657 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نەیت تۆرێنس''' ({{بە ئینگلیزی|Nate Torrence}}؛ لەدایکبووی ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٧ لە [[کانتۆن، ئۆھایۆ]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٣ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە زنجیرەکانی [[چۆن دایکتانم ناسی]] و [[ھاوس (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ھاوس]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1535594}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شاری کانتۆن، ویلایەتی ئۆھایۆ]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] 3m8watful8s78etx8dnexd4kwykg67z 0 262889 1699632 1519008 2026-11-02T15:35:11Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699632 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''نە-یۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Ne-Yo}}؛ لەدایکبووی ١٨ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠ لە [[کامدن، ئارکانساس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٨ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی [[شەڕی لۆس ئانجلەس (فیلم)|شەڕی لۆس ئانجلەس]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1666212}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|مۆسیقا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ne-Yo}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەفریقی-ئەمریکی]] [[پۆل:تۆماری بەرھەمھێنەرانی ھیپ ھۆپی ئەمریکی]] [[پۆل:سەماکەرە ئەمریکییە کوڕەکان]] [[پۆل:ئەمریکییە کوڕە گۆرانیبێژە پۆپەکان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:تۆماری ھونەرمەندانی دیف جام]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ئارکانساس]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] 3u1q7v7lt4wwhhngfhqxvc659gt33n8 0 262896 1699622 1518932 2026-11-02T15:25:13Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699622 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نێد لوک''' ({{بە ئینگلیزی|Ned Luke}}؛ لەدایکبووی ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٨ لە [[دانڤیل، ئیلینۆیس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٨٤ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0902623}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کایەی ڤیدیۆیی}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] it8qvm6eoiplx3vx0s8vfgjerumeauq 1699661 1699622 2026-11-02T16:12:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Ned Luke}} 1699661 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نێد لوک''' ({{بە ئینگلیزی|Ned Luke}}؛ لەدایکبووی ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٨ لە [[دانڤیل، ئیلینۆیس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٨٤ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0902623}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کایەی ڤیدیۆیی}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ned Luke}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] t1siwj0n8hnji615zxr6l1q0o367r7c 0 262913 1699626 1518962 2026-11-02T15:29:52Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699626 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''نێلی''' ({{بە ئینگلیزی|Nelly}}؛ لەدایکبووی ٢ی تشرینی دووەمی ١٩٧٤ لە [[ئۆستن، تێکساس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٠ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0625099}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|مۆسیقا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nelly}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤]] [[پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ڕاپەڕە نێرە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]] [[پۆل:تۆماری بەرھەمھێنەرانی ھیپ ھۆپی ئەمریکی]] [[پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دیزاینەری پێڵاو]] [[پۆل:ھونەرمەندانی یوونیڤەرساڵ ڕیکۆردز]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی]] [[پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تێکساس]] hphpthmikkj3pnahf6drvrc6a46ih7c 0 262914 1699625 1518959 2026-11-02T15:28:40Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699625 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نێلسان ئێلیس''' ({{بە ئینگلیزی|Nelsan Ellis}}؛ ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧ لە [[ھارڤی، ئیلینۆیس]] – ٨ی تەممووزی ٢٠١٧ لە [[کالیفۆڕنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ٢٠٠٢ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ٢٠١٧ بەردەوام بووە. بەشداریی لە زنجیرەی [[سەرەتایی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|سەرەتایی]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1734700}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nelsan Ellis}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٧]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] ejm3ws0pn9fr77tv64irz6bg1qiats9 1699811 1699625 2026-11-02T20:09:21Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1699811 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''نێلسان ئێلیس''' ({{بە ئینگلیزی|Nelsan Ellis}}؛ ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧ لە [[ھارڤی، ئیلینۆیس]] – ٨ی تەممووزی ٢٠١٧ لە [[کالیفۆڕنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ٢٠٠٢ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ٢٠١٧ بەردەوام بووە. بەشداریی لە زنجیرەی [[سەرەتایی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|سەرەتایی]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1734700}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nelsan Ellis}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٧]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] njocynichzisgyp8xqedxa1au48635s 0 262916 1699630 1519002 2026-11-02T15:34:36Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699630 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نێڵسۆن ئیدی''' ({{بە ئینگلیزی|Nelson Eddy}}؛ ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٠١ لە [[پرۆڤیدێنس، ڕۆد ئایلەند]] – ٦ی ئازاری ١٩٦٧ لە [[میامی بیچ، فلۆریدا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٢٢ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ١٩٦٧ بەردەوام بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0248904}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|مۆسیقا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nelson Eddy}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز]] [[پۆل:ناشتنەکان لە گۆڕستانی ھۆڵیوود فۆرێڤەر]] k8esndgv19n17289om6e9ln6h8clxus 0 262921 1699631 1519005 2026-11-02T15:34:53Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699631 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نێڵسۆن ڕیدل''' ({{بە ئینگلیزی|Nelson Riddle}}؛ ١ی حوزەیرانی ١٩٢١ لە [[ئۆرادێل، نیوجێرزی]] – ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٥ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0725765}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nelson Riddle}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٥]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی تۆماری فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی نێری تۆماری فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:باشترین تۆماری مۆسیقای ڕەسەنی براوەی خەڵاتی ئۆسکار]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کاپیتۆڵ ڕیکۆردز]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:ناشتنەکان لە گۆڕستانی ھۆڵیوود فۆرێڤەر]] ntvke9d4bmzgukt7xw6eom5myiij6da 0 262923 1699624 1518956 2026-11-02T15:28:05Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699624 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نێستۆر کاربۆنێل''' ({{بە ئینگلیزی|Nestor Carbonell}}؛ لەدایکبووی ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧ لە [[نیویۆرک]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٨٩ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی [[سوارچاکی تاریکی (فیلم)|سوارچاکی تاریکی]] و زنجیرەکانی [[ونبوو (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ونبوو]] و [[ھاوس (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ھاوس]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0004801}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nestor Carbonell}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن]] [[پۆل:ئاھەنگگێڕانی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کوبا]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]] sg7wnv9hr1zpdv8q5xhoeebobjz0xl7 0 262927 1699629 1518984 2026-11-02T15:33:10Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699629 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نێڤ شولمان''' ({{بە ئینگلیزی|Nev Schulman}}؛ لەدایکبووی ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٨٤ لە [[نیویۆرک]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. بەشداریی لە فیلمی [[ئێمە ھاوڕێی تۆین (فیلم)|ئێمە ھاوڕێی تۆین]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1488260}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nev Schulman}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:وێنەگرانی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی]] [[پۆل:وێنەگرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] fchantgha8wtjoc05flfj0e8npx85ex 0 262933 1699614 1518859 2026-11-02T15:15:11Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان؛ ھەروەھا لابردنی پۆل:زیندووان (ناکۆکە لەگەڵ پۆل:مردووانی ٢٠٢٦) 1699614 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیکۆڵاس برێندۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Nicholas Brendon}}؛ لەدایکبووی ١٢ی نیسانی ١٩٧١ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٣ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە زنجیرەکانی [[زەینی تاوانباران]] و [[بەفی بکوژی خوێنمژەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|بەفی بکوژی خوێنمژەکان]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0107183}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nicholas Brendon}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرانی کۆمیکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] 2u5igpgarxfszc9x64jg79d750c2noe 1699816 1699614 2026-11-02T20:11:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1699816 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیکۆڵاس برێندۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Nicholas Brendon}}؛ لەدایکبووی ١٢ی نیسانی ١٩٧١ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٣ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە زنجیرەکانی [[زەینی تاوانباران]] و [[بەفی بکوژی خوێنمژەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|بەفی بکوژی خوێنمژەکان]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0107183}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nicholas Brendon}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرانی کۆمیکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] ki7h6e56n7sundbzhnew6tiysscb543 0 262939 1699617 1518871 2026-11-02T15:16:11Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699617 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیکۆڵاس گێست''' ({{بە ئینگلیزی|Nicholas Guest}}؛ لەدایکبووی ٥ی ئایاری ١٩٥١ لە [[نیویۆرک]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٧٨ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0346415}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nicholas Guest}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:ئەکتەرە شاھانەیی و ئاغاکان]] nr8z1t6ycicj5nnnubr6iece85ezr61 0 262941 1699615 1518861 2026-11-02T15:15:31Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699615 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیکۆڵاس جەیمس''' ({{بە ئینگلیزی|Nicholas James}}؛ لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٨٢ لە [[گرینڤیل، پێنسیلڤانیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٦ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|2184515}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] jw7w8jlxa1stvqx2ub02gurrtfjv7vz 0 262945 1699616 1518869 2026-11-02T15:15:51Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان؛ ھەروەھا لابردنی پۆل:زیندووان (ناکۆکە لەگەڵ پۆل:مردووانی ٢٠٢٤) 1699616 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیکۆڵاس پرایۆر''' ({{بە ئینگلیزی|Nicholas Pryor}}؛ لەدایکبووی ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٣٥ لە [[بالتیمۆر]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٥١ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0699425}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nicholas Pryor}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]] 3n8mufercetilw9do1kit27s9n814rb 1699814 1699616 2026-11-02T20:10:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1699814 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیکۆڵاس پرایۆر''' ({{بە ئینگلیزی|Nicholas Pryor}}؛ لەدایکبووی ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٣٥ لە [[بالتیمۆر]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٥١ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0699425}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nicholas Pryor}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]] d3pgh7bpsjo1gjuybady487778digcz 0 262949 1699612 1518844 2026-11-02T15:08:55Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699612 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیکۆلاس توچی''' ({{بە ئینگلیزی|Nicholas Tucci}}؛ ٣ی نیسانی ١٩٨١ لە [[میدلتاون، کۆنێتیکت]] – ٣ی ئازاری ٢٠٢٠) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ٢٠١٠ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|2431167}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] odpobqr14soxbpk3mvcm86s37fnsdeo 0 262951 1699588 1518741 2026-11-02T14:56:30Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699588 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک ئادەمز''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Adams}}؛ ١٠ی تەممووزی ١٩٣١ لە [[نانتیکۆک، پێنسیلڤانیا]] – ٧ی شوباتی ١٩٦٨ لە [[بێڤەرلی ھیڵز، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٥٢ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ١٩٦٨ بەردەوام بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0011244}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nick Adams (actor)}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا]] [[پۆل:ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ڕۆژاوایی (چەشن)]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] 56u2v0ieutk19p0rxbyc5a7k7rxsdzn 0 262954 1699591 1518751 2026-11-02T14:57:38Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699591 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک بێندێکت''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Benedict}}؛ ١٤ی تەممووزی ١٩٤٧ لە [[لۆس ئانجلەس]] – ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٥٥ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ٢٠٠١ بەردەوام بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0070798}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] r1gepnsi09b36s0bm0jxvdnyxjd4tqz 0 262958 1699605 1518789 2026-11-02T15:01:10Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699605 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک کاسڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Castle}}؛ لەدایکبووی ٢١ی ئەیلوولی ١٩٤٧ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٦٩ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی [[ھاڵۆوین (فیلم)|ھاڵۆوین]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0145309}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nick Castle}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھونەرە جوانەکانی زانکۆی یو ئێس سی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] l6jas5v3h21tem4f5br5dw0s4aru7ky 0 262959 1699602 1518781 2026-11-02T15:00:18Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699602 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک چینلوند''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Chinlund}}؛ لەدایکبووی ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٦١ لە [[نیویۆرک]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٠ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی [[ئەفسانەی زۆرۆ]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0157915}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] etxytaiyzywfv0n2gg10fxhnm2wq6e2 0 262960 1699606 1518792 2026-11-02T15:01:24Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699606 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک کراڤات''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Cravat}}؛ ١١ی کانوونی دووەمی ١٩١٢ لە [[نیویۆرک]] – ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٤ لە [[وودلاند ھیڵز، لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٤٩ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0186576}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nick Cravat}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٤]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:ستەنتکارە ئەمریکییەکان]] baoiz7e6mpjc890rt30nv1jz9p9b9ng 0 262966 1699600 1518770 2026-11-02T14:59:38Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699600 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک فینک''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Fink}}؛ لەدایکبووی ٢٨ی ئازاری ١٩٩١ لە [[سکۆتسدەیل، ئەریزۆنا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠١١ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|4352745}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدیا ڕەشەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] d89oum1xbeyla1xk7y0ixpoqshqa9cb 0 262972 1699607 1518800 2026-11-02T15:02:18Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699607 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک ھۆگان''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Hogan}}؛ لەدایکبووی ٢٧ی تەممووزی ١٩٩٠ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1977725}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی]] [[پۆل:کەسایەتییە تەلەفزیۆنییەکانی فلۆریدا]] [[پۆل:کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییەکانی لۆس ئەنجلەس]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] rvol61n02uof9c48a3eqwifv0umv77g 0 262973 1699593 1518754 2026-11-02T14:58:15Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699593 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک جەیمسۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Jameson}}؛ لەدایکبووی ١٠ی تەممووزی ١٩٥٠ لە [[کۆڵۆمبیا، میزۆری]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٦٨ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0417068}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] psubr0jzt847onuzrhhreprk9rj4r2f 0 262982 1699590 1518745 2026-11-02T14:56:50Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699590 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک ئۆفەرمان''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Offerman}}؛ لەدایکبووی ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٧٠ لە [[جۆلیێت، ئیلینۆیس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٧ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە زنجیرەکانی [[دوایینی ئێمە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|دوایینی ئێمە]]، [[مژدە باشەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|مژدە باشەکان]]، [[باخچەکان و پارکەکان]] و [[کچانی گیلمۆر]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0644406}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nick Offerman}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] i71w2v7pphc50xu041gl8xro4m1fwmn 0 262985 1699603 1518782 2026-11-02T15:00:28Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699603 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک ڕاموس''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Ramus}}؛ ٩ی ئەیلوولی ١٩٢٩ لە [[سیاتڵ]] – ٣٠ی ئایاری ٢٠٠٧ لە [[بێنسۆن، ئەریزۆنا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٧٤ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0709142}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] 2jd1u2sz9qpjp76ktsgmoahcvdcktf0 0 262988 1699595 1518761 2026-11-02T14:58:54Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699595 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک ساندۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Sandow}}؛ لەدایکبووی ٣ی ئابی ١٩٦٦ لە [[دە بڕۆنکس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٤ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0762191}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنیی لە نیویۆرک]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] 1jngkkql4lynkf1klqzk9ss12rl9pfd 0 262989 1699598 1518769 2026-11-02T14:59:28Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699598 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک شێنک''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Schenk}}؛ لەدایکبووی ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٦٥ لە [[مینیاپۆلیس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1010405}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی مینیسۆتا]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] 8a6xr90b7c3935jwpjn78j198e9e5yn 0 262992 1699597 1518768 2026-11-02T14:59:18Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699597 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک سیمۆنس''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Simmons}}؛ لەدایکبووی ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٨٩ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٥ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ئێستا بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|2353171}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nick Simmons}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:نووسەرانی کۆمیکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ھەنگاری-جولەکە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] i7cnse85nxbm6sgche2gooci555fuxr 0 262995 1699596 1518763 2026-11-02T14:59:04Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699596 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک ستاڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Stahl}}؛ لەدایکبووی ٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٩ لە [[ھارلینگن، تێکساس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩١ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0001763}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nick Stahl}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ھارلینگن، تێکساس]] 6fnrfoj65fid6oq1f0a46w4rlnh6hvu 0 262997 1699592 1518752 2026-11-02T14:57:48Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699592 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک تۆرستۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Thurston}}؛ لەدایکبووی ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٧ لە [[ئۆکلاند، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٧ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|3231354}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:ئەکتەرانی ویلایەتی کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کالیفۆڕنیا]] fvlgvbbnye5emc5cuw1hz9j7yam79lg 0 262998 1699589 1518744 2026-11-02T14:56:40Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699589 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیک ئولێت''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Ullett}}؛ لەدایکبووی ٥ی ئازاری ١٩٤١ لە [[لەندەن]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0880479}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لەندەن]] 7mw3yhunhoplwh8kcovhaa6bs72p9sg 0 263003 1699594 1518759 2026-11-02T14:58:43Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699594 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''نیک زانۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Nick Zano}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئازاری ١٩٧٨ لە [[ناتلی، نیوجێرزی]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٢ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمەکانی [[جێمەبەستی کۆتایی ٤]] و [[ئەگەر دەتوانی بمگرە (فیلم)|ئەگەر دەتوانی بمگرە]] و زنجیرەی [[ئەفسانەکانی بەیانی]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1214657}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nick Zano}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە فلۆریدا]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی پاڵم بیچ کاونتی، فلۆریدا]] dlht0c3fo6r2lpqmcsre9etuzez2uko 0 263007 1699618 1518878 2026-11-02T15:17:18Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699618 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیکی جۆنز''' ({{بە ئینگلیزی|Nicky Jones}}؛ لەدایکبووی ١٦ی تەممووزی ١٩٩٦ لە [[ھیووستن]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٥ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|2156569}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی ویلایەتی تێکساس]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] p4ujakgirnj1uuajor8t5adum8ngny0 0 263008 1699619 1446795 2026-11-02T15:17:38Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699619 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''نیکی کات''' ({{بە ئینگلیزی|Nicky Katt}}؛ ١١ی ئایاری ١٩٧٠ لە [[ئاکاپولکۆ]] – ٨ی نیسانی ٢٠٢٥ لە [[بێربانک]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2025/04/nicky-katt-dead-cause-dazed-and-confused-1236368019/|سەردێڕ=Nicky Katt Died By Suicide, Family Confirms; 'Dazed & Confused' Star Discovered On April 8 In Apartment|وێبگە=Deadline|یەکەم١=Dominic|دوایین١=Patten|یەکەم٢=Denise|دوایین٢=Petski|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٨١ دەستی بە چالاکی کرد. بەشداریی لە فیلمی [[سوارچاکی تاریکی (فیلم)|سوارچاکی تاریکی]]دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0441588}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] 5qc9mt9r67qmb0wmze9lv170ig695pe 0 263012 1699608 1518823 2026-11-02T15:04:30Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699608 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیکۆ تۆرتۆرێلا''' ({{بە ئینگلیزی|Nico Tortorella}}؛ لەدایکبووی ٣٠ی تەممووزی ١٩٨٨ لە [[ویلمێت، ئیلینۆیس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٩ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|3380171}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]] [[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی ویلایەتی ئیلینۆی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دووڕەگەزخوازی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] 72ejrpdow6s2uv84vxy3frryq4pqcqp 0 263013 1699613 1518848 2026-11-02T15:10:04Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699613 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نیکۆلاس کۆستەر''' ({{بە ئینگلیزی|Nicolas Coster}}؛ ٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٣ لە [[لەندەن]] – ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ لە [[فلۆریدا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٥١ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی [[تایتانیک (فیلمی ١٩٥٣)|تایتانیک]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0182661}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری درامی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لەندەن]] p2642x5isng4ifnj7v19bafefnai1jf 0 263222 1700039 1527103 2026-11-03T05:47:23Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700039 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ ئەنتۆنی ستیوارت''' ({{بە ئینگلیزی|Paul Anthony Stewart}}؛ لەدایکبووی ٢٣ی شوباتی ١٩٧٠ لە [[فیلادێلفیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0829722}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی شاری فیلادلفیا]] tjmyk6fm0g16pb899sbuh174lpzw85o 0 263223 1700040 1527104 2026-11-03T05:47:33Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700040 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ ئەنتۆنێلی''' ({{بە ئینگلیزی|Paul Antonelli}}؛ لەدایکبووی ٢٢ی تەممووزی ١٩٥٩ لە [[برایتۆن، بۆستن]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0031291}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی سەدەی ٢١ەمی ئەمریکی]] [[پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] 5a2fo747cxsyhlb3y4b12kv8fegeulp 0 263227 1700046 1527116 2026-11-03T05:48:33Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700046 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ بیرچ''' ({{بە ئینگلیزی|Paul Birch}}؛ ١٣ی کانوونی دووەمی ١٩١٢ لە [[ئاتمۆر، ئەلاباما]] – ٢٤ی ئایاری ١٩٦٩ لە [[سانت جۆرج، گرێنادا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٤٥ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0083280}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کالیفۆڕنیا|شانۆ}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Paul Birch}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٩]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ئەلاباما]] 3w9s2uoeg3r6hb6tmzdviva5nlwo230 0 263228 1700045 1549845 2026-11-03T05:48:23Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700045 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ بۆیش''' ({{بە ئینگلیزی|Paul Boesch}}؛ ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩١٢ لە [[بڕۆکلین]] – ٧ی ئازاری ١٩٨٩ لە [[شوگەر لاند، تێکساس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Paul Boesch}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:وەرزشوانانی شاری بروکلین]] mx370j591sxjh45ceedlc7veoxf1lcz 0 263229 1700043 1527110 2026-11-03T05:48:03Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700043 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ برینیگار''' ({{بە ئینگلیزی|Paul Brinegar}}؛ ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩١٧ لە [[توکومکاری، نیو مەکسیکۆ]] – ٢٧ی ئازاری ١٩٩٥ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٤٦ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0109495}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کالیفۆڕنیا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Paul Brinegar}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٥]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ڕۆژاوایی (چەشن)]] 1vef1xd94uncvsc7f9h248kxjca50d5 0 263231 1700042 1527108 2026-11-03T05:47:53Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700042 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ برایار''' ({{بە ئینگلیزی|Paul Bryar}}؛ ٢١ی شوباتی ١٩١٠ لە [[مانھاتن]] – ٣٠ی ئابی ١٩٨٥ لە [[ڤان نویس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٣٨ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0117269}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Paul Bryar}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٥]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] mzoxhnp3jb9ye6qvmhdpb446ra0vtkj 0 263232 1700047 1527118 2026-11-03T05:48:43Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700047 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ بێرک''' ({{بە ئینگلیزی|Paul Burke}}؛ ٢١ی تەممووزی ١٩٢٦ لە [[نیوئۆرلەنس]] – ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ لە [[پاڵم سپرینگز، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٥١ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ١٩٩٠ بەردەوام بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0121826}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Paul Burke (actor)}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] 7s4w45n6lxleoem8k4trwjlr6hzlllp 0 263233 1700044 1544736 2026-11-03T05:48:13Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700044 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ بوچەر''' ({{بە ئینگلیزی|Paul Butcher}}؛ لەدایکبووی ١٤ی شوباتی ١٩٩٤ لە [[ئۆرنج کاونتی، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠١ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0124703}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] jok3liipyb5ybctz40e66m9qg4b9fo7 1700110 1700044 2026-11-03T09:03:47Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1700110 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ بوچەر''' ({{بە ئینگلیزی|Paul Butcher}}؛ لەدایکبووی ١٤ی شوباتی ١٩٩٤ لە [[ئۆرنج کاونتی، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠١ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0124703}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:خەڵکی نیکلۆدیۆن]] fzjei3b1q8ewahyk5c6hzhchjwudavy 0 263247 1700036 1527099 2026-11-03T05:46:53Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700036 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ ئێکشتاین''' ({{بە ئینگلیزی|Paul Eckstein}}؛ ١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٣ لە [[بڕۆکلین]] – ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0248746}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)]] iuxrnltg40kzzbf51ntg2gyomw72rgk 0 263248 1700034 1527097 2026-11-03T05:46:33Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700034 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ ئینھۆرن''' ({{بە ئینگلیزی|Paul Eenhoorn}}؛ ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٤٨ لە [[پێرس]] – ١ی ئابی ٢٠٢٢ لە [[تاکۆما، واشینگتن]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1435269}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] 26q82nw30c00pnrabilw0z4jh3vkoxw 0 263249 1700035 1527098 2026-11-03T05:46:43Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700035 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ ئێف تۆمپکینز''' ({{بە ئینگلیزی|Paul F. Tompkins}}؛ لەدایکبووی ١٢ی ئەیلوولی ١٩٦٨ لە [[ماونت ئایری، فیلادلفیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٦٨ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0006670}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کۆمیدیا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Paul F. Tompkins}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:نووسەرانی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئیتاڵی]] [[پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی شاری فیلادلفیا]] gfztjx3lu5ezg9zbpdmpqr2lkb7ra6g 0 263280 1700037 1527100 2026-11-03T05:47:03Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700037 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ ئێڵ. سمیت''' ({{بە ئینگلیزی|Paul L. Smith}}؛ ٢٤ی حوزەیرانی ١٩٣٦ لە [[ئێڤێرت، ماساچووسیتس]] – ٢٥ی نیسانی ٢٠١٢ لە [[ڕەعانەنا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٦٣ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ٢٠١٢ بەردەوام بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0809544}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|ئیسرائیل}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Paul L. Smith}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٢]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] pbs8v51dywzp8n2172s8o6s2udj8pn4 0 263309 1700033 1544740 2026-11-03T05:46:23Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700033 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ ئۆگاتا''' ({{بە ئینگلیزی|Paul Ogata}}؛ لەدایکبووی ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٦٨ لە [[پێرڵ سیتی، ھاوایی]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1702753}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:کەسایەتییە تەلەڤیزیۆنییەکانی لۆس ئەنجلەس]] qkpbwsiqdovr9zvo2256pdq53qgp2ho 0 266608 1699941 1693451 2026-11-03T00:38:30Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699941 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''ڕۆبێرت ئەندرێس بۆنتا''' (لەدایکبووی ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٧٢) پارێزەر و سیاسەتمەدارێکی ئەمریکییە و لە ساڵی ٢٠٢١ەوە وەک داواکاری گشتی ویلایەتی کالیفۆرنیا کاری کردووە. ئەندامی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]] بووە، پێشتر لە ساڵی ٢٠١٢ تا ٢٠٢١ وەک ئەندامی ئەنجومەنی ویلایەتی کالیفۆرنیا بۆ ناوچەی ١٨ و لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٢ وەک ئەندامی ئەنجومەنی شاری ئەلامێدا کاری کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Rob Bonta}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] s5nifiduwkuelbgn50zfvl5p2z94p7u 0 266853 1700031 1527093 2026-11-03T05:46:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1700031 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} {{Infobox film | name = پۆگارو | image = | alt = | caption = پۆستەری بڵاوکردنەوەی شانۆ | director = [[ناندا کیشۆر]] | producer = B. K. Gangadhar | writer = ئارونبالاجی | starring = [[دروڤا سەرجا]]<br />[[ڕاشمیکا ماندانا]] | music = [[چاندان شێتی]] | cinematography = [[ڤیجای میڵتۆن]] | editing = ماهیش س | studio = فیلمەکانی سری جاگادگورو | distributor = <!-- یان: | دابەشکەران = --> | released = {{بەرواری فیلمەکە|2021|2|19|ref1=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/dhruva-sarja-starrer-pogaru-to -release-on-the-19th-of-february/articleshow/80331407.cms|سەردێڕ=فیلمی 'پۆگارو' کە دروڤا سارجا ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت لە 19ی شوبات نمایش دەکرێت|بڵاوکەرەوە=Times Of India |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ ئاماژە>|df=y}} | runtime = ١٦٠ خولەک | country = هێندی | language = تێلووگوو }} پۆگارو (وەرگێڕان. خۆبەزلزانین) [[فیلم|فیلمێک]]<nowiki/>ی ماسالا لە ساڵی ٢٠٢١ی [[زمانی ھیندی|هیندیی]]<nowiki/>ە بە زمانی [[زمانی کانادا|کانادا]] لە دەرهێنانی ناندا کیشۆر و بەرهەمهێنانی بی. لە فیلمەکەدا دروڤا سارجا و [[ڕاشمیکا ماندانا]] ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن و چیکانا، پی ڕاڤی شانکار، پاڤیترا لۆکێش و ڕاگاڤێندرا ڕاجکومار لە ڕۆڵی پاڵپشتدا ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن و سامپاث ڕاج، دانانجای، کای گرین، مۆرگان ئاستێ و دارما وەک دژبەر. چاندان شێتی و گومینینی ڤیجای ئاوازدانەری دەنگی گۆرانییەکەیان کردووە و ڤی. سینەماکاری و مۆنتاژ لەلایەن ڤیجای میڵتۆن و ماهیش ئێسەوە ئەنجامدراوە. فیلمەکە وەک دوو زمانی کەنەدا و تیلوگو پلانی بۆ دانرابوو، بەڵام دواتر وەشانی تیلوگو لابرا و وەشانی دۆبلاژکراو بە هەردوو زمانەکانی تیلوگو و تامیل بڵاوکرایەوە.وەشانی دۆبلاژکراوی تامیلی فیلمەکە ناوی سێما تیمیرویە.دواتر لە ژێر هەمان ناوی Pogaru لەلایەن ستۆدیۆکانی RKD دۆبلاژ کرا بە زمانی هیندی. == چیرۆکەکە == شیڤایەکی گەنج باوکی لەدەست دەدات کە لەلایەن جەی بی کوژراوە، چونکە باوکی بووە شایەتحاڵی تاوانەکانی جەی بی. شیڤا ئاگاداری مردنی باوکی نییە و لە داپیرەی کە لە مردندایە، ئاگاداری هاوسەرگیری دووەمی دایکی لاکشمی لەگەڵ ئەفسەری جێبەجێکار ڕاماکریشنا دەبێت، کە وا لە شیڤا دەکات بەڵێن بدات کە ئاگاداری لاکشمی دەبێت. ڕازی دەبێت و داوای لە لاکشمی دەکات کە بەبێ ڕاماکریشنا و کچەکەی (خوشکی شیڤا) لەگەڵیدا بێت. لاکشمی لەگەڵ ئەوەدا نییە کە ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی شیڤا ببێتە کەسێکی ناپاک. دوای چەند ساڵێک دەبێتە چەقۆکێشێکی بەدناو، کە ڕقی لە ڕاماکریشنا و کچەکەی دەبێتەوە کە لاکشمییان لێ ڕفاندووە. شیڤا مامۆستایەک بە ناوی گیتا دەناسێت و دەکەوێتە سەر سروشتی باشی ئەو. جەی بی بڕیار دەدات دەست بەسەر کۆلۆنیەکەدا بگرێت بەڵام لەلایەن ڕاماکریشنا دژایەتی دەکرێت. کوڕی جەی بی، دالی، یارمەتی شیڤا وەردەگرێت. شیڤا ڕازی دەبێت و ڕاماکریشنا دەستگیر دەکات. هەروەها خوشکەکەی دەباتە حەشارگەی دالی، بەڵام کاتێک درک بە سۆز و خۆشەویستی خوشکەکەی دەکات، دالی و چەقۆکێشەکانی دەدات. لە شەڕەکەدا خوشکی شیڤا بریندار دەبێت و دەگوازرێتەوە بۆ نەخۆشخانە. لاکشمی قسەی ناشرین بە شیڤا دەکات و پێی دەڵێت جارێکی تر هەرگیز ڕووخساری خۆی نیشان نەدات. شیڤا باسی سەختییەکانی خۆی لەگەڵ پەروەردگار هانۆمان دەکات، گیتاش درک بە هەڵەکەی دەکات و لەگەڵ شیڤا ئاشت دەبێتەوە. دالی دەچێتە کۆما کە جەی بی توڕە دەکات و منداڵەکانی کۆڵۆنیەکە دەڕفێنێت بۆ ئەوەی بە زیندووی بیانسوتێنێت. شیڤا ڕزگاریان دەکات و پاسەوانەکانی جەی بی دەشکێنێت و جەی بی بە زیندووی دەسوتێنێت. شیڤا لەگەڵ خێزانەکەی یەکدەگرێتەوە و ڕێگاکانی دەگۆڕێت. == ئەکتەرەکان == * دروڤا سەرجا وەک شیڤا * [[ڕاشمیکا ماندانا]] وەک گیتا * سامپاث ڕاج وەک جەی بی * Dhananjaya وەک Daali * چیکانا وەک هاوڕێی شیڤا * ڕاگاڤێندرا ڕاجکومار وەک مامۆستا/گوروی شیڤا * پاڤیترا لۆکێش وەک لاکشمی، دایکی شیڤا * پ.ڕاڤی شانکار وەک ڕاماکریشنا، باوکی ھاوسەرگیری شیڤا * ڕاج دیپاک شێتی * کای گرین * کوری پراتاپ * فیشەک پراکاش * تارا ئەنورادا * مۆرگان ئاستێ * دارما وەک پشکنەر ئادیتیا * مایوری کیاتاری وەک خوشکی ھاوسەرگیری شیڤا * گیریجا لۆکێش وەک داپیرەی شیڤا * کاری سوببو * جۆن لوکاس وەکو بۆدیگیاردی جەی بی * جۆ لیندنەر * شەنکار ئاشوات وەک باوکی گیتا == ئازادکردن == بڕیار بوو فیلمەکە لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٠ بڵاوبکرێتەوە، بەڵام لە نێوان قەدەغەکردنی کۆڤید-١٩ لە هیندستان دواخرا. لە 19ی شوباتی 2021، بە زمانی کەنەدا بڵاوکرایەوە، لەگەڵ وەشانی دۆبلاژکراو بە زمانەکانی تیلوگو و تامیل(بەناونیشانی Semma Thimiru).هەروەها لە ٢٥ی نیسانی ٢٠٢١ لەلایەن ستۆدیۆکانی RKD لە یوتیوب بە زمانی هیندی دۆبلاژ کرا. پەنجەرەی بلیت فیلمەکە بە 100% داگیرکەر دەستی پێکرد و لە ماوەی دوو ڕۆژدا 25 کرۆر ₹ی کۆکردەوە.[پێویستە وەرگێڕان] لە کۆبوونەوەی سەرکەوتنیدا، بەرهەمهێنەر ڕایگەیاند کە فیلمەکە 45 کرۆر ₹ی لە ماوەی شەش ڕۆژدا کۆکردەوە. فیلمەکە لە وەشانی تامیل و تیلوگودا شکستی هێنا بەڵام بە زمانی کەنەدی سەرکەوتنی بازرگانی بەدەستهێنا. == سەرچاوەکان == [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ھیندییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]] 3jivu3xd711oesbk4mm5gfeqxmuloj9 0 266965 1699641 1540695 2026-11-02T15:45:30Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1699641 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} سێشەممە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، ھەڵبژاردنی [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرۆکایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ ساڵی ٢٠٢٠]] '''لە ویلایەتی پێنسیلڤانیا''' بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-elections-key-dates-midterms-2020-presidential-house-congress-senate-a8472821.html|سەردێڕ=US elections key dates: When are the 2018 midterms and the 2020 presidential campaign?|دوایین=Kelly|یەکەم=Ben|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٨|ئیش=[[The Independent]]|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> ویلایەتی پێنسیلڤانیا ٢٠ دەنگی ھەڵبژاردنی لە [[کۆلێژی ھەڵبژاردنەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆلێژی ھەڵبژاردنەکاندا]] ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Distribution of Electoral Votes|ناونیشان=https://www.archives.gov/federal-register/electoral-college/allocation.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[National Archives and Records Administration]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190109144218/https://www.archives.gov/federal-register/electoral-college/allocation.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|United States presidential election in Pennsylvania, 2020}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 4008j0ujvpsmutzwnl1dbnm8qiwhco2 0 267102 1699680 1699382 2026-11-02T16:50:59Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Uhud Mount|Uhud Mount]] بۆ [[:Commons:Category:Mount Uhud|Mount Uhud]] 1699680 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Mount Uhud.JPG|وێنۆک|چیای ئوحود]] '''چیای ئوحود''' ({{بە عەرەبی|جَبَل أُحُد}}) شاخێکە لە باکووری [[مەدینە|شاری مەدینە]] لە ناوچەی [[حیجاز]] لە [[عەرەبستانی سعوودی|سعوودیە]]. {{Convert|1,077|m|0}} بەرزە و {{Convert|7.5|km|mile}} درێژە. شوێنی شەڕی دووەمی نێوان [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] و موشریکانی ھۆزی [[قوڕەیش]]ی بوو. [[شەڕی ئوحود]] لە ١٩ی ئازاری ساڵی ٦٢٥ی زایینی (ساڵی ٣ی کۆچی) لە نێوان ھێزێک لە کۆمەڵگەی بچووکی موسڵمانانی مەدینە و ھێزێکی [[مەککە]]، لە باکووری ڕۆژاوای [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|عەرەبستان]] ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جبل أحد|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/136449/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Islamweb إسلام ويب|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ثقافي / جبل أحد بالمدينة المنورة / تقرير|ناونیشان=https://spa.gov.sa/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=spa.gov.sa|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جبل أحد والحب المتبادل بينه وبين الرسول صلى الله عليه وسلم - د. تنيضب الفايدي|ناونیشان=https://www.al-jazirah.com/2022/20220502/tg1.htm|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.al-jazirah.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هل صحيح أن شكل جبل أحد على ڕسم اسم النبي محمد صلى الله عليه وسلم؟ - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/108707/هل-صحيح-ان-شكل-جبل-احد-على-رسم-اسم-النبي-محمد-صلى-الله-عليه-وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref> == شەڕی ئوحود == {{سەرەکی|جەنگی ئوحود}} شەڕەکە لە ١٩ی ئازاری ساڵی ٦٢٥ی زایینی (٣ [[شەووال|شەوال]] ساڵی ٣ ی کۆچی) لە دۆڵێک کە دەکەوێتە بەردەم چیای ئوحود، لە ناوچەیەکی ئێستا باکووری ڕۆژاوای [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|عەرەبستان]] ئەنجامدرا.<ref name="W136">Watt (1974) p. 136</ref> لە نێوان ھێزێک لە کۆمەڵگەی موسڵمانی مەدینە بە سەرۆکایەتی پێغەمبەر و ھێزێک بە سەرۆکایەتی [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب]] لە مەککە ڕوویدا، ئەو شارۆچکەیەی کە پێشتر زۆرێک لە موسڵمانەکان کۆچیان کردبوو. شەڕی ئوحود دووەم ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی بوو لە نێوان مەککەیییەکان و موسڵماناندا، پێشتر لە [[شەڕی بەدر]] لە ساڵی ٦٢٤دا، کە سوپایەکی بچووکی موسڵمانان لەشکری زۆر گەورەتری مەککەیان تێکشکاندبوو، لە ١١ی ئازاری ساڵی ٦٢٥دا لە مەککەوە بەرەو مەدینە، مەکییەکان ئارەزووی تۆڵەی زیانەکانیان لە بەدر بکەنەوە. موسڵمانان ھەر زوو دوای ئەوە خۆیان بۆ شەڕ ئامادە کرد و ھەردوو سوپاکە لە بناری و دەشتەکانی چیای ئوحود شەڕیان کرد. لەکاتێکدا ژمارەی موشریکانی قوڕەیش زۆر زیاتر بوو، موسڵمانان سەرکەوتنی سەرەتایییان بەدەستھێنا و ھێڵەکانی مەککەیان ناچار کرد بگەڕێنەوە، بەم شێوەیە بەشێکی زۆری ئۆردوگای ھێزەکانی قوڕەیش بێ پاراستن مایەوە. کاتێک شەڕەکە تەنھا ھەنگاوێک دوور بوو لە سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی موسڵمانان، ھەڵەیەکی جددی لەلایەن بەشێک لە سوپای موسڵمانانەوە ئەنجامدرا، ئەمەش دەرئەنجامی شەڕەکەی گۆڕی. پێشێلکردنی فەرمانەکانی محەممەد لەلایەن تیرھاوێژە موسڵمانەکانەوە کە شوێنی دیاریکراویان بەجێھێشت بۆ تاڵانکردنی ئۆردوگای مەککە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جبل الرماة|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/136450/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Islamweb إسلام ويب|زمان=ar}}</ref> ڕێگەی بە ھێرشێکی لەناکاو دا لەلایەن سوارەی مەککە، بە سەرۆکایەتیی [[خالید کوڕی وەلید]] کە ھێرشی بۆ ڕیزەکانی موسڵمان ھێنا. زۆرێک لە موسڵمانان کوژران، لەنێویاندا [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزەی کوڕی عەبدولموتەلیب]] مامی پێغەمبەر، ھەروەھا پێغەمبەر خۆشی برینداربوو. موسڵمانان ناچار بوون بەرەو سەرەوەی بناری ئوحود بکشێنەوە. مەکییەکان زیاتر بەدوای موسڵماناندا نەڕۆیشتن، بەڵکو بەڕێکەوتنەوە بۆ مەککە و سەرکەوتنیان ڕاگەیاند. ئەو دوو سوپایە لە ساڵی ٦٢٧ لە [[شەڕی خەندەق|شەڕی خەندەقدا]] جارێکی دیکە یەکتریان بینییەوە.<ref name="CHI">Cambridge History of Islam 1A (1977) pp. 47-48</ref> [[پەڕگە:Mount_Uhud_Panorama.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|750x750پیکسڵ| پانۆراما]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{محەممەد٢}} {{تد|مێژووی ئیسلام|عەرەبستانی سعوودی|جوگرافیا|چیاکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Uhud}} {{شریتی دەروازە|مێژووی ئیسلام|عەرەبستانی سعوودی|چیاکان|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرەچیاکانی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:شوێنەوارەکانی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:شوێنەوارە ئیسلامییەکان]] r0vn7vu8vqivmbnawznqrhq802169o1 1699690 1699680 2026-11-02T17:01:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:مەدینە|مەدینە]] 1699690 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Mount Uhud.JPG|وێنۆک|چیای ئوحود]] '''چیای ئوحود''' ({{بە عەرەبی|جَبَل أُحُد}}) شاخێکە لە باکووری [[مەدینە|شاری مەدینە]] لە ناوچەی [[حیجاز]] لە [[عەرەبستانی سعوودی|سعوودیە]]. {{Convert|1,077|m|0}} بەرزە و {{Convert|7.5|km|mile}} درێژە. شوێنی شەڕی دووەمی نێوان [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] و موشریکانی ھۆزی [[قوڕەیش]]ی بوو. [[شەڕی ئوحود]] لە ١٩ی ئازاری ساڵی ٦٢٥ی زایینی (ساڵی ٣ی کۆچی) لە نێوان ھێزێک لە کۆمەڵگەی بچووکی موسڵمانانی مەدینە و ھێزێکی [[مەککە]]، لە باکووری ڕۆژاوای [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|عەرەبستان]] ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جبل أحد|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/136449/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Islamweb إسلام ويب|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ثقافي / جبل أحد بالمدينة المنورة / تقرير|ناونیشان=https://spa.gov.sa/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=spa.gov.sa|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جبل أحد والحب المتبادل بينه وبين الرسول صلى الله عليه وسلم - د. تنيضب الفايدي|ناونیشان=https://www.al-jazirah.com/2022/20220502/tg1.htm|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.al-jazirah.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هل صحيح أن شكل جبل أحد على ڕسم اسم النبي محمد صلى الله عليه وسلم؟ - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/108707/هل-صحيح-ان-شكل-جبل-احد-على-رسم-اسم-النبي-محمد-صلى-الله-عليه-وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref> == شەڕی ئوحود == {{سەرەکی|جەنگی ئوحود}} شەڕەکە لە ١٩ی ئازاری ساڵی ٦٢٥ی زایینی (٣ [[شەووال|شەوال]] ساڵی ٣ ی کۆچی) لە دۆڵێک کە دەکەوێتە بەردەم چیای ئوحود، لە ناوچەیەکی ئێستا باکووری ڕۆژاوای [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|عەرەبستان]] ئەنجامدرا.<ref name="W136">Watt (1974) p. 136</ref> لە نێوان ھێزێک لە کۆمەڵگەی موسڵمانی مەدینە بە سەرۆکایەتی پێغەمبەر و ھێزێک بە سەرۆکایەتی [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب]] لە مەککە ڕوویدا، ئەو شارۆچکەیەی کە پێشتر زۆرێک لە موسڵمانەکان کۆچیان کردبوو. شەڕی ئوحود دووەم ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی بوو لە نێوان مەککەیییەکان و موسڵماناندا، پێشتر لە [[شەڕی بەدر]] لە ساڵی ٦٢٤دا، کە سوپایەکی بچووکی موسڵمانان لەشکری زۆر گەورەتری مەککەیان تێکشکاندبوو، لە ١١ی ئازاری ساڵی ٦٢٥دا لە مەککەوە بەرەو مەدینە، مەکییەکان ئارەزووی تۆڵەی زیانەکانیان لە بەدر بکەنەوە. موسڵمانان ھەر زوو دوای ئەوە خۆیان بۆ شەڕ ئامادە کرد و ھەردوو سوپاکە لە بناری و دەشتەکانی چیای ئوحود شەڕیان کرد. لەکاتێکدا ژمارەی موشریکانی قوڕەیش زۆر زیاتر بوو، موسڵمانان سەرکەوتنی سەرەتایییان بەدەستھێنا و ھێڵەکانی مەککەیان ناچار کرد بگەڕێنەوە، بەم شێوەیە بەشێکی زۆری ئۆردوگای ھێزەکانی قوڕەیش بێ پاراستن مایەوە. کاتێک شەڕەکە تەنھا ھەنگاوێک دوور بوو لە سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی موسڵمانان، ھەڵەیەکی جددی لەلایەن بەشێک لە سوپای موسڵمانانەوە ئەنجامدرا، ئەمەش دەرئەنجامی شەڕەکەی گۆڕی. پێشێلکردنی فەرمانەکانی محەممەد لەلایەن تیرھاوێژە موسڵمانەکانەوە کە شوێنی دیاریکراویان بەجێھێشت بۆ تاڵانکردنی ئۆردوگای مەککە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جبل الرماة|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/136450/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Islamweb إسلام ويب|زمان=ar}}</ref> ڕێگەی بە ھێرشێکی لەناکاو دا لەلایەن سوارەی مەککە، بە سەرۆکایەتیی [[خالید کوڕی وەلید]] کە ھێرشی بۆ ڕیزەکانی موسڵمان ھێنا. زۆرێک لە موسڵمانان کوژران، لەنێویاندا [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزەی کوڕی عەبدولموتەلیب]] مامی پێغەمبەر، ھەروەھا پێغەمبەر خۆشی برینداربوو. موسڵمانان ناچار بوون بەرەو سەرەوەی بناری ئوحود بکشێنەوە. مەکییەکان زیاتر بەدوای موسڵماناندا نەڕۆیشتن، بەڵکو بەڕێکەوتنەوە بۆ مەککە و سەرکەوتنیان ڕاگەیاند. ئەو دوو سوپایە لە ساڵی ٦٢٧ لە [[شەڕی خەندەق|شەڕی خەندەقدا]] جارێکی دیکە یەکتریان بینییەوە.<ref name="CHI">Cambridge History of Islam 1A (1977) pp. 47-48</ref> [[پەڕگە:Mount_Uhud_Panorama.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|750x750پیکسڵ| پانۆراما]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{محەممەد٢}} {{تد|مێژووی ئیسلام|عەرەبستانی سعوودی|جوگرافیا|چیاکان|مەدینە}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Uhud}} {{شریتی دەروازە|مێژووی ئیسلام|عەرەبستانی سعوودی|چیاکان|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرەچیاکانی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:شوێنەوارەکانی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:شوێنەوارە ئیسلامییەکان]] lylbml9hf71l6ve5pi9luhd4i3xgdzx 0 268028 1699723 1699201 2026-11-02T17:13:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1699723 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی فیلم | ناو = کینگ کۆنگ | وێنە = Kingkongposter.jpg | قەبارەی وێنە = 250px | لێدوان = پۆستەری فیلمەکە | دەرھێنەر = مێریان سی. کوپەر{{ھن}}ئێرنێست بی. شۆدساک | بەرھەمھێنەر = مێریان سی. کوپەر{{ھن}}ئێرنێست بی. شۆدساک | نووسین = جەیمز ئەشمۆر کریلمەن{{ھن}}ڕوت ڕۆز | سەرچاوەی چیڕۆک = مێریان سی. کوپەر{{ھن}}ئێدگار واڵاس | چەشن = سەرکێشی{{ھن}}دراما{{ھن}}خەیاڵی | کاست = فەی ڕەی{{ھن}}ڕۆبێرت ئارمسترۆنگ{{ھن}}بروس کابۆت | موزیک = ماکس ستاینەر | وێنەگری سینەمایی = ئیدوارد لیندێن{{ھن}}جەی ئۆ. تەیلۆر{{ھن}}ڤێرنۆن ل. واکەر | دەستکاری = تێد چێسمەن | ستۆدیۆ = ئار کەی ئۆ ڕادیۆ پیکچەرز | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = ئار کەی ئۆ ڕادیۆ پیکچەرز | ڕێکەوتی دەرچوون = ٧ی نیسانی ١٩٣٣ | ماوەی فیلم = ١٠٠ خولەک | وڵات = ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | زمان = ئینگلیزی | تێچوون = ٦٧٢٬٠٠٠ دۆلار | داھات = ٢٫٨٤٧ ملیۆن دۆلار | بەشی دواتر = کوڕی کۆنگ (١٩٣٣) }} '''کینگ کۆنگ''' ({{بە ئینگلیزی |King Kong}}) فیلمێکی ئەھریمەنە، [[فیلمی ترسێنەر|ترسناک]] و [[فیلمی سەرکێشی|سەرگەرمییە]]. ئەم فیلمە لە ٢ی ئازاری ١٩٣٣ (١٣١٢ سۆلار) لە نیویۆرک نمایشکراوە. دەرھێنەرانی ئەم فیلمە بریتین لە ماریان کوپەر و ئێرنست بی. == چیرۆک == دەرھێنەرێک بەناوی کارل دێنھام دەیەوێت فیلمێک لە دوورگەیەکی چۆڵ دروست بکات. کچێک بە ناوی ئان دارۆ ڕازی دەکات کە ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمەکەدا بگێڕێت. بە کەشتی دەگەنە دوورگەکە و لە سەرەتای گەیشتنیان لەگەڵ خەڵکی ڕەسەنی دوورگەکە پێکدەگەن. تیمی فیلمەکە دوورگەکە بەجێدەھێڵن و دەگەڕێنەوە بۆ ئەو کەشتییەی کە لە نزیک دوورگەکە وەستاوە. شەوانە خەڵکی ڕەسەنی دوورگەکە دەچنە ناو کەشتییەکە و دەیدزن و دەیبەن بۆ دوورگەکە بۆ ئەوەی دیارییەک بدەن بە مەیموونێکی زەبەلاح بە ناوی کۆنگ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ترسناک|دەیەی ١٩٣٠|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|King Kong (1933 film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە دوورگەکان داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە زەریای ھیندی دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە زەریای ھێمن ڕوودەدەن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ١٩٣٣ دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی کینگ کۆنگ]] [[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە قەدەغەکراوەکان]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە فیلمسازی]] [[پۆل:فیلمە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ترسێنەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٣٤]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٣٣]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٣٠]] [[پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە کەشتییەکان ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] f4jhn8cnsxxvkokgwzwvok3o5lx3jok 0 268186 1699583 1518649 2026-11-02T14:48:12Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699583 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''نیواریک''' ({{بە ئینگلیزی|Newark}}) شارێکە دەکەوێتە نیوجێرسی، [[ئەمریکا]]، و ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢٠ "٢٨٢٬٠٩٠" کەس بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|شارەکان|مێژوو}}{{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Newark, New Jersey}} [[پۆل:شارەکانی نیوجێرسی]] [[پۆل:شارەکانی ناوچەی گەورەی نیویۆرک]] sfghj03k5a8w88moyh5wmirtobiqeix 0 268374 1699586 1518706 2026-11-02T14:53:19Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699586 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''نیوھەیڤن''' ({{بە ئینگلیزی|New Haven}}) شارێکە دەکەوێتە ویلایەتی [[کۆنێتیکت]]، [[ئەمریکا]]، و ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢٠ "١٣٤٬٠٢٣" کەس بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢١ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|شارەکان|مێژوو}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|New Haven, Connecticut}} [[پۆل:شارەکانی کۆنێتیکت]] [[پۆل:شارەکانی ناوچەی گەورەی نیویۆرک]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ویلایەتەکان لە ئەمریکا]] lhbtjp4za9f63b6j2xthsnos8ed35tp 0 268574 1699485 1698825 2026-11-02T12:17:07Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699485 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=نورەدین|image=Nur al-Din Mahmud ibn Zengi, Halab 1146-1174 CE.jpg|image_size=300|caption=<ref>Whelan Type II, 202-5; S&S Type 73; Album 1850.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Copper alloy fals of Nur al-Din Mahmud ibn Zengi, Halab, nd H. 1971.75.1 |ناونیشان=https://numismatics.org/collection/1971.75.1 |وێبگە=numismatics.org |بڵاوکەرەوە=American Numismatic Society |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240316053625/https://numismatics.org/collection/1971.75.1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>|title=ئەمیر|regnal name=مەلیکی عادل نورەدین زەنگی|reign={{nowrap|1146 – 15 May 1174}}|reign1={{nowrap|1154 – 15 May 1174}}|coronation=|succession=ئەمیری حەلەب|succession1=ئەمیری دیمەشق|predecessor=عیمادەدین زەنگی|successor=سەڵاحەدین ئەیوبی|predecessor1=موجیرودین ئەبەق|successor1=سەڵاحەدین|spouse=عیسمەتودین خاتوون|issue=سەڵاحەدین|dynasty=دەوڵەتی زەنگی|father=عیمادەین زەنگی|birth_date=1118|birth_place=|death_date=15 May 1174 (aged 56)|death_place=دیمەشق، دەوڵەتی سەلجوقی|place of burial=مەدرەسەی نورەدین، دیمەشق، سووریا|religion=ئیسلام، سوونە}} '''نورەدین محموود زەنگی''' ({{Lang|ar|نور الدین محمود زنگی}} ; شوباتی ١١١٨ – ١٥ی ئایاری ١١٧٤)، کە بە شێوەیەکی گشتی بە '''نورەدین''' (بە واتای 'ڕووناکی ئیمان' بە زمانی عەرەبی) ناسراوە، ئەندامێکی تورکمانی شانشینی [[دەوڵەتی زەنگی|زەنگید]] بووە، کە فەرمانڕەوایی [[وڵاتانی شام|پارێزگای سووریا]] ({{Transl|ar|Shām}})ی [[دەوڵەتی سەلجووقی|ئیمپراتۆرییەتی سەلجوقی]] کردووە. لە ساڵی ١١٤٦ تا ١١٧٤ حوکمڕانی کردووە. وەک کەسایەتییەکی گرنگی جەنگی خاچپەرستی دووەم سەیر دەکرێت. {{Sfn|Altan|2014}} == شەڕ دژی خاچپەرستان == نورەدین کوڕی دووەمی عیمادەدین زەنگی بوو کە ''[[ئەتابەگ]]ی'' [[تورکمان]]ی [[حەلەب]] و [[مووسڵ|موسڵ]] بوو، {{Sfn|Jaspert|2006}} کە دوژمنێکی دڵسۆزی بوونی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|خاچپەرستان]] بوو لە [[سووریا|سوریا]]. دوای تیرۆرکردنی باوکی لە ساڵی ١١٤٦، نورەدین و برا گەورەکەی سەیفددین غازی یەکەم شانشینی نێوان خۆیان دابەشکرد، نورەدین حوکمڕانی [[حەلەب]]ی کرد و سەیفەدین غازی خۆی لە [[مووسڵ|موسڵ]] دامەزراند. سنووری نێوان ئەو دوو شانشینییە نوێیە بەھۆی [[ڕووباری خابوور|ڕووباری خابورەوە]] دروست بووە. نزیکەی ھەر کە دەستی بە حوکمڕانی کرد، نورەدین ھێرشی کردە سەر میرنشینی ئەنتیکە و دەستی بەسەر چەندین قەڵادا گرت لە باکووری سووریا، لە ھەمان کاتدا ھەوڵێکی یۆسێلین دووەمی بۆ وەرگرتنەوەی پارێزگای ئێدێسا شکست پێھێنا، کە پێشتر… لەلایەن زەنگی لە ساڵی ١١٤٤ داگیرکرا. لە ساڵی ١١٤٦، دوای ھەوڵی فرانکییەکان بۆ داگیرکردنەوەی ئێدێسا، نورەدین دانیشتووانی مەسیحی [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] ناوخۆیی شارەکەی کۆمەڵکوژ کرد و قەڵاکانی لەناوبرد، {{Sfn|Tyerman|2006}} وەک سزایەک بۆ یارمەتیدانی جۆسێلین لەم ھەوڵەدا. ژن و منداڵانی ئێدێسا بە کۆیلە بوون. {{Sfn|Asbridge|2012}} [[پەڕگە:Battle_of_Edeesa_1146.jpg|ڕاست|وێنۆک| شەڕی ئێدێسا لە ساڵی ١١٤٦، لەلایەن ڕیچارد دی مۆنتباستۆن (١٣٣٧)، [[کتێبخانەی نەتەوەییی فەڕەنسا|کتێبخانەی نیشتمانی فەرەنسا]]]] نورەدین ھەوڵیدا ھاوپەیمانی لەگەڵ دراوسێ موسڵمانەکانی لە باکووری [[عێراق]] و سووریا بکات بەمەبەستی بەھێزکردنی بەرەی موسڵمانان لەدژی دوژمنە خاچپەرستەکانیان. لە ساڵی ١١٤٧دا پەیماننامەیەکی دوولایەنەی لەگەڵ موعین دین ئونور، حاکمی [[دیمەشق]] واژوو کرد. لە چوارچێوەی ئەم ڕێکەوتنەدا، ھەروەھا ھاوسەرگیری لەگەڵ کچی موعیندین عیسمەت خاتوون کردووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Maalouf|یەکەم=Amin|ناونیشان=http://archive.org/details/crusadesthrougha0000maal|سەردێڕ=The crusades through Arab eyes|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=New York: Schocken Books|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٥٢-٠٨٩٨-٦|پەڕەکان=١٤٦–١٨٤}}</ref> موعین دین و نورەدین پێکەوە شارەکانی بۆسرە و سەلخادیان گەمارۆدا، کە لەلایەن وەسیلەیەکی یاخیبووی موعین دین بە ناوی ئاڵتوونتاشەوە گیرابوو، بەڵام موعین دین ھەمیشە گومانی لە نور ھەبوو مەبەستی ئەد-دین و نەیدەویست ھاوپەیمانە خاچپەرستەکانی پێشووی لە [[ئورشەلیم|قودس]] توڕە بکات، کە یارمەتیدەر بوون لە بەرگریکردن لە دیمەشق لە دژی زەنگی. بۆ دڵنیاکردنەوەی موعین دین، نورەدین مانەوەی خۆی لە دیمەشق کەمکردەوە و لەبری ئەوە ڕووی بەرەو میرنشینی ئەنقەیا کرد، لەوێ توانی دەست بەسەر ئارتا و کەفەر لاتا و [[Basarfut|بەسارفوت]] و بارادا بگرێت. [[پەڕگە:BattleOfInab.jpg|وێنۆک| سەرکەوتنی نورەدین لە شەڕی ئیناب، ساڵی ١١٤٩. وێناکردن لە ''Passages d'outremer'', {{Circa|1490}} .]] لە ساڵی ١١٤٨ جەنگی خاچپەرستی دووەم گەیشتە سووریا بە سەرۆکایەتی لویسی حەوتەمی فەرەنسا و کۆنرادی سێیەمی ئەڵمانیا؛ بەڵام سەرکەوتنەکانی نورەدین و دۆڕانەکانی خاچپەرستان لە ئاسیای بچووک، چاکبوونەوەی ئێدێسا – ئامانجی سەرەتایی خۆیان – بە کردەوە مەحاڵ کردبوو. بە سەرنجدان بەوەی کە حەلەب لە قودسەوە زۆر دوور بوو بۆ ھێرشکردن و دیمەشق کە بەم دوایییە ھاوپەیمانی [[شانشینی قودس]] بوو لە دژی زەنگی، لەگەڵ نورەدین ھاوپەیمانی کردبوو، خاچپەرستان بڕیاریان دا ھێرش بکەنە سەر دیمەشق، کە داگیرکردنی ئەو وڵاتە ڕێگری دەکات لە… تێکەڵبوونی دوژمنانی قودس. موعین دین ھەڕەشەی ئەوەی کرد کە ئەگەر نەتوانێت بەرگری لێبکات، شارەکە ڕادەستی نورەدین دەکات، بەڵام گەمارۆی خاچپەرستان دوای تەنھا چوار ڕۆژ داڕما.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Maalouf|یەکەم=Amin|ناونیشان=http://archive.org/details/crusadesthrougha0000maal|سەردێڕ=The crusades through Arab eyes|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=New York: Schocken Books|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٥٢-٠٨٩٨-٦|پەڕەکان=١٤٦–١٨٤}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMaalouf1984">Maalouf, Amin (1984). </cite></ref> نورەدین سوودی لە شکستی جەنگی خاچپەرستان وەرگرت بۆ ئەوەی ھێرشێکی دیکەی بۆ سەر ئەنتیکە ئامادە بکات. لە ساڵی ١١٤٩ ھێرشێکی کردە سەر ئەو خاکانەی کە قەڵای حەریم زاڵ بوو بەسەریاندا، کە دەکەوێتە کەناری ڕۆژھەڵاتی ئۆرۆنتێس، دوای ئەوە قەڵای ئینابی گەمارۆدا. شازادەی ئەنتیکە، ڕیمۆندی پۆیتیێرس، بە خێرایی یارمەتی قەڵا گەمارۆدراوەکەی دا. سوپای موسڵمانان سوپای خاچپەرستانی لە شەڕی ئیناب لەناوبرد، لەو شەڕەدا ڕیمۆند کوژرا، جگە لەوەش سەری ڕیمۆند ڕەوانەی نورەدین کرا، کە لەگەڵیدا ڕەوانەی خەلیفە موقتەفی لە [[بەغدا|بەغداد]]. {{Sfn|Tyerman|2006}} نورەدین بە درێژایی ڕێگاکە تا کەناراوەکان ڕێپێوانێکی کرد و بە حەمامکردنی ڕەمزی لە [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاستدا]] باڵادەستی خۆی بەسەر سووریادا دەربڕی؛ بەڵام ھێرشی نەکردە سەر خودی ئەنتیکە؛ ئەو ڕازی بوو بە گرتنی ھەموو خاکی ئەنتیۆکین لە ڕۆژھەڵاتی ئۆرۆنتس و بەجێھێشتنی ویلایەتی ڕومپ لە دەوروبەری شارەکە، کە لە ھەر حاڵەتێکدا زۆری نەخایاند کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتین]]. لە ساڵی ١١٥٠ بۆ دواجار شکستی بە جۆسێلین دووەم ھێنا، دوای ئەوەی ھاوپەیمانی لەگەڵ سوڵتانی [[سوڵتانییەتی ڕۆم|سەلجوکی ڕوم]]، مەسعوود (کە کچەکەیشی ھاوسەرگیری کردووە). جۆسلین کوێر بوو و لە ساڵی ١١٥٩ لە زیندانەکەی خۆی لە شاری حەلەب کۆچی دوایی کرد. لە شەڕی عەینتابدا نورەدین ھەوڵیدا بەڵام نەیتوانی ڕێگری بکات لە چۆڵکردنی پاشا باڵدوینی سێیەمی قودس بۆ چۆڵکردنی دانیشتووانی مەسیحییە لاتینییەکانی توربێسێل. لە ساڵی ١١٥٢، نورەدین [[تەرتووس|تۆرتۆسای]] گرت و سووتاند، {{Sfn|Barber|1994}} بۆ ماوەیەکی کورت شارۆچکەکەی داگیرکرد. == یەکخستنی سەڵتەنەت == [[پەڕگە:Qutb_al-Din_Mawdud_ibn_Zengi,_al-Mawsil,_556_H_(Obverse).jpg|وێنۆک| قوتب دین مەودود برای نورەدین، لە ساڵانی ١١٤٩ تا ١١٧٠ ھاوکات لە ناوچەی [[مووسڵ|موسڵ]] حوکمڕانی کردووە. دراوێک کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٥٥٦ی کۆچی (١١٦٠–١١٦١ی زایینی).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Copper alloy dirham of Qutb al-Din Mawdud ibn Zengi, al-Mawsil, 556 H. 1917.215.1000|ناونیشان=https://numismatics.org/collection/1917.215.1000|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314074724/http://numismatics.org/collection/1917.215.1000|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=numismatics.org|بڵاوکەرەوە=[[American Numismatic Society]]|زمان=en}}</ref>]] خەونی نورەدین بوو کە ھێزە جۆراوجۆرەکانی موسڵمان لە نێوان [[فورات]] و [[نیل]] یەکبخات بۆ ئەوەی بەرەیەکی ھاوبەش لە دژی خاچپەرستان دروست بکات. لە ساڵی ١١٤٩ سەیفەدین غازی کۆچی دوایی کرد و برایەکی بچووک بە ناوی قوتبودین مەودود شوێنی گرتەوە. قوتب دین نورەدینی بە سەروەری مووسڵ ناساند، بەجۆرێک شارە گەورەکانی مووسڵ و حەلەب لەژێر یەک پیاودا یەکگرتبوون. دیمەشق تەنھا شتێک بوو کە وەک بەربەستێک لەبەردەم یەکگرتنی سووریادا مابووەوە. دوای شکستی جەنگی خاچپەرستی دووەم، موعین دین پەیمانی خۆی لەگەڵ خاچپەرستان نوێ کردبووەوە و دوای مردنی لە ساڵی ١١٤٩ موجیر دین عەباق جێنشینی ھەمان سیاسەتی پەیڕەو کرد. لە ساڵانی ١١٥٠ و ١١٥١دا نورەدین شارەکەی گەمارۆدا، بەڵام ھەرجارە پاشەکشەی دەکرد و ھیچ سەرکەوتنێکی نەبوو، جگە لە دانپێدانانی بەتاڵی بە سەروەری خۆی. کاتێک عەسقەلان لە ساڵی ١١٥٣ لەلایەن خاچپەرستەکانەوە گیرا، موجیردین قەدەغەکردنی گەشتکردن بەناو خاکەکەیدا لە نورەدین؛ بەڵام موجیردین فەرمانڕەوایەکی لاوازتر بوو لە حاکمی پێش خۆی و ھەروەھا ڕازی بوو کە ساڵانە باجێک بداتە خاچپەرستان لە بەرامبەر پاراستنیان. پەرەسەندنی لاوازی دیمەشق لە سەردەمی موجیردین ڕێگەی بە نورەدین دا کە لە ساڵی ١١٥٤دا بیڕووخێنێت، بە یارمەتیدانیشتووانی شارەکە. دیمەشق لکێنرا بە خاکی زەنگد و ھەموو سووریا لەژێر دەسەڵاتی نورەدین یەکگرتوو بوو، لە ئەدێسا لە باکوورەوە تا ھاوران لە باشوور. نورەدین لە سەرکەوتنەکەیدا بەخشندە بوو، و ڕێگەی بە عەباق دا بە موڵکەکەیەوە ھەڵبێت، دواتر لە دەوروبەری [[حومس|حومسدا]] فیفدۆمی پێبەخشی.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Maalouf|یەکەم=Amin|ناونیشان=http://archive.org/details/crusadesthrougha0000maal|سەردێڕ=The crusades through Arab eyes|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=New York: Schocken Books|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٥٢-٠٨٩٨-٦|پەڕەکان=١٤٦–١٨٤}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMaalouf1984">Maalouf, Amin (1984). </cite></ref> وریا بوو یەکسەر ھێرش نەکاتە سەر قودس، تەنانەت بەردەوام بوو لە ناردنی ئەو باجە ساڵانەیەی کە موجیر دین دامەزراندبوو؛ لەم نێوەندەدا بۆ ماوەیەکی کورت پەیوەندی بە کاروباری باکووری مووسڵەوە کرد، کە ناکۆکییەکی جێنشینی لە سوڵتانییەتی ڕوم ھەڕەشەی لە ئێدێسا و شارەکانی دیکە کرد. لە ساڵی ١١٥٧ نورەدین لە قەڵای خاچپەرستانی بانیاس گەمارۆی نەخۆشخانەی شوڕشگێڕانی دا و سوپای فریاگوزاری لە قودسەوە بە سەرۆکایەتی شا باڵدوینی سێیەم شکاند و مامۆستای گەورەی بێرتراند دی بلانکیفۆرتی گرت؛ بەڵام لەو ساڵەدا نەخۆش کەوت و خاچپەرستان پشوویەکی کورتیان لە ھێرشەکانی پێدرا. لە ساڵی ١١٥٩ ئیمپراتۆری بیزەنتین مانوێلی یەکەم کۆمنینوس گەیشتە ئەنتیکە بۆ ئەوەی دەسەڵاتی خۆی دووپات بکاتەوە و خاچپەرستەکان ھیوایان خواست کە ئەو گەشتێک بۆ سەر حەلەب بنێرێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Maalouf|یەکەم=Amin|ناونیشان=http://archive.org/details/crusadesthrougha0000maal|سەردێڕ=The crusades through Arab eyes|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=New York: Schocken Books|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٥٢-٠٨٩٨-٦|پەڕەکان=١٤٦–١٨٤}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMaalouf1984">Maalouf, Amin (1984). </cite></ref> بەڵام نورەدین باڵیۆزی نارد و دانوستانی ھاوپەیمانی لەگەڵ ئیمپراتۆر لە دژی سەلجوقەکان کرد، ئەمەش زۆر تووشی ناڕەحەتی خاچپەرستان بوو. نورەدین لەگەڵ دانیمارکییەکانی ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ]] ساڵی دواتر لە ڕۆژھەڵاتەوە ھێرشیان کردە سەر سوڵتانی سەلجوقی کیلیج ئەرسلانی دووەم، لەکاتێکدا مانوێل لە ڕۆژاواوە ھێرشی کردە سەر. دواتر لە ساڵی ١١٦٠، نورەدین شازادەی ئەنتیکە، ڕیناڵدی شاتیلۆنی گرت دوای ھەڵکوتانە سەر شاخەکانی دژە تۆرۆس؛ ڕیناڵد بۆ ماوەی شازدە ساڵی داھاتوو لە دیلدا مایەوە.<ref name=":0"/> تا ساڵی ١١٦٢، کە ئەنتیکە لەژێر کۆنترۆڵی ناوەکی بیزەنتیندا بوو و دەوڵەتە خاچپەرستەکان زیاتر لە باشوور بێدەسەڵات بوون بۆ ئەنجامدانی ھیچ ھێرشێکی دیکە بۆ سەر سووریا، نورەدین زیارەتێکی بۆ [[مەککە]] کرد. ھەر زوو دوای گەڕانەوەی، ئاگاداری مردنی پاشا باڵدوینی سێیەمی قودس بوو، و لەبەر ڕێزگرتن لە نەیارێکی وەھا ترسناک خۆی لە ھێرشکردنە سەر شانشینی خاچپەرستان بەدوور گرت: ویلیامی تایر ڕاپۆرت دەکات کە نورەدین وتی «پێویستە ھاوسۆزی ئەوان بین لەگەڵ ئەوان.» خەم و بەزەیی بەزەیییان پێ ببەخشە، چونکە شازادەیەکیان لەدەستداوە وەک ئەوەی ئەمڕۆ جیھان خاوەنی نییە”. === داگیرکردنی میسر === [[پەڕگە:Zengid_territory.png|وێنۆک| دەوڵەتی زەنگید لە سەردەمی زەنگی لە ساڵی ١١٤٥، و فراوانبوونی لە سەردەمی نورەدین زەنگی لە ساڵی ١١٧٤ی زایینی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Riley-Smith|یەکەم=Jonathan Simon Christopher|ناونیشان=https://archive.org/details/atlasofcrusadesc00jona/page/59/mode/1up|سەردێڕ=The atlas of the Crusades|ڕێکەوت=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=New York: Facts on File|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٦٠-٢١٨٦-٤|پەڕە=٥٩}}</ref>]] [[پەڕگە:Nur_ad-Din_Zangi.jpg|وێنۆک| نورەدین زەنگی کە بە پۆست پۆشرابوو لە شەڕی سەرکەوتووی حەریم (١١٦٤). "Histoire d'Outremer" (1232-1261) - بی ئێڵ یەتس تۆمپسۆن ئێم ئێس ١٢]] وەک چۆن ئێستا ھیچ شتێک نەبوو کە خاچپەرستان بتوانن لە سووریا بیکەن، ناچار بوون چاویان لە باشوور بێت ئەگەر بیانەوێت خاکەکەیان فراوان بکەن. گرتنی عەسقەلان پێشتر سەرکەوتوو بوو لە بڕینی میسر لە سووریا و میسر لە ڕووی سیاسییەوە بەھۆی زنجیرەیەک [[خەلافەت|خەلیفەی]] [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمی]] زۆر گەنجەوە لاواز بووبوو. تا ساڵی ١١٦٣ خەلیفە عەدیدی گەنج بوو، بەڵام وڵاتەکە لەلایەن وەزیر [[شاوەر کوڕی موجیر سەعدی|شاوارەوە]] بەڕێوەدەبرا. لەو ساڵەدا شاوار لەلایەن درغامەوە ڕووخێنرا؛ ھەر زوو دوای ئەوە، پاشای قودس، ئامالریکی یەکەم، سەرکردایەتی ھێرشێکی کردە سەر میسر، بە بیانووی ئەوەی فاتمییەکان ئەو باجە نادەن کە بەڵێنیان دابوو لە سەردەمی باڵدوینی سێیەمدا بیدەن. ئەم ھەڵمەتە شکستی ھێنا و ناچار بوو بگەڕێتەوە [[ئورشەلیم|قودس]]، بەڵام نورەدین وروژاند کە ھەڵمەتێکی تایبەتی خۆی لە دژی خاچپەرستان لە سووریا سەرکردایەتی بکات بۆ ئەوەی سەرنجیان لە میسر دوور بخاتەوە. ھێرشەکەی نورەدین بۆ سەر تەرابلوس سەرکەوتوو نەبوو، بەڵام ھەر زوو لەلایەن شاوەری دەربەدەرەوە سەردانی دەکرێت و داوای لێدەکات سوپایەک بنێرێت و بیگەڕێنێتەوە بۆ وەزیرایەتی. نورەدین نەیدەویست لەشکرەکەی خۆی بۆ بەرگری لە میسر ڕەحم بکات، بەڵام لە ساڵی ١١٦٤ مۆڵەتی داگیرکردنی بە [[ئەسەدەددین شێرکۆ|شێرکۆ]] درا. لە بەرامبەردا دیرگام ھاوپەیمانی لەگەڵ عەمورەیەکان کرد، بەڵام پاشا نەیتوانی لە کاتی خۆیدا خۆی کۆبکاتەوە بۆ ئەوەی ڕزگاری بکات. درغام لە کاتی لەشکرکێشی شێرکۆدا کوژرا و شاوار بە وەزیر گەڕێنرایەوە.<ref name="SJ">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jiwa|یەکەم=Shainool|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9_6mEAAAQBAJ&pg=PA198|سەردێڕ=The Fatimids 2: The Rule from Egypt|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٥٦-٤٦٧٥-٣|پەڕەکان=١٩٨–١٩٩|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240217110851/https://books.google.com/books?id=9_6mEAAAQBAJ&pg=PA198|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شاوار یەکسەر شێرکۆی دەرکرد و ھاوپەیمانی لەگەڵ عەمورییەکان کرد، کە گەیشتە گەمارۆدانی شێرکۆ لە بیلبێس. شێرکۆ ڕازی بوو میسر بەجێبھێڵێت کاتێک عەمورەیەکان ناچار بوو بگەڕێتەوە ماڵەوە، دوای ئەوەی نورەدین ھێرشی کردە سەر ئەنتیکە و گەمارۆی قەڵای ھارێنچ دا. لەوێدا نورەدین سوپای یەکگرتووی ئەنتیکە و تەرابلوسی شکاند و زۆربەی سەرکردایەتی سوپای خاچپەرستەکانی گرت، لەوانە ڕیمۆندی سێیەم و جۆسێلین سێیەم و بۆھیمۆندی سێیەم و سێ میرنشینی سەرەکی ویلایەتە خاچپەرستەکانی بێ سەرکردە ھێشتەوە؛ بەڵام لە ترسی تۆڵەسەندنەوە لەلایەن بیزەنتینییەکانەوە ڕەتیکردەوە ھێرش بکاتە سەر خودی ئەنتیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Oldenbourg|یەکەم=Zoé|ناونیشان=http://archive.org/details/crusades00olde|سەردێڕ=The crusades|ڕێکەوت=١٩٦٦|بڵاوکەرەوە=New York, Pantheon Books|ئەوانی تر=Internet Archive|پەڕەکان=٣٦٤}}</ref> لەبری ئەوە گەمارۆی بانیای دا و گرت و بۆ ماوەی دوو ساڵی داھاتوو بەردەوام ھەڵیکوتایە سەر سنوورەکانی دەوڵەتە خاچپەرستەکان. لە ساڵی ١١٦٦ دا جارێکی دیکە ژەنەراڵی [[کورد]] [[ئەسەدەددین شێرکۆ|شێرکۆی]] نورەدین ڕەوانەی میسر کرایەوە. ئامالریک لە سەرەتای ساڵی ١١٦٧دا بەدوایدا ھات و پەیماننامەیەکی فەرمی لە نێوان عەمورەیەکان و شاواردا دامەزرا، بە پشتیوانی ناوەکی خەلیفە. خاچپەرستان [[ئەسکەندەریە]] و [[قاھیرە|قاھیرەیان]] داگیرکرد و میسریان کردە دەوڵەتێکی لق، بەڵام بەھۆی ناپەسەندبوونی ھاوپەیمانی میسر لەگەڵ خاچپەرستان، شێرکۆ توانی بەبێ خوێنڕشتن ئەسکەندەرییە بگرێت. خاچپەرستان گەمارۆی ئەسکەندەرییەیان دا و برسێتی بە خێرایی ھاتە ئاراوە بەھۆی کەمی کۆگاکانی خۆراک لە شارەکەدا. شیرکووش ھێرشێکی ڕێکخست و ھێڵەکانی دوژمنی شکاند و فەرماندەیی [[ئەسکەندەریە|ئەسکەندەرییەی]] بۆ برازاکەی [[سەڵاحەددینی ئەییووبی|سەلاحەدین]] بەجێھێشت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Maalouf|یەکەم=Amin|ناونیشان=http://archive.org/details/crusadesthrougha0000maal|سەردێڕ=The crusades through Arab eyes|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=New York: Schocken Books|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٥٢-٠٨٩٨-٦|پەڕەکان=١٤٦–١٨٤}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMaalouf1984">Maalouf, Amin (1984). </cite></ref> لە ھەمان ساڵدا نورەدین ھەڵیکوتایە سەر پارێزگای تەرابلوس و تێیدا بە شێوەیەکی کاتی [[Areimeh Castle|قەڵای ئارێیمێ]] و چاستێل بلان و گیبێلاکاری گرت و دیلێتی ڕیمۆندی سێیەمی قۆستەوە.<ref>{{Harvard citation no brackets|Murray|2015}}</ref> لە کۆتاییدا عەمورییەکان نەیتوانی میسر بگرێت لەکاتێکدا نورەدین ھێشتا سووریای بەدەستەوە بوو، ناچار بوو بگەڕێتەوە قودس. گەمارۆی ئەسکەندەرییە ھەڵگیرا و ھێزەکانی شیرکوش لە میسریش کشایەوە.<ref name=":0"/> لە ساڵی ١١٦٨ عەمورەیەکان بەدوای ھاوپەیمانییەکدا دەگەڕا لەگەڵ ئیمپراتۆر مانوێل و جارێکی دیکە میسری داگیرکرد. خەلیلی کوڕی شاوار بەس بوو، بە پاڵپشتی خەلیفە ئەدید داوای یارمەتی لە نورەدین و شێرکۆ کرد. لە سەرەتای ساڵی ١١٦٩ شیرکوو گەیشتە لای و جارێکی تر خاچپەرستان ناچار بوون پاشەکشە بکەن. ئەمجارە فەرماندەی نورەدین کۆنترۆڵی تەواوی میسری بەدەستھێنا. شاوەر لە سێدارە درا و شیرکوش وەک وەزیری ئەو خاکە تازە داگیرکراوە دەستنیشان کرا. شیرکووخ لە کۆتایییەکانی ئەو ساڵەدا کۆچی دوایی کرد و سەلاحەدینی کوڕەزای لە شوێنی گرتەوە. دوا لەشکرکێشی بۆ سەر میسر لەلایەن عەمورەیەکان و مانوێلەوە دەستیپێکرد، بەڵام ناڕێکخراو بوو و بێ ئەنجام بوو.<ref name="SJ">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jiwa|یەکەم=Shainool|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9_6mEAAAQBAJ&pg=PA198|سەردێڕ=The Fatimids 2: The Rule from Egypt|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٥٦-٤٦٧٥-٣|پەڕەکان=١٩٨–١٩٩|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240217110851/https://books.google.com/books?id=9_6mEAAAQBAJ&pg=PA198|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJiwa2023">Jiwa, Shainool (26 January 2023). </cite></ref> سەلاحەدین بەردەوام بوو لە سوێندخواردنی ناوەکی وەفاداری بۆ نورەدین تا کۆچی دوایی لە ساڵی ١١٧٤، بەڵام پەیوەندی نێوانیان تادێت ئاڵۆزتر بوو. سەلاحەدین دوودڵ بوو لەگەڵ نورەدین لەدژی سوپای خاچپەرستان یان ھەڵگرتنەکان، لەچەند بۆنەیەکدا سوپاکانی خۆی کشاندەوە کاتێک ھێزەکانی نورەدین گەیشتن بۆ ھاوکاریکردنی. پێداگری نورەدین لەسەر ئەوەی سەلاحەدین [[دەوڵەتی فاتیمی|خەلافەتی شیعە]] ھەڵبوەشێنێتەوە، گرژی و ئاڵۆزی لە نێوانیاندا زیاتر بەرزکردەوە. سەلاحەدین ئامادە نەبوو ئەو کارە بکات چونکە دەسەڵاتی خەلافەت لە میسر سەرچاوەی شەرعییەت بوو بۆ حوکمڕانییەکەی. ترسی لە کاردانەوەی خەڵک ھەبوو، و بە دۆستایەتی و پابەندبوون بە خەلیفە ئەدیدەوە بەسترابوو. سەرەڕای ئەوەش، سەلاحەدین تەسلیمی نورەدین بوو و [[دەوڵەتی فاتیمی|خەلافەتی فاتمییەکان]] لە ساڵی ١١٧١دا<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Maalouf|یەکەم=Amin|ناونیشان=http://archive.org/details/crusadesthrougha0000maal|سەردێڕ=The crusades through Arab eyes|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=New York: Schocken Books|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٥٢-٠٨٩٨-٦|پەڕەکان=١٤٦–١٨٤}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMaalouf1984">Maalouf, Amin (1984). </cite></ref> == مردن و جێنشین == [[پەڕگە:Kuppel_Nur_ad-Din_Madrasa.JPG|وێنۆک|250x250پیکسڵ| قوبەی کۆمەڵگەی مەدرەسەی نورەدین مەحموود لە دیمەشق (شوێنی ناشتنی)]] لەم ماوەیەدا نورەدین لە باکوور سەرقاڵی شەڕ بوو لەگەڵ ئارتوقیدەکان و لە ساڵی ١١٧٠دا ناچار بوو ناکۆکییەک لە نێوان کوڕەزاکانیدا یەکلایی بکاتەوە کاتێک قوتب دین برای مرد. لەگەڵ داگیرکردنی میسر بەناوی ئەوەوە، نورەدین پێیوابوو کە ئامانجی یەکخستنی دەوڵەتە عەرەبییەکانی شام بەدیھێناوە؛ بەڵام لە نزیک کۆتایی ژیانیدا، بەتایبەتی دوای مردنی [[نەجمەددین ئەییووب|نەجم دین ئەیوب]] باوکی سەلاحەدین، نورەدین پێیوابوو چیتر ناتوانێت متمانە بە ھیچ کەسێک بکات لە دەرباری سەلاحەدین بۆ ئەوەی دڵسۆزی ئەو فەرمانڕەوای گەنجە بەرامبەری بپارێزێت. نورەدین دەستی کرد بە ئامادەکارییەکان بۆ داگیرکردنی میسر و لابردنی سەلاحەدین،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Maalouf|یەکەم=Amin|ناونیشان=http://archive.org/details/crusadesthrougha0000maal|سەردێڕ=The crusades through Arab eyes|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=New York: Schocken Books|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٥٢-٠٨٩٨-٦|پەڕەکان=١٤٦–١٨٤}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMaalouf1984">Maalouf, Amin (1984). </cite></ref> بەڵام بەھۆی ئاڵۆزییەکانی چەوری پەریتۆنسیلارەوە تا تووشی بوو. {{Sfn|Elisseeff|1995}} لە تەمەنی ٥٦ ساڵیدا لە ١٥ی ئایاری ١١٧٤ لە قەڵای دیمەشق کۆچی دوایی کردووە. سەرەتا لەوێ بە خاک سپێردرا، پێش ئەوەی لە مەدرەسەی نورەدین بە خاک بسپێردرێتەوە.<ref>{{Harvard citation no brackets|Gabrieli|1984}}</ref> کوڕە گەنجەکەی ساڵح ئیسماعیل بوو بە میراتگری شەرعی و [[سەڵاحەددینی ئەییووبی|سەلاحەدین]] خۆی بە وەلی ڕاگەیاند و یەکێتی یاسایی سووریا و میسری لەژێر دەسەڵاتی ساڵحدا پاراست. کاتێک ئەس ساڵح لە تەمەنی ھەژدە ساڵیدا لەناکاو کۆچی دوایی کرد، سەلاحەدین شکستی بە ئیدیعاکارانی تری تەختی پاشایەتی ھێنا و لە ساڵی ١١٨٥دا دەسەڵاتی لە سووریا گرتە دەست، سووریا و میسری یەکگرتوو نەک تەنھا بە ناو، وەک ئەوەی لە سەردەمی نورەدیندا ھەبوو، بەڵکو لە ڕاستیدا.<ref name=":0"/> == میرات == [[پەڕگە:Niche_from_the_Great_Mosque_of_al-Nuri_in_Mosul,_Iraq,_12th_century_CE,_Iraq_Museum.jpg|ڕاست|وێنۆک| میحراب لە مزگەوتی نووری لە [[مووسڵ|موسڵ]], کە لەلایەن نورەدین زەنگی دامەزراوە، سەدەی ١٢ی زایینی، مۆزەخانەی عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Reconstruction & Rehabilitation of the Al Nouri Complex in Mosul|ناونیشان=https://www.uia-architectes.org/wp-content/uploads/2021/06/Final_architectural_brief_mosul_competition.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223071450/https://www.uia-architectes.org/wp-content/uploads/2021/06/Final_architectural_brief_mosul_competition.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref>]] بە گوێرەی ویلیامی سوور، ھەرچەندە نورەدین «گۆشەگیرکەرێکی بەھێزی ناو و باوەڕەکەی مەسیحی» بووە، بەڵام «شازادەیەکی دادپەروەر و ئازا و دانا و بەپێی نەریتی ڕەگەزەکەی پیاوێکی ئایینی بووە». ھەستی دادپەروەری ئەو ھەرگیز لە کەس بێبەش نەکرا، بەبێ گوێدانە عەقید و بنەچەیان. لە ئەنجامی دادپەروەرییەکەیدا، دەوترێت بیانییەکی مەسیحی لە دیمەشق نیشتەجێ بووە کە لە سەردەمی نورەدیندا بووە. {{Sfn|Altan|2014}} نورەدین بە تایبەتی دوای نەخۆشییەکەی و [[حەج|زیارەتەکەی]] ئایینی بووە. ئەو خاچپەرستەکانی بە بیانی لە خاکی موسڵمانەکاندا دەزانی، کە بۆ تاڵانکردنی خاکەکە و پیسکردنی شوێنە پیرۆزەکانی ھاتبوونە ئاوتریمەر. سەرەڕای ئەوەش، ئەو تەحەمولی ئەو مەسیحییەکانی دەکرد کە لەژێر دەسەڵاتی ئەودا دەژیا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Uzayr|یەکەم=Sufyan bin|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Remembering Nur ad-Din Zengi: The Light of Faith|ناونیشان=https://politicalperiscope.com/nuruddin-zengi/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230115203314/https://politicalperiscope.com/nuruddin-zengi/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Political Periscope|زمان=en-US}}</ref> جگە لە ئەرمەنییەکانی ئێدێسا، و بە ڕێزێکی قووڵەوە سەیری ئیمپراتۆر مانوێلی دەکرد. بە پێچەوانەی کاردانەوەی ڕێزدارانەی نورەدین بەرامبەر بە مردنی باڵدوینی سێیەم، عەمورەیەکانی یەکەم لەگەڵ زانینی مردنی میر یەکسەر گەمارۆی بانیاسی دا، و بڕە پارەیەکی زۆری لە بێوەژنەکەی وەرگرت. لە سەردەمی نورەدیندا، چل و دوو [[مەدرەسە]] لە سووریا دروستکراون، کە نیوەیان بە شێوەیەکی شەخسی سپۆنسەری کردووە. {{Sfn|Jotischky|2017}} لە ڕێگەی دروستکردنی ئەم مەدرەسانەوە نورەدین دڵنیا بوو لە دروستکردنی [[قازی (لە ئیسلام)|قادی]] ئیسلامی سوننە و [[پێشنوێژ|ئیمامەکان]]. {{Sfn|Jotischky|2017}} نورەدین خۆی چێژی لەوە دەبینی کە پسپۆڕانی پسپۆڕ لە فەرموودەکانەوە بۆی دەخوێننەوە، تەنانەت پرۆفیسۆرەکانی بڕوانامەی دیپلۆمی فەرموودەی فەرموودەیان پێبەخشی. لە شارەکانیشیدا بیمارستان (نەخۆشخانە) {{Sfn|Raby|2004}} ی دروست کردبوو، یەکێک لەوانە نورەدین بیمارستانە و کاروانسەرای لەسەر ڕێگاکان بۆ گەشتیاران و حاجیان دروست کردووە. ھەفتەی چەند جارێک دادگای دەکرد بۆ ئەوەی خەڵک داوای دادپەروەری لێ بکەن بەرامبەر بە ژەنەڕاڵەکانی، پارێزگارەکانی، یان کارمەندانی دیکە کە ھەندێک تاوانیان ئەنجامدابوو. [[پەڕگە:ضریح_نور_الدین_الشھید.JPG|وێنۆک| گڵکۆی نورەدین]] ئۆرتۆدۆکسی سوننەی نورەدین لە بەرھەمە گشتییەکانیدا دەبینرێت. {{Sfn|Raby|2004}} چاککردنەوەی کانیاوی ئاوی ڕۆمانی لە حەلەب ئاماژەیە بۆ مشتومڕێکی دژە شیعە، {{Sfn|Raby|2004}} و گۆڕینی دوو مزگەوتی شیعە بۆ مەدرەسە، یەکێکیان [[شافعی|شافیعی]] [[حەنەفی|و حەنەفییەکی]] دیکە، پێداگرییەکەی لەسەر بەرەوپێشبردنی ئیسلامی سوننە بەھێزتر دەکات. {{Sfn|Raby|2004}} لە ئەنجامدا لە تشرینی دووەمی ساڵی ١١٤٨ بانگەوازی شیعەکانی لە حەلەب و ھەر نمایشێکی گشتی [[شیعە|شیعەگەرایی]] قەدەغە کرد. {{Sfn|Raby|2004}} لە جیھانی موسڵماناندا وەک کەسایەتییەکی ئەفسانەیی ورەی سەربازی و تەقوا و حەیا دەمێنێتەوە. سێر ستیڤن ڕونسیمان وتی کە لە سەرووی ھەموو شتێکەوە دادپەروەری خۆشدەوێت. {{Sfn|Runciman|1952}} مێژوونووسی دیمەشقی [[ئیبن قەلانیسی]] بە گشتی بە زاراوەی شکۆمەندانە باسی نورەدین دەکات، ھەرچەندە خۆی لە ساڵی ١١٦٠ کۆچی دوایی کردووە، و شایەتحاڵی ڕووداوەکانی دواتری سەردەمی نورەدین نەبووە. گرووپی [[ئیسلامەتی|ئیسلامی]] حەرکات نورەدین زەنگی کە لە ساڵی ٢٠١١ەوە لە [[شەڕی ناوخۆیی سووریا|شەڕی ناوخۆی سووریا]] لە [[حەلەب]] چالاکە، بە ناوی نورەدین ناونراوە.{{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == سەرچاوەی زیاتر == * {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Altan |یەکەم=Ebru |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/102244 |سەردێڕ=Nur al-Din Mahmud b. Zangi (1146–1174): One of the prominent leaders of the struggle against the Crusaders |وێبگە=Tarih Dergisi |ساڵ=٢٠١٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Thomas |دوایین=Asbridge |سەردێڕ=The Crusades: The War for the Holy Land |بڵاوکەرەوە=Simon & Schuster |ساڵ=٢٠١٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The New Knighthood: A History of the Order of the Temple |ناونیشان=https://archive.org/details/newknighthoodhis0000barb |دوایین=Barber |یەکەم=Malcolm |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=١٩٩٤}} * {{EI2 |title=Nur al-Din Mahmud b. Zanki |first=N. |last=Elisseeff|volume=٨}} * ''The Damascus Chronicle of the Crusades, Extracted and Translated from the Chronicle of [[Ibn al-Qalanisi]]''. H.A.R. Gibb, 1932 (reprint, Dover Publications, 2002) * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Crusades |یەکەم=Nikolas |دوایین=Jaspert |بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis |ساڵ=٢٠٠٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Crusading and the Crusader States |یەکەم=Andrew |دوایین=Jotischky |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٧}} ١٢١ * {{TDV Encyclopedia of Islam|first=Bahattin|last=Kök|title=Nûredd İn Zengî, Mahmud|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/nureddin-zengi-mahmud|volume=33|pages=٢٥٩–٢٦٢}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Nur Al-Din, the Qstal al-Shu-aybiyya, and the "Classical Revival" |یەکەم=Julian |دوایین=Raby |journal=Muqarnas: Essays in Honor of J.M. Rogers |بەرگ=٢١|بڵاوکەرەوە=Brill |ساڵ=٢٠٠٤}} * {{Runciman-A History of the Crusades|volume=٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Christopher |دوایین=Tyerman |بەستەری نووسەر = Christopher Tyerman|ساڵ=٢٠٠٦|سەردێڕ=God's War: A New History of the Crusades |ناونیشان=https://archive.org/details/godswarnewhistor00tyer |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٢٣٨٧-١}} * [[William of Tyre]], ''A History of Deeds Done Beyond the Sea'', trans. E.A. Babcock and A.C. Krey. [[Columbia University Press]], 1943. == کتێبنامە == * {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Arab Historians of the Crusades |دوایین=Gabrieli |یەکەم=Francesco |ساڵ=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=University of California Press |شوێن=Berkeley |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٥٢٢٤-٦|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان=https://archive.org/details/arabhistoriansof00gabr}}. * {{بیرخستنەوە|دوایین=Murray |یەکەم=Alan V. |سەردێڕ=The Crusades to the Holy Land: The Essential Reference Guide |بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٦٩-٧٨٠-٤}}. * {{بیرخستنەوە|دوایین=Gabrieli|یەکەم=Francesco|سەردێڕ=Arab Historians of the Crusades|ناونیشان=https://archive.org/details/arabhistoriansof00gabr|ساڵ=١٩٨٤|شوێن=Berkeley|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٥٢٢٤-٦}}. * {{بیرخستنەوە|دوایین=Murray|یەکەم=Alan V.|سەردێڕ=The Crusades to the Holy Land: The Essential Reference Guide|ساڵ=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٦٩-٧٨٠-٤}}. {{پۆلی کۆمنز|Nur ad-Din Zangi}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|مێژووی ئیسلام}} [[پۆل:مردووانی ١١٧٤]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١١١٨]] [[پۆل:خەڵکی حەلەب]] [[پۆل:حەنەفییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:سوننەکان]] [[پۆل:ئەتابەگییەکان]] [[پۆل:حوکمڕانە زەنگییەکان]] [[پۆل:ماتوریدییەکان]] mrsncaljad5c8hdb4yxevwsjfs1n5bk 0 269091 1700032 1689403 2026-11-03T05:46:13Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1700032 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پۆڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Paul}}) فیلمێکی [[کۆمیدیا]]ی [[خەیاڵی زانستی]]یە ئەمریکی-بەریتانییە لە ساڵی ٢٠١١. تێچووی فیلمەکە (٤٠) ملیۆن دۆلار بووە، و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] (٩٨) ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (١٤ی شوباتی ٢٠١١) لە [[بەریتانیا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٤ خولەکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|کالیفۆڕنیا|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ھاوڕێیەتییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی رێگاوبانی بەریتانیا]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٦ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیڤادا داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو مەکسیکۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن]] [[پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] 53ogjfxc31yvwzhc6boogbwqzz6vjcj 0 271749 1699964 1629278 2026-11-03T01:37:41Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699964 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=کەمال موفتی|ناوی خۆماڵی=کمال موفتی|ڕێکەوتی مردن=١ی [[کانوونی دووەم]]ی ٢٠١٨|شوێنی مردن=شاری پزیشکیی فارووق|ڕێکەوتی لەدایکبوون=ساڵی [[١٩٢٩]]|ھۆکاری مردن=مەرگی سرووشتی|نیشتەجێ={{ئاڵا|کوردستان}}|نەتەوە=[[کورد]]|شارۆمەندێتی={{flagicon image|Flag of Iraq.svg}} [[عێراق|کۆماری عێراق]]|پیشە=[[وەزیر]]|ئایین=[[ئیسلام]]|حیزب={{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]|وێنە=Kamal mufty.png}} '''کەمال موفتی''' فەرماندە و [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری ناوخۆی]] [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی]] پێشوو بووە و وەکوو فەرماندە و [[پێشمەرگە|پێشمەرگەیەک]] بەشداریی لە [[شۆڕشی ئەیلوول]] کردووە، کەمال موفتی لە [[کابینەی حکوومەت|کابینەی یەکەمی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]] لەساڵی [[١٩٩٢]] وەزیری ناوخۆ بووە و [[ڕاوێژکار|ڕاوێژکاری]] [[سەرۆک کۆماری عێراق|سەرۆککۆماری عێراق]] بووە، لە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ کۆچی دواییی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=کەمال موفتی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20181201153404165050|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdipedia.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240915171136/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20181201153404165050|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=News|یەکەم=Roj|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=کەمال موفتی کۆچی دوایی کرد -|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=101590|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|شەڕ|ژیاننامە|پارێزگای سلێمانی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ژیاننامە]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەت]] [[پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا]] [[پۆل:شۆڕشگێڕە کوردەکان]] [[پۆل:شۆڕش]] [[پۆل:کوردانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] fakg7dw2ez4mnynhup5np8qytq1mmr7 0 272945 1699637 1519028 2026-11-02T15:37:29Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699637 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نەتەوەی بێگانە: جەستە و ڕۆح''' ({{بە ئینگلیزی|Alien Nation: Body and Soul}}) فیلمێکی [[فیلمی زانستی خەیاڵی|زانستی خەیاڵی]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٥. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ٥ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ٣٫٢ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٨٧ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٥]] [[پۆل:فیلمە تەلەڤیزیۆنییەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆکانی تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:فیلمە رەسەنەکانی تۆڕی فۆکس]] nob644664tm3alpzn9orra6rj9zr3bi 0 272946 1699636 1519027 2026-11-02T15:37:19Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699636 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نەتەوەی بیانی: ئاسۆی تاریک''' ({{بە ئینگلیزی|Alien Nation: Dark Horizon}}) فیلمێکی [[فیلمی زانستی خەیاڵی|زانستی خەیاڵی]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٤. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ٤ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ٢٫٨ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٠ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٤]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون]] [[پۆل:فیلمە تەلەڤیزیۆنییەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆکانی تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:فیلمە رەسەنەکانی تۆڕی فۆکس]] 8a1a36ge26rylime9clbxmi5vewhl4t 0 273005 1699640 1519081 2026-11-02T15:42:19Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699640 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''نەخۆشی''' ({{بە ئینگلیزی|Affliction}}) فیلمێکی [[فیلمی درامای|درامای]] ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٧. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ٦٫٥ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ٦٫٣ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٧) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١١٣ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|پۆلیس|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٧]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی برا]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کچ]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تەندروستیی دەروونی]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە مۆنتریال وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]] [[پۆل:فیلمەکانی سامیت ئینتەرتەیمێنت]] 0338jrxgwnqtcr1v8dflmf7zlrax9c0 0 276521 1699652 1519265 2026-11-02T16:01:07Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699652 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''نەژاد''' ({{بە ئینگلیزی|Instinct}}) فیلمێکی درامای ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٩. لە ڕێکەوتی "٤ی حوزەیرانی ١٩٩٩" بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٢٦ خولەکە. == کورتەی چیرۆک == دەروونناسێک ھەوڵ دەدات پەیوەندی لەگەڵ زانایەکی ئەنترۆپۆلۆجیا دروست بکات کە دوای ژیان لەگەڵ گۆریلاکان، تووشی شێتی ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠|فیلم|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|ئەفریقا|دیزنی}} {{کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٩]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە دەروونییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی سپایگلاس ئینتەرتەینمەنت]] gvx4bth6inaimuinbvox6lcug82a4rf 1699807 1699652 2026-11-02T20:07:21Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1699807 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''نەژاد''' ({{بە ئینگلیزی|Instinct}}) فیلمێکی درامای ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٩. لە ڕێکەوتی "٤ی حوزەیرانی ١٩٩٩" بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٢٦ خولەکە. == کورتەی چیرۆک == دەروونناسێک ھەوڵ دەدات پەیوەندی لەگەڵ زانایەکی ئەنترۆپۆلۆجیا دروست بکات کە دوای ژیان لەگەڵ گۆریلاکان، تووشی شێتی ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠|فیلم|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|ئەفریقا|دیزنی}} {{کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٩]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە دەروونییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی سپایگلاس ئینتەرتەینمەنت]] 2g7r2ai9bobxenjksr7931gb1hn2skg 0 276617 1699545 1542892 2026-11-02T13:37:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سووریا-کۆلکە) 1699545 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''کەتیبەکانی خۆری باکوور''' یان '''کەتیبەکانی شەمس ئەلشەمال''' [[ئۆپۆزیسیۆنی سووریا|گرووپێکی]] چەکداری یاخیبووە و سەر بە [[سوپای ئازادی سووریا|سوپای ئازادی سووریایە]] و بەشێکە لە [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات|ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] کە لەکاتی [[شەڕی ناوخۆیی سووریا|شەڕی ناوخۆیی سووریادا]] چالاک بوون.<ref name="am6may"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="271">[https://web.archive.org/web/20171012043918/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/turkey-syrian-kurds-election-boycott-pdy-salih-muslim-krg.html "Syrian Kurd leader urges Turkey to join fight against jihadists"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="272">Al Monitor. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="273">6 مايو 2014. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="274">مؤرشف من [https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/turkey-syrian-kurds-election-boycott-pdy-salih-muslim-krg.html الأصل] في 2017-10-12<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="275"><span class="reference-accessdate">اطلع عليه بتاريخ <span class="nowrap">2014-09-12</span></span>.</span></cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سووریا|شەڕی نێوخۆیی|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Northern Sun Battalion}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:سوپای سووریای ئازاد]] [[پۆل:ھێزە دیموکراتەکانی سووریا]] 86dwng3a35bblwigghvoiwj16pd7g1l 1699820 1699545 2026-11-02T20:12:51Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1699820 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''کەتیبەکانی خۆری باکوور''' یان '''کەتیبەکانی شەمس ئەلشەمال''' [[ئۆپۆزیسیۆنی سووریا|گرووپێکی]] چەکداری یاخیبووە و سەر بە [[سوپای ئازادی سووریا|سوپای ئازادی سووریایە]] و بەشێکە لە [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات|ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] کە لەکاتی [[شەڕی ناوخۆیی سووریا|شەڕی ناوخۆیی سووریادا]] چالاک بوون.<ref name="am6may"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="271">[https://web.archive.org/web/20171012043918/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/turkey-syrian-kurds-election-boycott-pdy-salih-muslim-krg.html "Syrian Kurd leader urges Turkey to join fight against jihadists"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="272">Al Monitor. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="273">6 مايو 2014. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="274">مؤرشف من [https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/turkey-syrian-kurds-election-boycott-pdy-salih-muslim-krg.html الأصل] في 2017-10-12<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="275"><span class="reference-accessdate">اطلع عليه بتاريخ <span class="nowrap">2014-09-12</span></span>.</span></cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سووریا|شەڕی نێوخۆیی|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Northern Sun Battalion}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:سوپای سووریای ئازاد]] [[پۆل:ھێزە دیموکراتەکانی سووریا]] s4vc8gxrzipozunwri7owprrddmigzk 0 277100 1699948 1663678 2026-11-03T01:35:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699948 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلەکچی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلکجی }}<br>{{lang-en| Kalakchi }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.58228|43.5261 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی کەلەکچی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.58228|43.5261 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەلەکچی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠١٤]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٠٫٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٥٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلەکچی''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. کەلەکچی ناوەندی [[ناحیەی کەلەکچی]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەدێی کەلەکچی لە شارۆچکەی [[شێخان]] (٢١کم) و (٧٠کم) لە شاری [[مووسڵ]] و (٦٠کم) لە شاری [[دھۆک]] دوورە .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> == ناو == لەبارەی ناوی کەلەکچی لەدوو وشە پێک دێت ئەوانیش (کەلەک) واتا (بەلەم) و (چی) واتا(ئەو کەسانەی کەکار بە بەلەم دەکەن). لەبەرئەوەی کەلەکچی نزیک دوو ڕووبارە ئەوانیش ڕووبارەکانی (خازر و گۆمل)، وە لەکۆندا خەلکی کەلەکچی خەلک و شمەکیان دەگواستەوە بە(بەلەم واتا کەلەک) بۆیە ئەو شوێنە ناسرا بە کەلەکچی. == جوگرافیا == شارەدێی کەلەکچی ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[گرک سوباشی]]. * لە باشوورەوە گوندی [[گەرمک گچکە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[گریکا]]. * لە ڕۆژاواوە گوندی [[تەل گۆمل]].<ref>https://www.openstreetmap.org/node/1438216966</ref> == مێژوو == * گوندی کەلەکچی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ناوەڕاستی سەردەمی حوکمڕانی ([[میرنشینی بابان|بابانیەکان]]) لە دەوروبەری ساڵەکانی (١٦٥٠ تا ١٨٠٠) زاینی. * لە دوای ساڵی ١٩٧٥ەوە کە قەزای شێخان بەر شاڵاوی بە عەرەبکردن کەوت و گوندەکانی وێران کران، گوندی کەلەکچی بووە گۆمەڵگەی زۆرە ملێ بۆ دانیشتوانی ئەو گوندان. * لەگەڵ ھاتنە کایەی [[ناحیەی کەلەکچی]] لە بەرواری(٩/٣/٢٠١٤)دا بووەتە شارەدێ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] 88b46tpzwamfi8bbpysorra1r6urzeu 0 277109 1699556 1536579 2026-11-02T13:38:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئوردن-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە) 1699556 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''کەرامە''' شارۆچکەیەکی سنووری [[ئوردن|ئوردنە]] و دەکەوێتە دۆڵی ئوردن، ڕۆژھەڵاتی ڕووبار، نزیک پردی شا [[حوسێن کوڕی تەلال|حوسێن]]، پێشتر پردی ئەللەنبی بووە. گوندەکە لە [[٢١ی ئازار|٢١ی ئازاری]] [[١٩٦٨]] دا مەیدانی شەڕ بوو کە تەواوی ناوچەی دەوروبەری گوندەکەی گرتەوە. ناوی شەڕی کەرامە بوو. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فەلەستین|جوگرافیا|ئوردن}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئوردن-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} 61e5xdzfg0o6gf8uursnpf64dkephxm 0 277812 1700150 1536918 2026-11-03T10:39:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە) 1700150 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Speciesbox | image = Prunus mahaleb2.jpg | image_caption = Spring flowers of St. Lucie cherry | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn | author1 = Rhodes, L. | author2 = Maxted, N. | name-list-style = amp | title = ''Prunus mahaleb'' | page = e.T172121A48416825 | year = 2016 | access-date = 24 November 2021}}</ref> | taxon = Prunus mahaleb | parent = Prunus subg. Cerasus | authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name=GRIN>{{GRIN | access-date=2008-03-14}}</ref> | range_map = Prunus mahaleb range.svg | range_map_caption = Distribution map |synonyms = Of the species:<ref name="POWO_729931-1">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=''Prunus mahaleb'' L.. |ئیش=Plants of the World Online |بڵاوکەرەوە=Royal Botanic Gardens, Kew|ناونیشان=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:729931-1 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> * ''Cerasus mahaleb'' <small>(L.) Mill.</small> * ''Mahaleb vulgaris'' <small>Takht.</small> * ''Padellus mahaleb'' <small>(L.) Vassilcz.</small> * ''Padus mahaleb'' <small>(L.) Borkh.</small> Of subsp. ''cupaniana'':<ref name=POWO_77252155-1>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Prunus mahaleb'' subsp. ''cupaniana'' (Guss.) Arcang.. |ئیش=Plants of the World Online |بڵاوکەرەوە=Royal Botanic Gardens, Kew|ناونیشان=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77252155-1 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> * ''Padellus mahaleb'' subsp. ''cupaniana'' <small>(Guss.) Pénzes</small> * ''Prunus cupaniana'' <small>Guss.</small> Of subsp. ''mahaleb'':<ref name=POWO_77231214-1>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Prunus mahaleb'' subsp. ''mahaleb'' |ئیش=Plants of the World Online |بڵاوکەرەوە=Royal Botanic Gardens, Kew|ناونیشان=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77231214-1 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> * ''Cerasus corymbosa'' <small>St.-Lag.</small> * ''Druparia mahaleb'' <small>Clairv.</small> * ''Padellus mahaleb'' subsp. ''simonkaii'' <small>(Pénzes) Soják</small> * ''Padus monstrosa'' <small>Dippel</small> * ''Prunus mahaleb'' subsp. ''baldaccii'' <small>Pénzes</small> * ''Prunus mahaleb'' subsp. ''simonkaii'' <small>Pénzes</small> * ''Prunus odorata'' <small>Lam.</small> |subdivision_ranks = Subspecies |subdivision = [[#Subspecies|See text]]. }} '''کەنێر'''، '''کەنێرە''' یان '''کەنێرک''' (ناوی زانستی: Prunus mahaleb) جۆرێکی داری [[گێلاس]]ە. دارەکە بۆ بەھاراتێک دەکاڵێندرێت کە لە تۆوەکانی ناو میوەکانەوە بەدەست دێت. تۆوەکانی بۆنێکی خۆشیان ھەیە و تامێکی وەکوو بادەمی تاڵ بەڕەو گێلاسیان ھەیە. کەنێر لە دارە ڕەسەنەکانی ناوەڕاست و باشووری ئەورووپا، [[کوردستان]]، ئێران و بەشێک لە ناوەڕاستی ئاسیایە. ھەروەھا بە ڕەسەنی باکووری ڕۆژئاوای ئەورووپاش دادەنرێت یان لانیکەم لەوێ سروشتی کراوە.<ref name=GRIN/><ref name=empp>Euro+Med Plantbase Project: [http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=29650&PTRefFk=500000 ''Prunus mahaleb''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928003818/http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=29650&PTRefFk=500000 |date=2007-09-28 }}</ref><ref name=rushforth>Rushforth, K. (1999). ''Trees of Britain and Europe''. Collins {{ISBN|0-00-220013-9}}.</ref> دارێکی گەڵاڕێژە و داریلەی گەورەیەکی ھەیە، بەرزییەکەی تا ٢-١٠ م (بە دەگمەن تا ١٢ م) گەشە دەکات و [[تیرە (ئەندازە)|تیرە]]کەی دەگاتە ٤٠ سم. == ئەمانەش ببینە == * [[کەنێر (بھارات)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Prunus mahaleb}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ئەورووپا|ئەفریقا|ڕوەک|خۆراک}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:پێڕستی سووری IUCN لە جۆرەکانی بە کەمترین نیگەرانی]] [[پۆل:پڕۆنۆس]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا]] [[پۆل:گژوگیاکانی ڕۆژئاوای ئاسیا]] [[پۆل:گژوگیاکانی کوردستان]] [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] [[پۆل:داری میوە]] b8b967miqs3qwv7zb9pxqd9ulelu6lf 0 278023 1699901 1682723 2026-11-02T22:34:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، ئایین-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1699901 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Edward_Hicks,_American_-_Noah's_Ark_-_Google_Art_Project.jpg|وێنۆک| ''کەشتیی نووح'' (١٨٤٦)، لە کێشراوی نیگارکێشی فۆلکلۆری ئەمریکی ئێدوارد ھیکس]] '''کەشتیی نووح''' ({{بە عیبری|תיבת נח}}؛ عیبریی ئینجیلی: ''Tevat Noaḥ'') ئەو کەشتییەیە لە گێڕانەوەی لافاوەکەی سەرەتای ژیاندا کە خودا لە ڕێگەیەوە [[نووح]] و خێزانەکەی و نموونەی ھەموو ئاژەڵەکانی جیھان لە لافاوێکی جیھانی ڕزگار دەکات. چیرۆکەکە لە سەرەتای ژیاندا لەسەر بنەمای ئەفسانەی لافاوەکانی پێشووترە کە لە [[مێزۆپۆتامیا]] سەرچاوەیان گرتووە، و دووبارە بووەتەوە لەگەڵ گۆڕانکارییەکان لە [[قورئان]]دا، کەشتییەکە بە ناوی ''سەفینات نووح'' ({{بە عەرەبی|سَفِينَةُ نُوحٍ}}) دیاری دەکات. ئەفسانەی لافاوی جیھانی کە ھەموو ژیانێک لەناو دەبات، لە سەردەمی [[یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی بابلی|ئیمپراتۆریەتیی بابلی کۆن]] (سەدەی بیستەم–١٦ی پێش زایین) دەست پێدەکات.<ref name="t984">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chen|یەکەم=Y. S.|سەردێڕ=The Primeval Flood Catastrophe|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press, USA|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٦٧٦٢٠-٠|شوێنی بڵاوکردنەوە=Oxford, United Kingdom|پەڕە=٢|oclc=٨٣٩٣٩٦٧٠٧}}</ref> نزیکترین وەشانی چیرۆکەکە لە ئینجیلی نووحدایە، ھەروەھا ئەگەری زۆرترین سەرچاوەی، ئەو وەشانەی ئوتناپشتیمە لە [[داستانی گلگامێش]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Commons category-inline}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|مەسیحییەت|دین|مێژوو}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Noah's Ark}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەفسانە]] [[پۆل:ئیسلام]] [[پۆل:یەھوودییەت]] [[پۆل:مەسیحییەت]] [[پۆل:ئەفسانەکان]] [[پۆل:چیرۆک]] s1kexsdwa8d0lxhrm5bpkszr277eytk 0 279593 1700009 1536816 2026-11-03T04:37:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1700009 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا'''، کە بە کەناری ئارام و کەناری ڕۆژاواش ناسراوە، ئەو ھێڵە کەناراوییەیە کە [[ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان|ڕۆژئاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لەگەڵ [[ئۆقیانووسی ئارام|زەریای باکووری ئارام]] یەک دەگرن. ئەم زاراوەیە بە شێوەیەکی گشتی ئاماژەیە بۆ [[ویلایەتە یەکگرتووە پێکلکاوەکان|ویلایەتە پێکەوە بەستراوەکان]]ی [[کالیفۆڕنیا]]، [[ئۆریگن]] و [[واشینگتن (ویلایەت)|واشنتن]]، بەڵام ھەندێک جار لە بەکارھێنانی کارگێڕیدا [[ئالاسکا]] و [[ھاوایی]]ش دەگرێتەوە. بۆ نموونە، [[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەرمانگەی سەرژمێری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھەردوو ویلایەتەکە بە بەشێک لە ناوچەیەکی جوگرافی گەورەتری ئەمریکا دادەنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|کالیفۆڕنیا}} {{پۆلی کۆمنز|West Coast of the United States}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} 4o3eubghcr5mja9okch0bsa0pdk6opp 0 279986 1699934 1536755 2026-11-02T22:40:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1699934 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کەلەبەسەس''' شارۆچکەیەکە دەکەوێتە ناوچەی باشووری ڕۆژاوای دۆڵی سان فێرناندۆ لە ھەرێمی لۆس ئەنجلۆس لە ویلایەتی کالیفۆرنیای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. <ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Calabasas, California}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|دەیەی ١٩٩٠|کالیفۆڕنیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٩١ لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]] oz7m10zal46smm6db63u9ro28btf4vl 0 280070 1699770 1648599 2026-11-02T19:36:41Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699770 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەساحیە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.46528| 44.21328}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەساحیە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.46528| 44.21328 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی یایچی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٥٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەساحیە''' (''{{lang-ar| کثاحیة}})، ({{lang-en| Kathahia }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی یایچی]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[یایچی]] بە دووری (٣٫٣)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کەساحیە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[ئەبوسەباح]]. * لە باشوورەوە گوندی [[باوەساف]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[قزلیاری تازە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[مەلا عەبدوڵڵا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کەساحیە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/11377161755#map=14/35.46518/44.21328 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] و [[عەرەب]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی یایچی]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 2o8qkwxr6bsjab63c5jlzsvcjlzx13f 0 280108 1699722 1699241 2026-11-02T17:12:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1699722 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کیڤوی باکوور''' پارێزگایەکە لە ڕۆژھەڵاتی [[کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ|کۆماری دیموکراتیکی کۆنگۆدا]]، کە لەسەر کەناری دەریاچەی کیڤو ھەڵکەوتووە. پایتەختی شاری گۆما یە. ناوچەکەی نزیکەی ٥٩٬٤٨٣ کیلۆمەتری چوارگۆشە دەگرێتەوە و ژمارەی دانیشتووانی بە نزیکەی ٨٬١٤٧٬٤٠٠ کەس مەزەندە کراوە تا ساڵی ٢٠٢٠. لە باکووردا بە پارێزگای ئیتووری، لە باکووری ڕۆژاوادا بە پارێزگای تشۆپۆ، لە باشووری ڕۆژاوادا بە پارێزگای مانیما، لە باشووردا بە پارێزگای باشووری کیڤۆ، ھەروەھا لە ڕۆژھەڵاتدا بە وڵاتانی ئەندۆنیزیا و [[ڕواندا]] سنووردار دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Nord-Kivu}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} ooswvncy0akbmlrcq3iagil2ndvpiz8 0 282133 1699628 1518983 2026-11-02T15:33:00Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699628 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''نێچیرڤانانی زێڕ: نھێنی چیای ورچ'''، فیلمێکی سەرکێشی ئەمریکییە. لە ڕێکەوتی ٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥ لە ئەمریکا بڵاوکراوەتەوە، و کاری دەرھێنانی لەلایەن کێڤین جەیمز دۆبسۆن بۆ کراوە. داھاتی فیلمەکە بریتییە لە ١٢٫٣ ملیۆن دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٥]] [[پۆل:فیلمە درامییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ١٩٨٠ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ڤێرجینیا داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە بریتیش کۆلومبیا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەیوەندییەکانی دایک و کچ]] 13resivs9h2x46znvedmqr7sat7b0um 0 282832 1700135 1648556 2026-11-03T10:36:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1700135 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەندی بەکر | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.51687| 43.75236}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەندی بەکر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.51687| 43.75236 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سەرگەڕان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەندی بەکر''' (''{{lang-ar| کندي بکر}})، ({{lang-en| Kandi Bakr }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سەرگەڕان]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[سەرگەڕان]] بە دووری (٣٣)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کەندی بەکر''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[گردڕەوە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[حلوەی ناوەڕاست]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[عەتیرە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[جەدیدە، زاب|جەدیدە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کەندی بەکر | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/11335688056 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٤٣) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی سەرگەڕان]] * [[قەزای دووبز]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووبز}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] h1drcbd0agrec2f4azm1ja0hxi6ho08 0 283055 1700131 1648559 2026-11-03T10:36:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1700131 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەنداڵ | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.67082| 43.86497}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەنداڵ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.67082| 43.86497 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سەرگەڕان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٥٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەنداڵ''' (''{{lang-ar| کندال}})، ({{lang-en| Kandal }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سەرگەڕان]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[سەرگەڕان]] بە دووری (٨)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کەنداڵ''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[لھێبان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[قەرەبۆتک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[شێخ فسقە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[چوارگۆمان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کەنداڵ | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/11347272119 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٣٠٩) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٥٠) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی سەرگەڕان]] * [[قەزای دووبز]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووبز}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] e8nw5toqskvsw4a9mquizuql0qr53dz 0 283729 1700074 1536867 2026-11-03T07:38:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700074 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''کەناڵی وەرزشی ئێران''' ({{بە فارسی|شبکه ورزش}})یان بە فەرمی '''کەناڵی وەرزشی کۆماری ئیسلامیی ئێران''' ({{بە فارسی|شبکه ورزش سمآي الجمهورية اسلامی ایران}}) کەناڵێکی فەرمیی سەر بە پەخشی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ە، کە خاوەندارێتی حکوومەتی ئێرانە. لە ١٨ی تەممووزی ٢٠١٢ دامەزرا و لە کەناڵی عەرەبسات، ئینتل، ئۆپەراتە؛ و مانگە دەستکردەکانی ئێرانسات کەناڵە وەرزشییەکە پاڵەوانێتییەکانی. {{تووڵی دەروازە|ئێران|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:پەخشی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:تۆڕەکانی تەلەفزیۆنی وەرزشی]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران]] 1mfgnagoi8lljec1lhqq2uli4j7tn6s 0 283790 1700015 1542377 2026-11-03T04:38:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1700015 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کەناڵی ئاسمانی میسرییە''' یان '''ئ'' '''ەلمەسرییە''' [[دیشی مانگی دەستکردی|کەناڵی فەرمی مانگی دەستکردی]] [[میسر|کۆماری عەرەبی میسرییە]]، کە پەیوەندی بە کات بەسەربردن و ھەواڵ و بەرنامە جۆراوجۆرەکانەوە ھەیە لە [[١٢ی کانوونی یەکەم|١٢ی کانوونی دووەمی]] [[١٩٩٠]] دەستی بە پەخش کردووە ٩٧٪ی کۆی گشتی لەسەری پیشان دەدرێت، و ئەوەی دیکەش. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ١٩٩٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} 2hybrplxmgvsz4by52dfw7u4qgw29j2 0 283791 1700068 1547872 2026-11-03T07:37:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1700068 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کەناڵی قاھیرە''' یان '''تەلەڤیزیۆنی قاھیرە''' یەکێکە لە کەناڵەکانی [[شبکة تلیفزیون المحروسة|تۆڕی تەلەڤیزیۆنی ئەلمەحروسە]] کە سەر بە یەکێتی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی میسرییە و بارەگا سەرەکییەکەی لە [[قاھیرە|قاھیرەیە]]. پێشتر بە کەناڵی ٣ ناسرابوو، و لە [[تشرینی یەکەم]]ی [[١٩٨٥]] دەستی بە پەخش کرد بۆ خزمەتکردنی پارێزگارەکانی قاھیرەی گەورە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|میسر}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] 36094hncl7rjs2ibdbci5i6kfz0fhve 0 283792 1700081 1554527 2026-11-03T07:39:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1700081 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} پێشتر بە کەناڵی ٤ ناسرابوو، لە تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ دەستی بە پەخش کرد بۆ خزمەتکردنی [[نۆکەندی سوێز|ناوچەی کەناڵی سوێس]] (ئیسماعیل، بەندەری سەعید، سوێز، باکووری سینا، باشووری سینا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|میسر}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] owx7cnj4eqovodkdpf2rk6wkk5n7fw4 0 283793 1700021 1547873 2026-11-03T04:39:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1700021 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کەناڵی ئەسکەندەریە''' یان '''تەلەفزیۆنی ئەسکەندەریە''' کەناڵێکی [[دیشی مانگی دەستکردی|مانگی دەستکرد]] و زەمینی [[میسر|میسرییە]] ، ئارەزووی کات بەسەربردن، [[١٩٩٠|هەواڵ]] ، وەرزش و بەرنامە [[١٢ی کانوونی یەکەم|کۆمەڵایەتییەکان]] دەکات، سەر [[شبكة تليفزيون المحروسة|بە تۆڕی تەلەفزیۆنی مەحروسە]] ، سەر بە دەسەڵاتی میدیایی نیشتمانییە ، بارەگا سەرەکییەکانی دەکەوێتە شاری [[ئەسکەندەریە]] ، باکووری [[میسر]], بۆ خزمەتکردنی پارێزگاکانی ئەسکەندەریە و بێهیرا و مارسا مەتروح . لە ساڵانی سەرەتاییدا بە فرێکوێنسی زەمینی پەخش دەکرا، لە [[٢٠٠٥|ساڵی ٢٠٠٥]] دا بۆ ماوەی نزیکەی ساڵێک لە مانگی دەستکردی [[نایلسات]] پەخشکرا، دوای ئەوە لە پەخشی مانگی دەستکرد ڕاگیرا، تا بڕیاردرا لە. {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ١٩٩٠|میسر}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگەکان، دامەزرانی ١٩٩٠]] cqms14wejz28w42adu2bv6624z6tqem 0 283794 1700058 1548952 2026-11-03T07:35:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1700058 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''کەناڵی دێڵتا''' کە پێشتر بە کەناڵی ٦ ناسرابوو، لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٩٤ دەستی بە پەخش کرد بۆ خزمەتکردنی ناوچەی دێڵتا (غەربیا، مێنۆفیا، داکالیا، کفر ئەلشێخ، دامیتا). ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ١٩٩٠|میسر}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} sofbinz97ui0p7j1tjihd12945da2vj 0 283795 1700064 1548949 2026-11-03T07:36:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1700064 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کەناڵی ئەلسەعید''' یەکێکە لە کەناڵەکانی [[تۆڕی تەلەڤیزیۆنی ئەلمەحروسە]] کە پێشتر بە کەناڵی ٧ ناسرابوو، لە تەممووزی ١٩٩٤ دەستی بە پەخش کردووە بۆ خزمەتکردنی ناوچەی باکووری سەرەوەی میسر (بێنی سوف، فایوم، مینیا، ئەسیوت). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ١٩٩٠|میسر}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} 06wslty1gt1gr9sq36dlrndmcuvzblc 0 283797 1700083 1548945 2026-11-03T07:39:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1700083 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کەناڵی ھەواڵی نیل''' کەناڵێکی ھەواڵی [[میسر|میسرییە]] کە لە [[میسر|میسرەوە پەخش دەکرێت]]، حەزی لە ھەواڵی سیاسی و وەرزشی و ئابوورییە، ھەروەھا لە [[٦ی تشرینی یەکەم]]ی [[١٩٩٨]] دەستی بە پەخش کردووە و سەرەتا سەر بە کەناڵەکان بووە دواتر چوەتە سەر تۆڕی سەر [[بە یەکێتی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی میسر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ١٩٩٠|میسر}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:میدیای بەکۆمەڵی عەرەبی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] 9x25mry4fs4zifx1cahql8qnz6yvx36 0 283800 1700065 1536857 2026-11-03T07:36:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، سووریا-کۆلکە) 1700065 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''تەلەڤیزیۆنی ساما''' کەناڵێکی جۆراوجۆری سوورییە کە ئێوارەی ھەینی ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢ دەستی بە پەخشی تاقیکاری کردووە وەک بەدیلێک بۆ [[کەناڵی ئاسمانیی ئەلدونیا|تەلەڤیزیۆنی ئەلدونییە]] کە بۆ ھەمیشە پەخشی لە نایلسات ڕاگیرا لە بەیانی یەکەمی تشرینی یەکەمەوە پەخشی. {{Infobox television channel|name=کەناڵی سەمای ئاسمانیی|logo=Sama TV Logo.png|country=[[سوریا]]|broadcast area=سوریا<br>[[ڕووسیا]]<br>[[چین]]<br>[[ئێران]]|headquarters=[[دیمەشق]]، [[سوریا]].|language=[[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|سووریا|دەیەی ٢٠١٠}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] duxcuplt9jjw38ncdyi1115cvqfk0y1 0 283802 1700086 1547871 2026-11-03T07:40:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1700086 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Channel 1.png|وێنۆک|کەناڵی یەکەمی میسری (کەناڵ ١)]] '''کەناڵی یەکەمی میسری''' ({{بە ئینگلیزی|Egyptian Channel 1}}) کەناڵێکی زەمینی [[میسر|میسرییە]] سەر بە [[الهيئه الوطنيه للاعلام|یەکێتی ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی میسرییە]]،کە ڕاستەوخۆ لە بینای ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی میسری، لە [[قاھیرە|قاهیرە]] پەخش دەکات. کەناڵەکە چەندین بەرنامە و فیلم و زنجیرەی پیشان داوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=القناة الاولى {{!}} الهيئة الوطنية للإعلام |ناونیشان=https://www.maspero.eg/stream/2 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=web.archive.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118142238/https://www.maspero.eg/stream/2 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|کۆمپانیا|میسر}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:میدیای دەوڵەتی]] 55l6cfxmlk5zpoyl8ps7203ts0hqj94 0 283809 1700052 1459862 2026-11-03T07:34:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1700052 wikitext text/x-wiki '''کەناڵی تەییبە''' ({{بە عەرەبی|قَنَاة طَيِّبَة}}) کە پێشتر بە '''کەناڵی ٨''' ناسرابوو، لە١٦ی حوزەیرانی ١٩٩٦ بۆ خزمەتکردنی ناوچەی باشووری میسری دانرا. بارەگا سەرەکییەکانی دەکەوێتە [[ئەسوان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=:::: القناة الثامنة :::: |ناونیشان=https://www.ertu.org/Regional_channals/ch8.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111211123515/http://www.ertu.org/Regional_channals/ch8.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.ertu.org |زمان=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قناة طيبة الفضائية – لحياة طيبة |ناونیشان=https://tayba.tv/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥ |زمان=ar |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250101075057/https://tayba.tv/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|میسر|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ١٩٩٠}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەفزیۆنیەکان]] 2xgs6rontspngb38du3w9ps3nz6r8zz 0 283813 1700072 1536865 2026-11-03T07:37:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1700072 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کەناڵی حەوتی جەزائیری''' (بە {{Langx|ar|الجزائریة السابعة}})، ناسراو بە '''El marifa TV''' (بە {{Langx|ar|المعرفة}})، حەوتەمین کەناڵی تەلەڤیزیۆنی نیشتمانی گشتی [[جەزائیر|جەزائیرە]]. بەشێکە لە گرووپی [[دامەزراوەی گشتیی تەلەڤیزیۆن|EPTV]] کە سەر بە دەوڵەتە، لەگەڵ TV1, TV2, TV3, [[TV4 (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی جەزائیر)|TV4]], TV5, TV6, [[TV8 (Algerian TV channel)|TV8]] و [[دامەزراوەی گشتیی تەلەڤیزیۆن|TV9]]. کەناڵێکی زمانی عەرەبییە. تیڤی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} 93fl9jvc4p3fsh8vchy61meol0bzuif 0 284097 1699644 1540709 2026-11-02T15:47:05Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1699644 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} لە ٢٦ی شوبات بۆ ٩ی ئازاری ٢٠٢٥،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/politics/liberal-leadership-vote-opens-how-to-1.7468902|سەردێڕ=Voting for the new Liberal leader has begun. Here's how the process works|بڵاوکەرەوە=CBC|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="votingbegins">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thecanadianpressnews.ca/national/in-the-news-today-liberals-advance-voting-begins-mark-carney-still-frontrunner/article_3207e8d2-a9a6-592f-90cd-a22b6608205c.html|سەردێڕ=In the news today: Liberals advance voting begins, Mark Carney still frontrunner|بڵاوکەرەوە=The Canadian Press|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٥|archive-date=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20250226135108/https://www.thecanadianpressnews.ca/national/in-the-news-today-liberals-advance-voting-begins-mark-carney-still-frontrunner/article_3207e8d2-a9a6-592f-90cd-a22b6608205c.html|url-status=dead}}</ref> ئەندامانی پارتی لیبراڵی کەنەدا دەنگیاندا بۆ جێنشینی [[جەستن تروودۆو]] دوای ئەوەی مەبەستی خۆی بۆ دەستلەکارکێشانەوە وەک سەرکردەی پارت و [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا]] ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Fife |یەکەم١=Robert |بەستەری نووسەر١=Robert Fife |دوایین٢=Walsh |یەکەم٢=Merieke |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Trudeau expected to announce exit as party leader before national caucus meeting Wednesday |ناونیشان=https://www.theglobeandmail.com/politics/article-trudeau-expected-to-announce-resignation-before-national-caucus/ |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250106112155/https://www.theglobeandmail.com/politics/article-trudeau-expected-to-announce-resignation-before-national-caucus/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[The Globe and Mail]] |زمان=en-CA}}</ref><ref name="TR">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Tunney |یەکەم١=Catharine |دوایین٢=Cochrane |یەکەم٢=David |بەستەری نووسەر٢=David Cochrane (journalist) |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Trudeau resigning as Liberal leader |ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/politics/trudeau-news-conference-1.7423680 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250106160857/https://www.cbc.ca/news/politics/trudeau-news-conference-1.7423680 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[CBC News]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Cotten |یەکەم١=Amadha |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Who is next after Justin Trudeau? |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2025/01/09/canada-justin-trudeau-replacement/ |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Murphy |یەکەم١=Jessica |دوایین٢=Yousif |یەکەم٢=Nadine |سەردێڕ=Who might replace Trudeau as Liberal Party leader? |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c3904r98lnlo |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250106171156/https://www.bbc.com/news/articles/c3904r98lnlo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[BBC News]]}}</ref> بەپێی ئەنجامەکان، [[مارک کارنی]] وەک سەرۆکی [[پارتی لیبراڵی کەنەدا]] و [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا]] دەستبەکار بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠|کەنەدا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} n2fm4q1prtt7tcjflyx92iggfi0602n 0 284141 1700054 1548953 2026-11-03T07:34:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1700054 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television channel}}'''نیل دراما''' کەناڵێکی تەلەفزیۆنی [[میسر|میسرییە]] و تایبەتە بە نمایشکردنی زنجیرەی مۆدێرن و کۆنی میسری. کەناڵەکە سەر بە تۆڕی [[تۆڕی تەلەڤیزیۆنی نیل|تەلەفزیۆنی نیل]] کە تۆڕێکی تایبەتمەندە و سەر بە تەلەفزیۆنی میسرییە. کەناڵەکە زنجیرەی نوێ دەکڕێت بۆ ئەوەی لە [[ڕەمەزان|مانگی ڕەمەزاندا]] نمایشی بکات . لەسەر زەوی و مانگی. {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|میسر}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} s0gxi5l1b5odwi7uwwapqpfev57ofe3 0 284147 1700051 1536843 2026-11-03T07:34:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1700051 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox television channel}}'''کەناڵی ئەلمەجد بۆ قورئانی پیرۆز''' یەکێکە لە کەناڵەکانی [[تۆڕی ئاسمانیی مەجد|تۆڕی مانگە دەستکردەکانی ئەلمەجد]] کە تایبەتە بە [[وەشاندن|پەخشکردنی]] خوێندنەوەی [[قورئان|قورئانی پیرۆز]] بە بەشداری ژمارەیەکی زۆر لە [[قورئانخوێن|خوێندکارەکان]] کە لە سەد کەس زیاترە لە هەموو جیهانی ئیسلامییەوە خوێندنەوەیەکە لەگەڵ مانای وشەکاندایە، [[زانستی تەفسیر|لێکدانەوەیەکی]] سادەکراوە، یان وەرگێڕانی مانای. کەناڵی ئەلمەجد بۆ پەخشی قورئانی پیرۆز لە [[قاھیرە|قاهیرەوە]] . {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} j1rb7gp5ugqnkeitrw33q1mx2likoh7 0 284150 1700071 1536864 2026-11-03T07:37:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1700071 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox television channel}}'''کەناڵی مەسا ئەلمەجد''' تایبەتمەندە بە دراما و ناوەڕۆکی خێزانی. تەلەفزیۆنی ماسا لە ساڵی ٢٠١٠ بە شێوەیەکی ئەزموونی دەستیپێکرد پێش ئەوەی ببێتە وێستگەیەکی فەرمی لەناو تۆڕی تەلەفزیۆنی ئەلمەجد. لە ماوەیەکی کورتدا کەناڵەکە سەرکەوتوو بووە لە ڕاکێشانی ملیۆنان فۆڵۆوەر لە هەموو تەمەنێکدا. ئەنجامێکی سروشتی ئەو ناوەڕۆکە. {{تووڵی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی|تەلەڤیزیۆن}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} i4jvobi53byvyryupud2fqia407pmvf 0 284151 1700075 1536868 2026-11-03T07:38:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1700075 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox television channel}}'''کەناڵی پەروەردەیی عەین''' کۆمەڵێک کەناڵی سعودییە کە خاوەندارێتی وەزارەتی پەروەردە [[عەرەبستانی سعوودی|لە شانشینی سعودیە]] دەکات، هەواڵ و چالاکییەکانی وەزارەتەکە دەگرێتەوە، و وانەکان لە سەرانسەری ١٢ کەناڵی پەروەردەیی پەخش دەکات جگە لەوەش، کەناڵەکە پلاتفۆرمێکی هەیە کە لە [[یووتیووب|یوتیوب]] پەخش. {{تووڵی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} 5kws5z8396qhxj72zq86z008iam5u69 0 284152 1700062 1548950 2026-11-03T07:36:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (میسر-کۆلکە) 1700062 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''کەناڵی سوێزی نوێ''' پڕۆژەیەکە بۆ پەرەپێدان و فراوانکردنی [[نۆکەندی سوێز|کەناڵی سوێس،]] کە لقێکی نوێی لەخۆدەگرێت (لە کم ٦١ بۆ کم ٩٥ی ژمارە کردنی کەناڵەکە) بە درێژایی ٣٥ کم، جگە لە فراوانکردن و قووڵکردنەوەی لقەکانی دەریاچە تاڵەکان و دەریاچەی بالا بە درێژی ٣٧ کم، بەجۆرێک کە کۆی درێژی پڕۆژەکە وەک کەناڵێکی دووقاتی کەشتیوانی ٧٢ کم. {{پۆلی کۆمنز|New Suez Canal}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠١٠|میسر}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{میسر-کۆلکە}} mwkcn8rvlkuk18mmwlozrckq7w9w2wx 0 284157 1700050 1536842 2026-11-03T07:34:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1700050 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox television channel}}'''ئەلحەداث''' کەناڵێکی [[ھەواڵەکان|هەواڵی]] سعودیە کە لە [[٢٠١٢|ساڵی ٢٠١٢]] لە ڕۆژی پێنجشەممە ١٢ی ١ی ٢٠١٢ دەستی بە پەخش کردووە و دواتر لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ لە شاری ڕیازی شانشینی سعودیە. {{تووڵی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی|تەلەڤیزیۆن|کۆمپانیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} 4n4q24ke7ftahvsx5cpulecsvwxnobw 0 284158 1700066 1536858 2026-11-03T07:36:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1700066 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox television channel}}'''Sharjah TV''', سەر بە کۆمپانیای Sharjah Media Corporation, کەناڵێکی تەلەفزیۆنی ڕاستەوخۆی ئیماراتییە لە ساڵی 1989 دەستی بە پەخشی زەمینی و لە ساڵی 1996 پەخشی مانگی دەستکرد. کەناڵەکە چەندین بەرنامەی کولتووری. {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:وێستگە تەلەفزیۆنییەکان لە ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی]] 2lbivkdpsydcuce57g4yrq5fzfcib8s 0 284164 1700053 1536845 2026-11-03T07:34:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1700053 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television channel}}'''کەناڵی جەزائیری''' {{بە فەڕەنسی|'''Canal Algérie'''}} دووەم کەناڵی تەلەفزیۆنی گشتی [[جەزائیر|جەزائیرییە]] [[دامەزراوەی گشتیی تەلەڤیزیۆن|لە کۆمپانیای تەلەفزیۆنی گشتی]] کە لە [[١٩٩٤|ساڵی ١٩٩٤]] دامەزراوە و ئاراستەی کۆمەڵگەی جەزائیری. {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کەنالە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی کە لە ١٩٩٤ دامەزراون]] 8yu6r7mbe4v3olcem6p82tdw6c8k5g1 1700109 1700053 2026-11-03T09:03:16Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1700109 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television channel}}'''کەناڵی جەزائیری''' {{بە فەڕەنسی|'''Canal Algérie'''}} دووەم کەناڵی تەلەفزیۆنی گشتی [[جەزائیر|جەزائیرییە]] [[دامەزراوەی گشتیی تەلەڤیزیۆن|لە کۆمپانیای تەلەفزیۆنی گشتی]] کە لە [[١٩٩٤|ساڵی ١٩٩٤]] دامەزراوە و ئاراستەی کۆمەڵگەی جەزائیری. {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کەنالە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی کە لە ١٩٩٤ دامەزراون]] [[پۆل:تەلەڤیزیۆن لە جەزائیر]] b6hsz3823y9cl10n7mm8ts9eavzw7aw 0 284178 1700013 1536822 2026-11-03T04:37:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1700013 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بە ئینگلیزی|NBA TV}} '''NBA''' کەناڵێکی وەرزشی [[تەلەڤیزیۆن|تەلەفزیۆنی]] کۆدکراوە کە لە ١٧ی ئازاری [[١٩٩٩]] دەستیپێکردووە، بارەگا سەرەکییەکەی لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] و خاوەندارێتی کۆمەڵەی نیشتمانی باسکە و بەشێکە. {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] a4twnyoxqrwye81eaxlugf5b1vz8pio 0 284179 1700087 1536880 2026-11-03T07:40:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، قەتەر-کۆلکە) 1700087 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox television channel}}'''کەناڵە وەرزشییەکانی ئەلکاس''' کۆمەڵێک کەناڵی وەرزشی [[قەتەر|قەتەرە]] کە تیشک دەخەنە سەر پاڵەوانێتییەکانی [[ئەنجومەنی ھاریکاری وڵاتانی کەنداو|کەنداو]] [[ئاسیا|و ئاسیا]] بۆ یەکەمجار لە [[٢٨ی نیسان|٢٨ی نیسانی]] [[٢٠٠٦]] لە شێوەی تاکە کەناڵێکدا بە ناوی '''ئەلکاس و کەناڵی ئەلدەوری.''' {{تووڵی دەروازە|دەیەی ١٩٩٠|قەتەر|تەلەڤیزیۆن|وەرزش}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{قەتەر-کۆلکە}} [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە قەتەر]] 0w7odl7fuc4z05yj4mdmq6qxozx9ki0 0 284187 1700070 1536863 2026-11-03T07:37:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1700070 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox company}} '''کەناڵی LBC کەناڵی مانگی دەستکردی لوبنان''' [[ڕۆتانا|لەلایەن]] شێخ پیێر داهرەوە لە 1 [[٢٠١٢|ی]] نیسانی 1996 دەستیپێکرد. {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|عەرەبستانی سعوودی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} i7gf080e3h4nvsyjs4fpt308wrdo1vn 0 284276 1700080 1536872 2026-11-03T07:39:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1700080 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{ویکیسازی}} {{Infobox television channel|name=کەناڵی کەربەلا|logo=Karbala tv.jpg|country=[[عێراق]]|broadcast area=لە سەرانسەری جیهاندا، لە ڕێگەی [[تەلەفزیۆنی مانگی دەستکرد|سەتەلایت]] و [[ئینتەرنێت]].|headquarters=[[کەربەلا، عێراق]]|language=[[1080i]] ([[HDTV]]) <br /> {{small|(کەمکراوەتەوە بۆ [[letterboxed]] [[576i]] بۆ [[SDTV]] فید)}}|launch=٢٠٠٨|terr serv 1={{url|https://www.Karbala-tv.iq}}|online serv 1=پەخشی ڕاستەوخۆ|sat serv 2={{url|https://www.karbala-tv.iq/live.php}}|logosize=150px}}کەناڵی کەربەلا تیڤی کەناڵی فەرمی مەزاری پیرۆزی ئیمام حسێن (درودی خوای لەسەر بێت) (مەزاری ئیمام حوسێن لە شاری کەربەلا لە عێراق).{{تووڵی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|عێراق|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:میدیای بەکۆمەڵی عەرەبی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:کەناڵە ئیسلامییەکان]] owvznaqs2nbqf4cgkfb5f82rqidd4fs 0 284278 1700085 1536876 2026-11-03T07:40:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1700085 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{ویکیسازی}} یەکەمیان یەکەم کەناڵی تەلەفزیۆنییە لە مەغریب، سەر بە کۆمپانیای ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی نیشتمانییە. هەموو بەرنامە و زانیاری و ڕۆشنبیری و کات بەسەربردنەکانی بۆ بینەر و هاووڵاتیانی لە مەغریب و جیهانی عەرەبی و ئەوروپا دابین دەکات. {{تووڵی دەروازە|مەغریب|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] ljz8bbthqxng8d5c2rqimx3e0nc1l22 0 284368 1699470 1450940 2026-11-02T12:13:32Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1699470 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Islam_percent_population_in_each_nation_World_Map_Muslim_data_by_Pew_Research.svg|وێنۆک|288x288پیکسڵ| نەخشەیەکی جیھانی کە ڕێژەی موسڵمانان لە ھەر وڵاتێکدا نیشان دەدات. ڕەوەند (لە ناوچە سەوزە تۆخەکاندا) بە دیارترین شێوە لە ڕۆژاوا دیارە.]] '''ڕەوەندی موسڵمان''' ئەو گرووپە ڕەوەندە موسڵمانانەیە کە باوباپیرانیان لە ناوچە درێژخایەنەکانی [[جیھانی ئیسلامی|جیھانی موسڵمانان]] و ماڵە نەتەوەیییەکانی گەلانی موسڵمانەوە کۆچیان کردووە، لەوانەش ئاسیا و ناوچەی فەلەستین و ئەوانی دیکە، ھەرچەندە بە شێوەیەکی سەرەکی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا لەگەڵ بەشێک لە [[باشووری ئاسیا|باشوور]] و [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Moghissi|یەکەم=Haideh|ناونیشان=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=uUSUAgAAQBAJ&oi=fnd|سەردێڕ=Muslim Diaspora: Gender, Culture and Identity|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-٩٨٥٤١-٧|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Silvestri |یەکەم=Sara |ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=Misperceptions of the ‘Muslim Diaspora’ |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/48614200 |journal=Current History |بەرگ=١١٥|issue=784 |پەڕەکان=٣١٩–٣٢١|issn=0011-3530}}</ref> == مێژوو == کۆیلە موسڵمانە ئەفریقییەکان لە کاتی بازرگانیکردن بە کۆیلە لە زەریای ئەتڵەسیدا ھێنرانە ئەمریکا. لە سەدەی نۆزدەھەمەوە موسڵمانان خۆبەخشانە دەستیان بە کۆچکردن کرد بۆ ئەمریکا، یاسای کۆچبەری و نەتەوەیی ساڵی ١٩٦٥ کۆچبەری زۆر بەڕووی کۆمەڵگا غەیرە سپیپێستەکاندا کردەوە بە گشتی.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Flodin-Ali |یەکەم=Yasmine |سەردێڕ=History of Muslims in the United States |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣|ئیش=Oxford Research Encyclopedia of Religion |ناونیشان=https://oxfordre.com/religion/display/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-900 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=en |doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.900 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٤٠٣٧-٨}}</ref> لە ساڵانی شەستەکانەوە زۆرێک لە موسڵمانان کۆچیان کردووە بۆ ئەورووپای ڕۆژاوا. ئەوان وەک کۆچبەر، کرێکاری میوان، پەناخواز یان وەک بەشێک لە یەکگرتنەوەی خێزانەکان گەیشتوونەتە ئەوێ. لە ئەنجامدا ژمارەی موسڵمانان لە ئەورووپا بە شێوەیەکی بەردەوام بەرزبووەتەوە. == دیمۆگرافیای ئێستا == توێژینەوەیەکی کۆمپانیای Pew Research لە ساڵی ٢٠٢٠دا مەزەندە دەکات کە نزیکەی ٨٠ ملیۆن موسڵمان ٢٩٪ی سەرجەم کۆچبەرە نێودەوڵەتییەکان پێکدەھێنن، کە کەمێک زیاترە لە ٢٥٪ی پشکی دانیشتووانی جیھان. زۆربەی ئەم کۆچبەرانە لە ناوچەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] - [[باکووری ئەفریقا]] (٤٠٪) چڕبوونەتەوە، دواتر ناوچەی [[ئاسیا]] و زەریای ھێمن (٢٤٪)، ئەورووپا (٢٠٪) و ئەفریقای ژێر سەحرا (١٠٪)، کە تەنھا ٦٪ لە [[ئەمریکای باکوور|ئەمریکای باکوورن]]. نزیکەی نیوەی دانیشتووانی کۆچبەرە موسڵمانەکان لە ئاسیا و زەریای ھێمن سەرچاوەیان گرتووە، یەک لەسەر سێی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا و ١٣٪ لە ئەفریقای ژێر سەحرا. [[سووریا|سوریا]] زۆرترین ژمارەی کۆچبەرانی موسڵمانی تێدایە کە نزیکەی ٨٫١ ملیۆن کۆچبەرە، ئەمەش بەھۆی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆی سووریاوە]] لە ساڵی ٢٠١١ەوە، ژمارەیەکی زۆریان کۆچیان کردووە بۆ [[تورکیا]] و [[لوبنان]]. [[ھیندستان]] دووەم گەورەترین سەرچاوەی [[ئیسلام لە ھیندستان|کۆچبەرانی موسڵمانە]] کە نزیکەی ٦ ملیۆن کۆچبەران بەشداری دەکات، کۆچبەرانی [[ئەفغانییەکان|ئەفغانستانیش]] نزیکەی ٥٫٥ ملیۆن کەسە، بە پلەی یەکەم لە [[ئێران]] و [[پاکستان]]، کە لە دەیان ساڵ لە ململانێ و ناسەقامگیری ھەڵھاتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kramer |یەکەم=Stephanie |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/20/2024/08/PR_2024.08.19_religious-composition-migrants_report.pdf}}</ref> === وڵاتانی ئەنجومەنی ھاوکاری کەنداو === توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ی Pew Research تیشک دەخاتە سەر ئەوەی کە [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]]، پێشەنگی کۆچبەرانی موسڵمانە، میوانداری نزیکەی ١٠٫٨ ملیۆن کۆچبەر دەکات، کە ١٣٪ی سەرجەم کۆچبەرە موسڵمانەکان لە جیھاندا پێکدەھێنێت. ھەروەھا شانشینییەکە لە پلەی سێیەمدایە لە کۆچی گشتیدا، نزیکەی ٤٠٪ی دانیشتووانەکەی لەدایکبووی دەرەوەی وڵاتن، کە زۆرینەی ڕەھایان (٨٠٪) موسڵمانن. لە نزیکەوە [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی]] بەدوای خۆیدا دەھێنێت کە زیاتر لە ٦ ملیۆن موسڵمانی لەدایکبووی بیانی تێدایە، ئەمەش وای کردووە دووەم شوێنی بەناوبانگ بێت. ئیمارات ھاوشێوەی سعودیە، نەتەوەیەکی دەوڵەمەندی موسڵمانە و خواستێکی بەرچاوی لەسەر کاری بیانی ھەیە، کۆچبەرانی نێودەوڵەتی ٩٤٪ی دانیشتووانەکەی پێکدەھێنن. زۆربەی کۆچبەرە موسڵمانەکان لە ھەردوو وڵات بە پلەی یەکەم لە ھیندستانەوە ھاتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kramer |یەکەم=Stephanie |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/20/2024/08/PR_2024.08.19_religious-composition-migrants_report.pdf}}</ref> === لە ڕۆژاوا === ==== کەنەدا ==== وەکوو کۆچبەران بە گشتی، کۆچبەرانی موسڵمان بە ھۆکاری جۆراوجۆر ھاتوونەتە کەنەدا. لەوانە خوێندنی باڵا، ئاسایش، دامەزراندن و یەکگرتنەوەی خێزان. ھەندێکی تر بۆ ئازادی ئایینی و سیاسی و سەلامەتی و ئاسایش ھاتوون و شەڕی ناوخۆ و گۆشەگیری و جۆرەکانی تری ململانێی مەدەنی و نەتەوەیی بەجێھێشتووە. لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا کەنەدا بووە شوێنێکی گرنگی پەناگە بۆ ئەو کەسانەی کە لە [[شەڕی ناوخۆی لوبنان]] ھەڵھاتن. ساڵانی نەوەدەکان موسڵمانانی سۆماڵ لە دوای [[شەڕی ناوخۆییی سۆماڵ|شەڕی ناوخۆی سۆماڵ]] گەیشتن و ھەروەھا بۆسنەیییەکان لە جیابوونەوەی [[یووگۆسلاڤیا|یوگۆسلاڤیای]] پێشوو ھەڵھاتن. ھەرچەندە کەنەدا ھێشتا ژمارەیەکی بەرچاوی لە عێراقییەکان وەرنەگرتووە کە لە شەڕی عێراق ھەڵھاتوون؛ بەڵام بەگشتی نزیکەی ھەموو وڵاتێکی موسڵمان لە جیھاندا کۆچبەریان ناردووە بۆ کەنەدا – لە [[پاکستان]] و [[بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|بۆسنە و ھەرزەگۆڤین]] و [[ئەلبانیا]] تا [[یەمەن]] و [[بەنگلادێش|بەنگلادیش]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Statistics Canada |ناونیشان=http://www12.statcan.ca/english/census01/home/index.cfm|سەردێڕ=Census of Canada: Census of Population, Census of Agriculture |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210227125053/https://www12.statcan.gc.ca/english/census01/home/index.cfm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> ==== ئەورووپا ==== [[پەڕگە:Grande_Mosquée_de_Paris.JPG|وێنۆک|مزگەوتی گەورەی پاریس، دوای جەنگی جیھانی یەکەم دروست کراوە.]] [[ئیسلام]] دووەم گەورەترین ئایینە لە [[ئەورووپا]] لە دوای ئایینی مەسیحی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.globalreligiousfutures.org/regions/europe|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221212105808/http://www.globalreligiousfutures.org/regions/europe |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> ھەرچەندە زۆربەی کۆمەڵگە موسڵمانەکان لە [[ئەورووپای ڕۆژاوا]] لە ئەنجامی کۆچبەری پێکھاتوون، بەڵام<ref name="Cesari 2002">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Cesari |یەکەم=Jocelyne |ڕێکەوت=کانوونی دووەم–حوزەیرانی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Introduction - "L'Islam en Europe: L'Incorporation d'Une Religion" |ناونیشان=https://www.persee.fr/doc/cemot_0764-9878_2002_num_33_1_1623 |journal=Cahiers d'Études sur la Méditerranée Orientale et le monde Turco-Iranien |زمان=fr |شوێن=[[Paris]] |بڵاوکەرەوە=Éditions de Boccard |بەرگ=٣٣|پەڕەکان=٧–٢٠|doi=10.3406/CEMOT.2002.1623 |s2cid=165345374 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|via=[[Persée (web portal)|Persée.fr]] |doi-access=free}}</ref> کۆمەڵگەی موسڵمانی ڕەسەنی ئەورووپی سەدان ساڵە لە [[بالکان|باڵکان]]، [[قەوقاز]]، [[کریمیا]] و ناوچەی ڤۆڵگا ھەن.<ref name="Cesari 2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Oxford Handbook of European Islam|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٦٠٧٩٧-٦|editor-last=Cesari|editor-first=Jocelyne|شوێن=[[Oxford]]|پەڕەکان=٤٢٧–٦١٦|chapter=Part III: The Old European Land of Islam|doi=10.1093/oxfordhb/9780199607976.001.0001|lccn=2014936672|chapter-url=https://books.google.com/books?id=NW7DBAAAQBAJ&pg=PA427}}</ref><ref name="Clayer 2004">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Clayer |یەکەم=Nathalie |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=Les musulmans des Balkans Ou l'islam de "l'autre Europe"/The Balkans Muslims Or the Islam of the "Other Europe" |journal=Religions, pouvoir et société: Europe centrale, Balkans, CEI |زنجیرە=Le Courrier de Pays de l'Est |زمان=fr |شوێن=[[Paris]] |بڵاوکەرەوە=La Documentation française |بەرگ=٥|issue=1045 |پەڕەکان=١٦–٢٧|doi=10.3917/cpe.045.0016 |issn=0590-0239 |via=[[Cairn.info]] |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٠ تا ٢٠٢٠ ڕێژەی موسڵمانان لەنێو سەرجەم ئەو کۆچبەرانەی لە ئەورووپا نیشتەجێن لە ١٦٪ بۆ ١٨٪ بەرزبووەتەوە، بەمەش سێیەم گەورەترین گرووپی کۆچبەرانی ئایینی لە ئەورووپا. ئەم زیادبوونە بە پلەی یەکەم دەگەڕێتەوە بۆ بەرزبوونەوەی ڕێژەی کۆچکردن لە [[جەزائیر]] و [[مەغریب]] و [[سووریا|سوریا]] و [[تورکیا]] و [[پاکستان|پاکستانەوە]]. لە بەرامبەردا ڕێژەی ئەو کۆچبەرانەی کە لە ڕووی ئایینییەوە پەیوەندییان بە ئایین نەبووە کەمی کردووە، لەکاتێکدا پشکی مەسیحییەکان بە بەردەوامی ماوەتەوە. ئەم سەقامگیرییە لە نێوان مەسیحییەکان دەتوانرێت بەسترێتەوە بە شەپۆلەکانی پێشووی کۆچکردن لە [[ڕووسیا]]، کە زۆرێک لە تاکەکان دەگوازرێنەوە یان کۆچی دواییان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kramer |یەکەم=Stephanie |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/20/2024/08/PR_2024.08.19_religious-composition-migrants_report.pdf}}</ref> ژمارەی وردی موسڵمانان لە ئەورووپا نادیارە بەڵام بەپێی خەمڵاندنەکانی Pew Forum, کۆی ژمارەی موسڵمانان لە ئەورووپا (بەبێ [[تورکیا]]) لە ساڵی ٢٠١٠ نزیکەی ٤٤ ملیۆن (٦٪ی کۆی دانیشتووان) بووە، لەنێویاندا ١٩ ملیۆن (٣٫٨٪ی دانیشتووان) لە [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتی ئەورووپا]]. توێژینەوەیەکی سەنتەری توێژینەوەی پیو لە ساڵی ٢٠١٠دا ئاماژەی بەوە کردووە کە ٢٫٧٪ی دانیشتووانی موسڵمانی جیھان لە ئەورووپا دەژین. ==== ئەمریکای لاتین ==== ڕاپرسییەک کە لەلایەن سەنتەری توێژینەوەی پیو لە {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠١٠}} ئەنجامدراوە بۆیان دەرکەوتووە کە موسڵمانان ٠٫١٪ی سەرجەم دانیشتووانی ئەمریکای لاتین پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Analysis |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180323215026/http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٢}}</ref> بە پشتبەستن بە خەمڵاندنەکانی تر، ١٠٠ ھەزار موسڵمان لە [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]] ھەن، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[بەڕازیل|بەرازیل]]، [[مەکسیک]]، جامایکا و [[ئەرژەنتین|ئەرجەنتین]] چڕبوونەتەوە، لەگەڵ چڕبوونەوەی کەمتر لە [[ڤێنیزوێلا|ڤەنزوێلا]]، ھایتی، کۆڵۆمبیا و [[پاراگوای]]. زۆربەی ئەم موسڵمانانەی ئەمریکای لاتین لە یان [[لوبنانییەکان|لوبنانی]]، بە ڕەچەڵەک [[سوورییەکان|سوریان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Klich |یەکەم=Ignacio |دوایین٢=Lesser |یەکەم٢=Jeffrey |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Introduction: "Turco" Immigrants in Latin America |journal=The Americas |بەرگ=٥٣|issue=1 |پەڕەکان=١–١٤|doi=10.2307/1007471 |issn=0003-1615 |jstor=1007471 |doi-access=free}}</ref> [[سوورینام]] زۆرترین ڕێژەی موسڵمانانی ھەیە لە ژمارەی دانیشتووانی بۆ ناوچەکە، بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٢، ١٣٫٩٪ یان ٧٥٬٠٥٣ تاک. [[ئیسلام]] لەگەڵ کۆچبەرانی [[ئیندۆنیزیا|ئەندەنوسیا]] ([[جاڤا]]) و [[باشووری ئاسیا]] (ئەمڕۆ [[ھیندستان]] و [[پاکستان]] و [[بەنگلادێش|بەنگلادیش]]) ھاتە سوورینام. ==== ئەمریکا ==== ئیسلام سێیەم گەورەترین ئایینە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] (١٫١٪)، لە دوای ئایینی مەسیحی و جوولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.pewforum.org/religious-landscape-study/|سەردێڕ=Religious Landscape Study |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160329123045/http://www.pewforum.org/religious-landscape-study/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=Pew Research}}</ref> کۆمەڵەی ئامارناسانی ئۆرگانەکانی ئایینی ئەمریکا لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٧ی ئەمریکادا مەزەندەی کردووە کە ١٫١٪ (یان ٣٬٤٥٠٬٠٠٠) دانیشتووانی ئەمریکا موسڵمانن.<ref name="Pew2017">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/01/03/new-estimates-show-u-s-muslim-population-continues-to-grow/|سەردێڕ=New estimates show U.S. Muslim population continues to grow |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Pew Research Center}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧دا بیست ویلایەت کە زۆربەیان لە باشوور و ڕۆژاوای ناوەڕاستدان، ڕاپۆرتیان دا کە ئیسلام گەورەترین ئایینی غەیرە مەسیحییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usreligioncensus.org/node/1638|سەردێڕ=2020 Study Publication and Info {{!}} U.S. Religion Census {{!}} Religious Statistics & Demographics |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=U.S. Religion Census}}</ref> [[پەڕگە:Dearborn_Mosque_Michigan.JPG|وێنۆک| مزگەوتی دیربۆرن .]] لە ساڵانی ١٨٨٠ تا ١٩١٤ چەند ھەزار موسڵمان لە ناوچەکانی پێشووی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی]] و ھیندستانی بەریتانیاوە کۆچیان کرد بۆ ئەمریکا. ژمارەی دانیشتووانی موسڵمانانی ئەمریکا لە نیوەی دووەمی سەدەی بیستەمدا بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش زیادی کرد بەھۆی پەسەندکردنی یاسای کۆچبەری و نەتەوەیی ساڵی ١٩٦٥ کە کۆتایییەکانی پێشووی کۆچبەری ھەڵوەشاندەوە.<ref name="Carleton">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://religionsmn.carleton.edu/exhibits/show/history-muslims/immigration-after-1965|سەردێڕ=Muslim Immigration After 1965 · History of Muslims in the US and Minnesota · Religions in Minnesota|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210812201307/https://religionsmn.carleton.edu/exhibits/show/history-muslims/immigration-after-1965|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢١|url-status=dead}}</ref> نزیکەی لەسەدا ٧٢ی موسڵمانانی ئەمریکا کۆچبەرن یان «نەوەی دووەم».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشان=http://pewforum.org/The-Future-of-the-Global-Muslim-Population.aspx|سەردێڕ=The Future of the Global Muslim Population - Pew Forum on Religion & Public Life |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130407074116/http://www.pewforum.org/the-future-of-the-global-muslim-population.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wilgoren|یەکەم=Jodi|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=A Nation Challenged: American Muslims – Islam Attracts Converts By the Thousand, Drawn Before and After Attacks|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2001/10/22/us/nation-challenged-american-muslims-islam-attracts-converts-thousand-drawn-before.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|issn=0362-4331}}</ref> بەپێی ڕەگەز، لە ساڵی ٢٠١٤، ٣٨٪ سپی پێستی غەیرە ئیسپانی بوون (بە عەرەب و ئێرانییشەوە، لە ٣٢٪ لە ساڵی ٢٠٠٧)، ٢٨٪ ئاسیایی بوون (زۆربەی [[خەڵکی ھیند|ھیندی]]، پاکستانی، و بەنگلادیشی، بەرزبوونەوەی لە ٢٠٪ لە ساڵی ٢٠٠٧)، ٢٨٪ ڕەشپێست بوون (کەمبوونەوەی لە ٣٢٪)، ٤٪ ھیسپانی بوون (کەمبوونەوەی لە ٧٪)، و ٣٪ لە ڕەگەزی تێکەڵ یان ڕەگەزی تر (لە ٧٪ دابەزیوە. لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە ڕێژەی ڕەشپێستەکان بچووک بووبووەوە، لەکاتێکدا ڕێژەی سپیپێست و ئاسیایییەکان گەشەیان کردبوو، ئەمەش بە شێوەیەکی سەرەکی بەھۆی کۆچبەرییەوە بوو چونکە زۆربەی موسڵمانە ڕەشپێستەکان ڕەشپێستی ڕەسەنی ئەمریکا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.pewforum.org/2015/05/12/americas-changing-religious-landscape/|سەردێڕ=America’s Changing Religious Landscape |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160623114225/http://www.pewforum.org/2015/05/12/americas-changing-religious-landscape/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> == پەیوەندی کۆمەڵایەتی == === ڕەوەندی موسڵمان و وڵاتانی دایک === یەکتربڕینی پەیوەندی نێوان ڕەوەندی موسڵمان لەگەڵ زێدی باوباپیرانی و پەیوەندی ڕەوەندی موسڵمان لەگەڵ پێکھاتە ئیسلامییە بیانییەکان وەک بەشێک لە [[ئوممەت|ئومەتی]] جیھانی لەلایەن ھەندێک لە وڵاتانی میوانداری ڕەوەندەوە خرایە ژێر پرسیارەوە و زانایان ڕێگەی جیاواز پێشکەش دەکەن بۆ نزیکبوونەوە لە پەیوەندییەکانی نێوان ئەو دوو پەیوەندییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Shams |یەکەم=Tahseen |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Homeland and Heartland: Conceptualizing the "Muslim" "Diaspora" |ناونیشان=https://utpjournals.press/doi/10.3138/diaspora.21.1.2020-11-03 |journal=Diaspora: A Journal of Transnational Studies |زمان=en |بەرگ=٢١|issue=1 |پەڕەکان=٤٧–٦٣|doi=10.3138/diaspora.21.1.2020-11-03 |issn=1044-2057}}</ref> === ڕەوەندی موسڵمان و وڵاتانی میواندار === ==== لە ڕۆژاوا ==== موسڵمانان بوونەتە بەشێکی دانەبڕاو لە نزیکەی ھەموو وڵاتێکی ڕۆژاوایی. ھەندێک جار گەشتێک ھەیە بۆ گەڕان بەدوای لێکتێگەیشتن لە نێوان بەھاکانی کاریگەری ئیسلامی ڕەوەند و بەھا ڕۆژاوایییەکانی وڵاتانی میوانداریان؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.routledge.com/Muslim-Diaspora-in-the-West-Negotiating-Gender-Home-and-Belonging/Moghissi-Ghorashi/p/book/9781138260665|سەردێڕ=Muslim Diaspora in the West: Negotiating Gender, Home and Belonging |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Routledge & CRC Press |زمان=en}}</ref> کۆچبەرانی موسڵمان لە ئایینەکانی کەمینەکان (وەک [[ئەحمەدی|ئەحمەدییەکان]]) دەرکەوتووە کە خێراتر لە ئاسمیلەکردن لەگەڵ نۆرمەکانی کولتووری ڕۆژاوادا لە چاو کۆچبەرانی ئایینەکانی زۆرینە (وەک [[سوننە|ئیسلامی سوننە]]).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Glas |یەکەم=Saskia |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=How Muslims’ denomination shapes their integration: the effects of religious marginalization in origin countries on Muslim migrants’ national identifications and support for gender equality |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01419870.2021.1883082 |journal=Ethnic and Racial Studies |بەرگ=٤٤|issue=16 |پەڕەکان=٨٣–١٠٥|doi=10.1080/01419870.2021.1883082 |issn=0141-9870 |doi-access=free}}</ref> ھەندێک لە وڵاتانی ئەورووپی بزووتنەوەی پۆپۆلیستی ڕاستڕەوی توندڕەویان لە دژی موسڵمانان گەشەسەندووە، وەک لەگەڵ گێرت ویلدەرز لە ھۆڵەندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.brookings.edu/collection/muslims-in-the-west/|سەردێڕ=The One Percent Problem: Muslims in the West and the Rise of the New Populists |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Brookings |زمان=en-US}}</ref> لە ڕاپرسییەکی مانگی شوباتی ٢٠١٧دا کە لە ١٠ وڵاتی ئەورووپی ١٠ ھەزار کەسی تێدا ئەنجامدرا لەلایەن چاتام ھاوسەوە دەرکەوت کە بە تێکڕا زۆرینە (٥٥٪) دژی کۆچی زیاتری موسڵمانان بوون، بە تایبەتی دژایەتی لە ژمارەیەک وڵاتدا بەرچاو بوو: پۆڵەندا (٧١٪)، نەمسا (٦٥٪)، ھەنگاریا (٦٤٪)، بەلجیکا (٦٤٪)، و فەرەنسا (٦١٪). جگە لە پۆڵەندا، ھەموو ئەوانە بەم دوایییە تووشی [[تیرۆریزمی ئیسلامی|ھێرشی تیرۆریستی جیھادی]] بوون یان لە ناوەندی قەیرانی پەنابەران بوون. لە نێو ئەوانەی دژی کۆچی زیاتری موسڵمانانن، ٣/٤ خۆیان وەک لای ڕاستی سپێکتری سیاسی پۆلێن دەکەن. لەوانەی کە خۆیان وەک لای چەپی سپێکتری سیاسی پۆلێن دەکرد، ١/٣ پشتگیریان لە وەستان دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.chathamhouse.org/expert/comment/what-do-europeans-think-about-muslim-immigration|سەردێڕ=What Do Europeans Think About Muslim Immigration?|ئیش=Chatham House|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180310181445/https://www.chathamhouse.org/expert/comment/what-do-europeans-think-about-muslim-immigration}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{بابەتەکانی ئیسلام}} [[پۆل:ئیسلام بەپێی وڵات]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] j0awsutmxem4dofrks8utnrwvjtxyqn 0 284506 1699989 1536797 2026-11-03T04:33:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1699989 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''کەمپی دادپەروەری''' ({{بە عەرەبی |معسكر العدالة}}) بە (فیرقەی پێنجەم)یش ناسرابوو. بەڕێوەبەرایەتییەکی [[ھەواڵگریی سەربازی|ھەواڵگری سەربازی]] بوو لە سەردەمی [[حکوومەتی عێراق|حکوومەتی پێشووی عێراق]] کە لەلایەن [[سەددام حوسێن]] سەرۆک کۆماری عێراقەوە سەرۆکایەتی دەکرا. بە یەکێک لە ناوەندەکانی دەستبەسەرکردن و ئەشکەنجەدان دادەنرا بۆ ھەر کەسێک کە سەرپێچی یاسای دەکرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{عێراق-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} 84aa774pvk9ck6nsn44bkeq9m5vxozk 0 284547 1699911 1546931 2026-11-02T22:36:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1699911 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کەعب کوڕی ماتع کوڕی زی ھەجەن حیمیرەی، ئەبوو ئیسحاق''' (نزیکەی ٧٢ پێش زایین - ٣٢ کۆچی / [[٥٥١|٥٥١ زایینی]] - [[٦٥٢|٦٥٢ ز]]) مێژوونووسێکی شارەزا لە ژیاننامەی پێغەمبەران. جوولەکەیەکی دێرین بووە کە لە سەردەمی پێش ئیسلام [[ئیسلام|و ئیسلامدا]] ژیاوە. لە سەردەمی خەلافەتی [[ئەبووبەکر]] موسڵمان بووە و لە سەردەمی [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەردا]] ھاتووەتە [[مەدینە]]. [[ھاوەڵان]] و ئەوانی تر زۆرێک لە ھەواڵی گەلانی ڕابردوو و زۆرێک لە “ [[ئیسرائیلیات]]ی ” لێیوە فێربوون. چووە [[وڵاتانی شام|شام]] و لە [[حومس]] نیشتەجێ بوو و لەوێ کۆچی دوایی کرد، لە تەمەنی سەد و چوار ساڵیدا.<ref>{{Cite Q|Q111309344}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئەرێ پێغەمبەر شەوی ئیسراو میعراج خوای خۆی دی؟ {{!}}{{!}} مامۆستا مەلا ئەحمەد کاکە مەحمود |ناونیشان=https://ahmadkaka.org/Babet/533 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ahmadkaka.org}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ئیسرائیلیات]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20131226122026/http://library.islamweb.net/newlibrary/showalam.php?ids=16850 کتێبخانەی ئیسلامی - Islamweb] {{پۆلی کۆمنز|Ka'b al-Ahbar}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|مێژووی ئیسلام}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:جوولەکەکانی ناو ھۆزە جوولەکەکانی عەرەبستان]] [[پۆل:مردووانی دەیەی ٦٥٠]] [[پۆل:سوننەکان]] [[پۆل:فەرموودە گێڕەوانی تابعین]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:تابعین]] qgpokftq7zxgh71mp1e1jb40tdqsv93 0 285155 1699546 1536572 2026-11-02T13:37:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1699546 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''کەتیبەکانی سەید ئەلشوھەدا''' میلیشیایەکی [[شیعە|شیعەی]] [[عێراق|عێراقییە]] کە لە ساڵی ٢٠١٣ بۆ «پاراستنی مەزارگە شیعەکان لە سەرانسەری جیھان»، «پاراستنی یەکێتی عێراق» و «کۆتاییھێنان بە ململانێی تائیفی» پێکھێنراوە. لە ڕووی سەربازییەوە پشتگیری لە حکوومەتی [[بەشار ئەسەد]] دەکرد و مەزارگەی [[زەینەب کچی عەلی|سەیدە زەینەبی]] پاراست کە دەکەوێتە باشووری گەڕەکی [[دیمەشق]]. ئەم گرووپە لە شەڕی شێخ مسکین شەڕیان کردووە کە لە مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ ڕوویدا.<ref name="sheikh">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iswsyria.blogspot.nl/2014/12/syria-update-november-25-december-02.html|سەردێڕ=ISW Blog |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019095416/http://iswsyria.blogspot.nl/2014/12/syria-update-november-25-december-02.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=3 أكتوبر 2015}}</ref> ھەروەھا پەیوەندی نزیک لەگەڵ [[ڕێکخراوەی بەدر|ڕێکخراوی بەدر]] دەپارێزێت. <ref name="badr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jihadology.net/2013/09/09/hizballah-cavalcade-kataib-sayyid-al-shuhada-emerges-updates-on-the-new-iraqi-shia-militia-supplying-fighters-to-syria/|سەردێڕ=Hizballah Cavalcade: Kata’ib Sayyid al-Shuhada Emerges: Updates on the New Iraqi Shia Militia Supplying Fighters to Syria |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181118171703/https://jihadology.net/2013/09/09/hizballah-cavalcade-kataib-sayyid-al-shuhada-emerges-updates-on-the-new-iraqi-shia-militia-supplying-fighters-to-syria/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=3 أكتوبر 2015}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|شەڕ|شیعە|عێراق}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{عێراق-کۆلکە}} d28iw6250o6oscfgwjsr2shr3upeo20 0 285306 1699554 1536578 2026-11-02T13:38:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1699554 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''تانکی کەرار''' ({{بە فارسی|تانک کرار}}) [[تانک|تانکی]] پێشکەوتووی [[ئێران|ئێرانە]] کە لە لایەن پسپۆڕانی وەزارەتی بەرگری ئێرانەوە دروست دەکرێت. لەسەر بنەمای ھەیکەلی [[تی-٧٢]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alalam.ir/news/1857856/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%8C-%D8%AF%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A9---%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9-%D8%AE%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D8%B5-%D9%85%D9%87%D9%85%D8%A9-%D9%88%D9%85%D8%AA%D9%85%D9%8A%D8%B2%D8%A9|سەردێڕ=بالصور، دبابة كرار المتطورة.. أربع خصائص مهمة ومتميزة |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171206145540/http://www.alalam.ir/news/1857856/بالصور،-دبابة-كرار-المتطورة---أربع-خصائص-مهمة-ومتميزة |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=www.alalam.ir}}</ref> بە تۆپھاوێژێکی دروستکراوی ناوخۆیی. ئەم تانکە ھاوشێوەی تانکی [[زولفەقار (تانک)|زوولفەقار]]ە کە ئێستا لە [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|سوپای کۆماری ئیسلامی ئێران]] بەکاردەھێنرێت. سەرتیپ [[حوسێن دێھقان]] وەزیری بەرگری ئێران پشتڕاستی کردەوە کە تانکی کەرار لە پێشکەوتووترین تانکەکانی جیھانە و ئاماژەی بە گرنگی دروستکردنی ئەم تانکە و پەردەلادان لەسەری لە داھاتوودا و ئەگەری گۆڕینی ناوەکەی کرد. == ڕاگەیاندن == یەکشەممە ١٢ی ئازاری ٢٠١٧، تانکی کەراری ئێرانی پەردەی لەسەر لادرا، کەرار یەکەم تانکی ناوخۆی ئێرانە کە لەلایەن ڕێکخراوی پیشەسازیی بەرگرییەوە دیزاین و دروستکراوە. ڕاپۆرتە ڕۆژنامەوانییەکان لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٦ەوە سەبارەت بە ھێنانەکایەی تانکێکی نوێ بە ناوی کەرار دەرکەوتبوون.<ref>https://web.archive.org/web/20200427230925/https://www.skynewsarabia.com/world/926378-%D8%A5%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%AF%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%86%D8%B9</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171201035939/http://ar.farsnews.com/iran/news/13941125000602</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230409212357/https://afaq.iq/contents/view/details?id=40042</ref> == بەرھەمھێنان == ھێڵی بەرھەمھێنان بە ئامادەبوون و بەسەرپەرشتی سەرتیپ [[حوسێن دەھقان]] وەزیری بەرگریی ئێران لە کۆمپانیای بەنی ھاشم بۆ بەرھەمھێنانی [[تانک]]ی و زرێپۆش لە شاری دۆروود لە باشووری ڕۆژئاوای [[ئێران]] کرایەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20170518052932/http://ar.farsnews.com/iran/news/13951222000402</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Karrar tanks}} {{شریتی دەروازە|ئازەربایجان|ئێران}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئێران-کۆلکە}} np507zveos0bbl2xwmbd3t0yao7cl51 0 285569 1699963 1536767 2026-11-03T01:37:31Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699963 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''کەمال مستەفا عەبدوڵڵا سوڵتان ئەلتکریتی''' لە ساڵی ١٩٥٢ یان ٤ی ئایاری ١٩٥٥ لە شاری [[تکریت|تکریت]] لەدایک بووە، سکرتێری پاسەوانی کۆمارییە لە سەردەمی [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێن،]] و برای [[جەمال مستەفا عەبدوڵڵا|جەمال مستەفا عەبدوڵڵا سوڵتان ئەلتکریتی]]، ھاوسەری [[حەلا سەددام حوسێن]].<ref name="alwasat" />دەرچووی کۆلێژی سەربازی عێراق و پاشان کۆلێژی ئەرکانی سەربازی تەواو کردووە. [[ئەمریکا]] لە [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|لیستی ئەو عێراقیانەی کە زۆرترین داوایان لە لایەن ئەمریکاوە]] ھەیە، ناوی لە ژمارە دە دایە دایناوە. لە ئایاری ٢٠٠٣ خۆی ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان. ساڵی ٢٠٠٧ دادگاییکردنەکەی لەگەڵ تۆمەتبارانی دیکە لە دۆسییەی سەرکوتکردنی ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١ دەستیپێکرد. لە ساڵی ٢٠٠٩ دادگای تاوانەکان بڕیارەکانی خۆی دەرکرد. لە ساڵی ٢٠١١ دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق سزای لەسێدارەدانی کەمال مستەفای بە ھەڵواسینی دەرکرد. لە ساڵی ٢٠١٧ [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|پەرلەمانی عێراق]] یاسایەکی دەرکرد کە دەست بەسەر سەروەت و سامانی جوڵاو و نەجووڵاوی سەددام حوسێن و ھاوسەرەکانی و منداڵەکانی و نەوەکانی و خزمەکانی تا پلەی دووەم و ھەروەھا نوێنەرەکانیان گرت و دەست بەسەر سامانی ھەنووکەیی لە ٥٢ کەسایەتیی پێشووی ڕژێمی عێراقدا گیرا کە کەمال مستەفاش لەنێویاندا بوو. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] [[پۆل:زیندووان]] bg91xmix1cvyoqmjcxmjmzwfms5a5xn 0 285573 1699555 1682753 2026-11-02T13:38:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە) 1699555 wikitext text/x-wiki لە [[سۆفییایەتی|سۆفییایەتیدا]]، '''کەرامات''' بە کاری سەیر و سەمەرەی نائاسایی دەڵێن کە لە [[ئەولیا]] دەبێتەوە، وەک پێشگۆییکردنی داھاتوو، یا زانینی ڕازی نھێنی و، لەمانە. کەرامات ھیی ئەولیایە و، [[موعجیزە]] ھیی پێغەمبەرانە. کەرامات کۆی کەرامەتە. لە وشەنامەکانی زانستە ئیسلامییەکاندا، کەرامەت زیاتر بە دیارییەک دەوترێ کە خوا بە مرۆڤی دەدا یا لوتفێک کە دەرھەقی دەیکا.<ref name="karama2">Gardet, L., “Karāma”, in: ''Encyclopaedia of Islam, Second Edition'', Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs.</ref> ھەندێ کەس دەڵێن پەیدابوونی کەرامات لە ئەولیا دەشێت، بەو مەرجەی کە بگەڕێنرێتەوە بۆ ھێزی خوا. ئەولیاش لەم بەھرەیە کە ھەیانە بۆ پەروەردە و ژیرکردنی خەڵکی ئاسایی و پاککردنەوەی گیانیان لە عەیب و کەموکووڕی کەڵک وەردەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=سعیدی|یەکەم=گل بابا|سەردێڕ=فرھنگ اصطلاحات عرفانی}}</ref> لە دنیای نوێدا، بە تایبەت لە لایەن [[سەلەفییەت]] و [[وەھابیەت|وەھابییەت]] و ھەندێ بزاڤی ئیسلامیی ترەوە، ئەولیا و کەراماتی ئەولیا بەر ھێرش و شاڵاوی توند کەوتووە و بە نائیسلامی و تەنانەت بە درۆ و دەلەسە دەزانرێ.<ref>Juan Eduardo Campo, ''Encyclopedia of Islam'' (New York: Infobase Publishing, 2009), p. 600</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Karama}} {{شریتی دەروازە|دین|ئیسلام|دەروونناسی}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:ئیعجازی ئیسلامی]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] q5hk6t3j9dbwzxjvq1qhuqg5bixsxvj 0 285716 1699762 1648604 2026-11-02T19:35:21Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699762 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەریمی | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای داقووق.png{{!}} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای داقووق]] و ناحیە و گوندەکانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.12956| 44.31457}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەریمی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.12956| 44.31457 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای داقووق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەریمی'''، (''{{lang-ar| کریمي}})، ({{lang-en| Karimi }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]]، [[قەزای داقووق]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی [[داقووق]] بە دووری (١٧)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کەریمی''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[کوڕەیجیە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[بانشاخی بچووک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[زەبەع]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[یەرەغونی گەورە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = تەوێلە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/way/805516907|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[عەرەب]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١١٥) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] * [[قەزای داقووق]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای داقووق}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] atunuqby4wryx6mjkjr8uo1r22ctez2 0 285718 1699968 1648572 2026-11-03T01:38:21Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699968 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەمالیە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای داقووق.png{{!}} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای داقووق]] و ناحیە و گوندەکانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.01552| 44.27407}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەمالیە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.01552| 44.27407 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای داقووق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٨٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەمالیە'''، (''{{lang-ar| کمالیة}})، ({{lang-en| Kamalyia }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]]، [[قەزای داقووق]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای شارۆچکەی [[داقووق]] بە دووری (٣٠)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کەمالیە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[حەسەن شەلال]]. * لە باشوورەوە گوندی [[غەیدە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[سموود]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[شەفلەح]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = تەوێلە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2489321690|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[عەرەب]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٥٥) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] * [[قەزای داقووق]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای داقووق}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] snzmiuk0fiu9v4tceo0m3t3ozg34j2w 0 285729 1699783 1648595 2026-11-02T19:38:51Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699783 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەسون کەنعان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای داقووق.png{{!}} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای داقووق]] و ناحیە و گوندەکانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 34.76154| 44.27752}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەسون کەنعان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 34.76154| 44.27752 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای داقووق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەسون کەنعان'''، (''{{lang-ar| کسون کنعان}})، ({{lang-en| Kasun Kan'an}}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]]، [[قەزای داقووق]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای شارۆچکەی [[داقووق]] بە دووری (٦٩)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کەسون کەنعان''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[مەیدان، داقووق|مەیدان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[سڵێمان فازڵ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[زەنجیلە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[محەمەد عەبدولعەزیز]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = تەوێلە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/way/1228386757|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[عەرەب]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] * [[قەزای داقووق]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای داقووق}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 6wt5q6vbf6efiu74a5d3qx7a692juyf 0 286147 1699451 1699270 2026-11-02T12:08:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699451 wikitext text/x-wiki شەڤدین (بە [[زمانی کوردیی باکووری|کوردیی باکووری]]: [[Şevdîn]]، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: [[Shevdin]]) ناوی بەرەبابێکی گەورەی کوردیە کە ئێستا بەشێکە لە هۆزی [[باڵەک]]، لە سەردەمی [[عەلی ئاغای ڕایات]] لەڕێگای هەوپەیمانێتیەوە چۆتە بەرەی هۆزی [[باڵەک]] لەدژی دوژمنانی کوردستان. [[شەڤدین]] ناوی ئەو باوە گەورەیەیە کە بەرەبابەکەی دامەزراندووە و ھەر خۆیان بە نەوەی ئەو دادەنێن، [[شەڤدین]] ناوێکی بادینیە و زیاتر لە ناوچەکانی [[میرنشینی بادینان|بادینان]] و [[باکووری کوردستان]] بەناوبانگە، شەڤدین بە ناوی ناوچەیەک کراوەتەوە کە لە [[باکووری کوردستان]] <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/Ozgurluk_Yolu_43_Aralik1978_3269|سەردێڕ=Özgürlük Yolu Sayı: 43 Aralık1978}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Serxwebun|ناونیشان=http://archive.org/details/serxwebun|سەردێڕ=Serxwebun Archive 1982 - 2020|ڕێکەوت=١٩٨٣}}</ref> هەیە و سەر بە پارێزگای ([[چەولیگ|چەولیك]])ە وە پێشتر ناوی شێوەزوور بووە، لە شانە شاخاوییەکانی باکووری کوردستان، لە ڕۆژئاوای زێی گەورە، خاکێک هەڵکەوتووە کە سەردەمانێک ناوێکی دیکەی هەبوو. پێش ئەوەی ناوی شەڤدین بن، ئەم ناوچەیە بە شێوەزوور ناسرابوو، ناوێک کە ئێستا لە تۆمارە فەرمییەکان لەبیرکراوە بەڵام هێشتا بە هێمنی لە دڵ و یادەوەرییەکانی ئەو کەسانەدا زیندووە کە سەر بەو ناوچەیەن. شێوەزوور تەنیا شوێنێک نەبوو؛ سەرەتای گەلێک بوو، ئەو خاکەی کە هۆزی بەرەبابی شەڤدینی تێیدا لەدایک بووە، ناسنامەکەی تێیدا ڕەگی داکوتاوە و چیرۆکەکەیان دەستی بە گێڕانەوە کردووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leach|یەکەم=E. R.|ناونیشان=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.214737|سەردێڕ=Social And Economic Organisation Of The Rowanduz Kurds|ڕێکەوت=١٩٤٠}}</ref> ئەو کتێبەی باسی شێوەزوور و شەڤدین دەکات، بەڵگەیەکی مێژووییە لەسەر ئەو ڕاستیەی کە [[شێوەزوور]] ناوچەیەک بووە لە دەورووبەری قەزای [[مێرگەسۆر]] و [[زێی گەورە]]، کە ئەوکات سەر بە ناوچەی زێبار بوون، بەڵام ئێستا بەشێکن لە دەڤەری بارزان، ئەو بەرەبابە لەوێ سەری هەڵداوە و تاوەکو ئێستاش ئەو ناوە بەکاردێنن بۆخۆیان، بەڵام جگە لەوەی کە لەوێ سەری هەڵدابێت، چەندین سەدە لەو ناوچەیە ژیاون و مەڕ و ماڵاتیان بەخێوکردووە و بژێوی ژیانیان لەسەر کشتوکاڵ بووە، شەڤدینیەکان لە ناوجەکانی: شرێ، ئیروان، ئەلکێ، سەکۆی سەروو، تایبەت لە دەوروبەری شانەدەر و ئەو دۆڵانەی بەرەو گۆرەتوو و مەلاسوار دەچن، سەدان ساڵ لەو ناوچەیە ماونەتەوە ژیانیانکردووە. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wigram|یەکەم=W. A. (William Ainger)|ناونیشان=http://archive.org/details/cradleofmankindl00wigrrich|سەردێڕ=The cradle of mankind; life in eastern Kurdistan|دوایین٢=Wigram|یەکەم٢=Edgar Thomas Ainger|ڕێکەوت=١٩٢٢|بڵاوکەرەوە=London, A. & C. Black, ltd.|ئەوانی تر=University of California Libraries}}</ref>[[پەڕگە:گوندی ناوەندەی باڵەکایەتی - ناوچەی شێوەزوور.jpg|وێنۆک|گوندی ناوەندەی ناوچەی شێوەزوور - دەڤەری باڵەکایەتی]]بەپێی بەڵگەنامە جیهانیەکان، شێوەزوور جگە لە ناوچەی باڵەکایەتی، پێشتر لە زێبار و چەولیک هەبووە، بەڵام بەهۆی ڕوودانی زۆرتین شەڕ و کارەسات و ڕووداو لەو ناوچەیەی کوردستان، ناوەکانی گۆڕاوە.<ref name=":0" /> شەڤدینیەکان ئێستا لە سێ پارچەی [[کوردستان]] نیشتەجێن ([[باکووری کوردستان|باکوور]]، [[باشووری کوردستان|باشوور]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژهەڵات]])، زمانی باب و باپیرانیان [[کوردیی باکووری|کورمانجیە]]، شەڤدینیەکان زیاتر کاری شوانی و کشتوکاڵ دەکەن، تاوەکو ئێستاش وازیان لە بەخێوکردنی بزن و مەڕ و کشتوکاڵکردن نەهێناوە، ئەو تیرەیە زیاتر کوێستان و ناوچە شاخاویەکان دەژین. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hassanpour |یەکەم=Amir |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Review of Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/4310984 |journal=Iranian Studies |بەرگ=٢٩|issue=1/2 |پەڕەکان=٢٠٠–٢٠٤|issn=0021-0862}}</ref> [[پەڕگە:عەلی ئاغای ڕایەت - شەڤدینی.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی دەگمەن و مێژوویی کوردستان عەلی ئاغای ڕایات (سەرۆکی بەرەبابی شەڤدین لە سەدەی ١٩ و ٢٠. له ڕاستەوە: حاجی شێخ عەلائەددین حوسەینی نەقشبەندی، عەلی ئاغای ڕایات، مام شێخ عوبەیدوڵڵای زینوێ و ڕاوەستاو له ڕاستەوە: شێخ عەبدوڵڵا، شێخ عەبدولقادر، سەید مارف، حاجی شێخ سەیید تەها شەهابەددین کەماڵیزادەی نەقشبەندی و مەلا یۆسف]] هەر وەک لە کتێبی ''AŞİRET DERSİM (DERSİM AŞİRETLERİ) SEYFİ CENGİZ'' لە لاپەڕە ٥٨ باسی شەڤدینیەکان کراوە و ناوی شەڤدین لەناو لیستی هۆزە کوردیەکانە لە ناوچەی [[پارێزگای دێرسیم|دێرسیم]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=admin |سەردێڕ=Aşiret Aşiret Dersim |ناونیشان=https://yolpedia.eu/asiret-asiret-dersim/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٥ |وێبگە=YolPedia {{!}} Kütüphâne |زمان=tr |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241205074546/https://yolpedia.eu/asiret-asiret-dersim/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە هەندێک لەو بەرەبابە لەو ناوچەیەش بوونیان هەیە تاوەکو ئێستاش. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kurdistan |یەکەم=The Spirit of |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٢٠|سەردێڕ=From Mergasor to Choman: The Story of the Shevdin Families |ناونیشان=https://www.academia.edu/129689657/From_Mergasor_to_Choman_The_Story_of_the_Shevdin_Families |journal=The Spirit of Kurdistan}}</ref> ناوی شەڤدین لەناو دڵی شێوەزووردا لەدایک بووە، بەو پێیەی ئەو کەسانەی کە هەمیشە سەر بەو خاکە بوون، بە پەیوەندییان بەو خاکەوە ناسران. بە تێپەڕبوونی کات وشەی شەڤدین نەک تەنها ناوی گەلێک بەڵکو بۆ خودی شوێنەکە. ئەوەی ڕۆژێک شێوەزوور بوو، شانە جوگرافییەکە، بوو بە شەڤدین - ناسنامەی خێڵەکی ئێستا کە ئەوەندە پەیوەندیان نزیکە لەگەڵ شاخەکاندا کە ناتواندرێ لێیان جیا بکرێتەوە. ئەمە تەنیا گۆڕینی ناو نەبوو؛ پەرەسەندنی سروشتی یادەوەری بوو، تێکەڵبوونی شوێن و مرۆڤەکان بوو بۆ یەک ناسنامەی هەمیشەیی. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hay|یەکەم=William Rupert|ناونیشان=http://archive.org/details/twoyearsinkurdis00hayw|سەردێڕ=Two years in Kurdistan : experiences of a political officer, 1918-1920|ڕێکەوت=١٩٢١|بڵاوکەرەوە=London : Sidgwick & Jackson, ltd|ئەوانی تر=Robarts - University of Toronto}}</ref> بەڵام ئەم گۆڕانکارییە بەبێ سەختی و ماندووبوون ڕووی نەدا، زۆرێک لە شەڤدینیەکان زێدی باوباپیرانیان بەجێهێشت و بەرەو باشوور ڕۆیشتن، بەسەر بەرزایی و ڕووبارەکاندا، لە کۆتاییدا لە ناوچەکانی ئێستای [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]] نیشتەجێبوون، هەندێکیشیان ئێستا لە ئێرانن، سەرەتا لە دەورووبەری [[مێرگەسۆر]] نیشتەجێبوون کە پێیدەگوترا دەڤەری زێباری کۆن، پاشان کۆچیانکرد بەرەو کوێستانەکانی ئێستای باڵەکایەتی، لەوێ ڕەگ و ڕیشەیان داکوتی و هەندێکیشیان چوون بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان و تاوەکو ئێستاش ماون، لەوێ لە گوندی [[زێوکە]] نیشتەجێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Masālik al-abṣār fī mamālik al-amṣār {{!}} work by ʿUmarī {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Masalik-al-absar-fi-mamalik-al-amsar |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> لەبارەی چۆنیەتی ھاتنی شەڤدینیەکان بۆ ناوچەی باڵەکایەتی [[ئیدموند لیچ]] کە ئەفسەرێکی بەریتانیە دەربارەی شەڤدینییەکان نوسیویەتی و باسی کردووە، لە کتێبی (Social And Economic Organisation Of The Rowanduz Kurds) باسی کردووە کە ئەم تیرەیە لەکوێوەھاتوون، دەڵێت عەلی ئاغای ڕایات کە باسی ڕەچەڵەکی خۆی بۆ دەکردم دەیگوت: شەڤدین چەندین پشت بەر لە ئێستا ژیاوە و ئەوکات خۆی و خانەوادەکەی لە باکووری کوردستان ژیاون، پاشان هاتوون بۆ ناوجەکانی بادینان و بەدوای زەوی باشتر گەڕاون و بۆ ڕۆژھەڵات کۆچیان کردووە، بەشێکی بەرەبابی شەڤدینی کەوتۆتە ڕۆھەڵاتی کوردستان و گوندی (زێوکە)یان ئاوەدانکردۆتەوە، بەرەبابی شەڤدینیش سێ لقیان لێدەبێتەوە ئەوانیش جقادر ئاغا، کاکە حەسەنی، حەمەدی بابەکر ئاغا) ئەوانە بابەگەورەی تیرەکانن. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Social and Economic Organisation of the Rowanduz Kurds |ناونیشان=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=1794 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=bnk.institutkurde.org}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coon|یەکەم=Carleton S. (Carleton Stevens)|ناونیشان=http://archive.org/details/caravanstoryofmi00coon|سەردێڕ=Caravan: the story of the Middle East|ڕێکەوت=١٩٥٨|بڵاوکەرەوە=New York, Holt|ئەوانی تر=Internet Archive}}</ref> [[پەڕگە:عەلی ئاغای ڕایات لەگەڵ دۆستەکانی.png|وێنۆک|ناوچەی شەڤدینان - لە راستەوە: (سەید مستەفای بنەکاولی)، (ملازم عەزیزی فڕۆکەوان)، (ملازم عبدالرحمن کەمیل)، (مام عزەت سلێمان بەگ)، (مام مینەی عەلی ئاغای رایەتی - سەرۆک عەشیرەتی باڵەک و تیرەی شەڤدینی)، (خاڵ ئەحمەد ئاغای مێرگەسۆری - سەرۆک عەشیرەتی شێروانی)]] شەڤدینیەکان لەگەڵ سوورچیەکان و مێرگەسۆریەکان خزمایەتیان هەیە، چونکە ماوەیەک لە مێرگەسۆر و ناوچەکانی دەورووبەری زێی گەورە و ناوچەی سوورچیەکان نیشتەجێبوون، پاشان کۆچیانکرد بەرەو ڕایات و ڕواندز و باڵەکایەتی ئێستا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پێگەی باڵەکایەتی لە شۆڕشی ئەیلول دا 1961 - 1975 |ناونیشان=https://partipedia.org/ku/books/%D8%B4%DB%86%DA%95%D8%B4%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF/%D9%BE%DB%8E%DA%AF%DB%95%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DA%B5%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B4%DB%86%DA%95%D8%B4%DB%8C-%D9%8A%D9%94%DB%95%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%84-%D8%AF%D8%A7-1961-1975 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٥ |وێبگە=partipedia.org |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250905130938/https://partipedia.org/ku/books/%D8%B4%DB%86%DA%95%D8%B4%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF/%D9%BE%DB%8E%DA%AF%DB%95%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DA%B5%DB%95%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B4%DB%86%DA%95%D8%B4%DB%8C-%D9%8A%D9%94%DB%95%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%84-%D8%AF%D8%A7-1961-1975 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[عەلی ئاغای رایات]] زانیاری زیاتری نەداوە بەو کەسانەی هاتوونە لای و پرسیویانە، لەوانەیە ئەوەش هۆکارێک یان نهێنیەکی لەپشتبێت بۆ ئەوکات کە نەیویستووە بیدرکێنێت، بەڵام لە تۆمارە مێژووییەکان و بەپێیی سەرچاوەکان دەریدەخات کە شەڤدینیەکان لە ناوچەی بادینانەوە هاتوون. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schmidt|یەکەم=Dana Adams|ناونیشان=http://archive.org/details/journeyamongbrav0000schm|سەردێڕ=Journey among brave men|ڕێکەوت=١٩٦٤|بڵاوکەرەوە=Boston : Little, Brown and Company|ئەوانی تر=Internet Archive}}</ref> شەڤدینییەکان لەکۆنەوە لە کوێستانەکانی باڵەکایەتی ژیاون و خاوەنی زەوییەکانی دەورووبەری چۆمانن کە بەشێکیان پێکدێن لە: دەربەند، ڕایات، شۆرە، ناوەندە، گوندەژۆر، گەلەژێر، ئالانە، دۆڵەبۆن… ھتد) کە سەدان لەو ناوچەیە نیشتەجێن و خاوەنی زەویەکانن، تەمەندی بەرەبابی شەڤدین زیاترە لە ٦٠٠ ساڵ، کا تا ئەمڕۆش ھەر شوێنی خۆیانن، بەھۆی ئەوەی کە لە کۆنەوە لە ناوچەکانی بادینانەوە سەریان ھەڵداوە، تا ئێستاش زمانی ئاخاوتنیان کورمانجی و سۆرانی تێکەڵ بەیەک دەکەن، بەڵام لەگەڵ زاڵبوونی میرنشینی سۆران بەسەر ئەو ناوچەیە، کاریگەری زمانەوانی زۆری ھەبوو بۆیان، بەڵام نەیانهێشتووە وشەی شێوەزوور و شەڤدین لەبیربکرێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=International Colony Kurdistan |ناونیشان=https://www.goodreads.com/book/show/6056571-international-colony-kurdistan |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Goodreads |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=جدلية |یەکەم=Jadaliyya- |سەردێڕ='Lines Drawn on an Empty Map': Iraq’s Borders and the Legend of the Artificial State (Part 2) |ناونیشان=https://www.jadaliyya.com/Details/32153 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Jadaliyya - جدلية |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=The Spirit of Kurdistan|ناونیشان=http://archive.org/details/from-mergasor-to-choman-balakayati-the-story-of-the-shevdin-families|سەردێڕ=From Mergasor To Choman ( Balakayati) The Story Of The Shevdin Families|ڕێکەوت=١ی شوباتی ١٩٢٠}}</ref> == زانیاری دەربارەی شەڤدین و شێوەزوور == شەڤدینیەکان (شێوەزووریەکان) بەشێکیان لە دامێنی چیای [[ھەڵگورد|هەڵگورد]] و [[چیخی دەرێ]] دەژین، بەشێکیان لە [[ھەولێر|هەولێری]] پایتەختی کوردستان نیشتەجێن، هەندێکیشیان لە [[باکووری کوردستان|باکووری کوردستانن]] لە ناوچەی [[پارێزگای دێرسیم|دێرسیم]] و ناوچەی شەڤدین لە پارێزگای [[چەولیگ|چەولیک]]، بەشێکی تریان لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژهەڵاتی کوردستانن]] و گوندێکیان هەیە بە ناوی [[زێوکە]]. [[پەڕگە:ئەو ناوچەیەی بەرەبابی شەڤدین نیشتەجێبوون لێیی لە ساڵانی ١٨٠٠.png|وێنۆک|ئەو ناوچەیەی بەرەبابی شەڤدین نیشتەجێبوون کە بە دەڤەری زێباری کۆن بەناوبانگبوو پێشتر.]] {| class="wikitable sortable" !زانیاری وورد !ئەنجام |- |ناوی بەرەباب و تیرە |شەڤدین / Shevdin |- |ناوی ناوچە |شێوەزوور (ناوچەی زێباری کۆن) |- |ڕەچەڵەکی شێوەزار |[[بادینی]] + [[کوردیی باکووری|کورمانجی]] |- |ڕەچەڵەکی بەرەباب |زێباری |- |شێوازی جل و بەرگ پێش هاتنیان بۆ باڵەکایەتی |شەل و شەپک |- |شێوازی جل و بەرگ دوای هاتنیان بۆ باڵەکایەتی |جل و بەرگی مۆدێرنی کوردی |- |شوێنی دامەزراندنیان |ناوچەی شێوەزوور |- |لقەکانی تیرەی شەڤدین |قادر ئاغا، کاکە حەسەنی، حەمەدی بابەکر ئاغا |} '''سەرکوتکردنی ناسنامەی شەڤدینان:''' ئەندامانی تیرە و بەرەبابی شەڤدینی نەدەوێران بڵێن ئێمە شەڤدینین، چونکە گرژی و ململانێیەکی توند هەبوو لەناوخۆی هۆزی باڵەک، کاتێک ئیدمۆند لیچ لە شێوەزووریەکان (شەڤدینیەکان) دەپرسێت ئێوە چ هۆزێکن یان تیرەیەکن، زۆر بە ترس و شەرمەوە و بە دەنگێکی نزم دەڵێن ئێمە شەڤدینین، لەژێر ترس و ناخۆشی و گەمارۆکانەوە هێشتا وازیان لە ناوی شەڤدین نەهێناوە و شانازیان کردووە کە نەوەی ئەون. <ref name=":0" /> لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٩ و سەرەتاکانی سەدەی ٢٠ ململانێیەکی توند هەبوو لە نێوان سەرۆک هۆز و ئاغاکانی باڵەک، عەلی ئاغای ڕایات یەک ئامانجی هەبوو، ئەویش ئەوەبوو کە شەڤدینیەکان وەک هۆزێکی سەربەخۆ بناسێنێت، نەیدەویست جگە لە شەڤدینیەکان کەسی تر نیشتەجێبێت لەسەر زەوی و کوێستانەکانیان. بۆیە بەگوێرەی کارەکانی '''عەلی ئاغای ڕایات''' (سەرۆکی شێوەزووریەکان)، مەبەستی ئەوەبووە هەموو شێوەزووریەک لەدوای ناوی خۆی ووشەی شەڤدینی بەکاربێنێت، بۆ ئەوەی پارێزگاری لە ناسنامەی سەرەکی خۆیان بکەن، نەک بە گوند یان ناوچە خۆیان بناسێنن. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/ds49.5.h3651937|سەردێڕ=Road Through Kurdistan}}</ref> == گوندەکانی بەرەبابی شەڤدین (شێوەزوور) == بەرەبابی شەڤدین لەکۆنەوە خاوەنی چەندین گوندە و موڵکی تایبەتی بەرەبابەکەن و هەر کەسە و خاوەنی زەوی تایبەت بەخۆیەتی، ئەوەش بەشێک لە گوندەکانی بەرەبابی شەڤدین لە دەڤەری [[باڵەکایەتی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حاجی ئۆمه‌ران |ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/405 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.hawlergov.org |زمان=en}}</ref> '''بەرەبابی شەڤدین (شێوەزووری) دابەشبوون بەسەر ئەم گوندانە:''' ڕایات، دەربەند، ناوەندە، شۆرە، گەلەژێر، ذۆلەبۆن. '''گوندەکانی ناوچەی شێوەزووری لە چۆمان:''' ڕایات، دەربەند، ناوەندە، شۆرە، گوندەژۆر، گەلەژێر، ئالانە، ذۆلەبۆن، کۆنەخانان، دێڵزە، وەردە، ڕەشەهەرمێیان. '''تێبینی دەربارەی گوندەکان:''' هەندێک گوندی تر هەن بەڵام تاوەکو ئێستا هیچ سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراوی مێژوویی بەردەست نیە کە پشتڕاستی بکاتەوە، ئەگەر سەرچاوەی باوەڕپێکراو هەیە تکایە ئاماژەی پێبکەن، جگە لەمەش گوندەژۆریەکان سەر بە تیرەیەکی سوورچیەکانی بادینانن بەڵام بەهۆی تێکەڵبوونیان لەگەڵ شێوەزووریەکان ئێستا بە شێوەزووری هەژمار دەکرێن. چونکە بەرەبابی شێوەزووری (شەڤدین) دابەشبووە بەسەر سێ لق: (قادر ئاغا، کاکە حەسەنی، حەمەدی بابەکر ئاغا) کە هەرسێکیان شەڤدینین و یەک بەرەبابن، ئینجا دابەشبوون بەسەر گوندەکانی دەورووبەری ڕایات و چۆمانی ئێستا.<ref name=":0" /> لێرەدا پێویست بە باسکردنی هەموو جۆرە زانیاریەکی تایبەت بە بنەماڵەکان و شوێنی سەرەکیان ناکات، بە هۆکاری تێکنەچوونی پەیوەندی کۆمەڵایەتی ناوخۆیی و دەرەکی، بۆیە بەپێویست زاندرا تەنها بە گشتی باسبکرێت. شەڤدینیەکان (شێوەزووریەکان) بەشێکیان لە پارێزگای هەولێر نیشتەجێن لە ناوچەکانی: پیرمام، هەریر، هەولێری نوێ، پیرزین، کەسنەزان، هتد. هۆکاری بڵاوبوونەوەیان لەو ناوچانە ئەوەیە کاتێک ناوچەکانیان تێکدرا لە شەڕی عێڕاق و ئێران، [[شەڤدین|شەڤدینیەکان]] و [[شێروانی|شێروانیەکان]] و [[مزوریەکان]] لە [[ھەریر|هەریر]] لە دەڤەری [[سوورچی|سورچیان]] نیشتەجێبوون، پاشان هەندێکیان نەگەڕانەوە زێدی خۆیان و هاتن بۆ [[ھەولێر|هەولێری]] پایتەخت, بەشێکیشیان چوون بۆ دەڤەری بادینان. '''بەکارهێنانی ناوی گوند:''' ڕایاتی، ناوەندی، گوندەژۆری، گەلەژێری، شۆرەیی، ئالانی، دەربەندی، خەلانی، دۆڵەبەنی (دۆڵەبۆنی). == داستانى قەڵا (قشڵە)ى رایات لە ناوچەی شێوەزووری ئێستا == [[قشڵەى ڕایات]] [[قەڵا|قەڵایەکى]] سەخت و پتەو بوو لە سەردەمى پاشایەتى بنیاد نرابوو، وەک بەشێک لە پلانى حکومەت بۆ دەست ڕۆیشتن بەسەر ناوچەکەدا دیوارەکانى بە بەرد و چیمەنتۆ زۆر توکمە و قایم دروست کرابوون، بە جۆرێک گەورە و فراوان بوو جێگاى فەوجێکى سەربازى لێ دەبووە، لە دوو نهۆم و دوو بەشى سەرەکى پێکهاتبوو و چەندین ژووریان لەخۆ گرتبوو، دەرگاى سەرەکى قەڵاکە ڕووى لە ڕۆژئاوا بوو تەواوى دەوروبەرى چۆلەوانى بوو، کەوتبووە نێوان گوندەکانى [[خەلان، چۆمان|خەلان]] و [[ڕایات]] و [[باوەکراوە]] لە دەڤەرى [[باڵەکایەتی|باڵەکایەتى]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=داستانى قەڵا(قشڵە)ى رایات |ناونیشان=https://partipedia.org/ku/articles/%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%89-%D9%82%DB%95%DA%B5%D8%A7-%D9%82%D8%B4%DA%B5%DB%95-%D9%89-%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Parti Pedia (partipedia.org) |زمان=ku}}</ref> لە ٣ى حوزەیرانى ١٩٦٢ پڕیشکى [[شۆڕشی ئەیلوول]] گەیشتە دەڤەرى [[باڵەکایەتی|باڵەکایەتى]] و هێزى [[پێشمەرگە]] بە سەرپەرشتى ڕاستەوخۆى ڕێبەرى شۆڕش مەلا [[مەلا مستەفا|مستەفا بارزانی]] ڕووی لە ناحیەى [[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵەى]] کرد بە مەبەستى ئازادکردنی، هێزى پۆلیسى ناحیە ویستى بەرگریان هەبوو و خۆیان بەدەستەوە نەدا، لەو کاتەدا [[مەلا مستەفا|بارزانى]] لە ماکۆسان چاودێری شەڕەکەى دەکرد، لە ڕێگاى نامەیەک بەڕێوەبەرى ناحیەى ئاگادار کردەوە کە خۆیان ڕادەستى هێزى پێشمەرگە بکەن بۆ ئەوى شەڕەکە بێ خوێنڕشتن کۆتایی پێ بێت، شەوى ٣ لەسەر٤ی مانگی حوزه‌یرانی ١٩٦٢ سەنگەرێکى هێزى پۆلیس خۆیان دا بەدەستەوە، بەڵام بەڕێوەبەرى ناحیە و سریەیەکى پۆلیس و کاربەدەستانى ناحیە و هەموو ئەوانەى خۆیان بە دڵسۆزى حکومەتى [[عەبدولکەریم قاسم]] (١٩٥٨-١٩٦٣) دەزانى بە خێزانەوە و بە نهێنى پەنایان بردە بەر قەڵاى [[ڕایات]]، لە کاتێکدا فڕۆکە جەنگییەکانى دەوڵەتیش لە بەیانی تا ئێوارە بەردەوام بۆردومانى هێزى پێشمەرگەیان دەکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ماڵپەری فەرمی سەرۆک مەسعود بارزانی |ڕێکەوت=٢٠٠٤ |سەردێڕ=مسعود بارزانی، بارزانی و بزوتنەوەى ڕزگاریخوازی کورد |ناونیشان=https://www.masoudbarzani.krd/ku/index}}</ref> ژمارەیەکى زۆرى پۆلیس لە قەڵاکەدا بوون کە بەرپرسەکەیان کوردێک بوو بەناوى کەریم خۆرانى، بەڵام کاتێک بەڕێوەبەرى ناحیە کە عەرەبێک بوو و زمانى کوردى نەدەزانى گەیشتە ناو قەڵا و بوو بە فەرماندە و بەرپرسى یەکەم. لە ٤ى حوزەیرانى ١٩٦٢ هێزی پێشمەرگە بە فەرماندەیی حاجى بێرۆخى و عەریف یاسین و مەحمود کاوانى و مستەفا نێروەیی و حەسەن خاڵ هەمزە و ئەحمەد مستێ و عومەر دەبابە لەگەڵ چەند ھێزێکى خێلەکى گەمارۆى قەڵاى ڕایاتیان دا. هێزی [[پێشمەرگە]] هەوڵى دەدا لە ڕێگەى تەقەکردن پۆلیسەکان بترسێنن و ناچاربکرێن تاکو خۆیان بەدەستەوە بدەن، بەڵام گەمارۆدراوان ڕەتییان کردەوە خۆیان ڕادەست بکەن و کەوتنە بەربەرەکانێ و بە بێتەل داواى یارمەتیان لە حکومەت کرد، پێشمەرگەش ئاگادارى هەموو بروسکەکانی حکومەت بوو کە گەمارۆدراوان داواى یارمەتی دەکەن و حکومەتیش لە وڵامییان داوای بەرگری و ڕزگارکردنیان دەکرد و بەرداوامیش بوون لە بەرگریکردن، هەندێک لە بروسکەکان ڕاستەوخۆ ئاراستەى [[عەبدولکەریم قاسم|عه‌بدولکەریم قاسم]] سەرۆک وەزیرانى  ئه‌و كاته‌ی عێراقى دەکران. حكومه‌تی ئه‌و كاته‌ی [[عێراق]] بە فڕۆکەى جەنگییەوە بەردەوام بۆردومانی کوێرانەى هێزەکانى [[پێشمەرگە|پێشمەرگەی]] دەکرد بەڵام هیچ زیانى بە پێشمەرگەی نەگەیاند، جگە لەوەش هەندێ جار  فڕۆکە بە چەتر (تۆڕ) ئازووقە و فیشەک و کەلوپەلى پێویستیان بۆ گەمارۆدراوان هەڵدەدایە خوارەوە، ژماریەکى کەم لە چەترەکان گەیشتە دەستیان و چەترەکانى دیکە هەموویان کەوتنە دەستى پێشمەرگە، دواى دوو هەفتەى گەمارۆدانی قەڵاکە، هێزێکى [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق|سوپاى عێراق]] بە فەرماندەی [[عەقید وەهبى]] کە لە فەوجى سێی لیواى سێ پێکهاتبوو، لە [[ڕەواندز|ڕواندزەوە]] بە ڕێگاى بەرسیرین بەرەو ڕایات کەوتە ڕێ بۆ شکاندنى گەمارۆکە و ڕزگارکردنى گەمارۆدراوان. هێزێکى پێشمەرگە بە فەرماندەی [[مەحمود کاوانى]] و [[حارس بێدارونى]] لە کۆسپى سپی و کۆسپى ڕۆڵە و پردى حافیز ڕێگایان لە سوپاى عێراق گرت و ڕووبەڕوویان بوونەوە، شەڕیکى قوڕس لە نێوانیاندا ڕوویدا، لە ئەنجامدا ئەو فەوجەى سوپاى عێراق بە تەواوى لەناو چوو، بەشێک لە سەربازانیان کوژران و بەشێکیشیان بریندار بوون و هەندێکیشیان بەدیل گیران. لەم شەڕەدا بۆ حکومەتى عێراق دەرکەوت کە هیوایەک نەماوە بتوانێ لەم ڕێگەیەوە خۆى بگەیەنێتە ڕایات و گەمارۆى سەر قەڵاکە بشکێنێ، بەڵکو پەنای بردە بەر ڕیگایەکى دیکە ئەویش بەکارهێنانى چەکدارانى بەکرێگیراو  کە لە چیاى هەڵگورد بەرامبەر ڕایات لە دواوە لەناكاو هێرش بکەنە سەر پێشمەرگە و هەوڵى کردنەوەى گەمارۆیەکە بدەن. دیارە بۆ جێبەجێکردنى ئەو پلانە کۆمەڵێک لە بەکرێگیراوان لە پشت چیاى [[ھەڵگورد|هەڵگورد]] پیلانی هێرش کردنیان هەبوو، بەڵام كاتێك  بارزانى هەواڵەکەى بیست و بە پلانەکەى زانى، کارى گەمارۆى قەڵاى بە عەلى عەسکەرى سپارد و خۆى بۆ پووچەڵکردنەوەى ئەم هەوڵەى حکومەت ئامادە کرد، لەگەڵ هێزێکى پێشمەرگە بە ماوەیەکى کەم گەیشتە سەریان، لە ٢٧ى حوزەیرانى ١٩٦٢ لە ناوچەى چیغەدەرى و دۆل و مەیدان و [[هۆڕنى باڵەکیان]] ڕووبەڕوویان بوویەوە، دواى  شەڕێکى گەرم کە ماوه‌ی سێ ڕۆژى خایاند پەرت و بڵاوى کردن و کەوتە دوایان، هەندێکیان لە سنوور ئاودیو بوون و چوونە ناو خاکى ئێران و هەندێکی دیکەشیان خۆیان خزاندە ناو شیو و دۆڵەکانى ناوچەى لۆلان، بەم شێوەیە هەوڵی دووەمى [[حکوومەتی عێراق|حکومەتى عێراق]] بۆ تێکشکاندنى گەمارۆیەکە شکستى هێنا. دواى ئەوەى [[پێشمەرگە]] هەموو هەوڵێکى خۆبەدەستەودانى گەمارۆدراوانى دا و هەوڵەکانیان بێ سوود بوو بۆیە لە ڕۆژى ١٠ى حوزەیرانى ١٩٦٢ بە فەرمانى [[مەلا مستەفا|بارزانى]] دەستکرا بە لێدانى تونێلێک بۆ ناو قەڵاکە، لەلایەن ١٦ پێشمەرگە و دوو وەستاى کارێزهەڵکەنى ڕۆژهەڵاتى کە ئەوانیش پێشمەرگە بوون بە پاچ (تەور)، قولینگ، باریە (نوێڵ)، خاکەناز، تورەکە و گونیە دەستکرا بە لێدانى تونێلەکە لە دوورى ٣٥٠ مەترەوە لەناو چاڵێکەوە لە ڕۆژهەڵاتى قەڵا بەرەو یەکەم قوللەى قەڵا، بەبێ یارمەتى تەکنیکى و ئەندازیارى خۆماڵى یان بیانى، ناوە ناوە کونێکیان تێدەکردەوە و نیشانەیەکى سووریان بەرز دەکردەوە تاوەکو بزانن کە چەندى ماوە تا دەگەنە قەڵا، لەماوەى ٣٢ ڕۆژدا دەمى تونێلەکە گەیشتە بەردەم یەکەم قوللەى قەڵاکە لە دەرەوەى ژێر دیوارە بەردینەکانى. نیشانە سوورەکان و دەنگى پاچ و پێمەڕە ترسێکى زۆریان خستە دڵى پۆلیسەکان، هەریەک لە عەلى عەسکەرى و ئەشرەف ئامێدى بەناو تونێلەکەدا چوونە بن دیوارى قەڵا، لەگەڵ بەڕێوەبەرى ناحیە لە کونەمەترێزێکەوە کەوتنە گفتوگۆ، کە تازە ڕێگا چارەیان نەماوە یان دەبێ خۆیان بدەن بەدەستەوە یان هەر چوار دیوارى قەڵا (TNT) ڕێژ دەکەن و دەیتەقێننەوە و بەسەریاندا دەڕوخێنن. لە ئاماژەیەکى دیکەدا هاتووە ئەم دوو بەرپرسەى پێشمەرگە زمانى عەرەبیان دەزانى بە بەڕێوەبەرى ناحیەیان ڕاگەیاند و بەڵێنییان داوە کە ئەگەر خۆیان بەدەستەوە بدەن هەموویان ئازاد دەکرێن. لە شەوى پێنجشەمە ١٢ى تەمموزى ١٩٦٢ گەمارۆدراوان خۆیان دا بەدەستەوە کە ژمارەیان ١٥٠ پۆلیس بوو، بەڕێوەبەرى ناحیە و چەند پۆلیسێک ڕەوانەى بارەگاى شۆڕش کران لە بێتواتە و لە ئەشکەوتێکدا زیندانى کران، ئەوانى دیکەش لە ڕێگەى [[پیرانشار|پیرانشەهر]] لە وڵاتى [[ئێران|ئێراندا]] بۆ قەسرى شیرین ڕادەستى دەوڵەتى عێراق کرانەوە، مەبەستى [[مەلا مستەفا|بارزانى]] لەمەدا ئەوە بووە کە دەنگى شۆڕش بگاتە ئەو دیوی سنوور، دیارە لەو کاتەى کە دیلەکان گەیشتنە خاکى ئێران ڕادیۆ و ڕۆژنامەکانى ئەوڕوپا هەواڵەکەیان بڵاو کردبووەوە. سەبارەت بە بەندکراوانى بێتواتە کە یەکێک لەوان عەریف کەریم خۆرانى بەرپرسى پۆلیسەکانى قەڵاى ڕایات بوو دواى زیندانیکردنى لە سێدارە درا، بەڕێوەبەرى ناحیەش ڕۆژێک داواى دیدەنى عەلى عەسکەرى دەکات و پێى دەڵی کە بەڵێنەکەت بە جێ نەگەیاند، ئەویش دواى چەند ڕۆژێک لەگەڵ چەند پۆلیسێک ئازاد کران.      هەرچەندە لە ٥ى تەمووزى١٩٦٢ شاندێکى فیرقەى دووى سوپاى [[عێراق]] بە مەبەستى دانوستان و ڕێککەوتن گەیشتنە لاى بارزانى لە [[حاجی ئۆمەران|حاجى ئۆمەران]] بەڵام هیچ ئەنجامێکى نەبوو. دواى دەستبەسەرداگرتنى قەڵا دەستکەوتەکانى شۆڕش بریتی بوون لە ١٠٣ چەکى ڕووسى و ئینگلیزى و پۆلۆنى، ٦ ڕەشاشى برێن ڕووسى، ٣٠٠٠ فیشەکى ئینگلیزى، ئامێرێکی بێتەڵ و ئامێرێکى شەحن، هەروەها بە بڕیاری شۆڕش قەڵاى [[ڕایات]] کرایە بەندیخانە و بەرپرسیاریەتیشى درایە دەست سەعید مەسیفى. لە ١١ى تەمووزى ١٩٦٢دا سەروبەندى خۆبەدەستەوەدانى گەمارۆدراوان نامەیەکى بەپەلە لە عومەر دەبابەوە گەیشتە بارزانى، تیایدا ئاماژەى بەوە کردبوو کەوا شەڕێکى سەخت لە نێوان هێزەکانى ژێر فەرمانى ئەو و کۆمەڵێ بەکرێگیراو (جاش) بەردەوامە، داواى یارمەتى بەپەلەى لە بارزانى کردبوو بۆ وەستاندنى هەندێ شوێن کە چەکداران توانیبوویان دەستى بەسەردا بگرن، بارزانیش خۆى لەگەڵ کۆمەڵێک پێشمەرگەى بارزانى چوو بۆ یارمەتیدانیان، کە بارزانى و هێزەکەى گەیشتنە شوێنى شەڕەکە چەکدارە بەکرێگیراوەکان ورەیان ڕووخا و نەیانتوانى بەردەوام بن و شکستیان هێنا، شەڕەکە لە بەرژەوەندى پێشمه‌رگه‌ کۆتایی پێهات، هەموو ئەو شوێنانەى کە دەستیان بەسەردا گرتبوو بەجێیانهێشت و پەڕینەوە ناو خاکى ئێران، لەم شەڕەدا دوو پێشمەرگە شەهید بوون و ١٢بریندار بوون. بەم شێوەیە بنکەى پۆلیسى [[ڕایات]] و تاکە هێزى حکومەتى عێراق لە ناوچەکەدا هەڵتەکێندرا و بە تەکنیکى خۆماڵی و بەبێ زیان لە ناوچەکە وەدەرنران تا کۆتاییەکانى شۆڕشیش هێزەکانى دەوڵەت نەیانتوانى ڕوو لە ناوچەکە بکەنەوە، هەروەها شۆڕش دەسەڵاتى تەواوى بەسەر ناوچەکەدا سەپاند و هەنگاوى بەرەو قۆناغێکى تازە هەڵدا لە ڕووى چەسپاندنى گیانى شۆڕشگێڕى و ڕەواندنەوى ترسی ڕژێم بەسەر هاوڵاتیانى ناوچەکە و زیاد بوونى ژماره‌ی پێشمەرگە. == گوندی ناوەندە == [[پەڕگە:گوندی ناوەندەی باڵەکایەتی - ناوچەی شێوەزوور.jpg|وێنۆک|'''گوندی ناوەندە''']] '''[[ناوەندە]]''' یەکێکە لە گوندکانی دەڤەری باڵەکایەتی ناوچەی شێوەزووری لە ناحیەی [[حاجی ئۆمەران]] سەربە قەزای [[چۆمان]]، لە پارێزگای [[ھەولێر]]. دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای قەزای [[چۆمان]] بە دووری ٦ کیلۆمەتر. ناوەندە، دەکەوێتە بناری چیایی هەڵگورد لە باکوری قەزای چۆمان سەر بە ناحییەی حاجی ئۆمەرانە لە دەڤەری باڵەکاییەتی، لەڕووی ڕوبەر گەورەترین گوندە لە دەڤەرەکە. لە هەمان کاتدا یەکێکیشە لە گوندە کۆن و دێرینەکانی هەرێمی کوردستان. وە لە پێشتر دا و بەتایبەت لە سەردەمی ئایینی مەسیحی ژیانی تیادا بەردەوامی پێدراوە، بە پێی ئەو زانیاریانەی هەن و باسی لێوە دەکەن دەوڵەتی ساسانی لە گوندەکەدا بوونی هەبووە، شایەنی باسە کە بە هەزارەها شوێنەوار لە گوندەکەدا هەن کە هەریەکەیان ئاماژەن بۆ سەردەمێکی گرنگ لە کۆندا. گوندی ناوەندە، چوار دەوری بە چیایی بەرز دەورە دراوە لەوانە چییای هەڵگورد کە بە بەرزترین چیا دادەنرێت لە کوردستان و عێراقدا بەرزییەکەی ۳٦۰۷م . ناوی گوندەکە لەوەوە هاتووە کە کەوتۆتە نێوان گوندەکانی تری وەک ڕووست‌- وەردە- دەربەند- دۆڵەبۆن- شۆرە- گوندەژۆر. ڕووبەری گوندی ناوەندە زیاتر لە ٥٠٪ شاخاوییە کە داپۆشراون بە سەوزایی خۆرسک، ٥٠٪ ی داپۆشراوە بە زەوی کشتوکاڵی و ڕەزو باغی دەستکرد، بەمەش لە کۆی خاکی ناوەندە ٧٠٪ گوندەکە داپۆشراوە بەسەوزایی خۆڕسک و دەست کرد هەر بۆیەش لە ڕووی کشتووکاڵییەوە پڕ بەرهەمترین گوندە هەروەها دەوڵەمەندە بە سامانی ئاژەڵیش. ناوەندە دەوڵەمەندە بە سەرچاوەی ئاو ئەو سەرچاوە سەرەکیانەی ئاو و ڕووبار و جۆگە بە درێژایی ٣٠کم لە چییای هەڵگورد تاوەکوو ڕێگای هامڵتۆن پێک دەهێنن. گوندی ناوەندە لە ئێستادا خاوەن سەدان کانیاوی دیار و ڕەسەنایەتین کە خاوەن ناوبانگێکی زۆرن، جگە لەو کانیاوانەی کە قەبارەیان بچوکە و کەمتر لە جوگرافیا بەرز و تەختایەکاندا هەن، لەنێو کەند و دۆڵ و نشێوەکانیشدا هەن و دەڕژێنە ڕووباری ناوەندە. بەڵام تا ئێستا کەس نەیتوانیوە سەرژمێری ڕەسمی ئەو کانیوانە بکات چونکە ژمارەیان زۆرە. هەر بۆیە بەهۆی دەوڵەمەندی و زۆری سەرچاوەی ئاوی پاک بۆ خواردنەوە و کشتوکاڵی جگە لە گوندی ناوەندە بۆ خۆی گوندەکانی وەردە -شۆرە-دەربەند-دۆڵەبۆن -کانی خاسی، سود لەئاوی ناوەندە دەبینن. لە ساڵی ١٩٧٧ گوندی ناوەندە ڕاگواسترا چۆمان. ساڵی ١٩٨٠_١٩٨٨ کە شەڕی عێراق و ئێران بوو لە ساڵی ١٩٨٣ باڵەکایەتی بە گشتی بوو بە ناوچەیەکی سەربازی و دانیشتوانەکەی ڕاگوێزران بۆ ئۆردوگا زۆرە ملێیەکان . لەساڵی( ١٩٥٨ز ) قوتابخانەی سەرەتایی لێ کراوەتەوە لەگوندی ناوەندە زیاتر لە (٣٨) گۆڕستان هەیە گەورەترین گۆڕستان لەگوندی ناوەندە ناوی (زارەتانە) لەهەمان کاتدا گەورەترین گۆڕستانە لە باڵەکایەتی. لەساڵی(٢٠٠٨ز) شەقامی ناوەندە قیڕتاوکرا لەپردی ناوەندە هەتاوەکو بیراستیان. لەساڵانی پێشوو بەهۆی ئەوەی گوندەکە کەوتبووە سەر سنووری ئێران لەماوەی شەڕی عێڕاق و ئێراندا دەوروبەری ڕێگاکان مین ڕێژ کرا بوون بەڵام خۆشبەختانە ئێستا پاک کراونەتەوە. لەساڵی (٢٠١١ز) کارەبای نیشتیمانی هێنراوەتە گوندەکە. وە لەئێستادا ژیان هەر بەردەوامە، لەگوندی ناوەندە ژمارەی دانیشتوانی (٤٥٠)کەسن لە (٩٠) ماڵیش پێک هاتووە، زۆربەی دانیشتوانی فەرمانبەری حوکمین لەدام دەزگاکان بەشێکیتری بە کاری ئاژەڵداری کشتوکاڵی خەریکن. ڕێژەی خوێندەواری لە گوندەکەدا بەرزە وە چەندین دەرچوی لێییە لەبەشە جیاوازەکاندا لە زانکۆ و پەیمانگاکانی کوردستان. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=زانیاری لە بارەی گوندی ناوەندەی باڵەكایەتی |ناونیشان=https://www.zarikrmanji.net/Home/Details/21508/%d8%b2%d8%a7%d9%86%db%8c%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d9%84%db%95-%d8%a8%d8%a7%d8%b1%db%95%db%8c-%da%af%d9%88%d9%86%d8%af%db%8c-%d9%86%d8%a7%d9%88%db%95%d9%86%d8%af%db%95%db%8c-%d8%a8%d8%a7%da%b5%db%95%d9%83/21508/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=دەزگای زاری كرمانجی}}</ref> == گوندی شۆرە (شۆرێ) == [[پەڕگە:گوندی شۆرە Shora Village.jpg|وێنۆک|گوندی [[شۆرە]]، بناری چیای هەڵگورد]] شۆرە (شۆرێ) یەکێکە لەگوندەکانی دەڤەری باڵەکایەتی (ناوچەی شێوەزووری)، شوێنی جوگرافی گوندەکە دەکەوێتە نێوان هەردوو چیای چیخی دەرێ و هەڵگۆرد، هاوسنوورە لەگەڵ گوندەکانی ـ دەربەند، دۆڵەبۆن، ناوەندە، گوندەژۆر، گەلەژێر ـ، دووری نێوان قەزای چۆمان و گوندی شۆرە نزیکەی ۱۲ کیلۆمەترە. '''ریشەو واتای ناوی گوندی شۆرە:''' دەکرێت شۆرە، شوورە بوو بێت، ئەمەش لەبەر هەڵکەوتەی شوێنەکەی کە بە چەند چیایەک دەورە دراوە وەکوو شوورە، بۆیە پێیگۆترایە شوورە و بەپێی تێپەڕینی کات بووە بە شۆرە. یاخود خودی وشەی شۆرە کە بەواتای ماددەی باڕووت دێت، وشەی شوور یان شۆر چەند واتایەک دەگەینێت وەکوو: سوێر، شەڕ ، شمشێر، کەڵەکیوی و ناوی گوڵێکی کیویە. لەکۆتاییدا ئەگەرەکی دی هەیە ئەشێت پیتگۆڕکێ روویدابێت بەسەر ناوەکە بەپێی تێپەڕینی کات ئەمیش بەم شێوەیە، شۆرە، شورە، شوورە، سوورە. '''ناوی هەندێک لە کانیاوەکانی:''' کانی شێخ تەها، کانی سنجانێ، کانی مشکێ، کانی سارکێ، کانی دڕیلان، کانی چیسەڵان، کانی مێرگێ‌ سپیندارێ، کانیێ ژنان، کانی ناوسەڵۆتیان، کانی شینکان، کانیێ سایێ، کانیێ .. '''ناوی هەندێک لە زەوی و تەختاییەکانی:''' شندەش(گەورەو کچکە)، سپیندار، بیش، سەرلێڕ، دەراش، کەندەباو، گوند، سێڵان، شیوە رەزی مەلایان، زەویە درێژ، زەویە ڕێ، ناوسەڵۆتیان، رێیە گوڵ، سایە، گۆڕان، زەویە جۆن، کۆلک، کۆراف، زەویێ ماشان، زەویێ بەبۆرژان، سەربینۆک، ... '''ناوی هەندێک لە گردەکانی:''' سەرگرد، گردی خڕیلە، گردی ساکۆتە، گردی سپیندار،..[[پەڕگە:گوندی شۆرە - دەڤەری باڵەکایەتی.jpg|وێنۆک|گوندی شۆرە (شۆرێ) ناوچەی شێوەزووری]]'''ناوی هەندێک لە بەردەکانی:''' بەردەقووچ، بەردی مام زەین، بەردەکەلاشکە، بەردی بزنان... '''ناوی هەندێک لە شوێنە بەرزەکانی:''' کاڵیدەر، تاقی شیوێ کەندوان، هەوێزێ کاوڕان، سۆڵینێ بەردەقووچی، بن بەری کێلی، خڕۆم، سێوۆک، بەستە چەورگە... '''ناوی هەندێک لە قەبرستانەکانی:''' قەبری چاکی شۆرێ، قەبرستانێ زینی شۆرێ، قەبرستانێ قەمتەرێ، قەبرستانێ دەراشی... '''ناوی هەندێک لە کەندەکانی:''' کەندێ پیرە خەجانێ، کەندەباو، کەندێ شیوەڕەشێ، کەندێ ئاڵەکانێ، دۆڵێ مێرگان، کەندێ شیوانێ... '''ناوی هەندێک لە دارەکانی:''' گاتووێ گۆڕخیلانێ، گاتووێ شندەشێ(گاتووێ ئەحمەد عەزۆی)، تووێ رەجەبی، تووینە چاکی، گاتوێ کەندەباوێ، تووێ وردیلە، جویزێ شنۆیی، جویزێ پەلک پیواز... == سەرچاوەکان == <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 0co95gfypdowm5uzvduu6hv2f9omeqh 0 286170 1700022 1598073 2026-11-03T04:39:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1700022 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کەناڵی ئەقسا''' ({{Langx|ar|قناة الأقصی}}) کەناڵێکی [[تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆنییە]] کە لەلایەن [[حەماس|حەماسەوە]] بەڕێوەدەبرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7807124.stm|سەردێڕ=Hamas leader killed in air strike|بڵاوکەرەوە=[[BBC]]|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090104073652/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7807124.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> کە بنکەکەی لە [[کەرتی غەززە|کەرتی غەززەیە]]. بەرنامەکانی بریتین لە ھەواڵ و پشتیگیریکردنی دۆزی فەلەستینی، نمایشی منداڵان، و کات بەسەربردنی ئیلھامبەخشی ئایینی.<ref name="npr_al_aqsa_tv">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5186883|سەردێڕ=Hamas Launches Television Network |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060427063105/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5186883 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٠٦}}</ref> لە ئێستادا لەلایەن [[فەتحی حەمماد|فەتحی حەمادەوە]] سەرپەرشتی کە ئەندامی [[ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین|ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستینە]]<ref name="telegraph_al_aqsa_tv">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1551265/Anti-Israel-%27Mickey-Mouse%27-row-escalates.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130505090232/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1551265/Anti-Israel-%27Mickey-Mouse%27-row-escalates.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Anti-Israel 'Mickey Mouse' row escalates|بڵاوکەرەوە=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|شوێن=London|یەکەم=Tim|دوایین=Butcher|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٠٧}}</ref> و وەزیری ناوخۆی کەرتی غەززە. کەناڵەکە بەناوی [[مزگەوتی قودس]] ناونراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.aqsatv.ps/ ماڵپەری فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161212201912/http://aqsatv.ps/ |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ }} {{In lang|ar}} {{شریتی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٠٠|فەلەستین}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:میدیای پارێزەر]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی لە ٢٠٠٦ دامەزراون]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:میدیای بەکۆمەڵی عەرەبی]] [[پۆل:حەماس]] iwpcsyvb4dblla51twv5vj39oyxm4f9 0 286171 1699992 1475928 2026-11-03T04:34:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1699992 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کەمپی پەنابەرانی خان یوونس'''، ھەروەھا پێی دەوترێت '''کەمپی خان یوونس''' ({{Langx|ar|مخیم خان یونس}})، کەمپێکی پەنابەرانی فەلەستینییە لە [[پارێزگای خان یوونس]] تەنھا لە ڕۆژاوای شاری [[خان یوونس]] و دوو کیلۆمەتر لە ڕۆژھەڵاتی کەنارەکانی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]] لە باشووری [[کەرتی غەززە]]. لەکاتێکدا کە UNRWA دەڵێت کە نزیکەی ٩٥٬٥٥٠ پەنابەری فەلەستینی لە ساڵی ٢٠٢٣دا لە کەمپەکەدا دەژین، نووسینگەی ناوەندی ئاماری فەلەستین ژمارەی دانیشتووانی ٤١٬١٨٢ کەسی لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٧دا تۆمارکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=مخیم خان یونس |ناونیشان=https://www.unrwa.org/ar/where-we-work/%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9-%D8%BA%D8%B2%D9%87/%D9%85%D8%AE%D9%8A%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D9%88%D9%86%D8%B3 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=الأونروا |زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=مخیم خان یونس {{!}} موسوعة المخیمات الفلسطینیة |ناونیشان=https://mokhayyam.com/ar/article/120/%D9%85%D8%AE%D9%8A%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D9%88%D9%86%D8%B3 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=mokhayyam.com |زمان=ar}}</ref> کەمپی پەنابەرانی خان یوونس دوای [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|شەڕی عەرەب و ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٤٨]] دامەزراوە، کە نزیکەی ٣٥ ھەزار پەنابەری فەلەستینی تێدابوو، کە لەلایەن میلیشیا زایۆنیستەکانەوە لە ماڵەکانیان ھەڵھاتن یان دەرکرابوون. لە ٣ی تشرینی دووەمی ١٩٥٦ کەمپ و شاری خان یوونس لەلایەن [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیلەوە]] داگیرکرا. لە ئۆپەراسیۆنی دواتردا، نزیکەی ٢٧٥ فەلەستینی لەلایەن ھێزەکانی ئیسرائیلەوە کوژران، لەنێویاندا ١٤٠ پەنابەری کەمپەکە، لە ئەنجامدا کە بە کۆمەڵکوژی خان یوونس ناسرا. دانیشتووان دەڵێن زۆربەی زیانە گیانییەکان دوای کۆتایی ھاتنی شەڕ و پێکدادانەکان ڕوویانداوە، لەگەڵ گەڕان بەدوای ماڵەکاندا بۆ کەسانی گومانلێکراو چەکدار؛ بەڵام دەسەڵاتدارانی ئیسرائیل ڕایان گەیاندووە، ئەو زیانە گیانییانە لە ئەنجامی بەرخۆدانی دانیشتووانی کەمپەکە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=WHO Eastern Mediterranean region photo library - Gallery - Khan Younis refugee camp, Gaza - November 2023 |ناونیشان=https://photos.emro.who.int/galleries/383 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٥ |وێبگە=photos.emro.who.int |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250603055006/https://photos.emro.who.int/galleries/383 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەگوێرەی زانیارییەکانی UNRWA، زۆرێک لە دانیشتووانی کەمپەکە لە ئەنجامی ئۆپەراسیۆنەکانی سوپای ئیسرائیل ماڵ و حاڵی خۆیان لەدەستداوە. UNRWA لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ ھەوڵەکانی ئاوەدانکردنەوەی دەستیپێکرد، بەڵام بەھۆی ئەو گەمارۆیەی [[ئیسرائیل]] بەسەر کەرتی غەززەدا سەپاند دوای دەستبەسەرداگرتنی ئەو خاکە لەلایەن حەماسەوە تاڕادەیەکی زۆر کارەکان وەستاون. UNRWA دەڵێت لانیکەم ١٠ ھەزار خانوو پێویستە دروست بکرێن. == دانیشتووانی دیار == * [[محەممەد زەیف]] * [[یەحیا سینوار]] * [[محەممەد سینوار]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Khan_Yunis_R_C__2330/index.html بەخێربێن بۆ خان یوونس RC] {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|فەلەستین}} {{پۆلی کۆمنز|Khan Yunis refugee camp}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:پارێزگای خان یوونس]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٤٨]] i66pvpmvw5j7j6rm72blq6rjcw9mplh 0 286239 1699621 1588523 2026-11-02T15:23:35Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699621 wikitext text/x-wiki '''''نێتۆچکا نێزڤانۆڤا''''' ({{Langx|ru|Не́точка Незва́нова}}) ڕۆمانێکی تەواونەکراوی [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکییە]]. لە سەرەتادا مەبەست لێی بەرھەمێکی گەورە بوو لە شێوەی 'دانپێدانان'، بەڵام پێشەکییەک لە سەردەمی منداڵی و ھەرزەکاریی پاڵەوانی چیرۆکەکە، کە ناوی ڕۆمانەکەش ھەر بە ناوی خۆیەوەیەتی، تەنیا شتێکە کە تەواو کراوە و بڵاو کراوەتەوە. بە گوتەی [[وەرگێڕان|وەرگێڕ]] جین کێنتیش، ئەم بڵاوکراوە سەرەتایییە تەنیا بە مەبەستی «پێشەکییەک بۆ ڕۆمانەکە» بوو.<ref name="NN">Fyodor Dostoevsky: ''Netochka Nezvanova''. Translated with an introduction by Jane Kentish. Penguin Books. 1985. p 5. {{ISBN|0-14-044455-6}}</ref> دۆستۆیڤسکی لە ساڵی ١٨٤٨دا دەستی بە کارکردن لەسەر ڕۆمانەکە کرد و یەکەم بەشی تەواوکراو لە کۆتاییی ساڵی ١٨٤٩دا چاپ و بڵاو کرایەوە. بەھۆی دەستگیرکران و دوورخرانەوەی [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|دۆستۆیڤسکی]] بۆ گرتووخانە لە سیبیریا بەھۆی بەشداریکردنی لە چالاکییەکانی بازنەی پێتراشێڤسکیدا ڕێ لە نووسرانی درێژەکەی گیرا. دوای گەڕانەوەی لە ساڵی ١٨٥٩دا، دۆستۆیڤسکی ھەرگیز دەستی بە کارکردن لەسەر ''نێتۆچکا نێزڤانۆڤا'' نەکردەوە و ئەم بەرھەمەی بۆ ھەمیشە ناتەواو ھێشتەوە. ڕۆمانەکە لەسەر شێوازی ''Bildungsroman''یە، کە ئەزموون و ھەستەکانی سەردەمی منداڵی و ھەرزەکاریی نێتۆچکا وێنا دەکات، کە لە پێگەیشتووییدا دەیانگێڕیتەوە. == پوختەی چیرۆکەکە == چیرۆکەکە لە سێ بەشی جیاوازدا دەگێڕدرێتەوە، کە سەبارەت بە ئاڵۆزییەکان و گۆڕانکارییەکانی ژیانی پاڵەوانەکەیە. بەشی ١ ھەتا ٣ زیاتر پەیوەندییان ھەیە بە بیرەوەرییەکانی نێتۆچکا لە سەردەمی منداڵیی خۆی لەگەڵ دایکی و زڕباوکی لە سەنت پیترسبۆرگ، ھەتا کاتی مردنیان. سەرەتا بە چیرۆکی پێشینەی زڕباوکی، ئیفیمۆڤ، دەست پێ دەکات، کە کەمانچەژەنێکی بەتوانا بەڵام ئاشقەخۆیە، کە نێتۆچکا بە «سەیرترین و نائاساییترین کەس کە تا ئێستا ناسیومە» و پیاوێک کە کاریگەرییە بەھێزەکەی بەسەریدا کار لەسەر تەواوی ژیانی داھاتووی دەکا، وەسفی دەکات.<ref name="NN"/> شێتییەکەی ئیفیمۆڤ خێزانەکە تووشی ھەژاری و ناتەبایییەکی پیس دەکا، منداڵەکەش بەرەو تێڕوانینێکی پێشوەختە و بەئازار بۆ لایەنی تاریکی ھەستەکانی مرۆڤ دەبا. کاتێک کە ئیفیمۆڤ دایکی نێرۆچکا دەکوژێت و بۆخۆشی بەدوایدا بەتەواوی شێت دەبێت و دەمرێت، ئەو بەشەی ژیانی نێتۆچکا کۆتاییی دێت. شازادە X کە ناسیاوی زڕباوکییەتی، نێتۆچکا وەک منداڵی خۆی دەگرێتە خۆ و بەشی چوارەم و پێنجەم پەیوەندییان بە نوقمبوونی کچە ھەتیوەکەوە ھەیە لەم جیھانە ئەرستۆکراتییە نامۆیە، بەتایبەت بە سەرنج لەسەر پەیوەندییەکەی لەگەڵ کاتیای کچی شازادە. نێتۆچکا یەکسەر عاشقی کاتیا دەبێت، کە زۆر جوانیشە، بەڵام کاتیا سەرەتا لەو تازەھاتووە سەیرە بێزارە و بەرامبەری دڵڕەق و خەمسارد دەبێت؛ بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئەم بێزارییە ئاشکرایە دەبێتە ھەستێکی سۆزدارانەی ڕێک وەک ھەستەکانی خودی نێتۆچکا. خۆشەویستییە منداڵانە و بێشەرمانەکەیان دەبێتە ھۆی نزیکییەک کە دایکی کاتیا نیگەران دەکا و لە کۆتاییدا ھەوڵی جیابوونەوەیان دەدا. خێزانی کاتیا دەچن بۆ مۆسکۆ و نێتۆچکا دەخرێتە ژێر سەرپەرشتیی زڕخوشکە گەورەکەی کاتیا، ئەلێکساندرا میخایلۆڤنا. بە گوتەی گێڕەرەوە، نێتۆچکا و کاتیا بۆ ماوەی ھەشت ساڵی دیکە یەکتر نابینن، بەڵام بەو پێیەی ڕۆمانەکە بە تەواونەکراوی ماوەتەوە، قەت باسی یەکگرتنەوەیان ناکرێت. بەشەکانی کۆتایی باسی ساڵانی ھەرزەکاریی نێتۆچکا دەکەن کە لە ماڵی ئەلێکساندرا میخایلۆڤنای دلۆڤان و نەرمونیان و پیۆتر ئەلێکساندرۆڤیچ، ھاوسەرە ساردوسڕ و نەدوێنەکەیدا گەورە دەبێ. نێتۆچکا پەیوەندییەکی قووڵی ھاوسۆزانە لەگەڵ ئەلێکساندرا میخایلۆڤنا دروست دەکا، بەڵام بەھۆی ھەڵوێستی دڵنیگەرانانە و بەئازاری ھاوڕێکەی بەرامبەر بە ھاوسەرەکەی و ئەوەی کە پێ دەچێت خەمساردی و خۆدزینەوەیەکی حیسابکراوی مێردەکەی سەبارەت بە ئەو بێت، تووشی خەم و نیگەرانی دەبێت. نێتۆچکا گومانی لە ھەندێک نھێنیی ڕابردوویان ھەیە و سەرەنجام سەرەداوێک خۆی لە شێوەی نامەیەکدا دەخاتە ڕوو کە بەھەڵکەوت لەنێوان لاپەڕەکانی پەڕتووکێکی کۆن لە کتێبخانەکەدا دەیبینێتەوە. نامەیەک بۆ ئەلێکساندرا میخایلۆڤنا لەلایەن خۆشەویستێکی شێواوەوە، کە خەمباری بۆ جیابوونەوەی کۆتایییان دەر دەبڕێ و دڵتەنگە بەو زیانە بێگەڕانەوەیەی کە بە ناوبانگ و ژیانی ھاوبەشی ئەلێکساندرای گەیاندووە. دۆزینەوەی نامەکە لەلایەن نێتۆچکاوە دەبێتە ھۆی ڕوودانی زنجیرەیەک ڕووداو کە ئەلێکساندرا میخایلۆڤنا دەگەیەنێتە ئاستی داڕمانێکی سۆزەکی، نێتۆچکاش دەگەیەنێتە ئاستی ژنییەتی چونکە پیۆتر ئەلێکساندرۆڤیچ لەگەڵ ڕاستیی ئەو دۆخەی کە بەسەر ھاوسەرەکەی ھێناوە ڕووبەڕوو دەکاتەوە. چەندین بابەت، وەک پەیوەندیی نێوان نێتۆچکا و کاتیا، بەبێ چارەسەر ھێڵراونەتەوە، بەڵام لە چیرۆکەکەدا چەند ئاماژە ھەن کە دەری دەخەن بڕیارە لە بەشەکانی داھاتووی ڕۆمانەکەدا دەست پێ بکرێنەوە. ئەلێکساندرا میخایلۆڤنا یەکەم کەسە کە بەوە دەزانێ کە نێتۆچکا دەنگێکی خۆش و جوانی بۆ گۆرانیگوتن ھەیە و ڕێک دەخرێ کە نێتۆچکا فێرکاری وەربگرێت. حەزی گۆرانیگوتن و پەیوەندییەکەی بە ژیانی سۆزداریی نێتۆچکاوە لە چەند جێدا ھەڵدەسونگێندرێ، بەڵام بەڕوونی دیارە کە ئاستە ھونەرییەکەی لە قۆناغە سەرەتایییەکاندایە. ڕۆمانەکە بە وتووێأێکی نھێناوی لەنێوان نێتۆچکا و ئۆڤرۆڤ، یارمەتیدەرەکەی پیۆتر ئەلێکساندرۆڤیچدا کۆتاییی دێت، کە ئاماژەیە بۆ درێژەی زیاتری چیرۆکەکە لە پەیوەندی لەگەڵ نامەی سۆزدارییەکەدا. == تەوەرەکان == === ھونەر و ھونەرمەند === پێگەی ھونەر و ھونەرمەند، بەتایبەتی ھونەرمەندی [[ڕۆمانتیزم|ڕۆمانسی]]، لە کۆتایییەکانی ساڵانی ١٨٤٠دا بابەتی زۆر باسی ئەدەبی بوو و بڕیار وا بوو کە ''نێتۆچکا نێزڤانۆڤا'' لێدوانی ئەدەبیی دۆستۆیڤسکی بێت بۆ تێڕوانینی خۆی سەبارەت بەو پرسە. بە گوێرەی جۆزێف فرانک، ئامانجی سەرەکیی دۆستۆیڤسکی، گەرچی نەھاتە دی، «وێناکردنی کارەکتەرێک بوو کە خۆبەخشیی بۆ ھونەر لەگەڵ پابەندبوونێک بە ھەمان شێوە پتەو بە بەرزترین ئایدیاڵە ئەخلاقی-کۆمەڵایەتییەکان یەک بخات».<ref name="Frank">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Frank|یەکەم=Joseph|سەردێڕ=Dostoevsky: A Writer In His Time|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ساڵ=٢٠١٠|پەڕە=١١٤–١٥}}</ref> نێتۆچکا لە سەردەمی منداڵیدا لە سایەی خولیای ھونەریی ھەمەلایەنەی ئیفیمۆڤدا دەژیی، کە لە سەرەتادا ھەستیاریی ئەخلاقیی دەشێوێنێت، بەڵام دەبێتە پاڵنەرێک بۆ گەشەکردنی ویژدانێکی بەسۆز و چاونەترس کە بەستراوەتەوە بە حەزی خۆی بۆ دەربڕینی ھونەری. بەم شێوەیە دۆستۆیڤسکی ویستویەتی ھەم خۆپەرستیی ڕۆمانسیزم، کە لە ڕێگەی ئیفیمۆڤەوە وێنا دەکرێت، ھەم ماتریالیزمی ئەو کەسانە ڕەت بکاتەوە کە وەک بێلینسکی، کە دەیانویست سەرنجیان تەنیا لەسەر ئامانجە سوودبەخش و پراکتیکییەکان بێت بە زیانی ھونەر.<ref name="Frank"/> === پرسی ژن === بابەتێکی دیکە کە لەو سەردەمەدا زۆر باسی دەکرا، پێگەی ژن لە کۆمەڵگادا یان ئەوەی کە بە "پرسیاری ژن" ناسرا. ئامانجی دۆستۆیڤسکی کە لەو سەردەمەدا لە [[ڕووسیا]] کەسنەدیو و نەبیستراو بوو، بریتی بوو لە "وێناکردنی ژنێکی بەبەھرە و خاوەن ئیرادەی بەھێز کە ڕێ بە وردبوونی خۆی نادا - کە دەبێتە پاڵەوانی ''سەرەکی و'' ئەرێنیی ڕۆمانێکی گەورە"، نەک تەنیا ژن وەک قوربانیی نادادپەروەری یان نابەرابەری وێنا بکات. سەردێڕی لاوەکیی ڕۆمانەکە لە سەرەتادا "''مێژووی ژنێک''" بوو.<ref name="Frank"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Netochka Nezvanova}} * [http://ilibrary.ru/text/30/p.1/ دەقی تەواوی ''نێتۆچکا نێزڤانۆڤا'' بە زمانی ڕووسی ڕەسەن] {{شریتی دەروازە|وێژە|ڕۆمانەکان|ڕووسیا|کتێب}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پۆل:ڕۆمانەکانی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]] q1tacvltiza4mgzhx05uvitptlqy9ol 1699813 1699621 2026-11-02T20:10:21Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1699813 wikitext text/x-wiki '''''نێتۆچکا نێزڤانۆڤا''''' ({{Langx|ru|Не́точка Незва́нова}}) ڕۆمانێکی تەواونەکراوی [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکییە]]. لە سەرەتادا مەبەست لێی بەرھەمێکی گەورە بوو لە شێوەی 'دانپێدانان'، بەڵام پێشەکییەک لە سەردەمی منداڵی و ھەرزەکاریی پاڵەوانی چیرۆکەکە، کە ناوی ڕۆمانەکەش ھەر بە ناوی خۆیەوەیەتی، تەنیا شتێکە کە تەواو کراوە و بڵاو کراوەتەوە. بە گوتەی [[وەرگێڕان|وەرگێڕ]] جین کێنتیش، ئەم بڵاوکراوە سەرەتایییە تەنیا بە مەبەستی «پێشەکییەک بۆ ڕۆمانەکە» بوو.<ref name="NN">Fyodor Dostoevsky: ''Netochka Nezvanova''. Translated with an introduction by Jane Kentish. Penguin Books. 1985. p 5. {{ISBN|0-14-044455-6}}</ref> دۆستۆیڤسکی لە ساڵی ١٨٤٨دا دەستی بە کارکردن لەسەر ڕۆمانەکە کرد و یەکەم بەشی تەواوکراو لە کۆتاییی ساڵی ١٨٤٩دا چاپ و بڵاو کرایەوە. بەھۆی دەستگیرکران و دوورخرانەوەی [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|دۆستۆیڤسکی]] بۆ گرتووخانە لە سیبیریا بەھۆی بەشداریکردنی لە چالاکییەکانی بازنەی پێتراشێڤسکیدا ڕێ لە نووسرانی درێژەکەی گیرا. دوای گەڕانەوەی لە ساڵی ١٨٥٩دا، دۆستۆیڤسکی ھەرگیز دەستی بە کارکردن لەسەر ''نێتۆچکا نێزڤانۆڤا'' نەکردەوە و ئەم بەرھەمەی بۆ ھەمیشە ناتەواو ھێشتەوە. ڕۆمانەکە لەسەر شێوازی ''Bildungsroman''یە، کە ئەزموون و ھەستەکانی سەردەمی منداڵی و ھەرزەکاریی نێتۆچکا وێنا دەکات، کە لە پێگەیشتووییدا دەیانگێڕیتەوە. == پوختەی چیرۆکەکە == چیرۆکەکە لە سێ بەشی جیاوازدا دەگێڕدرێتەوە، کە سەبارەت بە ئاڵۆزییەکان و گۆڕانکارییەکانی ژیانی پاڵەوانەکەیە. بەشی ١ ھەتا ٣ زیاتر پەیوەندییان ھەیە بە بیرەوەرییەکانی نێتۆچکا لە سەردەمی منداڵیی خۆی لەگەڵ دایکی و زڕباوکی لە سەنت پیترسبۆرگ، ھەتا کاتی مردنیان. سەرەتا بە چیرۆکی پێشینەی زڕباوکی، ئیفیمۆڤ، دەست پێ دەکات، کە کەمانچەژەنێکی بەتوانا بەڵام ئاشقەخۆیە، کە نێتۆچکا بە «سەیرترین و نائاساییترین کەس کە تا ئێستا ناسیومە» و پیاوێک کە کاریگەرییە بەھێزەکەی بەسەریدا کار لەسەر تەواوی ژیانی داھاتووی دەکا، وەسفی دەکات.<ref name="NN"/> شێتییەکەی ئیفیمۆڤ خێزانەکە تووشی ھەژاری و ناتەبایییەکی پیس دەکا، منداڵەکەش بەرەو تێڕوانینێکی پێشوەختە و بەئازار بۆ لایەنی تاریکی ھەستەکانی مرۆڤ دەبا. کاتێک کە ئیفیمۆڤ دایکی نێرۆچکا دەکوژێت و بۆخۆشی بەدوایدا بەتەواوی شێت دەبێت و دەمرێت، ئەو بەشەی ژیانی نێتۆچکا کۆتاییی دێت. شازادە X کە ناسیاوی زڕباوکییەتی، نێتۆچکا وەک منداڵی خۆی دەگرێتە خۆ و بەشی چوارەم و پێنجەم پەیوەندییان بە نوقمبوونی کچە ھەتیوەکەوە ھەیە لەم جیھانە ئەرستۆکراتییە نامۆیە، بەتایبەت بە سەرنج لەسەر پەیوەندییەکەی لەگەڵ کاتیای کچی شازادە. نێتۆچکا یەکسەر عاشقی کاتیا دەبێت، کە زۆر جوانیشە، بەڵام کاتیا سەرەتا لەو تازەھاتووە سەیرە بێزارە و بەرامبەری دڵڕەق و خەمسارد دەبێت؛ بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئەم بێزارییە ئاشکرایە دەبێتە ھەستێکی سۆزدارانەی ڕێک وەک ھەستەکانی خودی نێتۆچکا. خۆشەویستییە منداڵانە و بێشەرمانەکەیان دەبێتە ھۆی نزیکییەک کە دایکی کاتیا نیگەران دەکا و لە کۆتاییدا ھەوڵی جیابوونەوەیان دەدا. خێزانی کاتیا دەچن بۆ مۆسکۆ و نێتۆچکا دەخرێتە ژێر سەرپەرشتیی زڕخوشکە گەورەکەی کاتیا، ئەلێکساندرا میخایلۆڤنا. بە گوتەی گێڕەرەوە، نێتۆچکا و کاتیا بۆ ماوەی ھەشت ساڵی دیکە یەکتر نابینن، بەڵام بەو پێیەی ڕۆمانەکە بە تەواونەکراوی ماوەتەوە، قەت باسی یەکگرتنەوەیان ناکرێت. بەشەکانی کۆتایی باسی ساڵانی ھەرزەکاریی نێتۆچکا دەکەن کە لە ماڵی ئەلێکساندرا میخایلۆڤنای دلۆڤان و نەرمونیان و پیۆتر ئەلێکساندرۆڤیچ، ھاوسەرە ساردوسڕ و نەدوێنەکەیدا گەورە دەبێ. نێتۆچکا پەیوەندییەکی قووڵی ھاوسۆزانە لەگەڵ ئەلێکساندرا میخایلۆڤنا دروست دەکا، بەڵام بەھۆی ھەڵوێستی دڵنیگەرانانە و بەئازاری ھاوڕێکەی بەرامبەر بە ھاوسەرەکەی و ئەوەی کە پێ دەچێت خەمساردی و خۆدزینەوەیەکی حیسابکراوی مێردەکەی سەبارەت بە ئەو بێت، تووشی خەم و نیگەرانی دەبێت. نێتۆچکا گومانی لە ھەندێک نھێنیی ڕابردوویان ھەیە و سەرەنجام سەرەداوێک خۆی لە شێوەی نامەیەکدا دەخاتە ڕوو کە بەھەڵکەوت لەنێوان لاپەڕەکانی پەڕتووکێکی کۆن لە کتێبخانەکەدا دەیبینێتەوە. نامەیەک بۆ ئەلێکساندرا میخایلۆڤنا لەلایەن خۆشەویستێکی شێواوەوە، کە خەمباری بۆ جیابوونەوەی کۆتایییان دەر دەبڕێ و دڵتەنگە بەو زیانە بێگەڕانەوەیەی کە بە ناوبانگ و ژیانی ھاوبەشی ئەلێکساندرای گەیاندووە. دۆزینەوەی نامەکە لەلایەن نێتۆچکاوە دەبێتە ھۆی ڕوودانی زنجیرەیەک ڕووداو کە ئەلێکساندرا میخایلۆڤنا دەگەیەنێتە ئاستی داڕمانێکی سۆزەکی، نێتۆچکاش دەگەیەنێتە ئاستی ژنییەتی چونکە پیۆتر ئەلێکساندرۆڤیچ لەگەڵ ڕاستیی ئەو دۆخەی کە بەسەر ھاوسەرەکەی ھێناوە ڕووبەڕوو دەکاتەوە. چەندین بابەت، وەک پەیوەندیی نێوان نێتۆچکا و کاتیا، بەبێ چارەسەر ھێڵراونەتەوە، بەڵام لە چیرۆکەکەدا چەند ئاماژە ھەن کە دەری دەخەن بڕیارە لە بەشەکانی داھاتووی ڕۆمانەکەدا دەست پێ بکرێنەوە. ئەلێکساندرا میخایلۆڤنا یەکەم کەسە کە بەوە دەزانێ کە نێتۆچکا دەنگێکی خۆش و جوانی بۆ گۆرانیگوتن ھەیە و ڕێک دەخرێ کە نێتۆچکا فێرکاری وەربگرێت. حەزی گۆرانیگوتن و پەیوەندییەکەی بە ژیانی سۆزداریی نێتۆچکاوە لە چەند جێدا ھەڵدەسونگێندرێ، بەڵام بەڕوونی دیارە کە ئاستە ھونەرییەکەی لە قۆناغە سەرەتایییەکاندایە. ڕۆمانەکە بە وتووێأێکی نھێناوی لەنێوان نێتۆچکا و ئۆڤرۆڤ، یارمەتیدەرەکەی پیۆتر ئەلێکساندرۆڤیچدا کۆتاییی دێت، کە ئاماژەیە بۆ درێژەی زیاتری چیرۆکەکە لە پەیوەندی لەگەڵ نامەی سۆزدارییەکەدا. == تەوەرەکان == === ھونەر و ھونەرمەند === پێگەی ھونەر و ھونەرمەند، بەتایبەتی ھونەرمەندی [[ڕۆمانتیزم|ڕۆمانسی]]، لە کۆتایییەکانی ساڵانی ١٨٤٠دا بابەتی زۆر باسی ئەدەبی بوو و بڕیار وا بوو کە ''نێتۆچکا نێزڤانۆڤا'' لێدوانی ئەدەبیی دۆستۆیڤسکی بێت بۆ تێڕوانینی خۆی سەبارەت بەو پرسە. بە گوێرەی جۆزێف فرانک، ئامانجی سەرەکیی دۆستۆیڤسکی، گەرچی نەھاتە دی، «وێناکردنی کارەکتەرێک بوو کە خۆبەخشیی بۆ ھونەر لەگەڵ پابەندبوونێک بە ھەمان شێوە پتەو بە بەرزترین ئایدیاڵە ئەخلاقی-کۆمەڵایەتییەکان یەک بخات».<ref name="Frank">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Frank|یەکەم=Joseph|سەردێڕ=Dostoevsky: A Writer In His Time|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ساڵ=٢٠١٠|پەڕە=١١٤–١٥}}</ref> نێتۆچکا لە سەردەمی منداڵیدا لە سایەی خولیای ھونەریی ھەمەلایەنەی ئیفیمۆڤدا دەژیی، کە لە سەرەتادا ھەستیاریی ئەخلاقیی دەشێوێنێت، بەڵام دەبێتە پاڵنەرێک بۆ گەشەکردنی ویژدانێکی بەسۆز و چاونەترس کە بەستراوەتەوە بە حەزی خۆی بۆ دەربڕینی ھونەری. بەم شێوەیە دۆستۆیڤسکی ویستویەتی ھەم خۆپەرستیی ڕۆمانسیزم، کە لە ڕێگەی ئیفیمۆڤەوە وێنا دەکرێت، ھەم ماتریالیزمی ئەو کەسانە ڕەت بکاتەوە کە وەک بێلینسکی، کە دەیانویست سەرنجیان تەنیا لەسەر ئامانجە سوودبەخش و پراکتیکییەکان بێت بە زیانی ھونەر.<ref name="Frank"/> === پرسی ژن === بابەتێکی دیکە کە لەو سەردەمەدا زۆر باسی دەکرا، پێگەی ژن لە کۆمەڵگادا یان ئەوەی کە بە "پرسیاری ژن" ناسرا. ئامانجی دۆستۆیڤسکی کە لەو سەردەمەدا لە [[ڕووسیا]] کەسنەدیو و نەبیستراو بوو، بریتی بوو لە "وێناکردنی ژنێکی بەبەھرە و خاوەن ئیرادەی بەھێز کە ڕێ بە وردبوونی خۆی نادا - کە دەبێتە پاڵەوانی ''سەرەکی و'' ئەرێنیی ڕۆمانێکی گەورە"، نەک تەنیا ژن وەک قوربانیی نادادپەروەری یان نابەرابەری وێنا بکات. سەردێڕی لاوەکیی ڕۆمانەکە لە سەرەتادا "''مێژووی ژنێک''" بوو.<ref name="Frank"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Netochka Nezvanova}} * [http://ilibrary.ru/text/30/p.1/ دەقی تەواوی ''نێتۆچکا نێزڤانۆڤا'' بە زمانی ڕووسی ڕەسەن] {{شریتی دەروازە|وێژە|ڕۆمانەکان|ڕووسیا|کتێب}} [[پۆل:ڕۆمانەکانی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]] bxy844z87e8b67q0pflu6bbhgckr4b9 0 286413 1699517 1644087 2026-11-02T12:49:52Z MFTG 21816 /* ناو */ 1699517 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئاڤگەنی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| عياضية }}<br>{{lang-en| Avgani }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.48454| 42.42021}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ئاڤگەنی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.48454| 42.42021 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٣٨ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٢٫٢٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = (٥٣،٠٠٠)<ref>https://www.iasj.net/iasj/download/40c3959215ff1eab</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥،٦٠٤ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ئاڤگەنی''' شارەدێیەکە لە [[ناحیەی ئاڤگەنی]]، [[قەزای تەلەعفەر]]، [[پارێزگای نەینەوا]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شاری [[مووسڵ]] بە دووری (٦٥کم)، ژمارەی دانیشتووانی ٥٣ ھەزار و ٧٥٤ کەسە. ئەم شارەدێیە ناوەندی [[ناحیەی ئاڤگەنی]]ە.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == وشەی «ئاڤگەنی» (کە لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوە کوردییەکەی شارەدێی عیاضیةیە لە قەزای تەلەعفەر لە پارێزگای نەینەوا)، لە ڕووی زمانەوانی و جوگرافیای ناوچەکەوە بەم شێوەیە لێک دەدرێتەوە: * واتای پێکھاتەی وشەکە: لە [[زمانی کوردی]]یدا، ئەم وشەیە لە دوو بەش پێکھاتووە: ** «ئاڤ» (أو ئاو): بە مانای ئاو دێت. ** «گەنی»: لە شێوەزاری ناوچەکەدا پەیوەندی بە بوونی سەرچاوەی [[ئاو]]، [[کانی]]، گەنیو (ئاوی وەستاوی کانیاو یان زێراب)، یان شوێنی کۆبوونەوەی ئاو و دۆڵی ئاوییەوە ھەیە. بە شێوەیەکی گشتی لە ناوچە کوردییەکاندا ناوی گوند و شوێنەکان کە پاشگری «گەنی»یان تێدایە، زۆرجار ئاماژەن بۆ سروشتی شوێنەکە لە ڕووی ئاووھەوا، کانیاو یان پێکھاتەی خاک و ئاوەوە. بە ھۆی ئەوەی کانی گۆگردی زۆری لێیە کە بۆنی ناخۆشە، وە وشەی گەنی واتای شتێک کە بۆگەنی کردبێت و بۆنی ناخۆش بێت. * لە وشەی ئاوی کانییەوە ھاتبێت یان ئاوکەنی بە واتای ئاوی کەند بە پێی کات سوابێت و ببوبێت بە ئاڤ گەنی. * لە ڕووی مێژوویی و کارگێڕییەوە: ئەم ناوە ناوی کۆن و ڕەسەنی ناوچەکەیە پێش ئەوەی لە سەردەمی دەسەڵاتی عێراقدا ناوی بگۆڕدرێت بۆ ناوی فەرمی عەرەبی (العیاضیة). لە فەرمانە کارگێڕییە کۆنەکانیشدا (وەک ئیرادەی مەلەکی ساڵی ١٩٣٨) بە ناوی ناحیەی ئاڤگەنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> العیاضیة، لە ڕووی ناو و مێژووەوە چەند ڕوونکردنەوەیەکی بۆ ھەیە: پەیوەندی بە مێژووی ئیسلامی و سەرکردەکانەوە: بەشێک لە سەرچاوە مێژووییەکان و لێکۆڵەرانی ناوچەکە ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوی ناوچەکە ڕەنگە پەیوەندیی ھەبێت بە ناوی سەرکردە یان کەسایەتییەکی مێژوویی یان ناوی ھۆزێکەوە، بە جۆرێک کە ناوەکە لە وشەی «عیاض» وەرگیراوە. ھەر لەو ناوچەیەدا و لە مێژووی فەتحە ئیسلامییەکاندا، ناوی سەرکردە و فەرماندەی ناودار (عیاض بن غنم الفھری) بەرچاو دەکەوێت کە ڕۆڵی ھەبووە لە فتحکردنی ناوچەکانی جزیرە و دەوروبەری [[مووسڵ]] و [[تەلەعفەر]]. == جوگرافیا == == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای نەینەوا}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] li2k7k8m3lythiiz7qnqkfar1j18onf 1699833 1699517 2026-11-02T20:43:43Z MFTG 21816 /* جوگرافیا */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1699833 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئاڤگەنی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| عياضية }}<br>{{lang-en| Avgani }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.48454| 42.42021}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ئاڤگەنی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.48454| 42.42021 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٣٨ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٢٫٢٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = (٥٣،٠٠٠)<ref>https://www.iasj.net/iasj/download/40c3959215ff1eab</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥،٦٠٤ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ئاڤگەنی''' شارەدێیەکە لە [[ناحیەی ئاڤگەنی]]، [[قەزای تەلەعفەر]]، [[پارێزگای نەینەوا]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شاری [[مووسڵ]] بە دووری (٦٥کم)، ژمارەی دانیشتووانی ٥٣ ھەزار و ٧٥٤ کەسە. ئەم شارەدێیە ناوەندی [[ناحیەی ئاڤگەنی]]ە.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == وشەی «ئاڤگەنی» (کە لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوە کوردییەکەی شارەدێی عیاضیةیە لە قەزای تەلەعفەر لە پارێزگای نەینەوا)، لە ڕووی زمانەوانی و جوگرافیای ناوچەکەوە بەم شێوەیە لێک دەدرێتەوە: * واتای پێکھاتەی وشەکە: لە [[زمانی کوردی]]یدا، ئەم وشەیە لە دوو بەش پێکھاتووە: ** «ئاڤ» (أو ئاو): بە مانای ئاو دێت. ** «گەنی»: لە شێوەزاری ناوچەکەدا پەیوەندی بە بوونی سەرچاوەی [[ئاو]]، [[کانی]]، گەنیو (ئاوی وەستاوی کانیاو یان زێراب)، یان شوێنی کۆبوونەوەی ئاو و دۆڵی ئاوییەوە ھەیە. بە شێوەیەکی گشتی لە ناوچە کوردییەکاندا ناوی گوند و شوێنەکان کە پاشگری «گەنی»یان تێدایە، زۆرجار ئاماژەن بۆ سروشتی شوێنەکە لە ڕووی ئاووھەوا، کانیاو یان پێکھاتەی خاک و ئاوەوە. بە ھۆی ئەوەی کانی گۆگردی زۆری لێیە کە بۆنی ناخۆشە، وە وشەی گەنی واتای شتێک کە بۆگەنی کردبێت و بۆنی ناخۆش بێت. * لە وشەی ئاوی کانییەوە ھاتبێت یان ئاوکەنی بە واتای ئاوی کەند بە پێی کات سوابێت و ببوبێت بە ئاڤ گەنی. * لە ڕووی مێژوویی و کارگێڕییەوە: ئەم ناوە ناوی کۆن و ڕەسەنی ناوچەکەیە پێش ئەوەی لە سەردەمی دەسەڵاتی عێراقدا ناوی بگۆڕدرێت بۆ ناوی فەرمی عەرەبی (العیاضیة). لە فەرمانە کارگێڕییە کۆنەکانیشدا (وەک ئیرادەی مەلەکی ساڵی ١٩٣٨) بە ناوی ناحیەی ئاڤگەنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> العیاضیة، لە ڕووی ناو و مێژووەوە چەند ڕوونکردنەوەیەکی بۆ ھەیە: پەیوەندی بە مێژووی ئیسلامی و سەرکردەکانەوە: بەشێک لە سەرچاوە مێژووییەکان و لێکۆڵەرانی ناوچەکە ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوی ناوچەکە ڕەنگە پەیوەندیی ھەبێت بە ناوی سەرکردە یان کەسایەتییەکی مێژوویی یان ناوی ھۆزێکەوە، بە جۆرێک کە ناوەکە لە وشەی «عیاض» وەرگیراوە. ھەر لەو ناوچەیەدا و لە مێژووی فەتحە ئیسلامییەکاندا، ناوی سەرکردە و فەرماندەی ناودار (عیاض بن غنم الفھری) بەرچاو دەکەوێت کە ڕۆڵی ھەبووە لە فتحکردنی ناوچەکانی جزیرە و دەوروبەری [[مووسڵ]] و [[تەلەعفەر]]. == جوگرافیا == شارۆچکەی '''ئاڤگەنی''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[عەبد ھەوا]]. * لە باشوورەوە شارۆچکەی [[تەلەعفەر]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[ساجعە]]. * لە ڕۆژاواوە شارەدێی [[تاوڵەباشی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/4589595501#map=12/36.4873/42.4191 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای نەینەوا}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] gibcamn1dua6qs27ww8wuyu6al8rwdw 1699839 1699833 2026-11-02T20:50:31Z MFTG 21816 /* مێژوو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1699839 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئاڤگەنی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| عياضية }}<br>{{lang-en| Avgani }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.48454| 42.42021}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ئاڤگەنی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.48454| 42.42021 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٣٨ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٢٫٢٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = (٥٣،٠٠٠)<ref>https://www.iasj.net/iasj/download/40c3959215ff1eab</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥،٦٠٤ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ئاڤگەنی''' شارەدێیەکە لە [[ناحیەی ئاڤگەنی]]، [[قەزای تەلەعفەر]]، [[پارێزگای نەینەوا]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شاری [[مووسڵ]] بە دووری (٦٥کم)، ژمارەی دانیشتووانی ٥٣ ھەزار و ٧٥٤ کەسە. ئەم شارەدێیە ناوەندی [[ناحیەی ئاڤگەنی]]ە.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == وشەی «ئاڤگەنی» (کە لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوە کوردییەکەی شارەدێی عیاضیةیە لە قەزای تەلەعفەر لە پارێزگای نەینەوا)، لە ڕووی زمانەوانی و جوگرافیای ناوچەکەوە بەم شێوەیە لێک دەدرێتەوە: * واتای پێکھاتەی وشەکە: لە [[زمانی کوردی]]یدا، ئەم وشەیە لە دوو بەش پێکھاتووە: ** «ئاڤ» (أو ئاو): بە مانای ئاو دێت. ** «گەنی»: لە شێوەزاری ناوچەکەدا پەیوەندی بە بوونی سەرچاوەی [[ئاو]]، [[کانی]]، گەنیو (ئاوی وەستاوی کانیاو یان زێراب)، یان شوێنی کۆبوونەوەی ئاو و دۆڵی ئاوییەوە ھەیە. بە شێوەیەکی گشتی لە ناوچە کوردییەکاندا ناوی گوند و شوێنەکان کە پاشگری «گەنی»یان تێدایە، زۆرجار ئاماژەن بۆ سروشتی شوێنەکە لە ڕووی ئاووھەوا، کانیاو یان پێکھاتەی خاک و ئاوەوە. بە ھۆی ئەوەی کانی گۆگردی زۆری لێیە کە بۆنی ناخۆشە، وە وشەی گەنی واتای شتێک کە بۆگەنی کردبێت و بۆنی ناخۆش بێت. * لە وشەی ئاوی کانییەوە ھاتبێت یان ئاوکەنی بە واتای ئاوی کەند بە پێی کات سوابێت و ببوبێت بە ئاڤ گەنی. * لە ڕووی مێژوویی و کارگێڕییەوە: ئەم ناوە ناوی کۆن و ڕەسەنی ناوچەکەیە پێش ئەوەی لە سەردەمی دەسەڵاتی عێراقدا ناوی بگۆڕدرێت بۆ ناوی فەرمی عەرەبی (العیاضیة). لە فەرمانە کارگێڕییە کۆنەکانیشدا (وەک ئیرادەی مەلەکی ساڵی ١٩٣٨) بە ناوی ناحیەی ئاڤگەنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> العیاضیة، لە ڕووی ناو و مێژووەوە چەند ڕوونکردنەوەیەکی بۆ ھەیە: پەیوەندی بە مێژووی ئیسلامی و سەرکردەکانەوە: بەشێک لە سەرچاوە مێژووییەکان و لێکۆڵەرانی ناوچەکە ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوی ناوچەکە ڕەنگە پەیوەندیی ھەبێت بە ناوی سەرکردە یان کەسایەتییەکی مێژوویی یان ناوی ھۆزێکەوە، بە جۆرێک کە ناوەکە لە وشەی «عیاض» وەرگیراوە. ھەر لەو ناوچەیەدا و لە مێژووی فەتحە ئیسلامییەکاندا، ناوی سەرکردە و فەرماندەی ناودار (عیاض بن غنم الفھری) بەرچاو دەکەوێت کە ڕۆڵی ھەبووە لە فتحکردنی ناوچەکانی جزیرە و دەوروبەری [[مووسڵ]] و [[تەلەعفەر]]. == جوگرافیا == شارۆچکەی '''ئاڤگەنی''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[عەبد ھەوا]]. * لە باشوورەوە شارۆچکەی [[تەلەعفەر]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[ساجعە]]. * لە ڕۆژاواوە شارەدێی [[تاوڵەباشی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/4589595501#map=12/36.4873/42.4191 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * شارۆچکەی ئاڤگەنی دوا مۆڵگەی داعش بوو لە [[پارێزگای نەینەوا]]. دوای داگیرکردنی داعش کەس لەو ناوچەیە نەما. لە میانی ئۆپەراسیۆنەکانی ڕزگارکردنی شارۆچکەکەدا لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٧، ھێزە سەربازییەکان و ھاوپەیمانی بە سەرۆکایەتی ئەمریکا بۆ ماوەی چەند ڕۆژێک بە چڕی شارۆچکەکەیان بۆردومان کرد بەھۆی بەرخۆدانی داعشەوە، کە بووە ھۆی وێرانکردنی تەواوەتی ژێرخانی شارۆچکەکە، ئەمە جگە لەوەی زیاتر لە ٦٠%ی خانوو و ماڵەکان وێران بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20200518033102/https://arabic.rt.com/middle_east/896524-%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B6%D9%8A%D9%82-%D8%AE%D9%86%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D8%A7%D8%B6%D9%8A%D8%A9/</ref> == ئەمانەش ببینە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای نەینەوا}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] l5iaw86l96w4supojldxh38m4f73qe9 1699862 1699839 2026-11-02T21:06:28Z MFTG 21816 /* مێژوو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1699862 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئاڤگەنی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| عياضية }}<br>{{lang-en| Avgani }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.48454| 42.42021}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی ئاڤگەنی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.48454| 42.42021 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەلەعفەر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٣٨ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٢٫٢٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = (٥٣،٠٠٠)<ref>https://www.iasj.net/iasj/download/40c3959215ff1eab</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥،٦٠٤ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ئاڤگەنی''' شارەدێیەکە لە [[ناحیەی ئاڤگەنی]]، [[قەزای تەلەعفەر]]، [[پارێزگای نەینەوا]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شاری [[مووسڵ]] بە دووری (٦٥کم)، ژمارەی دانیشتووانی ٥٣ ھەزار و ٧٥٤ کەسە. ئەم شارەدێیە ناوەندی [[ناحیەی ئاڤگەنی]]ە.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == وشەی «ئاڤگەنی» (کە لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوە کوردییەکەی شارەدێی عیاضیةیە لە قەزای تەلەعفەر لە پارێزگای نەینەوا)، لە ڕووی زمانەوانی و جوگرافیای ناوچەکەوە بەم شێوەیە لێک دەدرێتەوە: * واتای پێکھاتەی وشەکە: لە [[زمانی کوردی]]یدا، ئەم وشەیە لە دوو بەش پێکھاتووە: ** «ئاڤ» (أو ئاو): بە مانای ئاو دێت. ** «گەنی»: لە شێوەزاری ناوچەکەدا پەیوەندی بە بوونی سەرچاوەی [[ئاو]]، [[کانی]]، گەنیو (ئاوی وەستاوی کانیاو یان زێراب)، یان شوێنی کۆبوونەوەی ئاو و دۆڵی ئاوییەوە ھەیە. بە شێوەیەکی گشتی لە ناوچە کوردییەکاندا ناوی گوند و شوێنەکان کە پاشگری «گەنی»یان تێدایە، زۆرجار ئاماژەن بۆ سروشتی شوێنەکە لە ڕووی ئاووھەوا، کانیاو یان پێکھاتەی خاک و ئاوەوە. بە ھۆی ئەوەی کانی گۆگردی زۆری لێیە کە بۆنی ناخۆشە، وە وشەی گەنی واتای شتێک کە بۆگەنی کردبێت و بۆنی ناخۆش بێت. * لە وشەی ئاوی کانییەوە ھاتبێت یان ئاوکەنی بە واتای ئاوی کەند بە پێی کات سوابێت و ببوبێت بە ئاڤ گەنی. * لە ڕووی مێژوویی و کارگێڕییەوە: ئەم ناوە ناوی کۆن و ڕەسەنی ناوچەکەیە پێش ئەوەی لە سەردەمی دەسەڵاتی عێراقدا ناوی بگۆڕدرێت بۆ ناوی فەرمی عەرەبی (العیاضیة). لە فەرمانە کارگێڕییە کۆنەکانیشدا (وەک ئیرادەی مەلەکی ساڵی ١٩٣٨) بە ناوی ناحیەی ئاڤگەنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240805085851/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> العیاضیة، لە ڕووی ناو و مێژووەوە چەند ڕوونکردنەوەیەکی بۆ ھەیە: پەیوەندی بە مێژووی ئیسلامی و سەرکردەکانەوە: بەشێک لە سەرچاوە مێژووییەکان و لێکۆڵەرانی ناوچەکە ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوی ناوچەکە ڕەنگە پەیوەندیی ھەبێت بە ناوی سەرکردە یان کەسایەتییەکی مێژوویی یان ناوی ھۆزێکەوە، بە جۆرێک کە ناوەکە لە وشەی «عیاض» وەرگیراوە. ھەر لەو ناوچەیەدا و لە مێژووی فەتحە ئیسلامییەکاندا، ناوی سەرکردە و فەرماندەی ناودار (عیاض بن غنم الفھری) بەرچاو دەکەوێت کە ڕۆڵی ھەبووە لە فتحکردنی ناوچەکانی جزیرە و دەوروبەری [[مووسڵ]] و [[تەلەعفەر]]. == جوگرافیا == شارۆچکەی '''ئاڤگەنی''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[عەبد ھەوا]]. * لە باشوورەوە شارۆچکەی [[تەلەعفەر]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[ساجعە]]. * لە ڕۆژاواوە شارەدێی [[تاوڵەباشی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/4589595501#map=12/36.4873/42.4191 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * لەبەر ئەوەی ناوچەکە دەوڵەمەند بوو بە چاوگەکانی ئاوی [[گوگرد]]ی (ئافگەنی)، لە کۆنەوە وەک بنکەیەکی نیشتەجێبوونی گوندیی و شوێنێکی چارەسەری (تەندروستی) بۆ شوشتنی ئاژەڵ و چارەسەری نەخۆشییەکانی [[پێست]] لەلایەن [[ھۆز]]ە خۆجێییەکانەوە بەکارھێنراوە، نەک وەک شارێکی گەورە و قەرەباڵغ. * شارۆچکەی ئاڤگەنی دوا مۆڵگەی داعش بوو لە [[پارێزگای نەینەوا]]. دوای داگیرکردنی داعش کەس لەو ناوچەیە نەما. لە میانی ئۆپەراسیۆنەکانی ڕزگارکردنی شارۆچکەکەدا لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٧، ھێزە سەربازییەکان و ھاوپەیمانی بە سەرۆکایەتی ئەمریکا بۆ ماوەی چەند ڕۆژێک بە چڕی شارۆچکەکەیان بۆردومان کرد بەھۆی بەرخۆدانی داعشەوە، کە بووە ھۆی وێرانکردنی تەواوەتی ژێرخانی شارۆچکەکە، ئەمە جگە لەوەی زیاتر لە ٦٠%ی خانوو و ماڵەکان وێران بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20200518033102/https://arabic.rt.com/middle_east/896524-%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B6%D9%8A%D9%82-%D8%AE%D9%86%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%8A%D8%A7%D8%B6%D9%8A%D8%A9/</ref> == ئەمانەش ببینە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای نەینەوا}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] efpn82fkmpy4hld979rhktry8oezuez 0 286480 1700048 1453929 2026-11-03T07:33:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1700048 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Al-Arabiya_new_logo.svg }} '''کەناڵی ئەلعەرەبیە''' ({{Langx|ar|العربیة}}) کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنی نێونەتەوەیی ھەواڵی عەرەبییە کە سەر بە دەوڵەتی [[سعوودیە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2024/10/whats-behind-algerias-suspension-saudi-owned-al-arabiya|سەردێڕ=What's behind Algeria's suspension of Saudi-owned Al Arabiya? - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241021201318/https://www.al-monitor.com/originals/2024/10/whats-behind-algerias-suspension-saudi-owned-al-arabiya |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.al-monitor.com |زمان=en}}</ref> بنکەکەی لە [[ڕیاز|شاری ڕیازە]] و لقێکی [[گرووپی ئێم بی سی|گرووپی ئێم بی سیە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vivarelli |یەکەم=Nick |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://variety.com/2022/tv/global/top-middle-east-broadcaster-mbc-group-flotation-on-saudi-market-1235423137/|سەردێڕ=Top Middle East Broadcaster MBC Group Eyeing Flotation on Saudi Stock Market: Report |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104215341/https://variety.com/2022/tv/global/top-middle-east-broadcaster-mbc-group-flotation-on-saudi-market-1235423137/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Variety |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == زیاتر بخوێنەوە == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Behravesh |یەکەم=Maysam |ساڵ=٢٠١٤ |سەردێڕ=Al Arabiya: The 'Saudispeak' of the Arab World |ناونیشان=http://lup.lub.lu.se/record/4390562 |journal=[[Asian Politics & Policy]] |بەرگ=٦ |issue=٢ |پەڕەکان=٣٤٥–٣٤٨ |doi=10.1111/aspp.12103}} {{پۆلی کۆمنز|Al Arabiya TV News Channel}} {{شریتی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|عەرەبستانی سعوودی|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:میدیای دەوڵەتی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] gy8onm55a0podsk9h26t7d2jd48yntl 0 286980 1699530 1555568 2026-11-02T13:34:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1699530 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''کێڵگەی کۆرمۆر''' کێڵگەیەکی [[گازی سروشتی]]یە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=أمجد صباح عبد العالي وأحمد جخيور ضويع |سەردێڕ=مستقبل قطاع الطاقة في العراق في ظل إستراتيجية الطاقة للمدة (2030 – 2012) |ناونیشان=https://www.iasj.net/iasj/download/05bb74398bd21f91 |شوێن=العراق |بڵاوکەرەوە=الاقتصادي الخليجي، 2017, المجلد 33, العدد 33, الصفحات 1-50 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230117032141/https://www.iasj.net/iasj/download/05bb74398bd21f91 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ناحیەی [[قادرکەرەم]] لە [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |یەکەم=مالك عبدالحسين احمد |سەردێڕ=واقع صناعة الغاز الطبيعي في العراق |ناونیشان=https://www.iasj.net/iasj/download/c21bd2a65a39af19 |شوێن=العراق |بڵاوکەرەوە=مجلة الإدارة والإقتصاد، 2014, المجلد 3, العدد 11, الصفحات 246-264 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230117032139/https://www.iasj.net/iasj/download/c21bd2a65a39af19 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> درێژی کێڵگەکە ٣٣ کیلۆمەتر و پانییەکەی ٤ کیلۆمەترە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=ناديه عبد الرزاق عبد الرحمن وثامر عبد الرزاق أغوان |سەردێڕ=التحليل السحني والموديل الرسوبي لفترة البرديكالين في بئركورمور/3منطقة كركوك – العراق |ناونیشان=https://iasj.net/iasj/download/8566606a8ee752bf |شوێن=العراق |بڵاوکەرەوە=المجلة العراقية الوطنية لعلوم الارض، 2008, المجلد 8, العدد 2, الصفحات 1-17 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230117032134/https://iasj.net/iasj/download/8566606a8ee752bf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ١٩٢٨ یان ١٩٣٠ دۆزرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=عبد الناصر صبري شاهر الراوي ومحمد ياسين أحمد الدليمي |سەردێڕ=الاهمية الجيوستراتيجية لخط أنابيب نقل النفط كركوك – جيهان |ناونیشان=https://www.iasj.net/iasj/download/5ecd1c93a9b013ab |شوێن=العراق |بڵاوکەرەوە=مجلة جامعة الأنبار للعلوم الأنسانية، 2016, المجلد، العدد 2, الصفحات 267-290 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230117032143/https://www.iasj.net/iasj/download/5ecd1c93a9b013ab |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> تا ساڵی ٢٠٠٣ پێی دەگوترا '''کێڵگەی ئەنفال'''<ref name="aljazeera.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2001/4/3/وفد-تركي-ببغداد-لبحث-مشروع-نقل-الغاز|سەردێڕ=وفد تركي ببغداد لبحث مشروع نقل الغاز العراقي |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230116090719/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2001/4/3/%d9%88%d9%81%d8%af-%d8%aa%d8%b1%d9%83%d9%8a-%d8%a8%d8%a8%d8%ba%d8%af%d8%a7%d8%af-%d9%84%d8%a8%d8%ad%d8%ab-%d9%85%d8%b4%d8%b1%d9%88%d8%b9-%d9%86%d9%82%d9%84-%d8%a7%d9%84%d8%ba%d8%a7%d8%b2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net |زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=النفط والتعاون العربي |ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=6cEez4DS03cC&q=%22ويعود+اكتشاف+الغاز+الحر+في+العراق+أول+مرة+إلى+عام+1928+في+حقل%22&dq=%22ويعود+اكتشاف+الغاز+الحر+في+العراق+أول+مرة+إلى+عام+1928+في+حقل%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjR5JHrvcv8AhV9UaQEHThuAhEQ6AF6BAgIEAI |edition=الإصدار 95 |بڵاوکەرەوە=منظمة الأقطار العربية المصدرة للبترول |بەرگ=المجلد ٢٦|پەڕە=٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230116085251/https://books.google.com.sa/books?id=6cEez4DS03cC&q=%22%D9%88%D9%8A%D8%B9%D9%88%D8%AF+%D8%A7%D9%83%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%81+%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%A7%D8%B2+%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1+%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82+%D8%A3%D9%88%D9%84+%D9%85%D8%B1%D8%A9+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%B9%D8%A7%D9%85+1928+%D9%81%D9%8A+%D8%AD%D9%82%D9%84%22&dq=%22%D9%88%D9%8A%D8%B9%D9%88%D8%AF+%D8%A7%D9%83%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%81+%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%A7%D8%B2+%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1+%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82+%D8%A3%D9%88%D9%84+%D9%85%D8%B1%D8%A9+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%B9%D8%A7%D9%85+1928+%D9%81%D9%8A+%D8%AD%D9%82%D9%84%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjR5JHrvcv8AhV9UaQEHThuAhEQ6AF6BAgIEAI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=سعيد عبود السامرائي|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=ATohAAAAMAAJ&q=حقل+كورمور&dq=حقل+كورمور&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi6x8zOu8v8AhXeVqQEHRX0CnYQ6AF6BAgGEAI|سەردێڕ=الاقتصاد العراقي الحديث|پەڕە=٨٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230116085255/https://books.google.com.sa/books?id=ATohAAAAMAAJ&q=%D8%AD%D9%82%D9%84+%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%B1&dq=%D8%AD%D9%82%D9%84+%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%B1&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi6x8zOu8v8AhXeVqQEHRX0CnYQ6AF6BAgGEAI|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> شوێنەکەی لە ناوچەیەکی بەرزدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=سيف الدين فليح حسن الراوي|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=4rFhEAAAQBAJ&pg=PA192&lpg=PA192&dq=%22حقل+الأنفال%22&source=bl&ots=EBndtOPd7B&sig=ACfU3U0NzAR3y61he579kmrUOXE2F7y0TQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwis_Y30vsv8AhVBVqQEHaldC2I4FBDoAXoECAQQAw#v=onepage&q=%22حقل%20الأنفال%22&f=false|سەردێڕ=قصة أربع حروب: محطات في ذاكرة مقاتل|پەڕە=١٩٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230116085806/https://books.google.com.sa/books?id=4rFhEAAAQBAJ&pg=PA192&lpg=PA192&dq=%22%D8%AD%D9%82%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D9%81%D8%A7%D9%84%22&source=bl&ots=EBndtOPd7B&sig=ACfU3U0NzAR3y61he579kmrUOXE2F7y0TQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwis_Y30vsv8AhVBVqQEHaldC2I4FBDoAXoECAQQAw|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٢، یەدەگی کێڵگەکە ٨ [[ترلیۆن]] و ٢٠٠ ملیار پێی سێجا بووە، و بەرھەمھێنانی ڕۆژانەی غازی سروشتی ٤٥٢ ملیۆن مەتر سێجا بووە، و بەرھەمھێنانی ڕۆژانەی غازی چڕ ٢٢ ھەزار بەرمیل بووە، کە بە تانکەر دەگوازرێتەوە و تێکەڵ بە نەوتی ھەناردەکراو بۆ دەرەوەی وڵات دەبێت. بەرھەمی ڕۆژانەی غازی شل ١٠٥٠ تەنە.<ref name="drawmedia.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://drawmedia.net/page_detail?smart-id=10546|سەردێڕ=كورمور .. بين مشاريع "الديمقراطي والاتحاد الوطني".. جملة من العراقيل |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230116085217/http://drawmedia.net/page_detail?smart-id=10546 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=drawmedia.net}}</ref> یەکێکە لە گەورەترین کێڵگە گازییەکانی [[ھەرێمی کوردستان]]، و بۆ دابینکردنی [[کارەبا]] و دابینکردنی غازی چێشت لێنان و گەرمکەرەوە بۆ دانیشتووان بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://arabic.rt.com/middle_east/1425309-انفجار-داخل-حقل-غاز-كورمور-في-إقليم-كردستان/|سەردێڕ=انفجار داخل حقل غاز كورمور في إقليم كردستان |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230117094949/https://arabic.rt.com/middle_east/1425309-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84-%D8%AD%D9%82%D9%84-%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%B1-%D9%81%D9%8A-%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=RT Arabic |زمان=ar}}</ref> تا ساڵی ١٩٧٧ کێڵگەی کۆرمۆر ئیستغلال نەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |یەکەم=فؤاد مرسي |ڕێکەوت=١٩٧٩|سەردێڕ=المفهوم المادي للتنمية الاقتصادية |ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=focRAQAAMAAJ&q=حقل+كورمور&dq=حقل+كورمور&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi6x8zOu8v8AhXeVqQEHRX0CnYQ6AF6BAgDEAI |edition=الإصدار 9-12 |بڵاوکەرەوە=دار الثورة للصحافة والنشر |بەرگ=المجلد ١|پەڕە=٤٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230116085225/https://books.google.com.sa/books?id=focRAQAAMAAJ&q=%D8%AD%D9%82%D9%84+%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%B1&dq=%D8%AD%D9%82%D9%84+%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%B1&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi6x8zOu8v8AhXeVqQEHRX0CnYQ6AF6BAgDEAI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> درێژی ڕێگای نێوان شوێنی کێڵگەکە و [[قەزای دووزخورماتوو]] ١٥ کیلۆمەترە. شوێنی کێڵگەکە لە چوارچێوەی ناحیەی قادرکەرەم بووە، کە تا ساڵی ١٩٧٦ سەر بە قەزای [[دووزخورماتوو]] سەر بە [[پارێزگای کەرکووک]] بووە، پاشان قەزای دووزخورماتوو تا ساڵی ١٩٨٧ پەیوەندی بە [[پارێزگای سەلاحەددین|پارێزگای سەلاحەددینەوە]] کردووە پەیوەست بە [[قەزای چەمچەماڵ]]ی سەر بە [[پارێزگای سلێمانی]]. کاتێک [[ھەرێمی کوردستان]] لە حکوومەتی ناوەند جیا بووەوە، کێڵگەی کۆرمۆریش ھەر سەر بە حکوومەتی ناوەندی عێراقەوە مایەوە.<ref name="aljazeera.net"/> تا ساڵی ٢٠٠٧ کە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] دەستی بەسەردا گرت، کێڵگەکە لەژێر کۆنترۆڵی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی نیشتمانیی کوردستاندا]]یە، شوێنی کێڵگەکەش یەکێکە لە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکانی نێوان حکوومەتی ھەرێمی کوردستان و حکوومەتی فیدراڵی عێراق]].<ref name="drawmedia.net"/> ئەم کێڵگەیە لەلایەن کۆمپانیای [[دانە غاز]] و [[ئەلھیلال]]ی ئیماراتی وەبەرھێنانی تێدا کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2023/1/14/انفجار-داخل-حقل-غاز-كورمور-فى-إقليم-كردستان/6048110|سەردێڕ=انفجار داخل حقل غاز كورمور فى إقليم كردستان |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230202100612/https://www.youm7.com/story/2023/1/14/%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84-%D8%AD%D9%82%D9%84-%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%B1-%D9%81%D9%89-%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/6048110 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=اليوم السابع |زمان=ar}}</ref> == بۆردوومانکردنی کێڵگەکە == * لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤، کێڵگەی کۆرمۆر لە ڕێگەی فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان و دوو مووشەکی [[کاتیۆشا]]وە بۆردوومان کرا، کە زیانێکی سنوورداری لێکەوتەوە و بووە ھۆی کەوتنەوەی ئاگر لە بەشێکی کێڵگە غازییەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.alhurra.com/iraq/2024/01/26/%D9%88%D9%83%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%B5%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%AA%D8%B6%D8%B1%D8%A8-%D8%AD%D9%82%D9%84%D8%A7-%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی شوباتی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی شوباتی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240209214424/https://www.alhurra.com/iraq/2024/01/26/%D9%88%D9%83%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%B5%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%AA%D8%B6%D8%B1%D8%A8-%D8%AD%D9%82%D9%84%D8%A7-%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * لە ٧ی نیسانی ٢٠٢٤، کاتژمێر ٦:٤٥ی ئێوارە، کێڵگەی غازی کۆرمۆر لەلایەن فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی نەناسراوەوە کرایە ئامانج و بەھۆیەوە چوار کرێکاری یەمەنی گیانیان لەدەستدا و دوو کرێکاری دیکەش بریندار بوون. [[لەتیف ڕەشید]]، سەرۆککۆماری عێراق سەرکۆنەی ھێرشەکەی کرد. ھەروەھا [[مەسروور بارزانی]]، سەرۆکی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]یش سەرکۆنەی ھێرشەکەی کرد.<ref>https://web.archive.org/web/20240427010048/https://asharq.com/politics/86578/%D8%B6%D8%AD%D8%A7%D9%8A%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%B7%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%AD%D9%82%D9%84-%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82/</ref> تا ڕۆژی ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥، کێڵگەی کۆرمۆر لە ماوەی یەک ساڵدا یازدە جار ھێرشی کراوەتە سەر، لەوانە: * لە ٢ی شوباتی ٢٠٢٥، کێڵگەی کۆرمۆر لە ڕێگەی فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی نەناسراوەوە ھێرشی کرایە سەر، بەڵام ھیچ زیانێکی لێنەکەوتەوە. * لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥، مووشەکێکی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە کۆگایەکی سەرەکیی عەمبارکردنی [[غازی شل]]ی لە کێڵگەی کۆرمۆر دا، ئەوەش بووە ھۆی ڕاگرتنی بەرھەمھێنانی غاز و بڕانی کارەبا لە ناوچەگەلێکی بەرفراوانی [[ھەرێمی کوردستان]]. فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکانی عێراق ئەمەی بە کارێکی تیرۆریستیی مەترسیدار ناوبرد کە ھەوڵەکانی چەسپاندنی سەقامگیریی ئەمنی و ئابووری پەک دەخات.<ref>https://www.aljazeera.net/politics/2025/11/27/تفاصيل-هجوم-على-حقل-كورمور-للغاز-أوقف</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|کوردستان|وزە|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:کێڵگە نەوتییەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کێڵگە نەوتییەکانی عێراق]] kmns4pjheoi384fw3lyyn2whwdjax8k 0 287079 1699990 1536798 2026-11-03T04:34:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1699990 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Chinese_and_North_Korean_POWs_at_camp_in_Pusan_HD-SN-99-03155.JPEG|وێنۆک|زیندانیانی کۆمۆنیستی [[کۆریای باکوور]] و [[چین]] لە کەمپی دیلەکانی جەنگی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە [[بوسان|بووسان]] لەکاتی [[شەڕی کۆریا|جەنگی کۆریا]] لە ساڵی ١٩٥١]] '''کەمپی دیلەکانی جەنگ''' (زۆرجار بە کورتکراوەی '''کەمپی دیلەکان''') شوێنێکە بۆ ڕاگرتنی چەکدارانی دووژمن کە وەک [[دیلی شەڕ|دیلەکانی جەنگ]] لەلایەن زلھێزێکی شەڕکەرەوە لەکاتی [[شەڕ|جەنگدا]] دەستگیرکراون. جیاوازییەکی بەرچاو لە نێوان کەمپەکانی دیل، کەمپەکانی دەستبەسەرکردن و زیندانە سەربازییەکان ھەیە. کەمپی دیلەکانی جەنگ کە بە مەبەست دروستکراون لە نۆرمان کرۆس لە ئینگلتەرا لە ساڵی ١٧٩٧ لەکاتی جەنگەکانی [[شۆڕشی فەڕەنسا]] و زیندانی ئێچ ئێم دارتمور دەرکەوتن، کە لەکاتی [[شەڕەکانی ناپلیۆن|جەنگەکانی ناپلیۆن]] دروستکراون، و لە ھەموو ململانێ سەرەکییەکانی ٢٠٠ ساڵی ڕابردوودا بەکارھێنراون. کەمپە سەرەکییەکان بۆ [[چەکدارە دەریایییەکان|ھێزی دەریایی]] و دەریاوان و [[سەرباز]] و لەم دواییانەدا فڕۆکەوانانی ھێزی دووژمن بەکاردەھێنرێن کە لەکاتی شەڕێکی چەکداریدا یان ڕاستەوخۆ دوای شەڕێکی چەکداری لەلایەن ھێزێکی شەڕکەرەوە گیراون. و [[مەدەنی|خەڵکی مەدەنی]] وەکو دەریاوانە بازرگانییەکان و پەیامنێرانی جەنگ لە ھەندێک ململانێدا زیندانی دەکرێن. بەپێی ڕێککەوتننامەی ژنێڤ لە ساڵی ١٩٢٩ سەبارەت بە دیلەکانی جەنگ، کە دواتر ڕێککەوتننامەی سێیەمی ژنێڤ جێگەی گرتەوە، ئەم جۆرە کەمپانە پێویست بووە کراوە بن بۆ پشکنین لەلایەن نوێنەرانی [[وڵاتی بێلایەن|دەسەڵاتێکی بێلایەنەوە]]، بەڵام ئەمە ھەمیشە بە بەردەوامی جێبەجێ نەکراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٥\٢٠ی پووشپەڕی ٢٧٢٥}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ}} {{پۆلی کۆمنز|Prisoner-of-war camps}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} b38z13eoqn19b4dlj7okeajh5r9kb8l 0 287839 1699960 1571025 2026-11-03T01:37:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1699960 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''کەمال بن باقر بن حەسەن ئەلحەیدەری''' (١٩٥٦) [[مەرجەع]]ێکی ھاوچەرخی [[شیعە]]ی [[عێراق|عێراقە]] و ئێستا لە شاری [[قوم]] لە [[ئێران]] نیشتەجێیە. یەکێکە لە سەرکردەکانی بزووتنەوەی چاکسازی میراتی ئیسلامیی، بەناوبانگە بە مشتومڕەکانی عەقیدەی لەگەڵ مەزھەب و گرووپەکانی دیکە لە ڕێگەی بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانییەوە، وەک «باسەکان لەسەر عەقیدە» و «خستنەڕووی مەھدی»، کە لە کەناڵی مانگی دەستکردی ئەلکەوسەر پەخش دەکرێن.<ref>https://web.archive.org/web/20180819182120/http://iraq.iraq.ir/vb/showthread.php?t=253437</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://alhaydari.com/ar/about/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130410123255/http://alhaydari.com/ar/about/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == بنەماڵە == حەیدەری لە بنەماڵەیەکی ناسراوی [[کەربەلا]]ییدا لەدایکبووە، کە ڕەچەڵەکیان دەگەڕێتەوە بۆ باپیری گەورەیان [[میر حەیدەر حوسێنی]]، نەوەی چوارەمین ئیمامی [[شیعە]]، [[عەلی زەینولعابدین]]. باپیری گەورەی، سەید [[عەبدوڵڵا حەیدەری]] (کۆچی دوایی ١٨٩٩) زانایەکی گەورە بووە و لەگەڵ منداڵەکانیدا لە مەزاری [[حوسێن کوڕی عەلی|ئیمام حوسێن]]دا نێژراوە. ئەوان ڕۆڵێکی گەورەیان ھەبوو لە فراوانکردنی گۆڕەپانی مەزارەکە لە لای باشووری ڕۆژھەڵاتەوە.<ref>https://books.google.com/books/about/عشائر_كربلاء_وأسرها.html?hl=ar&id=L3ltAAAAMAAJ</ref><ref>https://www.haydarya.com/?id=254&sid=327549</ref> == سەرەتای ژیان و خوێندن == حەیدەری لە ساڵی ١٩٥٦ لە باقر حەیدەری لەدایکبووە، کە قوماشفرۆشێکی ناسراو بوو لە [[کەربەلا]]. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە قوتابخانە حکوومییەکان تەواو کردووە. خێزانەکەی دەیانویست ببێتە [[پزیشک]] یان [[ئەندازیار]]، بەڵام ئەو ڕێچکەی خوێندنی ئایینی ھەڵبژارد. === خوێندن === خوێندنە سەرەتایییە ئایینییەکانی لە کەربەلا لەبەر دەستی زانایانی وەک شێخ عەلی عەیسان ئەلئەحسایی و کوڕەکەی شێخ حوسێن ئەلعەیسان خوێندووە. پاشان لە ساڵی ١٩٧٤ ڕووی لە [[نەجەف]] کرد بۆ خوێندن لە کۆلێژی [[فیقھی ئیسلامی|فیقھ]]. ھەروەھا لە حەوزەی عیلمی وانەی خوێندووە و خوێندنی «سووتووح»ی لەلای ئایەتوڵڵا سەید [[محەممەد تەقی حەکیم]] و ئایەتوڵڵا سەید [[عەبدولساحیب حەکیم]] تەواو کردووە. دواتر دەستی بە خوێندنی «بەحسی خاریج» کردووە لەلای ئایەتوڵڵا سەید ئەبولقاسم خۆیی، ئایەتوڵڵا سەید [[محەممەد باقر سەدر]]، ئایەتوڵڵا شێخ [[عەلی غەراوی]] و سەید [[نەسروڵڵا موستەنبت]]. حەیدەری لە ساڵی ١٩٧٨ بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی لە [[زانستە ئیسلامییەکان]] بە پلەی شەرەف لە کۆلێژی فیقھ بەدەستھێنا، و پاشان لە ساڵی ١٩٨٠ بەھۆی زیادبوونی فشارەکانی دەسەڵاتی [[بەعس]]ەوە کۆچی کرد بۆ کوێت، و دواتر بۆ [[دیمەشق]] کە نزیکەی چوار مانگ لەوێ مایەوە. پاشان لە ڕێگەی [[تورکیا]]وە بەرەو [[ئێران]] ڕۆیشت و لە شاری [[قوم]] نیشتەجێ بوو. لە قوم، درێژەی بە خوێندنەکەی دا لەژێر دەستی ھەندێک لە گەورەترین زانایان وەک ئایەتوڵڵا [[میرزا جەواد تەبریزی]]، ئایەتوڵڵا شێخ [[وەحید خۆراسانی]]، ئایەتوڵڵا شێخ [[جەوادی ئامولی]] و ئایەتوڵڵا [[شێخ حەسەن زادە ئامولی]].<ref>https://groups.google.com/g/alnoorh/c/Q6CmyZiC0gc?pli=1</ref> == کاری ئایینی == حەیدەری لە ساڵی ٢٠١٢ مەرجەعییەتی خۆی ڕاگەیاند. ئەو بەوە ناسراوە کە تا ڕادەیەک جێی مشتومڕە، لەوانەش ڕەخنەکانی لە بۆچوونی زانایانی کلاسیک وەک سەدووق، موفید و حیلی، ھەروەھا ڕەتکردنەوەی بیرۆکەی کۆدەنگی ([[ئیجماع]]) کاتێک باس لە بابەتە عەقیدەیییەکان دێتە ئاراوە؛ بەڵام ئەو ڕەخنەیەی کە زۆرترین کاردانەوەی لە ناوەندەکەیدا لێکەوتەوە، بریتی بوو لەو بۆچوونەی کە زۆرینەی ھەرە زۆری ئەو فەرموودانەی لە چوار کتێبە سەرەکییەکەدا ماونەتەوە، بەرھەمی ساختەکاری و دەستکردن کە بە «ئیسرائیلیات» ناسراون. ناوبانگێکی زۆری لە کەناڵی [[کەناڵی ئەلکەوسەر|تەلەڤیزیۆنی کەوسەر]] بەدەستھێنا، کە تێیدا پێشکەشکاری بەرنامەیەک بوو و باسی لە بابەتە ئایینییەکانی ناو [[قورئان]] و [[فەرموودە]]ی دەکرد؛ بەڵام بەرنامەکە لە ساڵی ٢٠١٣ بەھۆی لێدوانە جێی مشتومڕەکانی حەیدەرییەوە ڕاگیرا.<ref>http://www.alwasatnews.com/news/800961.html</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، حەیدەری پشتگیریی لە خۆپیشاندانەکانی شۆڕشی [[ناڕەزایەتییەکانی عێراق ٢٠١٩–٢٠٢١|تشرینی عێراق]] کرد و ڕای گەیاند:<ref>https://rasanah-iiis.org/english/centre-for-researches-and-studies/the-shiite-house-the-position-of-religious-elite-on-the-iraqi-and-lebanese-protests/</ref> {{وتە|[[گەندەڵی]] بووەتە دیاردەیەک لە ژیانی گشتی وڵاتدا کە ڕووبەڕووی ھیچ ڕێگرییەکی ئایینی و یاسایی نییە. ئەو خۆپێشاندانانەی کە ھەڵگیرسان و ھەڵدەگیرسێن، تەنیا کاردانەوەیەکی سروشتییە بەرامبەر بەم گەندەڵییە.}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Kamal al-Haydari}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|عێراق|شیعە|فەلسەفە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:زیندووان]] eyolc495273gd7hxyx9qbnogpnxmjel 0 287844 1700049 1464104 2026-11-03T07:34:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1700049 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ئەلکەوسەر''' کەناڵێکی مانگی دەستکردە کە لە ساڵی ١٩٨٠ بە زمانی [[عەرەبی]] لەژێر ناوی '''تەلەڤیزیۆنی سەحەر''' بۆ ماوەی یەک کاتژمێر ڕۆژانە چالاکییەکانی دەستی پێکردووە. ناوی ئەم کەناڵە لە ساڵی ٢٠٠٦ گۆڕدرا بۆ تەلەڤیزیۆنی ئەلکەوسەر و لە ساڵی ٢٠١٠ کاتژمێرەکانی پەخشی ئەم کەناڵە گەیشتە ٢٤ کاتژمێر ڕۆژانە.ئامانجی تەلەڤیزیۆنی ئەلکەوسەر بڵاوکردنەوەی بیری ئیسلامیی ڕەسەن و چەمکی [[ئەھلولبەیت|ئەھلی بەیت]] بەپێی [[شیعە|عەقیدەی شیعە]] لە ڕێگەی چەندین بەرنامەی جۆراوجۆرەوە کە بوارە جۆراوجۆرەکانی مرۆیی، ئایینی، فیکری و کۆمەڵایەتی دەگرێتەوە. ئامانجی بڵاوکردنەوەی ھۆشیارییە لەنێو بینەران بە تیشک خستنە سەر خاڵە بەھێزەکانی ئومەتی ئیسلامیی و داوای یەکڕیزی و تەبایی لەنێوان موسڵماناندا، کە دەبێت وەک یەک جەستە بن، بەگوێرەی دەقی [[قورئان|قورئانی پیرۆز]]، کە داوا لە موسڵمانان دەکات وەک یەک ڕیز وەک پێکھاتەیەکی تۆکمە بوەستن.<ref>https://www.dw.com/en/us-authorities-seize-iran-linked-news-websites/a-58004961</ref><ref>https://cpj.org/2021/06/cpj-calls-on-u-s-to-publish-list-of-all-websites-recently-seized-in-sanctions-crackdown/</ref><ref>https://aib.org.uk/us-seizes-iranian-middle-eastern-broadcaster-websites/</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئێران|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٠٠}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:میدیای بەکۆمەڵی عەرەبی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:پەخشی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی لە ٢٠٠٦ دامەزراون]] [[پۆل:وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ئێران]] kix0atr435lb8xcopfeohb92olcg25i 0 288511 1700067 1468465 2026-11-03T07:37:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، کووەیت-کۆلکە) 1700067 wikitext text/x-wiki {{Infobox TV channel|name=Alafasy TV|logofile=Fujimorningathkar.png|logosize=200px|launch=حوزەیرانی ٢٠٠٤|owner=مشاری کوڕی ڕاشد عەفاسی|country={{flag|Kuwait}}|web=[https://www.alafasy.me/ alafasy.me]|picture format=SD|broadcast area=سەرانسەری جیھان|sat serv 1=[[Nilesat]]}}'''کەناڵی عەفاسی''' (بە عەرەبی: قناە العفاسی) کەناڵێکی [[تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆنیی]] ئاسمانیی ئایینیی کوەیتییە، کە لەلایەن قورئانخوێنی ناسراو، شێخ [[مشاری عەفاسی|میشاری کوڕی ڕاشد عەفاسییەوە]] دامەزراوە. کەناڵەکە بە شێوەیەکی سەرەکی گرنگی بە پەخشکردنی خوێندنەوەکانی قورئانی پیرۆز بە دەنگی دامەزرێنەرەکەی و سروودە ئایینییەکان و بەرنامەی کورت دەدات. == مێژوو == کەناڵی عەفاسی لە حوزەیرانی ٢٠٠٤ وەک یەکەم کەناڵی ئایینیی تایبەت لە [[کوێت|کووەیت]] دەستی بە پەخش کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قناە العفاسی - ویکیبیدیا |ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D9%86%D8%A7%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%81%D8%A7%D8%B3%D9%8A |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ئامانجی سەرەکیی کەناڵەکە بریتی بوو لە پێشکەشکردنی ناوەڕۆکێکی ئایینیی ئارامبەخش کە لەسەر بنەمای خوێندنەوەی [[قورئان]] و [[سروودی ئایینی]] دامەزرابوو. دوای ماوەی نزیکەی ١٥ ساڵ لە پەخش، کەناڵەکە ڕاگیرا. بەڵام لە ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤دا، شێخ مشاری عەفاسی ڕایگەیاند کە کەناڵەکە دەگەڕێتەوە سەر شاشە و دەست بە پەخشی جارێکی تر دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قناە العفاسی - ویکیبیدیا |ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D9%86%D8%A7%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%81%D8%A7%D8%B3%D9%8A |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == ناوەڕۆک و پڕۆگرامەکان == ناوەڕۆکی کەناڵەکە بە شێوەیەکی گشتی لەسەر ئەم تەوەرانەی خوارەوە چڕ دەبێتەوە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تردد قناە العفاسی الجدید 2025 علی النایل سات Alafasy TV |ناونیشان=https://www.altkia.com/%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D8%AF-%D9%82%D9%86%D8%A7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%81%D8%A7%D8%B3%D9%8A/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> * '''خوێندنەوەی قورئانی پیرۆز''': بە شێوەیەکی بەردەوام خوێندنەوەکانی شێخ مشاری ڕاشد عەفاسی پەخش دەکات. * '''سروودە ئایینییەکان''': کۆمەڵێک لە سروودە ناسراوەکانی عەفاسی و سروودبێژانی تر پێشکەش دەکات. * '''بەرنامەی کورت و پەندئامێز''': بڕگە ڤیدیۆیی کورت کە ئایەتێک یان فەرموودەیەک لەخۆدەگرێت و وانە و پەندی لێوەردەگیرێت. * '''بەرنامەی پەروەردەیی''': ئامانجی بڵاوکردنەوەی بەھا و ڕەوشتە ئیسلامییەکانە. == پەخشی مانگی دەستکرد == کەناڵەکە لە ڕێگەی مانگی دەستکردی [[نایلسات|نایلساتەوە]] بەم زانیارییانەی خوارەوە بەردەستە: مانگی دەستکرد: نایلسات فریکوێنسی: ١٢٦٤٦ ئاڕاستە: ئاسۆیی (H) ڕێژەی کۆدکردن: ٢٧٥٠٠ ڕێژەی ھەڵەچاککردن: ٥/٦ کوالێتی: SD == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|ئیسلام|کووەیت}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{کووەیت-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی کووەیت]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠٤]] 728ahocl6lpcpptfaai3xs4q53rz8t7 0 288908 1700123 1470794 2026-11-03T10:34:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1700123 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Aerial_photograph_of_Langness_and_the_bay_at_Castletown_13_February_2014_-_geograph.org.uk_-_3847162.jpg|وێنۆک|کەنداو لە کاستڵتاون، دوورگەی مان]] [[پەڕگە:DirkvdM_baracoa_panorama.jpg|وێنۆک|کەنداوی باراکۆوا، کووبا]] '''کەنداو''' بریتییە لە کۆمەڵەئاوێکی کەناریی چەماوە کە ڕاستەوخۆ بە کۆمەڵەئاوێکی سەرەکیی گەورەترەوە دەبەسترێتەوە، وەک [[ئۆقیانووس|ئۆقیانووسێک]]، [[دەریاچە|دەریاچەیەک]]، یان کەنداوێکی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/bay|سەردێڕ=Definition of BAY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170321165409/https://www.merriam-webster.com/dictionary/bay |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=Merriam-Webster |زمان=en}}</ref><ref name="Chesapeake">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://msa.maryland.gov/msa/mdmanual/01glance/html/ches.html|سەردێڕ=Chesapeake Bay, Maryland |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170316213933/http://msa.maryland.gov/msa/mdmanual/01glance/html/ches.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=Maryland Manual On-Line}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dictionary.com/browse/bay|سەردێڕ=Dictionary.com {{!}} Meanings & Definitions of English Words |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170322014359/http://www.dictionary.com/browse/bay |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=Dictionary.com Unabridged}}</ref> کەنداوێکی گەورە بە شێوەیەکی گشتی پێی دەوترێت گولف، ''[[دەریا]]''، ساوند ، یان بایت. ''کۆڤ'' کەنداوێکی بچووکی بازنەییە و دەروازەیەکی تەسکی ھەیە. ''فیۆرد'' کەنداوێکی درێژکۆلەیە کە بەھۆی کرداری بەستەڵەکییەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=What is a Fjord, and how is it formed|زمان=en-US|ئیش=Norway Today|ناونیشان=http://norwaytoday.info/travel/what-is-a-fjord-and-how-is-it-formed/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171225031214/http://norwaytoday.info/travel/what-is-a-fjord-and-how-is-it-formed/}}</ref> زاراوەی '''''ئیمبەیمێنت''''' ھەروەھا بۆ تایبەتمەندییە پەیوەندیدارەکان بەکاردێت، وەک کەنداوە لەناوچووەکان یان ژینگە ئاوە شیرینەکان. کەنداو دەکرێت دەمەزەری ڕووبارێک بێت، وەک کەنداوی چیسەپیک، کە دەمەزەری ڕووباری ساسکویھانایە.<ref name="Chesapeake">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://msa.maryland.gov/msa/mdmanual/01glance/html/ches.html|سەردێڕ=Chesapeake Bay, Maryland |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170316213933/http://msa.maryland.gov/msa/mdmanual/01glance/html/ches.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=Maryland Manual On-Line}}</ref> کەنداوەکان لەوانەشە لەناو یەکتردا ھەڵکەوتبن؛ بۆ نموونە، کەنداوی جەیمس قۆڵێکی [[ئاودڕی ھەدسن|کەنداوی ھەدسن]]ە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی کەنەدا. ھەندێک کەنداو ئەوەندە گەورەن کە جیۆلۆجیای دەریاییی جۆراوجۆریان ھەیە، وەک [[کەنداوی بەنگال]] (٢٬٦٠٠٬٠٠٠ کم²) و کەنداوی ھادسۆن (١٬٢٣٠٬٠٠٠ کم²). ئەو وشکانییەی کە دەوری کەنداوێکی داوە زۆرجار ھێزی [[با]] کەم دەکاتەوە و ڕێگری لە [[شەپۆل|شەپۆلەکان]] دەکات. کەنداوەکان لەوانەیە ھێڵی کەناریی ھێندە ھەمەجۆر و فراوانیان ھەبێت وەک ھێڵە کەنارییەکانی تر. لە ھەندێک حاڵەتدا، کەنداوەکان کەناریان ھەیە، کە «بە شێوەیەکی گشتی بە کەنارێکی پێشەوەی سەرەوەی لێژ و تەراسێکی پان و تەختی بەرامبەری تایبەتمەند دەکرێن». کەنداوەکان لە مێژووی نیشتەجێبوونی مرۆڤدا گرنگ بوون چونکە دەستڕاگەیشتنێکی ئاسانیان بە سەرچاوە دەریاییەکانی وەک ماسیگری دابین دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Jones |یەکەم=Terry L. |ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٩١|سەردێڕ=Marine-Resource Value and the Priority of Coastal Settlement: A California Perspective |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0002731600068086/type/journal_article |journal=American Antiquity |زمان=en |بەرگ=٥٦|issue=3 |پەڕەکان=٤١٩–٤٤٣|issn=0002-7316 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> دواتر لە گەشەپێدانی [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانیی]] دەریاییدا گرنگ بوون، چونکە ئەو لەنگەرگرتنە سەلامەتەی کە دابینیان دەکرد، ھانی ھەڵبژاردنیان دەدا وەک [[بەندەر]].<ref name="fenh">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Family Encyclopedia of Natural History|بڵاوکەرەوە=The Hamlyn Publishing Group|ساڵ=١٩٨٢|ژپنک=٩٧٨-٠-١١-٢٠٢٢٥٧-٢|editor-last=Carreck|editor-first=Rosalind|پەڕەکان=٢٠٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Bays}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:جوگرافیای کەناراوی]] [[پۆل:کۆما ئاوییەکان]] [[پۆل:ئاودڕەکان]] aymvgk9xbtf9cuas40m7sdav6zko8tl 0 288912 1700153 1548815 2026-11-03T10:39:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1700153 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کەنەدای ئەتڵەسی'''، کە پێی دەوترێت '''ھەرێمە ئەتڵەسییەکان''' ({{Langx|fr|provinces de l'Atlantique}})، ناوچەیەکە لە ڕۆژھەڵاتی کەنەدا کە لە چوار ھەرێم پێکدێت: [[ھەرێمی نیو برانزویک|نیو برانزویک]]، [[نیوفاندلەند و لابرادۆر]]، [[نۆڤا سکۆشیا]]، و [[دوورگەی پرینس ئێدوارد]]. تا ساڵی ٢٠٢١، ڕووبەری وشکانیی چوار ھەرێمە ئەتڵەسییەکە نزیکەی {{Cvt|488,000|km2}} بوو، و ژمارەی دانیشتووانی زیاتر لە ٢٫٤ ملیۆن کەس بوو. زاراوەی ''کەنەدای ئەتڵەسی'' دوای بەئەندامبوونی نیوفاندلەند وەک ھەرێمێکی کەنەدی لە ساڵی ١٩٤٩دا بەربڵاو بوو. ھەرێمی نیوفاندلەند و لابرادۆر ناچێتە ناو ماریتایمزەوە، کە زاراوەیەکی ھەرێمیی گرنگی ترە، بەڵام ''لەناو'' کەنەدای ئەتڵەسییدا ''ھەیە''.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Atlantic Canada}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:جوگرافیای کەنەدا]] [[پۆل:ئۆقیانووسی ئاتلانتیک]] [[پۆل:ناوچەکانی کەنەدا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] 81i88of5ge1skjd0ntxcynvuvalike2 0 288917 1700005 1536813 2026-11-03T04:36:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1700005 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Knights_Point_-_Tasmánské_moře_-_panoramio.jpg|وێنۆک|ھێڵی کەناریی سەختی ھەرێمی کەناری ڕۆژاوا لە نیووزیلەندا]] [[پەڕگە:17-08-islcanus-RalfR-DSC_3282.jpg|وێنۆک|کەناری باشووری ڕۆژھەڵاتی [[گرینلاند]]]] [[پەڕگە:0.1._Mar_Mediterrània_-_Serra_de_Tramuntana._Torrent_de_Pareis._(Escorca,_Mallorca).jpg|وێنۆک|کەناری ئیسکۆرکا، سێرا دێ ترامونتانا ([[دوورگەکانی بالیار]])]] [[پەڕگە:Alimini_Otranto.jpg|وێنۆک|ھێڵی کەنار لە ئۆترانتۆ، سالێنتۆ، [[ئاپولیا (ئیتاڵیا)|ئاپولیا]]، [[ئیتاڵیا]]]] '''کەنار''' (coastline, shoreline, seashore) ئەو [[خاک|وشکانی]]یەیە کە لە تەنیشت [[دەریا|دەریاوەیە]] یان ئەو ھێڵەیە کە سنووری نێوان وشکانی و [[ئۆقیانووس]] یان [[دەریاچە|دەریاچەیەک]] پێکدەھێنێت.<ref>{{Cite Merriam-Webster|coastline|access-date=2024-07-19}}</ref> کەنارەکان لەژێر کاریگەریی تۆپۆگرافیای دیمەنی دەوروبەر و [[وەرینی|داخورانی]] ئاویدان، وەک ئەوەی کە بەھۆی شەپۆلەوە دروست دەبێت. پێکھاتەی [[زەویناسی|جیۆلۆجیی]] [[بەرد]] و [[خۆڵ|خاک]] جۆری ئەو کەنارە دیاری دەکات کە دروست دەبێت. [[زەوی]] نزیکەی {{Cvt|620,000|km|mi}} ھێڵی کەناریی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Coasts}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:جوگرافیای کەناراوی]] c2qz38i9uk0njd8r6a88cczc01otd6g 0 288933 1699769 1470940 2026-11-02T19:36:31Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1699769 wikitext text/x-wiki '''کەس''' (کۆ: '''خەڵک''' یان '''کەسان''') بوونەوەرێکە کە خاوەنی کۆمەڵێک توانا یان تایبەتمەندیی دیاریکراوە وەک [[ئاوەز]]، [[ڕەوشت]]، [[وشیاری]] یان خۆ-وشیاری، و بەشێکە لە شێوەیەکی کولتووریی دامەزراوی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان وەک [[خزمایەتی]]، خاوەندارێتیی [[مڵک]]، یان بەرپرسیارێتیی یاسایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199766567/obo-9780199766567-0169.xml|سەردێڕ=Personhood |وێبگە=Oxford Bibliographies}}</ref> تایبەتمەندییە پێناسەکەرەکانی ''کەسبوون'' و، بەم شێوەیە، ئەوەی کە وا دەکات بوونەوەرێک وەک کەسێک ھەژمار بکرێت، بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نێوان کولتوور و چوارچێوە جیاوازەکاندا جیاوازە.<ref name="U.S. Judge Rules Pablo Escobar's 'Cocaine Hippos' Should Have Legal Rights">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=U.S. Judge Rules Pablo Escobar's 'Cocaine Hippos' Should Have Legal Rights|بڵاوکەرەوە=Time (magazine)|ناونیشان=https://time.com/6110343/pablo-escobar-cocaine-hippos-people/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211026003345/https://time.com/6110343/pablo-escobar-cocaine-hippos-people/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|People}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:بابەتە سەرەکییەکان]] [[پۆل:مرۆڤ]] [[پۆل:تاکەکان]] [[پۆل:کەسبوونەوە]] 3bw78sbnyryjq9ke8ssakbf7afdf5nm 0 289158 1699858 1621551 2026-11-02T21:04:17Z Ravan 7844 1699858 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} '''ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان''' ئامێرە نەریتییەکانن کە لە [[مۆسیقای کوردی|مۆسیقای]] [[کورد|گەلی کورددا]] بەکاردەھێنرێن، لە [[کوردستان]] کە بەشێک لە [[تورکیا]] و [[عێراق]] و [[ئێران]] و [[سووریا]] و [[ئەرمەنستان|ئەرمینیای]] سەردەمی مۆدێرن دەگرێتەوە. ئەم ئامێرانە بەشێکی دانەبڕاون لە دەربڕینی [[چاندی کوردی|کولتووری کوردیدا]] و بە شێوەیەکی باو لە مۆسیقای فۆلکلۆر و نمایشی ڕێوڕەسمەکاندا بەکاردەهێنرێن. <ref>{{Cite NewGrove2001|title=Kurdish music|last=Shiloah|first=Amnon|volume=xiv|page=40}}</ref> نەریتی مۆسیقاکە چەندین [[ئامێری کوتان|ئامێری]] ھەوایی و [[ئامێری ژێدار|تار]] و کێشدار لەخۆدەگرێت کە زۆربەیان تایبەتن بە ناوچەکە یان لە [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین|کولتوورە دراوسێکانەوە]] وەرگیراون. زۆرجار ئامێرە کوردییەکان یاوەری [[ھەڵپەڕکێی کوردی|سەما]]،{{Sfn|Garland Encyclopedia|2013}} [[وێژەی کوردی|شیعر]]، و چیرۆکگێڕانن، کە ڕەنگدانەوەی میراتی زارەکی و مۆسیقی گەلی کوردە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://folkworks.org/article/an-introduction-to-kurdish-folk-music/|سەردێڕ=An Introduction to Kurdish Folk Music |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=FolkWorks |زمان=en-US}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://kurdishglobe.krd/kurdish-music-and-instruments/|سەردێڕ=Kurdish music and instruments |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdishglobe |زمان=en-US}}</ref> لە دیارترین ئامێرە موزیکییەکانی کوردی تەمبوور و کەمەنچە و [[دەف]] <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=LoBaido|یەکەم=Anthony C.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1RIYCbcoXmQC|سەردێڕ=The Kurds of Asia|دوایین٢=Ng|یەکەم٢=Yumi|دوایین٣=Rozario|یەکەم٣=Paul|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Lerner Publications|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٥-٠٦٦٤-٥|زمان=en}}</ref> کە بە شێوەیەکی باو لەکاتی ئاهەنگەکانی کولتووری وەک [[نەورۆزی کوردەواری|نەورۆز و]] ئاهەنگی هاوسەرگیری و کۆڕ و کۆبوونەوە نەریتییەکانی دیکەدا دەژەنرێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://folkworks.org/article/an-introduction-to-kurdish-folk-music/|سەردێڕ=An Introduction to Kurdish Folk Music |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=FolkWorks |زمان=en-US}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://kurdishglobe.krd/kurdish-music-and-instruments/|سەردێڕ=Kurdish music and instruments |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdishglobe |زمان=en-US}}</ref> [[کوردستان|جوگرافیای کوردستان]] کاریگەری لەسەر جۆراوجۆری ئامێر و [[چەشنی مۆسیقا|شێوازی]] مۆسیقا هەیە، لەگەڵ ناوچە و پێکهاتە جیاوازەکان کە نەریتی جیاواز دەپارێزن کە ڕەنگدانەوەی ژینگە ناوخۆییەکانیانن. بۆ نموونە زۆرجار مۆسیقای ''[[کێو|ناوچە شاخاوییەکان]]'' ڕیتم و توخمەکانی چیرۆکگێڕانی تایبەت لەخۆدەگرێت، لەکاتێکدا ئاوازی ''[[دەشت|دەشتەکان]]'' زیاتر نەرمترن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nezan |یەکەم=Kendal |ناونیشان=https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/music/musical_genres.php|سەردێڕ=Musical Genres |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Kurdish Institute of Paris]] |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|مۆسیقا}} [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا]] cbzkyu2uuslliahnbsfo2fd85hiymen 0 289198 1700010 1547101 2026-11-03T04:37:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1700010 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کەناری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان'''، کە ھەروەھا بە '''کەناری ڕۆژھەڵاتی دەریا'''، '''کەناری ئەتڵەسی'''، و '''کەناری ئەتڵەسیی دەریا''' ناسراوە، ئەو ناوچەیەیە کە [[کەنار|ھێڵی کەناریی]] ئەو شوێنە دەگرێتەوە کە ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان دەگاتە [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک|ئۆقیانووسی ئەتڵەسی]]؛ ھەمیشە ڕۆڵێکی گەورەی کۆمەڵایەتی-ئابووریی لە گەشەپێدانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا گێڕاوە. ناوچەکە بە گشتی وا تێدەگەین کە ئەو [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتە ئەمریکیانە]] لەخۆدەگرێت کە سنووریان لەگەڵ ئۆقیانووسی ئەتڵەسیدا ھەیە: [[کۆنێتیکت]]، [[دێلاوێر]]، [[فلۆریدا]]، [[جۆرجیا (ویلایەت)|جۆرجیا]]، [[مەین]]، [[مێریلەند]]، [[ماساچووسیتس]]، [[نیوھەمپشیر]]، [[نیوجێرزی]]، [[نیویۆرک (ویلایەت)|نیویۆرک]]، [[کارۆلینای باکوور]]، [[ڕۆد ئایلەند]]، [[کارۆلینای باشوور]]، و [[ڤیرجینیا]]، و ھەروەھا ھەندێک خاکی دەورەدراو بە وشکانی ([[پێنسیلڤانیا]]، [[ڤێرمۆنت]]، [[ڤیرجینیای ڕۆژاوا]] و [[واشینگتن دی سی]]).<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=East Coast Region Energy Sector Risk Profile |ناونیشان=https://www.energy.gov/sites/prod/files/2015/10/f27/Energy_Sector_Risk_Profile_EastCoastRegion.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[US Department of Energy]] Office of Electricity Delivery & Energy Reliability}}</ref> == ناوی جوگرافی و پێکھاتە == ناوچەکە لەو چەمکەوە ھاتووە کە ٤٨ ویلایەتە پێکەوەلکاوەکە بە دوو ھێڵی کەناریی سەرەکی پێناسە کراون، یەکێکیان لە [[کەناری ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|لێواری ڕۆژاوا]] و ئەوی تریان لە لێواری ڕۆژھەڵات. زاراوەکانی تر بۆ ئاماژەدان بەم ناوچەیە بریتین لە کەناری ڕۆژھەڵاتی دەریا، کە زاراوەیەکی ترە بۆ ھێڵی کەناری، کەناری ئەتڵەسی، و کەناری ئەتڵەسیی دەریا، چونکە ھێڵی کەنارییەکە دەکەوێتە سەر [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک|ئۆقیانووسی ئەتڵەسی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/seaboard|سەردێڕ=SEABOARD definition in American English {{!}} Collins English Dictionary |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Collins Dictionary]]}}</ref> ئەو ١٤ ویلایەتەی کە ھێڵی کەنارییان لەسەر ئۆقیانووسی ئەتڵەسی ھەیە (لە باکوورەوە بۆ باشوور): [[مەین]]، [[نیوھەمپشیر]]، [[ماساچووسیتس]]، [[ڕۆد ئایلەند]]، [[کۆنێتیکت]]، [[نیویۆرک (ویلایەت)|نیویۆرک]]، [[نیوجێرزی]]، [[دێلاوێر]]، [[مێریلەند]]، [[ڤیرجینیا]]، [[کارۆلینای باکوور]]، [[کارۆلینای باشوور]]، [[جۆرجیا (ویلایەت)|جۆرجیا]]، و [[فلۆریدا]]. [[پێنسیلڤانیا]] و [[واشینگتن دی سی]] بە ڕیز سنووریان لەگەڵ ڕووباری دێلاوێر و ڕووباری پۆتۆماکدا ھەیە، کە ھەردووکیان قۆڵی ھەڵچوونی ئۆقیانووسی ئەتڵەسین. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|East Coast of the United States}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} 0w6i3xp3r5t28vkt8y5aoa9iau5yuoi 0 289969 1699563 1477350 2026-11-02T13:39:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1699563 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = کەرخ | native_name = الکرخ | subdivision_type = Country | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی عێراق]] | image_skyline = جسر الصرافية في بغداد.jpg | image_caption = Al-Karkh, the western part of Baghdad, as seen from the [[Baghdad Medical City]]. | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_name1 = [[شارەوانی بەغدا]] | utc_offset = +٣ | established_title = First settled | established_date = ٧٧٣ | settlement_type = District | imagesize = | founder = [[Al-Mansur]] | area_total_km2 = ٣٨٤ | population_total = ١٥٩٣٦٧٦ | population_density_km2 = auto | population_as_of = ٢٠١٨ | population_footnotes =<ref>[https://www.citypopulation.de/en/iraq/baghdad/admin/ Iraq: Baghdad Governorate (Districts and Subdistricts) - Population Statistics, Charts and Map]</ref> }} '''کەرخ''' ({{بە عەرەبی|الکرخ}}) لە ڕووی مێژووییەوە ناوی نیوەی ڕۆژاوای [[بەغدا|بەغدایە]]، [[عێراق]]، یان کەناری ڕۆژاوای ڕووباری [[دیجلە]] کە بە بەغدادا تێدەپەڕی. کەناری ڕۆژھەڵات بە [[ڕەسافە]] ناسراوە. لە ڕووی مێژووییەوە، کەرخ بازاڕێکی بازرگانی بووە لە سەردەمی [[خەلافەتی عەباسی|خەلافەتی عەباسیدا]]، کە دەکەوێتە دەرەوەی شاری بازنەیی بەغدا بەھۆی نیگەرانییەکانی سەلامەتییەوە. ھەناردەکردنی زۆری بەخۆیەوە بینی و شوێنی سەرەکی بازرگانی بوو بۆ بازرگانان و پیشەوانان. ھەروەھا کەرخ لە مێژوودا بەدەست شەڕی ناوخۆیی و ئاگر و لافاوەوە ناڵاندوویەتی کە کاریگەری لەسەر دانیشتووان و تۆپۆگرافیای ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bosworth|یەکەم=Clifford Edmund|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=UB4uSVt3ulUC|سەردێڕ=Historic Cities of the Islamic World|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٥٣٨٨-٢|زمان=en}}</ref> == خەڵک == * [[عەبدولسەلام عارف]] * [[عەبدولڕەحمان عارف]] * مەعروف کەرخی * [[عودەی سەددام حوسێن]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Karkh}} {{شریتی دەروازە|عێراق|بەغدا}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گەڕەکەکانی بەغدا]] qi40wlzmwv2rkuw0qbp4003xrjjyqct 0 290194 1699771 1575992 2026-11-02T19:36:51Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1699771 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|کەسێنی}} {{داتابۆکس}} '''کەسایەتی''' بریتییە لە کۆمەڵێک شێواز ( جۆری ) [[ئاکار|ڕەفتاری]]، [[ناسیاری|مەعریفی]] و [[کوڵوکۆ|سۆزداریی]] پێکەوەبەستراو کە گونجانی بێهاوتای [[کەس|کەسێک]] لەگەڵ ژیاندا پێکدەهێنن. <ref name="Handbook2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Larsen|یەکەم=Randy|سەردێڕ=Personality psychology: Domains of knowledge about human nature|دوایین٢=Buss|یەکەم٢=David|دوایین٣=Song|یەکەم٣=John|دوایین٤=Jeronimus|یەکەم٤=Bertus F.|دوایین٥=van den Berg|یەکەم٥=Stephanie|دوایین٦=Sagoe|یەکەم٦=Dominic|ڕێکەوت=٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill|ژپنک=٩٧٨١٥٢٦٨٥٠٠٨٩|edition=4th European|شوێن=UK}}</ref> ئەم شێوازە پێکەوەبەستراوانە تا ڕادەیەک جێگیرن، بەڵام دەکرێت لە درێژخایەندا بگۆڕێن،<ref name="Handbook">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Corr|یەکەم=Philip J.|سەردێڕ=The Cambridge handbook of personality psychology|دوایین٢=Matthews|یەکەم٢=Gerald|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٦٢١٨-٩|edition=1. publ.|شوێن=Cambridge}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Khazan |یەکەم=Olga |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=My Personality Transplant |journal=The Atlantic |بەرگ=٣٢٩|issue=2}}</ref> بەهۆی ئەزموون و پرۆسەکانی پێگەیشتنەوە، بەتایبەتی بە لەئەستۆگرتنی ڕۆڵە کۆمەڵایەتییەکانی وەک کرێکار یان دایک و باوک.<ref name="Handbook2" /> جیاوازییەکانی کەسایەتی بەهێزترین پێشبینیکەرن بۆ نزیکەی هەموو دەرەنجامە سەرەکییەکانی ژیان، لە سەرکەوتن و ڕەزامەندی لە خوێندن، کار و پەیوەندییەکانەوە بگرە تا تەندروستیی دەروونی و جەستەیی و خۆشگوزەرانی و تەمەندرێژی.<ref name="Handbook2" /> هەرچەندە پێناسەیەکی یەکگرتوو بۆ کەسایەتی نییە، بەڵام زۆربەی تیۆرییەکان جەخت لەسەر [[پاڵنەر]] و کارلێکە دەروونییەکانی مرۆڤ لەگەڵ ژینگەکەیدا دەکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sadock|یەکەم=Benjamin|سەردێڕ=Kaplan and Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry|دوایین٢=Sadock|یەکەم٢=Virginia|دوایین٣=Ruiz|یەکەم٣=Pedro|بڵاوکەرەوە=Wolters Kluwer|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-١-٤٥١١-٠٠٤٧-١}}</ref> تیۆرییەکانی کەسایەتی کە لەسەر بنەمای خەسڵەتەکان داڕێژراون، وەک ئەوانەی لەلایەن [[ڕایمۆند کاتێل]]<nowiki/>ەوە پێناسە کراون، کەسایەتی وەک ئەو خەسڵەتانە پێناسە دەکەن کە پێشبینیی ڕەفتاری تاکەکەس دەکەن. لەلایەکی دیکەوە، ئەو ڕێبازانەی زیاتر پشت بە ڕەفتار دەبەستن، کەسایەتی لە ڕێگەی فێربوون و [[خوو|خووەکانەوە]] پێناسە دەکەن. سەرەڕای ئەوەش، زۆربەی تیۆرییەکان کەسایەتی بە شتێکی تا ڕادەیەک جێگیر دادەنێن.<ref name="Handbook" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|دەروونناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Personality}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:گەشەکردنی مرۆڤ]] [[پۆل:کەسایەتی]] [[پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ئەوانی تر]] 0poh9flfjh4gutoq63k9k0w9z2eou19 0 290497 1699529 1536550 2026-11-02T13:34:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699529 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''کێڵگەی مەرجان''' کێڵگەیەکی [[نەوت]]ی عێراقییە لە ڕۆژاوای قەزای ئەلکیفلی سەر بە [[پارێزگای بابل|پارێزگای بابل]]، باشووری [[پارێزگای بەغدا]] لە [[عێراق|عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=عامر جاسم سلمان الخفاجي |سەردێڕ=النظام البترولي المتكامل لمنطقة حقول نفط الكفل وغرب الكفل وعفج والمسيب ومرجان والاخضير, وسط العراق == Jurassic_ Cretaceous Total Petroleum System of the (Kifl, West Kifl, Afaq, Musaiyab, Morjan, Ekheither Oil Fields) region, Middle Iraq |ناونیشان=https://iqdr.iq/search?q=%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%84%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84%20%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D8%A9%20%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%84%20%D9%86%D9%81%D8%B7%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%81%D9%84%20%D9%88%D8%BA%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%81%D9%84%20%D9%88%D8%B9%D9%81%D8%AC%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%8A%D8%A8%20%D9%88%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AE%D8%B6%D9%8A%D8%B1%20,%20%D9%88%D8%B3%D8%B7%20%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%20==%20Jurassic_%20Cretaceous%20Total%20Petroleum%20System%20of%20the%20(Kifl,%20West%20Kifl,%20Afaq,%20Musaiyab,%20Morjan,%20Ekheither%20Oil%20Fields)%20region,%20Middle%20Iraq&field=0&type=reg |journal= |بڵاوکەرەوە=جامعة بغداد - كلية العلوم}}</ref> وەزیری نەوت لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ ڕای گەیاند کە کێڵگەی مەرجان لەنێو ئەو کێڵگانەدایە کە وەزارەت گەشەپێدانی ھەمەلایەنەی بۆ ئامادە کردووە. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} aen8foh88ary9568f40enst4oit9qj5 1699822 1699529 2026-11-02T20:13:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1699822 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''کێڵگەی مەرجان''' کێڵگەیەکی [[نەوت]]ی عێراقییە لە ڕۆژاوای قەزای ئەلکیفلی سەر بە [[پارێزگای بابل|پارێزگای بابل]]، باشووری [[پارێزگای بەغدا]] لە [[عێراق|عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=عامر جاسم سلمان الخفاجي |سەردێڕ=النظام البترولي المتكامل لمنطقة حقول نفط الكفل وغرب الكفل وعفج والمسيب ومرجان والاخضير, وسط العراق == Jurassic_ Cretaceous Total Petroleum System of the (Kifl, West Kifl, Afaq, Musaiyab, Morjan, Ekheither Oil Fields) region, Middle Iraq |ناونیشان=https://iqdr.iq/search?q=%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%84%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84%20%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D8%A9%20%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%84%20%D9%86%D9%81%D8%B7%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%81%D9%84%20%D9%88%D8%BA%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%81%D9%84%20%D9%88%D8%B9%D9%81%D8%AC%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%8A%D8%A8%20%D9%88%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AE%D8%B6%D9%8A%D8%B1%20,%20%D9%88%D8%B3%D8%B7%20%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%20==%20Jurassic_%20Cretaceous%20Total%20Petroleum%20System%20of%20the%20(Kifl,%20West%20Kifl,%20Afaq,%20Musaiyab,%20Morjan,%20Ekheither%20Oil%20Fields)%20region,%20Middle%20Iraq&field=0&type=reg |journal= |بڵاوکەرەوە=جامعة بغداد - كلية العلوم}}</ref> وەزیری نەوت لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ ڕای گەیاند کە کێڵگەی مەرجان لەنێو ئەو کێڵگانەدایە کە وەزارەت گەشەپێدانی ھەمەلایەنەی بۆ ئامادە کردووە. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} pemsr634aui4f75bf4dg05o3u20ss2m 0 291403 1699988 1554520 2026-11-03T04:33:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1699988 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''کەمپی تاجی''' [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|دامەزراوەیەکی سەربازی]] [[ھێزی ئاسمانیی عێراقی|و بنکەیەکی ئاسمانی]] عێراقییە لە ناوچەیەکی گوندنشین کە نزیکەی ٢٧ کم دەکەوێتە باکووری [[بەغدا]] لە ناحیەی [[تاجی، عێراق|تاجی]]. لەکاتی [[شەڕی کەنداو|ئۆپەراسیۆنی ڕێوی بیابان]] لە سەردەمی [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێن]] بە سەختی بۆردوومان کرا، لە کانوونی یەکەمی ١٩٩٨دا بەھۆی [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|ھێرشە]] ئاسمانییەکانەوە زیانیان بەر ١٣ شوێن کەوت. لە ساڵی ٢٠١٤ [[ھێزە فرەنەتەوەیییەکان لە عێراق|ھێزەکانی ھاوپەیمانی نێونەتەوەیی]] لە کەمپەکە جێگیر بوون لە وەڵامی داوایەکی حکوومەتی عێراق بۆ پاڵپشتی و بەھێزکردنی ھەوڵەکانی دژی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]]. ڕۆژی [[٢٣ی ئاب]]ی ٢٠٢٠، فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکانی عێراق ڕای گەیاند، ھێزەکانی عێراق دەستیان بەسەر شوێنێکدا گرتووە لە کەمپی تاجی لە ھاوپەیمانی نێونەتەوەیی. سالار تەحسین ئەلخەفاجی، وتەبێژی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکان ڕای گەیاند، «ئەمڕۆ ھێزەکانی ھاوپەیمانی نێونەتەوەییی شوێنی ژمارە ٨یان لە کەمپی تاجی ڕادەستی ھێزە عێراقییەکان کرد. ئەم شوێنە بۆ مەشق و ڕاھێنان و ئامادەکردن و شیاوکردنی کارمەندانی عێراقی لەلایەن ھێزەکانی [[ئوسترالیا]] و [[نیوزلەندا]] و [[ئەمریکا]]وە بەکارھێنرا. شوێنەکە بۆ ھێزە ئەمنییەکانی عێراق تەرخان دەکرێت بۆ بەکارھێنانیان دوای تەواوبوونی ئەرکی ھاوپەیمانی نێونەتەوەییی». ناوچەکانی دیکە بەپێی خشتەی ڕادەستکردنەوە ڕادەستی لایەنی عێراقی دەکرێن”.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bna.bh/index.aspx|سەردێڕ=وكالة أنباء البحرين |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230102103208/https://www.bna.bh/index.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.bna.bh}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Camp Taji}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای بەغدا]] 1jx8wyk7isqpcgmvtpgy3b5cx7net2v 0 291718 1699789 1648594 2026-11-02T19:39:51Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699789 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەشان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 37.26869| 43.01978}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەشان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.26869| 43.01978 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای زاخۆ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی باتیفا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٠٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]](سوننە) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەشان''' (''{{lang-ar| کشان}})، ({{lang-en|Kashan }}) یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی باتیفا]]، [[قەزای زاخۆ]]، [[پارێزگای دھۆک]]، [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی [[باتیفا]] بە دووری (٢٣)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> بە پێگەی جوگرافیای شاخاوی لە نزیک سنووری [[عێراق]] و [[تورکیا]] تایبەتمەندە. == مێژوو == لە ٢٣ی ئابی ٢٠١٨ گوندی کەشان لەلایەن فڕۆکە جەنگییەکانی [[تورکیا]]وە بۆردومانی ئاسمانی کرا، ئەمەش لە چوارچێوەی ھەڵمەتەکانی سوپای تورکیا بۆ سەر ئەو ناوچانەی کە پێدەچێت شانەکانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) لە باکووری [[عێراق]] داڵدەبدەن.<ref>https://arabic.anf-news.com/lmr-wlhy/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B5%D9%81-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%86-42788</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق|ئاسیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] i681vg3nn33xj5slgpbxzx82ke5gowy 0 291754 1699993 1557598 2026-11-03T04:34:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1699993 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} '''کەمپی گەویلان''' یەکێکە لە کەمپەکانی [[پەنابەر|ئاوارە سوورییەکان]] لە [[باشووری کوردستان|ھەرێمی کوردستان]]، لە پارێزگای [[دھۆک]]. ٨٠ کم لە شاری [[دھۆک]] و ٥٠ کم لە شاری [[ھەولێر|ھەولێرەوە]] دوورە. [[کورد|کوردانی]] ڕۆژاوای کوردستان و ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی تێدا نیشتەجێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.syria.tv/العراق-مشروع-لإيواء-300-عائلة-سورية-بمساكن-إسمنتية-في-مخيم-كويلان|سەردێڕ=العراق.. مشروع لإيواء 300 عائلة سورية بمساكن إسمنتية في مخيم كويلان |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231206222549/https://www.syria.tv/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%D9%84%D8%A5%D9%8A%D9%88%D8%A7%D8%A1-300-%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%83%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%AE%D9%8A%D9%85-%D9%83%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%A7%D9%86 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=تلفزيون سوريا |زمان=ar}}</ref> == دانیشتووان == * ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٨٥٠٠ کەسە، و نزیکەی ١٧٠٠ خێزان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.syria.tv/العراق-مشروع-لإيواء-300-عائلة-سورية-بمساكن-إسمنتية-في-مخيم-كويلان|سەردێڕ=العراق.. مشروع لإيواء 300 عائلة سورية بمساكن إسمنتية في مخيم كويلان |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231206222549/https://www.syria.tv/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%D9%84%D8%A5%D9%8A%D9%88%D8%A7%D8%A1-300-%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%83%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%AE%D9%8A%D9%85-%D9%83%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%A7%D9%86 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=تلفزيون سوريا |زمان=ar}}</ref> * بە یەکێک لە باشترین کەمپەکانی ھەرێمی کوردستان دادەنرێت، بەو پێیەی خزمەتگوزاریی کارەبا و ئاوی بە وزەی خۆر دابین دەکات، ھەروەھا خزمەتگوزاری تەندروستی و پاک و خاوێنی. زیاتر لە ١٢٠ ھەزار و ٢٠٠ پەنابەر لەو کەمپەدا دەژین، لەوانە فەلەستینی، سووریانی، ئێزیدی و مەسیحی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|سووریا|کوردستان}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سووریا]] [[پۆل:پەنابەرە سوورییەکان]] o8vfpkb4z3lp5jhhkcw1m7ix3ekzw2j 0 291815 1699991 1558529 2026-11-03T04:34:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1699991 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''کەمپی قوشتەپە بۆ ئاوارە سوورییەکان''' یەکێکە لە چوار کەمپی ئاوارە [[سوورییەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە [[قەزای قوشتەپە|ناحیەی قوشتەپە]] لەسەر ئەو ڕێگایەی شاری [[ھەولێر]] و [[کەرکووک| کەرکووک]] بەیەکەوە دەبەستێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=serbest |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://npasyria.com/141278/|سەردێڕ=في مخيم قوشتبه.. سوق تديره نساء سوريات نجحن في مواجهة ظروف اللجوء |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230319093450/https://npasyria.com/141278/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=North press agency {{!}} وكالة نورث برس |زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.r-enks.net/?p=39675|سەردێڕ=ممثلية إقليم كوردستان للـ ENKS تعقد سلسلة لقاءات في مخيم قوشتبة .. - Ragihandina Encûmena Niştîmanî kurdî li Sûriyê |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220915010056/https://www.r-enks.net/?p=39675 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Ragihandina Encûmena Niştîmanî kurdî li Sûriyê |زمان=ar}}</ref> == بنیاتنان == کەمپەکە لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستانەوە]] بۆ جێگیرکردنی ئەو ژمارە زۆرەی پەنابەرە سوورییەکان کە ھاتوونەتە ناوچەکەوە دامەزراوە. == ژیانی ناو کەمپ == کەمپەکە ١٣٠٠ خێزانی تێدایە کە گلەیی لە کەمی ئاو و کارەبا دەکەن. گەنجان بۆ پەیداکردنی بژێوی ژیانیان وەک کرێکار کار دەکەن. لەم دواییانەدا زیاتر لە ھەزار و ٦٠ کەس کەمپەکەیان بەجێھێشت و بەرەو وڵاتانی ئەورووپی بەڕێکەوتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=serbest |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://npasyria.com/141278/|سەردێڕ=في مخيم قوشتبه.. سوق تديره نساء سوريات نجحن في مواجهة ظروف اللجوء |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230319093450/https://npasyria.com/141278/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=North press agency {{!}} وكالة نورث برس |زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|سووریا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} {{عێراق-کۆلکە}} 9nbxupfo5ahzunmh7pmvbnxstpcdoqw 0 292204 1699564 1648615 2026-11-02T13:40:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699564 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەردز | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کردز}}<br>{{lang-en| Kardz}} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|35.99506| 44.11032}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەردز''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.99506| 44.11032 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٥١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٦٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەردز''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] لە [[قەزای قوشتەپە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قوشتەپە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 5dnb549e7phgriiee3kgj62da1nsyi5 0 292205 1699565 1648614 2026-11-02T13:40:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699565 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەرزۆر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کرزور}}<br>{{lang-en| Karzor}} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|35.99011| 44.09708}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەرزۆر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.99011| 44.09708 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٣٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەرزۆر''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] لە [[قەزای قوشتەپە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قوشتەپە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] a6dhw22jg6rmyy0sjdzqc4a4gv1x1o7 0 292260 1699779 1648597 2026-11-02T19:38:11Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699779 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەسنەزان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کسنزان}}<br>{{lang-en| Kasnazan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.9379| 43.87303}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەسنەزان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.9379| 43.87303 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شەمامک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٦٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەسنەزان''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی شەمامک]] لە [[قەزای ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای ھەولێر]] * [[ناحیەی شەمامک]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] ofbiguomnfs2w5za1x7rxbi58z209fy 0 292375 1699982 1648566 2026-11-03T01:40:41Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699982 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەمپی ئاوارەکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کمبي اوارکان}}<br>{{lang-en| Refugee Camp}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.7582| 43.60804}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەمپی ئاوارەکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.7582| 43.60804 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣١١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەمپی ئاوارەکان''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] ej5ud56wnqnmdzgovv33blpm8ovhs5i 0 292419 1700120 1648560 2026-11-03T10:34:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1700120 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەندارە قەل | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کندارة قل}}<br>{{lang-en| Kandara Qal}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.79788| 43.81701}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەندارە قەل''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.79788| 43.81701 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەندێناوە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٩٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەندارە قەل''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کەندێناوە]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] hd2qfmz4t9x13v6p46re12vuv50i8y1 0 292440 1700132 1648558 2026-11-03T10:36:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1700132 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەنداڵ یارمچە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کندال یارمجة}}<br>{{lang-en| Kandal Yarmcha}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.80386| 43.64883}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەنداڵ یارمچە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.80386| 43.64883 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی مەلا قەرە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٤٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەنداڵ یارمچە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی مەلا قەرە]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] q9mqih64qbvxlv73nnea8bxsteha6wf 0 292532 1699567 1648613 2026-11-02T13:40:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699567 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەرمردی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کرمردي}}<br>{{lang-en| Karmrdi}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.7252| 43.42454}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەرمردی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.7252| 43.42454 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٢٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢١٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەرمردی''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی قەراج]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] ov81wj04989a4jdo2y4wklp3kg5qyqb 0 292590 1699945 1653835 2026-11-03T01:34:31Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699945 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلەشاخان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلشاخان}}<br>{{lang-en| Kalashakhan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.63744| 43.77866}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلەشاخان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.63744| 43.77866 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانیباشووری کوردستان - لە سەرژمێری ساڵی(١٩٧٧)دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240618223223/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلەشاخان''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی قەراج]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 8t437cpzc7c0fbqoyxu1jljt3jq5ver 0 292811 1699767 1648600 2026-11-02T19:36:11Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699767 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەرەک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کرک}}<br>{{lang-en| Karak}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.58283| 44.5235}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەرەک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.58283| 44.5235 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٥٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەرەک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]] لە [[قەزای ڕەواندز]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ڕەواندز}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] jijt9ohrfwjam2f23j5bjgp9ukgvp6s 0 293223 1699951 1648574 2026-11-03T01:35:31Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699951 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلەکین کروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلکین کرو}}<br>{{lang-en| Kalakin Kru}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.57429| 44.11268}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلەکین کروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.57429| 44.11268 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەریر|ھەریر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلەکین کروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]] لە [[قەزای ھەریر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەریر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] b4wtek6xowllemhia2d7zccn22rjh98 0 293486 1699955 1568514 2026-11-03T01:36:11Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1699955 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{خوێندنەوە}} '''کەمئەندامیی خوێندنەوە''' حاڵەتێکە کە تێیدا کەسێک زەحمەتیی [[خوێندنەوە]]ی تێدا دەردەکەوێت. نموونەکانی کەمئەندامیی خوێندنەوە [[دیسلێکسیا|دیسلێکسیای پەرەسەندوو]] و ئەلێکسیا (دیسلێکسیای وەرگیراو) دەگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|پزیشکی|دەروونناسی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:خوێندنەوە]] m57jo4hsavghlq43bd96j2ijoutqg3h 0 293599 1699950 1648575 2026-11-03T01:35:21Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699950 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلەکین خەیلانی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلکین خیلاني}}<br>{{lang-en| Kalakin Khailani}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.54837| 44.21114 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلەکین خەیلانی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.54837| 44.21114 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەریر|ھەریر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی باسرمە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٧١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلەکین خەیلانی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی باسرمە]] لە [[قەزای ھەریر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەریر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] h0jy98r6qj2a72pnxuuho9a59psb8dw 0 294507 1699505 1575556 2026-11-02T12:32:27Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1699505 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = کاتانیا | native_name = Catania{{ھن}}Katáni | native_name_lang = | settlement_type = [[پێڕستی شارەکانی ئیتالیا|شار]] | image_skyline = Catania-Etna-Sicilia-Italy-Castielli_CC0_HQ1.JPG | image_alt = | image_caption = دیمەنی شاری کاتانیا | image_flag = Catania-Bandiera (senza stemma).svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Map Province of Catania.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | pushpin_map = Italy | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = |latd = ٣٧ | latm = ٣٠ | lats = | latNS = N |longd = ١٥ | longm = ٥ | longs = | longEW = E | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[فھرست کشورھای جھان|کشور]] | subdivision_name = {{ITA}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = [[سیسیلیا]] | subdivision_type2 = [[پارێزگا]] | subdivision_name2 = کاتانیا | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = [[برایانی ئیتالیا]] | leader_title = سەرۆکی شارەوانی | leader_name = ئینریکۆ ترانتینۆ | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = ١٨٠٫٨٨ | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_metro_km2 = | area_urbun_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = ٢٣ | elevation_max_footnotes = | elevation_max_m = | elevation_min_footnotes = | elevation_min_m = | population_footnotes = | population_total = ٢٩٦٬٣٠٣ | population_metro = | population_urbun = | population_as_of = ٢٠٠٩ | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = CET | utc_offset1 = ١+ | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = ٢+ | postal_code_type = [[کۆدی پۆستی]] | postal_code = ٩٥١٠٠ | area_code_type = | area_code = ٠٩٥ | iso_code = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = {{URL|http://www.comune.catania.it/}} | footnotes = }} '''کاتانیا''' (Catania) دووەم شاری گەورییە لە سیسیلیا بەپێی ڕووبەر و ژمارەی دانیشتووان لە دوای پالێرمۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sicilia / Sicily (Italy): Provinces, Major Cities & Communes – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |ناونیشان=http://www.citypopulation.de/en/italy/cities/sicilia/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.citypopulation.de}}</ref> سەرەڕای ئەوەی دووەم شاری دوورگەکەیە، کاتانیا ناوەندی چڕترین ناوچەی شاریی سیسیلییە، کە یەکێکە لە گەورەترین ناوچە شارستانییەکانی ئیتاڵیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Catania |ناونیشان=https://www.studyinsicily.eu/it/destination/catania-2/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=Study in Sicily |بڵاوکەرەوە=INDIRE |زمان=it |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250427015012/https://www.studyinsicily.eu/it/destination/catania-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٥ |url-status=dead}}</ref> شارەکە خاوەنی ژێرخانێکی گرنگی گواستنەوەی ڕێگاوبان و ھێڵی ئاسنە، ھەروەھا سەرەکیترین فڕۆکەخانەی سیسیلیا لەخۆدەگرێت (کە پێنجەمینە لە ئیتاڵیا). شارەکە لە کەناری ڕۆژھەڵاتی سیسیل ھەڵکەوتووە، بەرەو دەریای ئیۆنی دەڕوانێت و لە بناری چیا گڕدارە چالاکەکەی ئێتنا ھەڵکەوتووە. کاتانیا پایتەختی پارێزگایەکەیە کە لە ٥٨ شارەوانی پێکھاتووە و بە «شاری مەترۆپۆڵیتنی کاتانیا» ناسراوە، کە حەوتەمین ناوچەی مەترۆپۆڵیتنی گەورەی ئیتاڵیایە. ژمارەی دانیشتووانی خودی شارەکە ٢٩٧٬٥١٧ کەسە، لەکاتێکدا ژمارەی دانیشتووانی شاری مەترۆپۆڵیتنی کاتانیا ١٬٠٦٨٬٥٦٣ کەسە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Catania}} [[پۆل:شارەکانی سیسیلی]] [[پۆل:شارۆچکە کەنار دەریاییەکانی سیسیلی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەمی پ.ز]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئیتالیا]] ml7rf334u2s0qk2fevja89s19ptf7n3 1699710 1699505 2026-11-02T17:06:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1699710 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = کاتانیا | native_name = Catania{{ھن}}Katáni | native_name_lang = | settlement_type = [[پێڕستی شارەکانی ئیتالیا|شار]] | image_skyline = Catania-Etna-Sicilia-Italy-Castielli_CC0_HQ1.JPG | image_alt = | image_caption = دیمەنی شاری کاتانیا | image_flag = Catania-Bandiera (senza stemma).svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Map Province of Catania.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | pushpin_map = Italy | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = |latd = ٣٧ | latm = ٣٠ | lats = | latNS = N |longd = ١٥ | longm = ٥ | longs = | longEW = E | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[فھرست کشورھای جھان|کشور]] | subdivision_name = {{ITA}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = [[سیسیلیا]] | subdivision_type2 = [[پارێزگا]] | subdivision_name2 = کاتانیا | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = [[برایانی ئیتالیا]] | leader_title = سەرۆکی شارەوانی | leader_name = ئینریکۆ ترانتینۆ | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = ١٨٠٫٨٨ | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_metro_km2 = | area_urbun_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = ٢٣ | elevation_max_footnotes = | elevation_max_m = | elevation_min_footnotes = | elevation_min_m = | population_footnotes = | population_total = ٢٩٦٬٣٠٣ | population_metro = | population_urbun = | population_as_of = ٢٠٠٩ | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = CET | utc_offset1 = ١+ | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = ٢+ | postal_code_type = [[کۆدی پۆستی]] | postal_code = ٩٥١٠٠ | area_code_type = | area_code = ٠٩٥ | iso_code = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = {{URL|http://www.comune.catania.it/}} | footnotes = }} '''کاتانیا''' (Catania) دووەم شاری گەورییە لە سیسیلیا بەپێی ڕووبەر و ژمارەی دانیشتووان لە دوای پالێرمۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sicilia / Sicily (Italy): Provinces, Major Cities & Communes – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |ناونیشان=http://www.citypopulation.de/en/italy/cities/sicilia/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.citypopulation.de}}</ref> سەرەڕای ئەوەی دووەم شاری دوورگەکەیە، کاتانیا ناوەندی چڕترین ناوچەی شاریی سیسیلییە، کە یەکێکە لە گەورەترین ناوچە شارستانییەکانی ئیتاڵیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Catania |ناونیشان=https://www.studyinsicily.eu/it/destination/catania-2/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=Study in Sicily |بڵاوکەرەوە=INDIRE |زمان=it |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250427015012/https://www.studyinsicily.eu/it/destination/catania-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٥ |url-status=dead}}</ref> شارەکە خاوەنی ژێرخانێکی گرنگی گواستنەوەی ڕێگاوبان و ھێڵی ئاسنە، ھەروەھا سەرەکیترین فڕۆکەخانەی سیسیلیا لەخۆدەگرێت (کە پێنجەمینە لە ئیتاڵیا). شارەکە لە کەناری ڕۆژھەڵاتی سیسیل ھەڵکەوتووە، بەرەو دەریای ئیۆنی دەڕوانێت و لە بناری چیا گڕدارە چالاکەکەی ئێتنا ھەڵکەوتووە. کاتانیا پایتەختی پارێزگایەکەیە کە لە ٥٨ شارەوانی پێکھاتووە و بە «شاری مەترۆپۆڵیتنی کاتانیا» ناسراوە، کە حەوتەمین ناوچەی مەترۆپۆڵیتنی گەورەی ئیتاڵیایە. ژمارەی دانیشتووانی خودی شارەکە ٢٩٧٬٥١٧ کەسە، لەکاتێکدا ژمارەی دانیشتووانی شاری مەترۆپۆڵیتنی کاتانیا ١٬٠٦٨٬٥٦٣ کەسە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Catania}} {{تووڵی دەروازە|ئیتاڵیا}} [[پۆل:شارەکانی سیسیلی]] [[پۆل:شارۆچکە کەنار دەریاییەکانی سیسیلی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەمی پ.ز]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئیتالیا]] 50mvg5vta24z54036f635nf1fn45msu 0 294617 1699787 1576716 2026-11-02T19:39:31Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە) 1699787 wikitext text/x-wiki '''کەسێنی'''<ref>وشەی کەسێنی بەرامبەر بە personhood دانراوە، بە پێی کوڕێنی (boyhood) و کچێنی (girlhood).</ref> بریتییە لەو پلەوپایە و پێگەیە کە [[کەس|کەسەکان]] لەبەر ئەوەی کە کەسێکن ھەیانە و، بەو بۆنەوە، لە ڕوانگەی [[ئەخلاق|ئەخلاقییەوە]] ھیچنەژیاو نین و نرخی و بەھای خۆیان ھەیە. دیاریکردنی مەرجگەلی پێویست، کە دەبێ لە جێگەی خۆیاندا بن ھەتاکوو تاکێک بە «کەس» بژمێردرێ، زۆر مشتومڕ و کێشەی لەسەرە. بۆ نموونە، یەکێ لە پرسیارە مشتومڕلەسەرەکان ئەمەیە کە ئایا تۆلی ھێشتا لەدایکنەبوو بە کەس دەژمێردرێ یان نا؟ ئەگەر کەسە، لە کەیەوە؟ ئایا ھەر کە نوتفەی بەسترا و گوورا، ئیتر کەسێکە؟ یا دەبێ بوەستین تا لە زگی دایکی بێتە دەرەوە ئینجا بە کەس حیسابی بکەین؟ بابەتی کەسێنی لە باسە زۆر گرنگەکانی [[فەلسەفە]] و [[یاسا]] و [[سیاسەت|سیاسەتە]] کە ڕاستەوخۆ کاریگەریی ھەیە لەسەر تێگەیشتەگەلێک وەکوو [[ھاووڵاتی (ڕوونکردنەوە)|ھاووڵاتیبوون]] و [[یەکسانی]] و [[ئازادی]]. بە پێی یاسا، ھەر تەنیا کەسەکان (ئاسایی و یاسایی) خاون [[ماف]] و [[سەربەشایەتی (یاسا)|سەربەشایەتی]] و [[بەرپرسیارەتیی ئەخلاقی|بەرپرسیارەتین]].<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Personhood |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Personhood&oldid=1339564423 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Personhood}} {{شریتی دەروازە|مافەکانی مرۆڤ|فەلسەفە|کۆمەڵگا}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:بەرابەریخوازی]] [[پۆل:مافی بەرابەری]] [[پۆل:مافەکانی مرۆڤ]] [[پۆل:چەمکەکانی یاسا]] [[پۆل:زاراوە یاساییەکان]] [[پۆل:کەسبوونەوە]] 9jec9m91717fpf5s10zb5s3wj85hwxr 0 295328 1699957 1579636 2026-11-03T01:36:31Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1699957 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = کەمال جومبلات | native_name = {{Script/Arabic|كمال جنبلاط}} | native_name_lang = ar | image = Kamal Jumblatt (1917 - 1977 ) (Cropped).jpg | office = ڕێبەری [[پارتی سۆشیالیستی پێشکەوتنخواز]] | term_start = ١ی ئایاری ١٩٤٩ | term_end = ١٦ی ئازاری ١٩٧٧ | predecessor = پۆستەکە دامەزرا | successor = [[وەلید جومبلات]] {{Collapsed infobox section begin |cont=yes |پۆستە وەزارییەکان}} | office2 = [[وەزارەتی ئابووری و بازرگانی (لوبنان)|وەزیری ئابووری و بازرگانی]] | prime_minister2 = [[ڕیاز ئەلسوڵح]] | term_start2 = ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦ | term_end2 = ٢٩ی ئایاری ١٩٤٧ | predecessor2 = سەعدی ئەلمەنلا | successor2 = سولەیمان نەوفەل | office3 = [[وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵا (لوبنان)|وەزیری پەروەردە و خوێندنی باڵا]] | prime_minister3 = [[سائیب سەلام]] | term_start3 = ١ی ئابی ١٩٦٠ | term_end3 = ٢٠ی ئایاری ١٩٦١ | predecessor3 = جبران نەحاس | successor3 = محەممەد سافی ئەلدین | office4 = [[وەزارەتی کارە گشتییەکان و گواستنەوە (لوبنان)|وەزیری کارە گشتییەکان و گواستنەوە]] | prime_minister4 = [[سائیب سەلام]] | predecessor4 = [[عوسمان ئەلدانا]] | successor4 = [[پیێر جومایێل]] | term_start4 = ٢٠ی ئایاری ١٩٦١ | term_end4 = ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦١ | office5 = [[وەزارەتی ناوخۆ و شارەوانییەکان (لوبنان)|وەزیری ناوخۆ]] | prime_minister5 = [[ڕەشید کەرامی]] | term_start5 = ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦١ | term_end5 = ٢٠ی شوباتی ١٩٦٤ | predecessor5 = عەبدوڵڵا مەشنووق | successor5 = حوسێن عووەینی | prime_minister6 = [[ڕەشید کەرامی]] | predecessor6 = [[عادل عوسەیران]] | successor6 = [[سائیب سەلام]] | term_start6 = ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦٩ | term_end6 = ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٠ | office7 = [[وەزارەتی پەیوەندییەکان (لوبنان)|وەزیری پۆست، تەلەگراف و تەلەفۆن]] | prime_minister7 = عەبدوڵڵا ئەلیافی | term_start7 = ٩ی نیسانی ١٩٦٦ | term_end7 = ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٦ | predecessor7 = جۆزێف نەجار | successor7 = میشێل ئێدێ {{Collapsed infobox section end}} | birth_name = کەمال فوئاد جومبلات | birth_date = ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩١٧ | birth_place = [[موختارە]]، [[شووف]]، [[موتەسەریفاتی کێوی لوبنان]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] | death_date = ١٦ی ئازاری ١٩٧٧ | death_place = [[باقلین]]، شووف، [[کێوی لوبنان]]، [[لوبنان]] | death_cause = [[تیرۆرکردن]] بە [[تەقە|فیشەک]] | resting_place = کۆشکی [[موختارە]] | alma_mater = [[زانکۆی سانت جۆزێف]]<br>[[زانکۆی سۆربۆن]]<br>[[زانکۆی لوبنانی]] | occupation = | boards = | party = [[پارتی سۆشیالیستی پێشکەوتنخواز]] | spouse = [[مەی ئەرسەلان]] | children = [[وەلید جومبلات]] | parents = نەزیرە، فوئاد | signature = | website = }} '''کەمال فوئاد جومبلات''' (بە [[عەرەبی]]: کمال فؤاد جنبلاط؛ ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩١٧ – ١٦ی ئازاری ١٩٧٧) [[سیاسەتوان]]ێکی لوبنانی و [[سیستەمی زەعیم|زەعیم]] (سەرۆکی سیاسی) بوو، کە [[پارتی سۆشیالیستی پێشکەوتنخواز]]ی دامەزراند. لە کاتی [[شەڕی ناوخۆی لوبنان|شەڕی ناوخۆییی لوبناندا]] ڕێبەرایەتیی [[بزووتنەوەی نیشتمانیی لوبنان|بزووتنەوەی نیشتمانیی]] دەکرد. ئەو ھاوپەیمانێکی سەرەکیی [[ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین]] بوو تا کاتی تیرۆرکردنی لە ساڵی ١٩٧٧.<ref name="El-Khazen2000">{{cite book|first=Farid|last=El-Khazen|title=The Breakdown of the State in Lebanon, 1967-1976|url=https://books.google.com/books?id=TQdheeeXQCgC&pg=PP15|access-date=22 October 2012|year=2000|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-08105-5|pages=15–}}</ref> زیاتر لە ٤٠ پەرتووکی نووسیوە کە لەسەر بابەتە جۆراوجۆرە سیاسی، فەلسەفی، وێژەیی، ئایینی، پزیشکی، کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان چڕبوونەتەوە.<ref>{{Cite web|url=http://www.daraltakadoumya.com/books.htm|title=Dar al Takadoumya|access-date=10 April 2020|archive-date=2 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202010601/http://www.daraltakadoumya.com/books.htm|url-status=dead}}</ref> لە ئەیلوولی ١٩٧٢دا، کەمال جومبڵات [[خەڵاتی ئاشتیی لێنین بۆ نێودەوڵەتی|خەڵاتی نێودەوڵەتیی ئاشتیی لێنین]]ی وەرگرت.<ref>{{Cite web|url=https://libraries.aub.edu.lb/kjoumblatt/biography/timeline#event-188|title = Timeline &#124; Kamal Joumblatt Digital Library}}</ref> ئەو باوکی ڕێبەری [[درووزەکانی لوبنان|درووزە لوبنانییەکان]] [[وەلید جومبڵات]] و زاوای [[نووسەر]] و [[سیاسەتوان]]ی عەرەب [[شەکیب ئەرسەلان]]ە. == ژیان == کەمال فوئاد جومبڵات لە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩١٧ لە [[موختارە]] لەدایکبووە. ئەو لە [[خێزانی جومبلاتی لوبنان|خێزانی جومبڵات]] لەدایکبووە، کە خێزانێکی ناسراوی [[درووز]]ن و بە ڕەسەن خەڵکی [[سووریا]]ی ئێستان، کە ئەندامەکانی ڕێبەرە نەریتییەکانی کۆمەڵگەی [[درووزەکان لە لوبنان|درووزە لوبنانییەکان]] بوون. باوکی [[فوئاد جومبڵات]]، سەرۆک ھۆزێکی بەھێزی درووز و بەڕێوەبەری [[قەزای شووف]]، لە ٦ی ئابی ١٩٢١ لە بۆسەیەکدا کوژرا.<ref name=":0">{{Cite web|title=Le camarade Kamal Bey Joumblatt, seigneur de Moukhtara (1/3)|url=https://www.lesclesdumoyenorient.com/Le-camarade-Kamal-Bey-Joumblatt-seigneur-de-Moukhtara-1-3.html|access-date=2021-01-26|website=www.lesclesdumoyenorient.com}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Rowayheb |first=Marwan G. |date=2011-02-18 |title=Walid Jumblat and Political Alliances: The Politics of Adaptation |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/19436149.2011.544535 |journal=Middle East Critique |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=47–66 |doi=10.1080/19436149.2011.544535 |issn=1943-6149|url-access=subscription }}</ref> کەمال تەنھا تەمەنی چوار ساڵ بوو کاتێک باوکی کوژرا.<ref name=nas2001may>{{cite journal|last1=Gambill|first1=Gary C.|first2=Daniel|last2=Nassif|title=Walid Jumblatt|journal=Middle East Intelligence Bulletin|date=May 2001|volume=3|issue=5|url=http://www.meforum.org/meib/articles/0105_ld1.htm|access-date=14 April 2013}}</ref><ref name=":0" /> دوای مردنی باوکی، دایکی [[نەزیرە جومبڵات|نەزیرە]] لە ماوەی دوو دەیەی دواتردا ڕۆڵێکی سیاسیی گرنگی لە ناو کۆمەڵگەی درووزدا گێڕا.<ref name=":1">{{Cite book|last=Schenk|first=Bernadette|title=Kamal Gunbulat, Das arabisch-islamische Erbe und die Rolle der Drüsen in seiner Konzeption der libanesischen history|publisher=Karl Schwarz Verlag|year=1994|isbn=3-87997-225-7|location=Berlin|pages=60}}</ref> لە ساڵی ١٩٢٦، کەمال جومبڵات پەیوەندی بە پەیمانگەی باوکانی لازاروس لە [[عەینتورا]] کرد، کە لە ساڵی ١٩٢٨دا خوێندنی سەرەتایی لەوێ تەواو کرد. بڕوانامەی [[ئامادەیی|خوێندنگەی ئامادەیی]] بەدەستھێنا، دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٦دا زمانەکانی فەڕەنسی، عەرەبی، زانست و [[وێژە]]ی خوێند، و لە ساڵی ١٩٣٧دا بڕوانامەی [[فەلسەفە]]ی بەدەستھێنا. دواتر جومبڵات بەدوای خوێندنی باڵادا چوو لە فەڕەنسا، لەوێ لە فاکەڵتیی ھونەر لە [[زانکۆی سۆربۆن]] خوێندی و بڕوانامەی لە دەروونناسی و پەروەردەی مەدەنی، و یەکێکی دیکەی لە کۆمەڵناسی بەدەستھێنا. لە ساڵی ١٩٣٩دا، دوای ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] گەڕایەوە بۆ لوبنان و بەردەوام بوو لە خوێندن لە [[زانکۆی سانت جۆزێف]] کە لە ساڵی ١٩٤٥دا بڕوانامەی یاسای بەدەستھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} 90e5cdtdpf2pm1ehu7lrm43s4fuunrh 1700112 1699957 2026-11-03T09:08:12Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1700112 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = کەمال جومبلات | native_name = {{Script/Arabic|كمال جنبلاط}} | native_name_lang = ar | image = Kamal Jumblatt (1917 - 1977 ) (Cropped).jpg | office = ڕێبەری [[پارتی سۆشیالیستی پێشکەوتنخواز]] | term_start = ١ی ئایاری ١٩٤٩ | term_end = ١٦ی ئازاری ١٩٧٧ | predecessor = پۆستەکە دامەزرا | successor = [[وەلید جومبلات]] {{Collapsed infobox section begin |cont=yes |پۆستە وەزارییەکان}} | office2 = [[وەزارەتی ئابووری و بازرگانی (لوبنان)|وەزیری ئابووری و بازرگانی]] | prime_minister2 = [[ڕیاز ئەلسوڵح]] | term_start2 = ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦ | term_end2 = ٢٩ی ئایاری ١٩٤٧ | predecessor2 = سەعدی ئەلمەنلا | successor2 = سولەیمان نەوفەل | office3 = [[وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵا (لوبنان)|وەزیری پەروەردە و خوێندنی باڵا]] | prime_minister3 = [[سائیب سەلام]] | term_start3 = ١ی ئابی ١٩٦٠ | term_end3 = ٢٠ی ئایاری ١٩٦١ | predecessor3 = جبران نەحاس | successor3 = محەممەد سافی ئەلدین | office4 = [[وەزارەتی کارە گشتییەکان و گواستنەوە (لوبنان)|وەزیری کارە گشتییەکان و گواستنەوە]] | prime_minister4 = [[سائیب سەلام]] | predecessor4 = [[عوسمان ئەلدانا]] | successor4 = [[پیێر جومایێل]] | term_start4 = ٢٠ی ئایاری ١٩٦١ | term_end4 = ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦١ | office5 = [[وەزارەتی ناوخۆ و شارەوانییەکان (لوبنان)|وەزیری ناوخۆ]] | prime_minister5 = [[ڕەشید کەرامی]] | term_start5 = ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦١ | term_end5 = ٢٠ی شوباتی ١٩٦٤ | predecessor5 = عەبدوڵڵا مەشنووق | successor5 = حوسێن عووەینی | prime_minister6 = [[ڕەشید کەرامی]] | predecessor6 = [[عادل عوسەیران]] | successor6 = [[سائیب سەلام]] | term_start6 = ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦٩ | term_end6 = ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٠ | office7 = [[وەزارەتی پەیوەندییەکان (لوبنان)|وەزیری پۆست، تەلەگراف و تەلەفۆن]] | prime_minister7 = عەبدوڵڵا ئەلیافی | term_start7 = ٩ی نیسانی ١٩٦٦ | term_end7 = ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٦ | predecessor7 = جۆزێف نەجار | successor7 = میشێل ئێدێ {{Collapsed infobox section end}} | birth_name = کەمال فوئاد جومبلات | birth_date = ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩١٧ | birth_place = [[موختارە]]، [[شووف]]، [[موتەسەریفاتی کێوی لوبنان]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] | death_date = ١٦ی ئازاری ١٩٧٧ | death_place = [[باقلین]]، شووف، [[کێوی لوبنان]]، [[لوبنان]] | death_cause = [[تیرۆرکردن]] بە [[تەقە|فیشەک]] | resting_place = کۆشکی [[موختارە]] | alma_mater = [[زانکۆی سانت جۆزێف]]<br>[[زانکۆی سۆربۆن]]<br>[[زانکۆی لوبنانی]] | occupation = | boards = | party = [[پارتی سۆشیالیستی پێشکەوتنخواز]] | spouse = [[مەی ئەرسەلان]] | children = [[وەلید جومبلات]] | parents = نەزیرە، فوئاد | signature = | website = }} '''کەمال فوئاد جومبلات''' (بە [[عەرەبی]]: کمال فؤاد جنبلاط؛ ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩١٧ – ١٦ی ئازاری ١٩٧٧) [[سیاسەتوان]]ێکی لوبنانی و [[سیستەمی زەعیم|زەعیم]] (سەرۆکی سیاسی) بوو، کە [[پارتی سۆشیالیستی پێشکەوتنخواز]]ی دامەزراند. لە کاتی [[شەڕی ناوخۆی لوبنان|شەڕی ناوخۆییی لوبناندا]] ڕێبەرایەتیی [[بزووتنەوەی نیشتمانیی لوبنان|بزووتنەوەی نیشتمانیی]] دەکرد. ئەو ھاوپەیمانێکی سەرەکیی [[ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین]] بوو تا کاتی تیرۆرکردنی لە ساڵی ١٩٧٧.<ref name="El-Khazen2000">{{cite book|first=Farid|last=El-Khazen|title=The Breakdown of the State in Lebanon, 1967-1976|url=https://books.google.com/books?id=TQdheeeXQCgC&pg=PP15|access-date=22 October 2012|year=2000|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-08105-5|pages=15–}}</ref> زیاتر لە ٤٠ پەرتووکی نووسیوە کە لەسەر بابەتە جۆراوجۆرە سیاسی، فەلسەفی، وێژەیی، ئایینی، پزیشکی، کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان چڕبوونەتەوە.<ref>{{Cite web|url=http://www.daraltakadoumya.com/books.htm|title=Dar al Takadoumya|access-date=10 April 2020|archive-date=2 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202010601/http://www.daraltakadoumya.com/books.htm|url-status=dead}}</ref> لە ئەیلوولی ١٩٧٢دا، کەمال جومبڵات [[خەڵاتی ئاشتیی لێنین بۆ نێودەوڵەتی|خەڵاتی نێودەوڵەتیی ئاشتیی لێنین]]ی وەرگرت.<ref>{{Cite web|url=https://libraries.aub.edu.lb/kjoumblatt/biography/timeline#event-188|title = Timeline &#124; Kamal Joumblatt Digital Library}}</ref> ئەو باوکی ڕێبەری [[درووزەکانی لوبنان|درووزە لوبنانییەکان]] [[وەلید جومبڵات]] و زاوای [[نووسەر]] و [[سیاسەتوان]]ی عەرەب [[شەکیب ئەرسەلان]]ە. == ژیان == کەمال فوئاد جومبڵات لە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩١٧ لە [[موختارە]] لەدایکبووە. ئەو لە [[خێزانی جومبلاتی لوبنان|خێزانی جومبڵات]] لەدایکبووە، کە خێزانێکی ناسراوی [[درووز]]ن و بە ڕەسەن خەڵکی [[سووریا]]ی ئێستان، کە ئەندامەکانی ڕێبەرە نەریتییەکانی کۆمەڵگەی [[درووزەکان لە لوبنان|درووزە لوبنانییەکان]] بوون. باوکی [[فوئاد جومبڵات]]، سەرۆک ھۆزێکی بەھێزی درووز و بەڕێوەبەری [[قەزای شووف]]، لە ٦ی ئابی ١٩٢١ لە بۆسەیەکدا کوژرا.<ref name=":0">{{Cite web|title=Le camarade Kamal Bey Joumblatt, seigneur de Moukhtara (1/3)|url=https://www.lesclesdumoyenorient.com/Le-camarade-Kamal-Bey-Joumblatt-seigneur-de-Moukhtara-1-3.html|access-date=2021-01-26|website=www.lesclesdumoyenorient.com}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Rowayheb |first=Marwan G. |date=2011-02-18 |title=Walid Jumblat and Political Alliances: The Politics of Adaptation |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/19436149.2011.544535 |journal=Middle East Critique |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=47–66 |doi=10.1080/19436149.2011.544535 |issn=1943-6149|url-access=subscription }}</ref> کەمال تەنھا تەمەنی چوار ساڵ بوو کاتێک باوکی کوژرا.<ref name=nas2001may>{{cite journal|last1=Gambill|first1=Gary C.|first2=Daniel|last2=Nassif|title=Walid Jumblatt|journal=Middle East Intelligence Bulletin|date=May 2001|volume=3|issue=5|url=http://www.meforum.org/meib/articles/0105_ld1.htm|access-date=14 April 2013}}</ref><ref name=":0" /> دوای مردنی باوکی، دایکی [[نەزیرە جومبڵات|نەزیرە]] لە ماوەی دوو دەیەی دواتردا ڕۆڵێکی سیاسیی گرنگی لە ناو کۆمەڵگەی درووزدا گێڕا.<ref name=":1">{{Cite book|last=Schenk|first=Bernadette|title=Kamal Gunbulat, Das arabisch-islamische Erbe und die Rolle der Drüsen in seiner Konzeption der libanesischen history|publisher=Karl Schwarz Verlag|year=1994|isbn=3-87997-225-7|location=Berlin|pages=60}}</ref> لە ساڵی ١٩٢٦، کەمال جومبڵات پەیوەندی بە پەیمانگەی باوکانی لازاروس لە [[عەینتورا]] کرد، کە لە ساڵی ١٩٢٨دا خوێندنی سەرەتایی لەوێ تەواو کرد. بڕوانامەی [[ئامادەیی|خوێندنگەی ئامادەیی]] بەدەستھێنا، دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٦دا زمانەکانی فەڕەنسی، عەرەبی، زانست و [[وێژە]]ی خوێند، و لە ساڵی ١٩٣٧دا بڕوانامەی [[فەلسەفە]]ی بەدەستھێنا. دواتر جومبڵات بەدوای خوێندنی باڵادا چوو لە فەڕەنسا، لەوێ لە فاکەڵتیی ھونەر لە [[زانکۆی سۆربۆن]] خوێندی و بڕوانامەی لە دەروونناسی و پەروەردەی مەدەنی، و یەکێکی دیکەی لە کۆمەڵناسی بەدەستھێنا. لە ساڵی ١٩٣٩دا، دوای ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] گەڕایەوە بۆ لوبنان و بەردەوام بوو لە خوێندن لە [[زانکۆی سانت جۆزێف]] کە لە ساڵی ١٩٤٥دا بڕوانامەی یاسای بەدەستھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس]] 6otxdn1uvxmk6rtlzmq070blx8d9612 0 295751 1699952 1648573 2026-11-03T01:35:41Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699952 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلەکین | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلکین}}<br>{{lang-en| Kalakin }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|36.25591| 44.09514}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلەکین''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.25591| 44.09514 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٢٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٥٤٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلەکین''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کەسنەزان]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 7qeerle66aq3wci4o38qrv3e0lemo34 0 296191 1699905 1588267 2026-11-02T22:35:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1699905 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Koppen-Geiger_Map_v2_JPN_1991–2020.svg|وێنۆک|نەخشەی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]] بۆ ژاپۆن]] زۆربەی ناوچەکانی [[ژاپۆن]]، وەک [[ھۆنشوو]]، [[شیکۆکو]] و [[کیوشو]]، سەر بە ناوچەی مامناوەندن کە ئاووھەوایەکی نیمچە خولگەیی شێداریان ھەیە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]] ''Cfa'') کە بە چوار وەرزی جیاواز ناسراوە؛ بەڵام ئاووھەواکەی لە ئاووھەوایەکی کیشوەریی شێداری ساردەوە (پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن ''Dfb'') لە باکوور وەک باکووری [[ھۆکایدۆ]]، بۆ ئاووھەوایەکی دارستانی باراناویی خولگەیی گەرم (پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن ''Af'') لە باشوور وەک دوورگەکانی یایێیاما و مینامی-تۆری-شیما دەگۆڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Climate of Japan}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|جوگرافیا|کەشوھەوا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] fowediv41kgpinhf48o5uwxysnqz6wm 0 296248 1699663 1674242 2026-11-02T16:34:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699663 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party|name=کەرکووک ھێز و ئیرادەمانە|native_name={{native name|ku|کەرکووک ھێز و ئیرادەمانە}} / {{native name|ar|تحالف كركوڬ قوتنا وإرادتنا}}|logo=|logo_size=|country=عێراق|leader=[[ڕێبوار تەھا]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Rebwar Taha: I Will be Governor of All Kirkuk Communities Without Bias |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/EN/Details/76805 |وێبگە=pukmedia.com|ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref>|chairman=[[ئاسۆ مامەند]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Candidates of "Kirkuk is Our Strength & Will Coalition" Introduced in a Carnival in Kirkuk |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/EN/Details/76136 |وێبگە=pukmedia.com|ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref>|founder=|founded=|spokesperson=|seats1_title=کورسی لە [[ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک|ئەنجوومەنی پارێزگای کەرکووک]]|seats1={{Infobox political party/seats|5|16|hex=#3cb371}}|colorcode=|ideology=|position=|slogan=|logo_alt=|affiliation1_title=پارتە ئەندامەکان|affiliation1={{ubl| |[[File:PUK Logo.svg|PUK_Logo|25px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|ی.ن.ک]] |[[File:Kurdistan Communist Party Logo.svg|Kurdistan_Communist_Party_Logo|25px]] [[حیزبی شیوعیی کوردستان-عێراق|حشکع]]}}}}'''کەرکووک ھێز و ئیرادەمانە''' ھاوپەیمانییەک بوو کە لە نێوان [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و [[حیزبی شیوعیی کوردستان-عێراق|حیزبی شیووعیی کوردستان]] بۆ ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی ٢٠٢٣ لە [[پارێزگای کەرکووک]] پێکھاتبوو. == ئەنجامی هەڵبژاردنەکان == ھاوپەیمانییەکە زۆرترین دەنگی بەدەستھێناوە لە ھەڵبژاردنەکاندا بە ١٥٧ ھەزار و ٦٤٩ دەنگ (١٥٧،٦٤٩) و ٢٨،٢٠١%ی کۆی دەنگەکانی بەدەستھێناوە. و بردنەوەی ٥ کورسی لە کۆی ١٦ کورسیی ئەنجوومەنی پارێزگای کەرکووک. ''سەرچاوە:'' [https://ihec.iq/wp-content/uploads/2024/01/القوائم.pdf ماڵپەڕی فەرمی IHEC لاپەڕە 13] == زۆربەی کاندیدە تاکەکەسییە سەرکەوتووەکان == جگەلەوەی کە ھاوپەیمانییەکە زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا لە پارێزگاکەدا، دوو کاندید توانییان لە ٣ کاندیدی سەرەکی زۆرترین دەنگدراوی تاکەکەسیدا بن. نەشئەت شاھوێز کە کاندیدی ژمارە ٣ بوو بۆ ھاوپەیمانییەکە زۆرترین دەنگی تاکەکەسیی بەدەستھێنا کە بریتی بوو لە ٤٢ ھەزار و ١٦٦ دەنگ. وە سەرۆکی لیستەکە [[ڕێبوار تەھا]] دووەم کاندیدی زۆرترین دەنگی لە پارتەکەدا و سێیەمین کاندیدی تاکەکەسی بوو کە زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا لە سەرتاسەری پارێزگاکەدا بە ٢٩ ھەزار و ٨٦١ دەنگ. دواتر وەک پارێزگاری پارێزگای کەرکووک ھەڵبژێردرا. ''سەرچاوە:'' [https://ihec.iq/wp-content/uploads/2024/01/%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83.pdf ماڵپەڕی فەرمی IHEC لاپەڕە 1] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|عێراق}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کوردی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:پارێزگای کەرکوک]] [[پۆل:کەرکووک]] [[پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان]] e7gj6i7k51z75b967d64bfq188xu6vh 0 296978 1699997 1612976 2026-11-03T04:35:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1699997 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Cynosis.JPG|مینی|چەپ|250px|شینبوونی سەرپەنجەکان (Cyanosis)، کە دیارترین نیشانەی کلینیکیی کەمبوونی ئۆکسجینە لە شانەکاندا]] '''ھایپۆکسیا'''، '''ھیپۆکسی''' یان '''کەمیی ئۆکسجین''' (بە [[ئینگلیزی]]: Hypoxia) یەکێکە لە نیشانەکانی پزیشکی و بە واتای کەمبوونەوەی گەیاندنی [[ئۆکسجین]] دێت بۆ تەواوی لەش (ھایپۆکسیای گشتی) یان بۆ شانەکانی بەشێکی دیاریکراوی لەش (ھایپۆکسیای شانەیی).<ref name="Samuel and Franklin 2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Samuel|یەکەم١=Jacob|سەردێڕ=Common Surgical Diseases|دوایین٢=Franklin|یەکەم٢=Cory|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٨٧-٧٥٢٤٥-٧|شوێن=New York|پەڕەکان=٣٩١–٩٤|chapter=Hypoxemia and Hypoxia|doi=10.1007/978-0-387-75246-4_97}}</ref><ref name="Das et al 2019">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Das|یەکەم١=Kusal K.|سەردێڕ=Dietary Interventions in Liver Disease|دوایین٢=Honnutagi|یەکەم٢=Rajesh|دوایین٣=Mullur|یەکەم٣=Lata|دوایین٤=Reddy|یەکەم٤=R. Chandramouli|دوایین٥=Das|یەکەم٥=Swastika|دوایین٦=Majid|یەکەم٦=Dewan Syed Abdul|دوایین٧=Biradar|یەکەم٧=M.S.|ڕێکەوت=٢٠١٩|ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٨١٤٤٦٦-٤|پەڕەکان=٣١٥–٣٣٢|chapter=Heavy Metals and Low-Oxygen Microenvironment—Its Impact on Liver Metabolism and Dietary Supplementation|doi=10.1016/B978-0-12-814466-4.00026-4}}</ref> == نیشانەکان و ھۆکارەکان == گرنگترین نیشانەی کلینیکیی ئەم دۆخە بریتییە لە شینبوونی لێو و پەنجەکانی دەست و قاچ (Cyanosis). ھایپۆکسیا دەکرێت بەھۆی چەندین ھۆکارەوە ڕووبدات، لەوانە: * کەمبوونەوەی ئۆکسجین لە ھەوادا (وەک سەرکەوتن بۆ شوێنە بەرزەکان و چیاکان).<ref name="Smith2018">Smith, K. R., & Brown, L. (2018). "Oxygen enrichment strategies for high-altitude habitation." Journal of Environmental Engineering, 144(7), 04018055.</ref> * تێکچوونی سییەکان و نەبوونی ھەواگۆڕکێی گونجاو لە شانەکانی سیدا. * کەمخوێنی (Anemia).<ref name="DAVIDSONS2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Davidson's principles and practice of medicine.|بڵاوکەرەوە=Churchill Livingstone/Elsevier|ئەوانی تر=illustrated by Robert Britton|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٢٠-٣٠٨٥-٧|editor1-last=Colledge|editor1-first=Nicki R.|edition=21st|شوێن=Edinburgh|editor2-last=Walker|editor2-first=Brian R.|editor3-last=Ralston|editor3-first=Stuart H.}}</ref> * تێکچوون یان وەستانی [[سووڕی خانە|سووڕی خوێن]]. ھەروەھا، ژەھراویبوون بە دووکەڵی جگەر یان نێرگەلە (ھەڵمژینی زۆری دووکەڵەکەیان) دەکرێت ببێتە ھۆی ھایپۆکسیای سووک تا مامناوەند، ھۆکاری تر وەک ژەھراویبوون بە گازە ژەھراوییە پڕ دووکەڵەکان لە ٧٠٪ی حاڵەتەکاندا دەبێتە ھۆی دروستبوونی ھایپۆکسیا.<ref name="CO ppm">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Wald |یەکەم١=N. J. |دوایین٢=Idle |یەکەم٢=M. |دوایین٣=Boreham |یەکەم٣=J. |دوایین٤=Bailey |یەکەم٤=A. |ڕێکەوت=١٩٨١|سەردێڕ=Carbon monoxide in breath in relation to smoking and carboxyhaemoglobin levels |journal=Thorax |بەرگ=٣٦|issue=5 |پەڕەکان=٣٦٦–٣٦٩|doi=10.1136/thx.36.5.366 |pmc=٤٧١٥١١|pmid=٧٣١٤٠٠٦}}</ref> == لێکەوتەکان == کەمبوونەوەی ئۆکسجین بۆ شانەکان دەبێتە ھۆی ئاوسان و زیانگەیشتن بە خانەکان. ئەم زیانەش لە کۆتاییدا دەبێتە ھۆی تێکچوونی پرۆسەی ئاڵوگۆڕی ئۆکسجین و دوانۆکسیدی کاربۆن لە نێوان موولولەکانی خوێن و شانەکانی لەشدا. == ئەمانەش ببینە == * [[ئۆکسجین]] * [[کۆئەندامی ھەناسە]] == سەرچاوەکان == <references /> {{پۆلی کۆمنز|Hypoxia (medical)}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]] [[پۆل:کۆئەندامی ھەناسە]] [[پۆل:ئۆکسجین]] m7okdriacy72uem8qhnwioffksa7xxs 0 297040 1699936 1689623 2026-11-02T23:03:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Google Messages}} 1699936 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پەیامەکانی گووگڵ'''<ref name="Rebrand">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Li |یەکەم=Abner |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://9to5google.com/2023/12/01/google-messages-name/|سەردێڕ='Messages by Google' is now just 'Google Messages' |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231202040120/https://9to5google.com/2023/12/01/google-messages-name/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=9t5oGoogle}}</ref> (پێشتر بە مەسنجەر، پەیامەکانی ئەندرۆید، و پەیامەکان لەلایەن گووگڵەوە ناسرابوو) ئەپڵیکەیشنێکی نەرمامێری [[خزمەتگوزاریی کورتەنامە|ناردنی کورتەنامەیە]] کە لەلایەن [[گووگڵ]] بۆ سیستەمە کارپێکردنە مۆبایلەکانی [[ئەندرۆید]] و وێر ئۆ ئێس پەرەی پێدراوە. ھەروەھا وەک ئەپێکی وێب بەردەستە. ئەم خزمەتگوزارییە سەکۆی گشتگیری فەرمیی گووگڵە بۆ ناردنی نامە لە ژینگەی ئەندرۆیددا، و [[ڕاژەی کورتە پەیام|ئێس ئێم ئێس]]، ئێم ئێم ئێس و خزمەتگوزارییەکانی پەیوەندیی دەوڵەمەند (ئاڕ سی ئێس) بەکاردەھێنێت. لە ساڵی ٢٠٢٣وە، گووگڵ خزمەتگوزاریی ئاڕ سی ئێسی بە شێوەی بنەڕەتی لەسەر ئامێرە پشکدارەکانی ئەندرۆید چالاک کردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Li |یەکەم=Abner |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://9to5google.com/2023/08/08/google-messages-rcs-default/|سەردێڕ=Google Messages turning on RCS by default, group E2E encryption launches |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=9to5Google}}</ref> کە ھاوشێوەی جێبەجێکردنی [[ئایمەسج]]ە لەسەر ئامێرەکانی ئەپڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Sattelberg |یەکەم=Will |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.androidpolice.com/google-messages-sms-react-suggested-starring-replies-more/|سەردێڕ=Google is making Messages even more like iMessage, but still won't get you that blue bubble |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Android Police |زمان=en-US}}</ref> پەیامەکانی [[سامسۆنگ]] لە ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦دا ڕادەگیرێت، و سامسۆنگ بەکارھێنەرانی دەگوازێتەوە بۆ پەیامەکانی گووگڵ وەک ئەپڵیکەیشنی بنەڕەتی بۆ ناردنی نامە.<ref name="Samsung">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.samsung.com/us/apps/samsung-messages/|سەردێڕ=Samsung Messages Discontinued {{!}} Switch to Google Messages |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260409173011/https://www.samsung.com/us/apps/samsung-messages/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Samsung US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|ئینتەرنێت}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Google Messages}} [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:نەرمامێری پەیوەندیکردن]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ]] [[پۆل:خزمەتگوزارییەکانی گووگڵ]] [[پۆل:گووگڵ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0vckv0v7zsfmz6i6d8tw8frtgjaihvn 0 297364 1699697 1699183 2026-11-02T17:02:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Green chemistry}} 1699697 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} '''کیمیای سەوز''' (بە ئینگلیزی: Green chemistry) کە ھاوشێوەی کیمیای بەردەوام (Sustainable chemistry)یان کیمیای بازنەیییە (Circular chemistry)، بوارێکە لە زانستی کیمیا و ئەندازیاریی کیمیا کە سەرنج دەخاتە سەر دیزاینکردنی ئەو بەرھەم و پرۆسانەی کە بەکارھێنان و بەرھەمھێنانی ماددە مەترسیدارەکان کەم دەکەنەوە یان بە تەواوی نەیانھێڵن. == جیاوازی لەگەڵ کیمیای ژینگەدا == بۆ تێگەیشتن لەم جیاوازییە پێویستە ئاماژە بەم دوو خاڵە بکرێت: * '''کیمیای ژینگە:''' سەرنج دەخاتە سەر کاریگەرییەکانی ماددە کیمیایییە پیسکەرەکان لەسەر سروشت. * '''کیمیای سەوز:''' سەرنج دەخاتە سەر کاریگەریی ژینگەییی خودی زانستی [[کیمیا]]، لەوانەش کەمکردنەوەی بەکاربردنی سەرچاوە نوێ نەبووەوەکان و دۆزینەوەی ڕێگەی [[تەکنۆلۆژیا|تەکنەلۆجی]] بۆ ڕێگریکردن لە پیسبوونی ژینگە. ئامانجە سەرەکییەکانی کیمیای سەوز بریتین لە دیزاینکردنی [[گەرد]]، [[ماددە]]، بەرھەم، و پرۆسەی وا کە لە ڕووی بەکارھێنانی سەرچاوەکانەوە کاراتر بن و لە بنەڕەتیشەوە سەلامەتتر بن، کە دەکرێت ئەم ئامانجانە لە چەندین بواری جیاوازدا جێبەجێ بکرێن. == ئەمانەش ببینە == * [[کیمیا]] * [[ژینگە]] * [[شێرپەنجە]] == سەرچاوەکان == * "Green Chemistry". United States Environmental Protection Agency. 28ی حوزەیرانی ٢٠٠٦. * Sheldon, R. A. ; Arends, I. W. C. E. ; Hanefeld, U. (2007). ''Green Chemistry and Catalysis''. ISBN 978-3-527-61100-3. * Clark, J. H. (1999). "Green chemistry: Challenges and opportunities". ''Green Chemistry''. 1: 1–8. * "Green Chemistry". LibreTexts. 6 February 2015. Retrieved 2 February 2025. {{تووڵی دەروازە|کیمیا}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Green chemistry}} [[پۆل:کیمیا]] [[پۆل:ژینگە]] 4pjhzmxfeh74g09v9s1o36nbmic05ht 0 297537 1699765 1672569 2026-11-02T19:35:51Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1699765 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''کەرەستە تاریکەکانی''' ({{بە ئینگلیزی|His Dark Materials}}) سێینەیەکی ڕۆمانی فانتازییە لە نووسینی [[فیلیپ پوڵمان]]. ئەم سێینەیە لە سێ کتێبی سەرەکی پێکدێت کە بریتین لە: ''ڕووناکییەکانی باکوور'' (١٩٩٥)، ''چەقۆ نەرمەکە'' (١٩٩٧)، و ''دووربینی تەڵخ'' (٢٠٠٠). چیرۆکی ڕۆمانەکە بەدوای گەورەبوون و پێگەیشتنی دوو منداڵدا دەڕوات بە ناوەکانی لایرا بێلاکوا و وێڵ پاری، کاتێک لە نێوان چەندین گەردوونی تەریبدا گەشت دەکەن و سەرکێشی دەکەن. == خەڵاتەکان و پێشوازی == ئەم ڕۆمانانە چەندین خەڵاتی بەناوبانگی ئەدەبییان بەدەستھێناوە، لەوانەش خەڵاتی مێدالیای کارنیگی لە ساڵی ١٩٩٥ بۆ کتێبی ڕووناکییەکانی باکوور، و خەڵاتی ویتبرێد بۆ باشترین کتێبی ساڵ لە ساڵی ٢٠٠١ بۆ کتێبی دووربینی تەڵخ. لە ساڵی ٢٠٠٣دا، ئەم سێینەیە لە ڕاپرسیی [[بیگ ڕید]]ی کەناڵی [[بی بی سی]]دا پلەی سێیەمی بەدەستھێنا وەک یەکێک لە خۆشەویستترین کتێبەکانی بەریتانیا. == کتێبەکانی سێینەکە == # ڕووناکییەکانی باکوور (Northern Lights - ١٩٩٥) # چەقۆ نەرمەکە (The Subtle Knife - ١٩٩٧) # دووربینی تەڵخ (The Amber Spyglass - ٢٠٠٠) == ئەمانەش ببینە == * [[بیگ ڕید]] == سەرچاوەکان == * Stewart, Andie (٢٧ کانوونی دووەم ٢٠٢٣). "Should You Seek 'His Dark Materials'?". *CounterPunch.org*. Retrieved 17 July 2025. * "BBC - The Big Read - Top 100 Books". www.bbc.co.uk. Retrieved 5 February 2026. {{پۆلی کۆمنز|His Dark Materials}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ڕۆمانەکان|دەیەی ١٩٩٠|کتێب|خەیاڵی زانستی}} {{کتێب-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆمانە فانتازییەکان]] [[پۆل:سێینە بەناوبانگەکان]] [[پۆل:ڕۆمانە بریتانیایییەکان کە کراونەتە فیلم]] cwnsnjcfhnh52xp453ikys0dymqbp28 0 297714 1699438 1699368 2026-11-02T12:04:37Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699438 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''وۆڵفرام ماتماتیکا''' (کە بە '''ماتماتیکاش''' ناسراوە) سیستمێکی نەرمامێرییە کە خاوەنی کتێبخانەی جێگیرکراوە بۆ چەندین بواری ژماردنی تەکنیکی کە ڕێگە بە [[فێربوونی مەکینە]]، [[ئامار]]، لێکدانەوەی ڕەمزی، بەڕێوەبردنی داتا، شیکردنەوەی تۆڕەکان، شیکردنەوەی زنجیرە کاتییەکان، [[پێواژۆکردنی زمانی سروشتی]]، گونجاندن، کێشانی گرافەکانی [[فانکشن (ماتماتیک)|فانکشنەکان]] و داتا جیاوازەکان، جێبەجێکردنی [[ئەلگۆریتم|ئەلگۆریتمەکان]]، دروستکردنی [[نێوانەڕووی بەکارھێنەر|ڕووکارەکانی بەکارھێنەر]]، و بەستنەوەی لەگەڵ ئەو بەرنامانەی بە [[زمانی بەرنامەسازی|زمانەکانی تری بەرنامەسازی]] نووسراون، دەدات. بیرۆکەکەی لەلایەن ستێفن وۆڵفرامەوە داڕێژراوە، و لەلایەن کۆمپانیای وۆڵفرام ڕیسێرچ لە شەمپەین لە ویلایەتی ئیلینۆی پەرەی پێدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2005-10-02/stephen-wolfram-simple-solutions|سەردێڕ=Stephen Wolfram: Simple Solutions |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=بزنس‌ویک}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wolfram.com/company/contact.cgi|سەردێڕ=Contact Wolfram Research—About Purchasing, Corporate Info, Support, Media, Wolfram{{!}}Alpha|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120904162238/http://www.wolfram.com/company/contact.cgi|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زمانی وۆڵفرام ئەو زمانی بەرنامەسازییەیە کە لەناو ''ماتماتیکا''دا بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.slate.com/articles/technology/bitwise/2014/03/stephen_wolfram_s_new_programming_language_can_he_make_the_world_computable.html|سەردێڕ=Language Barriers |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=گۆڤاری سلەیت}}</ref> وەشانی ماتماتیکا ١٫٠ لە ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٨٨دا لە شەمپەینی ئیلینۆی و [[سانتاکڵارا|سانتا کڵارا لە کالیفۆرنیا]] بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.wolfram.com/mathematica/scrapbook/|سەردێڕ=Mathematica—Three Decades of Contributions, Invention, Discovery, and Education |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.wolfram.com |زمان=en}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://writings.stephenwolfram.com/2021/10/celebrating-a-third-of-a-century-of-mathematica-and-looking-forward/|سەردێڕ=Celebrating a Third of a Century of Mathematica, and Looking Forward |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=writings.stephenwolfram.com |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشان=https://writings.stephenwolfram.com/2013/06/there-was-a-time-before-mathematica/|سەردێڕ=There Was a Time before Mathematica… |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=writings.stephenwolfram.com |زمان=en}}</ref> زمانی وۆڵفرامی ماتماتیکا لە بنەڕەتدا لەسەر زمانی [[لیسپ]] بونیاد نراوە.{{ژێدەر پێویستە|date=November 2025}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Mathematica (software)}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} [[پۆل:نەرمامێرە ژمارەییەکان]] [[پۆل:نەرمامێرە بیرکارییەکان]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٨٨]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] t41a795elxai5xq516cidacbupnhcwz 0 297765 1699954 1600421 2026-11-03T01:36:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1699954 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''کەمئەندامی جەستەیی یان کەمتوانی جەستەیی''' بریتییە لە سنووردارکردنی کارکردنی جەستەیی کەسێک یان سنوورداربوون لە ئەنجامدانی چالاکییەکان (بۆ نموونە ڕۆیشتن یان خواردن).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠١٢|ناونیشان=http://pubsites.uws.edu.au/ndco/employment/what/physical.htm|سەردێڕ=Physical disability {{!}} What is disability? {{!}} Education to Employment |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130724013228/http://pubsites.uws.edu.au/ndco/employment/what/physical.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=National Disability Coordination Officer Program}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=World report on disability|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٦٤١٨-٢|editor-last=World Health Organization|شوێن=Geneva, Switzerland|editor-last2=World Bank}}</ref> زاراوەی [[کەمتوانی|کەمئەندامی]] جەستەیی زۆر فراوانە، و کۆمەڵێک کەمئەندامی لەخۆدەگرێت. ھەندێک نموونەی کەمئەندامی جەستەیی بریتین لە: کوێربوون، [[کەڕی|کەڕبوون]]، تێکچوونی ھەناسەدان، [[پەرکەم|سەرئێشە]] و ھەندێک [[تێکچوونی بۆماوەیی]]. توندی لاوازی و سنووردارکردن لە چالاکییەکانی ڕۆژانەدا لە نێوان جۆرە جیاوازەکانی کەمئەندامی جەستەیی زۆر جیاوازە. ژینگەیەکی گشتگیر و دەستڕاگەیشتن ڕەنگە زۆرێک لە سنووردارکردنەکان کەم بکاتەوە.<ref name=":0"/> [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی]] جیاوازی لە نێوان کەمئەندامی جەستەیی و دەروونیدا ناکات.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=World report on disability|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٦٤١٨-٢|editor-last=World Health Organization|شوێن=Geneva, Switzerland|editor-last2=World Bank}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWorld_Health_OrganizationWorld_Bank2011">World Health Organization; World Bank, eds. (2011). ''World report on disability''. Geneva, Switzerland: World Health Organization. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-92-4-156418-2|<bdi>978-92-4-156418-2</bdi>]].</cite></ref> لەوانەیە ئەو کەسانەی کەمئەندامی جەستەییان ھەیە ڕووبەڕووی گۆشەگیری و ھەڵاواردن ببنەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == زیاتر بخوێنەوە == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grmek|یەکەم=Mirko Dražen|سەردێڕ=Les maladies dans l'art antique|دوایین٢=Gourevitch|یەکەم٢=Danielle|ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Fayard|ژپنک=٩٧٨-٢-٢١٣-٦٠١٥٤-٠|oclc=٣٠٠٩١٤٩٥٨}} * {{Cite Q|Q46018654}} * Mirko Grmek. (1983). ''Les maladies à l'aube de la civilisation occidentale'', Paris. * {{Cite Q|Q46213461}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:کەمتوانی]] [[پۆل:کەمتوانی بەپێی جۆر]] o38yp5ti7ux348jhqybmm22exxqlgnb 0 298913 1699987 1690596 2026-11-03T02:14:53Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699987 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:How to Train Your Dragon Poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فیلم ]] '''''چۆن ئەژدیھاکەت ڕابھێنیت''''' فیلمێکی ئەنیمەیشنی [[فیلمی خەیاڵی|فانتازیای]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠١٠یە کە لەلایەن کریس ساندەرز و دین دیبلواوە دەرھێنراوە، و لەلایەن ساندەرز، دیبلوا، و ویڵ دەیڤسەوە نووسراوە، لەسەر بنەمای ڕۆمانی ساڵی ٢٠٠٣ی نووسەری بەریتانی کریسیدا کۆوێل. فیلمەکە لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] بەرھەم ھێنراوە، و ئەکتەران [[جەی باروچێل]]، [[جیرارد بوتلەر]]، کرەیگ فێرگسۆن، [[ئەمریکا فێرێرا]]، [[جۆنا ھیڵ]]، [[کریستوفەر مینتز-پلاس]]، کریستن ویگ، و [[تی جەی میلەر]] وەک ئەکتەری دەنگی لە فیلمەکەدا بەشدارن. چیرۆکی فیلمەکە لە بێرک ڕوودەدات، کە گوندێکی ئەفسانەییی [[ڤایکینگەکان|ڤایکینگەکانە]]. ھیکاپ، کە ھەرزەکارێکی لاواز و دوورخراوەیە لە کۆمەڵگە و کوڕی سەرۆکی گوندەکەیە، حەز دەکات وەک ڤایکینگەکانی تر ببێتە ڕاوچیی ئەژدیھا؛ ئەو ئەژدیھایەکی دەگمەنی نایت فیوری بریندار دەکات، بەڵام بڕیاری کوشتنی نادات. لە جیاتی ئەوە، ھاوکاریی ئەژدیھاکە دەکات و ھاوڕێیەتی لەگەڵدا دروست دەکات، و خێرا بۆی دەردەکەوێت کە لە ململانێی نێوان ڤایکینگەکان و ئەژدیھاکاندا، شتەکان بەو شێوەیە نین کە دیارن. لە ساڵی ٢٠٠٤دا، زنجیرە کتێبەکە سەرنجی بەڕێوەبەرانی دریم وۆرکس ئەنیمەیشنی بۆ لای خۆی ڕاکێشا. لە دوای پێشوازیی باش لە فیلمی ''ئەودیو پەرژینەکە'' (٢٠٠٦)، بەرھەمھێنەر بۆنی ئارنۆڵد ئارەزووی لەم پڕۆژە نوێیە نیشان دا. دەرھێنەرانی فیلمەکە دەیانویست دڵنیا ببنەوە لەوەی کە سوود لە توانای ئیمپڕوڤایزەکردنی دەستەی ئەکتەرە لاوەکییەکان وەردەگرن، ئەمەش لە ڕێگەی زۆر کۆکردنەوەیان پێکەوە لە دانیشتنەکانی تۆمارکردنی دەنگدا. فیلمسازەکان وێنەگری سینەمایی ڕۆجەر دێکینزیان وەک ڕاوچی بینین دامەزراند بۆ ئەوەی ھاوکارییان بکات لە جوانکارییەکانی فیلمەکەدا و ھەستێکی لایڤ ئەکشنی پێ ببەخشێت. جۆن پاول مۆسیقای فیلمەکەی داناوە. فیلمی ''چۆن ئەژدیھاکەت ڕابھێنیت'' بۆ یەکەم جار لە ھۆڵی [[یوونیڤەرساڵ ئامفیتێتەر|گیبسن ئامفیتێتەر]] لە ٢١ی ئازاری ٢٠١٠ نمایشکرا، و لە ٢٦ی ئازاردا لەلایەن [[پاراماونت پیکچەرز]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بڵاوکرایەوە. فیلمەکە داھاتێکی زۆری بەدەستھێنا و ٤٩٥ ملیۆن دۆلاری کۆکردەوە، بەمەش بوو بە دەیەمین پڕداھاتترین فیلمی ساڵی ٢٠١٠. پێشوازییەکی زۆر باشی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لێکرا و زۆرجار وەک یەکێک لە فیلمە ئەنیمەیشنە دیارەکانی مێژوو ئاماژەی پێ دەدرێت. ھەروەھا چەندین خەڵاتی بەدەستھێنا، لەوانەش پاڵاوتنی بۆ دوو خەڵاتی [[٨٣یەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکار]]، و بووە ھۆی دروستبوونی [[چۆن ئەژدیھاکەت ڕابھێنیت|زنجیرە بەرھەمێکی فرەمیدیا]]، کە دوو بەشی تری بە ناوەکانی ''چۆن ئەژدیھاکەت ڕابھێنیت ٢'' (٢٠١٤) و ''[[چۆن ئەژدیھاکەت ڕابھێنیت: جیھانی شاراوە]]'' (٢٠١٩) لەخۆدەگرت. وەشانێکی لایڤ ئەکشنی فیلمەکەش لە ساڵی ٢٠٢٥دا بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|How to Train Your Dragon}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە درامایییە ئەکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پەیوەندیی باوک و کوڕ]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی دراگۆن]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فەنتازییە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] e8mrugt5vre6ob94izlyhsqbl5ahku0 0 298924 1700142 1682789 2026-11-03T10:38:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایین-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1700142 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Interior_of_the_Hurva_Synagogue_-_sari_00466.jpg|وێنۆک|کەنشتەی خوربا لە [[ئورشەلیم|قودس]]، ئیسرائیل]] [[پەڕگە:Eldridge_Street_Synagogue_(42773).jpg|وێنۆک|کەنشتەی شەقامی ئێلدریج لە [[نیوویۆرک|شاری نیویۆرک]]، ئەمریکا]] [[پەڕگە:Princes_Road_Synagogue_Nave.jpg|وێنۆک|کەنشتەی جادەی پرینسس لە [[لیڤەرپوول|شاری لیڤەرپوول]]، ئینگلتەرا]] [[پەڕگە:Marseille_Grande_Synagogue_Extérieure_Facade_1.jpg|وێنۆک|ڕووی دەرەوەی کەنشتەی گەورەی مارسیلیا لە [[مارسیلیا|شاری مارسیلیا]]، فەرەنسا]] '''کەنشتە'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کەنشتە- فەرھەنگ |ناونیشان=https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%A9%DB%95%D9%86%D8%B4%D8%AA%DB%95&f=0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینلێکس}}</ref> یان '''ھەورا'''، یاخود '''سیناگۆگ'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/synagogue|سەردێڕ=Definition of SYNAGOGUE |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Merriam-Webster.com Dictionary}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.dictionary.com/browse/synagogue|سەردێڕ=SYNAGOGUE Definition & Meaning {{!}} Dictionary.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Dictionary.com}}</ref> ({{بە عیبری|{{Script|Hebr|בית כנסת}}}}؛ <small>خوێندنەوە: 'بەیت کنێست'</small> - بە واتای «ماڵی کۆبوونەوە»)، ھەروەھا پێشی دەوترێت '''شول''' (کە بە واتای ''قوتابخانە'' دێت بە [[زمانی یدیش|یدیش]]) یان بەسادەیی '''پەرستگا'''، شوێنی پەرستش یاخود پەرستگای [[جوو|جوولەکەکان]] یان [[سامرییەکان|سامرییەکانە]]. ھاوشێوەی [[مزگەوت|مزگەوتێک]] بۆ [[موسڵمان|موسڵمانان]]، وە [[کڵێسا]] بۆ [[مەسیحی|مەسیحییەکان]]. کەنشتە وەک ماڵی نوێژکردنە. کەنشتەکان خزمەتگوزاری یان ڕێوڕەسمی ئایینییان ھەیە وەک نوێژی ڕۆژانە، نوێژی شەبات (شەممە) ئاھەنگی ھاوسەرگیری، بێر میتسوا و بات میتسوا (ڕێوەڕەسمی پێگەیشتووییی تەمەن بۆ ھەڵگرتنی بەرپرسیارێتیی ئایینی). زۆرجار کەنشتەکان ژووری خوێندن، ھۆڵی کۆمەڵایەتی، نووسینگەی کارگێڕی و خێرخوازی، پۆل بۆ خوێندنە ئایینی و عیبرییەکان و شوێنی کۆبوونەوەی کۆمەڵایەتی لەخۆدەگرن. زۆرجار کارە ھونەرییە یادگارییەکان، مێژوویییەکان، یان مۆدێرنەکان شانبەشانی ئەو شتانەی کە گرنگیی مێژووییی جوولەکەکانیان ھەیە یان پێشانگاکان سەبارەت بە خودی کەنشتەکە نمایش دەکرێن. کەنشتەکان ئەو بینایانەن کە بۆ [[نوێژ لە جوویەتی|نوێژی جوولەکەکان]]، خوێندن و فێربوون، کۆبوونەوە و خوێندنەوەی [[تەورات]] بەکاردەھێنرێت.<ref name="What is a synagogue">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Posner |یەکەم=Menachem |ناونیشان=https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/365930/jewish/What-Is-a-Synagogue.htm|سەردێڕ=What Is a Synagogue? - The Jewish Place of Worship |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> تەورات (یان پێنج کتێبی مووسا) بە شێوەیەکی نەریتی بەتەواوی لە ماوەی ساڵێکدا بە بەشە ھەفتانەیییەکان لە کاتی خزمەتەکاندا دەخوێندرێتەوە، یان لە ھەندێک لە کەنشتەکاندا بە خولێکی سێ ساڵە دەخوێندرێتەوە. بەڵام بینای کەنشتە وەکوو خۆی بۆ بەڕێکردنی پەرستشی جوولەکەکان پێویست نییە. ''ھالاخا'' (یاسا/شەریعەتی جوولەکەکان) دەڵێت کە دەتوانرێت پەرستشی کۆمەڵەی جوولەکەکان لە ھەر شوێنێکدا ئەنجام بدرێت کە کۆمەڵێک لە لانیکەم ١٠ کەسی گەورەی جوو پێکھاتبێت کە زۆرجار (بەڵام مەرج نییە) لەلایەن [[ڕابی|حاخامێکەوە]] سەرکردایەتی (ئیمامێتی)ی بکرێت. ئەمە جەوھەری پەرستشی کۆمەڵەی جوولەکەکانە، کە دەتوانرێت بە تەنیا یان بە کەمتر لە دە کەسیش ئەنجام بدرێت، بەڵام ئەوە ھەندێک نوێژ و ھەروەھا خوێندنەوەی کۆمەڵایەتیی تەورات بەدەر دەکات. لە ڕووی ڕێوڕەسمی تایبەت و ئەرکە ئایینییەکانەوە، کەنشتەکان جێگەی [[پەرستگای قودس|بەیتول مەقدیس لە قودس ناگرنەوە]]. == سەرچاوەکان == <references />{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{تووڵی دەروازە|جوویەتی|دین|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Synagogues}} {{ئایین-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ییدیش]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] [[پۆل:پەرستگاکان]] [[پۆل:جوویەتی]] km4wy7p6h4vqroqyqlblwfslui13cp3 0 299043 1700141 1648554 2026-11-03T10:37:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1700141 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەندەھۆلا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کندةهولا}}<br>{{lang-en| Kandaholla}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.784525| 44.697538}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەندەھۆلا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.784525| 44.697538|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٢٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەندەھۆلا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] aibha5zqghycegzikz617uq8b7pszcu 0 299049 1699931 1648582 2026-11-02T22:39:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699931 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلۆیا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کلویا}}<br>{{lang-en| Kaloya}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.76460| 44.73195}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلۆیا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.76460| 44.73195|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٣٩٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلۆیا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] o8jqyjs686ezhpzuzbpr9ndlpnnev1o 0 299080 1699552 1648616 2026-11-02T13:38:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699552 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەتینە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کتینة}}<br>{{lang-en| Katina}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.832852| 44.770210}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەتینە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.832852| 44.770210|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤٦٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەتینە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] i8t8hgzgmgwi25az0x9uu3van074yi7 0 299153 1699561 1610308 2026-11-02T13:39:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە) 1699561 wikitext text/x-wiki '''کەرتی تەندروستی گشتگیر''' (کە پێشی دەگوترێت '''کەرتی تەندروستی گەردوونی'''، '''داپۆشینی گشتگیر'''، یان '''چاوەدێری گشتگیر''') سیستەمێکی چاودێری تەندروستییە کە تێیدا هەموو دانیشتوانی وڵاتێک یان ناوچەیەکی دیاریکراو دڵنیا دەکرێنەوە لە دەستڕاگەیشتن بە مافی چاودێری تەندروستی. بەگشتی ئەم سیستەمە ڕێکخراوە بۆ دابینکردنی خزمەتگوزاری تەندروستی یان ئامرازەکانی بەدەستهێنانیان بۆ هەموو دانیشتووان یان ئەوانەی کە توانای کڕینی پێداویستییەکانییان نییە، بە ئامانجی کۆتایی باشترکردنی دەرئەنجامە تەندروستییەکان.<ref name="WHO 2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=World Health Organization|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=The world health report: health systems financing: the path to universal coverage|شوێن=Geneva|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٦٤٠٢-١|ناونیشان=https://www.who.int/whr/2010/en/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100820120444/http://www.who.int/whr/2010/en/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> هەندێک لە سیستەمەکانی کەرتی تەندروستی گشتگیر لەلایەن حکومەتەوە پارەیان بۆ تەرخان دەکرێت، هەندێکی تریش لەسەر بنەمای مەرجێک دامەزراون کە هەموو هاوڵاتیان بیمەی تەندروستی تایبەت بکڕن. چاوەدێری تەندروستی گشتگیر دەتوانرێت بە سێ ڕەهەندی گرنگ دیاری بکرێت: کێ دەگرێتەوە، چ خزمەتگوزارییەک لەخۆدەگرێت و چەند لە تێچوونەکە دەگرێتەوە.<ref name="WHO 2010"/> لەلایەن [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوەی تەندروستی جیهانییەوە]] بە دۆخێک وەسف دەکرێت کە هاوڵاتیان دەتوانن دەستیان بە خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان بگات بەبێ ئەوەی تووشی سەختی دارایی ببن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs395/en/|سەردێڕ=Universal health coverage (UHC)|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Universal healthcare}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|پزیشکی|کۆمەڵگا}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:تەندروستی]] [[پۆل:چاودێری تەندروستی]] [[پۆل:زانستی تەندروستی]] [[پۆل:تەندروستیی گشتی]] [[پۆل:سۆشیالیزم]] 6u98x5n2le05qzyvw4z022e1n6uk4jw 0 299154 1699560 1611493 2026-11-02T13:39:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، سویس-کۆلکە) 1699560 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Health Expenditure per capita OECD 2013.png|وێنۆک|خەرجی تەندروستی بۆ هەر تاکێک بە پێی وڵاتانی بەشداربوو لە OECD]] [[سویسڕا]] خاوەنی [[کەرتی تەندروستی گشتگیر]]ە،<ref name="NYtimes">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Schwartz, Nelson D. |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Swiss health care thrives without public option |newspaper=[[The New York Times]] |پەڕە=A١|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/10/01/health/policy/01swiss.html?pagewanted=all}}</ref> و بەپێی یاسای فیدراڵی سویسرا بە بیمەی تەندروستی ڕێکدەخرێت. هیچ خزمەتگوزارییەکی تەندروستی بێبەرامبەر لەلایەن دەوڵەتەوە بوونی نییە، بەڵام [[بیمەی تەندروستی]] تایبەت ناچارییە بۆ هەموو ئەو کەسانەی لە سویسرا نیشتەجێن کە (لە ماوەی سێ مانگدا دوای وەرگرتنی نیشتەجێبوون یان لەدایکبوونیان لە وڵاتەکەدا) دەبێت دەستبەجێ هەیانبێت.<ref name="FOPHHealthFAQ">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bag.admin.ch/themen/krankenversicherung/06377/index.html?lang=en&download=NHzLpZeg7t,lnp6I0NTU042l2Z6ln1ad1IZn4Z2qZpnO2Yuq2Z6gpJCKdn18gWym162epYbg2c_JjKbNoKSn6A-- |سەردێڕ=Requirement to take out insurance, "Frequently Asked Questions" (FAQ) |بڵاوکەرەوە=Swiss Federal Office of Public Health (FOPH), Federal Department of Home Affairs FDHA |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203005455/http://www.bag.admin.ch/themen/krankenversicherung/06377/index.html?lang=en&download=NHzLpZeg7t,lnp6I0NTU042l2Z6ln1ad1IZn4Z2qZpnO2Yuq2Z6gpJCKdn18gWym162epYbg2c_JjKbNoKSn6A-- |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="FOPHHealthResidence">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bag.admin.ch/themen/krankenversicherung/06377/10007/index.html?lang=en |سەردێڕ=Requirement to take out insurance: Persons residing in Switzerland |بڵاوکەرەوە=Swiss Federal Office of Public Health (FOPH), Federal Department of Home Affairs FDHA |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160312175529/http://www.bag.admin.ch/themen/krankenversicherung/06377/10007/index.html?lang=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="FOPHHealthYQOA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bag.admin.ch/themen/krankenversicherung/index.html?lang=en&download=NHzLpZeg7t,lnp6I0NTU042l2Z6ln1ad1IZn4Z2qZpnO2Yuq2Z6gpJCFeoR9gWym162epYbg2c_JjKbNoKSn6A-- |سەردێڕ=The compulsory health insurance in Switzerland: Your questions, our answers |بڵاوکەرەوە=Swiss Federal Office of Public Health (FOPH), Federal Department of Home Affairs FDHA |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131214162708/http://www.bag.admin.ch/themen/krankenversicherung/index.html?lang=en&download=NHzLpZeg7t,lnp6I0NTU042l2Z6ln1ad1IZn4Z2qZpnO2Yuq2Z6gpJCFeoR9gWym162epYbg2c_JjKbNoKSn6A-- |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Healthcare in Switzerland}} {{تووڵی دەروازە|پەرستاری|سویس|پزیشکی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{سویس-کۆلکە}} 12xxgb7o4aptdp9jhmnamxqgp5w3rcy 0 299469 1699946 1648579 2026-11-03T01:34:41Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699946 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلەولا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کلولا}}<br>{{lang-en| Kalawla}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 37.056346| 44.661693}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلەولا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.056346| 44.661693|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٥٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلەولا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] l5etb6ldc70ruqm3e6qgz59bjfs3gfm 0 299498 1700004 1648563 2026-11-03T04:36:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1700004 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەمەک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کمک}}<br>{{lang-en| Kamak}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 37.010932| 44.621277}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەمەک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.010932| 44.621277|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٢٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەمەک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] r9rhhmlnze78jxwsfhet7tr6i42fayf 0 299751 1699541 1648617 2026-11-02T13:36:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699541 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەبەرلی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کبرلي}}<br>{{lang-en| Kabarli}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.24394| 43.44792}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەبەرلی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.24394| 43.44792|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای حەمدانیە|حەمدانیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەمدانیە|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٥٩٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەبەرلی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەمدانیە]] لە [[قەزای حەمدانیە]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٦٨٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٠٩٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤٥٩٨) [[خێزان]] و (٦٣٩) کەس، کە (٢٢٧٤) [[نێر]] و (٢٣٢٤) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای حەمدانیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] d0xplvcsq0xdj2ltkovd0bts7yyivz0 0 299904 1700148 1648551 2026-11-03T10:39:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1700148 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەنھەشی بچووک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کهنش الصغیر}}<br>{{lang-en| Little Kahnash}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.06529| 43.48017}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەنھەشی بچووک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.06529| 43.48017|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای حەمدانیە|حەمدانیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی نەمروود|نەمروود]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢١٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٥٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام|ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەنھەشی بچووک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی نەمروود]] لە [[قەزای حەمدانیە]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٩٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٥) [[خێزان]] و (١٥٥) کەس، کە (٨٠) [[نێر]] و (٧٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای حەمدانیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] p56euqzoifsw6accku7rvpjzz8vowhy 0 299905 1700149 1648550 2026-11-03T10:39:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1700149 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەنھەشی گەورە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کهنش الکبیر}}<br>{{lang-en| Great Kahnash}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.0574| 43.47401}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەنھەشی گەورە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.0574| 43.47401|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای حەمدانیە|حەمدانیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی نەمروود|نەمروود]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢١٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام|ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەنھەشی گەورە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی نەمروود]] لە [[قەزای حەمدانیە]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٦٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٨٩٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٩٤) [[خێزان]] و (٢٠٦٠) کەس، کە (٩٧٨) [[نێر]] و (١٠٨٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای حەمدانیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 70chpwf9ptuca0s0dt7042rd0t7b1gi 3 300330 1699986 1699351 2026-11-03T01:50:57Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت (کۆنتر لە ٢٠ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Meta/ئەرشیڤی ١]] 1699986 wikitext text/x-wiki {{Center|''This page collects SakuraBot's notes about advanced-rights requests on Meta and Simple English Wikipedia, which used to be posted on [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|the talk page]]. New notes are added here automatically.''}} <!--- ئەرشیڤ بۆت ---> {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Meta/ئەرشیڤی %(localcounter)s |algo = old(20d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} == Advanced-rights requests (14 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Gayobah13@ff.wikipedia|Gayobah13@ff.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-13</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Flipdot@ruewiki|Flipdot@ruewiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-13</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Aoke1989@zhwiki|Aoke1989@zhwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-14</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (15 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ar choler@brWiktionary|Ar choler@brWiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Isma4l@sowikipedia|Isma4l@sowikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Rzuwig@plwikivoyage|Rzuwig@plwikivoyage]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-10-15</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (16 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Volstand@bjnwikipedia|Volstand@bjnwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Làm Việc Thiện@viwikivoyage|Làm Việc Thiện@viwikivoyage]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-10-16</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ranjithsiji@mlwikibooks|Ranjithsiji@mlwikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Bicolino34@ukwikisource|Bicolino34@ukwikisource]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-16</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#MarwanMHD@gorwiktionary|MarwanMHD@gorwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-18</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Mohammed Qays|Mohammed Qays]] — <small>Requests for translation adminship</small> * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Eduardogobi|Eduardogobi]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (19 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#BJ Sinaga@tet.wikipedia.org|BJ Sinaga@tet.wikipedia.org]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-19</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#MarwanMHD@gorwikiquote|MarwanMHD@gorwikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-19</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/A826|A826]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠١، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (20 October 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Saiphani02@tewikisource|Saiphani02@tewikisource]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-20</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (22 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global Rollbacker, and captcha expemtion for Aesthetic of me|Global Rollbacker, and captcha expemtion for Aesthetic of me]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-10-21</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#J. Patrick Fischer@tet.wikipedia.org|J. Patrick Fischer@tet.wikipedia.org]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Rulwarih@mswikibooks|Rulwarih@mswikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Rulwarih@mswikiquote|Rulwarih@mswikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ndahiro derrick@rw.wikipedia|Ndahiro derrick@rw.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#أبو هشام@arwiktionary|أبو هشام@arwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-21</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ١٥:٠٢، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (23 October 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Robins7@cswikipedia|Robins7@cswikipedia]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-22</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (24 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Aesthetic of me|Global rollback for Aesthetic of me]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-10-23</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Onegaborg@olo.wikipedia|Onegaborg@olo.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-23</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (25 October 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Badak Jawa@bew.wikipedia|Badak Jawa@bew.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-25</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (26 October 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Pristome|Global rollback for Pristome]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-10-25</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (27 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Panpanchik@uzwikiquote|Panpanchik@uzwikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-26</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Bottoo@ptwikiquote|Bottoo@ptwikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-27</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (1 November 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ganesh Paudel@SaWikipedia|Ganesh Paudel@SaWikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-31</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for bot status/Dragons Bot|Dragons Bot]] — <small>Requests for bot flags</small> : <small>2 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (2 November 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ranjithsiji@mlwikivoyage|Ranjithsiji@mlwikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-11-01</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Brackenheim@de.wikipedia.org|Brackenheim@de.wikipedia.org]] — <small>Removal of access · filed 2026-11-01</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Abuse filter@hiwiki|Abuse filter@hiwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-11-02</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for checkuser/NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] — <small>Requests for CheckUser access</small> : <small>2 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) 71nynqasfoni2jwwqla5oh0a7c4h5qn 1700088 1699986 2026-11-03T08:00:48Z SakuraBot 51806 Bot: open advanced-rights requests 1700088 wikitext text/x-wiki {{Center|''This page collects SakuraBot's notes about advanced-rights requests on Meta and Simple English Wikipedia, which used to be posted on [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|the talk page]]. New notes are added here automatically.''}} <!--- ئەرشیڤ بۆت ---> {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Meta/ئەرشیڤی %(localcounter)s |algo = old(20d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} == Advanced-rights requests (14 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Gayobah13@ff.wikipedia|Gayobah13@ff.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-13</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Flipdot@ruewiki|Flipdot@ruewiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-13</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Aoke1989@zhwiki|Aoke1989@zhwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-14</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (15 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ar choler@brWiktionary|Ar choler@brWiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Isma4l@sowikipedia|Isma4l@sowikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Rzuwig@plwikivoyage|Rzuwig@plwikivoyage]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-10-15</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (16 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Volstand@bjnwikipedia|Volstand@bjnwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Làm Việc Thiện@viwikivoyage|Làm Việc Thiện@viwikivoyage]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-10-16</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ranjithsiji@mlwikibooks|Ranjithsiji@mlwikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Bicolino34@ukwikisource|Bicolino34@ukwikisource]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-16</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#MarwanMHD@gorwiktionary|MarwanMHD@gorwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-18</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Mohammed Qays|Mohammed Qays]] — <small>Requests for translation adminship</small> * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Eduardogobi|Eduardogobi]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (19 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#BJ Sinaga@tet.wikipedia.org|BJ Sinaga@tet.wikipedia.org]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-19</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#MarwanMHD@gorwikiquote|MarwanMHD@gorwikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-19</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/A826|A826]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠١، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (20 October 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Saiphani02@tewikisource|Saiphani02@tewikisource]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-20</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (22 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global Rollbacker, and captcha expemtion for Aesthetic of me|Global Rollbacker, and captcha expemtion for Aesthetic of me]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-10-21</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#J. Patrick Fischer@tet.wikipedia.org|J. Patrick Fischer@tet.wikipedia.org]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Rulwarih@mswikibooks|Rulwarih@mswikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Rulwarih@mswikiquote|Rulwarih@mswikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ndahiro derrick@rw.wikipedia|Ndahiro derrick@rw.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#أبو هشام@arwiktionary|أبو هشام@arwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-21</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ١٥:٠٢، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (23 October 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Robins7@cswikipedia|Robins7@cswikipedia]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-22</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (24 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Aesthetic of me|Global rollback for Aesthetic of me]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-10-23</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Onegaborg@olo.wikipedia|Onegaborg@olo.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-23</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (25 October 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Badak Jawa@bew.wikipedia|Badak Jawa@bew.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-25</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (26 October 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Pristome|Global rollback for Pristome]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-10-25</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (27 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Panpanchik@uzwikiquote|Panpanchik@uzwikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-26</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Bottoo@ptwikiquote|Bottoo@ptwikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-27</small> : <small>1 other request is also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (1 November 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ganesh Paudel@SaWikipedia|Ganesh Paudel@SaWikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-31</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for bot status/Dragons Bot|Dragons Bot]] — <small>Requests for bot flags</small> : <small>2 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (2 November 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ranjithsiji@mlwikivoyage|Ranjithsiji@mlwikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-11-01</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Brackenheim@de.wikipedia.org|Brackenheim@de.wikipedia.org]] — <small>Removal of access · filed 2026-11-01</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Abuse filter@hiwiki|Abuse filter@hiwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-11-02</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for checkuser/NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] — <small>Requests for CheckUser access</small> : <small>2 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (3 November 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Thersetya2021@jvwikisource|Thersetya2021@jvwikisource]] — <small>Administrator access · filed 2026-11-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/DERDAKI ILIAS 2|DERDAKI ILIAS 2]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>2 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) h9871h2fd3amrx061nxb60m0s35j0o9 0 303293 1699557 1655392 2026-11-02T13:38:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699557 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەرانە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کرانة}}<br>{{lang-en| Karana}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.73207| 42.93316}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەرانە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.73207| 42.93316|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئەلقۆش|ئەلقۆش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٥٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٦٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەرانە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ئەلقۆش]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٧٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٩٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤٨) [[خێزان]] و (٣٦٦) کەس، کە (١٨٢) [[نێر]] و (١٨٤) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای تلکێف}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 11bo8c80iiu3dpgay3wbca7tw506f7c 0 303328 1699917 1655926 2026-11-02T22:37:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699917 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلاتە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کلاتة}}<br>{{lang-en| Kalata}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.5922| 43.20523}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلاتە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.5922| 43.20523|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئەلقۆش|ئەلقۆش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٤٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٠٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) و [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلاتە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ئەلقۆش]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١١٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٨٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٠٨) [[خێزان]] و (٩٠٦) کەس، کە (٤٥١) [[نێر]] و (٤٥٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * ئەم گوندە بە عەرەبکراوە و لە پێش بە [[عەرەباندن|عەرەبکردندا]] دانیشتوانەکەی [[کورد]]ی [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] بوون. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای تلکێف}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ccbv53472nk4p31bmi2g4u5e5qseyk2 0 303408 1699562 1656578 2026-11-02T13:39:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699562 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەرج | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کرج}}<br>{{lang-en| Karj}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.54504| 42.88382}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەرج''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.54504| 42.88382|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی وانکێ|وانکێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٦٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٥١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەرج''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی وانکێ]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٤٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٨٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٧٢) [[خێزان]] و (١٣٥١) کەس، کە (٦٧٦) [[نێر]] و (٦٧٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای تلکێف}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] erd8cng4noqnrxnxszyaz08xfo2xvwt 0 303409 1699912 1656586 2026-11-02T22:36:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699912 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەفرج | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کفرج}}<br>{{lang-en| Kafrj}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.50311| 42.90877}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەفرج''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.50311| 42.90877|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی وانکێ|وانکێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٥٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٦٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەفرج''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی وانکێ]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٩٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٨٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٢١) [[خێزان]] و (٩٦٩) کەس، کە (٥٠٣) [[نێر]] و (٤٦٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای تلکێف}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ekl6wbn9s7phohmpncu7ff3sqv5fvg8 0 303532 1699961 1665282 2026-11-03T01:37:11Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1699961 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = کەمال سەید قادر | ناوی تر = کەمال بەرزنجی | ساڵی لەدایکبوون = ١٩٥٨ | شوێنی لەدایکبوون = [[ھەولێر]] | ھاووڵاتیبوون = [[نەمسا]] | پیشە = چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ{{هن}}مامۆستای زانکۆ{{هن}}پارێزەر |birth_date={{Birth date and age|1958|07|01}}|image=کەمال قادر.jpg}} '''دکتۆر کەمال سەید قادر''' (ناسراو بە '''کەمال بەرزنجی'''؛ لەدایکبووی ١٩٥٨ لە [[ھەولێر]]) چالاکوانێکی [[کورد|کوردە]] لە بواری [[مافەکانی مرۆڤ]]دا و ھەڵگری ڕەگەزنامەی [[نەمسا|نەمساییە]]. لە ساڵی ١٩٧٨ کۆچی کرد بۆ نەمسا و لە کۆلێژی یاسای ڤیێنا درێژەی بە خوێندنی یاسا دا. وەک مامۆستای زانکۆ لە [[زانکۆی سلێمانی]] (١٩٩٨–١٩٩٩) و [[زانکۆی سەلاحەدین]] لە ھەولێر (١٩٩٩–٢٠٠٠) وانەی وتووەتەوە. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ لەلایەن دەسەڵاتدارانی ھەرێمی کوردستانەوە دەستبەسەر کرا و بە تۆمەتی ناوزڕاندن سزای ٣٠ ساڵ زیندانیکردنی بەسەردا سەپێندرا.<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2006/01/26/world/africa/26iht-kurd.html?_r=0 |title=Defamer or dissident? Kurd tests the new Iraq |author=Richard A. Oppel, Jr. |date=26 January 2006 |work=The New York Times |accessdate=3 December 2012 |archivedate=14 October 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171014052155/http://www.nytimes.com/2006/01/26/world/africa/26iht-kurd.html?_r=0 |url-status=live }}</ref> ئەم سزایە لەلایەن ڕێکخراوی [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی|لێبوردنی نێودەوڵەتی]]، پەیامنێرانی بێ سنوور و دەزگاکانی ڕاگەیاندنەوە بە توندی ئیدانە کرا. دکتۆر کەمال لە ناو زینداندا دەستی بە مانگرتن لە خواردن کرد و دوای ھاتنەدی داواکارییەکانی کۆتایی بە مانگرتنەکەی ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ekurd.net/mismas/articles/misc2006/1/kurdlocal66.htm |سەردێڕ=Dr Kamal Sayid Qadir gets worse in health on hunger strike |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190104230109/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2006/1/kurdlocal66.htm |url-status=dead }}</ref> لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦، لە ئەنجامی ھەوڵەکانی گودرون ھارەر، نێردراوی تایبەتی وەزارەتی دەرەوەی نەمسا ئازاد کرا. دەستوەردانی ئەو نێردراوە دوای ئەوە ھات کە حکوومەتی نەمسا سزاکەی بە زۆر قورس و ناڕەوا لەقەڵەم دا. دواتر پێداچوونەوە بۆ سزاکەی کەمال سەید قادر کرا و کەمکرایەوە بۆ ١٨ مانگ. لە نیسانی ٢٠٠٦دا بە تەواوی ئازاد کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{دەروازە|کوردستان|عێراق|ژیاننامە}} *[http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AUSTRIA_IRAQI_CAPTIVE?SITE=NJBRU&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT نەمسایییە بەندکراوەکەی عێراق ئازاد کرا] *[https://web.archive.org/web/20060322235858/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGMDE140462005?open&of=ENG-IRQ ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی] - «عێراق: دەستبەسەرکردنی بێپەیوەندی/مەترسیی ئەشکەنجەدان یان ڕەفتاری خراپ: کەمال سەید قادڕ، ٤٨ ساڵ، ھاووڵاتیی نەمسا، نووسەر». ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥. *[https://web.archive.org/web/20070311023948/http://www.kurdmedia.com/news.asp?id=10927 کورد میدیا] - «د. کەمال سەید قادڕ: مەهێڵن کورد دەستی بچێتە خوێنمەوە». ١٩ی کانونی یەکەمی ٢٠٠٥. *[http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2006/1/kurdlocal83.htm ڕاستیی کەیسەکەی دکتۆر کەمال قادڕ لە ڕاگەیەندراوی خوشکەکانیدا: سڵاوتان لێ بێت ئاواز و گەلاوێژ!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190104210947/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2006/1/kurdlocal83.htm |date= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ }} *[http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2006/1/kurdlocal84.htm د. کەمال سەید قادڕ ئەمڕۆ لە کوردستان ئازاد کرا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190104211339/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2006/1/kurdlocal84.htm |date= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ }} *[http://www.ifex.org/en/content/view/full/73362 پەیامنێرانی بێ سنوور پێشوازی لە ئازادکردنی د. کەمال سەید قادڕ دەکات] - [[ئایفێکس]] {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:چالاکوانان]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:مافەکانی مرۆڤ]] [[پۆل:مامۆستایانی کورد]] [[پۆل:پارێزەران]] [[پۆل:پارێزەرانی کورد]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:چالاکوانە عێراقییەکانی مافەکانی مرۆڤ]] [[پۆل:چالاکانی کورد]] [[پۆل:چالاکوانانە کوردەکانی مافی مرۆڤ]] rah38eewneoho49obvvdibiq6n6xcvd 0 303690 1700121 1663332 2026-11-03T10:34:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1700121 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەندالا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کندالا}}<br>{{lang-en| Kandala}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.61956| 43.34397 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەندالا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.61956| 43.34397 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی زێلکان|زێلکان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەندالا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی زێلکان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٤٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣١١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٠) [[خێزان]] و (٥٣) کەس، کە (٢٨) [[نێر]] و (٢٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 91hgt81f5fw04atzgldnfjrzy7q7rbn 0 303763 1699999 1663792 2026-11-03T04:35:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699999 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەمێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|كمي}}<br>{{lang-en| Kame}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.74959| 43.53402}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەمێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.74959| 43.53402 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەسرۆک|قەسرۆک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٩٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەمێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەسرۆک]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٨٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٧) [[خێزان]] و (١٩٨) کەس، کە (١٠٠) [[نێر]] و (٩٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] sto4bafewl96n34t612w4s0mgzmnuz2 0 303835 1699761 1664659 2026-11-02T19:35:11Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699761 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەریماڤا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|كريمافا}}<br>{{lang-en| Karimava}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.83418| 43.30405}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەریماڤا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.83418| 43.30405 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئەترویش|ئەترویش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٤٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەریماڤا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ئەترویش]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١) [[خێزان]] و (٢٧) کەس، کە (١٢) [[نێر]] و (١٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 9fju1fbyc1it28dewlikh9v7vqd7zzg 0 303880 1699933 1665473 2026-11-02T22:39:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699933 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلێنیێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|كلينيي}}<br>{{lang-en| Kalenie}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.86959| 43.30591}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلێنیێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.86959| 43.30591 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئەترویش|ئەترویش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٠٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلێنیێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ئەترویش]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٩١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٥٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] e4wfqi7mqlj8p812nd6eqisuaei54ip 0 304081 1699740 1694755 2026-11-02T18:29:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئاسیا|ئاسیا]] 1699740 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} '''چیای قوڵنگ''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]؛ Pickaxe Mountain) کێوێکە لە [[زنجیرەچیاکانی زاگرۆس]] لە [[پارێزگای ئەسفەهان]] لە [[ئێران]]، کە نزیکەی {{convert|1.5|km|mi|0}} لە باشووری [[دامەزراوەی ئەتۆمیی نەتەنز|دامەزراوەی ئەتۆمیی نەتەنزەوە]] دوورە. ئێران خەریکی ھەڵکۆڵینی دامەزراوەیەکی قووڵی ژێرزەوییە لەناو کێوەکەدا کە بە شێوەیەکی بەربڵاو پێشبینی دەکرێت پەیوەندی بە [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران|بەرنامەی ئەتۆمیی وڵاتەکەوە]] ھەبێت.<ref name="national">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=What is Pickaxe Mountain? The suspected Iranian nuclear site Trump says is in US crosshairs|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/15/what-is-pickaxe-mountain-the-suspected-iranian-nuclear-site-trump-says-is-in-us-crosshairs/|ئیش=The National|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260718022339/https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/15/what-is-pickaxe-mountain-the-suspected-iranian-nuclear-site-trump-says-is-in-us-crosshairs/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم شوێنە لە ساڵی ٢٠٢٦دا سەرنجی نێودەوڵەتیی ڕاکێشا کاتێک سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان [[دۆناڵد ترەمپ]] لە سەردەمی [[جەنگی ٢٠٢٦ی ئێران|جەنگی ٢٠٢٦ی ئێراندا]] بەردەوام ھەڕەشەی ھێرشکردنە سەر ئەم شوێنەی دەکرد.<ref name="rferl">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=What Is Iran's Secretive Pickaxe Mountain?|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/trump-iran-nuclear-site-uranium/33805041.html|ئیش=[[ڕادیۆی ئەورووپای ئازاد/ڕادیۆی ئازادی]]|ڕێکەوت=٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260722123545/https://www.rferl.org/a/trump-iran-nuclear-site-uranium/33805041.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ناو == ناوی فارسیی کوه کلنگ‌، ''<nowiki>''</nowiki>Kūh-e Kolang<nowiki>''</nowiki>''، وشەبەوشە بە مانای کێوی قوڵنگ دێت، کە بنچینەی ئەو ناوە کوردیەیە لە میدیا و ڕاپۆرتە شیکارییەکان بەکاردێت. ناونیشانە تەواوەکەی ''کوه کلنگ‌گزلا''یە. ئەم ناوە لای ئێرانییەکان ناوێکی فەرمیە و زۆر بەربڵاو نییە بۆ ئەم شوێنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Vujanovic |یەکەم=David |سەردێڕ=What is Pickaxe Mountain? The suspected Iranian nuclear site Trump says is in US crosshairs |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/15/what-is-pickaxe-mountain-the-suspected-iranian-nuclear-site-trump-says-is-in-us-crosshairs/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=The National |زمان=en}}</ref> == شوێن و جیۆلۆجی == چیای قوڵنگ لە زنجیرەچیای زاگرۆسدا ھەڵکەوتووە، نزیکەی {{cvt|1.5|km|mi|0}} لە باشووری کۆمەڵەی پیتاندنی نەتانز لە پارێزگای ئەسفەهان. ڕووبەری سەر زەوییەکەی نزیکەی یەک کیلۆمەتری چوارگۆشەیە لە داێنی کێوەکە. بەپێچەوانەی زۆربەی زنجیرەچیاکانی دەوروبەری، کە نیشتوون، کێوەکە لە بەردی سەختی گرانیت پێکھاتووە، کە پاراستنێکی سروشتیی بەرچاو بە ھەر کارێک دەبەخشێت کە لە ژێریدا کەندەڵان دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=What to Know About Pickaxe Mountain {{!}} ISIS Reports {{!}} Institute For Science And International Security |ناونیشان=https://isis-online.org/isis-reports/what-to-know-about-pickaxe-mountain |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=isis-online.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Vujanovic |یەکەم=David |سەردێڕ=What is Pickaxe Mountain? The suspected Iranian nuclear site Trump says is in US crosshairs |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/15/what-is-pickaxe-mountain-the-suspected-iranian-nuclear-site-trump-says-is-in-us-crosshairs/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=The National |زمان=en}}</ref> == دامەزراوەی ژێرزەوی == لە دوای تەقینەوەکانی ساڵی ٢٠٢٠ی نێزیک نەتانز، عەلی ئەکبەر ساڵحی، سەرۆکی ئەوکاتی ڕێکخراوەی ئێنێڕژیی ئەتۆمیی ئێران ڕایگەیاند کە ئێران دامەزراوەیەکی «نۆژەنتر، بەرفراوانتر و گشتگیرتر» لەناو کێوێکی نزیک نەتانز دروست دەکات. بەپێی وێنە مانگە دەستکردەکان، ھەڵکۆڵین لە چیای قوڵنگ لە پایزی ٢٠٢٠ دەستی پێکردووە و لە ساڵی ٢٠٢١دا چڕتر بووەتەوە.<ref name="wapo">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=After U.S. strikes, Iran increases work at mysterious underground site|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/national-security/2025/09/26/iran-underground-nuclear-us/|newspaper=The Washington Post|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260722140621/https://www.washingtonpost.com/national-security/2025/09/26/iran-underground-nuclear-us/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Vujanovic |یەکەم=David |سەردێڕ=What is Pickaxe Mountain? The suspected Iranian nuclear site Trump says is in US crosshairs |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/15/what-is-pickaxe-mountain-the-suspected-iranian-nuclear-site-trump-says-is-in-us-crosshairs/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=The National |زمان=en}}</ref> ئێران ڕایگەیاندووە کە مەبەست لەم شوێنە «بەرھەمھێنان و بەستنی [[سەنتەرفیۆگلی گاز|سانترفیوژە]] پێشکەوتووەکانە»، ھەرچەندە بە [[ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی|پشکنەران]] مۆڵەتی تەواو نەدراوە بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئامانجەکەی. ھەندێک لە شیکەرەوان ئاماژەیان بەوە کردووە کە لەوانەیە لەبری ئەوە بۆ کۆگاکردنی پارێزراوی [[یۆرانیۆمی پیتێنراو]] یان بۆ پیتاندنی نھێنی بەکاربێت. بڕوا وایە ھۆڵە سەرەکییەکان زیاتر لە {{convert|100|m|ft}} لە ژێر بەردی گرانیتدا ھەڵکەندراون، و کۆمەڵەکە دوو جووت دەروازەی کەندەڵانی ھەیە، یەکێکیان لە ڕۆژھەڵات و ئەوی دیکەیان لە ڕۆژئاوا. تا ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٢٦، شیکارییە مانگە دەستکردەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە دامەزراوەکە ھێشتا نەکەوتووەتە گەڕ، بەڵام کارکردن تێیدا بەردەوام بووە.<ref name="wapo" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=What to Know About Pickaxe Mountain {{!}} ISIS Reports {{!}} Institute For Science And International Security |ناونیشان=https://isis-online.org/isis-reports/what-to-know-about-pickaxe-mountain |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=isis-online.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Vujanovic |یەکەم=David |سەردێڕ=What is Pickaxe Mountain? The suspected Iranian nuclear site Trump says is in US crosshairs |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/15/what-is-pickaxe-mountain-the-suspected-iranian-nuclear-site-trump-says-is-in-us-crosshairs/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=The National |زمان=en}}</ref> == ھەڕەشەکانی ساڵی ٢٠٢٦ == چیای قوڵنگ لە کاتی ھێرشەکانی پێشووتر بۆ سەر شوێنە ئەتۆمییەکانی ئێران لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ و ساڵی ٢٠٢٦دا بێ دەستکاری مایەوە.<ref name="twz">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Trump's Threat To Strike Iran's Pickaxe Mountain Bunker's "Front Door" Underscores Targeting Challenges|ناونیشان=https://www.twz.com/news-features/trumps-threat-to-strike-irans-pickaxe-mountain-bunkers-front-door-underscores-targeting-challenges|ئیش=The War Zone|ڕێکەوت=٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260722023149/https://www.twz.com/news-features/trumps-threat-to-strike-irans-pickaxe-mountain-bunkers-front-door-underscores-targeting-challenges|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە تەممووزی ٢٠٢٦دا، لە سەردەمی [[جەنگی ٢٠٢٦ی ئێران|جەنگی ٢٠٢٦ی ئێراندا]]، ترەمپ بەردەوام دەیوت کە ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەو شوێنە دەکاتە ئامانج، و ڕایگەیاند کە «بەم زووانە» و «زۆر بە توندی» ھێرشی دەکرێتە سەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Vujanovic |یەکەم=David |سەردێڕ=What is Pickaxe Mountain? The suspected Iranian nuclear site Trump says is in US crosshairs |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/15/what-is-pickaxe-mountain-the-suspected-iranian-nuclear-site-trump-says-is-in-us-crosshairs/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=The National |زمان=en}}</ref><ref name="twz" /> شارەزایانی چەک پرسیاری ئەوەیان دەکرد کە ئایا تەنانەت چەکی {{convert|30000|lb|kg|adj=on}}ی [[بۆمبی دزەپێکەری گەورە|تێکشکێنەری بۆمبڕێژی جی‌بی‌یو-٥٧]]—گەورەترین بۆمب لە کەرەستەی سەربازیی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا دەتوانێت دامەزراوەیەک کە لە تێکڕای ئەو قووڵییەدا و لە ژێر بەردی گرانیتدا دروست کراوە تێکبشکێنێت.<ref name="twz" /> لە ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦دا، بەرپرسانی ھەواڵگریی ئیسرائیل پێشبینییان کرد کە ڕەنگە ئێران بەشێک لە یۆرانیۆمی پیتێنراوی خۆی بۆ ئەو شوێنە گواستبێتەوە.<ref name="israelhayom">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israeli intelligence assesses Iran moved enriched uranium to Pickaxe Mountain|ناونیشان=https://www.israelhayom.com/2026/07/21/israeli-intelligence-assesses-iran-moved-enriched-uranium-to-pickaxe-mountain/|ئیش=Israel Hayom|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> بەرپرسانی ئێرانی هۆشیارییان دا لە دژی ھەر ھێرشێک؛ مەھدی محەممەدی، ڕاوێژکاری سەرۆکی پەرلەمان، چیای قوڵنگی وەک «قایمترین دامەزراوەی ئەتۆمی لە جیھاندا» وەسف کرد و هۆشیاری دا کە ھێرشکردنە سەری «ناوچەکە دەکاتە دۆزەخ».<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Radio Free Europe/Radio Liberty |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Radio_Free_Europe/Radio_Liberty&oldid=1371810144 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == ئەمانەش ببێنە == * [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران]] * [[دامەزراوەی ئەتۆمیی نەتەنز]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] == بۆ زیاتر خوێندنەوە == * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|agency=ڕۆیتەرز|سەردێڕ=چیای قوڵنگ چییە کە پەیوەندی بە ئێرانەوە هەیە کە لەلایەن ترەمپەوە هەڕەشەی لێدەکرێت؟|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/what-is-pickaxe-mountain-iranian-nuclear-linked-site-threatened-by-trump-2026-07-15/}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|newspaper=نیویۆرک تایمز|سەردێڕ=چی دەزانیت دەربارەی چیای قوڵنگی ئێران|نووسەر=ئەنوشکا پاتیل|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/07/21/world/middleeast/pickaxe-mountain-iran-nuclear.html}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=شاخی قوڵنگ چییە؟|نووسەر=فینیا سوای|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|newspaper=ده ھیڵ|ناونیشان=https://thehill.com/homenews/administration/5983210-trump-threatens-pickaxe-mountain-strike/}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=ئەسۆشییەتد پرێس|سەردێڕ=چی دەزانیت دەربارەی چیای قوڵنگی ئێران کە شوێنی پێگەیەکی ئەتۆمی ژێرزەمینییە کە لەلایەن ترەمپەوە هەڕەشەی لێدەکرێت|نووسەر=جۆن گامبرێل|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-us-war-pickaxe-mountain-nuclear-underground-what-to-know-2df2cbdbab7e21ba26e41cacdfa84e7c}} == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|چیاکان|کوردستان|ئێران|عێراق|تورکیا|ئاسیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{چیاکان-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} e2vqmuvo5yi0wb0ehhic42blmypnq38 0 304150 1700122 1670419 2026-11-03T10:34:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1700122 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەندالەسۆر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|كندالةسور}}<br>{{lang-en| Kandalasor }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.63288| 43.60473}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەندالەسۆر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.63288| 43.60473 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەندالەسۆر''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٠٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٦) [[خێزان]] و (٣٩) کەس، کە (١٩) [[نێر]] و (٢٠) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] as00rriq4j332wkfm2h2cac0n0ullet 0 304598 1699906 1692401 2026-11-02T22:35:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699906 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەشکاڤا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کشکافا}}<br>{{lang-en| Kashkava }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.86333| 43.71256}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەشکاڤا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.86333| 43.71256 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دینارتێ|دینارتێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٥٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەشکاڤا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دینارتێ]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == ناوی گوندی کەشکاڤا (لە ناحیەی دینارتێ لە قەزای ئاکرێ، دەڤەرا نەھلێ) لە ڕووی زمانی و ڕیشەسازییەوە (Etymology) لە دوو بەشی سەرەکی پێکھاتووە: * کەشک / کەشکێ (Keshk/Keshke): لە شێوەزار و دیالێکتە ناوچەیییەکاندا ئاماژەیە بۆ شوێنێکی بەرز، [[گرد]]، کۆشک (قەڵا و کۆشکی بچووک) یان شوێنێکی بەرچاو و بەرز لەسەر گردۆڵەیەک. * ئاڤا (Ava): لە [[زمانی کوردی]]دا بە مانای " ئاوەدان" یان "ئاوەدانی/گوند" دەیات. * واتای گشتی ناوەکە: واتە "گوندی سەر گرد یان بەرزایی" یان "ئاوەدانیی دەوروبەری کۆشک/بەرزایی". * لەلایەکی ترەوە، بڕێک ڕاڤەی ناوچەیی ھەیە کە ئاماژە بە بونیادی وشەی "کەشک" دەکات وەک ئاماژەیەک بۆ (کەشک/مەست و دۆ) و سەرچاوەی ئاو ("ئاڤ/ئاو") لە ناوچەکەدا، بەڵام بۆچوونی بەھێزی زمانەوانی و تۆپۆنۆمی (Etymology of Place Names) ئەوەیە کە پاشگری "ئاڤا" واتە ئاوەدانی و بەشی یەکەمیشی ئاماژەیە بۆ شوێن و پێگەی جوگرافیی گوندەکە. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٧٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٣٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٨) [[خێزان]] و (١٨٢) کەس، کە (٩٦) [[نێر]] و (٨٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 4h2ju5rmogpgw7z06dt8mdg5bj98ib6 0 304904 1700140 1692776 2026-11-03T10:37:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1700140 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەندەگوڵ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کندةکول }}<br>{{lang-en| Kandagull }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.61331| 44.11695}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەندەگوڵ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.61331| 44.11695 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بجیل|بجیل]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٦٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەندەگوڵ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بجیل]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٨٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٦٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٦٨) [[خێزان]] و (٤٦٥) کەس، کە (٢٣٦) [[نێر]] و (٢٢٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ezk0mgba6r1q54hljdsst7zmuu0fq6i 0 304950 1700137 1692736 2026-11-03T10:37:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1700137 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەندەسۆر ژووری | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کندةسور العلیا }}<br>{{lang-en| Upper Kandasor }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.69773| 44.11637}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەندەسۆر ژووری''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.69773| 44.11637 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بجیل|بجیل]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٥٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەندەسۆر ژووری''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بجیل]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٦) [[خێزان]] و (١٢٧) کەس، کە (٦٣) [[نێر]] و (٦٤) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] pkak294mec88ppv712k0udp5erl37lq 0 304951 1700138 1692735 2026-11-03T10:37:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1700138 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەندەسۆر ژێری | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کندةسور السفلی }}<br>{{lang-en| Lower Kandasor }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.69017| 44.12511}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەندەسۆر ژێری''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.69017| 44.12511 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بجیل|بجیل]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥١٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەندەسۆر ژێری''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بجیل]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٨) [[خێزان]] و (٤٣) کەس، کە (٢٤) [[نێر]] و (١٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] f1o9niegmwb39bpot0vcfrqxgc2ak1u 0 304998 1699916 1692693 2026-11-02T22:37:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699916 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلاتی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کلاتي}}<br>{{lang-en| Kalati }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.72679| 44.08605}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلاتی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.72679| 44.08605 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بجیل|بجیل]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٨٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلاتی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بجیل]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٤٩٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٦٣٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 2tvqdzc2gcjaw1vbnj2gp2bh07atwso 0 305088 1700165 1694376 2026-11-03T11:27:55Z Ravan 7844 1700165 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} '''کۆما دەنگێ ئازادی''' (دەنگی ئازادی)، لە ساڵی ١٩٩٠ لە ئەستەنبوڵ پێکهێنرا، یەکێک بوو لە بەناوبانگترین و درێژخایەنترین [[مۆسیقای کوردی|تیپە کوردیەکانی]] [[تورکیا]] . کۆما دەنگێ ئازادی هاوشێوەی تیپە کوردیەکانی تری ساڵانی نەوەدەکان ستایلێکی گرتەبەر کە بەتەواوی نوێ بوو بۆ گۆڕەپانی مۆسیقای کوردی، موزیکی نەریتی کوردی بە فۆرمێکی مۆدێرن لێکدایەوە و سەرنجی تایبەتی بۆ نەوەیەکی گەنجی کورد و تورکی شارەکان گرتەوە. هەروەها وەرگێڕانی کوردی گۆرانییە نێودەوڵەتییەکانی وەک " [[بێللا چاو|بێلا سیاو]] "یان پێشکەش کرد. لە نێوان ساڵانی ١٩٩١ تا ١٩٩٨، کۆما دەنگێ ئازادی چوار ئەلبوومی بڵاوکردۆتەوە، کە سەرجەمیان لە قۆناغێکدا لەلایەن دەوڵەتەوە قەدەغە کرابوون. سەرەڕای قەدەغەکردنەکان چەند سەد هەزار دانە لە ئەلبوومەکان فرۆشران. سەرەڕای ئەوەی زۆرێک لە کۆنسێرتەکانیان لە تورکیا قەدەغە کران، بەڵام لەوێدا بەناوبانگ بوون و هەروەها چەندین کۆنسێرتیان لە ئەڵمانیا، بەلجیکا، هۆڵەندا و بەریتانیا ئەنجامدا.<ref name="ronibaran">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cafrande.org/?p=10516|سەردێڕ=Koma Denge Azadi (Grup Özgürlüğün Sesi) ve sevilen şarkıları » Cafrande Kültür Sanat}}</ref> == شێوازی مۆسیقا و کاریگەری == گرووپەکە زۆرێک لە گۆرانییە خۆئامادەکراوەکانیان یان گۆرانییە نەریتییەکانیان لێکدایەوە کە بە فەنک و فەنک جاز و ڕۆک و ڕۆل کۆڤەریان دەکرد. زۆربەی گۆرانیە بەناوبانگەکانی کۆمەڵەی دەنگێ ئازادی ڕیتمێکی فەنکیان هەیە. بەڵام جیاوازن لە گۆرانییە کلاسیکیەکانی فانکی ڕۆژئاوایی بە بەکارهێنانی ئامێرە ڕۆژهەڵاتیەکانی وەک باگلاما و دودوک و مێی شانبەشانی ئامێرە ڕۆژئاواییەکانی وەک گیتار و شمشاڵ. ئەم تێکەڵەیە تا ئەمڕۆش ناوازەیە و بە تایبەتی لە ئینترۆی گۆرانییەکانی وەک "سێلیمۆ"، <ref name="Selîmo">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=r_Z60Tj_rrU|سەردێڕ=Koma Dengê Azadî - Selîmo}}</ref> "ئەکس لە کینێ"، <ref name="Ax lê kinê">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=X2hTfQhFtco|سەردێڕ=Koma Dengê Azadî - Ax Lê Kinê}}</ref> "بێریڤان" و "ئێز تێ باش ناسدیکیم"دا بەرچاوە. زۆرێک لە گۆرانییەکانی گرووپەکە پلەی کولتیان بەدەستهێناوە و چەندین جار بێشومار کۆڤەر کراون. هەندێک لە گۆرانییە بەناوبانگەکان و زۆرترین کۆڤەرکراوەکان بریتین لە "سەلیمۆ"، "هات کاروانێ هێلێبێ"، "لۆ سیڤانۆ"، "لەلێ بێجنێ"، "دێرە سۆرێ"، "ڕۆژ ڕۆژە من یە" و "ئاکس لە کینێ". هەرچەندە ئەم تیپە تەنها کەمێک کەمتر لە ٧ ساڵ بەردەوام بوو، بەڵام کاریگەرییەکی بەردەوامی لەسەر مۆسیقای کوردی هەبووە، زۆر هاوشێوەی هەندێک تیپی دیکەی کوردی ساڵانی نەوەدەکان. مۆسیقای مۆدێرن و شارستانی کۆما دەنگێ ئازادی بۆ زۆرێک لە گەنجە کوردەکان (و تورکەکان) کە خەباتیان کردووە بۆ گوێگرتن لە گۆرانییە نەریتییەکانی کوردی، بۆ ئەوەی بچنە ناو مۆسیقای کوردییەوە. == گۆرانی == هەندێک لە گۆرانییە بەناوبانگەکانی ئەم تیپە ئەمانەن: * ڕۆژ ڕۆژە من یە * نەورۆز تە * تێو گوڵە نارێ * بێ چ هالۆ * سێلۆ * گوڵ و xwîn * فێدی * دلێ xemgîn * دێرێ سۆرێ * لێلێ بێجنێ * دیکیم هێریم ئێسکێریێ (هات کاروانێ هێلێبێ) == ئەلبوومەکان == * هێڤی (هیوا)، ١٩٩١ * ئێم ئازادیکسواز لە (ئێمە ئازادیخوازین)، ١٩٩٣ * وڵاتێ من/ڕۆژ وێ بێ (نیشتمانم)، ١٩٩٥ * فێدی (شەرمەزاری)، ١٩٩٨ == ئەندامان == گرووپەکە زۆرێک لە گۆرانییە خۆئامادەکراوەکانیان یان گۆرانییە نەریتییەکانیان لێکدایەوە کە بە فەنک و فەنک جاز و ڕۆک و ڕۆل کۆڤەریان دەکرد. زۆربەی گۆرانیە بەناوبانگەکانی کۆمەڵەی دەنگێ ئازادی ڕیتمێکی فەنکیان هەیە. بەڵام جیاوازن لە گۆرانییە کلاسیکیەکانی فانکی ڕۆژئاوایی بە بەکارهێنانی ئامێرە ڕۆژهەڵاتیەکانی وەک باگلاما و دودوک و مێی شانبەشانی ئامێرە ڕۆژئاواییەکانی وەک گیتار و شمشاڵ. ئەم تێکەڵەیە تا ئەمڕۆش ناوازەیە و بە تایبەتی لە ئینترۆی گۆرانییەکانی وەک "سێلیمۆ"، <ref name="Selîmo" /> "ئەکس لە کینێ"، <ref name="Ax lê kinê" /> "بێریڤان" و "ئێز تێ باش ناسدیکیم"دا بەرچاوە. * دیلەک * ئیبراهیم ئەردەم * عومەر ئاڤجی * سێرهات کاراکاس * نوری ئەردەم * سێرهات باران * مەهمەت ئاتلی * سێما یگیت * ئیس گونەر * ئی.حەلیل یڵدز * هاکان ئێنێر == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == سەرچاوەی زیادە == * گونەر، حەسەن (٢٠٠٧):"کۆم'لار و کورت موزیگی". لە: ''ئێسمەر دێرگیسی'', 05.2007, ئەستەنبوڵ * [[:ku:Koma Dengê Azadî|ویکیپیدیای کوردی]] * [http://www.kurdshow.com/?sf=haber&haberid=1859&ktg=1562 کوردشۆ.کۆم] * [https://web.archive.org/web/20110713173826/http://www.kurdishmagazin.com/modules.php?name=News&file=article&sid=427 گۆڤاری کوردی] * [https://web.archive.org/web/20160118170957/http://ronibaran.de/kda.html موزیکا کوردی، تێکستی گۆرانی کۆما دەنگێ ئازادی] * [https://www.cafrande.org/?p=10516 Cafrande.org] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان]] snzrw8kmfz0zeiho351o8z47iwluh5l 0 305108 1699935 1692619 2026-11-02T22:40:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1699935 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلەدێر | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|کلةدیر }}<br>{{lang-en| Kalader}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.57010| 43.87720}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلەدێر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.57010| 43.87720 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گردەسێن|گردەسێن]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٣٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٩٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلەدێر''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی گردەسێن]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٥٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٧٤) [[خێزان]] و (٣٩٠) کەس، کە (١٩١) [[نێر]] و (١٩٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] hzi4pch9m61fzcdmnebsq8yfvnkk53v 0 305191 1700136 1692571 2026-11-03T10:37:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1700136 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەندێ | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|کندي }}<br>{{lang-en| Kande}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.54531| 43.84992}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەندێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.54531| 43.84992 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گردەسێن|گردەسێن]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەندێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی گردەسێن]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] sqqngq5wd03h98jsnq0yaw4v4fjwvz0 0 305212 1700170 1698704 2026-11-03T11:39:23Z Ravan 7844 1700170 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{Infobox musical artist | name = دیلان ئەنسەمبڵ | image = | landscape = yes | alt = | caption = Dilan Ensemble at green room, Rudaki Hall before the Concert, Tehran, Iran، August 2004. | origin = [[کوردستان]]، ئیران | genre = مۆسیقای کوردی، مۆسیقای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست | years_active = {{Start date|2003}}–present | label = کۆمپانیای راڤی ئازەر کیمیا | associated_acts = گوڵی زەرد،عەلی ڕەزا جەواهێری، ئەلەکس لوبێت، ڕافائێل واینرۆث-برۆون | website = {{URL|dilanmusic.org}} | current_members = شەهریار جەمشیدی | past_members = ئەفسوون سادق زادە<br />ئەلێکس لوبەت<br/>عەلیرەزا جەواهێری<br />ئەمین ڕامین<br />فەربود یادوڵڵاهی<br />فەریبورز ڕەئوفی<br />حافز عەلیخانی<br />کاوە بابان<br />لەیلا گۆڵبەنگی<br />سابر نەزەرگەهیل<br />سەحەر ئیبراهیم<br />سەرە ئەحمەدی<br />سەعید ڤۆجدانپاک<br />سینا خوسرەوی<br />تۆکتەم موسلێحی<br />ڕافائیل واینڕۆت-برونێ<br />ڕیچارد ڕۆبسۆن<br />مەسعوود ئەبازاری<br />مەسعوود خێزری<br />محسن بەدری<br />محەمەد خالدیان<br />یەدوڵڵا ڕەحمانی }} '''دیلان''' ''ئەنسەمبڵێکی مۆسیقای [[مۆسیقای کوردی|کوردییە]]'' لە کوردستانی ئێران یان ڕۆژهەڵاتی کوردستان ([[کوردیی ناوەندی|کوردی]]: ''{{Lang|ku|Rojhilatê Kurdistanê}}'', {{Lang|ar|ڕۆژھەڵاتی کوردستان}})، کە لەلایەن ژەنیاری کامەنجە و ئاوازدانەر [[شەھریار جەمشیدی|شەهریار جەمشیدی]] بە یادی برایانی مۆسیقاژەنی کورد [[قادر دیلان]] و [[محەممەد ساڵح دیلان]] لە باشووری کوردستانەوە دامەزراوە ( {{Langx|ku|باشووری کوردستان|Başûrê Kurdistanê}) لە ساڵی ٢٠٠٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|trans-title=Qadir Dilan |ناونیشان=https://knwe.org/?p=26733 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|زمان=Central Kurdish}} {{بەستەری مردوو|url=https://knwe.org/?p=26733 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> == پاشخانەکان == تیشکی ئەنسەمبڵی ژووری مۆسیقای دیلان پاراستنی مۆسیقای کلاسیکی ڕەسەنی کوردی و نوێنەرایەتیکردنی گۆرانییە لیریکییەکانە. گۆرانی فۆلکلۆری کوردی و مۆسیقای مەقام لە بەشی ڕۆژهەڵاتی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستان]] سەرچاوەی سەرەکی بەرهەمەکانیان لە سەرەتاوە بوو. ئەنسەمبڵەکە یاوەری گۆرانیبێژێکی پیاو و مێینەی سێ کۆڕیان کردووە لەسەر شانۆ. لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە دووانە بۆ سنووردارکردنی قسەکردن، توندکردنەوەی بارودۆخی سیاسی و هەلومەرجی ناخۆش بە گشتی بۆ هونەرکاران بە تایبەتی بۆ گەلی کورد لە ئێران، دیلان ئەنسەمبڵ ڕێگەیان پێنەدراوە جارێکی دیکە لەسەر شانۆ کۆببنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٠٩|trans-title=A letter of Shahriyar Jamshidi about his artistic life |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=200902261703151434&lng=12|سەردێڕ=شەهریار جەمشیدی |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> == نمایشەکان == ''دیلان ئەنسەمبڵ'' لەگەڵ ئۆرکێسترای تەواویان چەندین کۆنسێرتیان لە تاران پێشکەش کردووە لەوانە هۆڵی ڕوداکی و ناوەندی ڕۆشنبیری ئەرەسباران (٢٠٠٤). ئەوان وەک سێ کەسی لەسەر شانۆ دەرکەوتن و گۆرانیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستانیان بە شێوەزارێکی جیاواز [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ئێران، خوراسان لە نەخۆشخانەی مەحاک و کۆمەڵگەی چاکسازی (٢٠٠٧) پێشکەش کردووە. لە ساڵانی داهاتوودا، شەهریار جەمشیدی دیلان ئەنسەمبڵ بە زیندووی و چالاک دەهێڵێتەوە بە هاوکاری لەگەڵ هونەرمەندانی مۆسیقای جۆراوجۆر بە ڕێکخستنی چەندین پڕۆژە لە کەنەدا، ئەمریکا و ئەوروپا؛ دیلان ئەنسەمبڵ لە فێستیڤاڵی دو مۆند ئاراب دی مۆنتریال و فێستیڤاڵی تیرگان و ماکینزی هاوس و زانکۆی ماکماستەر و سەنتەری مۆسیقای وورد بچووک لە ئۆنتاریۆ لە کەنەدا ئاهەنگیان گێڕاوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٠٤|trans-title="Dilan Ensemble" will be performing at Vahdat (Roudaki) Hall |ناونیشان=https://www.farsnews.com/news/8306030113%20%20%20%20/گروه-ديلان-در-تالار-وحدت-اجراي-برنامه-مي‌كند|سەردێڕ=خبرگزاری فارس - گروه |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|زمان=Persian |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190306174734/https://www.farsnews.com/news/8306030113%20%20%20%20/%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%AF%D9%8A%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D9%83%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Festival Du Monde Arabe |ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://placedesarts.com/en/event/dilan-ensemble/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220927071342/https://placedesarts.com/en/event/dilan-ensemble |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٣|trans-title=Dilan Ensemble has performed a concert in Canada |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/تیپی-مووزیی-دیلان-لە-انەدا-ۆنسێرتێی-بەڕێوە-برد |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|زمان=Kurdish}} {{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%AA%DB%8C%D9%BE%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%88%D8%B2%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%D8%A7%D9%86%DB%95%D8%AF%D8%A7-%DB%86%D9%86%D8%B3%DB%8E%D8%B1%D8%AA%DB%8E%DB%8C-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95-%D8%A8%D8%B1%D8%AF |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tirgan.ca/b/2013/event/dilan-ensemble.html|سەردێڕ=Dilan Ensemble {{!}} Tirgan |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref><ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sofarsounds.com/artists/dilan-ensemble|سەردێڕ=Live Music, Concerts & Music Events {{!}} Sofar Sounds |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> == دیسکۆگرافی == * ''ئەلڤاناتی'' (٢٠٠٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |trans-title=In remembrance of Yadollah Rahmani the genius of Alvanati's Themes. |ناونیشان=https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=29B6BF02&news=یادی%20از%20مرحوم%20یدالله%20رحمانی%20هنرمند%20نغمه%20های%20کوردی%20الوند|سەردێڕ=پایگاه خبری زریان موکریان - یادی از مرحوم یدالله رحمانی هنرمند نغمه های کوردی الوند |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|زمان=Persian |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200922145104/https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=29B6BF02&news=%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C%20%D8%A7%D8%B2%20%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%88%D9%85%20%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%B1%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%20%D9%86%D8%BA%D9%85%D9%87%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ''بانگەوازی شاخەکان'' (٢٠٠٨) * ''گوڵێکی زەرد'' (٢٠١٤)، بەشداری لە خەڵکی [[کۆبانی]] کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |trans-title=Shahriyar jamshidi will be releasing his new work. |ناونیشان=https://kurdipost1.blogspot.com/2014/06/blog-post_2068.html|سەردێڕ=شەهریار جەمشیدی نوێترین کاری هونەری خۆی بڵاودەکاتەوە ~ كوردستان |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|زمان=Kurdish}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.radiozamaneh.com/190862|سەردێڕ=گل زردی برای کوبانی |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160215230936/http://www.radiozamaneh.com/190862 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاواکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان]] [[پۆل:Articles with hCards]] ist3eipkc9c88q2ikigo7ondwnco2dg 1700171 1700170 2026-11-03T11:39:42Z Ravan 7844 1700171 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = دیلان ئەنسەمبڵ | image = | landscape = yes | alt = | caption = Dilan Ensemble at green room, Rudaki Hall before the Concert, Tehran, Iran، August 2004. | origin = [[کوردستان]]، ئیران | genre = مۆسیقای کوردی، مۆسیقای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست | years_active = {{Start date|2003}}–present | label = کۆمپانیای راڤی ئازەر کیمیا | associated_acts = گوڵی زەرد،عەلی ڕەزا جەواهێری، ئەلەکس لوبێت، ڕافائێل واینرۆث-برۆون | website = {{URL|dilanmusic.org}} | current_members = شەهریار جەمشیدی | past_members = ئەفسوون سادق زادە<br />ئەلێکس لوبەت<br/>عەلیرەزا جەواهێری<br />ئەمین ڕامین<br />فەربود یادوڵڵاهی<br />فەریبورز ڕەئوفی<br />حافز عەلیخانی<br />کاوە بابان<br />لەیلا گۆڵبەنگی<br />سابر نەزەرگەهیل<br />سەحەر ئیبراهیم<br />سەرە ئەحمەدی<br />سەعید ڤۆجدانپاک<br />سینا خوسرەوی<br />تۆکتەم موسلێحی<br />ڕافائیل واینڕۆت-برونێ<br />ڕیچارد ڕۆبسۆن<br />مەسعوود ئەبازاری<br />مەسعوود خێزری<br />محسن بەدری<br />محەمەد خالدیان<br />یەدوڵڵا ڕەحمانی }} '''دیلان''' ''ئەنسەمبڵێکی مۆسیقای [[مۆسیقای کوردی|کوردییە]]'' لە کوردستانی ئێران یان ڕۆژهەڵاتی کوردستان ([[کوردیی ناوەندی|کوردی]]: ''{{Lang|ku|Rojhilatê Kurdistanê}}'', {{Lang|ar|ڕۆژھەڵاتی کوردستان}})، کە لەلایەن ژەنیاری کامەنجە و ئاوازدانەر [[شەھریار جەمشیدی|شەهریار جەمشیدی]] بە یادی برایانی مۆسیقاژەنی کورد [[قادر دیلان]] و [[محەممەد ساڵح دیلان]] لە باشووری کوردستانەوە دامەزراوە ( {{Langx|ku|باشووری کوردستان|Başûrê Kurdistanê}) لە ساڵی ٢٠٠٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|trans-title=Qadir Dilan |ناونیشان=https://knwe.org/?p=26733 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|زمان=Central Kurdish}} {{بەستەری مردوو|url=https://knwe.org/?p=26733 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> == پاشخانەکان == تیشکی ئەنسەمبڵی ژووری مۆسیقای دیلان پاراستنی مۆسیقای کلاسیکی ڕەسەنی کوردی و نوێنەرایەتیکردنی گۆرانییە لیریکییەکانە. گۆرانی فۆلکلۆری کوردی و مۆسیقای مەقام لە بەشی ڕۆژهەڵاتی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستان]] سەرچاوەی سەرەکی بەرهەمەکانیان لە سەرەتاوە بوو. ئەنسەمبڵەکە یاوەری گۆرانیبێژێکی پیاو و مێینەی سێ کۆڕیان کردووە لەسەر شانۆ. لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە دووانە بۆ سنووردارکردنی قسەکردن، توندکردنەوەی بارودۆخی سیاسی و هەلومەرجی ناخۆش بە گشتی بۆ هونەرکاران بە تایبەتی بۆ گەلی کورد لە ئێران، دیلان ئەنسەمبڵ ڕێگەیان پێنەدراوە جارێکی دیکە لەسەر شانۆ کۆببنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٠٩|trans-title=A letter of Shahriyar Jamshidi about his artistic life |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=200902261703151434&lng=12|سەردێڕ=شەهریار جەمشیدی |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> == نمایشەکان == ''دیلان ئەنسەمبڵ'' لەگەڵ ئۆرکێسترای تەواویان چەندین کۆنسێرتیان لە تاران پێشکەش کردووە لەوانە هۆڵی ڕوداکی و ناوەندی ڕۆشنبیری ئەرەسباران (٢٠٠٤). ئەوان وەک سێ کەسی لەسەر شانۆ دەرکەوتن و گۆرانیی ناوچە جیاجیاکانی کوردستانیان بە شێوەزارێکی جیاواز [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ئێران، خوراسان لە نەخۆشخانەی مەحاک و کۆمەڵگەی چاکسازی (٢٠٠٧) پێشکەش کردووە. لە ساڵانی داهاتوودا، شەهریار جەمشیدی دیلان ئەنسەمبڵ بە زیندووی و چالاک دەهێڵێتەوە بە هاوکاری لەگەڵ هونەرمەندانی مۆسیقای جۆراوجۆر بە ڕێکخستنی چەندین پڕۆژە لە کەنەدا، ئەمریکا و ئەوروپا؛ دیلان ئەنسەمبڵ لە فێستیڤاڵی دو مۆند ئاراب دی مۆنتریال و فێستیڤاڵی تیرگان و ماکینزی هاوس و زانکۆی ماکماستەر و سەنتەری مۆسیقای وورد بچووک لە ئۆنتاریۆ لە کەنەدا ئاهەنگیان گێڕاوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٠٤|trans-title="Dilan Ensemble" will be performing at Vahdat (Roudaki) Hall |ناونیشان=https://www.farsnews.com/news/8306030113%20%20%20%20/گروه-ديلان-در-تالار-وحدت-اجراي-برنامه-مي‌كند|سەردێڕ=خبرگزاری فارس - گروه |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|زمان=Persian |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190306174734/https://www.farsnews.com/news/8306030113%20%20%20%20/%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%AF%D9%8A%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D9%83%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Festival Du Monde Arabe |ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://placedesarts.com/en/event/dilan-ensemble/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220927071342/https://placedesarts.com/en/event/dilan-ensemble |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٣|trans-title=Dilan Ensemble has performed a concert in Canada |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/تیپی-مووزیی-دیلان-لە-انەدا-ۆنسێرتێی-بەڕێوە-برد |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|زمان=Kurdish}} {{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%AA%DB%8C%D9%BE%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%88%D8%B2%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%D8%A7%D9%86%DB%95%D8%AF%D8%A7-%DB%86%D9%86%D8%B3%DB%8E%D8%B1%D8%AA%DB%8E%DB%8C-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95-%D8%A8%D8%B1%D8%AF |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tirgan.ca/b/2013/event/dilan-ensemble.html|سەردێڕ=Dilan Ensemble {{!}} Tirgan |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref><ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sofarsounds.com/artists/dilan-ensemble|سەردێڕ=Live Music, Concerts & Music Events {{!}} Sofar Sounds |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> == دیسکۆگرافی == * ''ئەلڤاناتی'' (٢٠٠٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |trans-title=In remembrance of Yadollah Rahmani the genius of Alvanati's Themes. |ناونیشان=https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=29B6BF02&news=یادی%20از%20مرحوم%20یدالله%20رحمانی%20هنرمند%20نغمه%20های%20کوردی%20الوند|سەردێڕ=پایگاه خبری زریان موکریان - یادی از مرحوم یدالله رحمانی هنرمند نغمه های کوردی الوند |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|زمان=Persian |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200922145104/https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=29B6BF02&news=%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C%20%D8%A7%D8%B2%20%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%88%D9%85%20%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%B1%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%20%D9%86%D8%BA%D9%85%D9%87%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ''بانگەوازی شاخەکان'' (٢٠٠٨) * ''گوڵێکی زەرد'' (٢٠١٤)، بەشداری لە خەڵکی [[کۆبانی]] کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |trans-title=Shahriyar jamshidi will be releasing his new work. |ناونیشان=https://kurdipost1.blogspot.com/2014/06/blog-post_2068.html|سەردێڕ=شەهریار جەمشیدی نوێترین کاری هونەری خۆی بڵاودەکاتەوە ~ كوردستان |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|زمان=Kurdish}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.radiozamaneh.com/190862|سەردێڕ=گل زردی برای کوبانی |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160215230936/http://www.radiozamaneh.com/190862 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاواکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان]] [[پۆل:Articles with hCards]] bkh1ahcoda787uletuhxb8m2lum0g9y 0 305344 1699447 1695273 2026-11-02T12:07:06Z Ravan 7844 1699447 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ھەڵبژاردن | ناو_ھەڵبژاردن = ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٠٥ | وڵات = کوردستان | ساڵ_ئاڵا = ٢٠٠٤ | وێنە_ئاڵا = | جۆر = parliamentary | جۆر_دەنگدان = گشتی <!-- default --> | بەردەوامی = نەخێر | ڕەنگ_پارت = | ناو_پارت = | ناو_ھاوپەیمانی = | ھەڵبژاردن_پێشوو = | ساڵ_پێشوو = | ئەندامان_پێشوو = | ڕۆژ_ھەڵبژاردن = {{Start date|df=yes|2005|01|31}} | ئەندامان_ھەڵبژێردراو = | ھەڵبژاردن_داھاتوو = 2014 | ساڵ_داھاتوو = | دەنگەکان_بۆ_ھەڵبژاردن = Aggregate 123 seats to the three Kurdistan Region governorates councils | دەنگ_پێویست = 270 | کورسیەکان_ھەڵبژاردن = | کورسی_زۆرینە = | ڕا_گشتی = | تۆمارکراو = | ڕێژە_بەشداری = 58.9% <!-- person 1 --> | وێنە١ = [[File:Mesud_Barzani.jpg|100px|Massoud Barzani]] | ڕەنگ١ = | دیاریکراو١ = [[Massoud Barzani]] | پاڵێوراو١ = [[Massoud Barzani]] | سەرکردە١ = <!-- legislative or parliamentary only--> | پارت١ = [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] | ھاوپەیمانی١ = <!-- presidential --> | ویلایەت_دیاریکراو١ = | ھاوکار_دیاریکراو١ = | دەنگ_ھەڵبژێردراو١ = '''61''' | ژمارە_نوێنەر١ = | ویلایەت_بەدەستھاتوو١ = <!-- legislative or parliamentary --> | کاتی_سەرکردە١ = | کورسی_سەرکردە١ = | دواھەڵبژاردن١ = | کورسی_پێشوو١ = | کورسی_پێویست١ = | کورسیەکان١ = | کورسی_دواتر١ = | گۆڕانکاری_کورسی١ = <!-- any --> | دەنگدان_گشتی١ = 741,483 | ڕێژە_سەدی١ = 42.07% | جووڵە١ = <!-- legislative or parliamentary only--> <!-- person 2 --> | وێنە٢ = [[File:Jalal_Talabani.jpg|100px|Jalal Talabani]] | ڕەنگ٢ = | دیاریکراو٢ = [[Jalal Talabani]] | پاڵێوراو٢ = <!-- any type of election --> | سەرکردە٢ = <!-- legislative or parliamentary only--> | پارت٢ = [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] | ھاوپەیمانی٢ = <!-- presidential --> | ویلایەت_دیاریکراو٢ = | ھاوکار_دیاریکراو٢ = | دەنگ_ھەڵبژێردراو٢ = | ژمارە_نوێنەر٢ = | ویلایەت_بەدەستھاتوو٢ = <!-- legislative or parliamentary --> | کاتی_سەرکردە٢ = | کورسی_سەرکردە٢ = 48 | دواھەڵبژاردن٢ = | کورسی_پێشوو٢ = | کورسی_پێویست٢ = | کورسیەکان٢ = | کورسی_دواتر٢ = | گۆڕانکاری_کورسی٢ = <!-- any --> | دەنگدان_گشتی٢ = '''765,544''' | ڕێژە_سەدی٢ = '''43.43%''' | جووڵە٢ = <!-- legislative or parliamentary only--> <!-- polls --> | ڕۆژ_ڕا١ = | سەرچاوە_ڕا١ = | دیاریکراو١_ڕا١ = <!-- presidential only, when appropriate, poll1_candidate1 can be used instead --> | پارت١_ڕا١ = <!-- legislative or parliamentary only--> | دیاریکراو٢_ڕا١ = <!-- presidential only, when appropriate, poll1_candidate2 can be used instead --> | پارت٢_ڕا١ = <!-- legislative or parliamentary only--> | ڕۆژ_ڕا٢ = | سەرچاوە_ڕا٢ = | دیاریکراو١_ڕا٢ = <!-- presidential only, when appropriate, poll2_candidate1 can be used instead --> | پارت١_ڕا٢ = <!-- legislative or parliamentary only--> | دیاریکراو٢_ڕا٢ = <!-- presidential only, when appropriate, poll2_candidate2 can be used instead --> | پارت٢_ڕا٢ = <!-- legislative or parliamentary only--> <!-- auxiliary rows --> | بۆشایی١ = | ١زانیاری١ = | ١زانیاری٢ = | بۆشایی٢ = | ٢زانیاری١ = | ٢زانیاری٢ = <!-- map --> | وێنە_نەخشە = 2005_Kurdistan.png | قەبارە_نەخشە = | جێگرەوە_نەخشە = | نەخشە = | سەرناو_نەخشە = ڕەنگەکان نیشان دەدەن کە کام لایەن زۆرترین دەنگی بەدەستهێناوە لە کام پارێزگا هەر پارێزگایەک <!-- bottom --> | ناونیشان = | پێش_ھەڵبژاردن = | پارت_پێشوو = | ناونیشان_دواتر = | دوای_ھەڵبژاردن = | پارت_دواتر = }} '''هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان ساڵی ٢٠٠٥''' لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ بەڕێوەچوو، هاوکات لەگەڵ هەڵبژاردنی یاسادانانی عێراق لە مانگی کانوونی دووەمی 2005 و هەڵبژاردنی یاسادانانی هەرێمی کوردستان لە کانوونی دووەمی 2025. هەڵبژاردنەکە بۆ هەڵبژاردنی 41 ئەندامی ئەنجومەن بۆ هەریەک لە سێ پارێزگاری هەرێمی کوردستان، واتە پارێزگاکانی [[پارێزگای دھۆک|دەهۆک]] و [[پارێزگای ھەولێر|هەولێر]] و [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] ئەنجامدرا.<ref>[https://web.archive.org/web/20060125200001/http://www.ieciraq.org/English/Frameset_english.htm Iraqi Independent Electoral Commission — archived website]</ref><ref>[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metacrs7230/ Iraq: Post-Saddam National Elections]، Kenneth Katzman، Congressional Research Service، 14ی شوباتی 2005.</ref> لەکاتی هەڵبژاردنەکەدا [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان]] فرەیی دەنگەکانی بەدەستهێنا، لەگەڵ ئەوەشدا [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] فرەیی کورسییەکانی ئەنجومەنەکەی بەدەستهێنا. == ئەنجامەکان == === هەموو پارێزگارەکان === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- style="background-color:#EEE;" ! colspan="2" rowspan="2" class="unsortable" |ئاهەنگ ! colspan="2" | دەنگەکان ! rowspan="2" | کورسی |- style="background-color:#EEE;" ! کۆ ! % |- | bgcolor="{{party color|Patriotic Union of Kurdistan}}" | | [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان]] | align="right" | '''٧٦٥ هەزار و ٥٤٤''' | align="right" | '''43.43%''' | align="right" | 48 |- | bgcolor="{{party color|Kurdistan Democratic Party}}" | | [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] | align="right" | ٧٤١ هەزار و ٤٨٣ | align="right" | 42.07% | align="right" | '''61''' |- | bgcolor="{{party color|Kurdistan Islamic Union}}" | | [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]] | align="right" | ١٣٣ هەزار و ٢٠٦ | align="right" | 7.56% | align="right" | 10. 10 |- | bgcolor="#fff" | | لایەنەکانی تر | align="right" | ١٢٢ هەزار و ٣٤٩ | align="right" | 6.94% | align="right" | 4 |- bgcolor="#EEE" class="sortbottom" ! colspan="2" | کۆ | align="right" | '''1,762,582''' | align="right" | '''100%''' | align="right" | '''123. 123''' |- class="sortbottom" | colspan="2" | ''دەنگە نادروستەکان'' | align="right" | ''٣٥ هەزار و ٨٤'' | align="right" | ''(1.95%)'' | align="right" | |} === [[پارێزگای ھەولێر|پارێزگاری هەولێر]] === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- style="background-color:#EEE;" ! colspan="2" rowspan="2" class="unsortable" |ئاهەنگ ! colspan="2" | دەنگەکان ! rowspan="2" | کورسی |- style="background-color:#EEE;" ! کۆ ! % |- | bgcolor="{{party color|Kurdistan Democratic Party}}" | | [[پارتی دیموکراتی کوردستان|لیستی دەنگی دێموکراتیکی کوردستان]] | align="right" | '''٣٤٧ هەزار و ٧٧٢''' | align="right" | '''53.67%''' | align="right" | '''23''' |- | bgcolor="{{party color|Patriotic Union of Kurdistan}}" | | [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان]] | align="right" | ٢٤٤ هەزار و ٣٤٣ | align="right" | 37.71% | align="right" | 16 |- | bgcolor="{{party color|Kurdistan Islamic Union}}" | | [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]] | align="right" | ٢٢ هەزار و ٥٢٣ | align="right" | 3.48% | align="right" | 1 |- | bgcolor="{{party color|Kurdistan Islamic Group}}" | | [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان|گروپی ئیسلامی کوردستان]] | align="right" | ١٨ هەزار و ٧٨١ کەس | align="right" | 2.90% | align="right" | 1 |- | bgcolor="#fff" | | لایەنەکانی تر | align="right" | ١٤ هەزار و ٥٧٥ | align="right" | 2.24% | align="right" | 0 |- bgcolor="#EEE" class="sortbottom" ! colspan="2" | کۆ | align="right" | '''٦٤٧ هەزار و ٩٩٤''' | align="right" | '''100%''' | align="right" | '''41''' |- class="sortbottom" | colspan="2" | ''دەنگە نادروستەکان'' | align="right" | ''١٦ هەزار و ٦٢٢'' | align="right" | | align="right" | |} === [[پارێزگای دھۆک|پارێزگای دۆهوک]] === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- style="background-color:#EEE;" ! colspan="2" rowspan="2" class="unsortable" |ئاهەنگ ! colspan="2" | دەنگەکان ! rowspan="2" | کورسی |- style="background-color:#EEE;" ! کۆ ! % |- | bgcolor="{{party color|Kurdistan Democratic Party}}" | | [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] | align="right" | '''٣٠٢،١٣٣''' | align="right" | '''78.83%''' | align="right" | '''33''' |- | bgcolor="{{party color|Kurdistan Islamic Union}}" | | [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]] | align="right" | ٣٥ هەزار و ٦٧٥ | align="right" | 9.31% | align="right" | 4 |- | bgcolor="{{party color|Patriotic Union of Kurdistan}}" | | [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان]] | align="right" | ٣٥ هەزار و ٤٨٣ | align="right" | 9.26% | align="right" | 4 |- | bgcolor="#fff" | | لایەنەکانی تر | align="right" | ٩ هەزار و ٩٧٤ | align="right" | 2.60% | align="right" | 0 |- bgcolor="#EEE" class="sortbottom" ! colspan="2" | کۆ | align="right" | '''٣٨٣ هەزار و ٢٦٥''' | align="right" | '''100%''' | align="right" | '''41''' |- class="sortbottom" | colspan="2" | ''دەنگە نادروستەکان'' | align="right" | ''5,273'' | align="right" | | align="right" | |} === [[پارێزگای سلێمانی]] === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- style="background-color:#EEE;" ! colspan="2" rowspan="2" class="unsortable" |ئاهەنگ ! colspan="2" | دەنگەکان ! rowspan="2" | کورسی |- style="background-color:#EEE;" ! کۆ ! % |- | bgcolor="{{party color|Patriotic Union of Kurdistan}}" | | [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان]] | align="right" | '''٤٨٥ هەزار و ٧١٨''' | align="right" | '''66.42%''' | align="right" | '''28''' |- | bgcolor="{{party color|Kurdistan Democratic Party}}" | | [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتی دیموکراتی کوردستانی ئێراق]] | align="right" | ٩١ هەزار و ٥٧٨ | align="right" | 12.52% | align="right" | 5 |- | bgcolor="{{party color|Kurdistan Islamic Union}}" | | [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]] | align="right" | ٧٥ هەزار و ٨ | align="right" | 10.26% | align="right" | 5 |- | bgcolor="{{party color|Kurdistan Islamic Group}}" | | [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان|گروپی ئیسلامی کوردستان]] | align="right" | 53,088 | align="right" | 7.26% | align="right" | 3 |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Kurdistan – Iraq}}" | | [[حیزبی شیوعیی کوردستان-عێراق|حزبی شیوعی کوردستان – عێراق]] | align="right" | ٨،١٩٢ | align="right" | 1.12% | align="right" | 0 |- | bgcolor="#fff" | | لایەنەکانی تر | align="right" | ١٧ هەزار و ٧٣٩ | align="right" | 3.43% | align="right" | 0 |- bgcolor="#EEE" class="sortbottom" ! colspan="2" | کۆ | align="right" | '''٧٣١ هەزار و ٣٢٣''' | align="right" | '''100%''' | align="right" | '''41''' |- class="sortbottom" | colspan="2" | ''دەنگە نادروستەکان'' | align="right" | ''١٣،١٨٩'' | align="right" | | align="right" | |} سەرچاوە: پەیمانگای واشنتۆن: [https://web.archive.org/web/20171010061307/http://www.washingtoninstitute.org/html/newsletterImages/PF81Annexes.pdf سیاسەتی پارێزگا لە عێراق] Archived، ل.&nbsp;15-16 == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20060125200001/http://www.ieciraq.org/English/Frameset_english.htm کۆمسیۆنی سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عێراق] {{ھەڵبژاردنەکان لە باشووری کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:٢٠٠٥ لە باشووری کوردستان]] ckurkycnnnonuu1cwv4nolevdqjvh21 0 305364 1700157 1697397 2026-11-03T11:17:29Z Ravan 7844 1700157 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی سەردەمی مێژوویی | ناو = کولتوری زارزی | دەستپێک = ١٨ هەزارەی پێش زایین | کۆتایی = ٨ هەزارەی پێش زایین | وێنە = File:Erbil governorate shanidar cave.jpg | جێگری وێنە = | دەقی وێنە = | لەپێش = | لەگەڵ = | لەپاش = | شا = | سەرکردەکان = }} '''کولتوری زارزی''' کولتوورێکی شوێنەوارییە کە لە کۆتاییەکانی سەردەمی بەردی کۆن و مێزۆلیتیک لە [[ڕۆژاوای ئاسیا|باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا]] بوونی هەبووە. سەردەمی کولتوورەکە لە نێوان ١٨ هەزار بۆ ٨ هەزار ساڵ پێش زایین مەزەندە دەکرێت. ئەو کولتوورە دەگەڕێتەوە بۆ ئەشکەوتی زارزی لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]]، کە چەندین ئامێری بچووکی بەردی لێ دۆزراونەتەوە (تا 20%ی دۆزراوەکان).<ref>Mellaart, James (1976) "The Neolithic of the Near East" (MacMillan)</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Zarzian}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] [[پۆل:کوردستان]] lvj178ewp0ub648j9vp2ot1gi6dj8z8 1700158 1700157 2026-11-03T11:20:35Z Ravan 7844 1700158 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی سەردەمی مێژوویی | ناو = کولتوری زارزی | دەستپێک = ١٨ هەزارەی پێش زایین | کۆتایی = ٨ هەزارەی پێش زایین | وێنە = File:Erbil governorate shanidar cave.jpg | جێگری وێنە = | دەقی وێنە = | لەپێش = | لەگەڵ = | لەپاش = | شا = | سەرکردەکان = }} '''کولتوری زارزی''' کولتوورێکی شوێنەوارییە کە لە کۆتاییەکانی سەردەمی بەردی کۆن و مێزۆلیتیک لە [[ڕۆژاوای ئاسیا|باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا]] بوونی هەبووە. سەردەمی کولتوورەکە لە نێوان ١٨ هەزار بۆ ٨ هەزار ساڵ پێش زایین مەزەندە دەکرێت. ئەو کولتوورە دەگەڕێتەوە بۆ ئەشکەوتی زارزی لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]]، کە چەندین ئامێری بچووکی بەردی لێ دۆزراونەتەوە (تا 20%ی دۆزراوەکان).<ref>Mellaart, James (1976) "The Neolithic of the Near East" (MacMillan)</ref> يقول آندي بيرنز: "تُعدّ الثقافة الزرزية في منطقة زاغروس بإيران معاصرةً للثقافة النطوفية، لكنها تختلف عنها. وتأتي التواريخ الوحيدة المتاحة للثقافة الزرزية ككل من كهف باليغاورا (Palegawra Cave)، وتعود إلى الفترة ما بين 17,300 و17,000 عام قبل الحاضر؛ ومن الواضح أنها تتزامن بشكل عام مع الثقافة الكبارية في بلاد الشام، والتي تشترك معها في بعض السمات. ويبدو أنها تطورت عن الثقافة البرادوستية (Baradostian) التي تعود للعصر الحجري القديم الأعلى". لا يوجد سوى عدد قليل من المواقع الزرزية، ويبدو أن المنطقة كانت قليلة السكان خلال العصر الحجري القديم المتأخر. وتشير البقايا الحيوانية المكتشفة في المواقع الزرزية -إلى جانب طبيعة الهياكل المؤقتة- إلى نمط حياة يعتمد على الصيد والجمع، حيث تركزت الموارد الغذائية على الحمار البري (الأوناجر)، والأيل الأحمر، والحيوانات من فصيلة الماعز والأغنام. ومن أبرز المواقع المعروفة: كهف باليغاورا، وموقع شانيدار ب2 (Shanidar B2)، وموقع زرزي (Zarzi).<ref>[http://www.near-east.historians.co.uk/html/epipalaeolithic.html Burns Andy "Epipaleolithic] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080411053240/http://www.near-east.historians.co.uk/html/epipalaeolithic.html |date=April 11, 2008 }}</ref> ويبدو أن الثقافة الزرزية قد شاركت في المراحل المبكرة مما أسماه كينت فلانري "ثورة النطاق العريض" (broad spectrum revolution) في الموارد الغذائية. كما ارتبطت الثقافة الزرزية بوجود بقايا للكلاب المستأنسة وبظهور القوس والسهم. ويُعتقد أنها امتدت شمالاً نحو منطقة غوبوستان (أو كوبيستان/قوبوستان)، ووصلت إلى شرق إيران، لتكون بذلك سلفاً لثقافة حصار (Hissar) والثقافات المرتبطة بها. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Zarzian}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] [[پۆل:کوردستان]] 0r7xygjc8fozepet7dtuockbou2ha1h 1700159 1700158 2026-11-03T11:21:59Z Ravan 7844 1700159 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی سەردەمی مێژوویی | ناو = کولتوری زارزی | دەستپێک = ١٨ هەزارەی پێش زایین | کۆتایی = ٨ هەزارەی پێش زایین | وێنە = File:Erbil governorate shanidar cave.jpg | جێگری وێنە = | دەقی وێنە = | لەپێش = | لەگەڵ = | لەپاش = | شا = | سەرکردەکان = }} '''کولتوری زارزی''' کولتوورێکی شوێنەوارییە کە لە کۆتاییەکانی سەردەمی بەردی کۆن و مێزۆلیتیک لە [[ڕۆژاوای ئاسیا|باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا]] بوونی هەبووە. سەردەمی کولتوورەکە لە نێوان ١٨ هەزار بۆ ٨ هەزار ساڵ پێش زایین مەزەندە دەکرێت. ئەو کولتوورە دەگەڕێتەوە بۆ ئەشکەوتی زارزی لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]]، کە چەندین ئامێری بچووکی بەردی لێ دۆزراونەتەوە (تا 20%ی دۆزراوەکان).<ref>Mellaart, James (1976) "The Neolithic of the Near East" (MacMillan)</ref> ئەندی بێرنز دەڵێت "زەرزیانی ناوچەی زاگرۆسی ئێران هاوچەرخە لەگەڵ ناتوفیان بەڵام جیاوازە لێی. تاکە بەروارەکان بۆ تەواوی زەرزیان لە ئەشکەوتی پالێگاوراوە هاتووە، و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ 17,300-17,000BP، بەڵام ڕوونە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان هاوچەرخە لەگەڵ کەبارانی لێڤانتین، کە تایبەتمەندی هاوبەشی لەگەڵدا هەیە. پێدەچێت لێیەوە پەرەی سەندبێت." بارادۆستیانی سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە." تەنها چەند شوێنێکی زارزییان هەیە و پێدەچێت ناوچەکە لە سەردەمی بەردی ئێپیپالیتیکدا تاڕادەیەک کەم دانیشتووانی هەبووبێت. پاشماوەی گیانلەبەران لە زارزیانەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە فۆڕمی کاتی پێکهاتەکان ئاماژەیە بۆ ستراتیژی بژێوی ڕاوچی-کۆکەرەوە، کە سەرنجی لەسەر ئۆناگەر، ئاسکە سوورەکان و کاپرینەکانە. شوێنە ناسراوەکانی تر بریتین لە ئەشکەوتی پالێگاورا، شانیدار بی ٢ و زارزی."<ref>[http://www.near-east.historians.co.uk/html/epipalaeolithic.html Burns Andy "Epipaleolithic] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080411053240/http://www.near-east.historians.co.uk/html/epipalaeolithic.html |date=April 11, 2008 }}</ref> پێدەچێت کولتوری زارزی لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ئەوەی کە کێنت فلانێری ناوی لێنابوو شۆڕشی سپێکتریمی فراوان بەشداری کردبێت. کولتوری زارزی پەیوەندی بە پاشماوەی سەگی ماڵی و هێنانە ناوەوەی کەوان و تیرەوە هەیە. پێدەچێت درێژبووبێتەوە بۆ باکوور بۆ ناو گۆبوستان (کۆبستان، قوبوستان) ناوچەی و چوونە ناو ڕۆژهەڵاتی ئێران وەک پێشەنگێک بۆ هیسار و کولتوورەکانی پەیوەندیدار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Zarzian}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] [[پۆل:کوردستان]] spvr771otqkfqnxk1zmy3dppobf9ldw 1700160 1700159 2026-11-03T11:22:21Z Ravan 7844 1700160 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی سەردەمی مێژوویی | ناو = کولتوری زارزی | دەستپێک = ١٨ هەزارەی پێش زایین | کۆتایی = ٨ هەزارەی پێش زایین | وێنە = File:Erbil governorate shanidar cave.jpg | جێگری وێنە = | دەقی وێنە = | لەپێش = | لەگەڵ = | لەپاش = | شا = | سەرکردەکان = }} '''کولتوری زارزی''' کولتوورێکی شوێنەوارییە کە لە کۆتاییەکانی سەردەمی بەردی کۆن و مێزۆلیتیک لە [[ڕۆژاوای ئاسیا|باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا]] بوونی هەبووە. سەردەمی کولتوورەکە لە نێوان ١٨ هەزار بۆ ٨ هەزار ساڵ پێش زایین مەزەندە دەکرێت. ئەو کولتوورە دەگەڕێتەوە بۆ ئەشکەوتی زارزی لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]]، کە چەندین ئامێری بچووکی بەردی لێ دۆزراونەتەوە (تا 20%ی دۆزراوەکان).<ref>Mellaart, James (1976) "The Neolithic of the Near East" (MacMillan)</ref> ئەندی بێرنز دەڵێت "زەرزیانی ناوچەی زاگرۆسی ئێران هاوچەرخە لەگەڵ ناتوفیان بەڵام جیاوازە لێی. تاکە بەروارەکان بۆ تەواوی زەرزیان لە ئەشکەوتی پالێگاوراوە هاتووە، و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ 17,300-17,000BP، بەڵام ڕوونە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان هاوچەرخە لەگەڵ کەبارانی لێڤانتین، کە تایبەتمەندی هاوبەشی لەگەڵدا هەیە. پێدەچێت لێیەوە پەرەی سەندبێت." بارادۆستیانی سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە." تەنها چەند شوێنێکی زارزییان هەیە و پێدەچێت ناوچەکە لە سەردەمی بەردی ئێپیپالیتیکدا تاڕادەیەک کەم دانیشتووانی هەبووبێت. پاشماوەی گیانلەبەران لە زارزیانەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە فۆڕمی کاتی پێکهاتەکان ئاماژەیە بۆ ستراتیژی بژێوی ڕاوچی-کۆکەرەوە، کە سەرنجی لەسەر ئۆناگەر، ئاسکە سوورەکان و کاپرینەکانە. شوێنە ناسراوەکانی تر بریتین لە ئەشکەوتی پالێگاورا، شانیدار بی ٢ و زارزی."<ref>[http://www.near-east.historians.co.uk/html/epipalaeolithic.html Burns Andy "Epipaleolithic] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080411053240/http://www.near-east.historians.co.uk/html/epipalaeolithic.html |date=April 11, 2008 }}</ref> پێدەچێت کولتوری زارزی لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ئەوەی کە کێنت فلانێری ناوی لێنابوو شۆڕشی سپێکتریمی فراوان بەشداری کردبێت. کولتوری زارزی پەیوەندی بە پاشماوەی سەگی ماڵی و هێنانە ناوەوەی کەوان و تیرەوە هەیە. پێدەچێت درێژبووبێتەوە بۆ باکوور بۆ ناو گۆبوستان (کۆبستان، قوبوستان) ناوچەی و چوونە ناو ڕۆژهەڵاتی ئێران وەک پێشەنگێک بۆ هیسار و کولتوورەکانی پەیوەندیدار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Zarzian}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] [[پۆل:کوردستان]] 79yduozopdg9h6wfoquj7rtgts5y2yj 1700161 1700160 2026-11-03T11:23:22Z Ravan 7844 1700161 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی سەردەمی مێژوویی | ناو = کولتوری زارزی | دەستپێک = ١٨ هەزارەی پێش زایین | کۆتایی = ٨ هەزارەی پێش زایین | وێنە = File:Erbil governorate shanidar cave.jpg | جێگری وێنە = | دەقی وێنە = | لەپێش = | لەگەڵ = | لەپاش = | شا = | سەرکردەکان = }} '''کولتوری زارزی''' کولتوورێکی شوێنەوارییە کە لە کۆتاییەکانی سەردەمی بەردی کۆن و مێزۆلیتیک لە [[ڕۆژاوای ئاسیا|باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا]] بوونی هەبووە. سەردەمی کولتوورەکە لە نێوان ١٨ هەزار بۆ ٨ هەزار ساڵ پێش زایین مەزەندە دەکرێت. ئەو کولتوورە دەگەڕێتەوە بۆ ئەشکەوتی زارزی لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]]، کە چەندین ئامێری بچووکی بەردی لێ دۆزراونەتەوە (تا 20%ی دۆزراوەکان).<ref>Mellaart, James (1976) "The Neolithic of the Near East" (MacMillan)</ref> ئەندی بێرنز دەڵێت "زەرزیانی ناوچەی زاگرۆسی ئێران هاوچەرخە لەگەڵ ناتوفیان بەڵام جیاوازە لێی. تاکە بەروارەکان بۆ تەواوی زەرزیان لە ئەشکەوتی پالێگاوراوە هاتووە، و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ 17,300-17,000BP، بەڵام ڕوونە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان هاوچەرخە لەگەڵ کەبارانی لێڤانتین، کە تایبەتمەندی هاوبەشی لەگەڵدا هەیە. پێدەچێت لێیەوە پەرەی سەندبێت." بارادۆستیانی سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە." تەنها چەند شوێنێکی زارزییان هەیە و پێدەچێت ناوچەکە لە سەردەمی بەردی ئێپیپالیتیکدا تاڕادەیەک کەم دانیشتووانی هەبووبێت. پاشماوەی گیانلەبەران لە زارزیانەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە فۆڕمی کاتی پێکهاتەکان ئاماژەیە بۆ ستراتیژی بژێوی ڕاوچی-کۆکەرەوە، کە سەرنجی لەسەر ئۆناگەر، ئاسکە سوورەکان و کاپرینەکانە. شوێنە ناسراوەکانی تر بریتین لە ئەشکەوتی پالێگاورا، شانیدار بی ٢ و زارزی."<ref>[http://www.near-east.historians.co.uk/html/epipalaeolithic.html Burns Andy "Epipaleolithic] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080411053240/http://www.near-east.historians.co.uk/html/epipalaeolithic.html |date=April 11, 2008 }}</ref> پێدەچێت کولتوری زارزی لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ئەوەی کە کێنت فلانێری ناوی لێنابوو شۆڕشی سپێکتریمی فراوان بەشداری کردبێت. کولتوری زارزی پەیوەندی بە پاشماوەی سەگی ماڵی و هێنانە ناوەوەی کەوان و تیرەوە هەیە. پێدەچێت درێژبووبێتەوە بۆ باکوور بۆ ناو گۆبوستان (کۆبستان، قوبوستان) ناوچەی و چوونە ناو ڕۆژهەڵاتی ئێران وەک پێشەنگێک بۆ هیسار و کولتوورەکانی پەیوەندیدار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|كوردستان|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Zarzian}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] [[پۆل:کوردستان]] nhg27ofrjvmai2zbbesrcikmvxujjur 1700162 1700161 2026-11-03T11:23:40Z Ravan 7844 1700162 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی سەردەمی مێژوویی | ناو = کولتوری زارزی | دەستپێک = ١٨ هەزارەی پێش زایین | کۆتایی = ٨ هەزارەی پێش زایین | وێنە = File:Erbil governorate shanidar cave.jpg | جێگری وێنە = | دەقی وێنە = | لەپێش = | لەگەڵ = | لەپاش = | شا = | سەرکردەکان = }} '''کولتوری زارزی''' کولتوورێکی شوێنەوارییە کە لە کۆتاییەکانی سەردەمی بەردی کۆن و مێزۆلیتیک لە [[ڕۆژاوای ئاسیا|باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا]] بوونی هەبووە. سەردەمی کولتوورەکە لە نێوان ١٨ هەزار بۆ ٨ هەزار ساڵ پێش زایین مەزەندە دەکرێت. ئەو کولتوورە دەگەڕێتەوە بۆ ئەشکەوتی زارزی لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]]، کە چەندین ئامێری بچووکی بەردی لێ دۆزراونەتەوە (تا 20%ی دۆزراوەکان).<ref>Mellaart, James (1976) "The Neolithic of the Near East" (MacMillan)</ref> ئەندی بێرنز دەڵێت "زەرزیانی ناوچەی زاگرۆسی ئێران هاوچەرخە لەگەڵ ناتوفیان بەڵام جیاوازە لێی. تاکە بەروارەکان بۆ تەواوی زەرزیان لە ئەشکەوتی پالێگاوراوە هاتووە، و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ 17,300-17,000BP، بەڵام ڕوونە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان هاوچەرخە لەگەڵ کەبارانی لێڤانتین، کە تایبەتمەندی هاوبەشی لەگەڵدا هەیە. پێدەچێت لێیەوە پەرەی سەندبێت." بارادۆستیانی سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە." تەنها چەند شوێنێکی زارزییان هەیە و پێدەچێت ناوچەکە لە سەردەمی بەردی ئێپیپالیتیکدا تاڕادەیەک کەم دانیشتووانی هەبووبێت. پاشماوەی گیانلەبەران لە زارزیانەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە فۆڕمی کاتی پێکهاتەکان ئاماژەیە بۆ ستراتیژی بژێوی ڕاوچی-کۆکەرەوە، کە سەرنجی لەسەر ئۆناگەر، ئاسکە سوورەکان و کاپرینەکانە. شوێنە ناسراوەکانی تر بریتین لە ئەشکەوتی پالێگاورا، شانیدار بی ٢ و زارزی."<ref>[http://www.near-east.historians.co.uk/html/epipalaeolithic.html Burns Andy "Epipaleolithic] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080411053240/http://www.near-east.historians.co.uk/html/epipalaeolithic.html |date=April 11, 2008 }}</ref> پێدەچێت کولتوری زارزی لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ئەوەی کە کێنت فلانێری ناوی لێنابوو شۆڕشی سپێکتریمی فراوان بەشداری کردبێت. کولتوری زارزی پەیوەندی بە پاشماوەی سەگی ماڵی و هێنانە ناوەوەی کەوان و تیرەوە هەیە. پێدەچێت درێژبووبێتەوە بۆ باکوور بۆ ناو گۆبوستان (کۆبستان، قوبوستان) ناوچەی و چوونە ناو ڕۆژهەڵاتی ئێران وەک پێشەنگێک بۆ هیسار و کولتوورەکانی پەیوەندیدار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Zarzian}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] [[پۆل:کوردستان]] clgwx22r6zmj42d594exteq8suuus0y 1700163 1700162 2026-11-03T11:24:13Z Ravan 7844 1700163 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{زانیاریدانی سەردەمی مێژوویی | ناو = کولتوری زارزی | دەستپێک = ١٨ هەزارەی پێش زایین | کۆتایی = ٨ هەزارەی پێش زایین | وێنە = File:Erbil governorate shanidar cave.jpg | جێگری وێنە = | دەقی وێنە = | لەپێش = | لەگەڵ = | لەپاش = | شا = | سەرکردەکان = }} '''کولتوری زارزی''' کولتوورێکی شوێنەوارییە کە لە کۆتاییەکانی سەردەمی بەردی کۆن و مێزۆلیتیک لە [[ڕۆژاوای ئاسیا|باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا]] بوونی هەبووە. سەردەمی کولتوورەکە لە نێوان ١٨ هەزار بۆ ٨ هەزار ساڵ پێش زایین مەزەندە دەکرێت. ئەو کولتوورە دەگەڕێتەوە بۆ ئەشکەوتی زارزی لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]]، کە چەندین ئامێری بچووکی بەردی لێ دۆزراونەتەوە (تا 20%ی دۆزراوەکان).<ref>Mellaart, James (1976) "The Neolithic of the Near East" (MacMillan)</ref> ئەندی بێرنز دەڵێت "زەرزیانی ناوچەی زاگرۆسی ئێران هاوچەرخە لەگەڵ ناتوفیان بەڵام جیاوازە لێی. تاکە بەروارەکان بۆ تەواوی زەرزیان لە ئەشکەوتی پالێگاوراوە هاتووە، و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ 17,300-17,000BP، بەڵام ڕوونە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان هاوچەرخە لەگەڵ کەبارانی لێڤانتین، کە تایبەتمەندی هاوبەشی لەگەڵدا هەیە. پێدەچێت لێیەوە پەرەی سەندبێت." بارادۆستیانی سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە." تەنها چەند شوێنێکی زارزییان هەیە و پێدەچێت ناوچەکە لە سەردەمی بەردی ئێپیپالیتیکدا تاڕادەیەک کەم دانیشتووانی هەبووبێت. پاشماوەی گیانلەبەران لە زارزیانەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە فۆڕمی کاتی پێکهاتەکان ئاماژەیە بۆ ستراتیژی بژێوی ڕاوچی-کۆکەرەوە، کە سەرنجی لەسەر ئۆناگەر، ئاسکە سوورەکان و کاپرینەکانە. شوێنە ناسراوەکانی تر بریتین لە ئەشکەوتی پالێگاورا، شانیدار بی ٢ و زارزی."<ref>[http://www.near-east.historians.co.uk/html/epipalaeolithic.html Burns Andy "Epipaleolithic] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080411053240/http://www.near-east.historians.co.uk/html/epipalaeolithic.html |date=April 11, 2008 }}</ref> پێدەچێت کولتوری زارزی لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ئەوەی کە کێنت فلانێری ناوی لێنابوو شۆڕشی سپێکتریمی فراوان بەشداری کردبێت. کولتوری زارزی پەیوەندی بە پاشماوەی سەگی ماڵی و هێنانە ناوەوەی کەوان و تیرەوە هەیە. پێدەچێت درێژبووبێتەوە بۆ باکوور بۆ ناو گۆبوستان (کۆبستان، قوبوستان) ناوچەی و چوونە ناو ڕۆژهەڵاتی ئێران وەک پێشەنگێک بۆ هیسار و کولتوورەکانی پەیوەندیدار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Zarzian}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] [[پۆل:کوردستان]] hlsg4aax8gh4orjafhrycvhgoqlzilw 1700164 1700163 2026-11-03T11:24:32Z Ravan 7844 1700164 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کولتوری زارزی''' کولتوورێکی شوێنەوارییە کە لە کۆتاییەکانی سەردەمی بەردی کۆن و مێزۆلیتیک لە [[ڕۆژاوای ئاسیا|باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا]] بوونی هەبووە. سەردەمی کولتوورەکە لە نێوان ١٨ هەزار بۆ ٨ هەزار ساڵ پێش زایین مەزەندە دەکرێت. ئەو کولتوورە دەگەڕێتەوە بۆ ئەشکەوتی زارزی لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]]، کە چەندین ئامێری بچووکی بەردی لێ دۆزراونەتەوە (تا 20%ی دۆزراوەکان).<ref>Mellaart, James (1976) "The Neolithic of the Near East" (MacMillan)</ref> ئەندی بێرنز دەڵێت "زەرزیانی ناوچەی زاگرۆسی ئێران هاوچەرخە لەگەڵ ناتوفیان بەڵام جیاوازە لێی. تاکە بەروارەکان بۆ تەواوی زەرزیان لە ئەشکەوتی پالێگاوراوە هاتووە، و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ 17,300-17,000BP، بەڵام ڕوونە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان هاوچەرخە لەگەڵ کەبارانی لێڤانتین، کە تایبەتمەندی هاوبەشی لەگەڵدا هەیە. پێدەچێت لێیەوە پەرەی سەندبێت." بارادۆستیانی سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە." تەنها چەند شوێنێکی زارزییان هەیە و پێدەچێت ناوچەکە لە سەردەمی بەردی ئێپیپالیتیکدا تاڕادەیەک کەم دانیشتووانی هەبووبێت. پاشماوەی گیانلەبەران لە زارزیانەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە فۆڕمی کاتی پێکهاتەکان ئاماژەیە بۆ ستراتیژی بژێوی ڕاوچی-کۆکەرەوە، کە سەرنجی لەسەر ئۆناگەر، ئاسکە سوورەکان و کاپرینەکانە. شوێنە ناسراوەکانی تر بریتین لە ئەشکەوتی پالێگاورا، شانیدار بی ٢ و زارزی."<ref>[http://www.near-east.historians.co.uk/html/epipalaeolithic.html Burns Andy "Epipaleolithic] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080411053240/http://www.near-east.historians.co.uk/html/epipalaeolithic.html |date=April 11, 2008 }}</ref> پێدەچێت کولتوری زارزی لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ئەوەی کە کێنت فلانێری ناوی لێنابوو شۆڕشی سپێکتریمی فراوان بەشداری کردبێت. کولتوری زارزی پەیوەندی بە پاشماوەی سەگی ماڵی و هێنانە ناوەوەی کەوان و تیرەوە هەیە. پێدەچێت درێژبووبێتەوە بۆ باکوور بۆ ناو گۆبوستان (کۆبستان، قوبوستان) ناوچەی و چوونە ناو ڕۆژهەڵاتی ئێران وەک پێشەنگێک بۆ هیسار و کولتوورەکانی پەیوەندیدار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Zarzian}} [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] [[پۆل:کوردستان]] eiku9t9trmgipmmh42ouutb0228r7wb 0 305365 1699528 1686967 2026-11-02T13:34:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1699528 wikitext text/x-wiki   '''کێڵگەی میران''' کێڵگەیەکی گازی سروشتی کوردستانی عێراقە، لە ساڵی ٢٠١١ دۆزرایەوە. ئەم کێڵگەیە لە ساڵی ٢٠١٥ دەستی بە بەرهەمهێنان کردووە و [[گازی سروشتی]] و چڕبوونەوەی گازی سروشتی بەرهەمهێناوە. کۆی یەدەگی سەلمێنراو لە کێڵگەی میران بە نزیکەی ١٢.٣ تریلیۆن پێ سێجا (٣٥١ ملیار مەتر سێجا) مەزەندە دەکرێت، و پێشبینی دەکرێت ڕێژەی بەرهەمهێنانی بگاتە نزیکەی ٥٠٠ ملیۆن پێ سێجا لە ڕۆژێکدا (١٤.٣ ملیۆن مەتر سێجا).<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2011 |ناونیشان=http://www.kurdishglobe.net/display-article.html?id=F60D9E71BE093639EB1D39AE49094D49 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110923182700/http://www.kurdishglobe.net/display-article.html?id=F60D9E71BE093639EB1D39AE49094D49 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2011-09-23 |ڕێکەوتی سەردان=2013-06-03}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:نەوت]] [[پۆل:کێڵگە نەوتییەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کێڵگە نەوتییەکانی عێرا‌ق]] s1esqp2jhiul1f5xrqepovlhtqfyrrt 1699708 1699528 2026-11-02T17:06:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] و [[دەروازە:وزە|وزە]] 1699708 wikitext text/x-wiki '''کێڵگەی میران''' کێڵگەیەکی گازی سروشتی کوردستانی عێراقە، لە ساڵی ٢٠١١ دۆزرایەوە. ئەم کێڵگەیە لە ساڵی ٢٠١٥ دەستی بە بەرهەمهێنان کردووە و [[گازی سروشتی]] و چڕبوونەوەی گازی سروشتی بەرهەمهێناوە. کۆی یەدەگی سەلمێنراو لە کێڵگەی میران بە نزیکەی ١٢.٣ تریلیۆن پێ سێجا (٣٥١ ملیار مەتر سێجا) مەزەندە دەکرێت، و پێشبینی دەکرێت ڕێژەی بەرهەمهێنانی بگاتە نزیکەی ٥٠٠ ملیۆن پێ سێجا لە ڕۆژێکدا (١٤.٣ ملیۆن مەتر سێجا).<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2011 |ناونیشان=http://www.kurdishglobe.net/display-article.html?id=F60D9E71BE093639EB1D39AE49094D49 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110923182700/http://www.kurdishglobe.net/display-article.html?id=F60D9E71BE093639EB1D39AE49094D49 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2011-09-23 |ڕێکەوتی سەردان=2013-06-03}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{عێراق-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|وزە}} [[پۆل:نەوت]] [[پۆل:کێڵگە نەوتییەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کێڵگە نەوتییەکانی عێرا‌ق]] lensgewoi7idqzqagmo40o2da4xydd6 1699800 1699708 2026-11-02T20:03:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1699800 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} }} '''کێڵگەی میران''' کێڵگەیەکی گازی سروشتی کوردستانی عێراقە، لە ساڵی ٢٠١١ دۆزرایەوە. ئەم کێڵگەیە لە ساڵی ٢٠١٥ دەستی بە بەرهەمهێنان کردووە و [[گازی سروشتی]] و چڕبوونەوەی گازی سروشتی بەرهەمهێناوە. کۆی یەدەگی سەلمێنراو لە کێڵگەی میران بە نزیکەی ١٢.٣ تریلیۆن پێ سێجا (٣٥١ ملیار مەتر سێجا) مەزەندە دەکرێت، و پێشبینی دەکرێت ڕێژەی بەرهەمهێنانی بگاتە نزیکەی ٥٠٠ ملیۆن پێ سێجا لە ڕۆژێکدا (١٤.٣ ملیۆن مەتر سێجا).<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2011 |ناونیشان=http://www.kurdishglobe.net/display-article.html?id=F60D9E71BE093639EB1D39AE49094D49 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110923182700/http://www.kurdishglobe.net/display-article.html?id=F60D9E71BE093639EB1D39AE49094D49 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2011-09-23 |ڕێکەوتی سەردان=2013-06-03}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{عێراق-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|وزە}} [[پۆل:نەوت]] [[پۆل:کێڵگە نەوتییەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کێڵگە نەوتییەکانی عێرا‌ق]] ql5jf13do3l7hmyaeln04wa88d3iocg 3 305574 1699985 1698519 2026-11-03T01:50:55Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/Meta]] 1699985 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} == Global permission requests on Meta == The following request is open at [[m:Steward requests/Global permissions|Steward requests/Global permissions]] and may be worth your comment: * [[m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for NDG|Global sysop for NDG]] — <small>Requests for global sysop permissions</small> : <small>4 other requests are also open (rename / IP block exemption); stewards action those without a vote.</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٧:٥٩، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests on Meta (13 August 2026) == The following requests are open on Meta and may be worth your comment: === [[m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[m:Steward requests/Permissions#Htawmonzel@mnw.wiktionary|Htawmonzel@mnw.wiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-02</small> * [[m:Steward requests/Permissions#B722N@lgwikipedia|B722N@lgwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-12</small> * [[m:Steward requests/Permissions#B722N@lgwikipedia_2|B722N@lgwikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-12</small> * [[m:Steward requests/Permissions#Astroneering@global|Astroneering@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-12</small> === [[m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[m:Meta:Requests for adminship/Icodense|Icodense]] — <small>Requests for regular adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٢٨، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (16 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Der-Wir-Ing|Global rollback for Der-Wir-Ing]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-08-15</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#RAPTOR7762@bol.wikipedia|RAPTOR7762@bol.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Anthonymunthali44@tumwikipedia|Anthonymunthali44@tumwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Viyowoyero-vya-Malaŵi@tumwikipedia|Viyowoyero-vya-Malaŵi@tumwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tumbuka Arch@tumwikipedia|Tumbuka Arch@tumwikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-15</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Gerges|Gerges]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse Filter Helper for XaxeLoled|Abuse Filter Helper for XaxeLoled]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-08-16</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#DERDAKI ILIAS@ary.wikipedia|DERDAKI ILIAS@ary.wikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#GryffindorD@itwikiquote|GryffindorD@itwikiquote]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#XXBlackburnXx@nlwiki|XXBlackburnXx@nlwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-17</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Satirdan kahraman@trwiktionary|Satirdan kahraman@trwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-17</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Kinenkey@lg.wikipedia|Kinenkey@lg.wikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-17</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (19 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#787IYOIncubator.wikimedia.org|787IYOIncubator.wikimedia.org]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-18</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (20 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Pac.macX@global|Pac.macX@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#苏东东坡@global|苏东东坡@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-20</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (22 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Nirajan pant@newiktionary|Nirajan pant@newiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Billinghurst@global|Billinghurst@global]] — <small>Removal of access · filed 2024-08-19</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (23 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#The.shahab@fawiktionary|The.shahab@fawiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Billinghurst@labswiki|Billinghurst@labswiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Mamad100s@global|Mamad100s@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-22</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Borhan|Borhan]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (24 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Anass Sedrati@arywikipedia|Anass Sedrati@arywikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-23</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#İmmortalance@trwiki|İmmortalance@trwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-23</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (25 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Danjuma Anthony@kcgwikipedia|Danjuma Anthony@kcgwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-24</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-24</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (26 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#だ＊ぜ@global|だ＊ぜ@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-08-24</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alhen@eswikibooks|Alhen@eswikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-25</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Sadads|Sadads]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>10 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (27 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for HouseBlaster|Abuse filter helper for HouseBlaster]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-08-26</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#TFerenczy@global|TFerenczy@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-08-26</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (28 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#MilicevicBot@srwiki|MilicevicBot@srwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-28</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for oversight/EggRoll97|EggRoll97]] — <small>Requests for Oversight access</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (29 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Zrsv07@global|Zrsv07@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-28</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (30 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for CentralNotice adminship/Aude|Aude]] — <small>Requests for CentralNotice adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (31 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Lemonaka|Global rollback for Lemonaka]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-08-30</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (1 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for PaterMcFly|Abuse filter helper for PaterMcFly]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-01</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#HERODOE@yowiki|HERODOE@yowiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-31</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#787IYO@Wt/nup (https://incubator.wikimedia.org)|787IYO@Wt/nup (https://incubator.wikimedia.org)]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-01</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ow! That Hurts!@iswiktionary|Ow! That Hurts!@iswiktionary]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-08-31</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (3 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for NguoiDungKhongDinhDanh|Global sysop for NguoiDungKhongDinhDanh]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for bot status/NellieBly Bot|NellieBly Bot]] — <small>Requests for bot flags</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (4 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for Saroj|Global sysop for Saroj]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Alan Colin Arce (WMCA)|Alan Colin Arce (WMCA)]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>10 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (5 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-04</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lee@siwiktionary|Lee@siwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lee@siwikibooks|Lee@siwikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki_2|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-09-05</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (6 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Shahadusadik@dagwiki|Shahadusadik@dagwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Dnshitobu@dagwiki|Dnshitobu@dagwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (8 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Débora@pt.wikivoyage|Débora@pt.wikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-07</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Débora@pt.wikivoyage_2|Débora@pt.wikivoyage]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-07</small> === [[:simple:Wikipedia:Requests for permissions|Simple English Wikipedia]] === * [[:simple:Wikipedia:Requests_for_adminship/Wikipedian2025|Wikipedian2025]] — <small>Current requests for adminship</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (9 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Wikihez@kuwiktionary|Wikihez@kuwiktionary]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-09-08</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Elli@Global|Elli@Global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-08</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Floricord@global|Floricord@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-08</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (10 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Nytexcome@global|Nytexcome@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-09-09</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alfiyah_Rizzy_Afdiquni@madwikt|Alfiyah_Rizzy_Afdiquni@madwikt]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-10</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (11 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ@satwiki|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ@satwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Bennylin|Bennylin]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (12 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ibrahim abusufyan@ha.wikipedia|Ibrahim abusufyan@ha.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tvcccp@th.wikiquote|Tvcccp@th.wikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (13 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global exemption to CAPTCHA and global IP block exempt for TienMinh-mun6xnChing|Global exemption to CAPTCHA and global IP block exempt for TienMinh-mun6xnChing]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-12</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (14 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ballardmaize@bclWiktionary|Ballardmaize@bclWiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#YaThaWinTha@Arakan Wikipedia|YaThaWinTha@Arakan Wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-13</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/DERDAKI ILIAS|DERDAKI ILIAS]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (15 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Morkoz|Global rollback for Morkoz]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for The Squirrel Conspiracy|Abuse filter helper for The Squirrel Conspiracy]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-15</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Missileboi@pntwikipedia|Missileboi@pntwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Laurbereth@lmowiktionary|Laurbereth@lmowiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Savfisk@da.wikipedia|Savfisk@da.wikipedia]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-14</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Kurdanparez|Kurdanparez]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for Icodense|Abuse filter helper for Icodense]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-16</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for CentralNotice adminship/Lucas Werkmeister (WMDE)|Lucas Werkmeister (WMDE)]] — <small>Requests for CentralNotice adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#API high limit requestor for Ikan|API high limit requestor for Ikan]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-17</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Bharathesha Alasandemajalu@tcywiktionary|Bharathesha Alasandemajalu@tcywiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-17</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/روتانا|روتانا]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (19 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Santhosh Notagar99@tcywikipedia|Santhosh Notagar99@tcywikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-19</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (20 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#陈少举@global|陈少举@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-19</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (21 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ballardmaize@bclWikiquote|Ballardmaize@bclWikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ballardmaize@tlWikiquote|Ballardmaize@tlWikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tmv@jawikivoyage|Tmv@jawikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Bijay Chaurasia@maiwikipedia|Bijay Chaurasia@maiwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Àncilu@itwiktionary|Àncilu@itwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Mamouri@fa.wiktionary|Mamouri@fa.wiktionary]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Fanzhou1113@global|Fanzhou1113@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#PabloStraub@global|PabloStraub@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-09-20</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for adminship/Neriah|Neriah]] — <small>Requests for regular adminship</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (22 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#J. Patrick Fischer@tetwiki|J. Patrick Fischer@tetwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Mai Thanh Bang@vi.wikivoyage|Mai Thanh Bang@vi.wikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lynumiss@ms.wiktionary|Lynumiss@ms.wiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Kanjy@ja.wikibooks|Kanjy@ja.wikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-22</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (23 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#knutux@ltWikisource|knutux@ltWikisource]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Fwldom@fawikibooks|Fwldom@fawikibooks]] — <small>Administrator access</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alhen@eswikibooks|Alhen@eswikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Peter Horn@global|Peter Horn@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-22</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (24 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for Sakura emad|Global sysop for Sakura emad]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-23</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#AFlorence@fa.Wikivoyage|AFlorence@fa.Wikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-23</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (25 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global CAPTCHA exemptions for Làm Việc Thiện|Global CAPTCHA exemptions for Làm Việc Thiện]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-25</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Bunnypranav@abstractwiki|Bunnypranav@abstractwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-25</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Hydrogina@global|Hydrogina@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-24</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠١، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (26 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Castelobranco@eowiktionary|Castelobranco@eowiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-25</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Salihu Aliyu@hawiki|Salihu Aliyu@hawiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-25</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Spacebirdy@is.wiktionary|Spacebirdy@is.wiktionary]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-09-26</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#佛祖西来@global|佛祖西来@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-09-25</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (27 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#SafariScribe@Ig Wikipedia|SafariScribe@Ig Wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-26</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Къарачайлы@krcwiki|Къарачайлы@krcwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-26</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Godney@global|Godney@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-26</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Citrat@global|Citrat@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-26</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (28 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Slaia@nia.wikipedia|Slaia@nia.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-28</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Aoke1989@zhwiki|Aoke1989@zhwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-27</small> : <small>2 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (29 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Castelobranco@eowikiquote|Castelobranco@eowikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-28</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Castelobranco@eowikibooks|Castelobranco@eowikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-28</small> : <small>2 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (30 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Saad Nuhu@hawikipedia|Saad Nuhu@hawikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-29</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (1 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#-Haryad@ckbwiktionary|-Haryad@ckbwiktionary]] — <small>Administrator access</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Làm Việc Thiện@viwikiquote|Làm Việc Thiện@viwikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-30</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Swazmo@eswikibooks|Swazmo@eswikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-30</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Behzad39@global|Behzad39@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-30</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#云在动@global|云在动@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-30</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#アルトクール@ja.wikiversity|アルトクール@ja.wikiversity]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-01</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (2 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#-Haryad@ckbwiktionary|-Haryad@ckbwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-01</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Gazartashlomo0907@bbcwikipedia|Gazartashlomo0907@bbcwikipedia]] — <small>Administrator access</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (4 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#MOIBARDE@ffwikipedia|MOIBARDE@ffwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-03</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ilya Discuss@ffwikipedia|Ilya Discuss@ffwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-03</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alpham@Global|Alpham@Global]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-03</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (5 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Vivairan2@fa.wikibooks|Vivairan2@fa.wikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alphama@Global|Alphama@Global]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-03</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Sam Paris@global|Sam Paris@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-04</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for bureaucratship/Barras 2|Barras 2]] — <small>Requests for bureaucratship</small> * [[:m:Meta:Requests for bureaucratship/EggRoll97|EggRoll97]] — <small>Requests for bureaucratship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (6 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global CAPTCHA exemptions for Kent Wang|Global CAPTCHA exemptions for Kent Wang]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-10-04</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Yivan000@tlwiktionary|Yivan000@tlwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Làm Việc Thiện@viwikivoyage|Làm Việc Thiện@viwikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-06</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (7 October 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Sibiru45@bjnwiktionary|Sibiru45@bjnwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-07</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (10 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#咽頭べさ@piwikipedia|咽頭べさ@piwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-10</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Castelobranco@eowikibooks|Castelobranco@eowikibooks]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-10-10</small> : <small>2 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (11 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Exec8@cebWikipedia|Exec8@cebWikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-11</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#روتانا@arwikiquote|روتانا@arwikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-10</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#BabulB@aswikisource|BabulB@aswikisource]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-10</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Sakura emad@ckbwiktionary|Sakura emad@ckbwiktionary]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-10-10</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Editor Master Plus@ptwiki|Editor Master Plus@ptwiki]] — <small>Oversight access · filed 2026-10-10</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (12 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Robertsky@tetwiki|Robertsky@tetwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-11</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Filtre antiabus@multiple projects|Filtre antiabus@multiple projects]] — <small>Removal of access · filed 2026-10-11</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for adminship/Sohom Datta|Sohom Datta]] — <small>Requests for regular adminship</small> * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Christopher Schwarzkopf (WMDE)|Christopher Schwarzkopf (WMDE)]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (13 October 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#The Discoverer@gomwiki|The Discoverer@gomwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-10-12</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Xmwdcytbpbzcamw@global|Xmwdcytbpbzcamw@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-10-12</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for checkuser/SHB|SHB]] — <small>Requests for CheckUser access</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) rg78lo1y95cxza9n72w4lau1ddv5zkx 0 305670 1699486 1698746 2026-11-02T12:17:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699486 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داڕێژە:Infobox artwork | title = پەریی دەریایی بچووک | other_language_1 = ''Den lille Havfrue'' | other_title_1 = | other_language_2 = | other_title_2 = | image = Denmark, Copenhagen, Little Mermaid, Langelinie Promenade 150422-26.jpg | image_upright = | alt = | caption = | artist = | designer = [[ئێدوارد ئێریکسن]] | year = <!-- If after 1583 CE, use {{start date|YYYY}} --> | completion_date = <!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | catalogue = | medium = | movement = | subject = | height_metric = <!-- (i.e. in metric units) --> | width_metric = | length_metric = | diameter_metric = | height_imperial = <!-- (i.e. in imperial units) --> | width_imperial = | length_imperial = | diameter_imperial = | dimensions = | dimensions_ref = | metric_unit = cm <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --> | imperial_unit = in <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --> | weight = | designation = | condition = | museum = | city = [[کۆپنھاگن]], [[دانمارک]] | coordinates = <!-- Only use for the coordinates (when known) of the artwork itself, i.e. not for the site, building, structure, etc. where it is kept, otherwise leave blank (or omit): {{coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --> | owner = | commissioner = | accession = | preceded_by = <!-- preceding work by the same artist --> | followed_by = <!-- next work by the same artist --> | module = | website = <!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} --> }} '''''پەریی دەریایی بچووک''''' (بە [[دانمارکی]] Den lille Havfrue) پەیکەرێکی برۆنزییە لەلایەن ئێدڤارد ئێریکسن, کە وێناکردنی دەریاچەیەکی دەریاییە کە دەبێتە مرۆڤ. پەیکەرەکە لەسەر بەردێک لە کەناری ئاوەکە لە سەیرانگای لانگلینی لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لە [[دانمارک|دانیمارک]] نمایشکراوە. درێژییەکەی {{Convert|1.25|m|ft}} بەرزە و کێشی {{Convert|385|lb|kg}}. لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەی ساڵی ١٨٣٧ بە هەمان ناو لەلایەن نووسەری دانیمارکی [[ھانس کریستیان ئەندەرسن|هانس کریستیان ئەندەرسۆنەوە]]، پەیکەرە بچووک و بێ سەرنجڕاکێشەکە ئایکۆنێکی کۆپنهاگنە و لە ساڵی ١٩١٣ەوە کە پەردە لەسەر لادرا، بووەتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ئامانجێکی جەماوەری بۆ شێواندن لەلایەن [[ڤەندالیزم|تێکدەرەکان]] و چالاکوانانی سیاسییەوە. ''دەریاچەی دەریایی'' لەنێو ئەو پەیکەرە ئایکۆنییانەیە کە هێمای شارەکانن. ئەوانی تر بریتین لە: ''Manneken Pis'' لە [[بروکسێل|برۆکسل]]; [[پەیکەری ئازادی]] لە [[نیوویۆرک|نیویۆرک]]; ''مەسیحی ڕزگارکەر'' لە [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ|ڕیۆ دی جانیرۆ]]; پەیکەری ''پەنیای بەردی ڕەش'' لە ناپیر; ''سمۆک واوێڵسکی'' ( ''ئەژدیهای واوێڵ'') لە شاری کراکۆڤ لە پۆڵەندا؛ یان ستوونی نێڵسن و ئیرۆس لە [[لەندەن]]. == مێژوو == پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩٠٩ لەلایەن کارل جاکۆبسن کوڕی دامەزرێنەری کارلسبێرگەوە ڕاسپێردرابوو، کە لە شانۆی شاهانەی کۆپنهاگن بە بالێیەک سەبارەت بە چیرۆکی ئەفسانەیی سەرسام بووبوو و داوای لە بالێرینا ئیلین پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات. [[File:Ellen_Price_as_the_Little_Mermaid,_Royal_Danish_Ballet,_1909.jpg|ڕاست|وێنۆک| ئیلین پرایس وەک دەریاچەی بچووک، بالێی شاهانەی دانیمارکی، ١٩٠٩]] پەیکەرتاش ئێدڤارد ئێریکسن پەیکەری برۆنزی دروستکردووە، کە لە ٢٣ی ئابی ١٩١٣ پەردەی لەسەر لادرا<ref name="Cphp" /> ئێریکسن داوای لە پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات، بەڵام بەو پێیەی بالێریناکە ڕازی نەبوو بە ڕووتی مۆدێل بکات، لەبری ئەوە پەیکەرەکە بە تەواوی مۆدێلی هاوسەری پەیکەرتاشەکە بوو کە ناوی ئیلین ئێریکسن بوو.<ref name="MoE">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/the-little-mermaid-statue-copenhagen/|سەردێڕ=The Little Mermaid statue in Copenhagen, Denmark |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Mermaids of Earth}}</ref> چیرۆکێکی باو هەیە کە دەموچاوەکە مۆدێلی پرایس بووە،<ref name="Cphp">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.copenhagenpictures.dk/mermaid.html|سەردێڕ=The Little Mermaid statue in Copenhagen Harbor of the Hans Christian Andersen fairy tale figure The Little Mermaid - Copenhagen Pictures |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19991128173940/http://copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٠٨|وێبگە=Copenhagen Pictures}}</ref> بەڵام ئەمە درۆیە.<ref name="MoE" /> [[پەڕگە:Assembly_of_the_Little_Mermaid_statue_(Copenhagen,_Langeline,_1913).jpg|وێنۆک| کۆبوونەوەی پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' (کۆپنهاگن، لانگلین، ١٩١٣)]] ئەنجومەنی شارۆچکەی کۆپنهاگن ڕێکخستنی کرد بۆ گواستنەوەی پەیکەرەکە بۆ شەنگەهای لە کۆشکی دانیمارک بۆ ماوەی پێشانگای ٢٠١٠ (ئایار تا تشرینی یەکەم)، یەکەمجارە بە فەرمی لە شوێنی دانیشتنی خۆیەوە بگوازرێتەوە لەو کاتەوەی نزیکەی سەدەیەک پێشتر دانرا. لەکاتێکدا پەیکەرەکە لە شەنگەهای دوور بوو، کۆپییەکی ڕێگەپێدراو لەسەر بەردێک لە دەریاچەی باخچەی تیڤۆلی نزیک لە کۆپنهاگن نمایشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/|سەردێڕ=The Little Mermaid statue in Tivoli Gardens in 2010 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140525200356/http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> بەرپرسانی کۆپنهاگن بیریان لەوە کردۆتەوە کە پەیکەرەکە چەند مەترێک بگوازنەوە بۆ دەرەوە بۆ ناو بەندەرەکە بۆ ئەوەی بێهیوا بکەن لە تێکدان و ڕێگریکردن لە سەرکەوتنی گەشتیاران بەسەریدا،<ref name="BBC">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4860562.stm|سەردێڕ=Denmark may move Little Mermaid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070330192322/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4860562.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> بەڵام تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٢ پەیکەرەکە لەسەر زەوی وشک لە لای ئاوی لانگلینی دەمێنێتەوە. === تێکدان === پەیکەرەکە لە ناوەڕاستی شەستەکانەوە بە هۆکاری جیاوازەوە چەندین جار زیانی پێگەیشتووە و تێکچووە، بەڵام هەرجارەیان نۆژەن کراوەتەوە. لە ٢٤ی نیسانی ١٩٦٤ سەری پەیکەرەکە لەلایەن هونەرمەندەکانی بزووتنەوەی دۆخخوازی سیاسییەوە دزرا و دزرا، لەنێویاندا یۆرگن ناش. ئەو سەرە هەرگیز وەرنەگیرایەوە و سەرێکی نوێ بەرهەم هێنرا و لەسەر پەیکەرەکە دانرا. لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٨٤دا قۆڵی ڕاستی بڕدرا و دوای دوو ڕۆژ لەلایەن دوو گەنجەوە گەڕێنرایەوە. لە ساڵی ١٩٩٠ لە هەوڵێکدا بۆ بڕینی سەری پەیکەرەکە {{Convert|18|cm|in|0}} قووڵ بڕین لە ملدا. لە ٦ی ژانویەی ١٩٩٨ جارێکی تر سەری پەیکەرەکە بڕدرایەوە؛ تاوانباران هەرگیز نەدۆزرانەوە، بەڵام سەرەکە بەبێ ئەوەی ناوی خۆی ئاشکرا بکات گەڕێنرایەوە بۆ کەناڵێکی تەلەفزیۆنی نزیک، و لە ٤ی شوباتدا بەسترایەوە. شەوی ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ پەیکەرەکە بە تەقەمەنی لە بنکەکەی کەوتە خوارەوە و دواتر لە ئاوەکانی بەندەرەکەدا دۆزرایەوە. کون لە مەچەک و ئەژنۆی دەریاچەی دەریاچەدا تەقێندرابووەوە. چەندین جار بۆیاخ بەسەر پەیکەرەکەدا ڕژاوە، لەوانە یەک ئەڵقە لە ساڵی ١٩٦٣ و دوو ئەڵقە لە مانگی ئازار و ئایاری ٢٠٠٧. لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٦دا دێڵدۆیەک بە دەستی پەیکەرەکەوە بەسترابوو، بۆیەی سەوز بەسەریدا فڕێدرا و بەرواری ''٨ی ئازاری'' لەسەر نووسرا. گومان دەکرێت ئەم تێکدەرانە پەیوەندی بە [[ڕۆژی جیھانیی ژنان|ڕۆژی جیهانی ژنانەوە]] هەبووبێت کە لە ٨ی ئازاردایە.<ref name="BBC" /> پەیکەرەکە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ بە بۆیاخی سوور تەڕ دۆزرایەوە کە پەیامی "دانیمارک"ی لەسەر بوو [بەرگری لە نەهەنگەکانی دوورگەکانی فارۆ دەکەن"، ئاماژەیە بۆ ڕاوکردنی نەهەنگ لە دوورگەکانی فارۆ ( وڵاتێکی سەربەخۆ لە [[شانشینی دانمارک|شانشینی دانیمارک]])، کە لەسەر زەوی لەبەردەم پەیکەرەکەدا نووسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jenkins |یەکەم=Aric |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشان=https://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/|سەردێڕ=Someone Drenched Denmark's Iconic Little Mermaid Statue in Red Paint |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170531030643/http://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171|سەردێڕ=Denmark's poor 'Little Mermaid' vandalized again |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111213718/https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> دوای نزیکەی دوو هەفتە و لە ١٤ی حوزەیران پەیکەرەکە بە بۆیەی شین و سپی تەڕکرا. لە بەردەم پەیکەرەکەدا "بێفری عەبدوڵلێ" (''عبداللە ئازاد'') نووسرابوو، بەڵام لەو کاتەدا ڕوون نەبووەتەوە کە ئەمە ئاماژەیە بۆ چی. دواتر پۆلیس ڕایگەیاندووە، پێدەچێت نووسینەکە ئاماژەیە بۆ عەبدولئەحمەد، پەنابەرێکی سۆماڵی کە لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بەهۆی سزای دەستبەسەرکردنەوە لە یەکەیەکی باڵای ئەمنی لە دانیمارک دەستبەسەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism|سەردێڕ=Denmark’s Little Mermaid turns blue and white after latest vandalism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614101403/https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> لە ١٣ی ژانویەی ٢٠٢٠، "هۆنگ کۆنگی ئازاد" لەسەر ئەو بەردەی کە پەیکەرەکە لەسەری دانراوە لەلایەن لایەنگرانی ناڕەزایەتییەکانی هۆنگ کۆنگەوە لە ساڵی ٢٠١٩-٢٠دا نەخشێندرا. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، لە دوای ناڕەزایەتییەکانی جۆرج فلۆید و بزووتنەوەی ژیانی ڕەشپێستەکان گرنگە ، پەیکەرەکە تێکدرا و وشەی "ماسی ڕەگەزپەرست" لەسەر بنکە بەردەکەی نووسرابوو، کە چاودێران و پسپۆڕانی تووشی سەرسوڕمان کرد، چونکە هیچ شتێکی پەیوەندیدار بە پەیکەرەکە، ئێچ سی ئەندەرسۆن یان چیرۆکە ئەفسانەییەکەیەوە ناتوانرێت وەک ڕەگەزپەرستانە لێکبدرێتەوە. لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢دا لەسەر بنەمای بەردی پەیکەرەکە "Z=svastika" نووسرابوو، کە وا بیردەکرایەوە دژایەتی ڕووسیا و داگیرکردنی ئۆکرانیا بێت، کە هێزەکانی ڕووسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان " Z "یان وەک هێمای خۆیان بەکارهێنا. نزیکەی بەتەواوی دوای ساڵێک، ئاڵایەکی ڕووسیا لەسەر بەردەکە نەخشێنرا، کە وا بیردەکرایەوە کە نیشاندانی پشتیوانییەک بێت بۆ ڕووسیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.politico.eu/article/vandalism-russia-flag-denmark-little-mermaid-statue/|سەردێڕ=Little Mermaid statue defaced with Russian flag |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=POLITICO |زمان=en}}</ref> هەرچەندە وەک تێکدان سەیر ناکرێت بەو پێیەی هیچ زیانێک بە پەیکەرەکە نەگەیشتووە، بەڵام خەڵک چەندین جار جلیان لەبەر کردووە، یان بۆ خۆشی یان بۆ ئەوەی لێدوانی جددیتر بدەن. لە ساڵی ٢٠٠٤دا پەیکەرەکە بە بورقا پۆشرا وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە داواکاری تورکیا بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتی ئەوروپا. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٧دا جارێکی دیکە دۆزرایەوە کە جل و بەرگی موسڵمان و چەترێکی سەری لەبەردا بوو. نموونەی دیکە ئەو کاتانەن کە کڵاوی کریسمس لەسەر سەری دانراوە، یان لە درێسی هەڵبژاردەی تۆپی پێی نەرویج یان سویددا پۆشراوە (بەتایبەت تیپی دانیمارک و سوید ڕکابەرییەکی زۆر ڕکابەرییان هەیە). == کۆپیەکان == جگە لەو پەیکەرەی کە نمایشکراوە، کە خۆی کۆپییەکی ئەسڵییە، زیاتر لە سێزدە نوسخەی بێ زیانی پەیکەرەکە لە سەرانسەری جیهاندا هەڵکەوتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٢|ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/|سەردێڕ=Public Art Mermaid Statues and Mermaid Sculptures around the World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195600/http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> * [[سۆلڤانگ، کالیفۆرنیا]] * کیمبۆڵتۆن، ئایۆوا<ref name="WSJ Mich">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/SB124865622123982685#mod=rss_whats_news_us|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090728042509/http://online.wsj.com/article/SB124865622123982685.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|سەردێڕ=In a Mermaid Statue, DanTimothy|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٩|ئیش=[[The Wall Street Journal]]|بڵاوکەرەوە=[[Dow Jones & Company]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پیاترا نیامت, ڕۆمانیا<ref name="WSJ Mich"/> * تۆریخۆن دی ئاردۆز (مەدرید)، ئیسپانیا * [[سیئۆل]], کۆریای باشوور<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٦|ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768|سەردێڕ=Little Mermaid’s replica statue unveiled in Seoul |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208181540/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> * کۆپییەکی نیوە قەبارە لە [[کەلگەری|شاری کالگاری]] لە ویلایەتی ئەلبێرتای کەنەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx#mermaid|سەردێڕ=Downtown Public Art Circuit tour |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120410074105/http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٢|وێبگە=Downtown Public Art Circuit tour - The City of Calgary}}</ref> * کۆپییەک لە گۆڕی [[ڤیکتۆر بۆرج]]، وەرزشکاری دانیمارکی-ئەمریکی<ref name="WSJ Mich" /> * [[فڕۆکەخانەی کۆپنھاگن|فڕۆکەخانەی کۆپنهاگن]] کۆپییەکی دەریاچەی دەریایی لەگەڵ پەیکەری ئەندەرسۆن هەیە{{ژێدەر پێویستە|date=August 2025}} لە ساڵی ٢٠٠٠ کریستیان دالگارد پەیکەرێکی 'جەرگەی بچووک'ی دروستکرد کە ڕووی لە کەناری لارڤۆتۆیە لە [[مۆناکۆ]]. پەیکەرەکە بە چین و چینە کانزاکان دروستکراوە، وەک ڕێزێک بۆ دانیمارکییەکان کە لە مۆناکۆ دەژین، هەروەها بۆ یادکردنەوەی ٥٠ ساڵەی حوکمڕانی شازادەی کۆچکردوو ڕەینیەری سێیەم.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2020}} کۆپییەکی پەیکەرەکە بەشداریکردنی دانیمارکی لە باخچەی ئاشتی نێودەوڵەتی لە [[سەڵت لەیک ستی|شاری سالت لەیک]] پێکدەهێنێت. ئەو کۆپییە نیوە قەبارەیە لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٠ دزراوە، بەڵام لە ٧ی نیسانی ٢٠١٠ دۆزراوەتەوە و لە پارکەکەدا جێهێڵراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx|سەردێڕ=Little Mermaid statue found in International Peace Gardens |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100409151949/http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|وێبگە=ABC4 Salt Lake City (abc4.com)}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٠ کۆپییەکی پەیکەرەکە لەلایەن دانیمارکەوە پێشکەش بە بەرازیل کرا وەک ڕێزێک بۆ دروستکردنی [[بەڕازیلیا|برازیلیا]]، پایتەختی نوێی وڵاتەکە کە لە ساڵەکەدا کرایەوە. تەنها ٥ ساڵ دواتر لەبەردەم بینای سەرەکی فەرماندەیی هێزی دەریایی بەڕازیل دانرا، لە برازیلیا لە ناوچەی فیدراڵی، کە تا ئەمڕۆش لەوێیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=da Silva |یەکەم=Ana Maria |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html|سەردێڕ=Presente da Dinamarca para Brasília, Pequena Sereia está abandonada |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306020619/https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=portuguese}}</ref> == بەرهەمی هاوشێوە == {{Stack|[[File:Pania of the Reef a (cropped)1.jpg|thumb|200px|Pania of the Reef.]]}}{{دەروازە|Denmark}} پەیکەرێکی دیکەی دەریاچەی دەریایی لە نزیک دەریاچەی دەریاچەی بچووک لە ساڵی ٢٠٠٦ پەردەی لەسەر لادرا و دواتر لە ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ قەڵای دراگۆر . یەکێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٣ لە شاری مۆنۆپۆلی لە شاری پوگلیا دانرا. هەندێک پەیکەری هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووک'' لە [[سیسیلیا|سیسیلیایە]] . لە ساڵی ١٩٦٢ یەکەم پەیکەری لەو جۆرە لە کەناری دەریا لە جیاردینی ناکسۆس دانرا کە قەبارەکەی نزیکەی {{Convert|4|m}} بەرزە بەسەر نافورەیەکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html|سەردێڕ=strgiardini.it |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170314070624/http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> نموونەی دووەم، دەریاچەیەکی دەریایی نیشان دەدات کە لە قووڵایی دەریادا نزیکەی {{Convert|18|m}}, لە ناو ناوچەی پارێزراوی دەریایی پلێمیرۆی سیراکوسا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=RagusaNews |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena|سەردێڕ=Visita dei sommozzatori iblei alla statua di una sirena |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324132017/https://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=ragusanews.com}}</ref> ''پەیکەرێکی پەنیا'' (بە ''پەنیای بەردی بەرد'' ناسراوە) دەکەوێتە سەر نمایشی دەریایی لە شاری ناپیر لە نیوزلەندا و ڕێز لە ژیانی پانیا دەگرێت کە کەسایەتییەکی ئەفسانەی مائۆرییە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://teaohou.natlib.govt.nz/journals/teaohou/issue/Mao10TeA/c21.html|سەردێڕ=Pania of the Reef |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=teaohou.natlib.govt.nz}}</ref> == کێشەکانی مافی کۆپیکردن == [[File:Girl_in_a_Wetsuit.jpg|چەپ|وێنۆک| ''کچێک بە جلی تەڕەوە'' لە نووسینی ئێلیک ئیمرێدی (١٩٧٢)، پەیکەرێکی هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووکە'' ، لە ڤانکۆڤەر]] پەیکەرەکە تا ١ی ژانویەی ٢٠٣٠، حەفتا ساڵ دوای مردنی دروستکەرەکەی، لە ژێر [[مافی لەبەرگرتنەوە|مافی چاپکردندایە]]. {{ھەتا ڕێکەوتی|2019}}، دەتوانرێت کۆپی بکڕدرێت، ڕێگەپێدراوە بۆ فرۆشتن لەلایەن خێزانی ئێریکسن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php|سەردێڕ=The Little Mermaid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120208181113/http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=The Little Mermaid}}</ref> ڕۆژنامەی دانیمارکی ''بەرلینگسکی'' لە ساڵی ٢٠٢٠ سکاڵای لەسەر تۆمارکرا بەهۆی بڵاوکردنەوەی کارتۆنی پارۆدی پەیکەرەکە لە چوارچێوەی بابەتێکدا سەبارەت بە کولتوری دیبەیتی دانیمارک و بیرۆکەی ڕاستڕەوەکان. ڕۆژنامەکە تۆمەتبار کرا بە شەیتانکردنی ''دەریاچەی بچووک'' و دادگا بڕیاریدا ٢٨٥ هەزار کرۆن بدات. ڕۆژنامەکە لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢دا سەرنجڕاکێشی خۆی لەدەستدا. بەڵام دادگای باڵای دانیمارک لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا کە "نە وێنەکێشانی کاریکاتێر و نە وێنەی ''دەریاچەی بچووک'' کە دەمامکی لەسەر بووە، کە لە پەیوەندی لەگەڵ بابەتەکانی ڕۆژنامەکاندا هێنراوەتە بەرلینگسک، مافی کۆپیکردنی میراتگرانی پەیکەری دەریاچەی بچووکی پێشێلکردووە" بە ئاماژەدان بەو بنەمای پارۆدییەی کە لە یاسای مافی کۆپیکردنی دانیمارکدا هاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://domstol.dk/hoejesteret/decided-cases-eu-law/2023/5/cartoon-and-photo-of-the-little-mermaid-did-not-infringe-copyright/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Højesteret|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231103234358/https://domstol.dk/hoejesteret/decided-cases-eu-law/2023/5/cartoon-and-photo-of-the-little-mermaid-did-not-infringe-copyright/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆپییەکی لە ساڵی ١٩٩٤ لە شاری گرینڤیل لە ویلایەتی میشیگان دانرا بۆ ئاهەنگگێڕان بە میراتی دانیمارکی شارۆچکەکە، بە تێچووی ١٠ هەزار دۆلار ( equivalent to $21,722 لە ساڵی ٢٠٢٥ ).<ref name="WSJ Mich" /> لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆمەڵەی مافی هونەرمەندان داوای ٣٨٠٠ دۆلاری لە شارۆچکەکە کرد بۆ مۆڵەتدان، بەو پێیەی کە کارەکە مافی چاپکردنی ئێریکسنی پێشێل کردووە.<ref name="WSJ Mich" /> لە نزیکەی {{Convert|30|in|cm}} بەرزیدا، کۆپییەکە لە گرینڤیل نیوەی قەبارەی ئەسڵیەکەیە، و دەموچاوێکی جیاوازی هەیە و [[مەمک|مەمکی]] گەورەترە هەروەها هۆکاری جیاوازی دیکەی هەیە.<ref name="WSJ Mich" /> دواتر باس لەوە کرا کە داواکارییەکەی مافی چاپکردن هەڵوەشاوەتەوە. لێکچوون لە نێوان پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' و پەیکەری ''پەنیای بەرد'' لە کەنار دەریا لە ناپیر لە نیوزلەندا هەیە، هەروەها هەندێک لێکچوون لە چیرۆکەکانی دەریاچەی بچووک و پەنیادا هەیە. پەیکەری غەواسێکی مێینە لە ساڵی ١٩٧٢ (بەناونیشانی ''کچێک لە جلێکی تەڕدا'' لەلایەن ئێلیک ئیمرێدیەوە ) لە [[ڤانکۆڤەر]] لە ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی لە کەنەدا، کاتێک کە نەیانتوانی مۆڵەتی بەرهەمهێنانەوەی پەیکەری کۆپنهاگن وەربگرن، دەسەڵاتدارانی ڤانکۆڤەر وەشانێکی مۆدێرنیان هەڵبژارد. لە ساڵی ٢٠١٦ پەیکەرێکی هاوشێوە لە بەندەرەکەی ئاسا لە دانیمارک دانرا، کە هەروەها لەسەر لوتکەی بەردێک دانراوە. میراتگرانی پەیکەرتاشەکە سکاڵا تۆمار دەکەن و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیکەری ئاسا ''زۆر لە پەیکەری بەناوبانگ دەچێت'' و داوای قەرەبووکردنەوەی زیانەکان و لەناوبردنی پەیکەری ئاسا دەکەن.<ref name="20210817NYT">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Abend |یەکەم١=Lisa |سەردێڕ=Denmark Now Has Two Little Mermaids. The Famous One Is Suing. |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/08/17/arts/design/little-mermaid-denmark-dispute.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210822215136/https://www.nytimes.com/2021/08/17/arts/design/little-mermaid-denmark-dispute.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == لە کولتوری باودا == پەیکەرەکە لەم فیلمانەدا دەبینرێت:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123|سەردێڕ=Den lille havfrue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170317145002/https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=danskefilm.dk |زمان=da}}</ref> * ''خۆر بەسەر دانیمارک'' (١٩٣٦) * ''[[Wienerbarnet|وینێربارنێت]]'' (١٩٤١) * ''باندفاڵد'' (١٩٥٧) * ''فۆرێلسکێت ئی کۆبێنهاڤن'' (١٩٦٠) * ''ڕێپتیلیکۆس'' (١٩٦١) * ''[[Løgn og løvebrøl|لۆگن ئۆگ لۆڤێبرۆڵ]]'' (١٩٦١) * ''پیگن ئۆگ ملیۆنێرێن'' (1965) * ''ئینڤێن ئی بۆلیگنۆدن'' (1965) * ''Slap af، فرێد'' (١٩٦٦) * ''ڕوسالۆچکا'' (١٩٦٨) * ''ڕۆمانی دەریاچەی بچووک لە نووسینی هانس کریستیان ئەندەرسۆن'' (١٩٧٥) * ''[[Hopla på sengekanten|هۆپلا پا سەنگەکانتێن]]'' (١٩٧٦) * ''[[Olsen-banden går i krig|ئۆلسن-باندێن گار ئی کریگ]]'' (١٩٧٨) * ''[[Walter og Carlo i Amerika|واڵتەر ئۆگ کارلۆ ئی ئەمریکا]]'' (1989) * ''کرومێرن'' (1991) * ''کۆپنهاگن'' (2014) پەیکەرەکە وەک وێنەی بۆ کۆپنهاگن بەکارهاتووە لە یاری ڤیدیۆیی ''کوێ لە ئەوروپا کارمێن ساندیگۆ لە ساڵی ١٩٨٨؟''. == هەروەها سەیری بکە == * دەریاچەی وارشۆ * دەریاچەی زینۆر ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{وێبگەی فەرمی}} * [https://web.archive.org/web/20230323222233/http://mermaidsculpture.dk/index.php?lang=en The last archived copy of the Official website until 2023] * [http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/mermaid-of-the-north/ Mermaid of North] * [https://web.archive.org/web/20070909035947/http://www.hcandersen-homepage.dk/skulptur_den_lille_havfrue.htm ''The Little Mermaid''. Photo gallery from Denmark. Hans Christian Andersen Information] * [https://www.panoramas.dk/the-little-mermaid/the_little_mermaid.html ''The Little Mermaid''] – 360 degree QuickTime VR panorama from Copenhagen * [http://www.mediamanint.com/articles/human_statue29.html ''The Little Mermaid'' human statue recreated in Sydney, Australia] {{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|دیزنی}} {{پۆلی کۆمنز|Statue of the Little Mermaid (Copenhagen)}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} 6gsj9ukmmnw9m6h2i5ucwn001akrmy4 0 305725 1699522 1696504 2026-11-02T13:03:35Z Kushared 5048 1699522 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{Infobox writer|name=ساتۆشی یاگیساوا|image=Satoshi Yagisawa.jpg|alt=|caption=ساتۆشی یاگیساوا لە ساڵی ٢٠٢٦، کتێبی ڕۆژانێک لەکتێبفرۆشی مۆریساکی بەدەست گرتووە.|birth_name=|birth_date=١٩٧٧|birth_place=[[چیبا Prefecture]], ژاپۆن|education=زانکۆی نیهۆن|occupation=|notable_works=''[[ڕۆژانێک لەکتێبفرۆشی مۆریساکی]]''|awards=Chiyoda Literature Prize (2009)|website={{URL|yagisawa-satoshi.com}}}} '''ساتۆشی یاگیساوا''' (八木沢 里志، لەدایکبووی ١٩٧٧) نووسەری ژاپۆنییە. ئەو بە یەکەم ڕۆمانی ناسراوە بە ناوی ''[[ڕۆژانێک لە کتێبفرۆشی مۆریساکی]]'' کە بووە بە یەکێ لە پڕفرۆشترین ڕۆمانی نێودەوڵەتی و کراوەتە فیلمیش.<ref name="Nippon2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nippon.com/en/japan-topics/e00234/yagisawa-satoshi-an-interview-with-the-days-at-the-morisaki-bookshop-author-about-his-inte.html|سەردێڕ=Yagisawa Satoshi: An Interview with the Days at the Morisaki Bookshop Author About His International Bestseller |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Nippon.com}}</ref><ref name="Deccan2025">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kulkarni |یەکەم=V. |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.deccanherald.com/features/books/i-dont-believe-in-chasing-trends-japanese-novelist-satoshi-yagisawa-3888975|سەردێڕ='I don’t believe in chasing trends': Japanese novelist Satoshi Yagisawa |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Deccan Herald}}</ref> == سەرەتای ژیان == ساتۆشی یاگیساوا لە ساڵی ١٩٧٧ لە [[پارێزگای چیبا|ویلایەتی چیبا]] لە ژاپۆن لەدایکبووە. دەرچووی کۆلێژی هونەری زانکۆی نیهۆنە.<ref name="Nippon2024" /> پێش سەرکەوتنی وەک ڕۆماننووس، یاگیساوا کاری جۆراوجۆری کردووە. == ژیانی لە وێژەدا == لە ساڵی ٢٠٠٩ یاگیساوا خەڵاتی ئەدەبی چییۆدای بەدەستهێنا بەهۆی چیڕۆکی (''ڕۆژانێک لە کتێبفرۆشی مۆریساکی''). <ref name="Nippon2024" /> ڕۆمانەکە لە ناوچەی کاندا-جینبۆچۆ لە تۆکیۆ ڕوودەدات کە بە چڕبوونەوەی زۆری کتێبفرۆشییەکانی دەستی دوو ناسراوە، ڕۆمانەکە باس لە کچێکی گەنج دەکات بە ناوی تاکاکۆ کە دوای جیابوونەوەیەکی دژوار لە پەیوەندییە خۆشەویستییەکەی دەچێتە ناو کتێبفرۆشی مامی.<ref name="NodMag" /> یاگیساوا ڕایگەیاندووە کە ڕەوتی ئەدەبی پەیڕەو ناکات، پێی باشترە چیرۆک بنووسێت کە تیشک بخاتە سەر "بەختەوەرییە بچووکەکان"ی ژیانی ڕۆژانە و پەیوەندی مرۆڤایەتی.<ref name="Deccan2025" /> سەرکەوتنی ڕۆمانەکە بووە هۆی وەرگێڕانی فیلمێکی ساڵی ٢٠١٠ لە دەرهێنانی ئاساکۆ هیوگا. <ref name="Nippon2024" /> هەرچەندە لە سەرەتادا زیاتر لە دە ساڵ پێشتر بڵاوکرایەوە، بەڵام کتێبەکە لە ساڵانی ٢٠٢٠دا ناوبانگێکی جیهانی بەرچاوی بەدەستهێنا لە ڕێگەی پلاتفۆرمی سۆشیال میدیای وەک BookTok, کە بووە هۆی وەرگێڕان بە زیاتر لە بیست زمان.<ref name="Deccan2025" /> == ژیانی کەسی == نووسینی یاگیساوا زۆرجار بە ئەزموونە کەسییەکانی خۆی ئاگادار دەناسرێتەوە. ژیانێکی ئاسایی لەگەڵ هاوسەر و پشیلەکەی دەژی و ئیلهام لە گۆڕانکارییە بچووکەکانی جیهان و باری دەروونی خۆی وەردەگرێت.<ref name="NodMag">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenodmag.com/content/satoshi-yagiasawa-japanese-author-morisaki-bookshop|سەردێڕ=For the author of the Morisaki Bookshop series, daily life is dramatic |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The Nod Mag}}</ref> == بەرهەمەکان == {| class="wikitable" !ناونیشان !کاتی بڵاوبوونەوە |- |Days at the Morisaki Bookshop 森崎書店の日々 Morisaki Shoten no Hibi |٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:森崎書店の日々 |trans-title=Days at the Morisaki Bookshop |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/642866 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4094085457 |- |More Days at the Morisaki Bookshop 続・森崎書店の日々 Zoku Morisaki Shoten no Hibi |٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:続・森崎書店の日々 |trans-title=More Days at the Morisaki Bookshop |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/4343540 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Zoku Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4094086720 |- |Days at the Torunka Café 純喫茶トルンカ Junkissa Torunka |١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ |trans-title=Days at the Torunka Café |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/7463275 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka}}</ref> 978-4198937669 |- |More Days at the Torunka Café: The Scent of Happiness しあわせの香り 純喫茶トルンカ Shiawase no Kaori Junkissa Torunka |٦ی شووباتی ٢٠١٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:しあわせの香り 純喫茶トルンカ |trans-title=More Days at the Torunka Café: The Scent of Happiness |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/9240774 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shiawase no Kaori Junkissa Torunka}}</ref> 978-4198939151 |- |きみと暮らせば Kimi to Kuraseba |٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:きみと暮らせば |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/10070704 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Kimi to Kuraseba}}</ref> 978-4198940508 |- |純喫茶トルンカ　新装版 Junkissa Torunka Shinsouban |٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/19745863 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka Shinsouban}}</ref> 978-4198947514 |- |しあわせの香り 純喫茶トルンカ　新装版 Shiawase no Kaori Junkissa Torunka Shinsouban |١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:しあわせの香り 純喫茶トルンカ　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/20509689 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shiawase no Kaori Junkissa Torunka Shinsouban}}</ref> 978-4198948153 |- |きみと暮らせば　新装版 Kimi to Kuraseba Shinsouban |١٢ی ئایاری ٢٠٢٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:きみと暮らせば　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/21159044 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Kimi to Kuraseba Shinsouban}}</ref> 978-4198948542 |- |眠れぬ夜のご褒美（アンソロジー） Nemurenu Yoru no Gohoubi (Ansorojii) |٤ی تەممووزی ٢٠٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:眠れぬ夜のご褒美（アンソロジー） |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22011622 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Nemurenu Yoru no Gohoubi (Ansorojii)}}</ref> 978-4591182260 |- |純喫茶トルンカ　最高の一杯 Junkissa Torunka Saikou no Ippai |١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ　最高の一杯 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22170824 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka Saikou no Ippai}}</ref> 978-4198949709 |- |新装版 森崎書店の日々 Shinsouban Morisaki Shoten no Hibi |٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:新装版 森崎書店の日々 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22949244 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shinsouban Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4093867658 |- |新装版 続・森崎書店の日々 Shinsouban Zoku Morisaki Shoten no Hibi |٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:新装版 続・森崎書店の日々 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22997065 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shinsouban Zoku Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4093867665 |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * * [[openlibrary:authors/OL7594044A/Satoshi_Yagisawa|Works by Satoshi Yagisawa]] at [[ئۆپن لایبرەری|Open Library]] {{تووڵی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|ژاپۆن}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:Articles with hCards]] dgg3vx4cowwizqf775u9wj14wfcy974 1699823 1699522 2026-11-02T20:14:21Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1699823 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ساتۆشی یاگیساوا|image=Satoshi Yagisawa.jpg|alt=|caption=ساتۆشی یاگیساوا لە ساڵی ٢٠٢٦، کتێبی ڕۆژانێک لەکتێبفرۆشی مۆریساکی بەدەست گرتووە.|birth_name=|birth_date=١٩٧٧|birth_place=[[چیبا Prefecture]], ژاپۆن|education=زانکۆی نیهۆن|occupation=|notable_works=''[[ڕۆژانێک لەکتێبفرۆشی مۆریساکی]]''|awards=Chiyoda Literature Prize (2009)|website={{URL|yagisawa-satoshi.com}}}} '''ساتۆشی یاگیساوا''' (八木沢 里志، لەدایکبووی ١٩٧٧) نووسەری ژاپۆنییە. ئەو بە یەکەم ڕۆمانی ناسراوە بە ناوی ''[[ڕۆژانێک لە کتێبفرۆشی مۆریساکی]]'' کە بووە بە یەکێ لە پڕفرۆشترین ڕۆمانی نێودەوڵەتی و کراوەتە فیلمیش.<ref name="Nippon2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nippon.com/en/japan-topics/e00234/yagisawa-satoshi-an-interview-with-the-days-at-the-morisaki-bookshop-author-about-his-inte.html|سەردێڕ=Yagisawa Satoshi: An Interview with the Days at the Morisaki Bookshop Author About His International Bestseller |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Nippon.com}}</ref><ref name="Deccan2025">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kulkarni |یەکەم=V. |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.deccanherald.com/features/books/i-dont-believe-in-chasing-trends-japanese-novelist-satoshi-yagisawa-3888975|سەردێڕ='I don’t believe in chasing trends': Japanese novelist Satoshi Yagisawa |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Deccan Herald}}</ref> == سەرەتای ژیان == ساتۆشی یاگیساوا لە ساڵی ١٩٧٧ لە [[پارێزگای چیبا|ویلایەتی چیبا]] لە ژاپۆن لەدایکبووە. دەرچووی کۆلێژی هونەری زانکۆی نیهۆنە.<ref name="Nippon2024" /> پێش سەرکەوتنی وەک ڕۆماننووس، یاگیساوا کاری جۆراوجۆری کردووە. == ژیانی لە وێژەدا == لە ساڵی ٢٠٠٩ یاگیساوا خەڵاتی ئەدەبی چییۆدای بەدەستهێنا بەهۆی چیڕۆکی (''ڕۆژانێک لە کتێبفرۆشی مۆریساکی''). <ref name="Nippon2024" /> ڕۆمانەکە لە ناوچەی کاندا-جینبۆچۆ لە تۆکیۆ ڕوودەدات کە بە چڕبوونەوەی زۆری کتێبفرۆشییەکانی دەستی دوو ناسراوە، ڕۆمانەکە باس لە کچێکی گەنج دەکات بە ناوی تاکاکۆ کە دوای جیابوونەوەیەکی دژوار لە پەیوەندییە خۆشەویستییەکەی دەچێتە ناو کتێبفرۆشی مامی.<ref name="NodMag" /> یاگیساوا ڕایگەیاندووە کە ڕەوتی ئەدەبی پەیڕەو ناکات، پێی باشترە چیرۆک بنووسێت کە تیشک بخاتە سەر "بەختەوەرییە بچووکەکان"ی ژیانی ڕۆژانە و پەیوەندی مرۆڤایەتی.<ref name="Deccan2025" /> سەرکەوتنی ڕۆمانەکە بووە هۆی وەرگێڕانی فیلمێکی ساڵی ٢٠١٠ لە دەرهێنانی ئاساکۆ هیوگا. <ref name="Nippon2024" /> هەرچەندە لە سەرەتادا زیاتر لە دە ساڵ پێشتر بڵاوکرایەوە، بەڵام کتێبەکە لە ساڵانی ٢٠٢٠دا ناوبانگێکی جیهانی بەرچاوی بەدەستهێنا لە ڕێگەی پلاتفۆرمی سۆشیال میدیای وەک BookTok, کە بووە هۆی وەرگێڕان بە زیاتر لە بیست زمان.<ref name="Deccan2025" /> == ژیانی کەسی == نووسینی یاگیساوا زۆرجار بە ئەزموونە کەسییەکانی خۆی ئاگادار دەناسرێتەوە. ژیانێکی ئاسایی لەگەڵ هاوسەر و پشیلەکەی دەژی و ئیلهام لە گۆڕانکارییە بچووکەکانی جیهان و باری دەروونی خۆی وەردەگرێت.<ref name="NodMag">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenodmag.com/content/satoshi-yagiasawa-japanese-author-morisaki-bookshop|سەردێڕ=For the author of the Morisaki Bookshop series, daily life is dramatic |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The Nod Mag}}</ref> == بەرهەمەکان == {| class="wikitable" !ناونیشان !کاتی بڵاوبوونەوە |- |Days at the Morisaki Bookshop 森崎書店の日々 Morisaki Shoten no Hibi |٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:森崎書店の日々 |trans-title=Days at the Morisaki Bookshop |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/642866 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4094085457 |- |More Days at the Morisaki Bookshop 続・森崎書店の日々 Zoku Morisaki Shoten no Hibi |٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:続・森崎書店の日々 |trans-title=More Days at the Morisaki Bookshop |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/4343540 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Zoku Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4094086720 |- |Days at the Torunka Café 純喫茶トルンカ Junkissa Torunka |١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ |trans-title=Days at the Torunka Café |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/7463275 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka}}</ref> 978-4198937669 |- |More Days at the Torunka Café: The Scent of Happiness しあわせの香り 純喫茶トルンカ Shiawase no Kaori Junkissa Torunka |٦ی شووباتی ٢٠١٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:しあわせの香り 純喫茶トルンカ |trans-title=More Days at the Torunka Café: The Scent of Happiness |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/9240774 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shiawase no Kaori Junkissa Torunka}}</ref> 978-4198939151 |- |きみと暮らせば Kimi to Kuraseba |٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:きみと暮らせば |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/10070704 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Kimi to Kuraseba}}</ref> 978-4198940508 |- |純喫茶トルンカ　新装版 Junkissa Torunka Shinsouban |٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/19745863 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka Shinsouban}}</ref> 978-4198947514 |- |しあわせの香り 純喫茶トルンカ　新装版 Shiawase no Kaori Junkissa Torunka Shinsouban |١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:しあわせの香り 純喫茶トルンカ　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/20509689 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shiawase no Kaori Junkissa Torunka Shinsouban}}</ref> 978-4198948153 |- |きみと暮らせば　新装版 Kimi to Kuraseba Shinsouban |١٢ی ئایاری ٢٠٢٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:きみと暮らせば　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/21159044 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Kimi to Kuraseba Shinsouban}}</ref> 978-4198948542 |- |眠れぬ夜のご褒美（アンソロジー） Nemurenu Yoru no Gohoubi (Ansorojii) |٤ی تەممووزی ٢٠٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:眠れぬ夜のご褒美（アンソロジー） |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22011622 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Nemurenu Yoru no Gohoubi (Ansorojii)}}</ref> 978-4591182260 |- |純喫茶トルンカ　最高の一杯 Junkissa Torunka Saikou no Ippai |١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ　最高の一杯 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22170824 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka Saikou no Ippai}}</ref> 978-4198949709 |- |新装版 森崎書店の日々 Shinsouban Morisaki Shoten no Hibi |٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:新装版 森崎書店の日々 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22949244 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shinsouban Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4093867658 |- |新装版 続・森崎書店の日々 Shinsouban Zoku Morisaki Shoten no Hibi |٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:新装版 続・森崎書店の日々 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22997065 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shinsouban Zoku Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4093867665 |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * * [[openlibrary:authors/OL7594044A/Satoshi_Yagisawa|Works by Satoshi Yagisawa]] at [[ئۆپن لایبرەری|Open Library]] {{تووڵی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|ژاپۆن}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:Articles with hCards]] i8zme5fb06xfhu6my1caam2qzfmwv3w 0 305742 1699433 1699419 2026-11-02T12:02:37Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699433 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕۆبێرت وودرو ویلسۆن''' لەدایکبووی ١١ی ژانویەی ١٩٣٦) [[ئەستێرەناس|فەلەکناسی]] ئەمریکییە و [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ١٩٧٨ی لەگەڵ [[ئارنۆ ئالان پێنزیاس|ئارنۆ پێنزیاس]] هاوبەش کردووە "بەهۆی دۆزینەوەی تیشکی پاشبنەمای مایکرۆوەیڤی گەردوونی".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Penzias |یەکەم=A.A. |دوایین٢=Wilson |یەکەم٢=R.W. |ڕێکەوت=١٩٦٥|سەردێڕ=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |بەرگ=١٤٢|پەڕەکان=٤١٩–٤٢١|bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٠ ویڵسن سەرکردایەتی تیمێکی کرد کە یەکەم دۆزینەوەی هێڵی سپێکتراڵی سووڕاوەی یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن (CO)یان لە تەنێکی فەلەکیدا کرد کە ناوی ئۆریۆن نەبولایە و هەشت سەرچاوەی گەلەئەستێرەی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Wilson |یەکەم=R.W. |دوایین٢=Jefferts |یەکەم٢=K.B. |دوایین٣=Penzias |یەکەم٣=A.A. |ڕێکەوت=١٩٧٠|سەردێڕ=Carbon Monoxide in the Orion Nebula |journal=[[Astrophysical Journal]] |بەرگ=١٦١|پەڕەکان=L٤٣–L٤٤|bibcode=1970ApJ...161L..43W |doi=10.1086/180567 |doi-access=free}}</ref> دواتر، [[کاربۆن مۆنۆکسید|چاودێریکردنی CO]] بوو بە شێوازی ستاندارد بۆ شوێنپێهەڵگرتنی گازی نێوان ئەستێرەیی گەردیلەیی فێنک، و دیاریکردنی CO ڕووداوی بنەڕەتی بوو بۆ بوارەکانی فەلەکناسی ملیمەتری و ژێر ملیمەتری. لە کاتی ئەنجامدانی تاقیکردنەوە و تاقیکردنەوەکان لەگەڵ ئەنتێنەی هۆڵمدێل هۆرن لە [[بێڵ ڵابس|تاقیگەی بێڵ]] لە شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی، ویڵسن و پێنزیاس سەرچاوەیەکی ژاوەژاویان لە بەرگەهەواوە دۆزیەوە کە نەیانتوانی ڕوونی بکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Penzias |یەکەم=A.A. |دوایین٢=Wilson |یەکەم٢=R.W. |ڕێکەوت=١٩٦٥|سەردێڕ=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |بەرگ=١٤٢|پەڕەکان=٤١٩–٤٢١|bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> دوای لابردنی هەموو سەرچاوە ئەگەرییەکانی ژاوەژاو، لەوانەش پیسایی کۆتر لەسەر ئەنتێنەکە، دواجار ژاوەژاوەکە بە CMB دەستنیشانکرا، کە وەک پشتڕاستکردنەوەی گرنگی تیۆری [[تەقینەوە گەورەکە]] کاری کرد. == ژیان و کار == [[File:Horn_Antenna-in_Holmdel,_New_Jersey_-_restoration1.jpg|left|وێنۆک| پێنزیاس و ویڵسن لە ئانتێنەی هۆڵمدێل هۆرن کە درێژییەکەی ١٥ مەترییە وەستاون کە دیارترین دۆزینەوەیان هێنایە ئاراوە]] ڕۆبێرت وودرۆ ویلسۆن لە ١٠ی ژانویەی ١٩٣٦ لە شاری هیوستن لە ویلایەتی تەکساس لەدایکبووە. لە قوتابخانەی ئامادەیی لامار لە ڕیڤەر ئۆکس، لە [[ھیووستن|هیوستن]]، دەرچووە و وەک بەکالۆریۆس لە زانکۆی ڕایس خوێندوویەتی، هەروەها لە هیوستن، لەوێ ناوی هاتووە لە کۆمەڵگەی فی بێتا کاپا. پاشان دکتۆرای لە فیزیا لە پەیمانگای تەکنەلۆژیای کالیفۆرنیا بەدەستهێناوە . ڕاوێژکارانی تێزەکانی لە کالتێک بریتی بوون لە جۆن بۆڵتۆن<ref name="nobelprize-bio" /> و مارتن شمیت.<ref name="nobelprize-bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1978/wilson/biographical/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1978 |وتەگێڕانەوە=My thesis project was to have been hydrogen-line interferometry, but when the first plans for a local oscillator system didn’t work out, I used the galactic survey as the basis for my thesis. [[John Gatenby Bolton|John Bolton]] returned to Australia before I completed my Ph.D. [[Maarten Schmidt]], who had previously done galactic research and was currently working on quasars, saw me through the last months of thesis work. I remained at Caltech for an additional year as a postdoctoral fellow to finish several projects in which I was involved.}}</ref> هەروەها ویڵسن و پێنزیاس لە ساڵی ١٩٧٧دا مەدالیای هێنری دراپەری ئەکادیمیای نیشتمانی زانستیان بەدەستهێنا<ref name="Draper">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html|سەردێڕ=Henry Draper Medal |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ١٩٨٧ خەڵاتی پلێتی زێڕینی ئەکادیمیای دەستکەوتی ئەمریکی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#science-exploration|سەردێڕ=Golden Plate Awardees |وێبگە=www.achievement.org}}</ref> ویڵسن تا ساڵی ١٩٩٤ لە تاقیگەی بێڵ مایەوە، دواتر وەک زانایەکی باڵا لە سەنتەری هارڤارد-سمیسۆنی بۆ فیزیای ئەستێرەیی لە کامبریج لە ویلایەتی ماساشوستس دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free|سەردێڕ=Facts On File History Database Center |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407073319/http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> ویڵسن دانیشتووی شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی بووە. ویڵسن لە ساڵی ١٩٥٨ لەگەڵ ئەلیزابێس ڕۆدز ساوین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/wilson-bio.html|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1978 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=www.nobelprize.org}}</ref> هاوسەرگیری کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nndb.com/people/938/000099641/|سەردێڕ=Robert Woodrow Wilson |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=www.nndb.com}}</ref> ویڵسن یەکێکە لەو ٢٠ وەرگری ئەمریکییەی خەڵاتی نۆبڵی فیزیا کە لە مانگی ئایاری ٢٠٠٨دا نامەیەکیان واژۆ کردووە کە ئاراستەی سەرۆک [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج بوش]] کراوە، داوای لێکردووە "ئەو زیانانەی کە لە ساڵی دارایی ٢٠٠٨دا بە توێژینەوەی زانستی بنەڕەتی کەوتووە لە پڕۆژە یاسای تەرخانکردنی ئۆمنیبوسدا پێچەوانە بکاتەوە" بە داوای پارەی فریاگوزاری زیادە بۆ ئۆفیسی زانستی وەزارەتی وزە و [[دامەزراوەی زانستی نیشتمانی|دامەزراوەی نیشتمانی زانست]] و [[پەیمانگای نیشتمانیی ستاندارد و تەکنۆلۆژیا|پەیمانگای نیشتمانی ستاندارد و تەکنەلۆژیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://fire.pppl.gov/nobel_bush_fy08_050808.pdf|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211030161134/https://fire.pppl.gov/nobel_bush_fy08_050808.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Robert+W.+Wilson&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|سەردێڕ=APS Member History |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=search.amphilsoc.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20120206123543/http://www.houstonisd.org/HISDConnectDS/v/index.jsp?vgnextoid=c3783acb02efc010VgnVCM10000052147fa6RCRD "خوێندکاری پێشووی دیار و بەرچاوی HISD] "، ناوچەی خوێندنگەی سەربەخۆی هیوستن ، هیوستن، تەکساس، 2008. * سیتی ڤیدیۆ | بی بی سی/WGBH بۆستن | نۆڤا #519 | چرپەیەک لە بۆشایی ئاسمانەوە | مافی بڵاوکردنەوە 1978 | بە مۆڵەت بەردەستە | فڕۆکەی یەکگرتوو – ڕۆنکۆنکۆما، نیویۆرک == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} لەوانەش وتارەکەی نۆبڵ، ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ ''تیشکی پاشخانی مایکرۆوەیڤی گەردوونی'' * {{IMDb name|7735436}} * {{Discogs artist|Robert Wilson (29)}} لە {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}}{{1978 Nobel Prize winners}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Robert Woodrow Wilson}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|گەردوون}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] erdgwk6mw84bq3p65wu7ybakw6l803h 0 305756 1699439 1699366 2026-11-02T12:05:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699439 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''هێنری بۆریس کاگان''' ({{IPA|fr|ɑ̃ʁi kaɡɑ̃|lang}}; لەدایکبووی ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠) کیمیاکارێکی فەرەنسییە. لە ئێستادا مامۆستای کارمەندە لە زانکۆی پاریس-ساکلی لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]. ئەو بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک پێشەنگێک لە بواری کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگدا ناسراوە . دۆزینەوەکانی کاریگەرییەکی دوور و درێژیان لەسەر پیشەسازی دەرمان هەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XPUZAAAAIAAJ&q=%22Kagan,+henri%22+1930|سەردێڕ=Who's who in Western Europe|بڵاوکەرەوە=International Biographical Centre|ساڵ=١٩٨١|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٠٠٣٣٢-٦١-٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کاگان لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ لە شاری بۆلۆن-بیلانکۆرت لە فەرەنسا لەدایکبووە،<ref name="JVL">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://jewishvirtuallibrary.org/henri-kagan|سەردێڕ=Henri Kagan |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Jewish Virtual Library]]}}</ref> لە خێزانێکی [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جولەکە]] کە [[جەنگی جیھانیی دووەم|لە جەنگی جیهانی دووەمدا]] ڕزگاریان بووە بە خۆحەشاردان لە گوندێک لە باشووری فەرەنسا بە ناوی گریمانەکراو.<ref name="JVL" /> دەرچووی [[زانکۆی پاریس|زانکۆی سۆربۆن]] و ئیکۆلی نیشتمانی سوپەریۆر دی شیمی دی پاریس (لە ساڵی ١٩٥٤). دواتر دکتۆرای لە ژێر دەستی ژان جاک لە کۆلێژی فەرەنسا لە ساڵی ١٩٦٠ تەواو کرد، لێکۆڵینەوەی لە کیمیای ستیرۆید و کیمیای ستێریۆ کرد. دواتر هاوکارێکی توێژینەوە بووە لەگەڵ ئالان هۆرۆ. لە ساڵی ١٩٦٨ کاگان تاقیگەیەکی لە ئۆرسای دامەزراند. لە ساڵی ١٩٩٩ بووەتە مامۆستای کارمەند لە زانکۆی پاریس-ساکلی.<ref name="JVL" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.europe1.fr/sciences/portrait-qui-est-henri-kagan-le-francais-de-95-ans-laureat-du-prix-nobel-de-chimie-1129769|سەردێڕ=PORTRAIT - Qui est Henri Kagan, le Français de 95 ans lauréat du prix Nobel de chimie ? |وێبگە=europe1.fr}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == کاگان ڕووی لە زانکۆی پاریس-سود, ئۆرسای کرد و لەوێ بوو بە پرۆفیسۆر. یەکێک لە شوێنە گرینگەکان لە لێکۆڵینەوەکانیدا پەرەپێدانی لیگاندەکانی C ₂ -سیمیتری بوو، بۆ نموونە، DIOP بۆ کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Henri B. Kagan, Dang-Tuan-Phat |ساڵ=١٩٧٢|سەردێڕ=Asymmetric catalytic reduction with transition metal complexes. I. Catalytic system of rhodium(I) with (−)-2,3-0-isopropylidene-2,3-dihydroxy-1,4-bis(diphenylphosphino)butane, a new chiral diphosphine |journal=Journal of the American Chemical Society |بەرگ=٩٤|issue=18 |پەڕەکان=٦٤٢٩–٦٤٣٣|bibcode=1972JAChS..94.6429K |doi=10.1021/ja00773a028}}</ref> ئەم دۆزینەوە بووە هۆی دۆزینەوەی زۆرێک لە لیگاندە پەیوەندیدارەکان کە پشتگیری لە [[ھاندان|کاتالیستەکان]] دەکەن کە لە چەندین بەکارهێنانی پراکتیکیدا بەکاردەهێنرێن. لە ساڵی ١٩٨٦، کاگان یەکەم نموونەی کاریگەرییە ناهێڵییەکانی لە کاتالیزەری ناهاوسەنگدا چاودێری کرد و مۆدێلی بیرکاری پەرەپێدا بۆ وەسفکردنی هەڵسوکەوتی ئەو جۆرە کاتالیزەرانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Puchot |یەکەم=C. |دوایین٢=Samuel |یەکەم٢=O. |دوایین٣=Dunach |یەکەم٣=E. |دوایین٤=Zhao |یەکەم٤=S. |دوایین٥=Agami |یەکەم٥=C. |دوایین٦=Kagan |یەکەم٦=H. B. |ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=Nonlinear effects in asymmetric synthesis. Examples in asymmetric oxidations and aldolization reactions |ناونیشان=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Journal of the American Chemical Society |زمان=en |بەرگ=١٠٨|issue=9 |پەڕەکان=٢٣٥٣–٢٣٥٧|bibcode=1986JAChS.108.2353P |doi=10.1021/ja00269a036 |issn=0002-7863 |pmid=٢٢١٧٥٥٨٣|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220721075328/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://new.societechimiquedefrance.fr/wp-content/uploads/2019/12/2013-377-sept.-p7-Balavoine_HD.pdf|نووسەر=Gilbert Balavoine|سەردێڕ=Sur la route d'Henri Kagan, dialogue…|بڵاوکەرەوە=l’actualité chimique|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٣|پەڕەکان=٧–١٠|ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261018053421/https://new.societechimiquedefrance.fr/wp-content/uploads/2019/12/2013-377-sept.-p7-Balavoine_HD.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم ئەنجامە دۆزینەوەیەکی گەورە بوو، کاریگەرییە ناهێڵییەکانی کردە بوارێکی کیمیا لە خۆیدا: نەک هەر ئامرازێکن بۆ تێگەیشتن لە میکانیزمە گەردیلەییەکان ، بەڵکو لە چوارچێوەی سەرچاوەی ژیاندا باس دەکرێن (گەورەکردنی ناهاوسەنگ).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Guillaneux |یەکەم=Denis |دوایین٢=Zhao |یەکەم٢=Shu-Hai |دوایین٣=Samuel |یەکەم٣=Odile |دوایین٤=Rainford |یەکەم٤=David |دوایین٥=Kagan |یەکەم٥=Henri B. |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٤|سەردێڕ=Nonlinear Effects in Asymmetric Catalysis |ناونیشان=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Journal of the American Chemical Society |زمان=en |بەرگ=١١٦|issue=21 |پەڕەکان=٩٤٣٠–٩٤٣٩|bibcode=1994JAChS.116.9430G |doi=10.1021/ja00100a004 |issn=0002-7863 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220809141934/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref><ref name=":2" /> لەسەر ئەم کارە لە ساڵی ٢٠٢٦ خەڵاتی نۆبڵی کیمیای پێبەخشرا.<ref name="Nobel" /> == ڕێزلێنان و خەڵات == کاگان ئەندامی [[ئەکادیمیای فەرەنسی بۆ زانست|ئەکادیمیای زانستی فەرەنسی]] و ئەندامی بیانی ئەکادیمیای زانستی پۆڵەندییە لە ساڵی ١٩٩٤، هاوڕێی کۆمەڵەی شاهانەی کیمیا لە ساڵی ٢٠٠٣ و ئەندامی فەخری کۆمەڵەی توێژینەوەی کیمیایی هیندستانە.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chemie.de/lexikon/Henri_Kagan.html|سەردێڕ=Henri_Kagan |وێبگە=chemie.de}}</ref> چەندین خەڵاتی لەو بوارەدا بەدەستهێناوە لەوانە: === دکتۆرای فەخری === * ١٩٩٩: زانکۆی بوخارێست<ref name=":12" /> * ٢٠٠٤: زانکۆی باسیلیکاتا<ref name=":12" /> === ڕێزلێنانی نیشتمانی === * ٢٠٠٧: ئەفسەری فەرمانی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000465675|سەردێڕ=Décret du 7 mai 2007 portant promotion et nomination - Légifrance |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ٢٠٠٢: شوڕشگێڕی لەشکری شەرەف ([[فەڕەنسا|فەرەنسا]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000594363 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ١٩٩٦: شوڕشگێڕی ڕێکخراوی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000721927 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵی کیمیا === لە ساڵی ٢٠٠١دا، هەندێک مشتومڕ دروست بوو کاتێک کاگان لەو ساڵەدا [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتی نۆبڵی]] پێنەبەخشرا ، کە لەلایەن ک . چەندین زانای فەرەنسی ناڕەزایەتی خۆیان دەربڕی. وەزیری زانستی فەرەنسا، ڕۆجەر جیرارد شوارتزنبێرگ، پێیوابوو کە کاگان وەک پێشەنگێکی ئەو بوارەش دەبوو ڕێزی لێ بگیرێت. بەڵام دەتوانرێت خەڵاتەکە بدرێت بە زۆرترین سێ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Goodman |یەکەم=Sally |ڕێکەوت=٢٠٠١|سەردێڕ=French Nobel protest makes chemist a cause célèbre |journal=Nature |زمان=en |بەرگ=٤١٤|issue=6861 |پەڕەکان=٢٣٩|bibcode=2001Natur.414..239G |doi=10.1038/35104765 |issn=1476-4687 |pmid=١١٧١٣٤٨٨|doi-access=free}}</ref> لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦، کاگان لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Larousserie |یەکەم=David |ناونیشان=https://www.lemonde.fr/en/science/article/2026/10/07/french-scientist-henri-kagan-wins-long-awaited-nobel-prize-in-chemistry_6758364_10.html|سەردێڕ=French scientist Henri Kagan wins long-awaited Nobel Prize in Chemistry |وێبگە=lemonde.fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c6ly038jg0d4o|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry awarded to Kagan and Soai |وێبگە=bbc.com}}</ref> ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانست خەڵاتەکەی بەستەوە بە سەرهەڵدانی هۆمۆکیرالیتی, کە باڵادەستی یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی مۆلیکولێکە. ڕاگەیاندنەکەی دۆزینەوەی کاگان لە ساڵی ١٩٨٦ی وەک ڕێگەیەک بۆ بەرهەمهێنانی زیادەیەکی گەورەتر لە یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی دەستنیشانکرد لەوەی پێشتر بیری لێدەکرایەوە، هەروەها دۆزینەوەکانی خەڵاتکراوەکانی بە گرنگ وەسفکرد بۆ دیزاینکردنی کارلێکەکان کە لە بەرهەمهێنانی دەرماندا بەکاردەهێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Addicoat |یەکەم=Matthew |سەردێڕ=Nobel prize in chemistry awarded for work on mirror-image molecules |ناونیشان=https://theconversation.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-work-on-mirror-image-molecules-293816 |doi=10.64628/AB.vydgfju9u |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{Nobelprize}} * [http://www.tetrahedron-symposium.elsevier.com/biog/kagan.htm Short biography of Kagan] * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Henri B. Kagan |دوایین٢=Olivier Riant |ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Catalytic asymmetric Diels Alder reactions |journal=Chemical Reviews |بەرگ=٩٢|issue=5 |پەڕەکان=١٠٠٧–١٠١٩|doi=10.1021/cr00013a013}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=P. Girard |دوایین٢=J. L. Namy |دوایین٣=H. B. Kagan |ساڵ=١٩٨٠|سەردێڕ=Divalent lanthanide derivatives in organic synthesis. 1. Mild preparation of samarium iodide and ytterbium iodide and their use as reducing or coupling agents |journal=Journal of the American Chemical Society |بەرگ=١٠٢|issue=8 |پەڕەکان=٢٦٩٣–٢٦٩٨|bibcode=1980JAChS.102.2693G |doi=10.1021/ja00528a029}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=H. B. Kagan |دوایین٢=J. L. Namy |ساڵ=١٩٨٦|سەردێڕ=Lanthanides in organic synthesis |journal=Tetrahedron |بەرگ=٤٢|issue=24 |پەڕەکان=٦٥٧٣–٦٦١٤|doi=10.1016/S0040-4020(01)82098-6}} * [[خەڵاتی نۆبێڵ ساڵی ٢٠٢٦]] {{خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا}}{{Wolf Prize in Chemistry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Henri Kagan}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|کیمیا|زانست}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی وۆلف لە کیمیا]] [[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] dbxv14i1uhsr61f3ldda9y2bpvpfgdo 0 305770 1699432 1699426 2026-11-02T12:02:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699432 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer<!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | awards = [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە]] ١٩١٥ | name = هێنریک سیێنکیڤیچ | image = Henryk Sienkiewicz ca 1885 (45871548) (cropped).jpg | caption = هێنریک سیێنکیڤیچ, {{circa|1885}} | birth_name = هێنریک ئادەم ئەلێکساندەر پیوس سیێنکیڤیچ | birth_date = {{birth date|df=yes|1846|5|5}} | birth_place = [[وۆلا ئۆکرزێسکا]]، پارێزگای لوبلین، ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا | death_date = {{death date and age|df=yes|1916|11|15|1846|5|5}} | death_place = ڤێڤی، ڤۆد، کۆنفیدڕاڵی سویسرا | occupation = {{hlist|نووسەر|ڕۆماننووس|ڕۆژنامەنووس}} | language = پۆڵەندی | period =سەدەی نۆزدەهەم- بیستەم | signature = Henryk Sienkiewicz signature.svg | pen_name = لیتوس | resting_place = کاتدراڵی سەرەکی سانت جۆن، وارشۆ | education = قوتابخانەی سەرەکی وارشۆ | movement = [[پۆزیتیڤیزم]] | spouse = ماریا سیێنکیڤیچ لە دایکبووی سێتکیڤیچ }} '''هێنریک ئادەم ئەلێکساندەر پیوس سیێنکیڤیچ''' ({{IPAc-en|US|ʃ|ɛ|n|ˈ|k|j|eɪ|v|ɪ|tʃ|,_|-|j|ɛ|v|-}} {{respell|shen|KYAY|vitch|,_-|KYEV|itch}};<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/sienkiewicz|سەردێڕ=Sienkiewicz|ئیش=[[Collins English Dictionary]]|بڵاوکەرەوە=[[HarperCollins]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|Sienkiewicz|access-date=16 August 2019}}</ref> {{IPA|pl|ˈxɛnrɨk ˈadam alɛkˈsandɛr ˈpjus ɕɛnˈkʲɛvit͡ʂ|lang}})؛ ٥ی ئایار ١٨٤٦ – ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩١٦)، کە بە ناوی ساختەی Litwos ( پۆڵەندی: [ˈlitfɔs]) ناسراوە، نووسەرێکی داستانی پۆڵەندی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/search/?s=sienkiewicz&nonce=1703367060000|وتەگێڕانەوە=an epic writer|سەردێڕ=The Nobel Prize in Literature 1905|وێبگە=NobelPrize.org|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> بەهۆی ڕۆمانە مێژووییەکانیەوە لەبیر دەکرێت، وەک زنجیرەی سێبەری و بە تایبەتی بەهۆی زۆرترین فرۆشیاری نێودەوڵەتی کوو ڤادیس (١٨٩٥-١٨٩٦). لە خێزانێکی ئاغای پۆڵەندی هەژار لە [[شانشینی پۆڵەندا]] لەدایک بووە، کە ئەوکات بەشێک بووە لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا]]، لە کۆتاییەکانی ١٨٦٠ دەستی بە بڵاوکردنەوەی پارچە ڕۆژنامەوانی و ئەدەبی کردووە. لە کۆتاییەکانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا گەشتێکی بۆ ئەمریکا کرد، وتارەکانی سەفەری بۆ ناردەوە کە بووە هۆی ئەوەی ناوبانگێکی زۆری لەلای خوێنەرانی پۆڵەندی بەدەستهێنا. لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا دەستی کرد بە زنجیرەییکردنی ڕۆمانەکان کە زیاتر ناوبانگەکەی زیاتر کرد. زۆری نەخایاند بوو بە یەکێک لە نووسەرە بەناوبانگەکانی پۆڵەندی لە وەرچەرخانی سەدەی نۆزدە و بیستەمدا و چەندین وەرگێڕان ناوبانگێکی نێودەوڵەتییان بەدەستهێنا، کە گەیشتە لوتکە بە وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵی ئەدەب لە ساڵی ١٩٠٥ بەهۆی "شایستەییە ناوازەکانی وەک نووسەرێکی داستانی". زۆرێک لە ڕۆمانەکانی لە چاپدا ماونەتەوە. لە پۆڵەندا بە "سێبەری" ڕۆمانە مێژووییەکانی ناسراوە- بە ئاگر و شمشێر، لافاو و سێر مایکل- کە لە سەدەی ١٧ی کۆمۆنوێڵتی پۆڵەندی-لیتوانیادا ڕوویانداوە؛ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بە کوو ڤادیس ناسراوە کە لە ڕۆمای نیرۆدا ڕوودەدات. فیلمی سێبەری و کوو ڤادیس وێنەگیراون، ئەم دووەمیان چەند جارێک، وەشانی هۆلیوود لە ساڵی ١٩٥١ زۆرترین ناساندنی نێودەوڵەتی بەدەستهێناوە. ==ژیان== '''ژیانی سەرەتایی''' سیێنکیڤیچ لە ٥ی ئایاری ١٨٤٦ لە شاری وۆلا ئۆکرزێسکا لە ویلایەتی لوبلین هاتە جیهان، کە ئێستا گوندێکە لە بەشی ناوەڕاستی ناوچەی لوبێلسکی ڕۆژهەڵاتی پۆڵەندا لە شانشینی پۆڵەندا کە ئەوکات بەشێک بوو لە ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا.<ref>Henryk Markiewicz، «Sienkiewicz, Henryk Adam Aleksander Pius»، ''Polski słownik biograficzny''، بەرگی XXXVII، 1997، ل. 203.</ref> خێزانەکەی ئاغای هەژاری پۆڵەندی بوون، لە لای باوکیەوە لە لیپکا تاتارەکانەوە سەرچاوەیان گرتووە کە لە دوکایەتی گەورەی لیتوانیا نیشتەجێ بوون.<ref>Henryk Markiewicz، «Sienkiewicz, Henryk Adam Aleksander Pius»، ''Polski słownik biograficzny''، بەرگی XXXVII، 1997، ل. 203.</ref> <ref>Lacy Lockert (1919)، «Henryk Sienkiewicz»، ''The Sewanee Review''، بەرگی 27، ژمارەی 3، لاپەڕەکانی 257–283. [https://www.jstor.org/stable/27533215 JSTOR: 27533215].</ref> <ref>Andrzej Kulikowski، ''Heraldyka szlachecka''، 1990، ل. 89. وتە: «بنەماڵەی Sienkiewicz یان Sieńkiewicz لە تاتارەکانی ئەوبەری ڤۆڵگا (Zawołżańscy)وە سەرچاوەی گرتووە و لە لیستی هێڵە سوپا تاتارییەکەی ناسراو بە Chorągiew juszyńska تۆمار کراون؛ ئەمانە پلەکانی خوارەوەی پلەبەندیی بنەماڵە تاتارییە خاوەن نازناوەکان بوون. بەپێی بەڵگەنامەیەک کە لە ٦ی شوباتی ١٧٨٢ لە ڕادۆم دەرکراوە، Piotr Oszyk Sienkiewicz باپیری سەرەکیی ئەم بنەماڵەیە بووە.»</ref> <ref>Jan Ciechanowicz، ''Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego''، 2001، ل. 72. وتە: «Sienkiewicz لە هێزی ئوسزیک (Oszyk)، لە ساڵی 1775دا پلەی ئازادەیی و نازناوی نجبازایەتیی وەرگرتووە: Sienkiewicz ـەکانی ترۆکای (Trockie)، پۆدۆلیا (Podolskie) و شانشینی پۆڵەندا. لقێکە لە بنەماڵەیەکی تاتاری کە لە لیتوانیا نیشتەجێ بووە، مەسیحی بووە و لە ڕێگەی Michał Sienkiewicz ـەوە نازناوی نجبازایەتی و هێمای بنەماڵەی Oszyk ـی وەرگرتووە. لە ئەندامانی ئەم بنەماڵەیە: Henryk (1847–1916)، ڕۆماننووس.»</ref> دایک و باوکی بریتی بوون لە جۆزێف سیێنکیڤیچ لە ئاڵای ئۆزیک و ستیفانیا سیسیزۆڤسکا. دایکی لە بنەماڵەیەکی کۆن و دەوڵەمەندی پۆدلاچیان هاتووە.<ref>Henryk Markiewicz، «Sienkiewicz, Henryk Adam Aleksander Pius»، ''Polski słownik biograficzny''، بەرگی XXXVII، 1997، ل. 203.</ref> پێنج خوشک و برایەکی هەبوو: برایەکی گەورە بە ناوی کازمیێرز (کە لە کاتی ڕاپەڕینی مانگی یەکی ساڵی ١٨٦٣-١٨٦٤دا کۆچی دوایی کرد) و چوار خوشکی هەبوو: ئەنیێلا، هێلێنا، زۆفیا و ماریا.<ref>Henryk Markiewicz، «Sienkiewicz, Henryk Adam Aleksander Pius»، ''Polski słownik biograficzny''، بەرگی XXXVII، 1997، ل. 203.</ref> خێزانەکەی مافی ئەوەیان هەبوو ئاڵای ئۆزیکی پۆڵەندی بەکاربهێنن.وۆلا ئۆکرزێسکا سەر بە داپیرەی دایکی نووسەر بوو، فێلیچیانا سیسیسزۆڤسکا.<ref>Henryk Markiewicz، «Sienkiewicz, Henryk Adam Aleksander Pius»، ''Polski słownik biograficzny''، بەرگی XXXVII، 1997، ل. 203.</ref> خێزانەکەی چەند جارێک کۆچیان کرد و هێنریکی گەنج منداڵی خۆی لە ئیستاتەکانی خێزانەکەی لە گرابۆوس گۆرن، ویزیچین و بورزێک بەسەر برد.<ref>Henryk Markiewicz، «Sienkiewicz, Henryk Adam Aleksander Pius»، ''Polski słownik biograficzny''، بەرگی XXXVII، 1997، ل. 203.</ref> لە ئەیلوولی ١٨٥٨ دەستی بە خوێندن کرد لە وارشۆ، دواجار خێزانەکە لە ساڵی ١٨٦١ لەوێ نیشتەجێ بوون، دوای ئەوەی خانوویەکی خانووبەرەی (kamienica) لە ناوچەی پراگای ڕۆژهەڵاتی وارشۆ کڕی.<ref>Henryk Markiewicz، «Sienkiewicz, Henryk Adam Aleksander Pius»، ''Polski słownik biograficzny''، بەرگی XXXVII، 1997، ل. 203.</ref> ئەو نمرەی قوتابخانەی تاڕادەیەک خراپی وەرگرتووە جگە لە زانستە مرۆییەکان، بەتایبەتی زمان و مێژووی پۆڵەندی.<ref>Henryk Markiewicz، «Sienkiewicz, Henryk Adam Aleksander Pius»، ''Polski słownik biograficzny''، بەرگی XXXVII، 1997، ل. 203.</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Henryk Sienkiewicz}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|پۆڵەندا|ڕۆمانەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانست و ھونەری سربیا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ]] [[پۆل:مردووانی ١٩١٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٦]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] 4y2nd9sn0jvlxpkzhkk64lp3t6g4fj8 0 305788 1699879 1699103 2026-11-02T21:18:24Z Bilalinfo 57400 /* دوورگەکان */ 1699879 wikitext text/x-wiki {{Short description|پارێزگایەکی کۆریای باشوور}} {{About|پارێزگاکە، کە دوورگەی جێجوو و دوورگەکانی دیکەی نزیکی دەگرێتەوە|وەسفکردنی سروشتی دوورگەی جێجوو|دورگەی جیجۆ }} {{Infobox settlement | name = پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو | native_name = {{nobold|{{native name|jje|제주특벨ᄌᆞ치도}}<br />{{native name|ko|제주특별자치도}}}} | type = پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەت | image = {{multiple image |caption_align = center |border = infobox |total_width = 300 |perrow = 1/2/2/1 |color = white |image1 = Hallasan Above.jpg |caption1 = هالا سان |image2 = Seongeup Historic Village Dol hareubang.jpg |caption2 = ''دۆل ھاروبانگ'' لە گوندی فۆلکلۆری سونگپ |image3 = Daepo Jusangjeolli Cliff 01.jpg |caption3 = هەڵدێری دایپۆ جوسانگجۆلی |image4 = KOCIS Jeju Island (5982744003).jpg |caption4 = سانبانگسان |image5 = KOCIS Jeju Island (5983275370).jpg |caption5 = دیوارەکانی ''دۆلدام'' و گوڵەکانی ڕاپسید |image6 = Seongsan Ilchulbong from the air.jpg |caption6 = سۆنگسان ئیلچولبۆنگ }} | image_flag = Flag of Jeju.svg | image_seal = | blank_emblem_type = دروشم | image_blank_emblem = Seal of Jeju.svg | image_map = Jeju-do in South Korea 2023.svg | coordinates = {{Coord|33|29|20|N|126|29|54|E|region:KR-49_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = کۆریای باشوور | subdivision_type1 = ناوچە | subdivision_name1 = جێجوو | seat_type = پایتەخت | seat = شاری جێجوو | parts_type = دابەشکارییەکان | parts_style = <!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> | parts = ٢ شار؛ ٥ شارۆچکە | leader_title = پارێزگار | leader_name = وی سۆنگ-گۆن | leader_party = دیموکرات | leader_title1 = دەستە | leader_name1 = ئەنجومەنی پارێزگای جێجوو | leader_title2 = نوێنەرایەتی نیشتمانی<br />&nbsp;-&nbsp; نیشتمانی | leader_name2 = {{Composition bar|3|253}}١٫١٩٪ (کورسییەکانی بازنەی هەڵبژاردن) | area_total_km2 = 1,849 | area_rank = ٩یەم | population_total = 670,858 | population_as_of = تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = ٩یەم | demographics_type1 = هێماکانی مەترۆپۆلیتەن | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | postal_code = 63XXX | area_code = +82-64-7xx | custom_label_sec1 = زمانەکان | custom_data_sec1 = جێجوو، [[زمانی کۆری|کۆری]] | demographics1_title1 = گوڵ | demographics1_info1 = ڕۆدۆدێندرۆن (''[[Rhododendron weyrichii]]''، چامکۆت) | demographics1_title2 = دار | demographics1_info2 = کافور (''[[Cinnamomum camphora]]''، نۆکناموو) | demographics1_title3 = باڵندە | demographics1_info3 = دارکونکەرەی پشتی سپی (''[[Dendrocopos leucotos]] quelpartensis'') | demographics1_title4 = جێجوو | demographics1_info4 = | demographics1_title5 = | demographics1_info5 = | demographics_type2 = بەرھەمی ناوخۆییی گشتی {{Nobold|(دەرکەوتوو، ٢٠٢٣)}} | demographics2_footnotes = <ref name="index.go.kr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kostat.go.kr/boardDownload.es?bid=243&list_no=434448&seq=1 |سەردێڕ=داھاتی ناوچەیی ٢٠٢٣ (کاتی) |وێبگە=www.kostat.go.kr |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250617231212/https://www.kostat.go.kr/boardDownload.es?bid=243&list_no=434448&seq=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | demographics2_title1 = سەرجەم | demographics2_info1 = [[وۆنی کۆریای باشوور|وۆن]] ٢٦ تریلیۆن<br />([[دۆلاری ئەمریکی|دۆلاری ئەمریکی]] ٢١ ملیار) | demographics2_title2 = سەرانە | demographics2_info2 = ٣١,١٥٠ دۆلاری ئەمریکی<ref name="percapita">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرھەمی ناوخۆییی گشتی ناوچەیی، داھاتی گشتی ناوچەیی و داھاتی تاکەکەسی |ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?sso=ok&returnurl=https%3A%2F%2Fkosis.kr%3A443%2FstatHtml%2FstatHtml.do%3Fconn_path%3DI2%26tblId%3DDT_1C86%26language%3Den%26orgId%3D101%26 |وێبگە=nosis.kr}}</ref> | custom_label_sec2 = [[پێوەرەکانی پەرەسەندنی مرۆیی|HDI]] (٢٠١٧) | custom_data_sec2 = ٠٫٨٨٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |سەردێڕ=پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی ناوچەیی – بنکەدراوەی ناوچەکە – تاقیگەی دراوەی جیھانی |وێبگە=hdi.globaldatalab.org |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><br />{{color|green|زۆر بەرز}} | official_name = | established_title = جیاکراوەتەوە لە [[باشووری پارێزگای جیۆلا]] | established_date = ١ی ئابی ١٩٤٦ <!--United States Army Military Government in Korea Decree #94 promulgated 2 July 1946--> | established_title1 = پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەت | established_date1 = ١ی تەممووزی ٢٠٠٦ <!--Special Act on the Establishment of Jeju Special Self-Governing Province and the Development of the Free International City passed the National Assembly on 9 February 2006--> | website = {{URL|1=http://english.jeju.go.kr/ |2=ماڵپەڕی فەرمی (ئینگلیزی)}} | image_skyline = Hallasan Above.jpg }} '''پارێزگای جێجۆ''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 제주도)، بە فەرمی '''پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجۆ'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.jeju.go.kr/ |سەردێڕ=پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120619165541/http://english.jeju.go.kr/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارێزگایەکە لە باشووری [[کۆریای باشوور]]، کە لە هەشت دوورگەی ئاوەدان و ٥٥ دوورگەی چۆڵ پێکهاتووە، لەوانە [[مارادۆ]]، ئودۆ، دوورگەکانی چوجا، و گەورەترین دوورگەی وڵاتەکە، [[دورگەی جیجۆ|دوورگەی جیجۆیە]].<ref group="note">پێشتر وەک '''دوورگەی چێجوو''' یان '''چێجوو دۆ''' دەنووسرا، دوورگەکە پێشتر لەلایەن ئەورووپییەکانەوە بە '''کێلپارت''' و لە سەردەمی [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر کۆریا|داگیرکاری ژاپۆن لە کۆریا]] بە '''سایشوو''' دەناسرا.</ref> پارێزگاکە لە دەریاچەی کۆریادا هەڵکەوتووە، کە نیمچەدوورگەی کۆریا لە باکووری ڕۆژئاوا، [[ژاپۆن]] لە ڕۆژهەڵات، و [[چین]] لە ڕۆژئاوایدایە. پارێزگاکە خاوەنی دوو شارە: پایتەختەکەی شاری جێجوو، لە نیوەی باکووری دوورگەکەیە، و سۆگویپۆ، لە نیوەی باشووری دوورگەکەیە. دوورگەکە ماڵی گڕکانی هالا سانە، کە بەرزترین خاڵە لە کۆریای باشوور. [[زمانی کۆری]] زمانی فەرمی پارێزگاکەیە، لەکاتێکدا زمانی جێجوو لەژێر بڕیارنامەیەکی حکومەتی کۆریادا پارێزگاری لێدەکرێت، چونکە [[یوونێسکۆ|یونسکۆ]] وەک زمانێکی لە لێواری لەناوچوونی سەختدا پۆلێنی کردووە. مرۆڤ بۆ یەکەمجار ٨,٠٠٠ تا ١٠,٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا لە دوورگەی جێجوو نیشتەجێ بووە و پاشایەتیی تامنا کۆنترین شارستانیەتی ناسراوە لەسەر دوورگەکە. لە سەرەتای سەدەی پێنجەمی زایینی، پاشایەتییەکە دەبێتە دەوڵەتێکی باجدەر بۆ پاشایەتییە جۆراوجۆرەکانی کۆریا تا لە ساڵی ١١٠٥دا خرایە سەر [[گۆریۆ]]. دوورگەکە لە ساڵی ١٢٧١دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل]]ەوە داگیرکرا و دواتر لە ساڵی ١٣٩٢دا بووە بەشێک لە [[جۆسۆن]]. جۆسۆن بە دڕندەیی فەرمانڕەوایی دوورگەکەی دەکرد و چەندین ڕاپەڕین ڕوویان دا. دوورگەی جێجوو، لەگەڵ بەشەکەی دیکەی کۆریای کیشوەریدا، لە ساڵی ١٩١٠دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ژاپۆن]]ەوە داگیرکرا. دوای خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانیی دووەم]] لە ساڵی ١٩٤٥دا، دوورگەکان بوونە بەشێک لە [[باشووری پارێزگای جیۆلا|پارێزگای جۆلای باشوور]] لە چوارچێوەی حکومەتی سەربازیی سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کۆریا، پێش ئەوەی لە ١ی ئابی ١٩٤٦دا ببێتە پارێزگایەکی سەربەخۆ. لە ١ی تەممووزی ٢٠٠٦دا، دوورگەکان وەک پارێزگایەکی خۆبەڕێوەبەری تایبەت دەستنیشانکران؛ ئێستا یەکێکە لە سێ پارێزگا خۆبەڕێوەبەرە تایبەتەکە، ئەوانی دیکە پارێزگای گەنگوۆن و پارێزگای جۆنبوکن. == لۆگۆ == دەقەکە لە دروشمی فەرمیی جێجوودا بە ڕەنگی ڕەش ڕەنگکراوە، بۆ ئەوەی ڕەنگدانەوەی بازاڵتی دوورگەکە بێت، کە ئاماژەیە بۆ ئەوەی پێویستە دابونەریتەکانی جێجوو بپارێزرێن و گەشەیان پێبدرێت. ڕەنگی سەوز هێمایە بۆ ژینگەی سروشتیی هالا سان و جێجوو، ڕەنگی شین هێمایە بۆ دەریاچەی جێجوو، و ڕەنگی پرتەقاڵی هێمایە بۆ «داھاتووی بەهیوا و بەهای پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.jeju.go.kr/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200214110205/http://www.jeju.go.kr/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئاداری ٢٠٢١ |وێبگە=دەستەی پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو |زمان=ko |سەردێڕ=پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == دوورگەکان == * [[مارادۆ]] * [[دورگەی جیجۆ|جیجۆ]] * [[گاپادۆ]] * [[بیانگدۆ]] * [[چاگویدۆ]] == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Jeju-do}}{{Wikivoyage|Jeju}} * {{URL|http://english.jeju.go.kr/|ماڵپەڕی فەرمی}} {{in lang|en}} * [http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?areaCode=39 ماڵپەڕی فەرمیی ڕێکخراوی گەشتوگوزاری کۆریا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018013148/http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?areaCode=39|date=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}} {{دەروازە|کۆریای باشوور}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور}} [[پۆل:ھەرێمەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٦ لە کۆریا]] qlqqmxayw1gd62lwem5ylxque0xlt4q 1699883 1699879 2026-11-02T21:31:08Z Bilalinfo 57400 /* دوورگەکان */ 1699883 wikitext text/x-wiki {{Short description|پارێزگایەکی کۆریای باشوور}} {{About|پارێزگاکە، کە دوورگەی جێجوو و دوورگەکانی دیکەی نزیکی دەگرێتەوە|وەسفکردنی سروشتی دوورگەی جێجوو|دورگەی جیجۆ }} {{Infobox settlement | name = پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو | native_name = {{nobold|{{native name|jje|제주특벨ᄌᆞ치도}}<br />{{native name|ko|제주특별자치도}}}} | type = پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەت | image = {{multiple image |caption_align = center |border = infobox |total_width = 300 |perrow = 1/2/2/1 |color = white |image1 = Hallasan Above.jpg |caption1 = هالا سان |image2 = Seongeup Historic Village Dol hareubang.jpg |caption2 = ''دۆل ھاروبانگ'' لە گوندی فۆلکلۆری سونگپ |image3 = Daepo Jusangjeolli Cliff 01.jpg |caption3 = هەڵدێری دایپۆ جوسانگجۆلی |image4 = KOCIS Jeju Island (5982744003).jpg |caption4 = سانبانگسان |image5 = KOCIS Jeju Island (5983275370).jpg |caption5 = دیوارەکانی ''دۆلدام'' و گوڵەکانی ڕاپسید |image6 = Seongsan Ilchulbong from the air.jpg |caption6 = سۆنگسان ئیلچولبۆنگ }} | image_flag = Flag of Jeju.svg | image_seal = | blank_emblem_type = دروشم | image_blank_emblem = Seal of Jeju.svg | image_map = Jeju-do in South Korea 2023.svg | coordinates = {{Coord|33|29|20|N|126|29|54|E|region:KR-49_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = کۆریای باشوور | subdivision_type1 = ناوچە | subdivision_name1 = جێجوو | seat_type = پایتەخت | seat = شاری جێجوو | parts_type = دابەشکارییەکان | parts_style = <!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> | parts = ٢ شار؛ ٥ شارۆچکە | leader_title = پارێزگار | leader_name = وی سۆنگ-گۆن | leader_party = دیموکرات | leader_title1 = دەستە | leader_name1 = ئەنجومەنی پارێزگای جێجوو | leader_title2 = نوێنەرایەتی نیشتمانی<br />&nbsp;-&nbsp; نیشتمانی | leader_name2 = {{Composition bar|3|253}}١٫١٩٪ (کورسییەکانی بازنەی هەڵبژاردن) | area_total_km2 = 1,849 | area_rank = ٩یەم | population_total = 670,858 | population_as_of = تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = ٩یەم | demographics_type1 = هێماکانی مەترۆپۆلیتەن | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | postal_code = 63XXX | area_code = +82-64-7xx | custom_label_sec1 = زمانەکان | custom_data_sec1 = جێجوو، [[زمانی کۆری|کۆری]] | demographics1_title1 = گوڵ | demographics1_info1 = ڕۆدۆدێندرۆن (''[[Rhododendron weyrichii]]''، چامکۆت) | demographics1_title2 = دار | demographics1_info2 = کافور (''[[Cinnamomum camphora]]''، نۆکناموو) | demographics1_title3 = باڵندە | demographics1_info3 = دارکونکەرەی پشتی سپی (''[[Dendrocopos leucotos]] quelpartensis'') | demographics1_title4 = جێجوو | demographics1_info4 = | demographics1_title5 = | demographics1_info5 = | demographics_type2 = بەرھەمی ناوخۆییی گشتی {{Nobold|(دەرکەوتوو، ٢٠٢٣)}} | demographics2_footnotes = <ref name="index.go.kr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kostat.go.kr/boardDownload.es?bid=243&list_no=434448&seq=1 |سەردێڕ=داھاتی ناوچەیی ٢٠٢٣ (کاتی) |وێبگە=www.kostat.go.kr |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250617231212/https://www.kostat.go.kr/boardDownload.es?bid=243&list_no=434448&seq=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | demographics2_title1 = سەرجەم | demographics2_info1 = [[وۆنی کۆریای باشوور|وۆن]] ٢٦ تریلیۆن<br />([[دۆلاری ئەمریکی|دۆلاری ئەمریکی]] ٢١ ملیار) | demographics2_title2 = سەرانە | demographics2_info2 = ٣١,١٥٠ دۆلاری ئەمریکی<ref name="percapita">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرھەمی ناوخۆییی گشتی ناوچەیی، داھاتی گشتی ناوچەیی و داھاتی تاکەکەسی |ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?sso=ok&returnurl=https%3A%2F%2Fkosis.kr%3A443%2FstatHtml%2FstatHtml.do%3Fconn_path%3DI2%26tblId%3DDT_1C86%26language%3Den%26orgId%3D101%26 |وێبگە=nosis.kr}}</ref> | custom_label_sec2 = [[پێوەرەکانی پەرەسەندنی مرۆیی|HDI]] (٢٠١٧) | custom_data_sec2 = ٠٫٨٨٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |سەردێڕ=پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی ناوچەیی – بنکەدراوەی ناوچەکە – تاقیگەی دراوەی جیھانی |وێبگە=hdi.globaldatalab.org |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><br />{{color|green|زۆر بەرز}} | official_name = | established_title = جیاکراوەتەوە لە [[باشووری پارێزگای جیۆلا]] | established_date = ١ی ئابی ١٩٤٦ <!--United States Army Military Government in Korea Decree #94 promulgated 2 July 1946--> | established_title1 = پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەت | established_date1 = ١ی تەممووزی ٢٠٠٦ <!--Special Act on the Establishment of Jeju Special Self-Governing Province and the Development of the Free International City passed the National Assembly on 9 February 2006--> | website = {{URL|1=http://english.jeju.go.kr/ |2=ماڵپەڕی فەرمی (ئینگلیزی)}} | image_skyline = Hallasan Above.jpg }} '''پارێزگای جێجۆ''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 제주도)، بە فەرمی '''پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجۆ'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.jeju.go.kr/ |سەردێڕ=پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120619165541/http://english.jeju.go.kr/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارێزگایەکە لە باشووری [[کۆریای باشوور]]، کە لە هەشت دوورگەی ئاوەدان و ٥٥ دوورگەی چۆڵ پێکهاتووە، لەوانە [[مارادۆ]]، ئودۆ، دوورگەکانی چوجا، و گەورەترین دوورگەی وڵاتەکە، [[دورگەی جیجۆ|دوورگەی جیجۆیە]].<ref group="note">پێشتر وەک '''دوورگەی چێجوو''' یان '''چێجوو دۆ''' دەنووسرا، دوورگەکە پێشتر لەلایەن ئەورووپییەکانەوە بە '''کێلپارت''' و لە سەردەمی [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر کۆریا|داگیرکاری ژاپۆن لە کۆریا]] بە '''سایشوو''' دەناسرا.</ref> پارێزگاکە لە دەریاچەی کۆریادا هەڵکەوتووە، کە نیمچەدوورگەی کۆریا لە باکووری ڕۆژئاوا، [[ژاپۆن]] لە ڕۆژهەڵات، و [[چین]] لە ڕۆژئاوایدایە. پارێزگاکە خاوەنی دوو شارە: پایتەختەکەی شاری جێجوو، لە نیوەی باکووری دوورگەکەیە، و سۆگویپۆ، لە نیوەی باشووری دوورگەکەیە. دوورگەکە ماڵی گڕکانی هالا سانە، کە بەرزترین خاڵە لە کۆریای باشوور. [[زمانی کۆری]] زمانی فەرمی پارێزگاکەیە، لەکاتێکدا زمانی جێجوو لەژێر بڕیارنامەیەکی حکومەتی کۆریادا پارێزگاری لێدەکرێت، چونکە [[یوونێسکۆ|یونسکۆ]] وەک زمانێکی لە لێواری لەناوچوونی سەختدا پۆلێنی کردووە. مرۆڤ بۆ یەکەمجار ٨,٠٠٠ تا ١٠,٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا لە دوورگەی جێجوو نیشتەجێ بووە و پاشایەتیی تامنا کۆنترین شارستانیەتی ناسراوە لەسەر دوورگەکە. لە سەرەتای سەدەی پێنجەمی زایینی، پاشایەتییەکە دەبێتە دەوڵەتێکی باجدەر بۆ پاشایەتییە جۆراوجۆرەکانی کۆریا تا لە ساڵی ١١٠٥دا خرایە سەر [[گۆریۆ]]. دوورگەکە لە ساڵی ١٢٧١دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل]]ەوە داگیرکرا و دواتر لە ساڵی ١٣٩٢دا بووە بەشێک لە [[جۆسۆن]]. جۆسۆن بە دڕندەیی فەرمانڕەوایی دوورگەکەی دەکرد و چەندین ڕاپەڕین ڕوویان دا. دوورگەی جێجوو، لەگەڵ بەشەکەی دیکەی کۆریای کیشوەریدا، لە ساڵی ١٩١٠دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ژاپۆن]]ەوە داگیرکرا. دوای خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانیی دووەم]] لە ساڵی ١٩٤٥دا، دوورگەکان بوونە بەشێک لە [[باشووری پارێزگای جیۆلا|پارێزگای جۆلای باشوور]] لە چوارچێوەی حکومەتی سەربازیی سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کۆریا، پێش ئەوەی لە ١ی ئابی ١٩٤٦دا ببێتە پارێزگایەکی سەربەخۆ. لە ١ی تەممووزی ٢٠٠٦دا، دوورگەکان وەک پارێزگایەکی خۆبەڕێوەبەری تایبەت دەستنیشانکران؛ ئێستا یەکێکە لە سێ پارێزگا خۆبەڕێوەبەرە تایبەتەکە، ئەوانی دیکە پارێزگای گەنگوۆن و پارێزگای جۆنبوکن. == لۆگۆ == دەقەکە لە دروشمی فەرمیی جێجوودا بە ڕەنگی ڕەش ڕەنگکراوە، بۆ ئەوەی ڕەنگدانەوەی بازاڵتی دوورگەکە بێت، کە ئاماژەیە بۆ ئەوەی پێویستە دابونەریتەکانی جێجوو بپارێزرێن و گەشەیان پێبدرێت. ڕەنگی سەوز هێمایە بۆ ژینگەی سروشتیی هالا سان و جێجوو، ڕەنگی شین هێمایە بۆ دەریاچەی جێجوو، و ڕەنگی پرتەقاڵی هێمایە بۆ «داھاتووی بەهیوا و بەهای پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.jeju.go.kr/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200214110205/http://www.jeju.go.kr/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئاداری ٢٠٢١ |وێبگە=دەستەی پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو |زمان=ko |سەردێڕ=پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == دوورگەکان == * [[مارادۆ]] * [[دورگەی جیجۆ|جیجۆ]] * [[گاپادۆ]] * [[بیانگدۆ]] * [[چاگویدۆ]] * [[دوورگەکانی چوجا]] == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Jeju-do}}{{Wikivoyage|Jeju}} * {{URL|http://english.jeju.go.kr/|ماڵپەڕی فەرمی}} {{in lang|en}} * [http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?areaCode=39 ماڵپەڕی فەرمیی ڕێکخراوی گەشتوگوزاری کۆریا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018013148/http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?areaCode=39|date=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}} {{دەروازە|کۆریای باشوور}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور}} [[پۆل:ھەرێمەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٦ لە کۆریا]] smihjvndma11geq830rwlj71r54i296 1699884 1699883 2026-11-02T21:31:57Z Bilalinfo 57400 1699884 wikitext text/x-wiki {{Short description|پارێزگایەکی کۆریای باشوور}} {{About|پارێزگاکە، کە دوورگەی جێجوو و دوورگەکانی دیکەی نزیکی دەگرێتەوە|وەسفکردنی سروشتی دوورگەی جێجوو|دورگەی جیجۆ }} {{Infobox settlement | name = پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو | native_name = {{nobold|{{native name|jje|제주특벨ᄌᆞ치도}}<br />{{native name|ko|제주특별자치도}}}} | type = پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەت | image = {{multiple image |caption_align = center |border = infobox |total_width = 300 |perrow = 1/2/2/1 |color = white |image1 = Hallasan Above.jpg |caption1 = هالا سان |image2 = Seongeup Historic Village Dol hareubang.jpg |caption2 = ''دۆل ھاروبانگ'' لە گوندی فۆلکلۆری سونگپ |image3 = Daepo Jusangjeolli Cliff 01.jpg |caption3 = هەڵدێری دایپۆ جوسانگجۆلی |image4 = KOCIS Jeju Island (5982744003).jpg |caption4 = سانبانگسان |image5 = KOCIS Jeju Island (5983275370).jpg |caption5 = دیوارەکانی ''دۆلدام'' و گوڵەکانی ڕاپسید |image6 = Seongsan Ilchulbong from the air.jpg |caption6 = سۆنگسان ئیلچولبۆنگ }} | image_flag = Flag of Jeju.svg | image_seal = | blank_emblem_type = دروشم | image_blank_emblem = Seal of Jeju.svg | image_map = Jeju-do in South Korea 2023.svg | coordinates = {{Coord|33|29|20|N|126|29|54|E|region:KR-49_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = کۆریای باشوور | subdivision_type1 = ناوچە | subdivision_name1 = جێجوو | seat_type = پایتەخت | seat = شاری جێجوو | parts_type = دابەشکارییەکان | parts_style = <!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> | parts = ٢ شار؛ ٥ شارۆچکە | leader_title = پارێزگار | leader_name = وی سۆنگ-گۆن | leader_party = دیموکرات | leader_title1 = دەستە | leader_name1 = ئەنجومەنی پارێزگای جێجوو | leader_title2 = نوێنەرایەتی نیشتمانی<br />&nbsp;-&nbsp; نیشتمانی | leader_name2 = {{Composition bar|3|253}}١٫١٩٪ (کورسییەکانی بازنەی هەڵبژاردن) | area_total_km2 = 1,849 | area_rank = ٩یەم | population_total = 670,858 | population_as_of = تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = ٩یەم | demographics_type1 = هێماکانی مەترۆپۆلیتەن | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | postal_code = 63XXX | area_code = +82-64-7xx | custom_label_sec1 = زمانەکان | custom_data_sec1 = جێجوو، [[زمانی کۆری|کۆری]] | demographics1_title1 = گوڵ | demographics1_info1 = ڕۆدۆدێندرۆن (''[[Rhododendron weyrichii]]''، چامکۆت) | demographics1_title2 = دار | demographics1_info2 = کافور (''[[Cinnamomum camphora]]''، نۆکناموو) | demographics1_title3 = باڵندە | demographics1_info3 = دارکونکەرەی پشتی سپی (''[[Dendrocopos leucotos]] quelpartensis'') | demographics1_title4 = جێجوو | demographics1_info4 = | demographics1_title5 = | demographics1_info5 = | demographics_type2 = بەرھەمی ناوخۆییی گشتی {{Nobold|(دەرکەوتوو، ٢٠٢٣)}} | demographics2_footnotes = <ref name="index.go.kr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kostat.go.kr/boardDownload.es?bid=243&list_no=434448&seq=1 |سەردێڕ=داھاتی ناوچەیی ٢٠٢٣ (کاتی) |وێبگە=www.kostat.go.kr |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250617231212/https://www.kostat.go.kr/boardDownload.es?bid=243&list_no=434448&seq=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | demographics2_title1 = سەرجەم | demographics2_info1 = [[وۆنی کۆریای باشوور|وۆن]] ٢٦ تریلیۆن<br />([[دۆلاری ئەمریکی|دۆلاری ئەمریکی]] ٢١ ملیار) | demographics2_title2 = سەرانە | demographics2_info2 = ٣١,١٥٠ دۆلاری ئەمریکی<ref name="percapita">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرھەمی ناوخۆییی گشتی ناوچەیی، داھاتی گشتی ناوچەیی و داھاتی تاکەکەسی |ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?sso=ok&returnurl=https%3A%2F%2Fkosis.kr%3A443%2FstatHtml%2FstatHtml.do%3Fconn_path%3DI2%26tblId%3DDT_1C86%26language%3Den%26orgId%3D101%26 |وێبگە=nosis.kr}}</ref> | custom_label_sec2 = [[پێوەرەکانی پەرەسەندنی مرۆیی|HDI]] (٢٠١٧) | custom_data_sec2 = ٠٫٨٨٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |سەردێڕ=پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی ناوچەیی – بنکەدراوەی ناوچەکە – تاقیگەی دراوەی جیھانی |وێبگە=hdi.globaldatalab.org |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><br />{{color|green|زۆر بەرز}} | official_name = | established_title = جیاکراوەتەوە لە [[باشووری پارێزگای جیۆلا]] | established_date = ١ی ئابی ١٩٤٦ <!--United States Army Military Government in Korea Decree #94 promulgated 2 July 1946--> | established_title1 = پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەت | established_date1 = ١ی تەممووزی ٢٠٠٦ <!--Special Act on the Establishment of Jeju Special Self-Governing Province and the Development of the Free International City passed the National Assembly on 9 February 2006--> | website = {{URL|1=http://english.jeju.go.kr/ |2=ماڵپەڕی فەرمی (ئینگلیزی)}} | image_skyline = Hallasan Above.jpg }} '''پارێزگای جێجۆ''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 제주도)، بە فەرمی '''پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجۆ'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.jeju.go.kr/ |سەردێڕ=پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120619165541/http://english.jeju.go.kr/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارێزگایەکە لە باشووری [[کۆریای باشوور]]، کە لە هەشت دوورگەی ئاوەدان و ٥٥ دوورگەی چۆڵ پێکهاتووە، لەوانە [[مارادۆ]]، ئودۆ، [[دوورگەکانی چوجا]]، و گەورەترین دوورگەی وڵاتەکە، [[دورگەی جیجۆ|دوورگەی جیجۆیە]].<ref group="note">پێشتر وەک '''دوورگەی چێجوو''' یان '''چێجوو دۆ''' دەنووسرا، دوورگەکە پێشتر لەلایەن ئەورووپییەکانەوە بە '''کێلپارت''' و لە سەردەمی [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر کۆریا|داگیرکاری ژاپۆن لە کۆریا]] بە '''سایشوو''' دەناسرا.</ref> پارێزگاکە لە دەریاچەی کۆریادا هەڵکەوتووە، کە نیمچەدوورگەی کۆریا لە باکووری ڕۆژئاوا، [[ژاپۆن]] لە ڕۆژهەڵات، و [[چین]] لە ڕۆژئاوایدایە. پارێزگاکە خاوەنی دوو شارە: پایتەختەکەی شاری جێجوو، لە نیوەی باکووری دوورگەکەیە، و سۆگویپۆ، لە نیوەی باشووری دوورگەکەیە. دوورگەکە ماڵی گڕکانی هالا سانە، کە بەرزترین خاڵە لە کۆریای باشوور. [[زمانی کۆری]] زمانی فەرمی پارێزگاکەیە، لەکاتێکدا زمانی جێجوو لەژێر بڕیارنامەیەکی حکومەتی کۆریادا پارێزگاری لێدەکرێت، چونکە [[یوونێسکۆ|یونسکۆ]] وەک زمانێکی لە لێواری لەناوچوونی سەختدا پۆلێنی کردووە. مرۆڤ بۆ یەکەمجار ٨,٠٠٠ تا ١٠,٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا لە دوورگەی جێجوو نیشتەجێ بووە و پاشایەتیی تامنا کۆنترین شارستانیەتی ناسراوە لەسەر دوورگەکە. لە سەرەتای سەدەی پێنجەمی زایینی، پاشایەتییەکە دەبێتە دەوڵەتێکی باجدەر بۆ پاشایەتییە جۆراوجۆرەکانی کۆریا تا لە ساڵی ١١٠٥دا خرایە سەر [[گۆریۆ]]. دوورگەکە لە ساڵی ١٢٧١دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل]]ەوە داگیرکرا و دواتر لە ساڵی ١٣٩٢دا بووە بەشێک لە [[جۆسۆن]]. جۆسۆن بە دڕندەیی فەرمانڕەوایی دوورگەکەی دەکرد و چەندین ڕاپەڕین ڕوویان دا. دوورگەی جێجوو، لەگەڵ بەشەکەی دیکەی کۆریای کیشوەریدا، لە ساڵی ١٩١٠دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ژاپۆن]]ەوە داگیرکرا. دوای خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانیی دووەم]] لە ساڵی ١٩٤٥دا، دوورگەکان بوونە بەشێک لە [[باشووری پارێزگای جیۆلا|پارێزگای جۆلای باشوور]] لە چوارچێوەی حکومەتی سەربازیی سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کۆریا، پێش ئەوەی لە ١ی ئابی ١٩٤٦دا ببێتە پارێزگایەکی سەربەخۆ. لە ١ی تەممووزی ٢٠٠٦دا، دوورگەکان وەک پارێزگایەکی خۆبەڕێوەبەری تایبەت دەستنیشانکران؛ ئێستا یەکێکە لە سێ پارێزگا خۆبەڕێوەبەرە تایبەتەکە، ئەوانی دیکە پارێزگای گەنگوۆن و پارێزگای جۆنبوکن. == لۆگۆ == دەقەکە لە دروشمی فەرمیی جێجوودا بە ڕەنگی ڕەش ڕەنگکراوە، بۆ ئەوەی ڕەنگدانەوەی بازاڵتی دوورگەکە بێت، کە ئاماژەیە بۆ ئەوەی پێویستە دابونەریتەکانی جێجوو بپارێزرێن و گەشەیان پێبدرێت. ڕەنگی سەوز هێمایە بۆ ژینگەی سروشتیی هالا سان و جێجوو، ڕەنگی شین هێمایە بۆ دەریاچەی جێجوو، و ڕەنگی پرتەقاڵی هێمایە بۆ «داھاتووی بەهیوا و بەهای پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.jeju.go.kr/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200214110205/http://www.jeju.go.kr/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئاداری ٢٠٢١ |وێبگە=دەستەی پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو |زمان=ko |سەردێڕ=پارێزگای خۆبەڕێوەبەری تایبەتی جێجوو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == دوورگەکان == * [[مارادۆ]] * [[دورگەی جیجۆ|جیجۆ]] * [[گاپادۆ]] * [[بیانگدۆ]] * [[چاگویدۆ]] * [[دوورگەکانی چوجا]] == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Jeju-do}}{{Wikivoyage|Jeju}} * {{URL|http://english.jeju.go.kr/|ماڵپەڕی فەرمی}} {{in lang|en}} * [http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?areaCode=39 ماڵپەڕی فەرمیی ڕێکخراوی گەشتوگوزاری کۆریا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018013148/http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?areaCode=39|date=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}} {{دەروازە|کۆریای باشوور}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور}} [[پۆل:ھەرێمەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٦ لە کۆریا]] ftamtfzepqp3zvaplshscht7ildegu7 0 305817 1699431 1699429 2026-11-02T12:01:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699431 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئاگە نێلز بۆر''' ({{IPA|da|ˈɔːwə ˈne̝ls ˈpoɐ̯ˀ|lang}}; ١٩ی حوزەیرانی ١٩٢٢ – ٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩) [[فیزیکی ناوکی|فیزیازانێکی ئەتۆمی]] دانیمارکی بووە کە [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] لە ساڵی ١٩٧٥ لەگەڵ بن ڕۆی مۆتلسۆن و جەیمس ڕەین واتەری هاوبەش کردووە "بۆ دۆزینەوەی پەیوەندی نێوان جووڵەی بەکۆمەڵ و جووڵەی تەنۆلکەکان لە ناوکی ئەتۆمی و پەرەپێدانی تیۆری پێکهاتەی گەردیلەی ئەتۆمی لەسەر بنەمای ئەم پەیوەندییە".<ref name="The Nobel Prize in Physics 1975">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1975 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> باوکی ناوی [[نیلس بۆر|نیڵز بۆر]] بوو. بۆر و مۆتێلسۆن لە چەمکی ڕاینواتەرەوە کە مۆدێلێکی دڵۆپی شلەی شێوە ناڕێک بوو لە ناوکەوە دەست پێکرد، بۆر و مۆتێلسۆن تیۆرێکی وردیان پەرەپێدا کە لە نزیکەوە لەگەڵ تاقیکردنەوەکاندا هاوڕا بوو. بەو پێیەی باوکی نیڵز بۆر لە ساڵی ١٩٢٢ خەڵاتەکەی بەدەستهێنابوو، ئەو و باوکی یەکێکن لەو چەند جووتە باوک و کوڕانەی کە هەردووکیان خەڵاتی نۆبڵیان بەدەستهێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/faq/questions_in_category.php?id=7#10 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222114538/https://www.nobelprize.org/faq/questions_in_category.php?id=7#10 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-prize-in-physics|سەردێڕ=Facts on the Nobel Prize in Physics |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == بۆر لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٢٢ لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لەدایکبووە، چوارەم کوڕە لە شەش کوڕی فیزیازان [[نیلس بۆر|نیڵس بۆر]] و هاوسەرەکەی مارگریت بۆر (لەدایکبووی نۆرلوند).<ref name="Biographical">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/bohr-bio.html|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1975 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> برا گەورەکەی بە ناوی کریستیان لە ساڵی ١٩٣٤ لە ڕووداوێکی بەلەمدا کۆچی دوایی کرد{{Sfn|Stuewer|1985}} و بچووکەکەی بە ناوی هاراڵد بە توندی کەمئەندام بوو و لە تەمەنی چوار ساڵیدا لە ماڵەکەی لە کۆپنهاگن دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://ugeavisen.dk/ugeavisenvejle/artikel/udstilling-om-brejnings-historie-hitter-i-vejle|سەردێڕ=Udstilling om Brejnings historie hitter i Vejle |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=ugeavisen.dk |زمان=da}}</ref>{{Sfn|Pais|1991}} لەوانی تر هانس بوو بە پزیشک؛ ئێریک، ئەندازیاری کیمیایی؛ و ئێرنست، پارێزەر و وەرزشکاری ئۆڵۆمپی کە لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨|ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ساڵی ١٩٤٨]] لە لەندەن یاری هۆکی مەیدانی بۆ دانیمارک کردووە.<ref name="nobelprize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1922/bohr-bio.html|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1922 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}</ref> خێزانەکە لە پەیمانگای فیزیای تیۆری لە [[زانکۆی کۆپنھاگن|زانکۆی کۆپنهاگن]] دەژیا کە ئێستا بە پەیمانگای نیڵز بۆر ناسراوە، لەوێ گەورە بووە و لە دەوری فیزیازانەکان گەورە بووە کە لەگەڵ باوکیدا کاریان کردووە، وەک هانس کرامێرز ، ئۆسکار کلاین ، یۆشیۆ نیشینا ، [[وۆڵفگانگ پاولی]] و [[ڤێرنەر ھایزنبێرگ|وێرنەر هایزنبێرگ]].<ref name="Biographical" /> لە ساڵی ١٩٣٢ خێزانەکە ڕوویان لە کارلسبێرگ ئارێسبۆلیگ کرد، کۆشکێک کە لەلایەن کارل جاکۆبسن، میراتگری بیرەخانەکانی کارلسبێرگەوە بەخشرا، بۆ ئەوەی وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەخری لەلایەن ئەو دانیمارکییەوە بەکاربهێنرێت کە دیارترین بەشداری لە زانست، ئەدەب، یان هونەردا کردووە.{{Sfn|Pais|1991}} بۆر لە هۆڵی وەرزشی سۆرتدام لە کۆپنهاگن چووە قۆناغی ئامادەیی. لە ساڵی ١٩٤٠ و دوای ماوەیەکی کەم لە داگیرکردنی دانیمارک لەلایەن ئەڵمانیاوە لە مانگی نیساندا، چووە زانکۆی کۆپنهاگن و لەوێ فیزیای خوێندووە. یارمەتی باوکی دەدا، یارمەتی داڕشتنی نامە و بابەتەکانی پەیوەست بە [[ناسیاریناسی|زانستناسی]] و فیزیا دەدا.<ref name="Biographical" /> لە ئەیلوولی ١٩٤٣دا هەواڵ گەیشتە بنەماڵەکەی کە نازییەکان بە جوولەکە دەزانن، چونکە داپیرەی بۆر، ئیلین ئادلێر بۆر، جولەکە بووە، هەر بۆیەش مەترسی دەستگیرکردنیان لەسەرە. بەرخۆدانی دانیمارک یارمەتی ئەو خێزانەی دا کە لە ڕێگای دەریاوە بەرەو سوید هەڵبێن.{{Sfn|Rhodes|1986}} بۆر لە ئۆکتۆبەری ساڵی ١٩٤٣ گەیشتە ئەوێ، پاشان بە فڕۆکەیەکی مێشوولەی دی هاڤیلاند کە لەلایەن کۆمپانیای هێڵی ئاسمانی دەرەوەی بەریتانیا بەڕێوەدەبرا، بەرەو بەریتانیا ڕۆیشت. مێشوولەکان فڕۆکەی بۆمبڕێژکەری خێرای بێ چەک بوون کە گۆڕدرابوون بۆ هەڵگرتنی باری بچووک و بەنرخ یان سەرنشینی گرنگ. بە فڕین بە خێرایی زۆر و بەرزییەکی بەرز، دەیانتوانی نەرویجی داگیرکراوی ئەڵمانیا ببڕن، و لەگەڵ ئەوەشدا خۆیان لە شەڕکەرانی ئەڵمانی بەدوور بگرن. بۆر کە پەرەشوت و عەزی فڕین و دەمامکی ئۆکسجینی پێبوو، گەشتەکەی سێ کاتژمێری بە پاڵکەوتووی لەسەر دۆشەکێک لە شوێنی بۆمبەکانی فڕۆکەکە بەسەر برد.{{Sfn|Jones|1985}} بۆر لە گەیشتن بە لەندەن، پەیوەندی بە باوکیەوە کردەوە، کە هەفتەیەک پێشتر بە فڕۆکە گەیشتبووە بەریتانیا.{{Sfn|Jones|1985}} بە فەرمی بووە توێژەرێکی بچووک لە بەشی توێژینەوەی زانستی و پیشەسازی, بەڵام لە ڕاستیدا وەک یاریدەدەری کەسی و سکرتێری باوکی کاری کردووە. ئەو دووانە کاریان لەسەر پڕۆژەی [[چەکی ناوکی|بۆمبی ئەتۆمی]] بەریتانی Tube Alloys کردووە. لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٤٣ یەکەم سەردانیان لە ژمارەیەک سەردان بۆ ئەمریکا ئەنجامدا، کە باوکی ڕاوێژکاری پڕۆژەی مانهاتن بوو.{{Sfn|Gowing|1964}} بەهۆی ناوبانگ و ناوبانگی باوکیەوە ناوی درۆیان لێنرا؛ بۆر بوو بە جەیمس بەیکەر و باوکی بوو بە نیکۆڵاس بەیکەر.{{Sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993}} لە ساڵی ١٩٤٥ بەڕێوەبەری تاقیگەی لۆس ئەلامۆس، [[جەی. ڕۆبێرت ئۆپنھایمەر|جەی ڕۆبەرت ئۆپنهایمەر]]، داوای لێکردن پێداچوونەوە بە دیزاینی دەستپێکەری نیوتڕۆنی گۆڕاودا بکەن. ڕاپۆرتیان دا کە کار دەکات. ئەوەی کە گەیشتوونەتە ئەم ئەنجامە، نیگەرانییەکانی [[ئێنریکۆ فێرمی]] سەبارەت بە توانای بەردەوامبوونی دیزاینەکە وەستاند.{{Sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993}} دەستپێشخەرەکان بێ کەموکوڕییان ئەنجامدا لەو بۆمبانەی کە لە [[بۆمبارانکردنیی ناوکی ھیرۆشیما و ناگاساکی|تەقینەوە ئەتۆمییەکانی هێرۆشیما و ناگازاکی]] لە مانگی ئابی ١٩٤٥دا{{Sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993}} == پیشە == لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٤٥ لەگەڵ کۆتایی هاتنی جەنگ، بۆر گەڕایەوە دانیمارک، لەوێ دەستی بە خوێندنی زانکۆ کردەوە، لە ساڵی ١٩٤٦ بە بڕوانامەی ماستەر دەرچوو، بە تێزێک کە پەیوەندی بە هەندێک لایەنی کێشەکانی وەستانی هێزی ئەتۆمیەوە هەبوو.<ref name="Biographical" /> لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٨، بۆر بوو بە ئەندامی پەیمانگای توێژینەوەی پێشکەوتوو لە [[پرینستۆن، نیو جێرزی|شاری پرینستۆن لە ویلایەتی نیوجرسی]].<ref name="Institute for Advanced Study">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ias.edu/people/cos/users/abohr01 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130107093854/http://www.ias.edu/people/cos/users/abohr01 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> لەکاتی سەردانیکردنی [[زانکۆی کۆڵۆمبیا|زانکۆی کۆڵۆمبیادا]] چاوی بە [[ئیسیدۆر ئیسحاق ڕابی]] کەوت کە سەرنجی بۆ دۆزینەوەکانی ئەم دواییەی پەیوەست بە پێکهاتەی زۆر وردی دیوتیریۆم لێکەوتەوە . ئەمەش بووە هۆی ئەوەی بۆر لە ژانویەی ئابی ١٩٥٠ ببێتە هاوڕێی سەردانکەر لە<ref name="Biographical" /> لە کۆتاییەکانی چلەکاندا زانرا کە تایبەتمەندییەکانی ناوکی ئەتۆمی ناتوانرێت بە مۆدێلی ئێستای ئەوکاتە وەک مۆدێلی دڵۆپی شلە کە لەلایەن نیڵز بۆرەوە پەرەی پێدراوە لەنێو ئەوانی تردا ڕوون بکرێتەوە. [[نموونەی چینی ناوکی|مۆدێلی توێکڵ]] کە لە ساڵی ١٩٤٩ لەلایەن [[ماریا گۆپەرت مایەر|ماریا گۆپەرت مایر]] و کەسانی دیکە پەرەی پێدرا، ڕێگەی دا هەندێک تایبەتمەندی زیادە ڕوون بکرێتەوە، بەتایبەتی ئەوانەی پێیان دەوترێت ژمارە سیحرییەکان . بەڵام تایبەتمەندیگەلێکیش هەبوون کە نەتوانرا ڕوون بکرێنەوە، لەوانە دابەشبوونی ناگۆیی بارگە لە هەندێک ناوکدا.<ref name="Nobel lecture">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/bohr-lecture.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/bohr-lecture.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ١٩٥٠دا، جەیمس ڕەین واتەری زانکۆی کۆڵۆمبیا جۆرێکی لە مۆدێلی دڵۆپی ناوک پێشنیار کرد کە دەتوانێت دابەشبوونی بارگەی ناگۆیی ڕوون بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rainwater |یەکەم=James |بەستەری نووسەر=James Rainwater |ڕێکەوت=ئابی ١٩٥٠|سەردێڕ=Nuclear Energy Level Argument for a Spheroidal Nuclear Model |journal=[[Physical Review]] |بڵاوکەرەوە=American Physical Society |بەرگ=٧٩|issue=3 |پەڕەکان=٤٣٢–٤٣٤|bibcode=1950PhRv...79..432R |doi=10.1103/PhysRev.79.432}}</ref> مۆدێلی ئاوی باران گریمانە دەکات کە ناوکێکی وەک باڵۆنێک کە تۆپەکانی لە ناوەوەیدا هەیە کە ڕووکارەکەی دەشێوێنن لەگەڵ جووڵەیان. ئەو بیرۆکەکەی لەگەڵ بۆهر تاوتوێ کرد کە لەو کاتەدا سەردانی کۆڵۆمبیا دەکرد و بە شێوەیەکی سەربەخۆ هەمان بیرۆکەی بیرکردبووەوە و نزیکەی مانگێک دوای پێشکەشکردنی ڕێنواتەر، توێژینەوەیەکی پێشکەش کردبوو بۆ بڵاوکردنەوە کە باسی هەمان کێشەی دەکرد، بەڵام بە درێژایی هێڵێکی گشتیتر. بۆر گەردیلەیەکی سووڕاوە و شێوە ناڕێکی و فۆرمێکی گرژی ڕووکاری لە خەیاڵدا هێنایە ئاراوە.<ref name="New Scientist">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Lewin |یەکەم=Roger |دوایین٢=Sherwood |یەکەم٢=Martin |دوایین٣=Walgate |یەکەم٣=Robert |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥|سەردێڕ=Nobel Prizes 1975: Medicine, Chemistry and Physics … and fifty years ago |journal=[[New Scientist]] |بەرگ=٦٨|issue=972 |issn=0262-4079}}</ref> بۆر بیرۆکەکەی زیاتر پەرەپێدا، لە ساڵی ١٩٥١ توێژینەوەیەکی بڵاوکردەوە کە بە شێوەیەکی گشتگیر پەیوەندی نێوان لەرزینەکانی ڕووی ناوک و جووڵەی تاکە [[ناوکۆکە|ناوکەکانی]] خستەڕوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٥١|سەردێڕ=On the Quantization of Angular Momenta in Heavy Nuclei |journal=[[Physical Review]] |بڵاوکەرەوە=American Physical Society |بەرگ=٨١|issue=1 |پەڕەکان=١٣٤–١٣٨|bibcode=1951PhRv...81..134B |doi=10.1103/PhysRev.81.134}}</ref> لەگەڵ گەڕانەوەی بۆ کۆپنهاگن لە ساڵی ١٩٥٠، بۆر دەستی کرد بە کارکردن لەگەڵ بن ڕۆی مۆتێلسۆن بۆ بەراوردکردنی کارە تیۆریەکان لەگەڵ داتا ئەزموونییەکان. لە سێ توێژینەوەدا، کە لە ساڵانی ١٩٥٢ و ١٩٥٣ بڵاوکرانەوە، بۆر و مۆتێلسۆن ڕێککەوتنێکی نزیکیان لە نێوان تیۆری و ئەزمووندا نیشان دا؛ بۆ نموونە، نیشاندانی ئەوەی کە ئاستی وزەی هەندێک گەردیلە دەتوانرێت بە سپێکتریمی خولانەوەی وەسف بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |دوایین٢=Mottelson |یەکەم٢=Ben R. |بەستەری نووسەر٢=Ben Mottelson |ساڵ=١٩٥٣|سەردێڕ=Collective and Individual-Particle Aspects of Nuclear Structure |ناونیشان=https://cds.cern.ch/record/213298/files/p1.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Matematisk-fysiske Meddelelser, Det Kongelige Danske Videnskabernes Selskab |بەرگ=٢٧|issue=16 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cds.cern.ch/record/213298/files/p1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |دوایین٢=Mottelson |یەکەم٢=Ben R. |بەستەری نووسەر٢=Ben Mottelson |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٥٣|سەردێڕ=Interpretation of Isomeric Transitions of Electric Quadrupole Type |journal=[[Physical Review]] |بڵاوکەرەوە=American Physical Society |بەرگ=٨٩|issue=1 |پەڕەکان=٣١٦–٣١٧|bibcode=1953PhRv...89..316B |doi=10.1103/PhysRev.89.316}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |دوایین٢=Mottelson |یەکەم٢=Ben R. |بەستەری نووسەر٢=Ben Mottelson |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٥٣|سەردێڕ=Rotational States in Even-Even Nuclei |journal=[[Physical Review]] |بڵاوکەرەوە=American Physical Society |بەرگ=٩٠|issue=4 |پەڕەکان=٧١٧–٧١٩|bibcode=1953PhRv...90..717B |doi=10.1103/PhysRev.90.717.2}}</ref> بەم شێوەیە توانیان مۆدێلی توێکڵ لەگەڵ چەمکی ئاوی باران ئاشت بکەنەوە.<ref name="New Scientist" /> ئەم کارە هاندەری زۆر لێکۆڵینەوەی تیۆری و ئەزموونی نوێی بوو.<ref name="Nobel lecture" /> بۆر، مۆتێلسۆن و ڕێنواتەر بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ١٩٧٥یان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی پەیوەندی نێوان جوڵەی بەکۆمەڵ و جووڵەی تەنۆلکەکان لە ناوکی ئەتۆمی و پەرەپێدانی تیۆری پێکهاتەی ناوکی ئەتۆمی لەسەر بنەمای ئەم پەیوەندییە".<ref name="The Nobel Prize in Physics 1975" /> بەهۆی ئەوەی باوکی لە ساڵی ١٩٢٢ خەڵاتەکەی پێبەخشرابوو، بۆر بوو بە یەکێک لەو چوار جووتە باوک و کوڕەی کە خەڵاتی نۆبڵی فیزیایان بەدەستهێنا. تەنها دوای ئەنجامدانی توێژینەوەی خاوەن خەڵاتی نۆبڵ، بۆر بڕوانامەی دکتۆرای لە زانکۆی کۆپنهاگن وەرگرت، لە ساڵی ١٩٥٤، تێزی خۆی لەسەر "دۆخی خولانەوەی ناوکی ئەتۆمی" نووسی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩٥٤|ناونیشان=http://clio.columbia.edu/catalog/1565671|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٥|oclc=٠٤٣١٢٩٨٣}}</ref> بۆر لە ساڵی ١٩٥٦ بوو بە مامۆستا لە زانکۆی کۆپنهاگن و دوای مردنی باوکی لە ساڵی ١٩٦٢، شوێنی گرتەوە وەک بەڕێوەبەری پەیمانگای نیڵز بۆر، ئەو پۆستەی تا ساڵی ١٩٧٠ بەدەستی هێنا. لەوێ چالاک بوو تا ساڵی ١٩٩٢ خانەنشین بوو. هەروەها ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری پەیمانگای باکووری فیزیای تیۆری بووە لە سەرەتای دامەزراندنیەوە لە ساڵی ١٩٥٧، و لە ساڵی ١٩٧٥ تا ١٩٨١ بەڕێوەبەری ئەو دامەزراوەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.nbi.ku.dk/english/namely_names/2009/nobel_prize_recipient_aage_bohr/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150518103501/http://www.nbi.ku.dk/english/namely_names/2009/nobel_prize_recipient_aage_bohr/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> جگە لە خەڵاتی نۆبڵ، خەڵاتی دانی هاینمان بۆ فیزیای بیرکاری لە ساڵی ١٩٦٠، خەڵاتی ئەتۆم بۆ ئاشتی لە ساڵی ١٩٦٩، میدالیای HC Ørsted لە ساڵی ١٩٧٠، مەدالیای و خەڵاتی ڕزەرفۆرد لە ساڵی ١٩٧٢، مەدالیای جۆن پرایس وێزەریل لە ساڵی ١٩٧٤، و میدالیای ئۆلێ ڕۆمەر لە ساڵی ١٩٧٦<ref name="Institute for Advanced Study" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iop.org/about/awards/subject/rutherford/medallists/page_38596.html|سەردێڕ=Rutherford medal recipients |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> بۆر و مۆتێلسۆن بەردەوام بوون لە کارکردن بەیەکەوە، مۆنۆگرافیای دوو بەرگیان ''بە ناوی پێکهاتەی ئەتۆمی'' بڵاوکردەوە. بەرگی یەکەم ''بە ناوی جووڵەی تاکە تەنۆلکە'' لە ساڵی ١٩٦٩ دەرکەوت؛ دووەمیان، ''شێواندنی ئەتۆمی،'' لە ساڵی 1975.<ref name="Biographical" /> لە ساڵی ١٩٧٢ بۆهر بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا, دکتۆر فیلۆس. honoris causa، لە پەیمانگای تەکنەلۆژیای نەرویجی ، کە دواتر بەشێک بوو لە زانکۆی زانست و تەکنەلۆژیای نەرویجی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ntnu.edu/phd/honorary-doctors|سەردێڕ=Honorary Doctors - NTNU |زمان=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٠ەوە ئەندامی ئەکادیمیای زانست و نامە نەرویجی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dnva.no/c26849/artikkel/vis.html?tid=26861 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070715102608/http://www.dnva.no/c26849/artikkel/vis.html?tid=26861 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=no}}</ref> هەروەها بۆر ئەندامی هەڵبژێردراوی [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست|ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.amacad.org/person/aage-niels-bohr|سەردێڕ=Aage Niels Bohr {{!}} American Academy of Arts and Sciences |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=American Academy of Arts & Sciences |زمان=en}}</ref>و کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Aage+Bohr&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|سەردێڕ=APS Member History |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=search.amphilsoc.org}}</ref> و ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ئەمریکا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/aage-bohr-uylx39/|سەردێڕ=Aage Bohr – NAS |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> لە ساڵی ١٩٨١ بۆر بووە ئەندامی دامەزرێنەری ئەنجومەنی ڕۆشنبیری جیهانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.consejoculturalmundial.org/about-us/|سەردێڕ=One moment, please... |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190629135114/https://www.consejoculturalmundial.org/about-us/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> == ژیان و مردنی کەسی == بۆر لە ئەمریکا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، لە ١١ی ئازاری ١٩٥٠ لەگەڵ ماریتا سۆفەر (٩ی ئایاری ١٩٢٢ - ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨) هاوسەرگیری کرد. سێ منداڵیان بووە: کوڕەکانی ڤیلهێلم (لەدایکبووی ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠)، تۆماس و کچەکەی مارگریت. دوای مردنی سۆفەر لە ساڵی ١٩٧٨، بۆر لە ساڵی ١٩٨١ لەگەڵ بێنت شارف مێیەر (١٨ی نیسانی ١٩٢٦ - ٢٥ی ئایاری ٢٠١١) هاوسەرگیری کرد. ئاگە بۆر لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ لە شاری کۆپنهاگن کۆچی دوایی کردووە لە دوای خۆی هاوسەری دووەم و منداڵەکانی بەجێهێشتووە. ڤیلهێلم، زانای بایۆکیمیا کە لە چاککردنەوەی DNA دەخوێنێت، زۆربەی ژیانی ژیانی لە پەیمانگای نیشتمانی پیربوون لە شاری بالتیمۆر بەسەر بردووە، دواتر بووەتە مامۆستا لە زانکۆی کۆپنهاگن.<ref name="VilhelmCopenhagen">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://icmm.ku.dk/english/research-groups/bohr-group/|سەردێڕ=Vilhelm Bohr |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=University of Copenhagen}}</ref> میدالیای خەڵاتی نۆبڵی بۆر لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ٢٠١١ لە زیادکردنێکی ئاشکرادا فرۆشرا. دواتر لە مانگی نیسانی ٢٠١٩ لە زیادکردنێکی ئاشکرادا بە ٩٠ هەزار دۆلار فرۆشرا.<ref name="NB">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.numisbids.com/n.php?lot=31879&p=lot&sid=3125|سەردێڕ=Heritage World Coin Auctions - CSNS Signature Sale 3073 Lot 31879 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220922061541/https://www.numisbids.com/n.php?lot=31879&p=lot&sid=3125 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref> == تێبینی == {{سەرچاوەکان|30em}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gowing|یەکەم=Margaret|سەردێڕ=Britain and Atomic Energy, 1935–1945|بڵاوکەرەوە=Macmillan Publishing|ساڵ=١٩٦٤|شوێن=London|oclc=٣١٩٥٢٠٩|بەستەری نووسەر=Margaret Gowing}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hoddeson|یەکەم=Lillian|ناونیشان=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse|سەردێڕ=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945|دوایین٢=Henriksen|یەکەم٢=Paul W.|دوایین٣=Meade|یەکەم٣=Roger A.|دوایین٤=Westfall|یەکەم٤=Catherine L.|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٠-٥٢١-٤٤١٣٢-٣|شوێن=New York|oclc=٢٦٧٦٤٣٢٠|بەستەری نووسەر=Lillian Hoddeson|بەستەری نووسەر٤=Catherine Westfall|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones|یەکەم=R. V.|سەردێڕ=Niels Bohr: A Centenary Volume|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ساڵ=١٩٨٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٦٢٤١٥-٣|editor-last=French|editor-first=A. P.|editor-link=Anthony French|شوێن=Cambridge, Mass.|پەڕەکان=٢٧٨–٢٨٧|chapter=Meetings in Wartime and After|بەستەری نووسەر=R. V. Jones|editor-last2=Kennedy|editor-first2=P. J.|chapter-url=https://archive.org/details/nielsbohrcentena00bohr}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pais|یەکەم=Abraham|ناونیشان=https://archive.org/details/nielsbohrstimesi00pais_0|سەردێڕ=Niels Bohr's Times, In Physics, Philosophy and Polity|بڵاوکەرەوە=Clarendon Press|ساڵ=١٩٩١|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٥٢٠٤٩-٨|شوێن=Oxford|بەستەری نووسەر=Abraham Pais}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rhodes|یەکەم=Richard|ناونیشان=https://archive.org/details/makingofatomicbo00rhod|سەردێڕ=The Making of the Atomic Bomb|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧١-٤٤١٣٣-٣|شوێن=New York|بەستەری نووسەر=Richard Rhodes|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stuewer|یەکەم=Roger H.|سەردێڕ=Niels Bohr: A Centenary Volume|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ساڵ=١٩٨٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٦٢٤١٥-٣|editor-last=French|editor-first=A. P.|editor-link=Anthony French|شوێن=Cambridge, Mass.|پەڕەکان=١٩٧–٢٢٠|chapter=Niels Bohr and Nuclear Physics|editor-last2=Kennedy|editor-first2=P. J.|chapter-url=https://archive.org/details/nielsbohrcentena00bohr}} == بەستەری دەرەکی == {{پۆلی کۆمنز|Aage Bohr|ئاگە بۆر}} * {{Nobelprize}} لەوانەش وتارەکەی نۆبڵ، ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٥: "جووڵەی خولانەوەی لە ناوکەکاندا". * [https://web.archive.org/web/20140911200150/http://www.aip.org/history/ohilist/4514_1.html نووسراوی چاوپێکەوتنی مێژووی زارەکی لەگەڵ ئاگە بۆر ٢٣ و ٣٠ی ژانویەی ١٩٦٣، پەیمانگای فیزیای ئەمریکی، کتێبخانە و ئەرشیفی نیڵز بۆر] {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:نیلس بۆر]] [[پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢]] tgozpuute18bpnf3v05nfqfbncpk3lw 1699716 1699431 2026-11-02T17:08:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]] 1699716 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئاگە نێلز بۆر''' ({{IPA|da|ˈɔːwə ˈne̝ls ˈpoɐ̯ˀ|lang}}; ١٩ی حوزەیرانی ١٩٢٢ – ٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩) [[فیزیکی ناوکی|فیزیازانێکی ئەتۆمی]] دانیمارکی بووە کە [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] لە ساڵی ١٩٧٥ لەگەڵ بن ڕۆی مۆتلسۆن و جەیمس ڕەین واتەری هاوبەش کردووە "بۆ دۆزینەوەی پەیوەندی نێوان جووڵەی بەکۆمەڵ و جووڵەی تەنۆلکەکان لە ناوکی ئەتۆمی و پەرەپێدانی تیۆری پێکهاتەی گەردیلەی ئەتۆمی لەسەر بنەمای ئەم پەیوەندییە".<ref name="The Nobel Prize in Physics 1975">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1975 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> باوکی ناوی [[نیلس بۆر|نیڵز بۆر]] بوو. بۆر و مۆتێلسۆن لە چەمکی ڕاینواتەرەوە کە مۆدێلێکی دڵۆپی شلەی شێوە ناڕێک بوو لە ناوکەوە دەست پێکرد، بۆر و مۆتێلسۆن تیۆرێکی وردیان پەرەپێدا کە لە نزیکەوە لەگەڵ تاقیکردنەوەکاندا هاوڕا بوو. بەو پێیەی باوکی نیڵز بۆر لە ساڵی ١٩٢٢ خەڵاتەکەی بەدەستهێنابوو، ئەو و باوکی یەکێکن لەو چەند جووتە باوک و کوڕانەی کە هەردووکیان خەڵاتی نۆبڵیان بەدەستهێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/faq/questions_in_category.php?id=7#10 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222114538/https://www.nobelprize.org/faq/questions_in_category.php?id=7#10 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-prize-in-physics|سەردێڕ=Facts on the Nobel Prize in Physics |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == بۆر لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٢٢ لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لەدایکبووە، چوارەم کوڕە لە شەش کوڕی فیزیازان [[نیلس بۆر|نیڵس بۆر]] و هاوسەرەکەی مارگریت بۆر (لەدایکبووی نۆرلوند).<ref name="Biographical">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/bohr-bio.html|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1975 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> برا گەورەکەی بە ناوی کریستیان لە ساڵی ١٩٣٤ لە ڕووداوێکی بەلەمدا کۆچی دوایی کرد{{Sfn|Stuewer|1985}} و بچووکەکەی بە ناوی هاراڵد بە توندی کەمئەندام بوو و لە تەمەنی چوار ساڵیدا لە ماڵەکەی لە کۆپنهاگن دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://ugeavisen.dk/ugeavisenvejle/artikel/udstilling-om-brejnings-historie-hitter-i-vejle|سەردێڕ=Udstilling om Brejnings historie hitter i Vejle |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=ugeavisen.dk |زمان=da}}</ref>{{Sfn|Pais|1991}} لەوانی تر هانس بوو بە پزیشک؛ ئێریک، ئەندازیاری کیمیایی؛ و ئێرنست، پارێزەر و وەرزشکاری ئۆڵۆمپی کە لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨|ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ساڵی ١٩٤٨]] لە لەندەن یاری هۆکی مەیدانی بۆ دانیمارک کردووە.<ref name="nobelprize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1922/bohr-bio.html|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1922 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}</ref> خێزانەکە لە پەیمانگای فیزیای تیۆری لە [[زانکۆی کۆپنھاگن|زانکۆی کۆپنهاگن]] دەژیا کە ئێستا بە پەیمانگای نیڵز بۆر ناسراوە، لەوێ گەورە بووە و لە دەوری فیزیازانەکان گەورە بووە کە لەگەڵ باوکیدا کاریان کردووە، وەک هانس کرامێرز ، ئۆسکار کلاین ، یۆشیۆ نیشینا ، [[وۆڵفگانگ پاولی]] و [[ڤێرنەر ھایزنبێرگ|وێرنەر هایزنبێرگ]].<ref name="Biographical" /> لە ساڵی ١٩٣٢ خێزانەکە ڕوویان لە کارلسبێرگ ئارێسبۆلیگ کرد، کۆشکێک کە لەلایەن کارل جاکۆبسن، میراتگری بیرەخانەکانی کارلسبێرگەوە بەخشرا، بۆ ئەوەی وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەخری لەلایەن ئەو دانیمارکییەوە بەکاربهێنرێت کە دیارترین بەشداری لە زانست، ئەدەب، یان هونەردا کردووە.{{Sfn|Pais|1991}} بۆر لە هۆڵی وەرزشی سۆرتدام لە کۆپنهاگن چووە قۆناغی ئامادەیی. لە ساڵی ١٩٤٠ و دوای ماوەیەکی کەم لە داگیرکردنی دانیمارک لەلایەن ئەڵمانیاوە لە مانگی نیساندا، چووە زانکۆی کۆپنهاگن و لەوێ فیزیای خوێندووە. یارمەتی باوکی دەدا، یارمەتی داڕشتنی نامە و بابەتەکانی پەیوەست بە [[ناسیاریناسی|زانستناسی]] و فیزیا دەدا.<ref name="Biographical" /> لە ئەیلوولی ١٩٤٣دا هەواڵ گەیشتە بنەماڵەکەی کە نازییەکان بە جوولەکە دەزانن، چونکە داپیرەی بۆر، ئیلین ئادلێر بۆر، جولەکە بووە، هەر بۆیەش مەترسی دەستگیرکردنیان لەسەرە. بەرخۆدانی دانیمارک یارمەتی ئەو خێزانەی دا کە لە ڕێگای دەریاوە بەرەو سوید هەڵبێن.{{Sfn|Rhodes|1986}} بۆر لە ئۆکتۆبەری ساڵی ١٩٤٣ گەیشتە ئەوێ، پاشان بە فڕۆکەیەکی مێشوولەی دی هاڤیلاند کە لەلایەن کۆمپانیای هێڵی ئاسمانی دەرەوەی بەریتانیا بەڕێوەدەبرا، بەرەو بەریتانیا ڕۆیشت. مێشوولەکان فڕۆکەی بۆمبڕێژکەری خێرای بێ چەک بوون کە گۆڕدرابوون بۆ هەڵگرتنی باری بچووک و بەنرخ یان سەرنشینی گرنگ. بە فڕین بە خێرایی زۆر و بەرزییەکی بەرز، دەیانتوانی نەرویجی داگیرکراوی ئەڵمانیا ببڕن، و لەگەڵ ئەوەشدا خۆیان لە شەڕکەرانی ئەڵمانی بەدوور بگرن. بۆر کە پەرەشوت و عەزی فڕین و دەمامکی ئۆکسجینی پێبوو، گەشتەکەی سێ کاتژمێری بە پاڵکەوتووی لەسەر دۆشەکێک لە شوێنی بۆمبەکانی فڕۆکەکە بەسەر برد.{{Sfn|Jones|1985}} بۆر لە گەیشتن بە لەندەن، پەیوەندی بە باوکیەوە کردەوە، کە هەفتەیەک پێشتر بە فڕۆکە گەیشتبووە بەریتانیا.{{Sfn|Jones|1985}} بە فەرمی بووە توێژەرێکی بچووک لە بەشی توێژینەوەی زانستی و پیشەسازی, بەڵام لە ڕاستیدا وەک یاریدەدەری کەسی و سکرتێری باوکی کاری کردووە. ئەو دووانە کاریان لەسەر پڕۆژەی [[چەکی ناوکی|بۆمبی ئەتۆمی]] بەریتانی Tube Alloys کردووە. لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٤٣ یەکەم سەردانیان لە ژمارەیەک سەردان بۆ ئەمریکا ئەنجامدا، کە باوکی ڕاوێژکاری پڕۆژەی مانهاتن بوو.{{Sfn|Gowing|1964}} بەهۆی ناوبانگ و ناوبانگی باوکیەوە ناوی درۆیان لێنرا؛ بۆر بوو بە جەیمس بەیکەر و باوکی بوو بە نیکۆڵاس بەیکەر.{{Sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993}} لە ساڵی ١٩٤٥ بەڕێوەبەری تاقیگەی لۆس ئەلامۆس، [[جەی. ڕۆبێرت ئۆپنھایمەر|جەی ڕۆبەرت ئۆپنهایمەر]]، داوای لێکردن پێداچوونەوە بە دیزاینی دەستپێکەری نیوتڕۆنی گۆڕاودا بکەن. ڕاپۆرتیان دا کە کار دەکات. ئەوەی کە گەیشتوونەتە ئەم ئەنجامە، نیگەرانییەکانی [[ئێنریکۆ فێرمی]] سەبارەت بە توانای بەردەوامبوونی دیزاینەکە وەستاند.{{Sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993}} دەستپێشخەرەکان بێ کەموکوڕییان ئەنجامدا لەو بۆمبانەی کە لە [[بۆمبارانکردنیی ناوکی ھیرۆشیما و ناگاساکی|تەقینەوە ئەتۆمییەکانی هێرۆشیما و ناگازاکی]] لە مانگی ئابی ١٩٤٥دا{{Sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993}} == پیشە == لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٤٥ لەگەڵ کۆتایی هاتنی جەنگ، بۆر گەڕایەوە دانیمارک، لەوێ دەستی بە خوێندنی زانکۆ کردەوە، لە ساڵی ١٩٤٦ بە بڕوانامەی ماستەر دەرچوو، بە تێزێک کە پەیوەندی بە هەندێک لایەنی کێشەکانی وەستانی هێزی ئەتۆمیەوە هەبوو.<ref name="Biographical" /> لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٨، بۆر بوو بە ئەندامی پەیمانگای توێژینەوەی پێشکەوتوو لە [[پرینستۆن، نیو جێرزی|شاری پرینستۆن لە ویلایەتی نیوجرسی]].<ref name="Institute for Advanced Study">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ias.edu/people/cos/users/abohr01 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130107093854/http://www.ias.edu/people/cos/users/abohr01 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> لەکاتی سەردانیکردنی [[زانکۆی کۆڵۆمبیا|زانکۆی کۆڵۆمبیادا]] چاوی بە [[ئیسیدۆر ئیسحاق ڕابی]] کەوت کە سەرنجی بۆ دۆزینەوەکانی ئەم دواییەی پەیوەست بە پێکهاتەی زۆر وردی دیوتیریۆم لێکەوتەوە . ئەمەش بووە هۆی ئەوەی بۆر لە ژانویەی ئابی ١٩٥٠ ببێتە هاوڕێی سەردانکەر لە<ref name="Biographical" /> لە کۆتاییەکانی چلەکاندا زانرا کە تایبەتمەندییەکانی ناوکی ئەتۆمی ناتوانرێت بە مۆدێلی ئێستای ئەوکاتە وەک مۆدێلی دڵۆپی شلە کە لەلایەن نیڵز بۆرەوە پەرەی پێدراوە لەنێو ئەوانی تردا ڕوون بکرێتەوە. [[نموونەی چینی ناوکی|مۆدێلی توێکڵ]] کە لە ساڵی ١٩٤٩ لەلایەن [[ماریا گۆپەرت مایەر|ماریا گۆپەرت مایر]] و کەسانی دیکە پەرەی پێدرا، ڕێگەی دا هەندێک تایبەتمەندی زیادە ڕوون بکرێتەوە، بەتایبەتی ئەوانەی پێیان دەوترێت ژمارە سیحرییەکان . بەڵام تایبەتمەندیگەلێکیش هەبوون کە نەتوانرا ڕوون بکرێنەوە، لەوانە دابەشبوونی ناگۆیی بارگە لە هەندێک ناوکدا.<ref name="Nobel lecture">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/bohr-lecture.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/bohr-lecture.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ١٩٥٠دا، جەیمس ڕەین واتەری زانکۆی کۆڵۆمبیا جۆرێکی لە مۆدێلی دڵۆپی ناوک پێشنیار کرد کە دەتوانێت دابەشبوونی بارگەی ناگۆیی ڕوون بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rainwater |یەکەم=James |بەستەری نووسەر=James Rainwater |ڕێکەوت=ئابی ١٩٥٠|سەردێڕ=Nuclear Energy Level Argument for a Spheroidal Nuclear Model |journal=[[Physical Review]] |بڵاوکەرەوە=American Physical Society |بەرگ=٧٩|issue=3 |پەڕەکان=٤٣٢–٤٣٤|bibcode=1950PhRv...79..432R |doi=10.1103/PhysRev.79.432}}</ref> مۆدێلی ئاوی باران گریمانە دەکات کە ناوکێکی وەک باڵۆنێک کە تۆپەکانی لە ناوەوەیدا هەیە کە ڕووکارەکەی دەشێوێنن لەگەڵ جووڵەیان. ئەو بیرۆکەکەی لەگەڵ بۆهر تاوتوێ کرد کە لەو کاتەدا سەردانی کۆڵۆمبیا دەکرد و بە شێوەیەکی سەربەخۆ هەمان بیرۆکەی بیرکردبووەوە و نزیکەی مانگێک دوای پێشکەشکردنی ڕێنواتەر، توێژینەوەیەکی پێشکەش کردبوو بۆ بڵاوکردنەوە کە باسی هەمان کێشەی دەکرد، بەڵام بە درێژایی هێڵێکی گشتیتر. بۆر گەردیلەیەکی سووڕاوە و شێوە ناڕێکی و فۆرمێکی گرژی ڕووکاری لە خەیاڵدا هێنایە ئاراوە.<ref name="New Scientist">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Lewin |یەکەم=Roger |دوایین٢=Sherwood |یەکەم٢=Martin |دوایین٣=Walgate |یەکەم٣=Robert |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥|سەردێڕ=Nobel Prizes 1975: Medicine, Chemistry and Physics … and fifty years ago |journal=[[New Scientist]] |بەرگ=٦٨|issue=972 |issn=0262-4079}}</ref> بۆر بیرۆکەکەی زیاتر پەرەپێدا، لە ساڵی ١٩٥١ توێژینەوەیەکی بڵاوکردەوە کە بە شێوەیەکی گشتگیر پەیوەندی نێوان لەرزینەکانی ڕووی ناوک و جووڵەی تاکە [[ناوکۆکە|ناوکەکانی]] خستەڕوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٥١|سەردێڕ=On the Quantization of Angular Momenta in Heavy Nuclei |journal=[[Physical Review]] |بڵاوکەرەوە=American Physical Society |بەرگ=٨١|issue=1 |پەڕەکان=١٣٤–١٣٨|bibcode=1951PhRv...81..134B |doi=10.1103/PhysRev.81.134}}</ref> لەگەڵ گەڕانەوەی بۆ کۆپنهاگن لە ساڵی ١٩٥٠، بۆر دەستی کرد بە کارکردن لەگەڵ بن ڕۆی مۆتێلسۆن بۆ بەراوردکردنی کارە تیۆریەکان لەگەڵ داتا ئەزموونییەکان. لە سێ توێژینەوەدا، کە لە ساڵانی ١٩٥٢ و ١٩٥٣ بڵاوکرانەوە، بۆر و مۆتێلسۆن ڕێککەوتنێکی نزیکیان لە نێوان تیۆری و ئەزمووندا نیشان دا؛ بۆ نموونە، نیشاندانی ئەوەی کە ئاستی وزەی هەندێک گەردیلە دەتوانرێت بە سپێکتریمی خولانەوەی وەسف بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |دوایین٢=Mottelson |یەکەم٢=Ben R. |بەستەری نووسەر٢=Ben Mottelson |ساڵ=١٩٥٣|سەردێڕ=Collective and Individual-Particle Aspects of Nuclear Structure |ناونیشان=https://cds.cern.ch/record/213298/files/p1.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Matematisk-fysiske Meddelelser, Det Kongelige Danske Videnskabernes Selskab |بەرگ=٢٧|issue=16 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cds.cern.ch/record/213298/files/p1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |دوایین٢=Mottelson |یەکەم٢=Ben R. |بەستەری نووسەر٢=Ben Mottelson |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٥٣|سەردێڕ=Interpretation of Isomeric Transitions of Electric Quadrupole Type |journal=[[Physical Review]] |بڵاوکەرەوە=American Physical Society |بەرگ=٨٩|issue=1 |پەڕەکان=٣١٦–٣١٧|bibcode=1953PhRv...89..316B |doi=10.1103/PhysRev.89.316}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |دوایین٢=Mottelson |یەکەم٢=Ben R. |بەستەری نووسەر٢=Ben Mottelson |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٥٣|سەردێڕ=Rotational States in Even-Even Nuclei |journal=[[Physical Review]] |بڵاوکەرەوە=American Physical Society |بەرگ=٩٠|issue=4 |پەڕەکان=٧١٧–٧١٩|bibcode=1953PhRv...90..717B |doi=10.1103/PhysRev.90.717.2}}</ref> بەم شێوەیە توانیان مۆدێلی توێکڵ لەگەڵ چەمکی ئاوی باران ئاشت بکەنەوە.<ref name="New Scientist" /> ئەم کارە هاندەری زۆر لێکۆڵینەوەی تیۆری و ئەزموونی نوێی بوو.<ref name="Nobel lecture" /> بۆر، مۆتێلسۆن و ڕێنواتەر بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ١٩٧٥یان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی پەیوەندی نێوان جوڵەی بەکۆمەڵ و جووڵەی تەنۆلکەکان لە ناوکی ئەتۆمی و پەرەپێدانی تیۆری پێکهاتەی ناوکی ئەتۆمی لەسەر بنەمای ئەم پەیوەندییە".<ref name="The Nobel Prize in Physics 1975" /> بەهۆی ئەوەی باوکی لە ساڵی ١٩٢٢ خەڵاتەکەی پێبەخشرابوو، بۆر بوو بە یەکێک لەو چوار جووتە باوک و کوڕەی کە خەڵاتی نۆبڵی فیزیایان بەدەستهێنا. تەنها دوای ئەنجامدانی توێژینەوەی خاوەن خەڵاتی نۆبڵ، بۆر بڕوانامەی دکتۆرای لە زانکۆی کۆپنهاگن وەرگرت، لە ساڵی ١٩٥٤، تێزی خۆی لەسەر "دۆخی خولانەوەی ناوکی ئەتۆمی" نووسی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩٥٤|ناونیشان=http://clio.columbia.edu/catalog/1565671|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٥|oclc=٠٤٣١٢٩٨٣}}</ref> بۆر لە ساڵی ١٩٥٦ بوو بە مامۆستا لە زانکۆی کۆپنهاگن و دوای مردنی باوکی لە ساڵی ١٩٦٢، شوێنی گرتەوە وەک بەڕێوەبەری پەیمانگای نیڵز بۆر، ئەو پۆستەی تا ساڵی ١٩٧٠ بەدەستی هێنا. لەوێ چالاک بوو تا ساڵی ١٩٩٢ خانەنشین بوو. هەروەها ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری پەیمانگای باکووری فیزیای تیۆری بووە لە سەرەتای دامەزراندنیەوە لە ساڵی ١٩٥٧، و لە ساڵی ١٩٧٥ تا ١٩٨١ بەڕێوەبەری ئەو دامەزراوەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.nbi.ku.dk/english/namely_names/2009/nobel_prize_recipient_aage_bohr/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150518103501/http://www.nbi.ku.dk/english/namely_names/2009/nobel_prize_recipient_aage_bohr/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> جگە لە خەڵاتی نۆبڵ، خەڵاتی دانی هاینمان بۆ فیزیای بیرکاری لە ساڵی ١٩٦٠، خەڵاتی ئەتۆم بۆ ئاشتی لە ساڵی ١٩٦٩، میدالیای HC Ørsted لە ساڵی ١٩٧٠، مەدالیای و خەڵاتی ڕزەرفۆرد لە ساڵی ١٩٧٢، مەدالیای جۆن پرایس وێزەریل لە ساڵی ١٩٧٤، و میدالیای ئۆلێ ڕۆمەر لە ساڵی ١٩٧٦<ref name="Institute for Advanced Study" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iop.org/about/awards/subject/rutherford/medallists/page_38596.html|سەردێڕ=Rutherford medal recipients |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> بۆر و مۆتێلسۆن بەردەوام بوون لە کارکردن بەیەکەوە، مۆنۆگرافیای دوو بەرگیان ''بە ناوی پێکهاتەی ئەتۆمی'' بڵاوکردەوە. بەرگی یەکەم ''بە ناوی جووڵەی تاکە تەنۆلکە'' لە ساڵی ١٩٦٩ دەرکەوت؛ دووەمیان، ''شێواندنی ئەتۆمی،'' لە ساڵی 1975.<ref name="Biographical" /> لە ساڵی ١٩٧٢ بۆهر بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا, دکتۆر فیلۆس. honoris causa، لە پەیمانگای تەکنەلۆژیای نەرویجی ، کە دواتر بەشێک بوو لە زانکۆی زانست و تەکنەلۆژیای نەرویجی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ntnu.edu/phd/honorary-doctors|سەردێڕ=Honorary Doctors - NTNU |زمان=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٠ەوە ئەندامی ئەکادیمیای زانست و نامە نەرویجی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dnva.no/c26849/artikkel/vis.html?tid=26861 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070715102608/http://www.dnva.no/c26849/artikkel/vis.html?tid=26861 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=no}}</ref> هەروەها بۆر ئەندامی هەڵبژێردراوی [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست|ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.amacad.org/person/aage-niels-bohr|سەردێڕ=Aage Niels Bohr {{!}} American Academy of Arts and Sciences |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=American Academy of Arts & Sciences |زمان=en}}</ref>و کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Aage+Bohr&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|سەردێڕ=APS Member History |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=search.amphilsoc.org}}</ref> و ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ئەمریکا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/aage-bohr-uylx39/|سەردێڕ=Aage Bohr – NAS |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> لە ساڵی ١٩٨١ بۆر بووە ئەندامی دامەزرێنەری ئەنجومەنی ڕۆشنبیری جیهانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.consejoculturalmundial.org/about-us/|سەردێڕ=One moment, please... |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190629135114/https://www.consejoculturalmundial.org/about-us/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> == ژیان و مردنی کەسی == بۆر لە ئەمریکا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، لە ١١ی ئازاری ١٩٥٠ لەگەڵ ماریتا سۆفەر (٩ی ئایاری ١٩٢٢ - ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨) هاوسەرگیری کرد. سێ منداڵیان بووە: کوڕەکانی ڤیلهێلم (لەدایکبووی ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠)، تۆماس و کچەکەی مارگریت. دوای مردنی سۆفەر لە ساڵی ١٩٧٨، بۆر لە ساڵی ١٩٨١ لەگەڵ بێنت شارف مێیەر (١٨ی نیسانی ١٩٢٦ - ٢٥ی ئایاری ٢٠١١) هاوسەرگیری کرد. ئاگە بۆر لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ لە شاری کۆپنهاگن کۆچی دوایی کردووە لە دوای خۆی هاوسەری دووەم و منداڵەکانی بەجێهێشتووە. ڤیلهێلم، زانای بایۆکیمیا کە لە چاککردنەوەی DNA دەخوێنێت، زۆربەی ژیانی ژیانی لە پەیمانگای نیشتمانی پیربوون لە شاری بالتیمۆر بەسەر بردووە، دواتر بووەتە مامۆستا لە زانکۆی کۆپنهاگن.<ref name="VilhelmCopenhagen">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://icmm.ku.dk/english/research-groups/bohr-group/|سەردێڕ=Vilhelm Bohr |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=University of Copenhagen}}</ref> میدالیای خەڵاتی نۆبڵی بۆر لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ٢٠١١ لە زیادکردنێکی ئاشکرادا فرۆشرا. دواتر لە مانگی نیسانی ٢٠١٩ لە زیادکردنێکی ئاشکرادا بە ٩٠ هەزار دۆلار فرۆشرا.<ref name="NB">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.numisbids.com/n.php?lot=31879&p=lot&sid=3125|سەردێڕ=Heritage World Coin Auctions - CSNS Signature Sale 3073 Lot 31879 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220922061541/https://www.numisbids.com/n.php?lot=31879&p=lot&sid=3125 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref> == تێبینی == {{سەرچاوەکان|30em}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gowing|یەکەم=Margaret|سەردێڕ=Britain and Atomic Energy, 1935–1945|بڵاوکەرەوە=Macmillan Publishing|ساڵ=١٩٦٤|شوێن=London|oclc=٣١٩٥٢٠٩|بەستەری نووسەر=Margaret Gowing}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hoddeson|یەکەم=Lillian|ناونیشان=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse|سەردێڕ=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945|دوایین٢=Henriksen|یەکەم٢=Paul W.|دوایین٣=Meade|یەکەم٣=Roger A.|دوایین٤=Westfall|یەکەم٤=Catherine L.|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٠-٥٢١-٤٤١٣٢-٣|شوێن=New York|oclc=٢٦٧٦٤٣٢٠|بەستەری نووسەر=Lillian Hoddeson|بەستەری نووسەر٤=Catherine Westfall|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones|یەکەم=R. V.|سەردێڕ=Niels Bohr: A Centenary Volume|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ساڵ=١٩٨٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٦٢٤١٥-٣|editor-last=French|editor-first=A. P.|editor-link=Anthony French|شوێن=Cambridge, Mass.|پەڕەکان=٢٧٨–٢٨٧|chapter=Meetings in Wartime and After|بەستەری نووسەر=R. V. Jones|editor-last2=Kennedy|editor-first2=P. J.|chapter-url=https://archive.org/details/nielsbohrcentena00bohr}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pais|یەکەم=Abraham|ناونیشان=https://archive.org/details/nielsbohrstimesi00pais_0|سەردێڕ=Niels Bohr's Times, In Physics, Philosophy and Polity|بڵاوکەرەوە=Clarendon Press|ساڵ=١٩٩١|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٥٢٠٤٩-٨|شوێن=Oxford|بەستەری نووسەر=Abraham Pais}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rhodes|یەکەم=Richard|ناونیشان=https://archive.org/details/makingofatomicbo00rhod|سەردێڕ=The Making of the Atomic Bomb|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧١-٤٤١٣٣-٣|شوێن=New York|بەستەری نووسەر=Richard Rhodes|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stuewer|یەکەم=Roger H.|سەردێڕ=Niels Bohr: A Centenary Volume|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ساڵ=١٩٨٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٦٢٤١٥-٣|editor-last=French|editor-first=A. P.|editor-link=Anthony French|شوێن=Cambridge, Mass.|پەڕەکان=١٩٧–٢٢٠|chapter=Niels Bohr and Nuclear Physics|editor-last2=Kennedy|editor-first2=P. J.|chapter-url=https://archive.org/details/nielsbohrcentena00bohr}} == بەستەری دەرەکی == {{پۆلی کۆمنز|Aage Bohr|ئاگە بۆر}} * {{Nobelprize}} لەوانەش وتارەکەی نۆبڵ، ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٥: "جووڵەی خولانەوەی لە ناوکەکاندا". * [https://web.archive.org/web/20140911200150/http://www.aip.org/history/ohilist/4514_1.html نووسراوی چاوپێکەوتنی مێژووی زارەکی لەگەڵ ئاگە بۆر ٢٣ و ٣٠ی ژانویەی ١٩٦٣، پەیمانگای فیزیای ئەمریکی، کتێبخانە و ئەرشیفی نیڵز بۆر] {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک}} [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:نیلس بۆر]] [[پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢]] t83cw6q1qi5v0movqc0j9vvkli7f8yu 1699799 1699716 2026-11-02T20:03:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1699799 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئاگە نێلز بۆر''' ({{IPA|da|ˈɔːwə ˈne̝ls ˈpoɐ̯ˀ|lang}}; ١٩ی حوزەیرانی ١٩٢٢ – ٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩) [[فیزیکی ناوکی|فیزیازانێکی ئەتۆمی]] دانیمارکی بووە کە [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] لە ساڵی ١٩٧٥ لەگەڵ بن ڕۆی مۆتلسۆن و جەیمس ڕەین واتەری هاوبەش کردووە "بۆ دۆزینەوەی پەیوەندی نێوان جووڵەی بەکۆمەڵ و جووڵەی تەنۆلکەکان لە ناوکی ئەتۆمی و پەرەپێدانی تیۆری پێکهاتەی گەردیلەی ئەتۆمی لەسەر بنەمای ئەم پەیوەندییە".<ref name="The Nobel Prize in Physics 1975">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1975 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> باوکی ناوی [[نیلس بۆر|نیڵز بۆر]] بوو. بۆر و مۆتێلسۆن لە چەمکی ڕاینواتەرەوە کە مۆدێلێکی دڵۆپی شلەی شێوە ناڕێک بوو لە ناوکەوە دەست پێکرد، بۆر و مۆتێلسۆن تیۆرێکی وردیان پەرەپێدا کە لە نزیکەوە لەگەڵ تاقیکردنەوەکاندا هاوڕا بوو. بەو پێیەی باوکی نیڵز بۆر لە ساڵی ١٩٢٢ خەڵاتەکەی بەدەستهێنابوو، ئەو و باوکی یەکێکن لەو چەند جووتە باوک و کوڕانەی کە هەردووکیان خەڵاتی نۆبڵیان بەدەستهێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/faq/questions_in_category.php?id=7#10 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222114538/https://www.nobelprize.org/faq/questions_in_category.php?id=7#10 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-prize-in-physics|سەردێڕ=Facts on the Nobel Prize in Physics |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == بۆر لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٢٢ لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لەدایکبووە، چوارەم کوڕە لە شەش کوڕی فیزیازان [[نیلس بۆر|نیڵس بۆر]] و هاوسەرەکەی مارگریت بۆر (لەدایکبووی نۆرلوند).<ref name="Biographical">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/bohr-bio.html|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1975 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> برا گەورەکەی بە ناوی کریستیان لە ساڵی ١٩٣٤ لە ڕووداوێکی بەلەمدا کۆچی دوایی کرد{{Sfn|Stuewer|1985}} و بچووکەکەی بە ناوی هاراڵد بە توندی کەمئەندام بوو و لە تەمەنی چوار ساڵیدا لە ماڵەکەی لە کۆپنهاگن دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://ugeavisen.dk/ugeavisenvejle/artikel/udstilling-om-brejnings-historie-hitter-i-vejle|سەردێڕ=Udstilling om Brejnings historie hitter i Vejle |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=ugeavisen.dk |زمان=da}}</ref>{{Sfn|Pais|1991}} لەوانی تر هانس بوو بە پزیشک؛ ئێریک، ئەندازیاری کیمیایی؛ و ئێرنست، پارێزەر و وەرزشکاری ئۆڵۆمپی کە لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٤٨|ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ساڵی ١٩٤٨]] لە لەندەن یاری هۆکی مەیدانی بۆ دانیمارک کردووە.<ref name="nobelprize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1922/bohr-bio.html|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1922 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}</ref> خێزانەکە لە پەیمانگای فیزیای تیۆری لە [[زانکۆی کۆپنھاگن|زانکۆی کۆپنهاگن]] دەژیا کە ئێستا بە پەیمانگای نیڵز بۆر ناسراوە، لەوێ گەورە بووە و لە دەوری فیزیازانەکان گەورە بووە کە لەگەڵ باوکیدا کاریان کردووە، وەک هانس کرامێرز ، ئۆسکار کلاین ، یۆشیۆ نیشینا ، [[وۆڵفگانگ پاولی]] و [[ڤێرنەر ھایزنبێرگ|وێرنەر هایزنبێرگ]].<ref name="Biographical" /> لە ساڵی ١٩٣٢ خێزانەکە ڕوویان لە کارلسبێرگ ئارێسبۆلیگ کرد، کۆشکێک کە لەلایەن کارل جاکۆبسن، میراتگری بیرەخانەکانی کارلسبێرگەوە بەخشرا، بۆ ئەوەی وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەخری لەلایەن ئەو دانیمارکییەوە بەکاربهێنرێت کە دیارترین بەشداری لە زانست، ئەدەب، یان هونەردا کردووە.{{Sfn|Pais|1991}} بۆر لە هۆڵی وەرزشی سۆرتدام لە کۆپنهاگن چووە قۆناغی ئامادەیی. لە ساڵی ١٩٤٠ و دوای ماوەیەکی کەم لە داگیرکردنی دانیمارک لەلایەن ئەڵمانیاوە لە مانگی نیساندا، چووە زانکۆی کۆپنهاگن و لەوێ فیزیای خوێندووە. یارمەتی باوکی دەدا، یارمەتی داڕشتنی نامە و بابەتەکانی پەیوەست بە [[ناسیاریناسی|زانستناسی]] و فیزیا دەدا.<ref name="Biographical" /> لە ئەیلوولی ١٩٤٣دا هەواڵ گەیشتە بنەماڵەکەی کە نازییەکان بە جوولەکە دەزانن، چونکە داپیرەی بۆر، ئیلین ئادلێر بۆر، جولەکە بووە، هەر بۆیەش مەترسی دەستگیرکردنیان لەسەرە. بەرخۆدانی دانیمارک یارمەتی ئەو خێزانەی دا کە لە ڕێگای دەریاوە بەرەو سوید هەڵبێن.{{Sfn|Rhodes|1986}} بۆر لە ئۆکتۆبەری ساڵی ١٩٤٣ گەیشتە ئەوێ، پاشان بە فڕۆکەیەکی مێشوولەی دی هاڤیلاند کە لەلایەن کۆمپانیای هێڵی ئاسمانی دەرەوەی بەریتانیا بەڕێوەدەبرا، بەرەو بەریتانیا ڕۆیشت. مێشوولەکان فڕۆکەی بۆمبڕێژکەری خێرای بێ چەک بوون کە گۆڕدرابوون بۆ هەڵگرتنی باری بچووک و بەنرخ یان سەرنشینی گرنگ. بە فڕین بە خێرایی زۆر و بەرزییەکی بەرز، دەیانتوانی نەرویجی داگیرکراوی ئەڵمانیا ببڕن، و لەگەڵ ئەوەشدا خۆیان لە شەڕکەرانی ئەڵمانی بەدوور بگرن. بۆر کە پەرەشوت و عەزی فڕین و دەمامکی ئۆکسجینی پێبوو، گەشتەکەی سێ کاتژمێری بە پاڵکەوتووی لەسەر دۆشەکێک لە شوێنی بۆمبەکانی فڕۆکەکە بەسەر برد.{{Sfn|Jones|1985}} بۆر لە گەیشتن بە لەندەن، پەیوەندی بە باوکیەوە کردەوە، کە هەفتەیەک پێشتر بە فڕۆکە گەیشتبووە بەریتانیا.{{Sfn|Jones|1985}} بە فەرمی بووە توێژەرێکی بچووک لە بەشی توێژینەوەی زانستی و پیشەسازی, بەڵام لە ڕاستیدا وەک یاریدەدەری کەسی و سکرتێری باوکی کاری کردووە. ئەو دووانە کاریان لەسەر پڕۆژەی [[چەکی ناوکی|بۆمبی ئەتۆمی]] بەریتانی Tube Alloys کردووە. لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٤٣ یەکەم سەردانیان لە ژمارەیەک سەردان بۆ ئەمریکا ئەنجامدا، کە باوکی ڕاوێژکاری پڕۆژەی مانهاتن بوو.{{Sfn|Gowing|1964}} بەهۆی ناوبانگ و ناوبانگی باوکیەوە ناوی درۆیان لێنرا؛ بۆر بوو بە جەیمس بەیکەر و باوکی بوو بە نیکۆڵاس بەیکەر.{{Sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993}} لە ساڵی ١٩٤٥ بەڕێوەبەری تاقیگەی لۆس ئەلامۆس، [[جەی. ڕۆبێرت ئۆپنھایمەر|جەی ڕۆبەرت ئۆپنهایمەر]]، داوای لێکردن پێداچوونەوە بە دیزاینی دەستپێکەری نیوتڕۆنی گۆڕاودا بکەن. ڕاپۆرتیان دا کە کار دەکات. ئەوەی کە گەیشتوونەتە ئەم ئەنجامە، نیگەرانییەکانی [[ئێنریکۆ فێرمی]] سەبارەت بە توانای بەردەوامبوونی دیزاینەکە وەستاند.{{Sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993}} دەستپێشخەرەکان بێ کەموکوڕییان ئەنجامدا لەو بۆمبانەی کە لە [[بۆمبارانکردنیی ناوکی ھیرۆشیما و ناگاساکی|تەقینەوە ئەتۆمییەکانی هێرۆشیما و ناگازاکی]] لە مانگی ئابی ١٩٤٥دا{{Sfn|Hoddeson|Henriksen|Meade|Westfall|1993}} == پیشە == لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٤٥ لەگەڵ کۆتایی هاتنی جەنگ، بۆر گەڕایەوە دانیمارک، لەوێ دەستی بە خوێندنی زانکۆ کردەوە، لە ساڵی ١٩٤٦ بە بڕوانامەی ماستەر دەرچوو، بە تێزێک کە پەیوەندی بە هەندێک لایەنی کێشەکانی وەستانی هێزی ئەتۆمیەوە هەبوو.<ref name="Biographical" /> لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٨، بۆر بوو بە ئەندامی پەیمانگای توێژینەوەی پێشکەوتوو لە [[پرینستۆن، نیو جێرزی|شاری پرینستۆن لە ویلایەتی نیوجرسی]].<ref name="Institute for Advanced Study">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ias.edu/people/cos/users/abohr01 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130107093854/http://www.ias.edu/people/cos/users/abohr01 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> لەکاتی سەردانیکردنی [[زانکۆی کۆڵۆمبیا|زانکۆی کۆڵۆمبیادا]] چاوی بە [[ئیسیدۆر ئیسحاق ڕابی]] کەوت کە سەرنجی بۆ دۆزینەوەکانی ئەم دواییەی پەیوەست بە پێکهاتەی زۆر وردی دیوتیریۆم لێکەوتەوە . ئەمەش بووە هۆی ئەوەی بۆر لە ژانویەی ئابی ١٩٥٠ ببێتە هاوڕێی سەردانکەر لە<ref name="Biographical" /> لە کۆتاییەکانی چلەکاندا زانرا کە تایبەتمەندییەکانی ناوکی ئەتۆمی ناتوانرێت بە مۆدێلی ئێستای ئەوکاتە وەک مۆدێلی دڵۆپی شلە کە لەلایەن نیڵز بۆرەوە پەرەی پێدراوە لەنێو ئەوانی تردا ڕوون بکرێتەوە. [[نموونەی چینی ناوکی|مۆدێلی توێکڵ]] کە لە ساڵی ١٩٤٩ لەلایەن [[ماریا گۆپەرت مایەر|ماریا گۆپەرت مایر]] و کەسانی دیکە پەرەی پێدرا، ڕێگەی دا هەندێک تایبەتمەندی زیادە ڕوون بکرێتەوە، بەتایبەتی ئەوانەی پێیان دەوترێت ژمارە سیحرییەکان . بەڵام تایبەتمەندیگەلێکیش هەبوون کە نەتوانرا ڕوون بکرێنەوە، لەوانە دابەشبوونی ناگۆیی بارگە لە هەندێک ناوکدا.<ref name="Nobel lecture">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٥|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/bohr-lecture.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/bohr-lecture.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ١٩٥٠دا، جەیمس ڕەین واتەری زانکۆی کۆڵۆمبیا جۆرێکی لە مۆدێلی دڵۆپی ناوک پێشنیار کرد کە دەتوانێت دابەشبوونی بارگەی ناگۆیی ڕوون بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rainwater |یەکەم=James |بەستەری نووسەر=James Rainwater |ڕێکەوت=ئابی ١٩٥٠|سەردێڕ=Nuclear Energy Level Argument for a Spheroidal Nuclear Model |journal=[[Physical Review]] |بڵاوکەرەوە=American Physical Society |بەرگ=٧٩|issue=3 |پەڕەکان=٤٣٢–٤٣٤|bibcode=1950PhRv...79..432R |doi=10.1103/PhysRev.79.432}}</ref> مۆدێلی ئاوی باران گریمانە دەکات کە ناوکێکی وەک باڵۆنێک کە تۆپەکانی لە ناوەوەیدا هەیە کە ڕووکارەکەی دەشێوێنن لەگەڵ جووڵەیان. ئەو بیرۆکەکەی لەگەڵ بۆهر تاوتوێ کرد کە لەو کاتەدا سەردانی کۆڵۆمبیا دەکرد و بە شێوەیەکی سەربەخۆ هەمان بیرۆکەی بیرکردبووەوە و نزیکەی مانگێک دوای پێشکەشکردنی ڕێنواتەر، توێژینەوەیەکی پێشکەش کردبوو بۆ بڵاوکردنەوە کە باسی هەمان کێشەی دەکرد، بەڵام بە درێژایی هێڵێکی گشتیتر. بۆر گەردیلەیەکی سووڕاوە و شێوە ناڕێکی و فۆرمێکی گرژی ڕووکاری لە خەیاڵدا هێنایە ئاراوە.<ref name="New Scientist">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Lewin |یەکەم=Roger |دوایین٢=Sherwood |یەکەم٢=Martin |دوایین٣=Walgate |یەکەم٣=Robert |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥|سەردێڕ=Nobel Prizes 1975: Medicine, Chemistry and Physics … and fifty years ago |journal=[[New Scientist]] |بەرگ=٦٨|issue=972 |issn=0262-4079}}</ref> بۆر بیرۆکەکەی زیاتر پەرەپێدا، لە ساڵی ١٩٥١ توێژینەوەیەکی بڵاوکردەوە کە بە شێوەیەکی گشتگیر پەیوەندی نێوان لەرزینەکانی ڕووی ناوک و جووڵەی تاکە [[ناوکۆکە|ناوکەکانی]] خستەڕوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٥١|سەردێڕ=On the Quantization of Angular Momenta in Heavy Nuclei |journal=[[Physical Review]] |بڵاوکەرەوە=American Physical Society |بەرگ=٨١|issue=1 |پەڕەکان=١٣٤–١٣٨|bibcode=1951PhRv...81..134B |doi=10.1103/PhysRev.81.134}}</ref> لەگەڵ گەڕانەوەی بۆ کۆپنهاگن لە ساڵی ١٩٥٠، بۆر دەستی کرد بە کارکردن لەگەڵ بن ڕۆی مۆتێلسۆن بۆ بەراوردکردنی کارە تیۆریەکان لەگەڵ داتا ئەزموونییەکان. لە سێ توێژینەوەدا، کە لە ساڵانی ١٩٥٢ و ١٩٥٣ بڵاوکرانەوە، بۆر و مۆتێلسۆن ڕێککەوتنێکی نزیکیان لە نێوان تیۆری و ئەزمووندا نیشان دا؛ بۆ نموونە، نیشاندانی ئەوەی کە ئاستی وزەی هەندێک گەردیلە دەتوانرێت بە سپێکتریمی خولانەوەی وەسف بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |دوایین٢=Mottelson |یەکەم٢=Ben R. |بەستەری نووسەر٢=Ben Mottelson |ساڵ=١٩٥٣|سەردێڕ=Collective and Individual-Particle Aspects of Nuclear Structure |ناونیشان=https://cds.cern.ch/record/213298/files/p1.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Matematisk-fysiske Meddelelser, Det Kongelige Danske Videnskabernes Selskab |بەرگ=٢٧|issue=16 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cds.cern.ch/record/213298/files/p1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |دوایین٢=Mottelson |یەکەم٢=Ben R. |بەستەری نووسەر٢=Ben Mottelson |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٥٣|سەردێڕ=Interpretation of Isomeric Transitions of Electric Quadrupole Type |journal=[[Physical Review]] |بڵاوکەرەوە=American Physical Society |بەرگ=٨٩|issue=1 |پەڕەکان=٣١٦–٣١٧|bibcode=1953PhRv...89..316B |doi=10.1103/PhysRev.89.316}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bohr |یەکەم=Aage |دوایین٢=Mottelson |یەکەم٢=Ben R. |بەستەری نووسەر٢=Ben Mottelson |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٥٣|سەردێڕ=Rotational States in Even-Even Nuclei |journal=[[Physical Review]] |بڵاوکەرەوە=American Physical Society |بەرگ=٩٠|issue=4 |پەڕەکان=٧١٧–٧١٩|bibcode=1953PhRv...90..717B |doi=10.1103/PhysRev.90.717.2}}</ref> بەم شێوەیە توانیان مۆدێلی توێکڵ لەگەڵ چەمکی ئاوی باران ئاشت بکەنەوە.<ref name="New Scientist" /> ئەم کارە هاندەری زۆر لێکۆڵینەوەی تیۆری و ئەزموونی نوێی بوو.<ref name="Nobel lecture" /> بۆر، مۆتێلسۆن و ڕێنواتەر بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ١٩٧٥یان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی پەیوەندی نێوان جوڵەی بەکۆمەڵ و جووڵەی تەنۆلکەکان لە ناوکی ئەتۆمی و پەرەپێدانی تیۆری پێکهاتەی ناوکی ئەتۆمی لەسەر بنەمای ئەم پەیوەندییە".<ref name="The Nobel Prize in Physics 1975" /> بەهۆی ئەوەی باوکی لە ساڵی ١٩٢٢ خەڵاتەکەی پێبەخشرابوو، بۆر بوو بە یەکێک لەو چوار جووتە باوک و کوڕەی کە خەڵاتی نۆبڵی فیزیایان بەدەستهێنا. تەنها دوای ئەنجامدانی توێژینەوەی خاوەن خەڵاتی نۆبڵ، بۆر بڕوانامەی دکتۆرای لە زانکۆی کۆپنهاگن وەرگرت، لە ساڵی ١٩٥٤، تێزی خۆی لەسەر "دۆخی خولانەوەی ناوکی ئەتۆمی" نووسی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩٥٤|ناونیشان=http://clio.columbia.edu/catalog/1565671|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٥|oclc=٠٤٣١٢٩٨٣}}</ref> بۆر لە ساڵی ١٩٥٦ بوو بە مامۆستا لە زانکۆی کۆپنهاگن و دوای مردنی باوکی لە ساڵی ١٩٦٢، شوێنی گرتەوە وەک بەڕێوەبەری پەیمانگای نیڵز بۆر، ئەو پۆستەی تا ساڵی ١٩٧٠ بەدەستی هێنا. لەوێ چالاک بوو تا ساڵی ١٩٩٢ خانەنشین بوو. هەروەها ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری پەیمانگای باکووری فیزیای تیۆری بووە لە سەرەتای دامەزراندنیەوە لە ساڵی ١٩٥٧، و لە ساڵی ١٩٧٥ تا ١٩٨١ بەڕێوەبەری ئەو دامەزراوەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.nbi.ku.dk/english/namely_names/2009/nobel_prize_recipient_aage_bohr/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150518103501/http://www.nbi.ku.dk/english/namely_names/2009/nobel_prize_recipient_aage_bohr/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> جگە لە خەڵاتی نۆبڵ، خەڵاتی دانی هاینمان بۆ فیزیای بیرکاری لە ساڵی ١٩٦٠، خەڵاتی ئەتۆم بۆ ئاشتی لە ساڵی ١٩٦٩، میدالیای HC Ørsted لە ساڵی ١٩٧٠، مەدالیای و خەڵاتی ڕزەرفۆرد لە ساڵی ١٩٧٢، مەدالیای جۆن پرایس وێزەریل لە ساڵی ١٩٧٤، و میدالیای ئۆلێ ڕۆمەر لە ساڵی ١٩٧٦<ref name="Institute for Advanced Study" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iop.org/about/awards/subject/rutherford/medallists/page_38596.html|سەردێڕ=Rutherford medal recipients |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> بۆر و مۆتێلسۆن بەردەوام بوون لە کارکردن بەیەکەوە، مۆنۆگرافیای دوو بەرگیان ''بە ناوی پێکهاتەی ئەتۆمی'' بڵاوکردەوە. بەرگی یەکەم ''بە ناوی جووڵەی تاکە تەنۆلکە'' لە ساڵی ١٩٦٩ دەرکەوت؛ دووەمیان، ''شێواندنی ئەتۆمی،'' لە ساڵی 1975.<ref name="Biographical" /> لە ساڵی ١٩٧٢ بۆهر بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا, دکتۆر فیلۆس. honoris causa، لە پەیمانگای تەکنەلۆژیای نەرویجی ، کە دواتر بەشێک بوو لە زانکۆی زانست و تەکنەلۆژیای نەرویجی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ntnu.edu/phd/honorary-doctors|سەردێڕ=Honorary Doctors - NTNU |زمان=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٠ەوە ئەندامی ئەکادیمیای زانست و نامە نەرویجی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dnva.no/c26849/artikkel/vis.html?tid=26861 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070715102608/http://www.dnva.no/c26849/artikkel/vis.html?tid=26861 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=no}}</ref> هەروەها بۆر ئەندامی هەڵبژێردراوی [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست|ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.amacad.org/person/aage-niels-bohr|سەردێڕ=Aage Niels Bohr {{!}} American Academy of Arts and Sciences |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=American Academy of Arts & Sciences |زمان=en}}</ref>و کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Aage+Bohr&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|سەردێڕ=APS Member History |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=search.amphilsoc.org}}</ref> و ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ئەمریکا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/aage-bohr-uylx39/|سەردێڕ=Aage Bohr – NAS |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> لە ساڵی ١٩٨١ بۆر بووە ئەندامی دامەزرێنەری ئەنجومەنی ڕۆشنبیری جیهانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.consejoculturalmundial.org/about-us/|سەردێڕ=One moment, please... |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190629135114/https://www.consejoculturalmundial.org/about-us/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> == ژیان و مردنی کەسی == بۆر لە ئەمریکا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، لە ١١ی ئازاری ١٩٥٠ لەگەڵ ماریتا سۆفەر (٩ی ئایاری ١٩٢٢ - ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨) هاوسەرگیری کرد. سێ منداڵیان بووە: کوڕەکانی ڤیلهێلم (لەدایکبووی ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠)، تۆماس و کچەکەی مارگریت. دوای مردنی سۆفەر لە ساڵی ١٩٧٨، بۆر لە ساڵی ١٩٨١ لەگەڵ بێنت شارف مێیەر (١٨ی نیسانی ١٩٢٦ - ٢٥ی ئایاری ٢٠١١) هاوسەرگیری کرد. ئاگە بۆر لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ لە شاری کۆپنهاگن کۆچی دوایی کردووە لە دوای خۆی هاوسەری دووەم و منداڵەکانی بەجێهێشتووە. ڤیلهێلم، زانای بایۆکیمیا کە لە چاککردنەوەی DNA دەخوێنێت، زۆربەی ژیانی ژیانی لە پەیمانگای نیشتمانی پیربوون لە شاری بالتیمۆر بەسەر بردووە، دواتر بووەتە مامۆستا لە زانکۆی کۆپنهاگن.<ref name="VilhelmCopenhagen">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://icmm.ku.dk/english/research-groups/bohr-group/|سەردێڕ=Vilhelm Bohr |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=University of Copenhagen}}</ref> میدالیای خەڵاتی نۆبڵی بۆر لە مانگی نۆڤەمبەری ساڵی ٢٠١١ لە زیادکردنێکی ئاشکرادا فرۆشرا. دواتر لە مانگی نیسانی ٢٠١٩ لە زیادکردنێکی ئاشکرادا بە ٩٠ هەزار دۆلار فرۆشرا.<ref name="NB">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.numisbids.com/n.php?lot=31879&p=lot&sid=3125|سەردێڕ=Heritage World Coin Auctions - CSNS Signature Sale 3073 Lot 31879 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220922061541/https://www.numisbids.com/n.php?lot=31879&p=lot&sid=3125 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref> == تێبینی == {{سەرچاوەکان|30em}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gowing|یەکەم=Margaret|سەردێڕ=Britain and Atomic Energy, 1935–1945|بڵاوکەرەوە=Macmillan Publishing|ساڵ=١٩٦٤|شوێن=London|oclc=٣١٩٥٢٠٩|بەستەری نووسەر=Margaret Gowing}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hoddeson|یەکەم=Lillian|ناونیشان=https://archive.org/details/criticalassembly0000unse|سەردێڕ=Critical Assembly: A Technical History of Los Alamos During the Oppenheimer Years, 1943–1945|دوایین٢=Henriksen|یەکەم٢=Paul W.|دوایین٣=Meade|یەکەم٣=Roger A.|دوایین٤=Westfall|یەکەم٤=Catherine L.|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٠-٥٢١-٤٤١٣٢-٣|شوێن=New York|oclc=٢٦٧٦٤٣٢٠|بەستەری نووسەر=Lillian Hoddeson|بەستەری نووسەر٤=Catherine Westfall|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jones|یەکەم=R. V.|سەردێڕ=Niels Bohr: A Centenary Volume|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ساڵ=١٩٨٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٦٢٤١٥-٣|editor-last=French|editor-first=A. P.|editor-link=Anthony French|شوێن=Cambridge, Mass.|پەڕەکان=٢٧٨–٢٨٧|chapter=Meetings in Wartime and After|بەستەری نووسەر=R. V. Jones|editor-last2=Kennedy|editor-first2=P. J.|chapter-url=https://archive.org/details/nielsbohrcentena00bohr}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pais|یەکەم=Abraham|ناونیشان=https://archive.org/details/nielsbohrstimesi00pais_0|سەردێڕ=Niels Bohr's Times, In Physics, Philosophy and Polity|بڵاوکەرەوە=Clarendon Press|ساڵ=١٩٩١|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٥٢٠٤٩-٨|شوێن=Oxford|بەستەری نووسەر=Abraham Pais}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rhodes|یەکەم=Richard|ناونیشان=https://archive.org/details/makingofatomicbo00rhod|سەردێڕ=The Making of the Atomic Bomb|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧١-٤٤١٣٣-٣|شوێن=New York|بەستەری نووسەر=Richard Rhodes|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stuewer|یەکەم=Roger H.|سەردێڕ=Niels Bohr: A Centenary Volume|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ساڵ=١٩٨٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٦٢٤١٥-٣|editor-last=French|editor-first=A. P.|editor-link=Anthony French|شوێن=Cambridge, Mass.|پەڕەکان=١٩٧–٢٢٠|chapter=Niels Bohr and Nuclear Physics|editor-last2=Kennedy|editor-first2=P. J.|chapter-url=https://archive.org/details/nielsbohrcentena00bohr}} == بەستەری دەرەکی == {{پۆلی کۆمنز|Aage Bohr|ئاگە بۆر}} * {{Nobelprize}} لەوانەش وتارەکەی نۆبڵ، ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٥: "جووڵەی خولانەوەی لە ناوکەکاندا". * [https://web.archive.org/web/20140911200150/http://www.aip.org/history/ohilist/4514_1.html نووسراوی چاوپێکەوتنی مێژووی زارەکی لەگەڵ ئاگە بۆر ٢٣ و ٣٠ی ژانویەی ١٩٦٣، پەیمانگای فیزیای ئەمریکی، کتێبخانە و ئەرشیفی نیڵز بۆر] {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک}} [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:نیلس بۆر]] [[پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢]] snm6p1sohbro2f9175fdufgpus3fdn2 0 305821 1699437 1699296 2026-11-02T12:04:38Z Ravan 7844 /* پیشە */ 1699437 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فرێدریک جەی ڕامسدێل'''<ref name="thesis">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.proquest.com/docview/303705075 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[ProQuest]] |id={{ProQuest|303705075}}}}</ref> (لەدایکبووی ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠)<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/ramsdell/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[NobelPrize.org]] |زمان=en-US}}</ref> پزیشکی بەرگری ئەمریکییە و خاوەنی خەڵاتی نۆبڵە. لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە ڕاوێژکارە لە کۆمپانیای سۆنۆما بایۆتێراپیوتیکس کە کۆمپانیایەکی بایۆتەکنەلۆژیایە و هاوبەشی دامەزراندنی ئەو کۆمپانیایە.<ref name="NobelPrize.org" /><ref name="Wertheimer">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wertheimer |یەکەم=Jason |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://sonomabio.com/2025/10/sonoma-biotherapeutics-congratulates-fred-ramsdell-phd-co-founder-and-scientific-advisory-board-chair-on-receiving-the-2025-nobel-prize-in-physiology-or-medicine-for-his-work-in-immunotherapy-and-b/|سەردێڕ=Sonoma Biotherapeutics Congratulates Fred Ramsdell, PhD, Co-Founder and Scientific Advisory Board Chair, on Receiving the 2025 Nobel Prize in Physiology or Medicine for his work in Immunotherapy and Breakthrough Understanding of the Role of Regulatory T cells (Tregs) |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Sonoma Biotherapeutics |زمان=en-US}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥ بە هاوبەشی لەگەڵ ماری ئی برونکۆڤ و شیمۆن ساکاگوچی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانیان لە لێبوردەیی دەوروبەری.<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == ڕامسدێل لە ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠ لە شاری ئێلمهێرس لە ویلایەتی ئیلینۆیس لەدایکبووە.<ref name="NobelPrize.org" /> دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٩ لە قوتابخانەی ئامادەیی هۆمستید (کالیفۆرنیا) دەرچوو، ڕامسدێل سەرەتا لە کۆلێژی فۆتیڵ خوێندوویەتی چونکە توانای خوێندنی چوار ساڵەی UCی نەبوو، پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ زانکۆی کالیفۆرنیا لە سان دیێگۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://newsroom.ucla.edu/stories/3-nobel-alum-laureates-how-ucla-led-to-nobel-prize|سەردێڕ=3 alumni Nobel laureates recount how UCLA set them on a path to the prize |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251017222909/https://newsroom.ucla.edu/stories/3-nobel-alum-laureates-how-ucla-led-to-nobel-prize |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=UCLA |زمان=en-us}}</ref> بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس لە زانست|بەکالۆریۆسی لە زانست]] بەدەستهێناوە بە پسپۆڕی لە بایۆکیمیا و بایۆلۆجی خانە لە زانکۆی UCSD لە ساڵی ١٩٨٣. لە هەمان ساڵدا، لە زانکۆی کالیفۆرنیا، لۆس ئەنجلۆس، وەک خوێندکاری دکتۆرا ناوی خۆی تۆمارکرد، و لە ژێر ڕاهێنەری سیدنی گۆلوبدا مایکرۆبایۆلۆجی و بەرگریزانی خوێندووە، لە ساڵی ١٩٨٧ دکتۆرای وەرگرتووە == پیشە == ڕامسدێل وەک خوێندکاری دەرچووی زانکۆ شایستەی مۆری خۆراک بوو کاتێک دەستی بە زەمالەی خۆی کرد لە [[پەیمانگا نەتەوەییەکانی تەندروستی ولایەتە یەکگرتووەکان|پەیمانگەی نیشتمانی تەندروستی]] بۆ ڕاهێنانی پۆست گریجوەی دوای بەدەستهێنانی دکتۆرا. دوای ئەوە پەیوەندی بە کۆمپانیای دەرمانی بایۆلۆجی Immunex کرد، کە تیایدا سەرنجی توێژینەوەکانی چالاککردن و لێبوردەیی [[لیمفۆسایتی تی|خانەی T]] و دۆزینەوەی جینەکان بوو. لە ساڵی ١٩٩٤ پەیوەندی بە کۆمپانیای بایۆتەکنەلۆژیای داروین مۆلیکولەرەوە کرد کە بنکەکەی لە شاری بۆتێل لە ویلایەتی واشنتۆنە (لەگەڵ ماری ئی . داروین مۆلیکولار لە ساڵی ١٩٩٦ لەلایەن کۆمپانیای کایرۆساینسەوە کڕدرا. دوای سێ ساڵ، Chiroscience لەگەڵ Celltech یەکگرت (بۆ ماوەیەکی کورت لە ژێر ناوی Celltech Chiroscience). لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕامسدێل و برونکۆڤ کۆمپانیاکەیان بەجێهێشت. لە ساڵی ٢٠٠٤ پەیوەندی بە کۆمپانیای زایمۆجینێتیکەوە کردووە و لەوێ سەرکردایەتی تیمەکانی توێژینەوەی کردووە کە سەرنجیان لەسەر پڕۆتینە نوێیەکان بووە کە چالاکیی ڕێکخستنی ئەگەرییان هەیە لە خانە لیمفاوییەکاندا. لە ساڵی ٢٠٠٨ دەستی بە کارکردن کرد لە کۆمپانیای نۆڤۆ نۆردیسک کە یارمەتی دامەزراندنی سەنتەری توێژینەوەی هەوکردنی کۆمپانیاکە لە [[سیاتڵ]] و بوو بە سەرۆکی گروپی بەرگری بایۆلۆجی.<ref name="picibio" /> دواتر، وەک جێگری سەرۆک لە aTyr Pharma لە [[سان دیێگۆ]] کاری کردووە، پێش ئەوەی پەیوەندی بە پەیمانگای پارکەر بۆ چارەسەری بەرگری شێرپەنجە لە [[سان فرانسیسکۆ|سانفرانسیسکۆ]] بکات، کە لەوێ بەرپرسی سەرەکی زانستی بووە. لە ساڵی ٢٠١٩ لەگەڵ جێفری بلوستۆن و کیژی تانگ و ئەلێکساندەر ڕودنسکی کۆمپانیای سۆنۆما بایۆتێراپیوتیکس کە بنکەکەی لە سانفرانسیسکۆیەو دامەزراندووە و لەوێ ڕۆڵی سەرۆکی زانستی گێڕاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Pashricha |یەکەم=Akash |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.seattletimes.com/business/local-business/a-life-sciences-startup-will-base-its-headquarters-in-both-seattle-and-california-its-far-from-the-only-one/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Seattle Times]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە سەرۆکی دەستەی ڕاوێژکاری زانستی کۆمپانیاکە.<ref name="Wertheimer" /> == توێژینەوە == [[File:25-10-06-Nobel-Prize-FOXP3-Hegasy-v02.jpg|وێنۆک| خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکی ٢٠٢٥: خانەکانی FoxP3 ⁺ T _reg لە بەرگەگرتنی بەرگری دەوروبەری]] لە ساڵانی نەوەدەکاندا، لەکاتی کارکردن لە کۆمپانیای Celltech لە بۆتێل، واشنتۆن، ڕامسدێل و برونکۆڤ لێکۆڵینەوەیان لە جۆرێکی مشکیان کرد، کە پێی دەوترێت ''scurfy'' ، کە بە [[نەخۆشیی خۆبەرگری|نەخۆشی بەرگری خۆکارە]] جددی تایبەتمەندە، دەستیان کرد بە دەستنیشانکردنی [[بازدان|گۆڕانکاری]] بەرپرس لە فینۆتایپەکە. دوای دامەزراندنی ناوچەیەکی کاندید لەسەر کرۆمۆسۆمی X کە نزیکەی ٢٠ جینی پۆتانسێلی تێدایە، [[زیادبوونەبازدان|جێگیرکردنی]] دوو جووتە بنەڕەتییان لە جینێکی پێشتر نەناسراودا دەستنیشان کرد، کە ناویان ناوە ''Foxp3''. لە ساڵی ٢٠٠١ ، بە هاوکاری ''لەگەڵ'' هانس دی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Karlsson Hedestam |یەکەم=Gunilla |دوایین٢=Kämpe |یەکەم٢=Olle |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2025/10/advanced-medicineprize2025.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ٢٠١٧، ڕامسدێل بە هاوبەشی لەگەڵ شیمۆن ساکاگوچی و ئەلێکساندەر ڕودنسکی خەڵاتی کرافۆردی وەرگرت بۆ لێکۆڵینەوە لە هەوکردنی فرە جومگەکان . ئەوان بەهۆی "دۆزینەوەکانیانەوە کە پەیوەندییان بە خانەکانی T ڕێکخەرەوە هەیە، کە بەرپەرچدانەوەی کاردانەوە زیانبەخشەکانی بەرگری لە هەوکردنی جومگەکان و نەخۆشییە بەرگرییە خۆکارەکانی تر دەدەنەوە" ئاماژەیان پێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.crafoordprize.se/press/arkivpressreleases/thecrafoordprizeinpolyarthritis2017.5.470b0073156f7766c064a8.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170112020808/http://www.crafoordprize.se/press/arkivpressreleases/thecrafoordprizeinpolyarthritis2017.5.470b0073156f7766c064a8.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=[[CrafoordPrize.se]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://cancerletter.com/in-brief/20170113_3/|سەردێڕ=Sakaguchi, Ramsdell, Rudensky win Crafoord Prize for discoveries in immune regulation |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[CancerLetter.com]]}}</ref> ڕامسدێل بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] ساڵی ٢٠٢٥ی پێبەخشرا، لەگەڵ ساکاگوچی و ماری ئی.<ref name="Nobel" /> لە ڕۆژی ڕاگەیاندنەکەدا، نەیتوانی پەیوەندی پێوە بکرێت بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکەی، چونکە لە [[ئایداھۆ|ویلایەتی ئایداهۆ]] لە تۆڕەکە بە پێ دەڕۆیشت. دواتر ڕامسدێل بە [[بی بی سی]] ڕاگەیاندووە کە یەکەم وەڵامی کاتێک هەواڵەکەی لە هاوسەرەکەیەوە زانی "من نەمزانیوە!"، کە وەڵامی دایەوە کە ٢٠٠ نامەی کورتی هەیە کە پێشنیاری پێچەوانە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chater |یەکەم=James |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ceq23jx03n7o|سەردێڕ=Scientist on three-week off-grid hike finds out he's won the Nobel prize |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> کاتێک لە سوید بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکە، ڕامسدێل ئەو پێڵاوە گەشتیارییەی کە لەبەری بووبوو کاتێک زانی خەڵاتەکەی بەدەستهێناوە بەخشییە مۆزەخانەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/?gallery_style=page#gallery-1|سەردێڕ=Official homepage of the Nobel Prize |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://sonomabio.com/about/the-founders/|سەردێڕ=The Founders |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Sonoma Biotherapeutics}} * [https://web.archive.org/web/20260112063650/https://www.parkerici.org/wp-content/uploads/2019/01/fred-ramsdell-bio-1-4-19.pdf Fred Ramsdell bio Parker Institute for Cancer Immunotherapy] * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ramsdell, Fred |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=TfSI5WRwDXM|سەردێڕ=History of FoxP3 and implications for therapeutic intervention in disease |وێبگە=[[YouTube]] |ref=none}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Ramsdell}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پزیشکی|ژینناسی}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0d291i0q3bsmxhccbe0itbl2mlpdulj 1699440 1699437 2026-11-02T12:05:13Z Ravan 7844 /* پیشە */ 1699440 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فرێدریک جەی ڕامسدێل'''<ref name="thesis">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.proquest.com/docview/303705075 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[ProQuest]] |id={{ProQuest|303705075}}}}</ref> (لەدایکبووی ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠)<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/ramsdell/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[NobelPrize.org]] |زمان=en-US}}</ref> پزیشکی بەرگری ئەمریکییە و خاوەنی خەڵاتی نۆبڵە. لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە ڕاوێژکارە لە کۆمپانیای سۆنۆما بایۆتێراپیوتیکس کە کۆمپانیایەکی بایۆتەکنەلۆژیایە و هاوبەشی دامەزراندنی ئەو کۆمپانیایە.<ref name="NobelPrize.org" /><ref name="Wertheimer">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wertheimer |یەکەم=Jason |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://sonomabio.com/2025/10/sonoma-biotherapeutics-congratulates-fred-ramsdell-phd-co-founder-and-scientific-advisory-board-chair-on-receiving-the-2025-nobel-prize-in-physiology-or-medicine-for-his-work-in-immunotherapy-and-b/|سەردێڕ=Sonoma Biotherapeutics Congratulates Fred Ramsdell, PhD, Co-Founder and Scientific Advisory Board Chair, on Receiving the 2025 Nobel Prize in Physiology or Medicine for his work in Immunotherapy and Breakthrough Understanding of the Role of Regulatory T cells (Tregs) |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Sonoma Biotherapeutics |زمان=en-US}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥ بە هاوبەشی لەگەڵ ماری ئی برونکۆڤ و شیمۆن ساکاگوچی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانیان لە لێبوردەیی دەوروبەری.<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == ڕامسدێل لە ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠ لە شاری ئێلمهێرس لە ویلایەتی ئیلینۆیس لەدایکبووە.<ref name="NobelPrize.org" /> دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٩ لە قوتابخانەی ئامادەیی هۆمستید (کالیفۆرنیا) دەرچوو، ڕامسدێل سەرەتا لە کۆلێژی فۆتیڵ خوێندوویەتی چونکە توانای خوێندنی چوار ساڵەی UCی نەبوو، پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ زانکۆی کالیفۆرنیا لە سان دیێگۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://newsroom.ucla.edu/stories/3-nobel-alum-laureates-how-ucla-led-to-nobel-prize|سەردێڕ=3 alumni Nobel laureates recount how UCLA set them on a path to the prize |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251017222909/https://newsroom.ucla.edu/stories/3-nobel-alum-laureates-how-ucla-led-to-nobel-prize |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=UCLA |زمان=en-us}}</ref> بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس لە زانست|بەکالۆریۆسی لە زانست]] بەدەستهێناوە بە پسپۆڕی لە بایۆکیمیا و بایۆلۆجی خانە لە زانکۆی UCSD لە ساڵی ١٩٨٣. لە هەمان ساڵدا، لە زانکۆی کالیفۆرنیا، لۆس ئەنجلۆس، وەک خوێندکاری دکتۆرا ناوی خۆی تۆمارکرد، و لە ژێر ڕاهێنەری سیدنی گۆلوبدا مایکرۆبایۆلۆجی و بەرگریزانی خوێندووە، لە ساڵی ١٩٨٧ دکتۆرای وەرگرتووە == پیشە == ڕامسدێل وەک خوێندکاری دەرچووی زانکۆ شایستەی مۆری خۆراک بوو کاتێک دەستی بە زەمالەی خۆی کرد لە [[پەیمانگا نەتەوەییەکانی تەندروستی ولایەتە یەکگرتووەکان|پەیمانگەی نیشتمانی تەندروستی]] بۆ ڕاهێنانی پۆست گریجوەی دوای بەدەستهێنانی دکتۆرا. دوای ئەوە پەیوەندی بە کۆمپانیای دەرمانی بایۆلۆجی Immunex کرد، کە تیایدا سەرنجی توێژینەوەکانی چالاککردن و لێبوردەیی [[لیمفۆسایتی تی|خانەی T]] و دۆزینەوەی جینەکان بوو. لە ساڵی ١٩٩٤ پەیوەندی بە کۆمپانیای بایۆتەکنەلۆژیای داروین مۆلیکولەرەوە کرد کە بنکەکەی لە شاری بۆتێل لە ویلایەتی واشنتۆنە (لەگەڵ ماری ئی . داروین مۆلیکولار لە ساڵی ١٩٩٦ لەلایەن کۆمپانیای کایرۆساینسەوە کڕدرا. دوای سێ ساڵ، Chiroscience لەگەڵ Celltech یەکگرت (بۆ ماوەیەکی کورت لە ژێر ناوی Celltech Chiroscience). لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕامسدێل و برونکۆڤ کۆمپانیاکەیان بەجێهێشت. لە ساڵی ٢٠٠٤ پەیوەندی بە کۆمپانیای زایمۆجینێتیکەوە کردووە و لەوێ سەرکردایەتی تیمەکانی توێژینەوەی کردووە کە سەرنجیان لەسەر پڕۆتینە نوێیەکان بووە کە چالاکیی ڕێکخستنی ئەگەرییان هەیە لە خانە لیمفاوییەکاندا. لە ساڵی ٢٠٠٨ دەستی بە کارکردن کرد لە کۆمپانیای نۆڤۆ نۆردیسک کە یارمەتی دامەزراندنی سەنتەری توێژینەوەی هەوکردنی کۆمپانیاکە لە [[سیاتڵ]] و بوو بە سەرۆکی گروپی بەرگری بایۆلۆجی. دواتر، وەک جێگری سەرۆک لە aTyr Pharma لە [[سان دیێگۆ]] کاری کردووە، پێش ئەوەی پەیوەندی بە پەیمانگای پارکەر بۆ چارەسەری بەرگری شێرپەنجە لە [[سان فرانسیسکۆ|سانفرانسیسکۆ]] بکات، کە لەوێ بەرپرسی سەرەکی زانستی بووە. لە ساڵی ٢٠١٩ لەگەڵ جێفری بلوستۆن و کیژی تانگ و ئەلێکساندەر ڕودنسکی کۆمپانیای سۆنۆما بایۆتێراپیوتیکس کە بنکەکەی لە سانفرانسیسکۆیەو دامەزراندووە و لەوێ ڕۆڵی سەرۆکی زانستی گێڕاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Pashricha |یەکەم=Akash |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.seattletimes.com/business/local-business/a-life-sciences-startup-will-base-its-headquarters-in-both-seattle-and-california-its-far-from-the-only-one/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Seattle Times]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە سەرۆکی دەستەی ڕاوێژکاری زانستی کۆمپانیاکە.<ref name="Wertheimer" /> == توێژینەوە == [[File:25-10-06-Nobel-Prize-FOXP3-Hegasy-v02.jpg|وێنۆک| خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکی ٢٠٢٥: خانەکانی FoxP3 ⁺ T _reg لە بەرگەگرتنی بەرگری دەوروبەری]] لە ساڵانی نەوەدەکاندا، لەکاتی کارکردن لە کۆمپانیای Celltech لە بۆتێل، واشنتۆن، ڕامسدێل و برونکۆڤ لێکۆڵینەوەیان لە جۆرێکی مشکیان کرد، کە پێی دەوترێت ''scurfy'' ، کە بە [[نەخۆشیی خۆبەرگری|نەخۆشی بەرگری خۆکارە]] جددی تایبەتمەندە، دەستیان کرد بە دەستنیشانکردنی [[بازدان|گۆڕانکاری]] بەرپرس لە فینۆتایپەکە. دوای دامەزراندنی ناوچەیەکی کاندید لەسەر کرۆمۆسۆمی X کە نزیکەی ٢٠ جینی پۆتانسێلی تێدایە، [[زیادبوونەبازدان|جێگیرکردنی]] دوو جووتە بنەڕەتییان لە جینێکی پێشتر نەناسراودا دەستنیشان کرد، کە ناویان ناوە ''Foxp3''. لە ساڵی ٢٠٠١ ، بە هاوکاری ''لەگەڵ'' هانس دی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Karlsson Hedestam |یەکەم=Gunilla |دوایین٢=Kämpe |یەکەم٢=Olle |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2025/10/advanced-medicineprize2025.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ٢٠١٧، ڕامسدێل بە هاوبەشی لەگەڵ شیمۆن ساکاگوچی و ئەلێکساندەر ڕودنسکی خەڵاتی کرافۆردی وەرگرت بۆ لێکۆڵینەوە لە هەوکردنی فرە جومگەکان . ئەوان بەهۆی "دۆزینەوەکانیانەوە کە پەیوەندییان بە خانەکانی T ڕێکخەرەوە هەیە، کە بەرپەرچدانەوەی کاردانەوە زیانبەخشەکانی بەرگری لە هەوکردنی جومگەکان و نەخۆشییە بەرگرییە خۆکارەکانی تر دەدەنەوە" ئاماژەیان پێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.crafoordprize.se/press/arkivpressreleases/thecrafoordprizeinpolyarthritis2017.5.470b0073156f7766c064a8.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170112020808/http://www.crafoordprize.se/press/arkivpressreleases/thecrafoordprizeinpolyarthritis2017.5.470b0073156f7766c064a8.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=[[CrafoordPrize.se]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://cancerletter.com/in-brief/20170113_3/|سەردێڕ=Sakaguchi, Ramsdell, Rudensky win Crafoord Prize for discoveries in immune regulation |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[CancerLetter.com]]}}</ref> ڕامسدێل بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] ساڵی ٢٠٢٥ی پێبەخشرا، لەگەڵ ساکاگوچی و ماری ئی.<ref name="Nobel" /> لە ڕۆژی ڕاگەیاندنەکەدا، نەیتوانی پەیوەندی پێوە بکرێت بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکەی، چونکە لە [[ئایداھۆ|ویلایەتی ئایداهۆ]] لە تۆڕەکە بە پێ دەڕۆیشت. دواتر ڕامسدێل بە [[بی بی سی]] ڕاگەیاندووە کە یەکەم وەڵامی کاتێک هەواڵەکەی لە هاوسەرەکەیەوە زانی "من نەمزانیوە!"، کە وەڵامی دایەوە کە ٢٠٠ نامەی کورتی هەیە کە پێشنیاری پێچەوانە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chater |یەکەم=James |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ceq23jx03n7o|سەردێڕ=Scientist on three-week off-grid hike finds out he's won the Nobel prize |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> کاتێک لە سوید بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکە، ڕامسدێل ئەو پێڵاوە گەشتیارییەی کە لەبەری بووبوو کاتێک زانی خەڵاتەکەی بەدەستهێناوە بەخشییە مۆزەخانەی خەڵاتی نۆبڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/?gallery_style=page#gallery-1|سەردێڕ=Official homepage of the Nobel Prize |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://sonomabio.com/about/the-founders/|سەردێڕ=The Founders |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Sonoma Biotherapeutics}} * [https://web.archive.org/web/20260112063650/https://www.parkerici.org/wp-content/uploads/2019/01/fred-ramsdell-bio-1-4-19.pdf Fred Ramsdell bio Parker Institute for Cancer Immunotherapy] * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ramsdell, Fred |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=TfSI5WRwDXM|سەردێڕ=History of FoxP3 and implications for therapeutic intervention in disease |وێبگە=[[YouTube]] |ref=none}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Ramsdell}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پزیشکی|ژینناسی}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ss5uyazdtgts2cyle7xxjt11bwzqpot 0 305822 1699442 1699034 2026-11-02T12:05:40Z Ravan 7844 1699442 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''جۆن کلارک''' لەدایکبووی ١٠ی شوباتی ١٩٤٢، [[فیزیکزان|فیزیازانێکی]] تاقیکاری بەریتانییە و پرۆفیسۆری کارمەندە لە [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا لە بێرکلی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://physics.berkeley.edu/people/faculty/john-clarke|سەردێڕ=John Clarke {{!}} Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251008043838/https://physics.berkeley.edu/people/faculty/john-clarke |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=physics.berkeley.edu}}</ref> بە کارە جۆراوجۆرەکانی لەسەر ئامێرەکانی پێوانەکردن لەسەر بنەمای [[گەیەنەری ڕەھا|سوپەرکۆندێکتیڤ]] ناسراوە . ستیڤن گیرڤین کلارکی بە "باوکی خوای ئەلیکترۆنی سوپەرکۆندێکتەر" ناوبردووە. لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، کلارک سەرکردایەتی تیمێکی توێژینەوەی کرد کە جۆن ئێم مارتینیس و میشێل دیڤۆریت لەخۆگرتبوو.<ref name=":1" /> دۆزینەوەکانیان لە دیاردە کوانتەمییەکانی ماکرۆسکۆپی بە بەکارهێنانی کاریگەری جۆزێفسۆن خەڵاتی نۆبڵی فیزیای لە ساڵی ٢٠٢٥ بەدەستهێنا.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aip.org/aip/aip-congratulates-2025-nobel-prize-winners-in-physics|سەردێڕ=AIP Congratulates 2025 Nobel Prize Winners in Physics - AIP.ORG |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251007132009/https://www.aip.org/aip/aip-congratulates-2025-nobel-prize-winners-in-physics |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=AIP |زمان=en}}</ref> == خوێندن و پیشە == جۆن کلارک لە ١٠ی شوباتی ١٩٤٢ لە [[کامبریدج|شاری کامبریج]] لە ئینگلتەرا لەدایکبووە.<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/clarke/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2025 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251007130839/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/clarke/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://history.aip.org/phn/11504003.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241207011028/https://history.aip.org/phn/11504003.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> لە قوتابخانەی پەرسە خوێندوویەتی، پێش ئەوەی بچێتە کۆلێژی مەسیح لە کامبریج زانستە سروشتییەکان بخوێنێت، لەوێ لە ساڵی ١٩٦٤ بەکالۆریۆسی لە هونەر دەرچووە<ref name="timesnownews">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesnownews.com/education/cambridge-celebrates-its-126th-nobel-laureate-as-alumnus-john-clarke-wins-2025-physics-prize-article-152957573|سەردێڕ=Cambridge Celebrates Its 126th Nobel Laureate as Alumnus John Clarke Wins 2025 Physics Prize |وێبگە=Times Now}}</ref><ref name="berkeley">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://physics.berkeley.edu/people/faculty/John-Clarke|سەردێڕ=John Clarke {{!}} Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251007131525/https://physics.berkeley.edu/people/faculty/John-Clarke |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥، کلارک بوو بە یەکێک لە یەکەم خوێندکارەکان کە هاتە ناو کۆلێژی داروین کە تازە دامەزراوە لە کامبریج, و یەکەم سەرۆکی کۆمەڵەی خوێندکارانی کۆلێژی داروین بوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.darwin.cam.ac.uk/60th/anniversary/article/john-clarke-dcsa-president-1966-67/|سەردێڕ=John Clarke: DCSA President 1966-67 - Darwin College |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=darwin.cam.ac.uk}}</ref> لەکاتی ئەنجامدانی کاری دکتۆراکەی لە ژێر دەستی برایان پیپارد ، کلارک ڤۆڵتپێوەرێکی زۆر هەستیاری پەرەپێدا، کە دواتر ناوی لێنا "SLUG" (Superconducting Low-inductance Undulatory Galvanometer).<ref name="timesnownews" /><ref name="berkeley" /> لە ساڵی ١٩٦٨ دکتۆرای فەلسەفەی بەدەستهێناوە.<ref name="berkeley" /> کلارک لە کاتە جیاوازەکاندا ڕایگەیاندووە کە کارەکانی لە ژێر کاریگەری برایان جۆزێفسۆنی خاوەن خەڵاتی نۆبڵ بووە، کە پێشبینی کاریگەری جۆزێفسۆنی کردووە لە ساڵی ١٩٦٢ و هەروەها خوێندکاری پێشووی پیپارد بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rogalla|یەکەم=Horst|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fnbRBQAAQBAJ&dq=pippard+clarke+brian+josephson&pg=PA321|سەردێڕ=100 Years of Superconductivity|دوایین٢=Kes|یەکەم٢=Peter H.|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩٨-٤٩٤٨-٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/clarke/interview/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2025 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> پەیوەندی کلارک لەگەڵ [[زانکۆی کامبریج]] بەردەوام بوو، دوای ئەوەی ڕووی لە ئەمریکا کرد. لە ساڵی ١٩٧٢ وەک هاوڕێی کۆلێژی مەسیح هەڵبژێردرا؛ لە ساڵی ١٩٨٩، هاوڕێی سەردانکەر بوو لە هۆڵی کلێر لە کامبریج و لە ساڵی ١٩٩٨ وەک هاوڕێی لاوەکی کۆلێژی چەرچڵ لە کامبریج هەڵبژێردرا. کلارک لە ساڵی ٢٠٠٣ لە زانکۆی کامبریج خەڵاتی دکتۆرای زانستی پێبەخشرا. لە ساڵی ١٩٩٧ وەک هاوڕێی فەخری کۆلێژی مەسیح هەڵبژێردرا، و لە ساڵی ٢٠٢٣ وەک هاوڕێی فەخری کۆلێژی داروین هەڵبژێردرا.<ref name="Christs" /> دوای تەواوکردنی بڕوانامەی دکتۆرای، کلارک پۆستێکی توێژینەوەی پۆست دکتۆرای لە [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] بەدەستهێنا، و دواتر لە بێرکلی کاردەکات بۆ تەواوی ژیانی ئەکادیمی خۆی، وەک پرۆفیسۆری یاریدەدەر (1969)، پرۆفیسۆری یاریدەدەر (1971)، و وەک پرۆفیسۆری فیزیا (1973-2010).<ref name="Christs">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.christs.cam.ac.uk/college/people/fellows/professor-john-clarke|سەردێڕ=Professor John Clarke {{!}} Christs College Cambridge |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=christs.cam.ac.uk}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٦٩ کلارک پەیوەندی بە تاقیگەی نیشتمانی لۆڕێنس بێرکلی کرد، لە کۆتاییدا وەک زانایەکی باڵای فاکەڵتی لە بەشی زانستی کەرەستە لە ساڵی ٢٠١٠ خانەنشین<ref name="LBNL">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://newscenter.lbl.gov/2025/10/07/former-berkeley-lab-scientist-john-clarke-wins-2025-nobel-prize-in-physics/|سەردێڕ=Former Berkeley Lab Scientist John Clarke Wins 2025 Nobel Prize in Physics |وێبگە=LBL.gov |زمان=en-US}}</ref> == توێژینەوە == توێژینەوەکانی کلارک لەسەر ئەلیکترۆنیاتی [[گەیەنەری ڕەھا|سەروو ڕێبەر]] و سەروو ڕێبەرە، بەتایبەتی لە پەرەپێدان و بەکارهێنانی ئامێری تێکەڵاوی کوانتەمی سەروو ڕێبەر (SQUIDs)، کە دۆزەرەوەی زۆر هەستیارن بۆ شلەی موگناتیسی.<ref name="RS">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/john-clarke-11230/|سەردێڕ=Professor John Clarke FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251007130334/https://royalsociety.org/people/john-clarke-11230/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref><ref name="Ford2005">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ford|یەکەم=P. J.|سەردێڕ=The Rise of the Superconductors|دوایین٢=Saunders|یەکەم٢=G. A.|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=CRC Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠٣-٦٤٦٣١-١|پەڕە=١٦٩|زمان=en|chapter=9. Electron applications of high temperature super conductors|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9JDgxu6BtrcC&pg=PA169}}</ref><ref name="Lakhani2025">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lakhani|یەکەم=Nikhil|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DZlIEQAAQBAJ&pg=PT138|سەردێڕ=Solid-State Physics: Core Principles|ڕێکەوت=٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=Educohack Press|ژپنک=٩٧٨-٩٣-٦١٥٢-٠٧٣-٠|پەڕە=١٣٨}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٥، کلارک، جۆن ئێم مارتینیس (خوێندکاری دکتۆراکەی) و میشێل دیڤۆرێت (توێژەرێکی پۆست دکتۆرا لەو کاتەدا) ڕەفتاری کوانتەمی یەکگرتنی جۆزێفسۆنیان نیشان دا.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hassinger|یەکەم=Sebastian|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cE8hEQAAQBAJ&dq=martinis+phd+%22advisor%22+clarke+devoret&pg=PA113|سەردێڕ=The New Quantum Era|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=O'Reilly Media, Inc.|ژپنک=٩٧٨-١-٠٩٨١-٤٩٣٨-٣|زمان=en}}</ref> ئەوان دەریانخست کە لە پلەی گەرمی نزمدا، دۆخێکی ئەلیکترۆنی ماکرۆسکۆپی پەیوەست بە سوپەرکۆندێکتەرەکانەوە تونێلکردنی کوانتەم لە ڤۆڵتیەی سفردا ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.britannica.com/question/What-was-the-key-experiment-conducted-by-Michel-H-Devoret-John-Clarke-and-John-M-Martinis-at-Berkeley|سەردێڕ=What was the key experiment conducted by Michel H. Devoret, John Clarke, and John M. Martinis at Berkeley? {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> لە هەمان ساڵدا، بە ناردنی پەلسی [[شەپۆلی مایکرۆیی|مایکرۆوەیڤی]] سیستەمەکە، دەنگدانەوەکان ئاستی وزەی چەندایەتیکراویان نیشان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/physics-nobel-awarded-macro-demonstration-quantum-effects|سەردێڕ=Quantum effects in electrical circuits honored with Physics Nobel |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.science.org |زمان=en}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە یەکەم بەڵگەی ئەلکترۆداینامیکی کوانتەمی بازنە بوو، کە دواتر دەبێتە بنەما بۆ حیساباتی کوانتەمی سەروو ڕێبەر.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Blais |یەکەم=Alexandre |دوایین٢=Grimsmo |یەکەم٢=Arne L. |دوایین٣=Girvin |یەکەم٣=S. M. |دوایین٤=Wallraff |یەکەم٤=Andreas |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Circuit quantum electrodynamics |ناونیشان=https://link.aps.org/doi/10.1103/RevModPhys.93.025005 |journal=Reviews of Modern Physics |بەرگ=٩٣|issue=2 |arxiv=2005.12667 |bibcode=2021RvMP...93b5005B |doi=10.1103/RevModPhys.93.025005 |article-number=025005}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=The ABC of cQED |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/s41567-020-0847-3 |journal=Nature Physics |زمان=en |بەرگ=١٦|issue=3 |پەڕەکان=٢٣٣|bibcode=2020NatPh..16..233. |doi=10.1038/s41567-020-0847-3 |issn=1745-2481}}</ref> ئەم کارە کە لە ساڵی ٢٠٢٥ بە [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیا]] ناسێندرا، بەشێکی زۆری لەلایەن فەرمانگەی زانستە بنەڕەتییەکانی وزە لە وەزارەتی وزەی ئەمریکاوە دابینکرا.<ref name="APS">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/10/quiet-winner-nobel-prizes-science|سەردێڕ=The quiet winner of the Nobel Prizes in science |وێبگە=APS.org |زمان=en-US}}</ref> هەروەها کلارک لە بەکارهێنانی SQUIDs کاری کردووە کە وەکو گەورەکەری سنووردار بە ژاوەژاوی کوانتەم ڕێکخراوە بۆ گەڕان بەدوای ئەکسیۆن، کە پێکهاتەیەکی ئەگەری [[ماددەی تاریک|ماددە تاریکەکانە]].<ref name="RS" /> == پێزانین == کلارک زەمالەی ئەلفڕێد پی سلۆنی (1970)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://sloan.org/fellows-database |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=sloan.org |زمان=en}}</ref> و زەمالەی گوگنهایم (1977)ی بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gf.org/fellows/john-clarke|سەردێڕ=Guggenheim Fellowships: Supporting Artists, Scholars, & Scientists |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.gf.org}}</ref> === ئەندامێتی === {| class="wikitable" !ساڵ ! ڕێکخراو ! جۆر ! {{Reference column heading}} |- | ١٩٨٦ | [[ئەنجومەنی پادشایی|کۆمەڵەی شاهانە]] | [[ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگایی شاھانە|هاوتا]] | <ref name="RS" /> |- | ٢٠١٢ | ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان | ئەندامی نێودەوڵەتی | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/john-clarke-b7due4/|سەردێڕ=John Clarke – NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260316093954/https://www.nasonline.org/directory-entry/john-clarke-b7due4/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشان=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2012_05_01_NAS_Election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120504002407/http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2012_05_01_NAS_Election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> |- | ٢٠١٧ | کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی | ئەندام | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Dr.+John+Clarke&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://amphilsoc.org/members/electedApril2017 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170915195158/https://amphilsoc.org/members/electedApril2017 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> |} === خەڵاتەکان === == کار دەکات == === بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Tesche |یەکەم=Claudia D. |دوایین٢=Clarke |یەکەم٢=John |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧|سەردێڕ=dc SQUID: Noise and optimization |ناونیشان=https://link.springer.com/article/10.1007/bf00655097 |journal=Journal of Low Temperature Physics |زمان=en |بەرگ=٢٩|issue=3 |پەڕەکان=٣٠١–٣٣١|bibcode=1977JLTP...29..301T |doi=10.1007/BF00655097 |issn=1573-7357 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Clarke |یەکەم=John |دوایین٢=Cleland |یەکەم٢=Andrew N. |دوایین٣=Devoret |یەکەم٣=Michel H. |دوایین٤=Esteve |یەکەم٤=Daniel |دوایین٥=Martinis |یەکەم٥=John M. |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ١٩٨٨|سەردێڕ=Quantum Mechanics of a Macroscopic Variable: The Phase Difference of a Josephson Junction |ناونیشان=https://www.science.org/doi/abs/10.1126/science.239.4843.992 |journal=Science |بەرگ=٢٣٩|issue=4843 |پەڕەکان=٩٩٢–٩٩٧|bibcode=1988Sci...239..992C |doi=10.1126/science.239.4843.992 |pmid=١٧٨١٥٧٠١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Clarke |یەکەم=J. |ڕێکەوت=ئابی ١٩٨٩|سەردێڕ=Principles and applications of SQUIDs |journal=Proceedings of the IEEE |بەرگ=٧٧|issue=8 |پەڕەکان=١٢٠٨–١٢٢٣|bibcode=1989IEEEP..77.1208C |doi=10.1109/5.34120 |issn=1558-2256}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=McDermott |یەکەم=Robert |دوایین٢=Trabesinger |یەکەم٢=Andreas H. |دوایین٣=Muck |یەکەم٣=Michael |دوایین٤=Hahn |یەکەم٤=Erwin L. |دوایین٥=Pines |یەکەم٥=Alexander |دوایین٦=Clarke |یەکەم٦=John |ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٠٢|سەردێڕ=Liquid-state NMR and scalar couplings in microtesla magnetic fields |journal=Science |بەرگ=٢٩٥|issue=5563 |پەڕەکان=٢٢٤٧–٢٢٤٩|bibcode=2002Sci...295.2247M |doi=10.1126/science.1069280 |issn=1095-9203 |pmid=١١٩١٠١٠٥}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Clarke |یەکەم=John |دوایین٢=Hatridge |یەکەم٢=Michael |دوایین٣=Mössle |یەکەم٣=Michael |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=SQUID-detected magnetic resonance imaging in microtesla fields |journal=Annual Review of Biomedical Engineering |بەرگ=٩|پەڕەکان=٣٨٩–٤١٣|doi=10.1146/annurev.bioeng.9.060906.152010 |issn=1523-9829 |pmid=١٧٣٢٨٦٧١}} === کتێب === * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Srinath |یەکەم=S. |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٠٦|editor-last=Clarke |editor-first=John |سەردێڕ=A Review of: "The SQUID Handbook: Fundamentals and Technology of SQUIDS and SQUID Systems": John Clarke and Alex I. Braginski (editors), Vol. 1. |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10426910500503706 |journal=Materials and Manufacturing Processes |بەرگ=٢١|issue=5 |پەڕە=٥٨٣|doi=10.1080/10426910500503706 |issn=1042-6914 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clarke|یەکەم=John|سەردێڕ=100 Years of Superconductivity|دوایین٢=Silver|یەکەم٢=Arnold|دوایین٣=Braginski|یەکەم٣=A.I.|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩٨-٤٩٤٨-٤|editor-last=Rogalla|editor-first=Horst|شوێن=Boco Raton|پەڕەکان=٣١١–٣٢٧|زمان=en|chapter=5. SQUIDS and Detectors|editor-last2=Kes|editor-first2=Peter H.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=fnbRBQAAQBAJ&pg=PA311}} {{FRS 1986}}{{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}}{{2025 Nobel Prize winners}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|John Clarke (physicist)}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئینگلیز]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3j5zposxfnlf1p89h3gzuuztyl1kap6 1699444 1699442 2026-11-02T12:06:25Z Ravan 7844 /* خوێندنەوەی زیاتر */ 1699444 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''جۆن کلارک''' لەدایکبووی ١٠ی شوباتی ١٩٤٢، [[فیزیکزان|فیزیازانێکی]] تاقیکاری بەریتانییە و پرۆفیسۆری کارمەندە لە [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا لە بێرکلی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://physics.berkeley.edu/people/faculty/john-clarke|سەردێڕ=John Clarke {{!}} Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251008043838/https://physics.berkeley.edu/people/faculty/john-clarke |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=physics.berkeley.edu}}</ref> بە کارە جۆراوجۆرەکانی لەسەر ئامێرەکانی پێوانەکردن لەسەر بنەمای [[گەیەنەری ڕەھا|سوپەرکۆندێکتیڤ]] ناسراوە . ستیڤن گیرڤین کلارکی بە "باوکی خوای ئەلیکترۆنی سوپەرکۆندێکتەر" ناوبردووە. لە ساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، کلارک سەرکردایەتی تیمێکی توێژینەوەی کرد کە جۆن ئێم مارتینیس و میشێل دیڤۆریت لەخۆگرتبوو.<ref name=":1" /> دۆزینەوەکانیان لە دیاردە کوانتەمییەکانی ماکرۆسکۆپی بە بەکارهێنانی کاریگەری جۆزێفسۆن خەڵاتی نۆبڵی فیزیای لە ساڵی ٢٠٢٥ بەدەستهێنا.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aip.org/aip/aip-congratulates-2025-nobel-prize-winners-in-physics|سەردێڕ=AIP Congratulates 2025 Nobel Prize Winners in Physics - AIP.ORG |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251007132009/https://www.aip.org/aip/aip-congratulates-2025-nobel-prize-winners-in-physics |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=AIP |زمان=en}}</ref> == خوێندن و پیشە == جۆن کلارک لە ١٠ی شوباتی ١٩٤٢ لە [[کامبریدج|شاری کامبریج]] لە ئینگلتەرا لەدایکبووە.<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/clarke/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2025 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251007130839/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/clarke/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://history.aip.org/phn/11504003.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241207011028/https://history.aip.org/phn/11504003.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> لە قوتابخانەی پەرسە خوێندوویەتی، پێش ئەوەی بچێتە کۆلێژی مەسیح لە کامبریج زانستە سروشتییەکان بخوێنێت، لەوێ لە ساڵی ١٩٦٤ بەکالۆریۆسی لە هونەر دەرچووە<ref name="timesnownews">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesnownews.com/education/cambridge-celebrates-its-126th-nobel-laureate-as-alumnus-john-clarke-wins-2025-physics-prize-article-152957573|سەردێڕ=Cambridge Celebrates Its 126th Nobel Laureate as Alumnus John Clarke Wins 2025 Physics Prize |وێبگە=Times Now}}</ref><ref name="berkeley">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://physics.berkeley.edu/people/faculty/John-Clarke|سەردێڕ=John Clarke {{!}} Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251007131525/https://physics.berkeley.edu/people/faculty/John-Clarke |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥، کلارک بوو بە یەکێک لە یەکەم خوێندکارەکان کە هاتە ناو کۆلێژی داروین کە تازە دامەزراوە لە کامبریج, و یەکەم سەرۆکی کۆمەڵەی خوێندکارانی کۆلێژی داروین بوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.darwin.cam.ac.uk/60th/anniversary/article/john-clarke-dcsa-president-1966-67/|سەردێڕ=John Clarke: DCSA President 1966-67 - Darwin College |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=darwin.cam.ac.uk}}</ref> لەکاتی ئەنجامدانی کاری دکتۆراکەی لە ژێر دەستی برایان پیپارد ، کلارک ڤۆڵتپێوەرێکی زۆر هەستیاری پەرەپێدا، کە دواتر ناوی لێنا "SLUG" (Superconducting Low-inductance Undulatory Galvanometer).<ref name="timesnownews" /><ref name="berkeley" /> لە ساڵی ١٩٦٨ دکتۆرای فەلسەفەی بەدەستهێناوە.<ref name="berkeley" /> کلارک لە کاتە جیاوازەکاندا ڕایگەیاندووە کە کارەکانی لە ژێر کاریگەری برایان جۆزێفسۆنی خاوەن خەڵاتی نۆبڵ بووە، کە پێشبینی کاریگەری جۆزێفسۆنی کردووە لە ساڵی ١٩٦٢ و هەروەها خوێندکاری پێشووی پیپارد بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rogalla|یەکەم=Horst|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fnbRBQAAQBAJ&dq=pippard+clarke+brian+josephson&pg=PA321|سەردێڕ=100 Years of Superconductivity|دوایین٢=Kes|یەکەم٢=Peter H.|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩٨-٤٩٤٨-٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/clarke/interview/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2025 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> پەیوەندی کلارک لەگەڵ [[زانکۆی کامبریج]] بەردەوام بوو، دوای ئەوەی ڕووی لە ئەمریکا کرد. لە ساڵی ١٩٧٢ وەک هاوڕێی کۆلێژی مەسیح هەڵبژێردرا؛ لە ساڵی ١٩٨٩، هاوڕێی سەردانکەر بوو لە هۆڵی کلێر لە کامبریج و لە ساڵی ١٩٩٨ وەک هاوڕێی لاوەکی کۆلێژی چەرچڵ لە کامبریج هەڵبژێردرا. کلارک لە ساڵی ٢٠٠٣ لە زانکۆی کامبریج خەڵاتی دکتۆرای زانستی پێبەخشرا. لە ساڵی ١٩٩٧ وەک هاوڕێی فەخری کۆلێژی مەسیح هەڵبژێردرا، و لە ساڵی ٢٠٢٣ وەک هاوڕێی فەخری کۆلێژی داروین هەڵبژێردرا.<ref name="Christs" /> دوای تەواوکردنی بڕوانامەی دکتۆرای، کلارک پۆستێکی توێژینەوەی پۆست دکتۆرای لە [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] بەدەستهێنا، و دواتر لە بێرکلی کاردەکات بۆ تەواوی ژیانی ئەکادیمی خۆی، وەک پرۆفیسۆری یاریدەدەر (1969)، پرۆفیسۆری یاریدەدەر (1971)، و وەک پرۆفیسۆری فیزیا (1973-2010).<ref name="Christs">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.christs.cam.ac.uk/college/people/fellows/professor-john-clarke|سەردێڕ=Professor John Clarke {{!}} Christs College Cambridge |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=christs.cam.ac.uk}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٦٩ کلارک پەیوەندی بە تاقیگەی نیشتمانی لۆڕێنس بێرکلی کرد، لە کۆتاییدا وەک زانایەکی باڵای فاکەڵتی لە بەشی زانستی کەرەستە لە ساڵی ٢٠١٠ خانەنشین<ref name="LBNL">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://newscenter.lbl.gov/2025/10/07/former-berkeley-lab-scientist-john-clarke-wins-2025-nobel-prize-in-physics/|سەردێڕ=Former Berkeley Lab Scientist John Clarke Wins 2025 Nobel Prize in Physics |وێبگە=LBL.gov |زمان=en-US}}</ref> == توێژینەوە == توێژینەوەکانی کلارک لەسەر ئەلیکترۆنیاتی [[گەیەنەری ڕەھا|سەروو ڕێبەر]] و سەروو ڕێبەرە، بەتایبەتی لە پەرەپێدان و بەکارهێنانی ئامێری تێکەڵاوی کوانتەمی سەروو ڕێبەر (SQUIDs)، کە دۆزەرەوەی زۆر هەستیارن بۆ شلەی موگناتیسی.<ref name="RS">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/john-clarke-11230/|سەردێڕ=Professor John Clarke FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251007130334/https://royalsociety.org/people/john-clarke-11230/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref><ref name="Ford2005">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ford|یەکەم=P. J.|سەردێڕ=The Rise of the Superconductors|دوایین٢=Saunders|یەکەم٢=G. A.|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=CRC Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠٣-٦٤٦٣١-١|پەڕە=١٦٩|زمان=en|chapter=9. Electron applications of high temperature super conductors|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9JDgxu6BtrcC&pg=PA169}}</ref><ref name="Lakhani2025">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lakhani|یەکەم=Nikhil|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DZlIEQAAQBAJ&pg=PT138|سەردێڕ=Solid-State Physics: Core Principles|ڕێکەوت=٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=Educohack Press|ژپنک=٩٧٨-٩٣-٦١٥٢-٠٧٣-٠|پەڕە=١٣٨}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٥، کلارک، جۆن ئێم مارتینیس (خوێندکاری دکتۆراکەی) و میشێل دیڤۆرێت (توێژەرێکی پۆست دکتۆرا لەو کاتەدا) ڕەفتاری کوانتەمی یەکگرتنی جۆزێفسۆنیان نیشان دا.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hassinger|یەکەم=Sebastian|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cE8hEQAAQBAJ&dq=martinis+phd+%22advisor%22+clarke+devoret&pg=PA113|سەردێڕ=The New Quantum Era|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=O'Reilly Media, Inc.|ژپنک=٩٧٨-١-٠٩٨١-٤٩٣٨-٣|زمان=en}}</ref> ئەوان دەریانخست کە لە پلەی گەرمی نزمدا، دۆخێکی ئەلیکترۆنی ماکرۆسکۆپی پەیوەست بە سوپەرکۆندێکتەرەکانەوە تونێلکردنی کوانتەم لە ڤۆڵتیەی سفردا ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.britannica.com/question/What-was-the-key-experiment-conducted-by-Michel-H-Devoret-John-Clarke-and-John-M-Martinis-at-Berkeley|سەردێڕ=What was the key experiment conducted by Michel H. Devoret, John Clarke, and John M. Martinis at Berkeley? {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> لە هەمان ساڵدا، بە ناردنی پەلسی [[شەپۆلی مایکرۆیی|مایکرۆوەیڤی]] سیستەمەکە، دەنگدانەوەکان ئاستی وزەی چەندایەتیکراویان نیشان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/physics-nobel-awarded-macro-demonstration-quantum-effects|سەردێڕ=Quantum effects in electrical circuits honored with Physics Nobel |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.science.org |زمان=en}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە یەکەم بەڵگەی ئەلکترۆداینامیکی کوانتەمی بازنە بوو، کە دواتر دەبێتە بنەما بۆ حیساباتی کوانتەمی سەروو ڕێبەر.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Blais |یەکەم=Alexandre |دوایین٢=Grimsmo |یەکەم٢=Arne L. |دوایین٣=Girvin |یەکەم٣=S. M. |دوایین٤=Wallraff |یەکەم٤=Andreas |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Circuit quantum electrodynamics |ناونیشان=https://link.aps.org/doi/10.1103/RevModPhys.93.025005 |journal=Reviews of Modern Physics |بەرگ=٩٣|issue=2 |arxiv=2005.12667 |bibcode=2021RvMP...93b5005B |doi=10.1103/RevModPhys.93.025005 |article-number=025005}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=The ABC of cQED |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/s41567-020-0847-3 |journal=Nature Physics |زمان=en |بەرگ=١٦|issue=3 |پەڕەکان=٢٣٣|bibcode=2020NatPh..16..233. |doi=10.1038/s41567-020-0847-3 |issn=1745-2481}}</ref> ئەم کارە کە لە ساڵی ٢٠٢٥ بە [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیا]] ناسێندرا، بەشێکی زۆری لەلایەن فەرمانگەی زانستە بنەڕەتییەکانی وزە لە وەزارەتی وزەی ئەمریکاوە دابینکرا.<ref name="APS">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/10/quiet-winner-nobel-prizes-science|سەردێڕ=The quiet winner of the Nobel Prizes in science |وێبگە=APS.org |زمان=en-US}}</ref> هەروەها کلارک لە بەکارهێنانی SQUIDs کاری کردووە کە وەکو گەورەکەری سنووردار بە ژاوەژاوی کوانتەم ڕێکخراوە بۆ گەڕان بەدوای ئەکسیۆن، کە پێکهاتەیەکی ئەگەری [[ماددەی تاریک|ماددە تاریکەکانە]].<ref name="RS" /> == پێزانین == کلارک زەمالەی ئەلفڕێد پی سلۆنی (1970)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://sloan.org/fellows-database |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=sloan.org |زمان=en}}</ref> و زەمالەی گوگنهایم (1977)ی بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gf.org/fellows/john-clarke|سەردێڕ=Guggenheim Fellowships: Supporting Artists, Scholars, & Scientists |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.gf.org}}</ref> === ئەندامێتی === {| class="wikitable" !ساڵ ! ڕێکخراو ! جۆر ! {{Reference column heading}} |- | ١٩٨٦ | [[ئەنجومەنی پادشایی|کۆمەڵەی شاهانە]] | [[ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگایی شاھانە|هاوتا]] | <ref name="RS" /> |- | ٢٠١٢ | ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان | ئەندامی نێودەوڵەتی | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/john-clarke-b7due4/|سەردێڕ=John Clarke – NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260316093954/https://www.nasonline.org/directory-entry/john-clarke-b7due4/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشان=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2012_05_01_NAS_Election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120504002407/http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2012_05_01_NAS_Election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> |- | ٢٠١٧ | کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی | ئەندام | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Dr.+John+Clarke&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://amphilsoc.org/members/electedApril2017 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170915195158/https://amphilsoc.org/members/electedApril2017 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> |} === خەڵاتەکان === == کار دەکات == === بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Tesche |یەکەم=Claudia D. |دوایین٢=Clarke |یەکەم٢=John |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧|سەردێڕ=dc SQUID: Noise and optimization |ناونیشان=https://link.springer.com/article/10.1007/bf00655097 |journal=Journal of Low Temperature Physics |زمان=en |بەرگ=٢٩|issue=3 |پەڕەکان=٣٠١–٣٣١|bibcode=1977JLTP...29..301T |doi=10.1007/BF00655097 |issn=1573-7357 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Clarke |یەکەم=John |دوایین٢=Cleland |یەکەم٢=Andrew N. |دوایین٣=Devoret |یەکەم٣=Michel H. |دوایین٤=Esteve |یەکەم٤=Daniel |دوایین٥=Martinis |یەکەم٥=John M. |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ١٩٨٨|سەردێڕ=Quantum Mechanics of a Macroscopic Variable: The Phase Difference of a Josephson Junction |ناونیشان=https://www.science.org/doi/abs/10.1126/science.239.4843.992 |journal=Science |بەرگ=٢٣٩|issue=4843 |پەڕەکان=٩٩٢–٩٩٧|bibcode=1988Sci...239..992C |doi=10.1126/science.239.4843.992 |pmid=١٧٨١٥٧٠١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Clarke |یەکەم=J. |ڕێکەوت=ئابی ١٩٨٩|سەردێڕ=Principles and applications of SQUIDs |journal=Proceedings of the IEEE |بەرگ=٧٧|issue=8 |پەڕەکان=١٢٠٨–١٢٢٣|bibcode=1989IEEEP..77.1208C |doi=10.1109/5.34120 |issn=1558-2256}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=McDermott |یەکەم=Robert |دوایین٢=Trabesinger |یەکەم٢=Andreas H. |دوایین٣=Muck |یەکەم٣=Michael |دوایین٤=Hahn |یەکەم٤=Erwin L. |دوایین٥=Pines |یەکەم٥=Alexander |دوایین٦=Clarke |یەکەم٦=John |ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٠٢|سەردێڕ=Liquid-state NMR and scalar couplings in microtesla magnetic fields |journal=Science |بەرگ=٢٩٥|issue=5563 |پەڕەکان=٢٢٤٧–٢٢٤٩|bibcode=2002Sci...295.2247M |doi=10.1126/science.1069280 |issn=1095-9203 |pmid=١١٩١٠١٠٥}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Clarke |یەکەم=John |دوایین٢=Hatridge |یەکەم٢=Michael |دوایین٣=Mössle |یەکەم٣=Michael |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=SQUID-detected magnetic resonance imaging in microtesla fields |journal=Annual Review of Biomedical Engineering |بەرگ=٩|پەڕەکان=٣٨٩–٤١٣|doi=10.1146/annurev.bioeng.9.060906.152010 |issn=1523-9829 |pmid=١٧٣٢٨٦٧١}} === کتێب === * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Srinath |یەکەم=S. |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٠٦|editor-last=Clarke |editor-first=John |سەردێڕ=A Review of: "The SQUID Handbook: Fundamentals and Technology of SQUIDS and SQUID Systems": John Clarke and Alex I. Braginski (editors), Vol. 1. |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10426910500503706 |journal=Materials and Manufacturing Processes |بەرگ=٢١|issue=5 |پەڕە=٥٨٣|doi=10.1080/10426910500503706 |issn=1042-6914 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clarke|یەکەم=John|سەردێڕ=100 Years of Superconductivity|دوایین٢=Silver|یەکەم٢=Arnold|دوایین٣=Braginski|یەکەم٣=A.I.|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩٨-٤٩٤٨-٤|editor-last=Rogalla|editor-first=Horst|شوێن=Boco Raton|پەڕەکان=٣١١–٣٢٧|زمان=en|chapter=5. SQUIDS and Detectors|editor-last2=Kes|editor-first2=Peter H.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=fnbRBQAAQBAJ&pg=PA311}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|John Clarke (physicist)}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئینگلیز]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] g1d2beoeuojpa0vkc6x2zd3pu9ixbik 0 305824 1699448 1699300 2026-11-02T12:07:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699448 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''کەریم دێنیس''' ({{Langx|ar|کریم دینیس}} ; لەدایکبووی ٢٣ی ئایاری ١٩٨٦)،<ref name="suuk">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ukhh.org/index.php/Interviews/Lowkey.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090106144617/http://www.ukhh.org/index.php/Interviews/Lowkey.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> زیاتر بە ناوی شانۆیی '''لۆوکی''' ناسراوە، ڕاپەر و چالاکوانێکی بەریتانی-عێراقییە<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Thapar |یەکەم=Ciaran |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.vice.com/en/article/lowkey-return-interview-uk-rap-2019/|سەردێڕ=The Return Of Lowkey: A Wide Ranging Interview With The UK MC |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=VICE |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://scenenoise.com/New-Music/Watch-UK-Rapper-Lowkey-Perform-Moving-Track-Long-Live-Palestine-Live|سەردێڕ=Watch UK Rapper Lowkey Perform Moving Track ‘Long Live Palestine’ Live |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=SecneNow}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dazed |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.dazeddigital.com/music/article/66688/1/5-rappers-government-kneecap-onefour-drill-mia-nwa-lowkey|سەردێڕ=5 rappers the government didn’t want you to listen to |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Dazed |زمان=en}}</ref> خەڵکی لەندەنە. بۆ یەکەمجار لە ڕێگەی زنجیرەیەک میکستەیپەوە ناسرا کە پێش تەمەنی ١٨ ساڵی بڵاوی کردەوە،<ref name="vol3r">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ukhh.com/reviews/lp/2036.html|سەردێڕ=Nothing found for Reviews Lp 2036 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20051219065352/http://www.ukhh.com/reviews/lp/2036.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref> پێش ئەوەی پشوویەک لە بازرگانی مۆسیقا وەربگرێت. لە ساڵی ٢٠٠٨ دەگەڕێتەوە،<ref name="1xtra">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk//1xtra/semtex/20081031.shtml|سەردێڕ=BBC - 1Xtra - Semtex |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> بە دەرکەوتن لە ڕادیۆی بی بی سی<ref name="bbcasian">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00fc7v4|سەردێڕ=BBC Asian Network - DJ Limelight & Kan D Man, 01/11/2008 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> و لە فێستیڤاڵ و کۆنسێرتەکانی جیاوازدا لەوانە بی بی سی ئێلیکتریک پرۆمس،<ref name="proms">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/electricproms/2008/artists/lowkey/|سەردێڕ=BBC - Electric Proms 2008 - Artists - Lowkey |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> گلاستۆنبێری، تی ئین زە پارک و ئۆکسیگن<ref name="hhk">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hallick |یەکەم=Stuart |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.hip-hopkings.com/2009/01/lowkey-interview/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> لە کۆکردنەوەی یەکەم ئەلبوومی تاکە ''کەسی گوێگری ئازیز''، ھەروەھا ھاوکاری لەگەڵ مۆسیقاژەنەکانی دیکەی بەریتانی بۆ پێکھێنانی گرووپی سوپەر مۆنگرێل. دووەم ئەلبوومی تاکە کەسی خۆی بە ''ناوی Soundtrack to the Struggle'' بە شێوەیەکی سەربەخۆ لە ساڵی ٢٠١١ بڵاوکردەوە. دوای پێنج ساڵ وەستان، لۆوکی لە نێوان ساڵانی ٢٠١٦ و ٢٠١٨ زنجیرەیەک گۆرانی تاکە گۆرانی بڵاوکردەوە بۆ ئەوەی پێش بڵاوکردنەوەی سێیەم ئەلبوومی خۆی ''بەناوی Soundtrack to the Struggle 2'' کە لە ساڵی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە. == چالاکی سیاسی == لۆوکی [[دژە زایۆنیزم|نەیارێکی زایۆنیزمە]] و پارێزەری کەمپەینی ھاوپشتی فەلەستینە. ئەو زایۆنیزم بە کۆلۆنیالیزم و [[پاکتاوی نەژادی|پاکتاوی نەتەوەیی]] ناوزەند دەکات.<ref name="ceasefiremagazine.co.uk">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=hich |ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشان=https://ceasefiremagazine.co.uk/interview-lowkey/|سەردێڕ=Exclusive Jody McIntyre interviews Lowkey |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305210353/http://ceasefiremagazine.co.uk/interview-lowkey/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Ceasefire Magazine |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Haddad |یەکەم=Hanan |ناونیشان=http://www.palestinecampaign.org/Index5b.asp?m_id=1&l1_id=2&l2_id=12 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130116145644/http://www.palestinecampaign.org/Index5b.asp?m_id=1&l1_id=2&l2_id=12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.palestinecampaign.org |زمان=en}}</ref> لە شوباتی ٢٠٠٩ گەشتی کرد بۆ کەمپەکانی پەنابەرانی فەلەستین لە دەوروبەری ناوچەی [[کەناری ڕۆژاوا]] بۆ ئەنجامدانی نمایشی کۆکردنەوەی پارە بۆ یارمەتیدانی ئاوەدانکردنەوەی [[کەرتی غەززە]] بەڵام لەلایەن [[پۆلیسی ئیسرائیل|پۆلیسی ئیسرائیلەوە]] بۆ ماوەی نۆ کاتژمێر لە [[فڕۆکەخانەی بن گوریۆن|فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بن گوریۆن]] دەستبەسەرکرا و لێکۆڵینەوەی لەگەڵدا کرا، لە ھەمان کاتدا دەست بەسەر پاسپۆرتەکەیدا گیرا.<ref name="detained">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=Mongrel rapper Lowkey detained in Israel airport |ناونیشان=http://www.nme.com/news/mongrel/43171 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=[[NME]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090304233344/http://www.nme.com/news/mongrel/43171 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٠٩}}</ref> دواتر لە ساڵی ٢٠٠٩ لەگەڵ M-1 ی Dead Prez گەشتێکی کرد بۆ ئەنجامدانی ئەرکێکی یارمەتی مرۆیی و ھێنانی ھاوکاری پزیشکی بۆ [[فەلەستینییەکان|گەلی فەلەستین]] لە کەرتی غەززە؛ ئەمەش بووە ھۆی ھاوکاری نێوان ئەو دووانە لە ''بەرنامەی دەنگی بۆ خەبات''.<ref name="conspiracyworldwide.podomatic.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://conspiracyworldwide.podomatic.com/entry/eg/2010-03-22T15_25_47-07_00|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|وێبگە=PodOmatic|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110715100338/http://conspiracyworldwide.podomatic.com/entry/eg/2010-03-22T15_25_47-07_00|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دیسان لە مانگی تەممووزی ٢٠١٠ بۆ ماوەی نیو ڕۆژ لەلایەن پۆلیسی فڕۆکەخانەی ئیسرائیلەوە دەستبەسەر کرا، لە ڕێگای ژمارەیەک کۆنسێرت و وۆرک شۆپی مۆسیقا لە کەمپەکانی پەنابەران لە کەناری ڕۆژاوا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=301454|سەردێڕ=Israel releases British rapper detained at airport |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140317063049/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=301454 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Maan News Agency}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠١١، مارکوس دیش لە نووسینی بۆ ''ڕۆژنامەی زە جوویش کرۆنیکل'' سەبارەت بە بەشداریکردنی لۆوکی لە کەمپەینی ھاوپشتی فەلەستین، سەرنجی داوە: "شارەزایەک کە لێکۆڵینەوە لە چالاکییەکانی دژە ئیسرائیل دەکات، زیادبوونی کاریگەریی ئەکتەرانی وەک لۆوکی بە 'کابوسێکی ئەگەری' وەسف کردووە، و کاریگەرییەکانی پشتگیریکردنی بۆ کەمپەینەکە بەراورد کردووە بە کاریگەریی ھونەرمەندەکانی وەک ئانی لێنۆکس و ئێلڤیس کۆستێلۆ." 'ھێرشکردنە سەر دەوڵەتی جوولەکەکان' ". لۆوکی ئەندامێکی دیاری ھاوپەیمانی وەستاندنی جەنگ بووە و دژی [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|لەشکرکێشییەکەی ساڵی ٢٠٠٣ بۆ سەر عێراق]] قسەی کردووە. ناوبراو ڕەخنەگرێکی توندی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا و بەریتانیا بووە و ڕای گەیاندووە کە ھەردوو وڵات تەنیا حەزیان لە پشتیوانیکردنی ئەو سەرکردانەن کە لەژێر کاریگەریی ئەواندان یان ئامادەن ھاوکاریان بکەن. ھەروەھا وتی میدیای ئەمریکی چاوپۆشی لەو کەسانە دەکات کە لەناو وڵاتەکەدا باوەڕیان بە باڵادەستی سەربازی ئەمریکا نییە.<ref name="ceasefiremagazine.co.uk"/> لە ساڵی ٢٠١٢دا، لۆوکی دەرفەتێکی ڕەتکردەوە بۆ دەرکەوتن لە کەناڵی تیم وێستوود وەک ناڕەزایەتییەک، لە وتارێکدا کە بۆ ''گۆڤاری ئاگربەست'' نووسیبووی ڕوونیکردەوە کە ئەو کارەی کردووە بەھۆی بڕیاری وێستوود بۆ پەخشکردنی بەشێک لە بەرنامەکەی لە کەمپی باستیون لە ئەفغانستان؛ لۆوکی ئاماژەی بەوەدا کە بڕیارەکەی وێستوود یەکسانە بە پشتگیریکردن لە [[شەڕ لە ئەفغانستان (٢٠٠١-٢٠٢١)|شەڕی ئەفغانستان]].<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lowkey |ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://ceasefiremagazine.co.uk/lowkey-no-to-westwood-tv/|سەردێڕ=Lowkey: Why I had to say no to Westwood TV |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304023701/https://ceasefiremagazine.co.uk/lowkey-no-to-westwood-tv/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Ceasefire Magazine |زمان=en-US}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠١٧، لۆوکی پشتگیری لە سەرۆکی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] [[جێرێمی کۆربین|جێرمی کۆربین]] کرد لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ٢٠١٧|ھەڵبژاردنە گشتییەکانی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠١٧]]. وتی: «ئێمە ھەڵبژاردنمان ھەیە لە نێوان ئەو سیاسەتانەی کە ھاوسۆزی پەروەردە دەکەن و ئەو سیاسەتانەی کە تەماح، ناڕەزایی، دوورکەوتنەوە و نامۆبوون پەروەردە دەکەن.» لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ لەگەڵ کەسایەتییە گشتییەکانی دیکە، لۆوکی نامەیەکی واژووکرد کە پشتگیری لە کۆربین دەکات و بە «چرایەکی ھیوا لە خەبات دژی ناسیۆنالیزمی ڕاستڕەوی توندڕەو و بێگانەپەرستی و ڕەگەزپەرستی لە زۆربەی جیھانی دیموکراسیدا» وەسفی کرد و لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ٢٠١٩|ھەڵبژاردنە گشتییەکانی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠١٩دا]] پشتگیری لێکرد. ھەر لەو مانگەدا لەگەڵ ٣٤ مۆسیقاری دیکەدا نامەیەکیان واژووکرد کە پشتگیری لە کۆربین دەکات لە ھەڵبژاردنی گشتی بەریتانیا ٢٠١٩ لەگەڵ بانگەوازێک بۆ کۆتاییھێنان بە خۆپارێزی. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ لەگەڵ ٤٢ کەسایەتیی دیکەی ڕۆشنبیری، نامەیەکی واژووکرد و پشتگیری لە پارتی کرێکاران لەژێر سەرکردایەتی کۆربین لە ھەڵبژاردنی گشتی ٢٠١٩دا کرد. لە نامەکەدا ھاتووە کە «مانیفێستی ھەڵبژاردنەکانی پارتی کرێکاران لە ژێر سەرکردایەتی جێرمی کۆربین پلانێکی گۆڕانکاری پێشکەش دەکات کە پێداویستییەکانی خەڵک و ھەسارەکە لە پێشینەی کارەکانیدا لە سەرووی قازانجی تایبەت و بەرژەوەندییە تایبەتەکانی چەند کەسێکەوە». لۆوکی ڕەخنەی لە وەڵامدانەوەی ئاگرکەوتنەوەی تاوەری گرێنفێڵ لە ساڵی ٢٠١٧ گرت و ڕای گەیاند کە «ئەو ڕووداوە دڵتەزێنە لە ئەنجامی ئەو نادادپەروەری و تاوانکارییە بووە کە لە دڵی سیستەمی سیاسی ئێستای بەریتانیادایە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thecanary.co/2017/06/16/lowkey-explains-grenfell-disaster-must-death-knell-tory-rule-video/|سەردێڕ=Rapper Lowkey watched people die at Grenfell. Now he's dropped a truth bomb on Theresa May [VIDEO] {{!}} The Canary |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809182131/https://www.thecanary.co/2017/06/16/lowkey-explains-grenfell-disaster-must-death-knell-tory-rule-video/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> لە کاتی [[شەڕی غەززە|شەڕی غەززەدا]]، لۆوکی لە بەرنامەی ''پیێرس مۆرگان بێ سانسۆر'' دەرکەوتووە و ڕەخنەی لە ھەڵسوکەوتی ئیسرائیل و ڕووماڵکردنی میدیایی لە ململانێکان گرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Elmasry |یەکەم=Mohamad |ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/opinion/israel-palestine-war-piers-morgan-not-impartial|سەردێڕ=No, Piers Morgan is not impartial on Israel-Palestine |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Middle East Eye |زمان=en}}</ref> ڕەخنەگران و شیکارییەکان ئاماژەیان بە یەکدەنگی و قووڵی فیکری کارەکانی کردووە، ئاماژەیان بەوە کردووە کە دیسکۆگرافیای ئەو «لێکۆڵینەوەیەکی بەردەوام لە دەسەڵاتی دەوڵەت، میلیتاریزم و ھاوبەشی کۆمپانیاکان» پێکدەھێنێت کە بەدرێژایی دەیان ساڵ بەردەوام بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://myspace.com/lowkeyuk Lowkey] لە [[مای سپێیس|مایسپەیس]] * [https://web.archive.org/web/20090123104231/http://www.style43.com/news/2009/01/12/lowkey-dear-listener-album-review/ پێداچوونەوەی ئەلبوومی «گوێگری ئازیز» لە Style43.com، کانوونی دووەمی ٢٠٠٩] {{پۆلی کۆمنز|Lowkey (rapper)}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|فەلەستین|لەندەن|مۆسیقا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] eskfl36auxtmi686tx74uu4wmewmzkj 0 305826 1699503 1698934 2026-11-02T12:30:58Z Ravan 7844 1699503 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> | name = لویجی پیراندێلۆ | image = Luigi Pirandello 1932.jpg | caption = لویجی پیراندێلۆ لە 1932 | birth_date = {{Birth date|df=yes|1867|6|28}} | birth_place = [[Agrigento|Girgenti]], Kingdom of Italy | death_date = {{Death date and age|df=yes|1936|12|10|1867|6|28}} | death_place = [[Rome]], Kingdom of Italy | occupation = Writer | education = [[University of Bonn]] | genre = {{hlist|[[Drama]]|[[novel]]|[[poetry]]}} | subject = {{hlist|[[Insanity]]|[[humour]]}} | movement = [[Modernism]] | notable_works = {{hlist|''[[The Late Mattia Pascal]]'' (1904)|''[[Six Characters in Search of an Author]]'' (1921)|''[[Henry IV (Pirandello)|Henry IV]]'' (1922)|''[[One, No One and One Hundred Thousand]]'' (1926)}} | spouse = {{Marriage|Maria Antonietta Portulano|1894}} | children = {{ubl|[[Stefano Pirandello|Stefano]]|Rosalia |[[Fausto Pirandello|Fausto]]}} | awards = {{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1934}} | signature = Pirandello - signature.png | years_active = 1893–1933 }} '''لویجی پیراندێلۆ'''({{IPAc-en|ˌ|p|ɪr|ən|ˈ|d|ɛ|l|oʊ}} {{respell|PIRR|ən|DEL|oh}};{{IPA|it|luˈiːdʒi piranˈdɛllo|lang}}؛ (٢٨ی حوزەیرانی ١٨٦٧ – ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦) درامانووس، ڕۆماننووس، شاعیر و کورتەچیرۆکنووسێکی ئیتاڵی بوو کە زۆرترین ناوبانگی لەسەر بوو شانۆنامەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1934/pirandello-bio.html|سەردێڕ=Luigi Pirandello - Biographical|وێبگە=www.nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی ساڵی ١٩٣٤ی پێبەخشرا "بەهۆی زیندووکردنەوەی بوێرانە و داهێنەرانەی هونەری دراماتیک و دیمەنی".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1934/summary/|سەردێڕ=The Nobel Prize in Literature 1934 |وێبگە=nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> بەرهەمەکانی پیراندێلۆ بریتین لە ڕۆمان و سەدان کورتە چیرۆک و نزیکەی ٤٠ شانۆگەری کە هەندێکیان بە زمانی سیسیلی نووسراون. زۆرجار مەسخەرە کارەساتبارەکانی پیراندێلۆ وەک پێشەنگەکانی شانۆی بێمانا سەیر دەکرێن. [[File:Voce_di_Luigi_Pirandello_(1926).ogg|وێنۆک|پیراندێلۆ لەکاتی خوێندنەوەی بەرهەمەکەی ''شەش کارەکتەر لە گەڕان بەدوای نووسەر''(1926)]] ==ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی=== [[پەڕگە:Luigi_Pirandello_1884.jpg|وێنۆک|پیراندێلۆ لە ساڵی ١٨٨٤]] پیراندێلۆ لە خێزانێکی چینی سەرەوە لە شاری جیرجێنتی (ئێستا ئەگریجنتۆ) لە سیسیلیا لە نزیک گەڕەکی هەژاری پۆرتۆ ئیمپیدۆکل لەدایکبووە. ناوی بنەماڵەی بنەماڵەکەی لە سەرەتادا یۆنانی "Pirangelos" (بە یۆنانی: Πυράγγελος) بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bates |یەکەم=Sylvia Chatfield |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IWMqAAAAMAAJ&pg=PA471 |سەردێڕ=Twentieth Century Short Stories |ڕێکەوت=١٩٣٣|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٩٨-٦٨٧١٥-٩|پەڕەکان=٤٧١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Metcalf |یەکەم١=Lorettus Sutton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i0troD3uTH4C |سەردێڕ=The Forum |دوایین٢=Page |یەکەم٢=Walter Hines |دوایین٣=Rice |یەکەم٣=Joseph Mayer |دوایین٤=Cooper |یەکەم٤=Frederic Taber |دوایین٥=Hooley |یەکەم٥=Arthur |دوایین٦=Payne |یەکەم٦=George Henry |دوایین٧=Leach |یەکەم٧=Henry Goddard |دوایین٨=Redmond |یەکەم٨=D. G. |ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=Forum Publishing Company |پەڕەکان=٣٨٣|زمان=en}}</ref> کە لە ڕووی دەنگییەوە تێکچووبوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hatzantonis |یەکەم=Emmanuel |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧|سەردێڕ=Luigi Pirandello, Kostas Uranis, E La Grecia |ناونیشان=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/001458586700100411 |journal=Forum Italicum |زمان=en |بەرگ=١|issue=4 |پەڕەکان=٣٣٦–٣٤٤|doi=10.1177/001458586700100411 |issn=0014-5858 |وتەگێڕانەوە=[Pirandello:] Inoltre io stesso sono di origine greca. Sì, sì, non c'è da stupirsi. Il mio nome è Piranghelos. Pirandello ne è la corruzione fonetica...|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پیراندێلۆ بە ڕەچەڵەک یۆنانی بووە،<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=J. William |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GfMKAAAAMAAJ |سەردێڕ=Modern Playwrights at Work |ڕێکەوت=١٩٦٨|بڵاوکەرەوە=S. French |پەڕەکان=٢٣١|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Zangrilli |یەکەم=Franco |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Pirandello e il mondo greco |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20547349 |journal=Quaderni Urbinati di Cultura Classica |زمان=en |بەرگ=٥٣|issue=2 |پەڕەکان=١٨١–٢٠٤|doi=10.2307/20547349|jstor=20547349 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> وەک خۆی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کۆستاس ئۆرانیس لە ساڵی 1934دا ئاماژەی پێکردووە. [[File:Luigi_Pirandello_Baptismal_Certificate.jpg|وێنۆک|بڕوانامەی تەعمید لویجی پیراندێلۆ]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Luigi Pirandello}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیتاڵیا|شانۆ}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئیتالی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی]] [[پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٧]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] 3q79vl03ligd83gik7zldaz9bue3jhk 1699504 1699503 2026-11-02T12:32:25Z Ravan 7844 1699504 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> | name = لویجی پیراندێلۆ | image = Luigi Pirandello 1932.jpg | caption = لویجی پیراندێلۆ لە 1932 | birth_date = {{Birth date|df=yes|1867|6|28}} | birth_place = جیرجێنتی، شانشینی ئیتاڵیا | death_date = {{Death date and age|df=yes|1936|12|10|1867|6|28}} | death_place = [[رۆما]]، شانشینی ئیتاڵیا | occupation = نووسەر | education = [[University of Bonn]] | genre = {{hlist|[[Drama]]|[[novel]]|[[poetry]]}} | subject = {{hlist|[[Insanity]]|[[humour]]}} | movement = [[Modernism]] | notable_works = {{hlist|''[[The Late Mattia Pascal]]'' (1904)|''[[Six Characters in Search of an Author]]'' (1921)|''[[Henry IV (Pirandello)|Henry IV]]'' (1922)|''[[One, No One and One Hundred Thousand]]'' (1926)}} | spouse = {{Marriage|Maria Antonietta Portulano|1894}} | children = {{ubl|[[Stefano Pirandello|Stefano]]|Rosalia |[[Fausto Pirandello|Fausto]]}} | awards = {{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1934}} | signature = Pirandello - signature.png | years_active = 1893–1933 }} '''لویجی پیراندێلۆ'''({{IPAc-en|ˌ|p|ɪr|ən|ˈ|d|ɛ|l|oʊ}} {{respell|PIRR|ən|DEL|oh}};{{IPA|it|luˈiːdʒi piranˈdɛllo|lang}}؛ (٢٨ی حوزەیرانی ١٨٦٧ – ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦) درامانووس، ڕۆماننووس، شاعیر و کورتەچیرۆکنووسێکی ئیتاڵی بوو کە زۆرترین ناوبانگی لەسەر بوو شانۆنامەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1934/pirandello-bio.html|سەردێڕ=Luigi Pirandello - Biographical|وێبگە=www.nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی ساڵی ١٩٣٤ی پێبەخشرا "بەهۆی زیندووکردنەوەی بوێرانە و داهێنەرانەی هونەری دراماتیک و دیمەنی".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1934/summary/|سەردێڕ=The Nobel Prize in Literature 1934 |وێبگە=nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> بەرهەمەکانی پیراندێلۆ بریتین لە ڕۆمان و سەدان کورتە چیرۆک و نزیکەی ٤٠ شانۆگەری کە هەندێکیان بە زمانی سیسیلی نووسراون. زۆرجار مەسخەرە کارەساتبارەکانی پیراندێلۆ وەک پێشەنگەکانی شانۆی بێمانا سەیر دەکرێن. [[File:Voce_di_Luigi_Pirandello_(1926).ogg|وێنۆک|پیراندێلۆ لەکاتی خوێندنەوەی بەرهەمەکەی ''شەش کارەکتەر لە گەڕان بەدوای نووسەر''(1926)]] ==ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی=== [[پەڕگە:Luigi_Pirandello_1884.jpg|وێنۆک|پیراندێلۆ لە ساڵی ١٨٨٤]] پیراندێلۆ لە خێزانێکی چینی سەرەوە لە شاری جیرجێنتی (ئێستا ئەگریجنتۆ) لە سیسیلیا لە نزیک گەڕەکی هەژاری پۆرتۆ ئیمپیدۆکل لەدایکبووە. ناوی بنەماڵەی بنەماڵەکەی لە سەرەتادا یۆنانی "Pirangelos" (بە یۆنانی: Πυράγγελος) بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bates |یەکەم=Sylvia Chatfield |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IWMqAAAAMAAJ&pg=PA471 |سەردێڕ=Twentieth Century Short Stories |ڕێکەوت=١٩٣٣|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٩٨-٦٨٧١٥-٩|پەڕەکان=٤٧١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Metcalf |یەکەم١=Lorettus Sutton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i0troD3uTH4C |سەردێڕ=The Forum |دوایین٢=Page |یەکەم٢=Walter Hines |دوایین٣=Rice |یەکەم٣=Joseph Mayer |دوایین٤=Cooper |یەکەم٤=Frederic Taber |دوایین٥=Hooley |یەکەم٥=Arthur |دوایین٦=Payne |یەکەم٦=George Henry |دوایین٧=Leach |یەکەم٧=Henry Goddard |دوایین٨=Redmond |یەکەم٨=D. G. |ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=Forum Publishing Company |پەڕەکان=٣٨٣|زمان=en}}</ref> کە لە ڕووی دەنگییەوە تێکچووبوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hatzantonis |یەکەم=Emmanuel |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧|سەردێڕ=Luigi Pirandello, Kostas Uranis, E La Grecia |ناونیشان=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/001458586700100411 |journal=Forum Italicum |زمان=en |بەرگ=١|issue=4 |پەڕەکان=٣٣٦–٣٤٤|doi=10.1177/001458586700100411 |issn=0014-5858 |وتەگێڕانەوە=[Pirandello:] Inoltre io stesso sono di origine greca. Sì, sì, non c'è da stupirsi. Il mio nome è Piranghelos. Pirandello ne è la corruzione fonetica...|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پیراندێلۆ بە ڕەچەڵەک یۆنانی بووە،<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=J. William |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GfMKAAAAMAAJ |سەردێڕ=Modern Playwrights at Work |ڕێکەوت=١٩٦٨|بڵاوکەرەوە=S. French |پەڕەکان=٢٣١|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Zangrilli |یەکەم=Franco |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Pirandello e il mondo greco |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20547349 |journal=Quaderni Urbinati di Cultura Classica |زمان=en |بەرگ=٥٣|issue=2 |پەڕەکان=١٨١–٢٠٤|doi=10.2307/20547349|jstor=20547349 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> وەک خۆی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کۆستاس ئۆرانیس لە ساڵی 1934دا ئاماژەی پێکردووە. [[File:Luigi_Pirandello_Baptismal_Certificate.jpg|وێنۆک|بڕوانامەی تەعمید لویجی پیراندێلۆ]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Luigi Pirandello}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیتاڵیا|شانۆ}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئیتالی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی]] [[پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٧]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] ms3usta7c8cammj4lk2yngd6x21w2je 1699507 1699504 2026-11-02T12:33:48Z Ravan 7844 1699507 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> | name = لویجی پیراندێلۆ | image = Luigi Pirandello 1932.jpg | caption = لویجی پیراندێلۆ لە 1932 | birth_date = {{Birth date|df=yes|1867|6|28}} | birth_place = جیرجێنتی، شانشینی ئیتاڵیا | death_date = {{Death date and age|df=yes|1936|12|10|1867|6|28}} | death_place = [[رۆما]]، شانشینی ئیتاڵیا | occupation = نووسەر | education = زانکۆی بۆن | genre = {{hlist|[[Drama]]|[[novel]]|[[poetry]]}} | subject = {{hlist|[[Insanity]]|[[humour]]}} | movement = [[Modernism]] | notable_works = {{hlist|''[[The Late Mattia Pascal]]'' (1904)|''[[Six Characters in Search of an Author]]'' (1921)|''[[Henry IV (Pirandello)|Henry IV]]'' (1922)|''[[One, No One and One Hundred Thousand]]'' (1926)}} | spouse = ماریا ئەنتۆنیتا پۆرتولانۆ (م. ١٨٩٤) | children = {{ubl|[[Stefano Pirandello|Stefano]]|Rosalia |[[Fausto Pirandello|Fausto]]}} | awards = {{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1934}} | signature = Pirandello - signature.png | years_active = 1893–1933 }} '''لویجی پیراندێلۆ'''({{IPAc-en|ˌ|p|ɪr|ən|ˈ|d|ɛ|l|oʊ}} {{respell|PIRR|ən|DEL|oh}};{{IPA|it|luˈiːdʒi piranˈdɛllo|lang}}؛ (٢٨ی حوزەیرانی ١٨٦٧ – ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦) درامانووس، ڕۆماننووس، شاعیر و کورتەچیرۆکنووسێکی ئیتاڵی بوو کە زۆرترین ناوبانگی لەسەر بوو شانۆنامەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1934/pirandello-bio.html|سەردێڕ=Luigi Pirandello - Biographical|وێبگە=www.nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی ساڵی ١٩٣٤ی پێبەخشرا "بەهۆی زیندووکردنەوەی بوێرانە و داهێنەرانەی هونەری دراماتیک و دیمەنی".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1934/summary/|سەردێڕ=The Nobel Prize in Literature 1934 |وێبگە=nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> بەرهەمەکانی پیراندێلۆ بریتین لە ڕۆمان و سەدان کورتە چیرۆک و نزیکەی ٤٠ شانۆگەری کە هەندێکیان بە زمانی سیسیلی نووسراون. زۆرجار مەسخەرە کارەساتبارەکانی پیراندێلۆ وەک پێشەنگەکانی شانۆی بێمانا سەیر دەکرێن. [[File:Voce_di_Luigi_Pirandello_(1926).ogg|وێنۆک|پیراندێلۆ لەکاتی خوێندنەوەی بەرهەمەکەی ''شەش کارەکتەر لە گەڕان بەدوای نووسەر''(1926)]] ==ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی=== [[پەڕگە:Luigi_Pirandello_1884.jpg|وێنۆک|پیراندێلۆ لە ساڵی ١٨٨٤]] پیراندێلۆ لە خێزانێکی چینی سەرەوە لە شاری جیرجێنتی (ئێستا ئەگریجنتۆ) لە سیسیلیا لە نزیک گەڕەکی هەژاری پۆرتۆ ئیمپیدۆکل لەدایکبووە. ناوی بنەماڵەی بنەماڵەکەی لە سەرەتادا یۆنانی "Pirangelos" (بە یۆنانی: Πυράγγελος) بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bates |یەکەم=Sylvia Chatfield |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IWMqAAAAMAAJ&pg=PA471 |سەردێڕ=Twentieth Century Short Stories |ڕێکەوت=١٩٣٣|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٩٨-٦٨٧١٥-٩|پەڕەکان=٤٧١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Metcalf |یەکەم١=Lorettus Sutton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i0troD3uTH4C |سەردێڕ=The Forum |دوایین٢=Page |یەکەم٢=Walter Hines |دوایین٣=Rice |یەکەم٣=Joseph Mayer |دوایین٤=Cooper |یەکەم٤=Frederic Taber |دوایین٥=Hooley |یەکەم٥=Arthur |دوایین٦=Payne |یەکەم٦=George Henry |دوایین٧=Leach |یەکەم٧=Henry Goddard |دوایین٨=Redmond |یەکەم٨=D. G. |ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=Forum Publishing Company |پەڕەکان=٣٨٣|زمان=en}}</ref> کە لە ڕووی دەنگییەوە تێکچووبوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hatzantonis |یەکەم=Emmanuel |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧|سەردێڕ=Luigi Pirandello, Kostas Uranis, E La Grecia |ناونیشان=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/001458586700100411 |journal=Forum Italicum |زمان=en |بەرگ=١|issue=4 |پەڕەکان=٣٣٦–٣٤٤|doi=10.1177/001458586700100411 |issn=0014-5858 |وتەگێڕانەوە=[Pirandello:] Inoltre io stesso sono di origine greca. Sì, sì, non c'è da stupirsi. Il mio nome è Piranghelos. Pirandello ne è la corruzione fonetica...|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پیراندێلۆ بە ڕەچەڵەک یۆنانی بووە،<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=J. William |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GfMKAAAAMAAJ |سەردێڕ=Modern Playwrights at Work |ڕێکەوت=١٩٦٨|بڵاوکەرەوە=S. French |پەڕەکان=٢٣١|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Zangrilli |یەکەم=Franco |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Pirandello e il mondo greco |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20547349 |journal=Quaderni Urbinati di Cultura Classica |زمان=en |بەرگ=٥٣|issue=2 |پەڕەکان=١٨١–٢٠٤|doi=10.2307/20547349|jstor=20547349 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> وەک خۆی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کۆستاس ئۆرانیس لە ساڵی 1934دا ئاماژەی پێکردووە. [[File:Luigi_Pirandello_Baptismal_Certificate.jpg|وێنۆک|بڕوانامەی تەعمید لویجی پیراندێلۆ]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Luigi Pirandello}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیتاڵیا|شانۆ}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئیتالی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی]] [[پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٧]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] n4si2q0c229rue4f4slnqtp5rpp2q7v 1699508 1699507 2026-11-02T12:35:05Z Ravan 7844 1699508 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> | name = لویجی پیراندێلۆ | image = Luigi Pirandello 1932.jpg | caption = لویجی پیراندێلۆ لە 1932 | birth_date = {{Birth date|df=yes|1867|6|28}} | birth_place = جیرجێنتی، شانشینی ئیتاڵیا | death_date = {{Death date and age|df=yes|1936|12|10|1867|6|28}} | death_place = [[رۆما]]، شانشینی ئیتاڵیا | occupation = نووسەر | education = زانکۆی بۆن | genre = {{hlist|[[Drama]]|[[novel]]|[[poetry]]}} | subject = {{hlist|[[Insanity]]|[[humour]]}} | movement = [[Modernism]] | notable_works = {{hlist|''[[The Late Mattia Pascal]]'' (1904)|''[[Six Characters in Search of an Author]]'' (1921)|''[[Henry IV (Pirandello)|Henry IV]]'' (1922)|''[[One, No One and One Hundred Thousand]]'' (1926)}} | spouse = ماریا ئەنتۆنیتا پۆرتولانۆ (م. ١٨٩٤) | children =ستیفانۆ پیراندێلۆ|رۆزالیا |فۆستۆ پیراندێلۆ}} | awards = {{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1934}} | signature = Pirandello - signature.png | years_active = 1893–1933 }} '''لویجی پیراندێلۆ'''({{IPAc-en|ˌ|p|ɪr|ən|ˈ|d|ɛ|l|oʊ}} {{respell|PIRR|ən|DEL|oh}};{{IPA|it|luˈiːdʒi piranˈdɛllo|lang}}؛ (٢٨ی حوزەیرانی ١٨٦٧ – ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦) درامانووس، ڕۆماننووس، شاعیر و کورتەچیرۆکنووسێکی ئیتاڵی بوو کە زۆرترین ناوبانگی لەسەر بوو شانۆنامەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1934/pirandello-bio.html|سەردێڕ=Luigi Pirandello - Biographical|وێبگە=www.nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی ساڵی ١٩٣٤ی پێبەخشرا "بەهۆی زیندووکردنەوەی بوێرانە و داهێنەرانەی هونەری دراماتیک و دیمەنی".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1934/summary/|سەردێڕ=The Nobel Prize in Literature 1934 |وێبگە=nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> بەرهەمەکانی پیراندێلۆ بریتین لە ڕۆمان و سەدان کورتە چیرۆک و نزیکەی ٤٠ شانۆگەری کە هەندێکیان بە زمانی سیسیلی نووسراون. زۆرجار مەسخەرە کارەساتبارەکانی پیراندێلۆ وەک پێشەنگەکانی شانۆی بێمانا سەیر دەکرێن. [[File:Voce_di_Luigi_Pirandello_(1926).ogg|وێنۆک|پیراندێلۆ لەکاتی خوێندنەوەی بەرهەمەکەی ''شەش کارەکتەر لە گەڕان بەدوای نووسەر''(1926)]] ==ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی=== [[پەڕگە:Luigi_Pirandello_1884.jpg|وێنۆک|پیراندێلۆ لە ساڵی ١٨٨٤]] پیراندێلۆ لە خێزانێکی چینی سەرەوە لە شاری جیرجێنتی (ئێستا ئەگریجنتۆ) لە سیسیلیا لە نزیک گەڕەکی هەژاری پۆرتۆ ئیمپیدۆکل لەدایکبووە. ناوی بنەماڵەی بنەماڵەکەی لە سەرەتادا یۆنانی "Pirangelos" (بە یۆنانی: Πυράγγελος) بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bates |یەکەم=Sylvia Chatfield |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IWMqAAAAMAAJ&pg=PA471 |سەردێڕ=Twentieth Century Short Stories |ڕێکەوت=١٩٣٣|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٩٨-٦٨٧١٥-٩|پەڕەکان=٤٧١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Metcalf |یەکەم١=Lorettus Sutton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i0troD3uTH4C |سەردێڕ=The Forum |دوایین٢=Page |یەکەم٢=Walter Hines |دوایین٣=Rice |یەکەم٣=Joseph Mayer |دوایین٤=Cooper |یەکەم٤=Frederic Taber |دوایین٥=Hooley |یەکەم٥=Arthur |دوایین٦=Payne |یەکەم٦=George Henry |دوایین٧=Leach |یەکەم٧=Henry Goddard |دوایین٨=Redmond |یەکەم٨=D. G. |ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=Forum Publishing Company |پەڕەکان=٣٨٣|زمان=en}}</ref> کە لە ڕووی دەنگییەوە تێکچووبوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hatzantonis |یەکەم=Emmanuel |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧|سەردێڕ=Luigi Pirandello, Kostas Uranis, E La Grecia |ناونیشان=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/001458586700100411 |journal=Forum Italicum |زمان=en |بەرگ=١|issue=4 |پەڕەکان=٣٣٦–٣٤٤|doi=10.1177/001458586700100411 |issn=0014-5858 |وتەگێڕانەوە=[Pirandello:] Inoltre io stesso sono di origine greca. Sì, sì, non c'è da stupirsi. Il mio nome è Piranghelos. Pirandello ne è la corruzione fonetica...|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پیراندێلۆ بە ڕەچەڵەک یۆنانی بووە،<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=J. William |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GfMKAAAAMAAJ |سەردێڕ=Modern Playwrights at Work |ڕێکەوت=١٩٦٨|بڵاوکەرەوە=S. French |پەڕەکان=٢٣١|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Zangrilli |یەکەم=Franco |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Pirandello e il mondo greco |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20547349 |journal=Quaderni Urbinati di Cultura Classica |زمان=en |بەرگ=٥٣|issue=2 |پەڕەکان=١٨١–٢٠٤|doi=10.2307/20547349|jstor=20547349 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> وەک خۆی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کۆستاس ئۆرانیس لە ساڵی 1934دا ئاماژەی پێکردووە. [[File:Luigi_Pirandello_Baptismal_Certificate.jpg|وێنۆک|بڕوانامەی تەعمید لویجی پیراندێلۆ]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Luigi Pirandello}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیتاڵیا|شانۆ}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئیتالی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی]] [[پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٧]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] mawgbtnfa9aw6e32i4jmlytkkhmn7kp 1699509 1699508 2026-11-02T12:36:45Z Ravan 7844 1699509 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> | name = لویجی پیراندێلۆ | image = Luigi Pirandello 1932.jpg | caption = لویجی پیراندێلۆ لە 1932 | birth_date = {{Birth date|df=yes|1867|6|28}} | birth_place = جیرجێنتی، شانشینی ئیتاڵیا | death_date = {{Death date and age|df=yes|1936|12|10|1867|6|28}} | death_place = [[رۆما]]، شانشینی ئیتاڵیا | occupation = نووسەر | education = زانکۆی بۆن | genre = {{hlist|[[دراما]]|[[ڕۆمان]]|[[شیعر]]}} | subject = {{hlist|[[Insanity]]|[[humour]]}} | movement = [[Modernism]] | notable_works = {{hlist|''[[The Late Mattia Pascal]]'' (1904)|''[[Six Characters in Search of an Author]]'' (1921)|''[[Henry IV (Pirandello)|Henry IV]]'' (1922)|''[[One, No One and One Hundred Thousand]]'' (1926)}} | spouse = ماریا ئەنتۆنیتا پۆرتولانۆ (م. ١٨٩٤) | children =ستیفانۆ پیراندێلۆ|رۆزالیا |فۆستۆ پیراندێلۆ}} | awards = | signature = Pirandello - signature.png | years_active = 1893–1933 }} '''لویجی پیراندێلۆ'''({{IPAc-en|ˌ|p|ɪr|ən|ˈ|d|ɛ|l|oʊ}} {{respell|PIRR|ən|DEL|oh}};{{IPA|it|luˈiːdʒi piranˈdɛllo|lang}}؛ (٢٨ی حوزەیرانی ١٨٦٧ – ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦) درامانووس، ڕۆماننووس، شاعیر و کورتەچیرۆکنووسێکی ئیتاڵی بوو کە زۆرترین ناوبانگی لەسەر بوو شانۆنامەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1934/pirandello-bio.html|سەردێڕ=Luigi Pirandello - Biographical|وێبگە=www.nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی ساڵی ١٩٣٤ی پێبەخشرا "بەهۆی زیندووکردنەوەی بوێرانە و داهێنەرانەی هونەری دراماتیک و دیمەنی".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1934/summary/|سەردێڕ=The Nobel Prize in Literature 1934 |وێبگە=nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> بەرهەمەکانی پیراندێلۆ بریتین لە ڕۆمان و سەدان کورتە چیرۆک و نزیکەی ٤٠ شانۆگەری کە هەندێکیان بە زمانی سیسیلی نووسراون. زۆرجار مەسخەرە کارەساتبارەکانی پیراندێلۆ وەک پێشەنگەکانی شانۆی بێمانا سەیر دەکرێن. [[File:Voce_di_Luigi_Pirandello_(1926).ogg|وێنۆک|پیراندێلۆ لەکاتی خوێندنەوەی بەرهەمەکەی ''شەش کارەکتەر لە گەڕان بەدوای نووسەر''(1926)]] ==ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی=== [[پەڕگە:Luigi_Pirandello_1884.jpg|وێنۆک|پیراندێلۆ لە ساڵی ١٨٨٤]] پیراندێلۆ لە خێزانێکی چینی سەرەوە لە شاری جیرجێنتی (ئێستا ئەگریجنتۆ) لە سیسیلیا لە نزیک گەڕەکی هەژاری پۆرتۆ ئیمپیدۆکل لەدایکبووە. ناوی بنەماڵەی بنەماڵەکەی لە سەرەتادا یۆنانی "Pirangelos" (بە یۆنانی: Πυράγγελος) بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bates |یەکەم=Sylvia Chatfield |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IWMqAAAAMAAJ&pg=PA471 |سەردێڕ=Twentieth Century Short Stories |ڕێکەوت=١٩٣٣|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٩٨-٦٨٧١٥-٩|پەڕەکان=٤٧١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Metcalf |یەکەم١=Lorettus Sutton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i0troD3uTH4C |سەردێڕ=The Forum |دوایین٢=Page |یەکەم٢=Walter Hines |دوایین٣=Rice |یەکەم٣=Joseph Mayer |دوایین٤=Cooper |یەکەم٤=Frederic Taber |دوایین٥=Hooley |یەکەم٥=Arthur |دوایین٦=Payne |یەکەم٦=George Henry |دوایین٧=Leach |یەکەم٧=Henry Goddard |دوایین٨=Redmond |یەکەم٨=D. G. |ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=Forum Publishing Company |پەڕەکان=٣٨٣|زمان=en}}</ref> کە لە ڕووی دەنگییەوە تێکچووبوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hatzantonis |یەکەم=Emmanuel |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧|سەردێڕ=Luigi Pirandello, Kostas Uranis, E La Grecia |ناونیشان=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/001458586700100411 |journal=Forum Italicum |زمان=en |بەرگ=١|issue=4 |پەڕەکان=٣٣٦–٣٤٤|doi=10.1177/001458586700100411 |issn=0014-5858 |وتەگێڕانەوە=[Pirandello:] Inoltre io stesso sono di origine greca. Sì, sì, non c'è da stupirsi. Il mio nome è Piranghelos. Pirandello ne è la corruzione fonetica...|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پیراندێلۆ بە ڕەچەڵەک یۆنانی بووە،<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=J. William |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GfMKAAAAMAAJ |سەردێڕ=Modern Playwrights at Work |ڕێکەوت=١٩٦٨|بڵاوکەرەوە=S. French |پەڕەکان=٢٣١|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Zangrilli |یەکەم=Franco |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Pirandello e il mondo greco |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20547349 |journal=Quaderni Urbinati di Cultura Classica |زمان=en |بەرگ=٥٣|issue=2 |پەڕەکان=١٨١–٢٠٤|doi=10.2307/20547349|jstor=20547349 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> وەک خۆی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کۆستاس ئۆرانیس لە ساڵی 1934دا ئاماژەی پێکردووە. [[File:Luigi_Pirandello_Baptismal_Certificate.jpg|وێنۆک|بڕوانامەی تەعمید لویجی پیراندێلۆ]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Luigi Pirandello}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیتاڵیا|شانۆ}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئیتالی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی]] [[پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٧]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] 67legiwyjam132t1mjlplll0rzabhba 1699707 1699509 2026-11-02T17:06:20Z Ravan 7844 1699707 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> | name = لویجی پیراندێلۆ | image = Luigi Pirandello 1932.jpg | caption = لویجی پیراندێلۆ لە 1932 | birth_date = {{Birth date|df=yes|1867|6|28}} | birth_place = جیرجێنتی، شانشینی ئیتاڵیا | death_date = {{Death date and age|df=yes|1936|12|10|1867|6|28}} | death_place = [[رۆما]]، شانشینی ئیتاڵیا | occupation = نووسەر | education = زانکۆی بۆن | genre = {{hlist|[[دراما]]|[[ڕۆمان]]|[[شیعر]]}} | subject = {{hlist|[[Insanity]]|[[humour]]}} | movement = [[Modernism]] | notable_works = {{hlist|''[[The Late Mattia Pascal]]'' (1904)|''[[Six Characters in Search of an Author]]'' (1921)|''[[Henry IV (Pirandello)|Henry IV]]'' (1922)|''[[One, No One and One Hundred Thousand]]'' (1926)}} | spouse = ماریا ئەنتۆنیتا پۆرتولانۆ (م. ١٨٩٤) | children =ستیفانۆ پیراندێلۆ|رۆزالیا |فۆستۆ پیراندێلۆ | awards = | signature = Pirandello - signature.png | years_active = 1893–1933 }} '''لویجی پیراندێلۆ'''({{IPAc-en|ˌ|p|ɪr|ən|ˈ|d|ɛ|l|oʊ}} {{respell|PIRR|ən|DEL|oh}};{{IPA|it|luˈiːdʒi piranˈdɛllo|lang}}؛ (٢٨ی حوزەیرانی ١٨٦٧ – ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦) درامانووس، ڕۆماننووس، شاعیر و کورتەچیرۆکنووسێکی ئیتاڵی بوو کە زۆرترین ناوبانگی لەسەر بوو شانۆنامەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1934/pirandello-bio.html|سەردێڕ=Luigi Pirandello - Biographical|وێبگە=www.nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی ساڵی ١٩٣٤ی پێبەخشرا "بەهۆی زیندووکردنەوەی بوێرانە و داهێنەرانەی هونەری دراماتیک و دیمەنی".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1934/summary/|سەردێڕ=The Nobel Prize in Literature 1934 |وێبگە=nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> بەرهەمەکانی پیراندێلۆ بریتین لە ڕۆمان و سەدان کورتە چیرۆک و نزیکەی ٤٠ شانۆگەری کە هەندێکیان بە زمانی سیسیلی نووسراون. زۆرجار مەسخەرە کارەساتبارەکانی پیراندێلۆ وەک پێشەنگەکانی شانۆی بێمانا سەیر دەکرێن. [[File:Voce_di_Luigi_Pirandello_(1926).ogg|وێنۆک|پیراندێلۆ لەکاتی خوێندنەوەی بەرهەمەکەی ''شەش کارەکتەر لە گەڕان بەدوای نووسەر''(1926)]] ==ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی=== [[پەڕگە:Luigi_Pirandello_1884.jpg|وێنۆک|پیراندێلۆ لە ساڵی ١٨٨٤]] پیراندێلۆ لە خێزانێکی چینی سەرەوە لە شاری جیرجێنتی (ئێستا ئەگریجنتۆ) لە سیسیلیا لە نزیک گەڕەکی هەژاری پۆرتۆ ئیمپیدۆکل لەدایکبووە. ناوی بنەماڵەی بنەماڵەکەی لە سەرەتادا یۆنانی "Pirangelos" (بە یۆنانی: Πυράγγελος) بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bates |یەکەم=Sylvia Chatfield |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IWMqAAAAMAAJ&pg=PA471 |سەردێڕ=Twentieth Century Short Stories |ڕێکەوت=١٩٣٣|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٩٨-٦٨٧١٥-٩|پەڕەکان=٤٧١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Metcalf |یەکەم١=Lorettus Sutton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i0troD3uTH4C |سەردێڕ=The Forum |دوایین٢=Page |یەکەم٢=Walter Hines |دوایین٣=Rice |یەکەم٣=Joseph Mayer |دوایین٤=Cooper |یەکەم٤=Frederic Taber |دوایین٥=Hooley |یەکەم٥=Arthur |دوایین٦=Payne |یەکەم٦=George Henry |دوایین٧=Leach |یەکەم٧=Henry Goddard |دوایین٨=Redmond |یەکەم٨=D. G. |ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=Forum Publishing Company |پەڕەکان=٣٨٣|زمان=en}}</ref> کە لە ڕووی دەنگییەوە تێکچووبوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hatzantonis |یەکەم=Emmanuel |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧|سەردێڕ=Luigi Pirandello, Kostas Uranis, E La Grecia |ناونیشان=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/001458586700100411 |journal=Forum Italicum |زمان=en |بەرگ=١|issue=4 |پەڕەکان=٣٣٦–٣٤٤|doi=10.1177/001458586700100411 |issn=0014-5858 |وتەگێڕانەوە=[Pirandello:] Inoltre io stesso sono di origine greca. Sì, sì, non c'è da stupirsi. Il mio nome è Piranghelos. Pirandello ne è la corruzione fonetica...|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پیراندێلۆ بە ڕەچەڵەک یۆنانی بووە،<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=J. William |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GfMKAAAAMAAJ |سەردێڕ=Modern Playwrights at Work |ڕێکەوت=١٩٦٨|بڵاوکەرەوە=S. French |پەڕەکان=٢٣١|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Zangrilli |یەکەم=Franco |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Pirandello e il mondo greco |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20547349 |journal=Quaderni Urbinati di Cultura Classica |زمان=en |بەرگ=٥٣|issue=2 |پەڕەکان=١٨١–٢٠٤|doi=10.2307/20547349|jstor=20547349 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> وەک خۆی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کۆستاس ئۆرانیس لە ساڵی 1934دا ئاماژەی پێکردووە. [[File:Luigi_Pirandello_Baptismal_Certificate.jpg|وێنۆک|بڕوانامەی تەعمید لویجی پیراندێلۆ]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Luigi Pirandello}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیتاڵیا|شانۆ}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئیتالی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی]] [[پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٧]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] lr9o5vdm3kwovwurpvm91eii28lvswp 1699836 1699707 2026-11-02T20:47:40Z Ravan 7844 1699836 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> | name = لویجی پیراندێلۆ | image = Luigi Pirandello 1932.jpg | caption = لویجی پیراندێلۆ لە 1932 | birth_date = {{Birth date|df=yes|1867|6|28}} | birth_place = جیرجێنتی، شانشینی ئیتاڵیا | death_date = {{Death date and age|df=yes|1936|12|10|1867|6|28}} | death_place = [[رۆما]]، شانشینی ئیتاڵیا | occupation = نووسەر | education = زانکۆی بۆن | genre = {{hlist|[[دراما]]|[[ڕۆمان]]|[[شیعر]]}} | subject = {{hlist|[[Insanity]]|[[humour]]}} | movement = [[مۆدێرنیزم]] | notable_works = {{hlist|''[[The Late Mattia Pascal]]'' (1904)|''[[Six Characters in Search of an Author]]'' (1921)|''[[Henry IV (Pirandello)|Henry IV]]'' (1922)|''[[One, No One and One Hundred Thousand]]'' (1926)}} | spouse = ماریا ئەنتۆنیتا پۆرتولانۆ (م. ١٨٩٤) | children =ستیفانۆ پیراندێلۆ|رۆزالیا |فۆستۆ پیراندێلۆ | awards = | signature = Pirandello - signature.png | years_active = 1893–1933 }} '''لویجی پیراندێلۆ'''({{IPAc-en|ˌ|p|ɪr|ən|ˈ|d|ɛ|l|oʊ}} {{respell|PIRR|ən|DEL|oh}};{{IPA|it|luˈiːdʒi piranˈdɛllo|lang}}؛ (٢٨ی حوزەیرانی ١٨٦٧ – ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦) درامانووس، ڕۆماننووس، شاعیر و کورتەچیرۆکنووسێکی ئیتاڵی بوو کە زۆرترین ناوبانگی لەسەر بوو شانۆنامەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1934/pirandello-bio.html|سەردێڕ=Luigi Pirandello - Biographical|وێبگە=www.nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی ساڵی ١٩٣٤ی پێبەخشرا "بەهۆی زیندووکردنەوەی بوێرانە و داهێنەرانەی هونەری دراماتیک و دیمەنی".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1934/summary/|سەردێڕ=The Nobel Prize in Literature 1934 |وێبگە=nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> بەرهەمەکانی پیراندێلۆ بریتین لە ڕۆمان و سەدان کورتە چیرۆک و نزیکەی ٤٠ شانۆگەری کە هەندێکیان بە زمانی سیسیلی نووسراون. زۆرجار مەسخەرە کارەساتبارەکانی پیراندێلۆ وەک پێشەنگەکانی شانۆی بێمانا سەیر دەکرێن. [[File:Voce_di_Luigi_Pirandello_(1926).ogg|وێنۆک|پیراندێلۆ لەکاتی خوێندنەوەی بەرهەمەکەی ''شەش کارەکتەر لە گەڕان بەدوای نووسەر''(1926)]] ==ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی=== [[پەڕگە:Luigi_Pirandello_1884.jpg|وێنۆک|پیراندێلۆ لە ساڵی ١٨٨٤]] پیراندێلۆ لە خێزانێکی چینی سەرەوە لە شاری جیرجێنتی (ئێستا ئەگریجنتۆ) لە سیسیلیا لە نزیک گەڕەکی هەژاری پۆرتۆ ئیمپیدۆکل لەدایکبووە. ناوی بنەماڵەی بنەماڵەکەی لە سەرەتادا یۆنانی "Pirangelos" (بە یۆنانی: Πυράγγελος) بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bates |یەکەم=Sylvia Chatfield |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IWMqAAAAMAAJ&pg=PA471 |سەردێڕ=Twentieth Century Short Stories |ڕێکەوت=١٩٣٣|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٩٨-٦٨٧١٥-٩|پەڕەکان=٤٧١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Metcalf |یەکەم١=Lorettus Sutton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i0troD3uTH4C |سەردێڕ=The Forum |دوایین٢=Page |یەکەم٢=Walter Hines |دوایین٣=Rice |یەکەم٣=Joseph Mayer |دوایین٤=Cooper |یەکەم٤=Frederic Taber |دوایین٥=Hooley |یەکەم٥=Arthur |دوایین٦=Payne |یەکەم٦=George Henry |دوایین٧=Leach |یەکەم٧=Henry Goddard |دوایین٨=Redmond |یەکەم٨=D. G. |ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=Forum Publishing Company |پەڕەکان=٣٨٣|زمان=en}}</ref> کە لە ڕووی دەنگییەوە تێکچووبوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hatzantonis |یەکەم=Emmanuel |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧|سەردێڕ=Luigi Pirandello, Kostas Uranis, E La Grecia |ناونیشان=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/001458586700100411 |journal=Forum Italicum |زمان=en |بەرگ=١|issue=4 |پەڕەکان=٣٣٦–٣٤٤|doi=10.1177/001458586700100411 |issn=0014-5858 |وتەگێڕانەوە=[Pirandello:] Inoltre io stesso sono di origine greca. Sì, sì, non c'è da stupirsi. Il mio nome è Piranghelos. Pirandello ne è la corruzione fonetica...|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پیراندێلۆ بە ڕەچەڵەک یۆنانی بووە،<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=J. William |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GfMKAAAAMAAJ |سەردێڕ=Modern Playwrights at Work |ڕێکەوت=١٩٦٨|بڵاوکەرەوە=S. French |پەڕەکان=٢٣١|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Zangrilli |یەکەم=Franco |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Pirandello e il mondo greco |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20547349 |journal=Quaderni Urbinati di Cultura Classica |زمان=en |بەرگ=٥٣|issue=2 |پەڕەکان=١٨١–٢٠٤|doi=10.2307/20547349|jstor=20547349 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> وەک خۆی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کۆستاس ئۆرانیس لە ساڵی 1934دا ئاماژەی پێکردووە. [[File:Luigi_Pirandello_Baptismal_Certificate.jpg|وێنۆک|بڕوانامەی تەعمید لویجی پیراندێلۆ]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Luigi Pirandello}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیتاڵیا|شانۆ}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئیتالی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی]] [[پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٧]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] lz8q267hntbjtv39ti5k9s5gsqbldfj 1699837 1699836 2026-11-02T20:49:01Z Ravan 7844 1699837 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> | name = لویجی پیراندێلۆ | image = Luigi Pirandello 1932.jpg | caption = لویجی پیراندێلۆ لە 1932 | birth_date = {{Birth date|df=yes|1867|6|28}} | birth_place = جیرجێنتی، شانشینی ئیتاڵیا | death_date = {{Death date and age|df=yes|1936|12|10|1867|6|28}} | death_place = [[رۆما]]، شانشینی ئیتاڵیا | occupation = نووسەر | education = زانکۆی بۆن | genre = {{hlist|[[دراما]]|[[ڕۆمان]]|[[شیعر]]}} | subject = {{hlist|[[شێتی]]|[[نوکتە]]}} | movement = [[مۆدێرنیزم]] | notable_works = {{hlist|''[[The Late Mattia Pascal]]'' (1904)|''[[Six Characters in Search of an Author]]'' (1921)|''[[Henry IV (Pirandello)|Henry IV]]'' (1922)|''[[One, No One and One Hundred Thousand]]'' (1926)}} | spouse = ماریا ئەنتۆنیتا پۆرتولانۆ (م. ١٨٩٤) | children =ستیفانۆ پیراندێلۆ|رۆزالیا |فۆستۆ پیراندێلۆ | awards = | signature = Pirandello - signature.png | years_active = 1893–1933 }} '''لویجی پیراندێلۆ'''({{IPAc-en|ˌ|p|ɪr|ən|ˈ|d|ɛ|l|oʊ}} {{respell|PIRR|ən|DEL|oh}};{{IPA|it|luˈiːdʒi piranˈdɛllo|lang}}؛ (٢٨ی حوزەیرانی ١٨٦٧ – ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦) درامانووس، ڕۆماننووس، شاعیر و کورتەچیرۆکنووسێکی ئیتاڵی بوو کە زۆرترین ناوبانگی لەسەر بوو شانۆنامەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1934/pirandello-bio.html|سەردێڕ=Luigi Pirandello - Biographical|وێبگە=www.nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی ساڵی ١٩٣٤ی پێبەخشرا "بەهۆی زیندووکردنەوەی بوێرانە و داهێنەرانەی هونەری دراماتیک و دیمەنی".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1934/summary/|سەردێڕ=The Nobel Prize in Literature 1934 |وێبگە=nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> بەرهەمەکانی پیراندێلۆ بریتین لە ڕۆمان و سەدان کورتە چیرۆک و نزیکەی ٤٠ شانۆگەری کە هەندێکیان بە زمانی سیسیلی نووسراون. زۆرجار مەسخەرە کارەساتبارەکانی پیراندێلۆ وەک پێشەنگەکانی شانۆی بێمانا سەیر دەکرێن. [[File:Voce_di_Luigi_Pirandello_(1926).ogg|وێنۆک|پیراندێلۆ لەکاتی خوێندنەوەی بەرهەمەکەی ''شەش کارەکتەر لە گەڕان بەدوای نووسەر''(1926)]] ==ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی=== [[پەڕگە:Luigi_Pirandello_1884.jpg|وێنۆک|پیراندێلۆ لە ساڵی ١٨٨٤]] پیراندێلۆ لە خێزانێکی چینی سەرەوە لە شاری جیرجێنتی (ئێستا ئەگریجنتۆ) لە سیسیلیا لە نزیک گەڕەکی هەژاری پۆرتۆ ئیمپیدۆکل لەدایکبووە. ناوی بنەماڵەی بنەماڵەکەی لە سەرەتادا یۆنانی "Pirangelos" (بە یۆنانی: Πυράγγελος) بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bates |یەکەم=Sylvia Chatfield |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IWMqAAAAMAAJ&pg=PA471 |سەردێڕ=Twentieth Century Short Stories |ڕێکەوت=١٩٣٣|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٩٨-٦٨٧١٥-٩|پەڕەکان=٤٧١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Metcalf |یەکەم١=Lorettus Sutton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i0troD3uTH4C |سەردێڕ=The Forum |دوایین٢=Page |یەکەم٢=Walter Hines |دوایین٣=Rice |یەکەم٣=Joseph Mayer |دوایین٤=Cooper |یەکەم٤=Frederic Taber |دوایین٥=Hooley |یەکەم٥=Arthur |دوایین٦=Payne |یەکەم٦=George Henry |دوایین٧=Leach |یەکەم٧=Henry Goddard |دوایین٨=Redmond |یەکەم٨=D. G. |ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=Forum Publishing Company |پەڕەکان=٣٨٣|زمان=en}}</ref> کە لە ڕووی دەنگییەوە تێکچووبوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hatzantonis |یەکەم=Emmanuel |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧|سەردێڕ=Luigi Pirandello, Kostas Uranis, E La Grecia |ناونیشان=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/001458586700100411 |journal=Forum Italicum |زمان=en |بەرگ=١|issue=4 |پەڕەکان=٣٣٦–٣٤٤|doi=10.1177/001458586700100411 |issn=0014-5858 |وتەگێڕانەوە=[Pirandello:] Inoltre io stesso sono di origine greca. Sì, sì, non c'è da stupirsi. Il mio nome è Piranghelos. Pirandello ne è la corruzione fonetica...|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پیراندێلۆ بە ڕەچەڵەک یۆنانی بووە،<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=J. William |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GfMKAAAAMAAJ |سەردێڕ=Modern Playwrights at Work |ڕێکەوت=١٩٦٨|بڵاوکەرەوە=S. French |پەڕەکان=٢٣١|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Zangrilli |یەکەم=Franco |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Pirandello e il mondo greco |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20547349 |journal=Quaderni Urbinati di Cultura Classica |زمان=en |بەرگ=٥٣|issue=2 |پەڕەکان=١٨١–٢٠٤|doi=10.2307/20547349|jstor=20547349 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> وەک خۆی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کۆستاس ئۆرانیس لە ساڵی 1934دا ئاماژەی پێکردووە. [[File:Luigi_Pirandello_Baptismal_Certificate.jpg|وێنۆک|بڕوانامەی تەعمید لویجی پیراندێلۆ]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Luigi Pirandello}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیتاڵیا|شانۆ}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئیتالی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی]] [[پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٧]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] mnpnocd8haeobit2nigfxthmm23gdjr 1699838 1699837 2026-11-02T20:50:06Z Ravan 7844 1699838 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> | name = لویجی پیراندێلۆ | image = Luigi Pirandello 1932.jpg | caption = لویجی پیراندێلۆ لە 1932 | birth_date = {{Birth date|df=yes|1867|6|28}} | birth_place = جیرجێنتی، شانشینی ئیتاڵیا | death_date = {{Death date and age|df=yes|1936|12|10|1867|6|28}} | death_place = [[رۆما]]، شانشینی ئیتاڵیا | occupation = نووسەر | education = زانکۆی بۆن | genre = {{hlist|[[دراما]]|[[ڕۆمان]]|[[شیعر]]}} | subject = {{hlist|[[شێتی]]|[[نوکتە]]}} | movement = [[مۆدێرنیزم]] | notable_works = {{hlist|''The Late Mattia Pascal'' (1904)|''Six Characters in Search of an Author'' (1921)|''Henry IV (Pirandello)'' (1922)|''One, No One and One Hundred Thousand'' (1926)}} | spouse = ماریا ئەنتۆنیتا پۆرتولانۆ (م. ١٨٩٤) | children =ستیفانۆ پیراندێلۆ|رۆزالیا |فۆستۆ پیراندێلۆ | awards = | signature = Pirandello - signature.png | years_active = 1893–1933 }} '''لویجی پیراندێلۆ'''({{IPAc-en|ˌ|p|ɪr|ən|ˈ|d|ɛ|l|oʊ}} {{respell|PIRR|ən|DEL|oh}};{{IPA|it|luˈiːdʒi piranˈdɛllo|lang}}؛ (٢٨ی حوزەیرانی ١٨٦٧ – ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦) درامانووس، ڕۆماننووس، شاعیر و کورتەچیرۆکنووسێکی ئیتاڵی بوو کە زۆرترین ناوبانگی لەسەر بوو شانۆنامەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1934/pirandello-bio.html|سەردێڕ=Luigi Pirandello - Biographical|وێبگە=www.nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی ساڵی ١٩٣٤ی پێبەخشرا "بەهۆی زیندووکردنەوەی بوێرانە و داهێنەرانەی هونەری دراماتیک و دیمەنی".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1934/summary/|سەردێڕ=The Nobel Prize in Literature 1934 |وێبگە=nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> بەرهەمەکانی پیراندێلۆ بریتین لە ڕۆمان و سەدان کورتە چیرۆک و نزیکەی ٤٠ شانۆگەری کە هەندێکیان بە زمانی سیسیلی نووسراون. زۆرجار مەسخەرە کارەساتبارەکانی پیراندێلۆ وەک پێشەنگەکانی شانۆی بێمانا سەیر دەکرێن. [[File:Voce_di_Luigi_Pirandello_(1926).ogg|وێنۆک|پیراندێلۆ لەکاتی خوێندنەوەی بەرهەمەکەی ''شەش کارەکتەر لە گەڕان بەدوای نووسەر''(1926)]] ==ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی=== [[پەڕگە:Luigi_Pirandello_1884.jpg|وێنۆک|پیراندێلۆ لە ساڵی ١٨٨٤]] پیراندێلۆ لە خێزانێکی چینی سەرەوە لە شاری جیرجێنتی (ئێستا ئەگریجنتۆ) لە سیسیلیا لە نزیک گەڕەکی هەژاری پۆرتۆ ئیمپیدۆکل لەدایکبووە. ناوی بنەماڵەی بنەماڵەکەی لە سەرەتادا یۆنانی "Pirangelos" (بە یۆنانی: Πυράγγελος) بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bates |یەکەم=Sylvia Chatfield |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IWMqAAAAMAAJ&pg=PA471 |سەردێڕ=Twentieth Century Short Stories |ڕێکەوت=١٩٣٣|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٩٨-٦٨٧١٥-٩|پەڕەکان=٤٧١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Metcalf |یەکەم١=Lorettus Sutton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i0troD3uTH4C |سەردێڕ=The Forum |دوایین٢=Page |یەکەم٢=Walter Hines |دوایین٣=Rice |یەکەم٣=Joseph Mayer |دوایین٤=Cooper |یەکەم٤=Frederic Taber |دوایین٥=Hooley |یەکەم٥=Arthur |دوایین٦=Payne |یەکەم٦=George Henry |دوایین٧=Leach |یەکەم٧=Henry Goddard |دوایین٨=Redmond |یەکەم٨=D. G. |ڕێکەوت=١٩٢٥|بڵاوکەرەوە=Forum Publishing Company |پەڕەکان=٣٨٣|زمان=en}}</ref> کە لە ڕووی دەنگییەوە تێکچووبوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hatzantonis |یەکەم=Emmanuel |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧|سەردێڕ=Luigi Pirandello, Kostas Uranis, E La Grecia |ناونیشان=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/001458586700100411 |journal=Forum Italicum |زمان=en |بەرگ=١|issue=4 |پەڕەکان=٣٣٦–٣٤٤|doi=10.1177/001458586700100411 |issn=0014-5858 |وتەگێڕانەوە=[Pirandello:] Inoltre io stesso sono di origine greca. Sì, sì, non c'è da stupirsi. Il mio nome è Piranghelos. Pirandello ne è la corruzione fonetica...|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پیراندێلۆ بە ڕەچەڵەک یۆنانی بووە،<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=J. William |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GfMKAAAAMAAJ |سەردێڕ=Modern Playwrights at Work |ڕێکەوت=١٩٦٨|بڵاوکەرەوە=S. French |پەڕەکان=٢٣١|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Zangrilli |یەکەم=Franco |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Pirandello e il mondo greco |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20547349 |journal=Quaderni Urbinati di Cultura Classica |زمان=en |بەرگ=٥٣|issue=2 |پەڕەکان=١٨١–٢٠٤|doi=10.2307/20547349|jstor=20547349 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> وەک خۆی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کۆستاس ئۆرانیس لە ساڵی 1934دا ئاماژەی پێکردووە. [[File:Luigi_Pirandello_Baptismal_Certificate.jpg|وێنۆک|بڕوانامەی تەعمید لویجی پیراندێلۆ]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Luigi Pirandello}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیتاڵیا|شانۆ}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئیتالی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئیتالی]] [[پۆل:شانۆنامەنووسانی ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٧]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] mbe43nir790ceqaep8308i5nakxicpq 0 305831 1699482 1698933 2026-11-02T12:16:27Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699482 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''وۆلا ئۆکرزێسکا''' گوندێکە لە ناوچەی ئیداری گمینا کرزیودا، لە ناوچەی لۆکۆڤ، لوبلین ڤۆیڤۆدێشیپ، لە ڕۆژهەڵاتی [[پۆڵەندا]]..<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |سەردێڕ=Zestawienie Miejsc Zbrodni Popełnionych na Ludności Cywilnej przez Okupanta Hitlerowskiego na Ziemiach Polskich w latach 1939–1945|ساڵ=٢٠٢٢|زمان=pl|شوێن=Warszawa|پەڕە=٦٤|ژپنک=٩٧٨-٨٣-٩٥٤٣٨٨-٣-٧}}</ref> ==مۆزەخانەی هێنریک سیێنکیڤیچ== مۆزەخانەی [[هێنریک سیێنکیڤیچ]] دەکەوێتە شاری وۆلا ئۆکرزێسکا لە ٢١-٤٨٠ ئۆکرزێجا؛ تەلەفۆن: 025 755 9000؛ تەلەفۆن. / فاکس: 025 797 6000.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.muzeumsienkiewicza.pl/ |سەردێڕ=کۆپی ئەرشیڤکراو |بەرواری دەستگەیشتن=2011-12-23 |بەرواری ئەرشیف=2014-08-19 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140819102753/http://www.muzeumsienkiewicza.pl/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==دانیشتووانی دیار== *[[هێنریک سیێنکیڤیچ]] (1846–1916)، [[پۆڵەندا|پۆڵەندی]] [[ڕۆژنامەنووس]] و [[خەڵاتی نۆبڵ]] [[ڕۆماننووس]]، لێرە لەدایک بووە *لویس بێرنشتاین نامیر (١٨٨٨-١٩٦٠)، مێژوونووسێکی ئینگلیزی، لێرە لەدایک بووە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای پۆڵەندا]] [[پۆل: پۆڵەندا]] 0ur5grey1ab16u8mgal86v5r0y4620w 1699673 1699482 2026-11-02T16:40:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Wola Okrzejska}} 1699673 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''وۆلا ئۆکرزێسکا''' گوندێکە لە ناوچەی ئیداری گمینا کرزیودا، لە ناوچەی لۆکۆڤ، لوبلین ڤۆیڤۆدێشیپ، لە ڕۆژهەڵاتی [[پۆڵەندا]]..<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |سەردێڕ=Zestawienie Miejsc Zbrodni Popełnionych na Ludności Cywilnej przez Okupanta Hitlerowskiego na Ziemiach Polskich w latach 1939–1945|ساڵ=٢٠٢٢|زمان=pl|شوێن=Warszawa|پەڕە=٦٤|ژپنک=٩٧٨-٨٣-٩٥٤٣٨٨-٣-٧}}</ref> ==مۆزەخانەی هێنریک سیێنکیڤیچ== مۆزەخانەی [[هێنریک سیێنکیڤیچ]] دەکەوێتە شاری وۆلا ئۆکرزێسکا لە ٢١-٤٨٠ ئۆکرزێجا؛ تەلەفۆن: 025 755 9000؛ تەلەفۆن. / فاکس: 025 797 6000.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.muzeumsienkiewicza.pl/ |سەردێڕ=کۆپی ئەرشیڤکراو |بەرواری دەستگەیشتن=2011-12-23 |بەرواری ئەرشیف=2014-08-19 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140819102753/http://www.muzeumsienkiewicza.pl/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==دانیشتووانی دیار== *[[هێنریک سیێنکیڤیچ]] (1846–1916)، [[پۆڵەندا|پۆڵەندی]] [[ڕۆژنامەنووس]] و [[خەڵاتی نۆبڵ]] [[ڕۆماننووس]]، لێرە لەدایک بووە *لویس بێرنشتاین نامیر (١٨٨٨-١٩٦٠)، مێژوونووسێکی ئینگلیزی، لێرە لەدایک بووە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Wola Okrzejska}} [[پۆل:جوگرافیای پۆڵەندا]] [[پۆل:پۆڵەندا]] n1s47lx9t6y7osjwx1shmauh86crlo4 0 305833 1699481 1699032 2026-11-02T12:16:07Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699481 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:20241116 "Gaslighting" (topic) on Google Trends.svg|thumb|upright=1.35|alt=نمووداری ئاستی ڕێژەیی گەڕان بۆ گاسلایتینگ کە لە دەوروبەری ٢٠١٦ەوە بەرز دەبێتەوە و پاش گەیشتن بە لوتکە دادەبەزێت.|گۆڕانی ئاستی ڕێژەیی گەڕان بۆ بابەتی «گاسلایتینگ» لە سەرتاسەری جیھاندا، بەپێی [[گووگڵ ترێندز]]، لە ٢٠٠٤ تا ٢٠٢٤. خاڵەکان ئاستی مانگانە و ھێڵە سوورەکە تێکڕای ١٢ مانگ نیشان دەدەن. پێوەرەکە لە ٠ تا ١٠٠ە و ژمارەی گەڕانەکان نیشان نادات.<ref name="R01">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gaslighting / topic |ناونیشان=https://trends.google.com/trends/explore?date=2004-01-01%202024-11-16&hl=en&q=%2Fm%2F07h4c7 |وێبگە=Google Trends |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref>]] '''گاسلایتینگ''' (بە ئینگلیزی: ''Gaslighting'') جۆرێکە لە [[دەستکاریی دەروونی]]؛ واتە کەسێک وا لە کەسێکی تر دەکات کە لە [[بیر|یادەوەریی]] خۆی یان لە تێگەیشتنی خۆی لە ڕاستی گومان بکات.<ref name="R02">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APA Dictionary of Psychology |ناونیشان=https://dictionary.apa.org/gaslight |وێبگە=APA.org |بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709185323/https://dictionary.apa.org/gaslight |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R03">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gaslighting: Definition & Meaning |ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/gaslighting |وێبگە=Merriam-Webster |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> بۆ نموونە، کەسێک دەتوانێت بەردەوام نکۆڵی لە ڕووداوەکان بکات یان چیرۆکێکی ناڕاست بگێڕێتەوە، بە شێوەیەک کە بەرامبەرەکەی لەوەی بەسەری ھاتووە گومان بکات.<ref name="R17">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Stern PhD |یەکەم١=Robin |سەردێڕ=I've counseled hundreds of victims of gaslighting. Here's how to spot if you're being gaslighted. Gaslighting, explained. |ناونیشان=https://www.vox.com/first-person/2018/12/19/18140830/gaslighting-relationships-politics-explained |وێبگە=Vox |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181226192508/https://www.vox.com/first-person/2018/12/19/18140830/gaslighting-relationships-politics-explained |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم دەستەواژەیە لە ناوی فیلمی [[گاسلایت (فیلمی ١٩٤٤)|گاسلایت]] (''Gaslight'')ی ساڵی ١٩٤٤ەوە ھاتووە و لە نیوەڕاستی دەیەی ٢٠١٠دا باو بووە.<ref name="R04">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yagoda |یەکەم=Ben |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=How Old Is 'Gaslighting'? |ناونیشان=http://www.chronicle.com/blogs/linguafranca/2017/01/12/how-old-is-gaslight/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190801053815/https://www.chronicle.com/blogs/linguafranca/2017/01/12/how-old-is-gaslight/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وێبگە=The Chronicle of Higher Education}}</ref> ھەندێک پسپۆڕی تەندروستیی دەروونی نیگەرانییان دەربڕیوە کە ئەم دەستەواژەیە بە مانایەکی زۆر فراوان بەکاردێت. ڕۆژنامەی [[واشینگتن پۆست]] لە ساڵی ٢٠٢٢دا نووسی کە وشەکە لە زمانی دەروونناسیدا بۆ قسەی ڕۆژانە گواستراوەتەوە و ھەندێک جار بە ھەڵە بۆ ناڕێککەوتنی ئاسایی بەکاردێت.<ref name="R05">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Haupt |یەکەم١=Angela |سەردێڕ=How to recognize gaslighting and respond to it |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wellness/2022/04/15/gaslighting-definition-relationship-abuse-response/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٢|newspaper=The Washington Post |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220424081259/https://www.washingtonpost.com/wellness/2022/04/15/gaslighting-definition-relationship-abuse-response/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == بنەچەی ناوەکە == [[پەڕگە:Gaslight promo still.jpg|thumb|alt=سێ ئەکتەر لە وێنەیەکی ڕەش و سپیی فیلمی Gaslightدا|[[چارلز بۆیە]]، [[ئنگرید بێرگمان]] و [[جۆزێف کۆتن]] لە فیلمی ئەمریکیی ''Gaslight''ی ساڵی ١٩٤٤دا.]] دەستەواژەکە لە ناوی فیلمی ''Gaslight''ی ساڵی ١٩٤٤ەوە ھاتووە.<ref name="R06">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gaslight |ناونیشان=https://www.oed.com/viewdictionaryentry/Entry/255554 |وێبگە=Oxford English Dictionary |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211019092326/https://www.oed.com/viewdictionaryentry/Entry/255554 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R07">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hoberman |یەکەم١=J |سەردێڕ=Why 'Gaslight' Hasn't Lost Its Glow |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/08/21/arts/gaslight-movie-afterlife.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822014242/https://www.nytimes.com/2019/08/21/arts/gaslight-movie-afterlife.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R08">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Wilkinson |یەکەم١=Alissa |سەردێڕ=What is gaslighting? The 1944 film Gaslight is the best explainer. |ناونیشان=https://www.vox.com/culture/2017/1/21/14315372/what-is-gaslighting-gaslight-movie-ingrid-bergman |وێبگە=Vox |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170123035333/http://www.vox.com/culture/2017/1/21/14315372/what-is-gaslighting-gaslight-movie-ingrid-bergman |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو فیلمە لەسەر بنەمای شانۆنامەیەکی بەریتانیی ساڵی ١٩٣٨ بە ناوی [[گاسلایت (شانۆنامە)|گاسلایت]] (''Gas Light'') دروست کراوە کە [[پاتریک ھامیڵتۆن (نووسەر)|پاتریک ھامیڵتۆن]] نووسیویەتی. فیلمی ئەمریکیی ساڵی ١٩٤٤ دووبارە دروستکردنەوەی [[گاسلایت (فیلمی ١٩٤٠)|فیلمی بەریتانیی ساڵی ١٩٤٠]] بوو. لە فیلمی ساڵی ١٩٤٤دا، چیرۆکەکە لە [[لەندەن]] ڕوودەدات. پیاوێک ھاوژینەکەی لە خەڵک دوور دەخاتەوە و وای لێ دەکات لە تەندروستیی دەروونیی خۆی گومان بکات، لە کاتێکدا بەدوای جەوھەردا دەگەڕێت.<ref name="R08" /><ref name="R05" /> ژنەکە نیگەران دەبێت کاتێک ڕووناکیی چراغە گازییەکانی ماڵەکە کەم دەبێتەوە، بەڵام مێردەکەی پێی دەڵێت ئەوە لە خەیاڵیدایە. کەمبوونەوەی ڕووناکییەکە لەبەر ئەوەیە کە مێردەکە بە نھێنی چراغێک لە نھۆمی سەرەوەدا دادەگیرسێنێت.<ref name="R10">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sweet |یەکەم=Paige L. |سەردێڕ=How Gaslighting Manipulates Reality |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/how-gaslighting-manipulates-reality/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220915134534/https://www.scientificamerican.com/article/how-gaslighting-manipulates-reality/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Scientific American}}</ref><ref name="R05" /> شێوەی ئینگلیزیی ''gaslighting'' لە بەڵگەیەکی ساڵی ١٩٦١دا تۆمار کراوە.<ref name="R06" /><ref name="R04" /> لە ڕۆژنامەی [[نیویۆرک تایمز]]دا یەکەم جار [[مۆرین داود]] لە ستوونێکی ساڵی ١٩٩٥دا بەکاری ھێنا. بەڵام تا دەیەی ٢٠١٠ ھێشتا زۆر باو نەبوو؛ ئەو ڕۆژنامەیە تا ئایاری ٢٠١٦ تەنھا نۆ جاری تر بەکاری ھێنا.<ref name="R04" /> بەپێی [[کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی]]، ئەم دەستەواژەیە پێشتر بۆ دەستکارییەکی ئەوەندە توند بەکاردەھات کە نەخۆشیی دەروونی دروست بکات یان ببێتە پاساو بۆ ناردنی کەسەکە بۆ [[نەخۆشخانەی دەروونی]].<ref name="R02" /> فەرھەنگی [[مەریام-وێبستەر]] ئەوی بە دەستکاریی دەروونی پێناسە دەکات کە وای لە کەس دەکات لە تێگەیشتنی خۆی لە ڕاستی گومان بکات و لەوانەیە بە کەسی دەستکاریکەر وابەستە ببێت.<ref name="R03" /> [[کۆمەڵەی شێوەزارناسیی ئەمریکا]] وشەی ''gaslight''ی بە بەسوودترین وشەی نوێی ساڵی ٢٠١٦ ناو برد،<ref name="R11">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Metcalf |یەکەم١=Allan |سەردێڕ=2016 Word of the Year |ناونیشان=https://www.americandialect.org/wp-content/uploads/2016-Word-of-the-Year-PRESS-RELEASE.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=American Dialect Society |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210303212451/http://www.americandialect.org/wp-content/uploads/2016-Word-of-the-Year-PRESS-RELEASE.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] ئەوی لە لیستی کۆتایی وشە باوە نوێکانی ساڵی ٢٠١٨دا دانا.<ref name="R12">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Word of the Year 2018: Shortlist |ناونیشان=https://languages.oup.com/word-of-the-year/2018-shortlist/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220194609/https://languages.oup.com/word-of-the-year/2018-shortlist/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == لە خۆیاریدان و دەروونناسیی باودا == لە نووسینەکانی [[خۆیاریدان]] و [[دەروونناسیی باو]]دا، ئەم دەستەواژەیە بۆ دۆخێک بەکاردێت کە دەتوانێت لە پەیوەندیی کەسیدا، وەک پەیوەندیی عاشقانە یان پەیوەندیی دایک و باوک و منداڵ، و ھەروەھا لە پەیوەندیی کارییدا ڕووبدات.<ref name="R17" /><ref name="R14">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Gaslighting at Work—and What to Do About It |ناونیشان=https://hbr.org/podcast/2021/12/gaslighting-at-work-and-what-to-do-about-it |journal=Harvard Business Review |ڕێکەوت=٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214144226/https://hbr.org/podcast/2021/12/gaslighting-at-work-and-what-to-do-about-it |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەم دۆخەدا، کەسی دەستکاریکەر دەتوانێت بەردەوام ڕووداوەکان ڕەت بکاتەوە یان چیرۆکێکی ناڕاست پێش بخات، بە شێوەیەک کە کەسی تر لە تێگەیشتنی خۆی گومان بکات.<ref name="R15">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=DiGiulio |یەکەم١=Sarah |سەردێڕ=What is gaslighting? And how do you know if it's happening to you? |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/better/health/what-gaslighting-how-do-you-know-if-it-s-happening-ncna890866 |وێبگە=NBC News |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211231003612/https://www.nbcnews.com/better/health/what-gaslighting-how-do-you-know-if-it-s-happening-ncna890866 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R17" /> ڕۆبین ستێرن دەڵێت ئەم شێوازە لە پەیوەندییە نایەکسانەکانی دەسەڵاتدا ڕوودەدات و زۆرجار کەسی زیانلێکەوتوو ڕێزی لە کەسی دەستکاریکەر گرتووە.<ref name="R17" /> ئەم شێوازە جیاوازە لە ناڕێککەوتنێکی ڕاستەقینە، کە دەتوانێت لە پەیوەندییەکاندا ئاسایی و گرنگ بێت. لەو جۆرە دەستکارییەدا: * یەکێک لە دوو لای پەیوەندییەکە بەردەوام گوێ دەگرێت و بیر لە دیدگای لایەنی تر دەکاتەوە؛ * لایەنی تر بەردەوام تێگەیشتن یان ھەستەکانی بەرامبەرەکەی ڕەت دەکاتەوە، سوورە لەسەر ئەوەی کە ئەو ھەڵە دەکات، یان پێی دەڵێت کاردانەوەی سۆزییەکەی ناڕەوایە. ئەم دەستەواژەیە زۆرجار بۆ زنجیرەیەک ھەڵسوکەوت بە درێژایی ماوەیەک بەکاردێت، نەک تەنھا بۆ یەک جار قایلکردن.<ref name="R05" /> بە تێپەڕبوونی کات، لەوانەیە ئەو کەسەی بەردەوام گوێ دەگرێت نیشانەی [[دڵەڕاوکێ]]، [[خەمۆکی]] یان کەمیی [[خۆواڕێزلێگرتن|خۆواڕێزلێگرتنی]] تێدا دەربکەوێت. لەم جۆرە دەستکارییەدا یەک لا بە شێوەیەک کاریگەری لەسەر تێگەیشتنی لایەنی تر دادەنێت؛ ئەمە جیاوازە لە ملمڵانێیەکی ئاسایی لە پەیوەندییدا.<ref name="R17" /> === بەکارھێنانی فراوانتر و تێکەڵکردنی ماناکە === لە ساڵی ٢٠٢٢دا، مەریام-وێبستەر ''gaslighting''ی بە وشەی ساڵ دیاری کرد.<ref name="R03" /> ھەندێک جار ئەم وشەیە بە ھەڵە بۆ ناکۆکی و ناڕێککەوتن بەکاردێت.<ref name="R05" /><ref name="R19">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Holland |یەکەم١=Brenna |سەردێڕ=For Those Who Experience Gaslighting, the Widespread Misuse of the Word Is Damaging |ناونیشان=https://www.wellandgood.com/misuse-gaslighting/ |وێبگە=Well + Good |ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210902165614/https://www.wellandgood.com/misuse-gaslighting/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R20">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ellen |یەکەم١=Barbara |سەردێڕ=In accusing all creeps of gaslighting, we dishonour the real victims |ناونیشان=https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/jul/06/gaslighting-gone-mainstream-but-we-shouldnt-overuse-the-term |وێبگە=The Guardian |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706172246/https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/jul/06/gaslighting-gone-mainstream-but-we-shouldnt-overuse-the-term |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆبین ستێرن، ھاوبەدامەزرێنەری ناوەندی زیرەکیی سۆزداریی [[زانکۆی یەیڵ]]، دەڵێت لەوانەیە کەسێک تەنھا لەسەر بۆچوونێکی خۆی سوور بێت یان بیەوێت کاریگەری لەسەر کەسێکی تر دابنێت؛ ئەمانە بەخۆیان بەو مانایە نین کە ئەو دەستکارییە دەکات.<ref name="R19" /> ھەندێک پسپۆڕی تەندروستیی دەروونی نیگەرانن کە بەکارھێنانی فراوانی وشەکە مانا و بەسوودییەکەی لاواز بکات و ناسینەوەی ئەو جۆرە تایبەتەی خراپ مامەڵەکردن کە لە پێناسە سەرەکییەکەدا باس کراوە قورستر بکات.<ref name="R05" /><ref name="R20" /> بەپێی ڕاپۆرتی واشینگتن پۆست لە ساڵی ٢٠٢٢دا، وشەکە ھەندێک جار بە ھەڵە بۆ ناڕێککەوتنی ئاسایی بەکاردەھات.<ref name="R05" /> == لە دەروونپزیشکی و دەروونناسیدا == ئەم وشەیە ھەندێک جار لە نووسینە پزیشکییەکاندا بەکاردێت، بەڵام کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی بە دەستەواژەیەکی زمانی ڕۆژانەی دەزانێت.<ref name="R02" /><ref name="R19" /> بارتۆن و وایتھێد لە ساڵی ١٩٦٩دا سێ دۆخیان ڕاپۆرت کرد. لە دوو دۆخدا کەسانێک ھەوڵیان دابوو خزمێکیان بنێرنە نەخۆشخانەی دەروونی. لە سێیەمدا، بە دانیشتوویەکی ماڵی بەساڵاچووان دەرمانی ڕەوانکەرەوەی سک درابوو و دواتر بە پاساوی [[نەگرتنی پیسایی]] بۆ نەخۆشخانە نێردرابوو.<ref name="R21">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Barton |یەکەم١=Russell |دوایین٢=Whitehead |یەکەم٢=J. A. |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ١٩٦٩|سەردێڕ=The gas-light phenomenon |ناونیشان=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(69)92133-3/fulltext |journal=The Lancet |بەرگ=٢٩٣|issue=7608 |پەڕەکان=١٢٥٨–١٢٦٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230228033426/https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(69)92133-3/fulltext |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} doi: [https://doi.org/10.1016/S0140-6736(69)92133-3 10.1016/S0140-6736(69)92133-3]؛ PMID: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/4182427 4182427]؛ ISSN 0140-6736؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە. Smith, Charles G.; Sinanan, Kenneth (1972). [https://www.cambridge.org/core/journals/the-british-journal-of-psychiatry/article/abs/gaslight-phenomenon-reappears/7ECC4350E07FD19963A0911B6C248B08 The Gaslight Phenomenon Reappears]. The British Journal of Psychiatry, 120(559), 685–686.</ref> لە ساڵی ١٩٧٧دا، لۆند و گاردینەر [[ڕاپۆرتی حاڵەت|ڕاپۆرتی حاڵەتی]] ژنێکی بەساڵاچوویان بڵاو کردەوە. بەپێی پوختەی ڕاپۆرتەکە، وا دیار بوو کە کارمەندانی ئەو دامەزراوەیەی ژنەکە تێیدا دەژیا، بووبوونە ھۆی ئەوەی چەند جار تووشی [[سایکۆسز|سایکۆسزی]] [[پارانۆیا|پارانۆیدی]] ببێت.<ref name="R22">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lund |یەکەم١=C. A. |دوایین٢=Gardiner |یەکەم٢=A .Q. |ڕێکەوت=١٩٧٧|سەردێڕ=The Gaslight Phenomenon: An Institutional Variant |journal=British Journal of Psychiatry |بەرگ=١٣١|issue=5 |پەڕەکان=٥٣٣–٣٤}} doi: [https://doi.org/10.1192/bjp.131.5.533 10.1192/bjp.131.5.533]؛ PMID: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/588872 588872]؛ S2CID: [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:33671694 33671694]. (دەستگەیشتنی سنووردار)</ref> توێژینەوەی ''Gaslighting: A Marital Syndrome'' تێبینیی پزیشکی لەسەر کاریگەریی ھەڵسوکەوتی ھەندێک مێرد لە کاتی پەیوەندیی دەرەوەی ھاوسەرگیرییان و دوای ئەوە لەسەر ژنەکانیان لەخۆ دەگرێت. بەپێی ئەو توێژینەوەیە، مێرد و چارەسەرکارە پیاوەکان دەتوانن بە ناولێنانی ھەڵەی کاردانەوەکانی ژنان، ئازاریان زیاد بکەن.<ref name="R23">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gass PhD |یەکەم١=Gertrude Zemon |دوایین٢=Nichols EdD |یەکەم٢=William C. |ڕێکەوت=١٩٨٨|سەردێڕ=Gaslighting: A marital syndrome |ناونیشان=https://link.springer.com/article/10.1007%2FBF00922429 |journal=Contemp Family Therapy |بەرگ=١٠|پەڕەکان=٣–١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211015202640/https://link.springer.com/article/10.1007%2FBF00922429 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} doi: [https://doi.org/10.1007/BF00922429 10.1007/BF00922429]؛ S2CID: [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:145019324 145019324]؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە. (March 1988)</ref> پسپۆڕانی تریش ئاماژەیان کردووە کە چارەسەری دەروونی دەتوانێت جگە لە سوود، زیانیش بە نەخۆشان بگەیەنێت.<ref name="R24">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Negative effects from psychological treatments: A perspective |ڕێکەوت=٢٠١٠|journal=American Psychologist |بەرگ=٦٥|issue=1 |پەڕەکان=١٣–٢٠|دوایین١=Barlow |یەکەم١=D. H.}} doi: [https://doi.org/10.1037/a0015643 10.1037/a0015643]؛ PMID: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20063906 20063906]. (January 2010)</ref> تیۆدۆر دۆرپات لە کتێبی ساڵی ١٩٩٦یدا باس لەوە دەکات کە ھەندێک شێوازی چارەسەریی دەروونی دەتوانن بە شێوەی شاراوە ببنە ھۆی کۆنترۆڵکردنی نەخۆش. ئەو شێوازێک پێشنیار دەکات کە تێیدا چارەسەرکار بڕیار بەسەر نەخۆشدا ناسەپێنێت و بە یەکسانی مامەڵەی لەگەڵیدا بکات.<ref name="R25">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dorpat |یەکەم=Theodore L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QxUCcfBJQfoC |سەردێڕ=Gaslighting, the Double Whammy, Interrogation, and Other Methods of Covert Control in Psychotherapy and Psychoanalysis |بڵاوکەرەوە=Jason Aronson |ڕێکەوت=١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٨٢١-٨٢٨-١|شوێن=Northvale, New Jersey |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١}} OCLC: [https://search.worldcat.org/oclc/34548677 34548677].</ref> === پاڵنەرەکان === ئەم جۆرە دەستکارییە دەتوانێت ڕێگایەک بێت بۆ کۆنترۆڵکردنی دۆخێک، وەستاندنی ملمڵانێ، کەمکردنەوەی دڵەڕاوکێ یان ھەستکردن بە دەسەڵات. ھەندێک جاریش ڕێگایەکە بۆ دوورخستنەوەی بەرپرسیاریەتی لە خۆ و لاوازکردنی کەسەکەی تر.<ref name="R17" /> ھەندێک کەس بە ڕەتکردنەوەی ڕووداوەکان، لەوانە توندوتیژی لە دژی ھاوژینەکەیان، ئەم شێوازە بەکاردەھێنن.<ref name="R27">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Jacobson |یەکەم١=Neil S. |دوایین٢=Gottman |یەکەم٢=John M. |سەردێڕ=When Men Batter Women: New Insights into Ending Abusive Relationships |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨١٤٤٧-٦|ناونیشان=https://archive.org/details/whenmenbatterwom00jaco |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|پەڕەکان=٤٣, ١٢٩}} بۆ دەستگەیشتن تۆمارکردن پێویستە.</ref> توێژینەوەیەک پەیوەندی لە نێوان ھەندێک تایبەتمەندیی کەسایەتی و قبوڵکردنی شێوازەکانی ئەم دەستکارییەدا لە دۆخی گریمانەییدا دۆزیوەتەوە؛ ئەو توێژینەوەیە قبوڵکردنی شێوازەکانی پشکنیوە، نەک ئەوەی بەشداربووان بەڕاستی ئەو ھەڵسوکەوتەیان کردووە یان نا.<ref name="R28">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/s10896-023-00582-y |سەردێڕ="It's All in Your Head": Personality Traits and Gaslighting Tactics in Intimate Relationships |ڕێکەوت=٢٠٢٥|دوایین١=March |یەکەم١=Evita |دوایین٢=Kay |یەکەم٢=Cameron S. |دوایین٣=Dinić |یەکەم٣=Bojana M. |دوایین٤=Wagstaff |یەکەم٤=Danielle |دوایین٥=Grabovac |یەکەم٥=Beáta |دوایین٦=Jonason |یەکەم٦=Peter K. | journal=Journal of Family Violence |بەرگ=٤٠| issue=2 |پەڕەکان=٢٥٩–٢٦٨}} doi: [https://doi.org/10.1007/s10896-023-00582-y 10.1007/s10896-023-00582-y]؛ hdl: [https://hdl.handle.net/11577/3508748 11577/3508748].</ref> === ھەڵسوکەوتی فێربوو === بەپێی ڕۆبین ستێرن، کەس دەتوانێت ئەم ھەڵسوکەوتە [[فێربوون بە چاودێری|فێر ببێت بەوەی لە کەسانی تر بیبینێت]]، خۆی تووشی ببێت یان بە ڕێکەوت بیدۆزێتەوە. لەوانەیە تێبگات کە ئەو شێوازە بۆ [[خۆڕێکخستنی سۆزی|ڕێکخستنی سۆزەکانی خۆی]] و [[ڕێکخستنی سۆزی ھاوبەش|ڕێکخستنی سۆزەکان لەگەڵ کەسی تر]] کاریگەری ھەیە.<ref name="R17" /> توێژینەوەیەک لەسەر ٢٥٠ گەنج پەیوەندیی نێوان ھەندێک تایبەتمەندیی کەسایەتی و ئەم جۆرە ھەڵسوکەوتەی لە پەیوەندیی نزیکدا پشکنیوە. ئەو توێژینەوەیە پەیوەندی دۆزیوەتەوە، نەک ئەوەی سەلماندبێت ھەندێک نەخۆشیی دیاریکراو ھۆکاری ئەم ھەڵسوکەوتەن.<ref name="R29">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Miano |یەکەم١=Paola |دوایین٢=Bellomare |یەکەم٢=Martina |دوایین٣=Genova |یەکەم٣=Vincenzo Giuseppe |ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Personality correlates of gaslighting behaviours in young adults |ناونیشان=https://doi.org/10.1080/13552600.2020.1850893 |journal=Journal of Sexual Aggression |بەرگ=٢٧|issue=3 |پەڕەکان=٢٨٥–٢٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240313174515/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13552600.2020.1850893 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} doi: [https://doi.org/10.1080/13552600.2020.1850893 10.1080/13552600.2020.1850893]؛ S2CID: [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:234287319 234287319]؛ ISSN 1355-2600؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە.</ref> === دەرچوون لە دۆخەکە === دەرچوون لە پەیوەندییەک کە ئەم جۆرە دەستکارییە و نایەکسانیی دەسەڵاتی تێدایە دەتوانێت دژوار بێت. بەپێی بۆچوونی ستێرن، گرنگە ئەو کەسەی دەستکاریی لێ دەکرێت فێر بێت پێویستی بە پشتڕاستکردنەوەی کەسانی تر نییە بۆ ئەوەی بە تێگەیشتنی خۆی متمانە بکات، و بتوانێت پشت بە خۆی ببەستێت و متمانەی بە خۆی زیاد بکات.<ref name="R17" /> == لە پزیشکیدا == «گاسلایتینگی پزیشکی» دەستەواژەیەکی ناڕەسمییە بۆ ئەو دۆخەی کە پیشەییە پزیشکییەکان نیشانە ڕاستەقینەکانی نەخۆشێک پشتگوێ دەخەن یان بە کەم دەگرن، و ئەمەش دەتوانێت ببێتە ھۆی دەستنیشانکردنی نەخۆشی بە ھەڵە یان بە دواخستن. ڕاپۆرتێکی واشینگتن پۆست لە ساڵی ٢٠٢٢دا ئەزموونی ژنانی لەم بارەیەوە باس کردووە.<ref name="R32">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Vargas |یەکەم١=Theresa |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Women are sharing their 'medical gaslighting' stories. Now what? |newspaper=The Washington Post |شوێن=Washington, D.C. |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2022/04/02/women-medical-gaslighting-stories/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220812210726/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2022/04/02/women-medical-gaslighting-stories/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} OCLC: [https://search.worldcat.org/oclc/1330888409 1330888409]؛ ISSN 0190-8286.</ref> == لە سیاسەتدا == برایانت وێڵچ لە کتێبی ''State of Confusion: Political Manipulation and the Assault on the American Mind''ی ساڵی ٢٠٠٨دا باس لەم جۆرە دەستکارییە لە سیاسەتی ئەمریکادا دەکات.<ref name="R34">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/stateofconfusion00welc |سەردێڕ=State of Confusion: Political Manipulation and the Assault on the American Mind |دوایین=Welch |یەکەم=Bryant |ڕێکەوت=٢٠٠٨|شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Thomas Dunne Books, St. Martin's Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٣٧٣٠٦-١}} OCLC: [https://search.worldcat.org/oclc/181601311 181601311]؛ بۆ دەستگەیشتن تۆمارکردن پێویستە.</ref> ئەم دەستەواژەیە لە میدیاکاندا بۆ باسکردنی سیاسەت بەکار ھاتووە، بۆ نموونە: * ڕۆژنامەنووسانی ئەمریکی ئەم وشەیەیان بۆ وەسفکردنی ھەندێک لە کردەوەکانی [[دۆناڵد ترامپ]] لە ماوەی [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠١٦)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئەمریکای ٢٠١٦]] و لە سەرەتای دەورەی یەکەمی سەرۆکایەتییەکەیدا بەکار ھێناوە.<ref name="R36">* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/what-we-talk-about-when-we-talk-about-donald-trump-and-gaslighting/2017/01/27/b02e6de4-e330-11e6-ba11-63c4b4fb5a63_story.html |سەردێڕ=What we talk about when we talk about Donald Trump and 'gaslighting' |دوایین=Gibson |یەکەم=Caitlin |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|newspaper=The Washington Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201022062923/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/what-we-talk-about-when-we-talk-about-donald-trump-and-gaslighting/2017/01/27/b02e6de4-e330-11e6-ba11-63c4b4fb5a63_story.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} ISSN 0190-8286. * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.teenvogue.com/story/donald-trump-is-gaslighting-america |سەردێڕ=Donald Trump Is Gaslighting America |دوایین=Duca |یەکەم=Lauren |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|newspaper=Teen Vogue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419165750/https://www.teenvogue.com/story/donald-trump-is-gaslighting-america |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە دەورەی دووەمیشدا ڕۆژنامەنووسێک ئەوی بۆ وەسفکردنی ڕاگەیاندنەکانی کۆشکی سپی بەکار ھێناوە.<ref name="R37">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین= Cassidy|یەکەم= John|ڕێکەوت= ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ= The White House Is Gaslighting Americans About Donald Trump's Tariffs|ناونیشان= https://www.newyorker.com/news/the-financial-page/the-white-house-is-gaslighting-americans-about-donald-trumps-tariffs|magazine= The New Yorker|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> * لە ساڵی ٢٠٢٥دا، [[جەیک تاپەر|جەیک تاپەری]] CNN لە [[تیم واڵز]]، پارێزگاری مینسۆتا، پرسی لەو ڕەخنەیە چی دەڵێت کە دیموکراتەکان لە ماوەی [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٤)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئەمریکای ٢٠٢٤]]دا ئەم جۆرە دەستکارییەیان کردووە.<ref name="R38">[https://www.youtube.com/watch?v=VXhoFP0Mxc4 FULL: Minnesota Gov. Tim Walz Breaks Down Trump's Tariffs, Democrats' Future With CNN's Jake Tapper]؛ [https://transcripts.cnn.com/show/sotu/date/2025-04-06/segment/01 CNN, State of the Union: interview transcript, 6 April 2025].</ref> == لە سیستەمە کۆمەڵایەتییەکاندا == ئەنجلیک دەیڤس و ڕۆز ئێرنست لە توێژینەوەیاندا باس لەوە دەکەن کە لە چارچێوەی کۆمەڵگای ئەمریکادا، ئەم جۆرە دەستکارییە دەتوانێت یارمەتیی پاراستنی پلەبەندییە جێگیرەکانی دەسەڵات بدات. ئەوان «گاسلایتینگی [[ڕەگەزپەرستی|ڕەگەزپەرستانە]]» بە شێوازێک باس دەکەن کە لە پەیوەندییە سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی و کەلتوورییەکانی پلەبەندیی ڕەگەزیدا ڕەگی داھێناوە.<ref name="R40">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Davis |یەکەم١=Angelique M. |دوایین٢=Ernst |یەکەم٢=Rose |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Racial gaslighting |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21565503.2017.1403934 |journal=Politics, Groups, and Identities |زمان=en |بەرگ=٧|issue=4 |پەڕەکان=٧٦١–٧٧٤}} doi: [https://doi.org/10.1080/21565503.2017.1403934 10.1080/21565503.2017.1403934]؛ ISSN 2156-5503؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە.</ref> بەپێی دەیڤس و ئێرنست، لەم شێوازەدا ئەو کەسانەی بەرەنگاری نایەکسانیی ڕەگەزی دەبنەوە، وەک کەسانێک پیشان دەدرێن کە کێشەیەکیان ھەیە.<ref name="R40" /> ئەشلی وودی لە توێژینەوەیەکیدا ئاماژە بەوە دەکات کە ئەمە دەتوانێت وای لە کەسانی پەراوێزخراو بکات لە ئەزموونەکانی خۆیان گومان بکەن.<ref name="R41">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Woody |یەکەم=Ashley |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Racial Gaslighting in a Politically Progressive City |ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/soin.12586 |journal=Sociological Inquiry |بەرگ=٩٥|پەڕەکان=٦٦–٨٤|زمان=en}} doi: [https://doi.org/10.1111/soin.12586 10.1111/soin.12586]؛ ISSN 0038-0245؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە.</ref> دەیڤد گڵبۆرنیش لە کتێبێکیدا باس لە بەکارھێنانی ئەم شێوازە بۆ لاوازکردنی داواکارییەکانی دادپەروەریی کۆمەڵایەتی دەکات.<ref name="R42">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gillborn |یەکەم=David |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nh7_EAAAQBAJ |سەردێڕ=White Lies: Racism, Education and Critical Race Theory |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis |ژپنک=٩٧٨-١-٠٤٠-٠٣١٨٧-٢|زمان=en}}</ref> == لە شوێنی کاردا == پێداچوونەوەیەکی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز لەسەر کتێبی ''On Gaslighting''ی [[کەیت ئەبرامسۆن]]، مامۆستای فەلسەفە لە [[زانکۆی ئیندیانا بلومینگتۆن|زانکۆی ئیندیانا]]، نموونەی سەرپەرشتێک دەدات کە ڕووداوێکی ئازاردان یان جیاکاری بە کەم دەگرێت.<ref name="R43">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stewart |یەکەم=Dodai |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Book Review: 'On Gaslighting,' by Kate Abramson |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/03/16/books/review/kate-abramson-on-gaslighting.html |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The New York Times}}</ref> پێداچوونەوەکە ھەروەھا نموونەی ئەم قسانە دەدات کە کەسی دەستکاریکەر دەتوانێت بڵێت: «ئەوەندە ھەستیار مەبە. زۆرتر لە پێویست کاردانەوە نیشان دەدەیت. ئەمانە لە خەیاڵی تۆدایە.»<ref name="R43" /> == ھەروەھا بڕوانە == * [[درۆی گەورە]]: چەواشەکردنی بەرچاوی ڕاستی و پێشکەشکردنی وەک ڕاستی. * [[فێڵی متمانەبەخۆبوون|فێڵی متمانە]]: بەکارھێنانی متمانە بۆ فریودان. * [[دروستکردنی ھەستی تاوانباری]] * [[دارڤۆ]] (DARVO: Deny, Attack, Reverse Victim and Offender): کورتکراوەی ڕەتکردنەوە، ھێرشکردن، و پێچەوانەکردنەوەی شوێنی زیانلێکەوتوو و تاوانبار. * [[فریودان]]: بەکارھێنانی ئەنقەستیی قسەی ناڕاست بۆ گومڕاکردن. * [[تاقیکردنەوەی مەترسیدار (فیلمی ١٩٤٤)|تاقیکردنەوەی مەترسیدار]] (''Experiment Perilous''): فیلمێکی ساڵی ١٩٤٤ بە دەرھێنانی ژاک تۆرنەر. * [[کاریگەریی مارتا میچڵ]]: ناونانی ئەزموونێکی ڕاستەقینە وەک وڕیمە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}} [[پۆل:فریودان]] [[پۆل:چارەسەری دەروونی]] novtxcgmb39rzhfbbydj88fsvnfvifn 1699674 1699481 2026-11-02T16:40:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Gaslighting}} 1699674 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:20241116 "Gaslighting" (topic) on Google Trends.svg|thumb|upright=1.35|alt=نمووداری ئاستی ڕێژەیی گەڕان بۆ گاسلایتینگ کە لە دەوروبەری ٢٠١٦ەوە بەرز دەبێتەوە و پاش گەیشتن بە لوتکە دادەبەزێت.|گۆڕانی ئاستی ڕێژەیی گەڕان بۆ بابەتی «گاسلایتینگ» لە سەرتاسەری جیھاندا، بەپێی [[گووگڵ ترێندز]]، لە ٢٠٠٤ تا ٢٠٢٤. خاڵەکان ئاستی مانگانە و ھێڵە سوورەکە تێکڕای ١٢ مانگ نیشان دەدەن. پێوەرەکە لە ٠ تا ١٠٠ە و ژمارەی گەڕانەکان نیشان نادات.<ref name="R01">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gaslighting / topic |ناونیشان=https://trends.google.com/trends/explore?date=2004-01-01%202024-11-16&hl=en&q=%2Fm%2F07h4c7 |وێبگە=Google Trends |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref>]] '''گاسلایتینگ''' (بە ئینگلیزی: ''Gaslighting'') جۆرێکە لە [[دەستکاریی دەروونی]]؛ واتە کەسێک وا لە کەسێکی تر دەکات کە لە [[بیر|یادەوەریی]] خۆی یان لە تێگەیشتنی خۆی لە ڕاستی گومان بکات.<ref name="R02">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APA Dictionary of Psychology |ناونیشان=https://dictionary.apa.org/gaslight |وێبگە=APA.org |بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709185323/https://dictionary.apa.org/gaslight |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R03">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gaslighting: Definition & Meaning |ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/gaslighting |وێبگە=Merriam-Webster |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> بۆ نموونە، کەسێک دەتوانێت بەردەوام نکۆڵی لە ڕووداوەکان بکات یان چیرۆکێکی ناڕاست بگێڕێتەوە، بە شێوەیەک کە بەرامبەرەکەی لەوەی بەسەری ھاتووە گومان بکات.<ref name="R17">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Stern PhD |یەکەم١=Robin |سەردێڕ=I've counseled hundreds of victims of gaslighting. Here's how to spot if you're being gaslighted. Gaslighting, explained. |ناونیشان=https://www.vox.com/first-person/2018/12/19/18140830/gaslighting-relationships-politics-explained |وێبگە=Vox |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181226192508/https://www.vox.com/first-person/2018/12/19/18140830/gaslighting-relationships-politics-explained |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم دەستەواژەیە لە ناوی فیلمی [[گاسلایت (فیلمی ١٩٤٤)|گاسلایت]] (''Gaslight'')ی ساڵی ١٩٤٤ەوە ھاتووە و لە نیوەڕاستی دەیەی ٢٠١٠دا باو بووە.<ref name="R04">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yagoda |یەکەم=Ben |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=How Old Is 'Gaslighting'? |ناونیشان=http://www.chronicle.com/blogs/linguafranca/2017/01/12/how-old-is-gaslight/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190801053815/https://www.chronicle.com/blogs/linguafranca/2017/01/12/how-old-is-gaslight/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وێبگە=The Chronicle of Higher Education}}</ref> ھەندێک پسپۆڕی تەندروستیی دەروونی نیگەرانییان دەربڕیوە کە ئەم دەستەواژەیە بە مانایەکی زۆر فراوان بەکاردێت. ڕۆژنامەی [[واشینگتن پۆست]] لە ساڵی ٢٠٢٢دا نووسی کە وشەکە لە زمانی دەروونناسیدا بۆ قسەی ڕۆژانە گواستراوەتەوە و ھەندێک جار بە ھەڵە بۆ ناڕێککەوتنی ئاسایی بەکاردێت.<ref name="R05">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Haupt |یەکەم١=Angela |سەردێڕ=How to recognize gaslighting and respond to it |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wellness/2022/04/15/gaslighting-definition-relationship-abuse-response/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٢|newspaper=The Washington Post |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220424081259/https://www.washingtonpost.com/wellness/2022/04/15/gaslighting-definition-relationship-abuse-response/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == بنەچەی ناوەکە == [[پەڕگە:Gaslight promo still.jpg|thumb|alt=سێ ئەکتەر لە وێنەیەکی ڕەش و سپیی فیلمی Gaslightدا|[[چارلز بۆیە]]، [[ئنگرید بێرگمان]] و [[جۆزێف کۆتن]] لە فیلمی ئەمریکیی ''Gaslight''ی ساڵی ١٩٤٤دا.]] دەستەواژەکە لە ناوی فیلمی ''Gaslight''ی ساڵی ١٩٤٤ەوە ھاتووە.<ref name="R06">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gaslight |ناونیشان=https://www.oed.com/viewdictionaryentry/Entry/255554 |وێبگە=Oxford English Dictionary |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211019092326/https://www.oed.com/viewdictionaryentry/Entry/255554 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R07">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hoberman |یەکەم١=J |سەردێڕ=Why 'Gaslight' Hasn't Lost Its Glow |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/08/21/arts/gaslight-movie-afterlife.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822014242/https://www.nytimes.com/2019/08/21/arts/gaslight-movie-afterlife.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R08">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Wilkinson |یەکەم١=Alissa |سەردێڕ=What is gaslighting? The 1944 film Gaslight is the best explainer. |ناونیشان=https://www.vox.com/culture/2017/1/21/14315372/what-is-gaslighting-gaslight-movie-ingrid-bergman |وێبگە=Vox |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170123035333/http://www.vox.com/culture/2017/1/21/14315372/what-is-gaslighting-gaslight-movie-ingrid-bergman |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو فیلمە لەسەر بنەمای شانۆنامەیەکی بەریتانیی ساڵی ١٩٣٨ بە ناوی [[گاسلایت (شانۆنامە)|گاسلایت]] (''Gas Light'') دروست کراوە کە [[پاتریک ھامیڵتۆن (نووسەر)|پاتریک ھامیڵتۆن]] نووسیویەتی. فیلمی ئەمریکیی ساڵی ١٩٤٤ دووبارە دروستکردنەوەی [[گاسلایت (فیلمی ١٩٤٠)|فیلمی بەریتانیی ساڵی ١٩٤٠]] بوو. لە فیلمی ساڵی ١٩٤٤دا، چیرۆکەکە لە [[لەندەن]] ڕوودەدات. پیاوێک ھاوژینەکەی لە خەڵک دوور دەخاتەوە و وای لێ دەکات لە تەندروستیی دەروونیی خۆی گومان بکات، لە کاتێکدا بەدوای جەوھەردا دەگەڕێت.<ref name="R08" /><ref name="R05" /> ژنەکە نیگەران دەبێت کاتێک ڕووناکیی چراغە گازییەکانی ماڵەکە کەم دەبێتەوە، بەڵام مێردەکەی پێی دەڵێت ئەوە لە خەیاڵیدایە. کەمبوونەوەی ڕووناکییەکە لەبەر ئەوەیە کە مێردەکە بە نھێنی چراغێک لە نھۆمی سەرەوەدا دادەگیرسێنێت.<ref name="R10">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sweet |یەکەم=Paige L. |سەردێڕ=How Gaslighting Manipulates Reality |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/how-gaslighting-manipulates-reality/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220915134534/https://www.scientificamerican.com/article/how-gaslighting-manipulates-reality/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Scientific American}}</ref><ref name="R05" /> شێوەی ئینگلیزیی ''gaslighting'' لە بەڵگەیەکی ساڵی ١٩٦١دا تۆمار کراوە.<ref name="R06" /><ref name="R04" /> لە ڕۆژنامەی [[نیویۆرک تایمز]]دا یەکەم جار [[مۆرین داود]] لە ستوونێکی ساڵی ١٩٩٥دا بەکاری ھێنا. بەڵام تا دەیەی ٢٠١٠ ھێشتا زۆر باو نەبوو؛ ئەو ڕۆژنامەیە تا ئایاری ٢٠١٦ تەنھا نۆ جاری تر بەکاری ھێنا.<ref name="R04" /> بەپێی [[کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی]]، ئەم دەستەواژەیە پێشتر بۆ دەستکارییەکی ئەوەندە توند بەکاردەھات کە نەخۆشیی دەروونی دروست بکات یان ببێتە پاساو بۆ ناردنی کەسەکە بۆ [[نەخۆشخانەی دەروونی]].<ref name="R02" /> فەرھەنگی [[مەریام-وێبستەر]] ئەوی بە دەستکاریی دەروونی پێناسە دەکات کە وای لە کەس دەکات لە تێگەیشتنی خۆی لە ڕاستی گومان بکات و لەوانەیە بە کەسی دەستکاریکەر وابەستە ببێت.<ref name="R03" /> [[کۆمەڵەی شێوەزارناسیی ئەمریکا]] وشەی ''gaslight''ی بە بەسوودترین وشەی نوێی ساڵی ٢٠١٦ ناو برد،<ref name="R11">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Metcalf |یەکەم١=Allan |سەردێڕ=2016 Word of the Year |ناونیشان=https://www.americandialect.org/wp-content/uploads/2016-Word-of-the-Year-PRESS-RELEASE.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=American Dialect Society |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210303212451/http://www.americandialect.org/wp-content/uploads/2016-Word-of-the-Year-PRESS-RELEASE.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] ئەوی لە لیستی کۆتایی وشە باوە نوێکانی ساڵی ٢٠١٨دا دانا.<ref name="R12">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Word of the Year 2018: Shortlist |ناونیشان=https://languages.oup.com/word-of-the-year/2018-shortlist/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220194609/https://languages.oup.com/word-of-the-year/2018-shortlist/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == لە خۆیاریدان و دەروونناسیی باودا == لە نووسینەکانی [[خۆیاریدان]] و [[دەروونناسیی باو]]دا، ئەم دەستەواژەیە بۆ دۆخێک بەکاردێت کە دەتوانێت لە پەیوەندیی کەسیدا، وەک پەیوەندیی عاشقانە یان پەیوەندیی دایک و باوک و منداڵ، و ھەروەھا لە پەیوەندیی کارییدا ڕووبدات.<ref name="R17" /><ref name="R14">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Gaslighting at Work—and What to Do About It |ناونیشان=https://hbr.org/podcast/2021/12/gaslighting-at-work-and-what-to-do-about-it |journal=Harvard Business Review |ڕێکەوت=٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214144226/https://hbr.org/podcast/2021/12/gaslighting-at-work-and-what-to-do-about-it |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەم دۆخەدا، کەسی دەستکاریکەر دەتوانێت بەردەوام ڕووداوەکان ڕەت بکاتەوە یان چیرۆکێکی ناڕاست پێش بخات، بە شێوەیەک کە کەسی تر لە تێگەیشتنی خۆی گومان بکات.<ref name="R15">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=DiGiulio |یەکەم١=Sarah |سەردێڕ=What is gaslighting? And how do you know if it's happening to you? |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/better/health/what-gaslighting-how-do-you-know-if-it-s-happening-ncna890866 |وێبگە=NBC News |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211231003612/https://www.nbcnews.com/better/health/what-gaslighting-how-do-you-know-if-it-s-happening-ncna890866 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R17" /> ڕۆبین ستێرن دەڵێت ئەم شێوازە لە پەیوەندییە نایەکسانەکانی دەسەڵاتدا ڕوودەدات و زۆرجار کەسی زیانلێکەوتوو ڕێزی لە کەسی دەستکاریکەر گرتووە.<ref name="R17" /> ئەم شێوازە جیاوازە لە ناڕێککەوتنێکی ڕاستەقینە، کە دەتوانێت لە پەیوەندییەکاندا ئاسایی و گرنگ بێت. لەو جۆرە دەستکارییەدا: * یەکێک لە دوو لای پەیوەندییەکە بەردەوام گوێ دەگرێت و بیر لە دیدگای لایەنی تر دەکاتەوە؛ * لایەنی تر بەردەوام تێگەیشتن یان ھەستەکانی بەرامبەرەکەی ڕەت دەکاتەوە، سوورە لەسەر ئەوەی کە ئەو ھەڵە دەکات، یان پێی دەڵێت کاردانەوەی سۆزییەکەی ناڕەوایە. ئەم دەستەواژەیە زۆرجار بۆ زنجیرەیەک ھەڵسوکەوت بە درێژایی ماوەیەک بەکاردێت، نەک تەنھا بۆ یەک جار قایلکردن.<ref name="R05" /> بە تێپەڕبوونی کات، لەوانەیە ئەو کەسەی بەردەوام گوێ دەگرێت نیشانەی [[دڵەڕاوکێ]]، [[خەمۆکی]] یان کەمیی [[خۆواڕێزلێگرتن|خۆواڕێزلێگرتنی]] تێدا دەربکەوێت. لەم جۆرە دەستکارییەدا یەک لا بە شێوەیەک کاریگەری لەسەر تێگەیشتنی لایەنی تر دادەنێت؛ ئەمە جیاوازە لە ملمڵانێیەکی ئاسایی لە پەیوەندییدا.<ref name="R17" /> === بەکارھێنانی فراوانتر و تێکەڵکردنی ماناکە === لە ساڵی ٢٠٢٢دا، مەریام-وێبستەر ''gaslighting''ی بە وشەی ساڵ دیاری کرد.<ref name="R03" /> ھەندێک جار ئەم وشەیە بە ھەڵە بۆ ناکۆکی و ناڕێککەوتن بەکاردێت.<ref name="R05" /><ref name="R19">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Holland |یەکەم١=Brenna |سەردێڕ=For Those Who Experience Gaslighting, the Widespread Misuse of the Word Is Damaging |ناونیشان=https://www.wellandgood.com/misuse-gaslighting/ |وێبگە=Well + Good |ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210902165614/https://www.wellandgood.com/misuse-gaslighting/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R20">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ellen |یەکەم١=Barbara |سەردێڕ=In accusing all creeps of gaslighting, we dishonour the real victims |ناونیشان=https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/jul/06/gaslighting-gone-mainstream-but-we-shouldnt-overuse-the-term |وێبگە=The Guardian |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706172246/https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/jul/06/gaslighting-gone-mainstream-but-we-shouldnt-overuse-the-term |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆبین ستێرن، ھاوبەدامەزرێنەری ناوەندی زیرەکیی سۆزداریی [[زانکۆی یەیڵ]]، دەڵێت لەوانەیە کەسێک تەنھا لەسەر بۆچوونێکی خۆی سوور بێت یان بیەوێت کاریگەری لەسەر کەسێکی تر دابنێت؛ ئەمانە بەخۆیان بەو مانایە نین کە ئەو دەستکارییە دەکات.<ref name="R19" /> ھەندێک پسپۆڕی تەندروستیی دەروونی نیگەرانن کە بەکارھێنانی فراوانی وشەکە مانا و بەسوودییەکەی لاواز بکات و ناسینەوەی ئەو جۆرە تایبەتەی خراپ مامەڵەکردن کە لە پێناسە سەرەکییەکەدا باس کراوە قورستر بکات.<ref name="R05" /><ref name="R20" /> بەپێی ڕاپۆرتی واشینگتن پۆست لە ساڵی ٢٠٢٢دا، وشەکە ھەندێک جار بە ھەڵە بۆ ناڕێککەوتنی ئاسایی بەکاردەھات.<ref name="R05" /> == لە دەروونپزیشکی و دەروونناسیدا == ئەم وشەیە ھەندێک جار لە نووسینە پزیشکییەکاندا بەکاردێت، بەڵام کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی بە دەستەواژەیەکی زمانی ڕۆژانەی دەزانێت.<ref name="R02" /><ref name="R19" /> بارتۆن و وایتھێد لە ساڵی ١٩٦٩دا سێ دۆخیان ڕاپۆرت کرد. لە دوو دۆخدا کەسانێک ھەوڵیان دابوو خزمێکیان بنێرنە نەخۆشخانەی دەروونی. لە سێیەمدا، بە دانیشتوویەکی ماڵی بەساڵاچووان دەرمانی ڕەوانکەرەوەی سک درابوو و دواتر بە پاساوی [[نەگرتنی پیسایی]] بۆ نەخۆشخانە نێردرابوو.<ref name="R21">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Barton |یەکەم١=Russell |دوایین٢=Whitehead |یەکەم٢=J. A. |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ١٩٦٩|سەردێڕ=The gas-light phenomenon |ناونیشان=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(69)92133-3/fulltext |journal=The Lancet |بەرگ=٢٩٣|issue=7608 |پەڕەکان=١٢٥٨–١٢٦٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230228033426/https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(69)92133-3/fulltext |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} doi: [https://doi.org/10.1016/S0140-6736(69)92133-3 10.1016/S0140-6736(69)92133-3]؛ PMID: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/4182427 4182427]؛ ISSN 0140-6736؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە. Smith, Charles G.; Sinanan, Kenneth (1972). [https://www.cambridge.org/core/journals/the-british-journal-of-psychiatry/article/abs/gaslight-phenomenon-reappears/7ECC4350E07FD19963A0911B6C248B08 The Gaslight Phenomenon Reappears]. The British Journal of Psychiatry, 120(559), 685–686.</ref> لە ساڵی ١٩٧٧دا، لۆند و گاردینەر [[ڕاپۆرتی حاڵەت|ڕاپۆرتی حاڵەتی]] ژنێکی بەساڵاچوویان بڵاو کردەوە. بەپێی پوختەی ڕاپۆرتەکە، وا دیار بوو کە کارمەندانی ئەو دامەزراوەیەی ژنەکە تێیدا دەژیا، بووبوونە ھۆی ئەوەی چەند جار تووشی [[سایکۆسز|سایکۆسزی]] [[پارانۆیا|پارانۆیدی]] ببێت.<ref name="R22">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lund |یەکەم١=C. A. |دوایین٢=Gardiner |یەکەم٢=A .Q. |ڕێکەوت=١٩٧٧|سەردێڕ=The Gaslight Phenomenon: An Institutional Variant |journal=British Journal of Psychiatry |بەرگ=١٣١|issue=5 |پەڕەکان=٥٣٣–٣٤}} doi: [https://doi.org/10.1192/bjp.131.5.533 10.1192/bjp.131.5.533]؛ PMID: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/588872 588872]؛ S2CID: [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:33671694 33671694]. (دەستگەیشتنی سنووردار)</ref> توێژینەوەی ''Gaslighting: A Marital Syndrome'' تێبینیی پزیشکی لەسەر کاریگەریی ھەڵسوکەوتی ھەندێک مێرد لە کاتی پەیوەندیی دەرەوەی ھاوسەرگیرییان و دوای ئەوە لەسەر ژنەکانیان لەخۆ دەگرێت. بەپێی ئەو توێژینەوەیە، مێرد و چارەسەرکارە پیاوەکان دەتوانن بە ناولێنانی ھەڵەی کاردانەوەکانی ژنان، ئازاریان زیاد بکەن.<ref name="R23">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gass PhD |یەکەم١=Gertrude Zemon |دوایین٢=Nichols EdD |یەکەم٢=William C. |ڕێکەوت=١٩٨٨|سەردێڕ=Gaslighting: A marital syndrome |ناونیشان=https://link.springer.com/article/10.1007%2FBF00922429 |journal=Contemp Family Therapy |بەرگ=١٠|پەڕەکان=٣–١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211015202640/https://link.springer.com/article/10.1007%2FBF00922429 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} doi: [https://doi.org/10.1007/BF00922429 10.1007/BF00922429]؛ S2CID: [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:145019324 145019324]؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە. (March 1988)</ref> پسپۆڕانی تریش ئاماژەیان کردووە کە چارەسەری دەروونی دەتوانێت جگە لە سوود، زیانیش بە نەخۆشان بگەیەنێت.<ref name="R24">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Negative effects from psychological treatments: A perspective |ڕێکەوت=٢٠١٠|journal=American Psychologist |بەرگ=٦٥|issue=1 |پەڕەکان=١٣–٢٠|دوایین١=Barlow |یەکەم١=D. H.}} doi: [https://doi.org/10.1037/a0015643 10.1037/a0015643]؛ PMID: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20063906 20063906]. (January 2010)</ref> تیۆدۆر دۆرپات لە کتێبی ساڵی ١٩٩٦یدا باس لەوە دەکات کە ھەندێک شێوازی چارەسەریی دەروونی دەتوانن بە شێوەی شاراوە ببنە ھۆی کۆنترۆڵکردنی نەخۆش. ئەو شێوازێک پێشنیار دەکات کە تێیدا چارەسەرکار بڕیار بەسەر نەخۆشدا ناسەپێنێت و بە یەکسانی مامەڵەی لەگەڵیدا بکات.<ref name="R25">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dorpat |یەکەم=Theodore L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QxUCcfBJQfoC |سەردێڕ=Gaslighting, the Double Whammy, Interrogation, and Other Methods of Covert Control in Psychotherapy and Psychoanalysis |بڵاوکەرەوە=Jason Aronson |ڕێکەوت=١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٨٢١-٨٢٨-١|شوێن=Northvale, New Jersey |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١}} OCLC: [https://search.worldcat.org/oclc/34548677 34548677].</ref> === پاڵنەرەکان === ئەم جۆرە دەستکارییە دەتوانێت ڕێگایەک بێت بۆ کۆنترۆڵکردنی دۆخێک، وەستاندنی ملمڵانێ، کەمکردنەوەی دڵەڕاوکێ یان ھەستکردن بە دەسەڵات. ھەندێک جاریش ڕێگایەکە بۆ دوورخستنەوەی بەرپرسیاریەتی لە خۆ و لاوازکردنی کەسەکەی تر.<ref name="R17" /> ھەندێک کەس بە ڕەتکردنەوەی ڕووداوەکان، لەوانە توندوتیژی لە دژی ھاوژینەکەیان، ئەم شێوازە بەکاردەھێنن.<ref name="R27">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Jacobson |یەکەم١=Neil S. |دوایین٢=Gottman |یەکەم٢=John M. |سەردێڕ=When Men Batter Women: New Insights into Ending Abusive Relationships |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨١٤٤٧-٦|ناونیشان=https://archive.org/details/whenmenbatterwom00jaco |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|پەڕەکان=٤٣, ١٢٩}} بۆ دەستگەیشتن تۆمارکردن پێویستە.</ref> توێژینەوەیەک پەیوەندی لە نێوان ھەندێک تایبەتمەندیی کەسایەتی و قبوڵکردنی شێوازەکانی ئەم دەستکارییەدا لە دۆخی گریمانەییدا دۆزیوەتەوە؛ ئەو توێژینەوەیە قبوڵکردنی شێوازەکانی پشکنیوە، نەک ئەوەی بەشداربووان بەڕاستی ئەو ھەڵسوکەوتەیان کردووە یان نا.<ref name="R28">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/s10896-023-00582-y |سەردێڕ="It's All in Your Head": Personality Traits and Gaslighting Tactics in Intimate Relationships |ڕێکەوت=٢٠٢٥|دوایین١=March |یەکەم١=Evita |دوایین٢=Kay |یەکەم٢=Cameron S. |دوایین٣=Dinić |یەکەم٣=Bojana M. |دوایین٤=Wagstaff |یەکەم٤=Danielle |دوایین٥=Grabovac |یەکەم٥=Beáta |دوایین٦=Jonason |یەکەم٦=Peter K. | journal=Journal of Family Violence |بەرگ=٤٠| issue=2 |پەڕەکان=٢٥٩–٢٦٨}} doi: [https://doi.org/10.1007/s10896-023-00582-y 10.1007/s10896-023-00582-y]؛ hdl: [https://hdl.handle.net/11577/3508748 11577/3508748].</ref> === ھەڵسوکەوتی فێربوو === بەپێی ڕۆبین ستێرن، کەس دەتوانێت ئەم ھەڵسوکەوتە [[فێربوون بە چاودێری|فێر ببێت بەوەی لە کەسانی تر بیبینێت]]، خۆی تووشی ببێت یان بە ڕێکەوت بیدۆزێتەوە. لەوانەیە تێبگات کە ئەو شێوازە بۆ [[خۆڕێکخستنی سۆزی|ڕێکخستنی سۆزەکانی خۆی]] و [[ڕێکخستنی سۆزی ھاوبەش|ڕێکخستنی سۆزەکان لەگەڵ کەسی تر]] کاریگەری ھەیە.<ref name="R17" /> توێژینەوەیەک لەسەر ٢٥٠ گەنج پەیوەندیی نێوان ھەندێک تایبەتمەندیی کەسایەتی و ئەم جۆرە ھەڵسوکەوتەی لە پەیوەندیی نزیکدا پشکنیوە. ئەو توێژینەوەیە پەیوەندی دۆزیوەتەوە، نەک ئەوەی سەلماندبێت ھەندێک نەخۆشیی دیاریکراو ھۆکاری ئەم ھەڵسوکەوتەن.<ref name="R29">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Miano |یەکەم١=Paola |دوایین٢=Bellomare |یەکەم٢=Martina |دوایین٣=Genova |یەکەم٣=Vincenzo Giuseppe |ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Personality correlates of gaslighting behaviours in young adults |ناونیشان=https://doi.org/10.1080/13552600.2020.1850893 |journal=Journal of Sexual Aggression |بەرگ=٢٧|issue=3 |پەڕەکان=٢٨٥–٢٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240313174515/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13552600.2020.1850893 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} doi: [https://doi.org/10.1080/13552600.2020.1850893 10.1080/13552600.2020.1850893]؛ S2CID: [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:234287319 234287319]؛ ISSN 1355-2600؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە.</ref> === دەرچوون لە دۆخەکە === دەرچوون لە پەیوەندییەک کە ئەم جۆرە دەستکارییە و نایەکسانیی دەسەڵاتی تێدایە دەتوانێت دژوار بێت. بەپێی بۆچوونی ستێرن، گرنگە ئەو کەسەی دەستکاریی لێ دەکرێت فێر بێت پێویستی بە پشتڕاستکردنەوەی کەسانی تر نییە بۆ ئەوەی بە تێگەیشتنی خۆی متمانە بکات، و بتوانێت پشت بە خۆی ببەستێت و متمانەی بە خۆی زیاد بکات.<ref name="R17" /> == لە پزیشکیدا == «گاسلایتینگی پزیشکی» دەستەواژەیەکی ناڕەسمییە بۆ ئەو دۆخەی کە پیشەییە پزیشکییەکان نیشانە ڕاستەقینەکانی نەخۆشێک پشتگوێ دەخەن یان بە کەم دەگرن، و ئەمەش دەتوانێت ببێتە ھۆی دەستنیشانکردنی نەخۆشی بە ھەڵە یان بە دواخستن. ڕاپۆرتێکی واشینگتن پۆست لە ساڵی ٢٠٢٢دا ئەزموونی ژنانی لەم بارەیەوە باس کردووە.<ref name="R32">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Vargas |یەکەم١=Theresa |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Women are sharing their 'medical gaslighting' stories. Now what? |newspaper=The Washington Post |شوێن=Washington, D.C. |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2022/04/02/women-medical-gaslighting-stories/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220812210726/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2022/04/02/women-medical-gaslighting-stories/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} OCLC: [https://search.worldcat.org/oclc/1330888409 1330888409]؛ ISSN 0190-8286.</ref> == لە سیاسەتدا == برایانت وێڵچ لە کتێبی ''State of Confusion: Political Manipulation and the Assault on the American Mind''ی ساڵی ٢٠٠٨دا باس لەم جۆرە دەستکارییە لە سیاسەتی ئەمریکادا دەکات.<ref name="R34">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/stateofconfusion00welc |سەردێڕ=State of Confusion: Political Manipulation and the Assault on the American Mind |دوایین=Welch |یەکەم=Bryant |ڕێکەوت=٢٠٠٨|شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Thomas Dunne Books, St. Martin's Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٣٧٣٠٦-١}} OCLC: [https://search.worldcat.org/oclc/181601311 181601311]؛ بۆ دەستگەیشتن تۆمارکردن پێویستە.</ref> ئەم دەستەواژەیە لە میدیاکاندا بۆ باسکردنی سیاسەت بەکار ھاتووە، بۆ نموونە: * ڕۆژنامەنووسانی ئەمریکی ئەم وشەیەیان بۆ وەسفکردنی ھەندێک لە کردەوەکانی [[دۆناڵد ترامپ]] لە ماوەی [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠١٦)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئەمریکای ٢٠١٦]] و لە سەرەتای دەورەی یەکەمی سەرۆکایەتییەکەیدا بەکار ھێناوە.<ref name="R36">* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/what-we-talk-about-when-we-talk-about-donald-trump-and-gaslighting/2017/01/27/b02e6de4-e330-11e6-ba11-63c4b4fb5a63_story.html |سەردێڕ=What we talk about when we talk about Donald Trump and 'gaslighting' |دوایین=Gibson |یەکەم=Caitlin |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|newspaper=The Washington Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201022062923/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/what-we-talk-about-when-we-talk-about-donald-trump-and-gaslighting/2017/01/27/b02e6de4-e330-11e6-ba11-63c4b4fb5a63_story.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} ISSN 0190-8286. * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.teenvogue.com/story/donald-trump-is-gaslighting-america |سەردێڕ=Donald Trump Is Gaslighting America |دوایین=Duca |یەکەم=Lauren |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|newspaper=Teen Vogue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419165750/https://www.teenvogue.com/story/donald-trump-is-gaslighting-america |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە دەورەی دووەمیشدا ڕۆژنامەنووسێک ئەوی بۆ وەسفکردنی ڕاگەیاندنەکانی کۆشکی سپی بەکار ھێناوە.<ref name="R37">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین= Cassidy|یەکەم= John|ڕێکەوت= ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ= The White House Is Gaslighting Americans About Donald Trump's Tariffs|ناونیشان= https://www.newyorker.com/news/the-financial-page/the-white-house-is-gaslighting-americans-about-donald-trumps-tariffs|magazine= The New Yorker|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> * لە ساڵی ٢٠٢٥دا، [[جەیک تاپەر|جەیک تاپەری]] CNN لە [[تیم واڵز]]، پارێزگاری مینسۆتا، پرسی لەو ڕەخنەیە چی دەڵێت کە دیموکراتەکان لە ماوەی [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٤)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئەمریکای ٢٠٢٤]]دا ئەم جۆرە دەستکارییەیان کردووە.<ref name="R38">[https://www.youtube.com/watch?v=VXhoFP0Mxc4 FULL: Minnesota Gov. Tim Walz Breaks Down Trump's Tariffs, Democrats' Future With CNN's Jake Tapper]؛ [https://transcripts.cnn.com/show/sotu/date/2025-04-06/segment/01 CNN, State of the Union: interview transcript, 6 April 2025].</ref> == لە سیستەمە کۆمەڵایەتییەکاندا == ئەنجلیک دەیڤس و ڕۆز ئێرنست لە توێژینەوەیاندا باس لەوە دەکەن کە لە چارچێوەی کۆمەڵگای ئەمریکادا، ئەم جۆرە دەستکارییە دەتوانێت یارمەتیی پاراستنی پلەبەندییە جێگیرەکانی دەسەڵات بدات. ئەوان «گاسلایتینگی [[ڕەگەزپەرستی|ڕەگەزپەرستانە]]» بە شێوازێک باس دەکەن کە لە پەیوەندییە سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی و کەلتوورییەکانی پلەبەندیی ڕەگەزیدا ڕەگی داھێناوە.<ref name="R40">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Davis |یەکەم١=Angelique M. |دوایین٢=Ernst |یەکەم٢=Rose |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Racial gaslighting |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21565503.2017.1403934 |journal=Politics, Groups, and Identities |زمان=en |بەرگ=٧|issue=4 |پەڕەکان=٧٦١–٧٧٤}} doi: [https://doi.org/10.1080/21565503.2017.1403934 10.1080/21565503.2017.1403934]؛ ISSN 2156-5503؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە.</ref> بەپێی دەیڤس و ئێرنست، لەم شێوازەدا ئەو کەسانەی بەرەنگاری نایەکسانیی ڕەگەزی دەبنەوە، وەک کەسانێک پیشان دەدرێن کە کێشەیەکیان ھەیە.<ref name="R40" /> ئەشلی وودی لە توێژینەوەیەکیدا ئاماژە بەوە دەکات کە ئەمە دەتوانێت وای لە کەسانی پەراوێزخراو بکات لە ئەزموونەکانی خۆیان گومان بکەن.<ref name="R41">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Woody |یەکەم=Ashley |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Racial Gaslighting in a Politically Progressive City |ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/soin.12586 |journal=Sociological Inquiry |بەرگ=٩٥|پەڕەکان=٦٦–٨٤|زمان=en}} doi: [https://doi.org/10.1111/soin.12586 10.1111/soin.12586]؛ ISSN 0038-0245؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە.</ref> دەیڤد گڵبۆرنیش لە کتێبێکیدا باس لە بەکارھێنانی ئەم شێوازە بۆ لاوازکردنی داواکارییەکانی دادپەروەریی کۆمەڵایەتی دەکات.<ref name="R42">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gillborn |یەکەم=David |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nh7_EAAAQBAJ |سەردێڕ=White Lies: Racism, Education and Critical Race Theory |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis |ژپنک=٩٧٨-١-٠٤٠-٠٣١٨٧-٢|زمان=en}}</ref> == لە شوێنی کاردا == پێداچوونەوەیەکی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز لەسەر کتێبی ''On Gaslighting''ی [[کەیت ئەبرامسۆن]]، مامۆستای فەلسەفە لە [[زانکۆی ئیندیانا بلومینگتۆن|زانکۆی ئیندیانا]]، نموونەی سەرپەرشتێک دەدات کە ڕووداوێکی ئازاردان یان جیاکاری بە کەم دەگرێت.<ref name="R43">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stewart |یەکەم=Dodai |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Book Review: 'On Gaslighting,' by Kate Abramson |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/03/16/books/review/kate-abramson-on-gaslighting.html |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The New York Times}}</ref> پێداچوونەوەکە ھەروەھا نموونەی ئەم قسانە دەدات کە کەسی دەستکاریکەر دەتوانێت بڵێت: «ئەوەندە ھەستیار مەبە. زۆرتر لە پێویست کاردانەوە نیشان دەدەیت. ئەمانە لە خەیاڵی تۆدایە.»<ref name="R43" /> == ھەروەھا بڕوانە == * [[درۆی گەورە]]: چەواشەکردنی بەرچاوی ڕاستی و پێشکەشکردنی وەک ڕاستی. * [[فێڵی متمانەبەخۆبوون|فێڵی متمانە]]: بەکارھێنانی متمانە بۆ فریودان. * [[دروستکردنی ھەستی تاوانباری]] * [[دارڤۆ]] (DARVO: Deny, Attack, Reverse Victim and Offender): کورتکراوەی ڕەتکردنەوە، ھێرشکردن، و پێچەوانەکردنەوەی شوێنی زیانلێکەوتوو و تاوانبار. * [[فریودان]]: بەکارھێنانی ئەنقەستیی قسەی ناڕاست بۆ گومڕاکردن. * [[تاقیکردنەوەی مەترسیدار (فیلمی ١٩٤٤)|تاقیکردنەوەی مەترسیدار]] (''Experiment Perilous''): فیلمێکی ساڵی ١٩٤٤ بە دەرھێنانی ژاک تۆرنەر. * [[کاریگەریی مارتا میچڵ]]: ناونانی ئەزموونێکی ڕاستەقینە وەک وڕیمە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}} {{پۆلی کۆمنز|Gaslighting}} [[پۆل:فریودان]] [[پۆل:چارەسەری دەروونی]] rnquwp9jkzhc0utkellay2rg0tv6gwj 1699696 1699674 2026-11-02T17:02:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]] و [[دەروازە:دەروونناسی|دەروونناسی]] 1699696 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:20241116 "Gaslighting" (topic) on Google Trends.svg|thumb|upright=1.35|alt=نمووداری ئاستی ڕێژەیی گەڕان بۆ گاسلایتینگ کە لە دەوروبەری ٢٠١٦ەوە بەرز دەبێتەوە و پاش گەیشتن بە لوتکە دادەبەزێت.|گۆڕانی ئاستی ڕێژەیی گەڕان بۆ بابەتی «گاسلایتینگ» لە سەرتاسەری جیھاندا، بەپێی [[گووگڵ ترێندز]]، لە ٢٠٠٤ تا ٢٠٢٤. خاڵەکان ئاستی مانگانە و ھێڵە سوورەکە تێکڕای ١٢ مانگ نیشان دەدەن. پێوەرەکە لە ٠ تا ١٠٠ە و ژمارەی گەڕانەکان نیشان نادات.<ref name="R01">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gaslighting / topic |ناونیشان=https://trends.google.com/trends/explore?date=2004-01-01%202024-11-16&hl=en&q=%2Fm%2F07h4c7 |وێبگە=Google Trends |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref>]] '''گاسلایتینگ''' (بە ئینگلیزی: ''Gaslighting'') جۆرێکە لە [[دەستکاریی دەروونی]]؛ واتە کەسێک وا لە کەسێکی تر دەکات کە لە [[بیر|یادەوەریی]] خۆی یان لە تێگەیشتنی خۆی لە ڕاستی گومان بکات.<ref name="R02">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APA Dictionary of Psychology |ناونیشان=https://dictionary.apa.org/gaslight |وێبگە=APA.org |بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709185323/https://dictionary.apa.org/gaslight |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R03">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gaslighting: Definition & Meaning |ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/gaslighting |وێبگە=Merriam-Webster |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> بۆ نموونە، کەسێک دەتوانێت بەردەوام نکۆڵی لە ڕووداوەکان بکات یان چیرۆکێکی ناڕاست بگێڕێتەوە، بە شێوەیەک کە بەرامبەرەکەی لەوەی بەسەری ھاتووە گومان بکات.<ref name="R17">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Stern PhD |یەکەم١=Robin |سەردێڕ=I've counseled hundreds of victims of gaslighting. Here's how to spot if you're being gaslighted. Gaslighting, explained. |ناونیشان=https://www.vox.com/first-person/2018/12/19/18140830/gaslighting-relationships-politics-explained |وێبگە=Vox |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181226192508/https://www.vox.com/first-person/2018/12/19/18140830/gaslighting-relationships-politics-explained |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم دەستەواژەیە لە ناوی فیلمی [[گاسلایت (فیلمی ١٩٤٤)|گاسلایت]] (''Gaslight'')ی ساڵی ١٩٤٤ەوە ھاتووە و لە نیوەڕاستی دەیەی ٢٠١٠دا باو بووە.<ref name="R04">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yagoda |یەکەم=Ben |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=How Old Is 'Gaslighting'? |ناونیشان=http://www.chronicle.com/blogs/linguafranca/2017/01/12/how-old-is-gaslight/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190801053815/https://www.chronicle.com/blogs/linguafranca/2017/01/12/how-old-is-gaslight/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وێبگە=The Chronicle of Higher Education}}</ref> ھەندێک پسپۆڕی تەندروستیی دەروونی نیگەرانییان دەربڕیوە کە ئەم دەستەواژەیە بە مانایەکی زۆر فراوان بەکاردێت. ڕۆژنامەی [[واشینگتن پۆست]] لە ساڵی ٢٠٢٢دا نووسی کە وشەکە لە زمانی دەروونناسیدا بۆ قسەی ڕۆژانە گواستراوەتەوە و ھەندێک جار بە ھەڵە بۆ ناڕێککەوتنی ئاسایی بەکاردێت.<ref name="R05">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Haupt |یەکەم١=Angela |سەردێڕ=How to recognize gaslighting and respond to it |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wellness/2022/04/15/gaslighting-definition-relationship-abuse-response/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٢|newspaper=The Washington Post |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220424081259/https://www.washingtonpost.com/wellness/2022/04/15/gaslighting-definition-relationship-abuse-response/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == بنەچەی ناوەکە == [[پەڕگە:Gaslight promo still.jpg|thumb|alt=سێ ئەکتەر لە وێنەیەکی ڕەش و سپیی فیلمی Gaslightدا|[[چارلز بۆیە]]، [[ئنگرید بێرگمان]] و [[جۆزێف کۆتن]] لە فیلمی ئەمریکیی ''Gaslight''ی ساڵی ١٩٤٤دا.]] دەستەواژەکە لە ناوی فیلمی ''Gaslight''ی ساڵی ١٩٤٤ەوە ھاتووە.<ref name="R06">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gaslight |ناونیشان=https://www.oed.com/viewdictionaryentry/Entry/255554 |وێبگە=Oxford English Dictionary |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211019092326/https://www.oed.com/viewdictionaryentry/Entry/255554 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R07">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hoberman |یەکەم١=J |سەردێڕ=Why 'Gaslight' Hasn't Lost Its Glow |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/08/21/arts/gaslight-movie-afterlife.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822014242/https://www.nytimes.com/2019/08/21/arts/gaslight-movie-afterlife.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R08">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Wilkinson |یەکەم١=Alissa |سەردێڕ=What is gaslighting? The 1944 film Gaslight is the best explainer. |ناونیشان=https://www.vox.com/culture/2017/1/21/14315372/what-is-gaslighting-gaslight-movie-ingrid-bergman |وێبگە=Vox |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170123035333/http://www.vox.com/culture/2017/1/21/14315372/what-is-gaslighting-gaslight-movie-ingrid-bergman |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو فیلمە لەسەر بنەمای شانۆنامەیەکی بەریتانیی ساڵی ١٩٣٨ بە ناوی [[گاسلایت (شانۆنامە)|گاسلایت]] (''Gas Light'') دروست کراوە کە [[پاتریک ھامیڵتۆن (نووسەر)|پاتریک ھامیڵتۆن]] نووسیویەتی. فیلمی ئەمریکیی ساڵی ١٩٤٤ دووبارە دروستکردنەوەی [[گاسلایت (فیلمی ١٩٤٠)|فیلمی بەریتانیی ساڵی ١٩٤٠]] بوو. لە فیلمی ساڵی ١٩٤٤دا، چیرۆکەکە لە [[لەندەن]] ڕوودەدات. پیاوێک ھاوژینەکەی لە خەڵک دوور دەخاتەوە و وای لێ دەکات لە تەندروستیی دەروونیی خۆی گومان بکات، لە کاتێکدا بەدوای جەوھەردا دەگەڕێت.<ref name="R08" /><ref name="R05" /> ژنەکە نیگەران دەبێت کاتێک ڕووناکیی چراغە گازییەکانی ماڵەکە کەم دەبێتەوە، بەڵام مێردەکەی پێی دەڵێت ئەوە لە خەیاڵیدایە. کەمبوونەوەی ڕووناکییەکە لەبەر ئەوەیە کە مێردەکە بە نھێنی چراغێک لە نھۆمی سەرەوەدا دادەگیرسێنێت.<ref name="R10">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sweet |یەکەم=Paige L. |سەردێڕ=How Gaslighting Manipulates Reality |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/how-gaslighting-manipulates-reality/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220915134534/https://www.scientificamerican.com/article/how-gaslighting-manipulates-reality/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Scientific American}}</ref><ref name="R05" /> شێوەی ئینگلیزیی ''gaslighting'' لە بەڵگەیەکی ساڵی ١٩٦١دا تۆمار کراوە.<ref name="R06" /><ref name="R04" /> لە ڕۆژنامەی [[نیویۆرک تایمز]]دا یەکەم جار [[مۆرین داود]] لە ستوونێکی ساڵی ١٩٩٥دا بەکاری ھێنا. بەڵام تا دەیەی ٢٠١٠ ھێشتا زۆر باو نەبوو؛ ئەو ڕۆژنامەیە تا ئایاری ٢٠١٦ تەنھا نۆ جاری تر بەکاری ھێنا.<ref name="R04" /> بەپێی [[کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی]]، ئەم دەستەواژەیە پێشتر بۆ دەستکارییەکی ئەوەندە توند بەکاردەھات کە نەخۆشیی دەروونی دروست بکات یان ببێتە پاساو بۆ ناردنی کەسەکە بۆ [[نەخۆشخانەی دەروونی]].<ref name="R02" /> فەرھەنگی [[مەریام-وێبستەر]] ئەوی بە دەستکاریی دەروونی پێناسە دەکات کە وای لە کەس دەکات لە تێگەیشتنی خۆی لە ڕاستی گومان بکات و لەوانەیە بە کەسی دەستکاریکەر وابەستە ببێت.<ref name="R03" /> [[کۆمەڵەی شێوەزارناسیی ئەمریکا]] وشەی ''gaslight''ی بە بەسوودترین وشەی نوێی ساڵی ٢٠١٦ ناو برد،<ref name="R11">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Metcalf |یەکەم١=Allan |سەردێڕ=2016 Word of the Year |ناونیشان=https://www.americandialect.org/wp-content/uploads/2016-Word-of-the-Year-PRESS-RELEASE.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=American Dialect Society |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210303212451/http://www.americandialect.org/wp-content/uploads/2016-Word-of-the-Year-PRESS-RELEASE.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] ئەوی لە لیستی کۆتایی وشە باوە نوێکانی ساڵی ٢٠١٨دا دانا.<ref name="R12">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Word of the Year 2018: Shortlist |ناونیشان=https://languages.oup.com/word-of-the-year/2018-shortlist/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220194609/https://languages.oup.com/word-of-the-year/2018-shortlist/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == لە خۆیاریدان و دەروونناسیی باودا == لە نووسینەکانی [[خۆیاریدان]] و [[دەروونناسیی باو]]دا، ئەم دەستەواژەیە بۆ دۆخێک بەکاردێت کە دەتوانێت لە پەیوەندیی کەسیدا، وەک پەیوەندیی عاشقانە یان پەیوەندیی دایک و باوک و منداڵ، و ھەروەھا لە پەیوەندیی کارییدا ڕووبدات.<ref name="R17" /><ref name="R14">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Gaslighting at Work—and What to Do About It |ناونیشان=https://hbr.org/podcast/2021/12/gaslighting-at-work-and-what-to-do-about-it |journal=Harvard Business Review |ڕێکەوت=٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214144226/https://hbr.org/podcast/2021/12/gaslighting-at-work-and-what-to-do-about-it |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەم دۆخەدا، کەسی دەستکاریکەر دەتوانێت بەردەوام ڕووداوەکان ڕەت بکاتەوە یان چیرۆکێکی ناڕاست پێش بخات، بە شێوەیەک کە کەسی تر لە تێگەیشتنی خۆی گومان بکات.<ref name="R15">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=DiGiulio |یەکەم١=Sarah |سەردێڕ=What is gaslighting? And how do you know if it's happening to you? |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/better/health/what-gaslighting-how-do-you-know-if-it-s-happening-ncna890866 |وێبگە=NBC News |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211231003612/https://www.nbcnews.com/better/health/what-gaslighting-how-do-you-know-if-it-s-happening-ncna890866 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R17" /> ڕۆبین ستێرن دەڵێت ئەم شێوازە لە پەیوەندییە نایەکسانەکانی دەسەڵاتدا ڕوودەدات و زۆرجار کەسی زیانلێکەوتوو ڕێزی لە کەسی دەستکاریکەر گرتووە.<ref name="R17" /> ئەم شێوازە جیاوازە لە ناڕێککەوتنێکی ڕاستەقینە، کە دەتوانێت لە پەیوەندییەکاندا ئاسایی و گرنگ بێت. لەو جۆرە دەستکارییەدا: * یەکێک لە دوو لای پەیوەندییەکە بەردەوام گوێ دەگرێت و بیر لە دیدگای لایەنی تر دەکاتەوە؛ * لایەنی تر بەردەوام تێگەیشتن یان ھەستەکانی بەرامبەرەکەی ڕەت دەکاتەوە، سوورە لەسەر ئەوەی کە ئەو ھەڵە دەکات، یان پێی دەڵێت کاردانەوەی سۆزییەکەی ناڕەوایە. ئەم دەستەواژەیە زۆرجار بۆ زنجیرەیەک ھەڵسوکەوت بە درێژایی ماوەیەک بەکاردێت، نەک تەنھا بۆ یەک جار قایلکردن.<ref name="R05" /> بە تێپەڕبوونی کات، لەوانەیە ئەو کەسەی بەردەوام گوێ دەگرێت نیشانەی [[دڵەڕاوکێ]]، [[خەمۆکی]] یان کەمیی [[خۆواڕێزلێگرتن|خۆواڕێزلێگرتنی]] تێدا دەربکەوێت. لەم جۆرە دەستکارییەدا یەک لا بە شێوەیەک کاریگەری لەسەر تێگەیشتنی لایەنی تر دادەنێت؛ ئەمە جیاوازە لە ملمڵانێیەکی ئاسایی لە پەیوەندییدا.<ref name="R17" /> === بەکارھێنانی فراوانتر و تێکەڵکردنی ماناکە === لە ساڵی ٢٠٢٢دا، مەریام-وێبستەر ''gaslighting''ی بە وشەی ساڵ دیاری کرد.<ref name="R03" /> ھەندێک جار ئەم وشەیە بە ھەڵە بۆ ناکۆکی و ناڕێککەوتن بەکاردێت.<ref name="R05" /><ref name="R19">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Holland |یەکەم١=Brenna |سەردێڕ=For Those Who Experience Gaslighting, the Widespread Misuse of the Word Is Damaging |ناونیشان=https://www.wellandgood.com/misuse-gaslighting/ |وێبگە=Well + Good |ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210902165614/https://www.wellandgood.com/misuse-gaslighting/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="R20">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ellen |یەکەم١=Barbara |سەردێڕ=In accusing all creeps of gaslighting, we dishonour the real victims |ناونیشان=https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/jul/06/gaslighting-gone-mainstream-but-we-shouldnt-overuse-the-term |وێبگە=The Guardian |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706172246/https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/jul/06/gaslighting-gone-mainstream-but-we-shouldnt-overuse-the-term |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆبین ستێرن، ھاوبەدامەزرێنەری ناوەندی زیرەکیی سۆزداریی [[زانکۆی یەیڵ]]، دەڵێت لەوانەیە کەسێک تەنھا لەسەر بۆچوونێکی خۆی سوور بێت یان بیەوێت کاریگەری لەسەر کەسێکی تر دابنێت؛ ئەمانە بەخۆیان بەو مانایە نین کە ئەو دەستکارییە دەکات.<ref name="R19" /> ھەندێک پسپۆڕی تەندروستیی دەروونی نیگەرانن کە بەکارھێنانی فراوانی وشەکە مانا و بەسوودییەکەی لاواز بکات و ناسینەوەی ئەو جۆرە تایبەتەی خراپ مامەڵەکردن کە لە پێناسە سەرەکییەکەدا باس کراوە قورستر بکات.<ref name="R05" /><ref name="R20" /> بەپێی ڕاپۆرتی واشینگتن پۆست لە ساڵی ٢٠٢٢دا، وشەکە ھەندێک جار بە ھەڵە بۆ ناڕێککەوتنی ئاسایی بەکاردەھات.<ref name="R05" /> == لە دەروونپزیشکی و دەروونناسیدا == ئەم وشەیە ھەندێک جار لە نووسینە پزیشکییەکاندا بەکاردێت، بەڵام کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی بە دەستەواژەیەکی زمانی ڕۆژانەی دەزانێت.<ref name="R02" /><ref name="R19" /> بارتۆن و وایتھێد لە ساڵی ١٩٦٩دا سێ دۆخیان ڕاپۆرت کرد. لە دوو دۆخدا کەسانێک ھەوڵیان دابوو خزمێکیان بنێرنە نەخۆشخانەی دەروونی. لە سێیەمدا، بە دانیشتوویەکی ماڵی بەساڵاچووان دەرمانی ڕەوانکەرەوەی سک درابوو و دواتر بە پاساوی [[نەگرتنی پیسایی]] بۆ نەخۆشخانە نێردرابوو.<ref name="R21">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Barton |یەکەم١=Russell |دوایین٢=Whitehead |یەکەم٢=J. A. |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ١٩٦٩|سەردێڕ=The gas-light phenomenon |ناونیشان=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(69)92133-3/fulltext |journal=The Lancet |بەرگ=٢٩٣|issue=7608 |پەڕەکان=١٢٥٨–١٢٦٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230228033426/https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(69)92133-3/fulltext |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} doi: [https://doi.org/10.1016/S0140-6736(69)92133-3 10.1016/S0140-6736(69)92133-3]؛ PMID: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/4182427 4182427]؛ ISSN 0140-6736؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە. Smith, Charles G.; Sinanan, Kenneth (1972). [https://www.cambridge.org/core/journals/the-british-journal-of-psychiatry/article/abs/gaslight-phenomenon-reappears/7ECC4350E07FD19963A0911B6C248B08 The Gaslight Phenomenon Reappears]. The British Journal of Psychiatry, 120(559), 685–686.</ref> لە ساڵی ١٩٧٧دا، لۆند و گاردینەر [[ڕاپۆرتی حاڵەت|ڕاپۆرتی حاڵەتی]] ژنێکی بەساڵاچوویان بڵاو کردەوە. بەپێی پوختەی ڕاپۆرتەکە، وا دیار بوو کە کارمەندانی ئەو دامەزراوەیەی ژنەکە تێیدا دەژیا، بووبوونە ھۆی ئەوەی چەند جار تووشی [[سایکۆسز|سایکۆسزی]] [[پارانۆیا|پارانۆیدی]] ببێت.<ref name="R22">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lund |یەکەم١=C. A. |دوایین٢=Gardiner |یەکەم٢=A .Q. |ڕێکەوت=١٩٧٧|سەردێڕ=The Gaslight Phenomenon: An Institutional Variant |journal=British Journal of Psychiatry |بەرگ=١٣١|issue=5 |پەڕەکان=٥٣٣–٣٤}} doi: [https://doi.org/10.1192/bjp.131.5.533 10.1192/bjp.131.5.533]؛ PMID: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/588872 588872]؛ S2CID: [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:33671694 33671694]. (دەستگەیشتنی سنووردار)</ref> توێژینەوەی ''Gaslighting: A Marital Syndrome'' تێبینیی پزیشکی لەسەر کاریگەریی ھەڵسوکەوتی ھەندێک مێرد لە کاتی پەیوەندیی دەرەوەی ھاوسەرگیرییان و دوای ئەوە لەسەر ژنەکانیان لەخۆ دەگرێت. بەپێی ئەو توێژینەوەیە، مێرد و چارەسەرکارە پیاوەکان دەتوانن بە ناولێنانی ھەڵەی کاردانەوەکانی ژنان، ئازاریان زیاد بکەن.<ref name="R23">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gass PhD |یەکەم١=Gertrude Zemon |دوایین٢=Nichols EdD |یەکەم٢=William C. |ڕێکەوت=١٩٨٨|سەردێڕ=Gaslighting: A marital syndrome |ناونیشان=https://link.springer.com/article/10.1007%2FBF00922429 |journal=Contemp Family Therapy |بەرگ=١٠|پەڕەکان=٣–١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211015202640/https://link.springer.com/article/10.1007%2FBF00922429 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} doi: [https://doi.org/10.1007/BF00922429 10.1007/BF00922429]؛ S2CID: [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:145019324 145019324]؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە. (March 1988)</ref> پسپۆڕانی تریش ئاماژەیان کردووە کە چارەسەری دەروونی دەتوانێت جگە لە سوود، زیانیش بە نەخۆشان بگەیەنێت.<ref name="R24">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Negative effects from psychological treatments: A perspective |ڕێکەوت=٢٠١٠|journal=American Psychologist |بەرگ=٦٥|issue=1 |پەڕەکان=١٣–٢٠|دوایین١=Barlow |یەکەم١=D. H.}} doi: [https://doi.org/10.1037/a0015643 10.1037/a0015643]؛ PMID: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20063906 20063906]. (January 2010)</ref> تیۆدۆر دۆرپات لە کتێبی ساڵی ١٩٩٦یدا باس لەوە دەکات کە ھەندێک شێوازی چارەسەریی دەروونی دەتوانن بە شێوەی شاراوە ببنە ھۆی کۆنترۆڵکردنی نەخۆش. ئەو شێوازێک پێشنیار دەکات کە تێیدا چارەسەرکار بڕیار بەسەر نەخۆشدا ناسەپێنێت و بە یەکسانی مامەڵەی لەگەڵیدا بکات.<ref name="R25">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dorpat |یەکەم=Theodore L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QxUCcfBJQfoC |سەردێڕ=Gaslighting, the Double Whammy, Interrogation, and Other Methods of Covert Control in Psychotherapy and Psychoanalysis |بڵاوکەرەوە=Jason Aronson |ڕێکەوت=١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٨٢١-٨٢٨-١|شوێن=Northvale, New Jersey |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١}} OCLC: [https://search.worldcat.org/oclc/34548677 34548677].</ref> === پاڵنەرەکان === ئەم جۆرە دەستکارییە دەتوانێت ڕێگایەک بێت بۆ کۆنترۆڵکردنی دۆخێک، وەستاندنی ملمڵانێ، کەمکردنەوەی دڵەڕاوکێ یان ھەستکردن بە دەسەڵات. ھەندێک جاریش ڕێگایەکە بۆ دوورخستنەوەی بەرپرسیاریەتی لە خۆ و لاوازکردنی کەسەکەی تر.<ref name="R17" /> ھەندێک کەس بە ڕەتکردنەوەی ڕووداوەکان، لەوانە توندوتیژی لە دژی ھاوژینەکەیان، ئەم شێوازە بەکاردەھێنن.<ref name="R27">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Jacobson |یەکەم١=Neil S. |دوایین٢=Gottman |یەکەم٢=John M. |سەردێڕ=When Men Batter Women: New Insights into Ending Abusive Relationships |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨١٤٤٧-٦|ناونیشان=https://archive.org/details/whenmenbatterwom00jaco |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|پەڕەکان=٤٣, ١٢٩}} بۆ دەستگەیشتن تۆمارکردن پێویستە.</ref> توێژینەوەیەک پەیوەندی لە نێوان ھەندێک تایبەتمەندیی کەسایەتی و قبوڵکردنی شێوازەکانی ئەم دەستکارییەدا لە دۆخی گریمانەییدا دۆزیوەتەوە؛ ئەو توێژینەوەیە قبوڵکردنی شێوازەکانی پشکنیوە، نەک ئەوەی بەشداربووان بەڕاستی ئەو ھەڵسوکەوتەیان کردووە یان نا.<ref name="R28">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/s10896-023-00582-y |سەردێڕ="It's All in Your Head": Personality Traits and Gaslighting Tactics in Intimate Relationships |ڕێکەوت=٢٠٢٥|دوایین١=March |یەکەم١=Evita |دوایین٢=Kay |یەکەم٢=Cameron S. |دوایین٣=Dinić |یەکەم٣=Bojana M. |دوایین٤=Wagstaff |یەکەم٤=Danielle |دوایین٥=Grabovac |یەکەم٥=Beáta |دوایین٦=Jonason |یەکەم٦=Peter K. | journal=Journal of Family Violence |بەرگ=٤٠| issue=2 |پەڕەکان=٢٥٩–٢٦٨}} doi: [https://doi.org/10.1007/s10896-023-00582-y 10.1007/s10896-023-00582-y]؛ hdl: [https://hdl.handle.net/11577/3508748 11577/3508748].</ref> === ھەڵسوکەوتی فێربوو === بەپێی ڕۆبین ستێرن، کەس دەتوانێت ئەم ھەڵسوکەوتە [[فێربوون بە چاودێری|فێر ببێت بەوەی لە کەسانی تر بیبینێت]]، خۆی تووشی ببێت یان بە ڕێکەوت بیدۆزێتەوە. لەوانەیە تێبگات کە ئەو شێوازە بۆ [[خۆڕێکخستنی سۆزی|ڕێکخستنی سۆزەکانی خۆی]] و [[ڕێکخستنی سۆزی ھاوبەش|ڕێکخستنی سۆزەکان لەگەڵ کەسی تر]] کاریگەری ھەیە.<ref name="R17" /> توێژینەوەیەک لەسەر ٢٥٠ گەنج پەیوەندیی نێوان ھەندێک تایبەتمەندیی کەسایەتی و ئەم جۆرە ھەڵسوکەوتەی لە پەیوەندیی نزیکدا پشکنیوە. ئەو توێژینەوەیە پەیوەندی دۆزیوەتەوە، نەک ئەوەی سەلماندبێت ھەندێک نەخۆشیی دیاریکراو ھۆکاری ئەم ھەڵسوکەوتەن.<ref name="R29">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Miano |یەکەم١=Paola |دوایین٢=Bellomare |یەکەم٢=Martina |دوایین٣=Genova |یەکەم٣=Vincenzo Giuseppe |ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Personality correlates of gaslighting behaviours in young adults |ناونیشان=https://doi.org/10.1080/13552600.2020.1850893 |journal=Journal of Sexual Aggression |بەرگ=٢٧|issue=3 |پەڕەکان=٢٨٥–٢٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240313174515/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13552600.2020.1850893 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} doi: [https://doi.org/10.1080/13552600.2020.1850893 10.1080/13552600.2020.1850893]؛ S2CID: [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:234287319 234287319]؛ ISSN 1355-2600؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە.</ref> === دەرچوون لە دۆخەکە === دەرچوون لە پەیوەندییەک کە ئەم جۆرە دەستکارییە و نایەکسانیی دەسەڵاتی تێدایە دەتوانێت دژوار بێت. بەپێی بۆچوونی ستێرن، گرنگە ئەو کەسەی دەستکاریی لێ دەکرێت فێر بێت پێویستی بە پشتڕاستکردنەوەی کەسانی تر نییە بۆ ئەوەی بە تێگەیشتنی خۆی متمانە بکات، و بتوانێت پشت بە خۆی ببەستێت و متمانەی بە خۆی زیاد بکات.<ref name="R17" /> == لە پزیشکیدا == «گاسلایتینگی پزیشکی» دەستەواژەیەکی ناڕەسمییە بۆ ئەو دۆخەی کە پیشەییە پزیشکییەکان نیشانە ڕاستەقینەکانی نەخۆشێک پشتگوێ دەخەن یان بە کەم دەگرن، و ئەمەش دەتوانێت ببێتە ھۆی دەستنیشانکردنی نەخۆشی بە ھەڵە یان بە دواخستن. ڕاپۆرتێکی واشینگتن پۆست لە ساڵی ٢٠٢٢دا ئەزموونی ژنانی لەم بارەیەوە باس کردووە.<ref name="R32">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Vargas |یەکەم١=Theresa |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Women are sharing their 'medical gaslighting' stories. Now what? |newspaper=The Washington Post |شوێن=Washington, D.C. |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2022/04/02/women-medical-gaslighting-stories/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220812210726/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2022/04/02/women-medical-gaslighting-stories/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} OCLC: [https://search.worldcat.org/oclc/1330888409 1330888409]؛ ISSN 0190-8286.</ref> == لە سیاسەتدا == برایانت وێڵچ لە کتێبی ''State of Confusion: Political Manipulation and the Assault on the American Mind''ی ساڵی ٢٠٠٨دا باس لەم جۆرە دەستکارییە لە سیاسەتی ئەمریکادا دەکات.<ref name="R34">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/stateofconfusion00welc |سەردێڕ=State of Confusion: Political Manipulation and the Assault on the American Mind |دوایین=Welch |یەکەم=Bryant |ڕێکەوت=٢٠٠٨|شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Thomas Dunne Books, St. Martin's Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٣٧٣٠٦-١}} OCLC: [https://search.worldcat.org/oclc/181601311 181601311]؛ بۆ دەستگەیشتن تۆمارکردن پێویستە.</ref> ئەم دەستەواژەیە لە میدیاکاندا بۆ باسکردنی سیاسەت بەکار ھاتووە، بۆ نموونە: * ڕۆژنامەنووسانی ئەمریکی ئەم وشەیەیان بۆ وەسفکردنی ھەندێک لە کردەوەکانی [[دۆناڵد ترامپ]] لە ماوەی [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠١٦)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئەمریکای ٢٠١٦]] و لە سەرەتای دەورەی یەکەمی سەرۆکایەتییەکەیدا بەکار ھێناوە.<ref name="R36">* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/what-we-talk-about-when-we-talk-about-donald-trump-and-gaslighting/2017/01/27/b02e6de4-e330-11e6-ba11-63c4b4fb5a63_story.html |سەردێڕ=What we talk about when we talk about Donald Trump and 'gaslighting' |دوایین=Gibson |یەکەم=Caitlin |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|newspaper=The Washington Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201022062923/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/what-we-talk-about-when-we-talk-about-donald-trump-and-gaslighting/2017/01/27/b02e6de4-e330-11e6-ba11-63c4b4fb5a63_story.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} ISSN 0190-8286. * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.teenvogue.com/story/donald-trump-is-gaslighting-america |سەردێڕ=Donald Trump Is Gaslighting America |دوایین=Duca |یەکەم=Lauren |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|newspaper=Teen Vogue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419165750/https://www.teenvogue.com/story/donald-trump-is-gaslighting-america |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە دەورەی دووەمیشدا ڕۆژنامەنووسێک ئەوی بۆ وەسفکردنی ڕاگەیاندنەکانی کۆشکی سپی بەکار ھێناوە.<ref name="R37">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین= Cassidy|یەکەم= John|ڕێکەوت= ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ= The White House Is Gaslighting Americans About Donald Trump's Tariffs|ناونیشان= https://www.newyorker.com/news/the-financial-page/the-white-house-is-gaslighting-americans-about-donald-trumps-tariffs|magazine= The New Yorker|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> * لە ساڵی ٢٠٢٥دا، [[جەیک تاپەر|جەیک تاپەری]] CNN لە [[تیم واڵز]]، پارێزگاری مینسۆتا، پرسی لەو ڕەخنەیە چی دەڵێت کە دیموکراتەکان لە ماوەی [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٤)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئەمریکای ٢٠٢٤]]دا ئەم جۆرە دەستکارییەیان کردووە.<ref name="R38">[https://www.youtube.com/watch?v=VXhoFP0Mxc4 FULL: Minnesota Gov. Tim Walz Breaks Down Trump's Tariffs, Democrats' Future With CNN's Jake Tapper]؛ [https://transcripts.cnn.com/show/sotu/date/2025-04-06/segment/01 CNN, State of the Union: interview transcript, 6 April 2025].</ref> == لە سیستەمە کۆمەڵایەتییەکاندا == ئەنجلیک دەیڤس و ڕۆز ئێرنست لە توێژینەوەیاندا باس لەوە دەکەن کە لە چارچێوەی کۆمەڵگای ئەمریکادا، ئەم جۆرە دەستکارییە دەتوانێت یارمەتیی پاراستنی پلەبەندییە جێگیرەکانی دەسەڵات بدات. ئەوان «گاسلایتینگی [[ڕەگەزپەرستی|ڕەگەزپەرستانە]]» بە شێوازێک باس دەکەن کە لە پەیوەندییە سیاسی، ئابووری، کۆمەڵایەتی و کەلتوورییەکانی پلەبەندیی ڕەگەزیدا ڕەگی داھێناوە.<ref name="R40">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Davis |یەکەم١=Angelique M. |دوایین٢=Ernst |یەکەم٢=Rose |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Racial gaslighting |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21565503.2017.1403934 |journal=Politics, Groups, and Identities |زمان=en |بەرگ=٧|issue=4 |پەڕەکان=٧٦١–٧٧٤}} doi: [https://doi.org/10.1080/21565503.2017.1403934 10.1080/21565503.2017.1403934]؛ ISSN 2156-5503؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە.</ref> بەپێی دەیڤس و ئێرنست، لەم شێوازەدا ئەو کەسانەی بەرەنگاری نایەکسانیی ڕەگەزی دەبنەوە، وەک کەسانێک پیشان دەدرێن کە کێشەیەکیان ھەیە.<ref name="R40" /> ئەشلی وودی لە توێژینەوەیەکیدا ئاماژە بەوە دەکات کە ئەمە دەتوانێت وای لە کەسانی پەراوێزخراو بکات لە ئەزموونەکانی خۆیان گومان بکەن.<ref name="R41">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Woody |یەکەم=Ashley |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Racial Gaslighting in a Politically Progressive City |ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/soin.12586 |journal=Sociological Inquiry |بەرگ=٩٥|پەڕەکان=٦٦–٨٤|زمان=en}} doi: [https://doi.org/10.1111/soin.12586 10.1111/soin.12586]؛ ISSN 0038-0245؛ دەستگەیشتن بە بەشداریکردنە.</ref> دەیڤد گڵبۆرنیش لە کتێبێکیدا باس لە بەکارھێنانی ئەم شێوازە بۆ لاوازکردنی داواکارییەکانی دادپەروەریی کۆمەڵایەتی دەکات.<ref name="R42">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gillborn |یەکەم=David |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nh7_EAAAQBAJ |سەردێڕ=White Lies: Racism, Education and Critical Race Theory |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis |ژپنک=٩٧٨-١-٠٤٠-٠٣١٨٧-٢|زمان=en}}</ref> == لە شوێنی کاردا == پێداچوونەوەیەکی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز لەسەر کتێبی ''On Gaslighting''ی [[کەیت ئەبرامسۆن]]، مامۆستای فەلسەفە لە [[زانکۆی ئیندیانا بلومینگتۆن|زانکۆی ئیندیانا]]، نموونەی سەرپەرشتێک دەدات کە ڕووداوێکی ئازاردان یان جیاکاری بە کەم دەگرێت.<ref name="R43">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stewart |یەکەم=Dodai |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Book Review: 'On Gaslighting,' by Kate Abramson |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/03/16/books/review/kate-abramson-on-gaslighting.html |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The New York Times}}</ref> پێداچوونەوەکە ھەروەھا نموونەی ئەم قسانە دەدات کە کەسی دەستکاریکەر دەتوانێت بڵێت: «ئەوەندە ھەستیار مەبە. زۆرتر لە پێویست کاردانەوە نیشان دەدەیت. ئەمانە لە خەیاڵی تۆدایە.»<ref name="R43" /> == ھەروەھا بڕوانە == * [[درۆی گەورە]]: چەواشەکردنی بەرچاوی ڕاستی و پێشکەشکردنی وەک ڕاستی. * [[فێڵی متمانەبەخۆبوون|فێڵی متمانە]]: بەکارھێنانی متمانە بۆ فریودان. * [[دروستکردنی ھەستی تاوانباری]] * [[دارڤۆ]] (DARVO: Deny, Attack, Reverse Victim and Offender): کورتکراوەی ڕەتکردنەوە، ھێرشکردن، و پێچەوانەکردنەوەی شوێنی زیانلێکەوتوو و تاوانبار. * [[فریودان]]: بەکارھێنانی ئەنقەستیی قسەی ناڕاست بۆ گومڕاکردن. * [[تاقیکردنەوەی مەترسیدار (فیلمی ١٩٤٤)|تاقیکردنەوەی مەترسیدار]] (''Experiment Perilous''): فیلمێکی ساڵی ١٩٤٤ بە دەرھێنانی ژاک تۆرنەر. * [[کاریگەریی مارتا میچڵ]]: ناونانی ئەزموونێکی ڕاستەقینە وەک وڕیمە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}} {{پۆلی کۆمنز|Gaslighting}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پزیشکی|دەروونناسی}} [[پۆل:فریودان]] [[پۆل:چارەسەری دەروونی]] a3u0d7d3vl0v0tmps9zqe66phhylxra 0 305840 1699466 1699099 2026-11-02T12:12:47Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699466 wikitext text/x-wiki {{Short description|باشووریترین دوورگەی کۆریای باشوور}} {{Infobox islands |image=마라도항공 001.jpg |image_caption=مارادۆ لە ئاسمانەوە (٢٠١٦) |coordinates={{Coord|33|07|N|126|16|E|type:isle|display=title,inline}} |mapframe-zoom = 13 |coastline_km=4.2 |area_km2=0.3 |population=90 |country=کۆریای باشوور |waterbody=گەرووی کۆریا |module = {{Infobox Korean name/auto |hangul = ^마라도 |hanja = 馬羅島 |child=yes }} }} '''مارادۆ''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 마라도 یان '''دوورگەی مارا)''' دوورگەیەکە لە [[پارێزگای جێجۆ|پارێزگای جێجو]] لە کۆریای باشوور. باشوورترین دوورگەی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] و ٨ کیلومەتر لە دوورەدێی کەناری باشووری [[دورگەی جیجۆ|دوورگەی جێجۆ]] دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Introduction to Administrative Units |ناونیشان=http://www.land.go.kr/english/map/map_01.jsp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20031208234820/http://www.land.go.kr/english/map/map_01.jsp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|ئیش=پۆرتالی زەویی کۆریا |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٠٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=zh:韩国 |ناونیشان=http://www.yn.gov.cn/yunnan,china/73187900581216256//42818.html |زمان=Chinese |بڵاوکەرەوە=حکومەتی ئەلیکترۆنیی یوونان |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110928025106/http://www.yn.gov.cn/yunnan,china/73187900581216256//42818.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١|سەردێڕ=کۆریا}}</ref> ڕووبەرەکەی ٠.٣ کیلومەتری دووجایە و نزیکەی ٩٠ کەسی تێدا دەژێت. بەوە بەناوبانگە کە ژنانی بەھێز و پیاوانی هێمن و لەسەرخۆی ھەیە.<ref name="men">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/07/17/world/asia/17marado.html |ئیش=نیویۆرک تایمز |سەردێڕ=بەلمێکی گەشتیاری ژنان لە شوێنی لێخوڕین دوور دەخاتەوە |ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٠٦|یەکەم=Norimitsu |دوایین=Onishi |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٠}}</ref> لە ساڵانی دواییدا، گەشتیاران بۆ بینینی پێکهاتە بەردییە نائاساییەکانی سەردانیان کردووە. لە ڕێگەی بەلەم و کەشتییە گەشتیارییەکانەوە لە [[دورگەی جیجۆ|جێجۆوەوە]] دەڕۆن بۆ دورگەی مارادۆ. لە ناو سنوورە کارگێڕییەکانی شارۆچکەی [[دایجۆن|دایجۆنگ]] لە شاری سیۆگویپۆیە، و لەگەڵ [[گاپادۆ]] لە گاپا-ریدا جێگیر کراوە، و باشوورترین خاڵی کۆریای باشوورە. بەهۆی ژینگەی دەریای، لە ١٨ی تەممووزی ٢٠٠٠ وەک مۆنومێنتی نیشتمانی ژمارە ٤٢٣ دەستنیشان کرا. == تێڕوانینی گشتی == مارادۆ لە بنەڕەتدا چۆڵکراو بوو. بە گومدۆ ناسرابوو، کە بە مانای دوورگەی قەدەغەکراو دێت. بەپێی وتارێکی ڕۆژنامەی چۆسۆن ئیلبۆ کە لەلایەن لی کیو-تای لە ساڵی ١٩٦٧ بڵاوکراوەتەوە، دوورگەکە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٨٠ لەلایەن ژنێک بە ناوی کیم سیۆنگ-ئۆ و براکانییەوە نیشتەجێ بوونە. وەکو جووتیارێکی ھەژار بەبێ زەوی بۆ کێڵان، کیم سیۆنگ-ئۆ بڕیاری دا بچێتە دوورگەکە کاتێک باوکی لەسەر جێگەی مەرگ باس لە دوورگەکە کرد. بۆیە کیم لەگەڵ دوو براکەی و ئامرازەکانی جووتیاری و هەندێک تۆو [[دورگەی جیجۆ|جێجۆیان]] بەجێهێشت. ناچار بوون نزیکەی سێ جار بە دەوری دوورگەکەدا بگەڕێن، چونکە شوێنێکیان بۆ لەنگەرگرتنی بەلەمەکەیان نەدۆزییەوە. دوای نزیکەی ١٠ ساڵ، دوو ماسیگری گیرخواردوو لە توریشیما لە شانشینی ڕیوکیوو پەیوەندییان پێوە کردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kr.blog.yahoo.com/waterview33/969 |سەردێڕ=مێژووی ئاوەدانکردنەوەی مارادۆ لەلایەن کچێکەوە - وۆڵف دۆگ - یاھوو! بلۆگ |وێبگە=kr.blog.yahoo.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090615134120/http://kr.blog.yahoo.com/waterview33/969 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}</ref> بەڵگەنامەکانی ناوچەی جێجو چیرۆکێکی دیکەیان لەسەر مارادۆ هەبوو. بەپێی ئەم چیرۆکە، یەکەم نیشتەجێبووان لە ساڵی ١٨٨٣دا ھاتوونەتە سەر مارادۆ. بەڕێز کیم کە لە بنەڕەتدا لە دێجۆنگ گول، گوندێکی بچووکی جێجو دەژیا، هەموو سامانەکەی لەدەستدا. خزمەکانی پێشنیاریان کرد ڕێگەیان پێبدرێت بچنە مارادۆ. سیم هیۆن تایکی، پاشای ئەوکاتی جێجو، ڕێگەی پێدان و مارادۆ بۆ یەکەمجار ئاوەدان کرایەوە. دوای سەربەخۆیی، لەلایەن گاپا-ری، دێجۆنگ-ئوبی جێجووەوە بەڕێوەبرا، و وەک شارۆچکەیەکی سەربەخۆ بە ناوی ماراری تۆمار کرا. == هێڵی کەناراوەکان == مارادۆ دوورگەیەکە کە کەناراوێکی زۆر بەردینی ھەیە؛ ئەشکەوتی دەریاییش لە دوورگەکەدا دۆزراونەتەوە. درێژی گشتیی کەناراوەکانی دوورگەکە ٤.٢ کیلومەترە.<ref name="Jeju-do Tourist Association p. 46">کۆمەڵەی گەشتیاریی جێجو-دۆ: ''جێجو، کۆریا - بانگهێشتنامەیەک بۆ بەهەشت''، ل. ٤٦. جێجو ٢٠٠٤</ref> ڕێڕەوێکی پیاسەکردن لە دەوری دوورگەکەدا ھەیە کە دیمەنێکی جوان پێشکەش بە کەناراوەکە دەکات. پیاسەکردن بە پێ لە دەوری دوورگەکەدا نزیکەی یەک کاتژمێری پێدەچێت. بەھۆی داخورانی شەپۆلەکانەوە، کەناری ڕۆژهەڵات لە کەندەڵانی زۆر لێژ پێکهاتووە کە نیشتەجێبووان پێی دەڵێن گوی جێۆنگ. بەرزاییەکانیان دەگاتە ٣٩ مەتر و ڕووەکی وەک کاکتوسی کۆری و گیای کەندڕی لێیە. == ئێستا == قوتابخانەیەکی سەرەتایی، بنکەی پۆلیس، کەنيسە، پەرستگایەک و فانۆس لە مارادۆدا ھەن. چل خێزان لێرە تۆمارکراون و ڕۆژانە نزیکەی ٧٠٠ گەشتیار سەردانی دەکەن، پەنجا شوێنی حەوانەوە دابینکراوە. == گەشتیاری == === وێستگەکانی وزەی خۆر === وێستگەی وزەی خۆر لە کەناراوەکانی باکووری مارادۆدا ھەن، کە دیمەنێکی دەگمەنە لە کۆریای باشوور. توانای تێکەڵاو نزیکەی ٣٠ کیلۆواتە؛ وێستگەکان کارەبا بۆ ٢٧ خێزان دابین دەکەن.<ref>[http://www.marado-tour.co.kr/4marado/viewMarado.php گەشتیاری لە باشوورترین خاڵی کۆریای باشوور مارادۆ | کۆمپانیای پشکداری گەشتیاری دەریایی یوویانگ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012151156/http://www.marado-tour.co.kr/4marado/viewMarado.php |date=2007-10-12 }}</ref> === مۆزەخانەی چۆکۆ === یەکێکە لە شوێنە بەرچاوەکانی مارادۆ، کە بە شێوازی ڕێنیسانس دروستکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.marado.kr/chocco-museum |سەردێڕ=مۆزەخانەی چۆکۆ |نووسەر=نوسینگەی گەشتیاری مارادۆ |بڵاوکەرەوە=ماڵپەڕی فەرمیی گەشتیاریی مارادۆ |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٥|زمان=ko |quotation=ئەم مۆزەخانە بچووکە یەکێکە لە شوێنە بەرچاوەکانی مارادۆ، کە بە شێوازی ڕێنیسانس دروستکراوە.}}</ref> === پەرستگای چیۆنیۆدانگ === چیۆنیۆدانگ پەرستگایەکی بچووکی شایەنی بینینە لە تاقە گوندی سەر مارادۆ. لەم پەرستگایەدا، خەڵکی داوای سەلامەتی بۆ مەلەوانە ژێرئاوگەڕەکان دەکەن.<ref name="Jeju-do Tourist Association p. 46"/> === بەردی جانگگون === بەردی جانگگون بە مانای "بەردی ژەنەراڵ" دێت. بە شێوەیەکی نەریتی، نیشتەجێبووانی دوورگەکە ئەم بەردە بە پاسەوان دەزانن. زۆر باوە کە نیشتەجێبووانی کەناراوەکان بڕوایان بە سروشت و دیاردە سروشتییەکان ھەبێت، و بەردی جانگگون بۆ نیشتەجێبووانی مارادۆ پیرۆزە.<ref>[http://www.marado-tour.co.kr/4marado/view7.php گەشتیاری لە باشوورترین خاڵی کۆریای باشوور مارادۆ | کۆمپانیای پشکداری گەشتیاری دەریایی یوویانگ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722135614/http://www.marado-tour.co.kr/4marado/view7.php |date=2011-07-22 }}</ref> <gallery> Marado 16.jpg|باشوورترین خاڵی کۆریای باشوور (٢٠٢٦) Marado 12.jpg|پەرستگای گیوۆنجۆنگسا (기원정사) لەسەر دوورگەکە (٢٠٢٦) Marado 18.jpg|کەنیسە و گڵۆپخانەی سەر دوورگەکە (٢٠٢٦) Marado 01.jpg|کەندەڵانەکان (٢٠٢٦) Marado 02.jpg|باشووری دوورگەکە (٢٠٢٦) Marado 08.jpg|بیناکانی شارۆچکەکە (٢٠٢٦) </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:دوورگەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی کۆریای باشوور]] 8mso8hqacfbj4ecyh99d360w30jjds2 1699676 1699466 2026-11-02T16:41:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Mara Island}} 1699676 wikitext text/x-wiki {{Short description|باشووریترین دوورگەی کۆریای باشوور}} {{Infobox islands |image=마라도항공 001.jpg |image_caption=مارادۆ لە ئاسمانەوە (٢٠١٦) |coordinates={{Coord|33|07|N|126|16|E|type:isle|display=title,inline}} |mapframe-zoom = 13 |coastline_km=4.2 |area_km2=0.3 |population=90 |country=کۆریای باشوور |waterbody=گەرووی کۆریا |module = {{Infobox Korean name/auto |hangul = ^마라도 |hanja = 馬羅島 |child=yes }} }} '''مارادۆ''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 마라도 یان '''دوورگەی مارا)''' دوورگەیەکە لە [[پارێزگای جێجۆ|پارێزگای جێجو]] لە کۆریای باشوور. باشوورترین دوورگەی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] و ٨ کیلومەتر لە دوورەدێی کەناری باشووری [[دورگەی جیجۆ|دوورگەی جێجۆ]] دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Introduction to Administrative Units |ناونیشان=http://www.land.go.kr/english/map/map_01.jsp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20031208234820/http://www.land.go.kr/english/map/map_01.jsp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|ئیش=پۆرتالی زەویی کۆریا |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٠٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=zh:韩国 |ناونیشان=http://www.yn.gov.cn/yunnan,china/73187900581216256//42818.html |زمان=Chinese |بڵاوکەرەوە=حکومەتی ئەلیکترۆنیی یوونان |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110928025106/http://www.yn.gov.cn/yunnan,china/73187900581216256//42818.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١|سەردێڕ=کۆریا}}</ref> ڕووبەرەکەی ٠.٣ کیلومەتری دووجایە و نزیکەی ٩٠ کەسی تێدا دەژێت. بەوە بەناوبانگە کە ژنانی بەھێز و پیاوانی هێمن و لەسەرخۆی ھەیە.<ref name="men">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/07/17/world/asia/17marado.html |ئیش=نیویۆرک تایمز |سەردێڕ=بەلمێکی گەشتیاری ژنان لە شوێنی لێخوڕین دوور دەخاتەوە |ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٠٦|یەکەم=Norimitsu |دوایین=Onishi |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٠}}</ref> لە ساڵانی دواییدا، گەشتیاران بۆ بینینی پێکهاتە بەردییە نائاساییەکانی سەردانیان کردووە. لە ڕێگەی بەلەم و کەشتییە گەشتیارییەکانەوە لە [[دورگەی جیجۆ|جێجۆوەوە]] دەڕۆن بۆ دورگەی مارادۆ. لە ناو سنوورە کارگێڕییەکانی شارۆچکەی [[دایجۆن|دایجۆنگ]] لە شاری سیۆگویپۆیە، و لەگەڵ [[گاپادۆ]] لە گاپا-ریدا جێگیر کراوە، و باشوورترین خاڵی کۆریای باشوورە. بەهۆی ژینگەی دەریای، لە ١٨ی تەممووزی ٢٠٠٠ وەک مۆنومێنتی نیشتمانی ژمارە ٤٢٣ دەستنیشان کرا. == تێڕوانینی گشتی == مارادۆ لە بنەڕەتدا چۆڵکراو بوو. بە گومدۆ ناسرابوو، کە بە مانای دوورگەی قەدەغەکراو دێت. بەپێی وتارێکی ڕۆژنامەی چۆسۆن ئیلبۆ کە لەلایەن لی کیو-تای لە ساڵی ١٩٦٧ بڵاوکراوەتەوە، دوورگەکە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٨٠ لەلایەن ژنێک بە ناوی کیم سیۆنگ-ئۆ و براکانییەوە نیشتەجێ بوونە. وەکو جووتیارێکی ھەژار بەبێ زەوی بۆ کێڵان، کیم سیۆنگ-ئۆ بڕیاری دا بچێتە دوورگەکە کاتێک باوکی لەسەر جێگەی مەرگ باس لە دوورگەکە کرد. بۆیە کیم لەگەڵ دوو براکەی و ئامرازەکانی جووتیاری و هەندێک تۆو [[دورگەی جیجۆ|جێجۆیان]] بەجێهێشت. ناچار بوون نزیکەی سێ جار بە دەوری دوورگەکەدا بگەڕێن، چونکە شوێنێکیان بۆ لەنگەرگرتنی بەلەمەکەیان نەدۆزییەوە. دوای نزیکەی ١٠ ساڵ، دوو ماسیگری گیرخواردوو لە توریشیما لە شانشینی ڕیوکیوو پەیوەندییان پێوە کردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kr.blog.yahoo.com/waterview33/969 |سەردێڕ=مێژووی ئاوەدانکردنەوەی مارادۆ لەلایەن کچێکەوە - وۆڵف دۆگ - یاھوو! بلۆگ |وێبگە=kr.blog.yahoo.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090615134120/http://kr.blog.yahoo.com/waterview33/969 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}</ref> بەڵگەنامەکانی ناوچەی جێجو چیرۆکێکی دیکەیان لەسەر مارادۆ هەبوو. بەپێی ئەم چیرۆکە، یەکەم نیشتەجێبووان لە ساڵی ١٨٨٣دا ھاتوونەتە سەر مارادۆ. بەڕێز کیم کە لە بنەڕەتدا لە دێجۆنگ گول، گوندێکی بچووکی جێجو دەژیا، هەموو سامانەکەی لەدەستدا. خزمەکانی پێشنیاریان کرد ڕێگەیان پێبدرێت بچنە مارادۆ. سیم هیۆن تایکی، پاشای ئەوکاتی جێجو، ڕێگەی پێدان و مارادۆ بۆ یەکەمجار ئاوەدان کرایەوە. دوای سەربەخۆیی، لەلایەن گاپا-ری، دێجۆنگ-ئوبی جێجووەوە بەڕێوەبرا، و وەک شارۆچکەیەکی سەربەخۆ بە ناوی ماراری تۆمار کرا. == هێڵی کەناراوەکان == مارادۆ دوورگەیەکە کە کەناراوێکی زۆر بەردینی ھەیە؛ ئەشکەوتی دەریاییش لە دوورگەکەدا دۆزراونەتەوە. درێژی گشتیی کەناراوەکانی دوورگەکە ٤.٢ کیلومەترە.<ref name="Jeju-do Tourist Association p. 46">کۆمەڵەی گەشتیاریی جێجو-دۆ: ''جێجو، کۆریا - بانگهێشتنامەیەک بۆ بەهەشت''، ل. ٤٦. جێجو ٢٠٠٤</ref> ڕێڕەوێکی پیاسەکردن لە دەوری دوورگەکەدا ھەیە کە دیمەنێکی جوان پێشکەش بە کەناراوەکە دەکات. پیاسەکردن بە پێ لە دەوری دوورگەکەدا نزیکەی یەک کاتژمێری پێدەچێت. بەھۆی داخورانی شەپۆلەکانەوە، کەناری ڕۆژهەڵات لە کەندەڵانی زۆر لێژ پێکهاتووە کە نیشتەجێبووان پێی دەڵێن گوی جێۆنگ. بەرزاییەکانیان دەگاتە ٣٩ مەتر و ڕووەکی وەک کاکتوسی کۆری و گیای کەندڕی لێیە. == ئێستا == قوتابخانەیەکی سەرەتایی، بنکەی پۆلیس، کەنيسە، پەرستگایەک و فانۆس لە مارادۆدا ھەن. چل خێزان لێرە تۆمارکراون و ڕۆژانە نزیکەی ٧٠٠ گەشتیار سەردانی دەکەن، پەنجا شوێنی حەوانەوە دابینکراوە. == گەشتیاری == === وێستگەکانی وزەی خۆر === وێستگەی وزەی خۆر لە کەناراوەکانی باکووری مارادۆدا ھەن، کە دیمەنێکی دەگمەنە لە کۆریای باشوور. توانای تێکەڵاو نزیکەی ٣٠ کیلۆواتە؛ وێستگەکان کارەبا بۆ ٢٧ خێزان دابین دەکەن.<ref>[http://www.marado-tour.co.kr/4marado/viewMarado.php گەشتیاری لە باشوورترین خاڵی کۆریای باشوور مارادۆ | کۆمپانیای پشکداری گەشتیاری دەریایی یوویانگ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012151156/http://www.marado-tour.co.kr/4marado/viewMarado.php |date=2007-10-12 }}</ref> === مۆزەخانەی چۆکۆ === یەکێکە لە شوێنە بەرچاوەکانی مارادۆ، کە بە شێوازی ڕێنیسانس دروستکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.marado.kr/chocco-museum |سەردێڕ=مۆزەخانەی چۆکۆ |نووسەر=نوسینگەی گەشتیاری مارادۆ |بڵاوکەرەوە=ماڵپەڕی فەرمیی گەشتیاریی مارادۆ |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٥|زمان=ko |quotation=ئەم مۆزەخانە بچووکە یەکێکە لە شوێنە بەرچاوەکانی مارادۆ، کە بە شێوازی ڕێنیسانس دروستکراوە.}}</ref> === پەرستگای چیۆنیۆدانگ === چیۆنیۆدانگ پەرستگایەکی بچووکی شایەنی بینینە لە تاقە گوندی سەر مارادۆ. لەم پەرستگایەدا، خەڵکی داوای سەلامەتی بۆ مەلەوانە ژێرئاوگەڕەکان دەکەن.<ref name="Jeju-do Tourist Association p. 46"/> === بەردی جانگگون === بەردی جانگگون بە مانای "بەردی ژەنەراڵ" دێت. بە شێوەیەکی نەریتی، نیشتەجێبووانی دوورگەکە ئەم بەردە بە پاسەوان دەزانن. زۆر باوە کە نیشتەجێبووانی کەناراوەکان بڕوایان بە سروشت و دیاردە سروشتییەکان ھەبێت، و بەردی جانگگون بۆ نیشتەجێبووانی مارادۆ پیرۆزە.<ref>[http://www.marado-tour.co.kr/4marado/view7.php گەشتیاری لە باشوورترین خاڵی کۆریای باشوور مارادۆ | کۆمپانیای پشکداری گەشتیاری دەریایی یوویانگ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722135614/http://www.marado-tour.co.kr/4marado/view7.php |date=2011-07-22 }}</ref> <gallery> Marado 16.jpg|باشوورترین خاڵی کۆریای باشوور (٢٠٢٦) Marado 12.jpg|پەرستگای گیوۆنجۆنگسا (기원정사) لەسەر دوورگەکە (٢٠٢٦) Marado 18.jpg|کەنیسە و گڵۆپخانەی سەر دوورگەکە (٢٠٢٦) Marado 01.jpg|کەندەڵانەکان (٢٠٢٦) Marado 02.jpg|باشووری دوورگەکە (٢٠٢٦) Marado 08.jpg|بیناکانی شارۆچکەکە (٢٠٢٦) </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mara Island}} [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:دوورگەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی کۆریای باشوور]] sfrvolhcp0qjqt80ouzfxxlvbq7zomv 0 305842 1699467 1699097 2026-11-02T12:13:07Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699467 wikitext text/x-wiki {{Short description|دوورگەیەک لە باشووری جێجو، کۆریای باشوور}} {{Infobox islands |name = گاپادۆ |image = Gapado (satellite image).jpg |image_caption = وێنەی مانگی دەستکرد (٢٠١٥) |country = کۆریای باشوور |country_admin_divisions_title = پارێزگا |country_admin_divisions = پارێزگای جێجو |country_admin_divisions_title_2 = شار |country_admin_divisions_2 = سۆگویپۆ |country_admin_divisions_3 = داێجۆنگ-ئوپ |coordinates = 33°10′10″N 126°16′18″E |mapframe-zoom=12 |image_map = |website = {{URL|https://wonderfulis.co.kr/island_island/gapado/}} (بە کۆری) |area_km2=0.84 |coastline_km=4.2 |module = {{Infobox Korean/auto |child=yes |hangul=^가파도 |hanja=加波島 }} }} '''گاپادۆ''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Gapado) دوورگەیەکی بچووکە ٢.٢ کیلومەتر لە باشووری [[دورگەی جیجۆ|دوورگەی جێجۆ]] لە [[کۆریای باشوور]]. چوارەم گەورەترین دوورگەی [[پارێزگای جێجۆ|پارێزگای جێجۆیە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KTO |یەکەم=Korea Tourism Organization |سەردێڕ=دوورگەی گاپادۆ |ناونیشان=https://english.visitkorea.or.kr/svc/contents/contentsView.do?vcontsId=77690 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=دوورگەی گاپادۆ |زمان=en}}</ref> لەژێر ئیدارەی داێجۆنگ-ئوپ، سۆگویپۆ، پارێزگای جێجۆدایە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دوورگەی گاپادۆ |ناونیشان=http://english.visitkorea.or.kr/svc/whereToGo/locIntrdn/locIntrdnList.do?vcontsId=77690&menuSn=351 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=دوورگەی گاپادۆ |زمان=en}}</ref> ڕووبەرەکەی ٠.٨٤ کیلومەتری چوارگۆشەیە و درێژی هێڵی کەناراوەکانی ٤.٢ کیلومەترە. یەکەم جار لە ساڵی ١٨٤٢دا بە شێوەیەکی بەردەوام مرۆڤی تێدا نیشتەجێ بوو. [[ھاینیۆ|هاینیۆ]]، ژنە ژێرئاوگەڕەکانی جێجو، لە کەناراوەکانی دوورگەکەدا مەلەوانی و ژێرئاوگەڕی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خزمەتگوزاری میوانداری گابیا |ناونیشان=http://errdoc.gabia.io/403.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=errdoc.gabia.io}}</ref> کەشتییەک ڕۆژانە دوو جار لە نێوان دوورگەکە و بەندەری موسولپۆ لە جێجو هاتووچۆ دەکات.<ref name=":0" /> [[پەڕگە:Gorinchem kunstwerk hendrick hamel.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|پەیکەری دوای مردنی هامێل لە شاری گۆرینچێم لە هۆڵەندا]] دوورگەکە ئەو شوێنەیە کە دەریادوانی [[ھۆڵەندا|هۆڵەندی]] هێندریک ھامێل بۆ یەکەم جار لە سەدەی ١٧دا لە کۆریا گیری خوارد. دوورگەکە مۆنۆمێنتێکی بۆ یاد و ڕێزلێنان لە ھامێل تێدا دروست کراوە.<ref name=":0" /> == وێنە == <gallery> Gapado scenery.JPG|دیمەنی دوورگەکە (٢٠١٢) Gapado 22.jpg|دیمەنێک لە ناوەڕاستی دوورگەکەوە، بەرەو باشووری ڕۆژهەڵات (٢٠٢٦) Gapado 16.jpg|جۆی سەوزی گوڵدار لەسەر دوورگەکە (٢٠٢٦) Gapado 24.jpg|کافێ و دوکانەکان بۆ گەشتیاران (٢٠٢٦) Gapado 05.jpg|کەناراوەکە (٢٠٢٦) </gallery> == ئەمەش ببینە == * [[مارادۆ]] – دوورگەیەکی تر لە کەناراوەکانی باشووری جێجو == سەرچاوەکان == {{Reflist}}{{دەروازە|کۆریای باشوور}} [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:دوورگەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی کۆریای باشوور]] cv41vdsbbycwqnxsfxka0vg62omd1eh 1699675 1699467 2026-11-02T16:40:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Gapa Island}} 1699675 wikitext text/x-wiki {{Short description|دوورگەیەک لە باشووری جێجو، کۆریای باشوور}} {{Infobox islands |name = گاپادۆ |image = Gapado (satellite image).jpg |image_caption = وێنەی مانگی دەستکرد (٢٠١٥) |country = کۆریای باشوور |country_admin_divisions_title = پارێزگا |country_admin_divisions = پارێزگای جێجو |country_admin_divisions_title_2 = شار |country_admin_divisions_2 = سۆگویپۆ |country_admin_divisions_3 = داێجۆنگ-ئوپ |coordinates = 33°10′10″N 126°16′18″E |mapframe-zoom=12 |image_map = |website = {{URL|https://wonderfulis.co.kr/island_island/gapado/}} (بە کۆری) |area_km2=0.84 |coastline_km=4.2 |module = {{Infobox Korean/auto |child=yes |hangul=^가파도 |hanja=加波島 }} }} '''گاپادۆ''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Gapado) دوورگەیەکی بچووکە ٢.٢ کیلومەتر لە باشووری [[دورگەی جیجۆ|دوورگەی جێجۆ]] لە [[کۆریای باشوور]]. چوارەم گەورەترین دوورگەی [[پارێزگای جێجۆ|پارێزگای جێجۆیە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KTO |یەکەم=Korea Tourism Organization |سەردێڕ=دوورگەی گاپادۆ |ناونیشان=https://english.visitkorea.or.kr/svc/contents/contentsView.do?vcontsId=77690 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=دوورگەی گاپادۆ |زمان=en}}</ref> لەژێر ئیدارەی داێجۆنگ-ئوپ، سۆگویپۆ، پارێزگای جێجۆدایە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دوورگەی گاپادۆ |ناونیشان=http://english.visitkorea.or.kr/svc/whereToGo/locIntrdn/locIntrdnList.do?vcontsId=77690&menuSn=351 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=دوورگەی گاپادۆ |زمان=en}}</ref> ڕووبەرەکەی ٠.٨٤ کیلومەتری چوارگۆشەیە و درێژی هێڵی کەناراوەکانی ٤.٢ کیلومەترە. یەکەم جار لە ساڵی ١٨٤٢دا بە شێوەیەکی بەردەوام مرۆڤی تێدا نیشتەجێ بوو. [[ھاینیۆ|هاینیۆ]]، ژنە ژێرئاوگەڕەکانی جێجو، لە کەناراوەکانی دوورگەکەدا مەلەوانی و ژێرئاوگەڕی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خزمەتگوزاری میوانداری گابیا |ناونیشان=http://errdoc.gabia.io/403.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=errdoc.gabia.io}}</ref> کەشتییەک ڕۆژانە دوو جار لە نێوان دوورگەکە و بەندەری موسولپۆ لە جێجو هاتووچۆ دەکات.<ref name=":0" /> [[پەڕگە:Gorinchem kunstwerk hendrick hamel.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|پەیکەری دوای مردنی هامێل لە شاری گۆرینچێم لە هۆڵەندا]] دوورگەکە ئەو شوێنەیە کە دەریادوانی [[ھۆڵەندا|هۆڵەندی]] هێندریک ھامێل بۆ یەکەم جار لە سەدەی ١٧دا لە کۆریا گیری خوارد. دوورگەکە مۆنۆمێنتێکی بۆ یاد و ڕێزلێنان لە ھامێل تێدا دروست کراوە.<ref name=":0" /> == وێنە == <gallery> Gapado scenery.JPG|دیمەنی دوورگەکە (٢٠١٢) Gapado 22.jpg|دیمەنێک لە ناوەڕاستی دوورگەکەوە، بەرەو باشووری ڕۆژهەڵات (٢٠٢٦) Gapado 16.jpg|جۆی سەوزی گوڵدار لەسەر دوورگەکە (٢٠٢٦) Gapado 24.jpg|کافێ و دوکانەکان بۆ گەشتیاران (٢٠٢٦) Gapado 05.jpg|کەناراوەکە (٢٠٢٦) </gallery> == ئەمەش ببینە == * [[مارادۆ]] – دوورگەیەکی تر لە کەناراوەکانی باشووری جێجو == سەرچاوەکان == {{Reflist}}{{دەروازە|کۆریای باشوور}} {{پۆلی کۆمنز|Gapa Island}} [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:دوورگەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی کۆریای باشوور]] bt2fciyejeblic1pgo6ghoyhpqlwrq4 0 305843 1699465 1699102 2026-11-02T12:12:27Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699465 wikitext text/x-wiki {{Short description|دوورگەیەک لە پارێزگای جێجو، کۆریای باشوور}} {{Infobox islands |name=بییانگدۆ |mapframe-zoom=14 |length_mi= |width_mi= |rank= |elevation_ft= |location=[[شاری جێجۆ]]، [[پارێزگای جێجو]]، کۆریای باشوور |population= | coordinates = {{coord|33|24|32|N|126|13|39|E|region:KR_scale:500000|display=inline,title}} |image=Jeju Olle Route 14 (2).jpg |image_caption=دوورگەکە، بینراو لە جێجووەوە (٢٠٢١) |module = {{Infobox Korean/auto |child=yes |hangul=^비양도 |hanja=飛揚島 }} }} '''بییانگدۆ''' ({{Korean|비양도}}) دوورگەیەکە لە شاری جێجو، [[پارێزگای جێجو|پارێزگای جێجۆ]]، [[کۆریای باشوور]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بییانگدۆ|ناونیشان=http://www.geonames.org/1839118/biyangdo.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوە|دوایین=강 |یەکەم=상배 |سەردێڕ=بییانگدۆ (飛楊島) |ئیش=[[ئینسایکڵۆپیدیای فەرهەنگی کۆری]] |ناونیشان=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0025196 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[ئەکادیمیای لێکۆڵینەوەکانی کۆریا]] |زمان=ko}}</ref> ڕێگەی دەستگەیشتن بە دوورگەکە لەڕێگەی بەلەمەوە بەندەری ھالیم لە [[دورگەی جیجۆ|دوورگەی جێجۆوەیە]].<ref name=":0" /> بییانگدۆیەکی تریش هەیە کە ئێستا بەستراوەتەوە بە [[ئودۆ]] کە ئەویش بەشێکە لە شاری جێجۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئودۆ بییانگدۆ |ناونیشان=https://www.visitjeju.net/kr/detail/view?contentsid=CNTS_000000000019191 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.visitjeju.net |زمان=ko}}</ref> == ناو == دوورگەکە پێشتر بەهۆی زۆری ڕووەکی بامبۆ تیایدا پێی دەوترا جوکدۆ ({{Korean|hangul=죽도|hanja=竹島|labels=no|lit=دوورگەی بامبۆ}}). هەروەها پێشی دەوترا "دوورگەی فڕین" ({{Korean|hangul=비상의 섬|hanja=飛翔의 섬|labels=no}})، بەهۆی بڕوایەکی ناوچەیی کە پێیان وابوو دوورگەکە لووتکەیەک بووە کە لە چیای ھالاسانی نزیکی لە [[دورگەی جیجۆ|دوورگەی جێجۆ]] فڕیوە و لەوێ نیشتووەتەوە.<ref name=":0" /> == پێناسە == ڕووبەرەکەی {{Convert|0.59|km2|mi2|abbr=on}}ە و هێڵی کەناراوەکانی {{Convert|3.15|km|mi|abbr=on}}ە. دوورگەکە [[گڕکان|گڕکانییە]] و تا ڕادەیەک بازنەیییە. لووتکەیەکی بە بەرزی {{Convert|114|m|ft|abbr=on}} هەیە کە پێی دەوترێت بییانگبۆنگ ({{Korean|hangul=비양봉|labels=no}}). دوو چاڵە گڕکان لەسەر دوورگەکە هەن کە درەختی ''ئۆریۆکناید'' لە دەور ڕواوە؛ تاکە شوێنە لە [[کۆریای باشوور]] کە ئەو درەختانەی تێدا بێت. ئەمەش بووە هۆی ئەوەی [[پارێزگای جێجۆ]] ناوچەکە بکات بە مۆنۆمێنتی پارێزگای جێجۆ.<ref name=":0" /> تۆمارێک لەبارەی ڕووداوێکی گڕکانی لەسەر دوورگەکە لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٢ی زایینی لە سەردەمی پێنجەم ساڵی فەرمانڕەوایی [[مونجۆنگی گۆریۆ|مۆکجۆنگی گۆریۆ]] هەیە. بۆ ماوەی پێنج ڕۆژ، گڕکان لە چوار کونەوە لەسەر چیای سۆسان ({{Korean|hangul=서산|hanja=瑞山|labels=no}}) لەسەر دوورگەکە دەردەپەڕی.<ref name=":0" /> لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی دوورگەکە ١٦٧ کەس بوو، کە ٨٢ پیاو و ٨٥ ژن بوون. ئاوەدانییەکان لە کەناراوەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی دوورگەکە کۆببوونەوە. زۆربەی دوورگەکە بە دارستان داپۆشراوە، و زەوی کشتوکاڵی کەمی تێدایە. پیشەسازی سەرەکی لەسەر دوورگەکە ماسیگرییە<ref name=":0" /> == وێنە == <gallery> File:Biyangdo 04.jpg|بەندرگای دوورگەکە (٢٠٢٦) File:Biyangdo 07.jpg|ڕێڕەوی پیادەڕۆی لەسەر دوورگەکە (٢٠٢٦) File:Biyangdo 14.jpg|دارستانی بامبۆ لەسەر چیاکە (٢٠٢٦) File:Biyangdo 18.jpg|دیمەنێک لە سەرەوەی چیاکەوە (٢٠٢٦) File:Biyangdo 36.jpg|گۆمێک لەسەر دوورگەکە (٢٠٢٦) </gallery> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == - {{Commons category-inline|Biyangdo}} {{دەروازە|کۆریای باشوور}} [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:دوورگەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی کۆریای باشوور]] 36o1542p8kqch7ndyq50mong80v27ru 1699677 1699465 2026-11-02T16:41:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Biyangdo}} 1699677 wikitext text/x-wiki {{Short description|دوورگەیەک لە پارێزگای جێجو، کۆریای باشوور}} {{Infobox islands |name=بییانگدۆ |mapframe-zoom=14 |length_mi= |width_mi= |rank= |elevation_ft= |location=[[شاری جێجۆ]]، [[پارێزگای جێجو]]، کۆریای باشوور |population= | coordinates = {{coord|33|24|32|N|126|13|39|E|region:KR_scale:500000|display=inline,title}} |image=Jeju Olle Route 14 (2).jpg |image_caption=دوورگەکە، بینراو لە جێجووەوە (٢٠٢١) |module = {{Infobox Korean/auto |child=yes |hangul=^비양도 |hanja=飛揚島 }} }} '''بییانگدۆ''' ({{Korean|비양도}}) دوورگەیەکە لە شاری جێجو، [[پارێزگای جێجو|پارێزگای جێجۆ]]، [[کۆریای باشوور]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بییانگدۆ|ناونیشان=http://www.geonames.org/1839118/biyangdo.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوە|دوایین=강 |یەکەم=상배 |سەردێڕ=بییانگدۆ (飛楊島) |ئیش=[[ئینسایکڵۆپیدیای فەرهەنگی کۆری]] |ناونیشان=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0025196 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[ئەکادیمیای لێکۆڵینەوەکانی کۆریا]] |زمان=ko}}</ref> ڕێگەی دەستگەیشتن بە دوورگەکە لەڕێگەی بەلەمەوە بەندەری ھالیم لە [[دورگەی جیجۆ|دوورگەی جێجۆوەیە]].<ref name=":0" /> بییانگدۆیەکی تریش هەیە کە ئێستا بەستراوەتەوە بە [[ئودۆ]] کە ئەویش بەشێکە لە شاری جێجۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئودۆ بییانگدۆ |ناونیشان=https://www.visitjeju.net/kr/detail/view?contentsid=CNTS_000000000019191 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.visitjeju.net |زمان=ko}}</ref> == ناو == دوورگەکە پێشتر بەهۆی زۆری ڕووەکی بامبۆ تیایدا پێی دەوترا جوکدۆ ({{Korean|hangul=죽도|hanja=竹島|labels=no|lit=دوورگەی بامبۆ}}). هەروەها پێشی دەوترا "دوورگەی فڕین" ({{Korean|hangul=비상의 섬|hanja=飛翔의 섬|labels=no}})، بەهۆی بڕوایەکی ناوچەیی کە پێیان وابوو دوورگەکە لووتکەیەک بووە کە لە چیای ھالاسانی نزیکی لە [[دورگەی جیجۆ|دوورگەی جێجۆ]] فڕیوە و لەوێ نیشتووەتەوە.<ref name=":0" /> == پێناسە == ڕووبەرەکەی {{Convert|0.59|km2|mi2|abbr=on}}ە و هێڵی کەناراوەکانی {{Convert|3.15|km|mi|abbr=on}}ە. دوورگەکە [[گڕکان|گڕکانییە]] و تا ڕادەیەک بازنەیییە. لووتکەیەکی بە بەرزی {{Convert|114|m|ft|abbr=on}} هەیە کە پێی دەوترێت بییانگبۆنگ ({{Korean|hangul=비양봉|labels=no}}). دوو چاڵە گڕکان لەسەر دوورگەکە هەن کە درەختی ''ئۆریۆکناید'' لە دەور ڕواوە؛ تاکە شوێنە لە [[کۆریای باشوور]] کە ئەو درەختانەی تێدا بێت. ئەمەش بووە هۆی ئەوەی [[پارێزگای جێجۆ]] ناوچەکە بکات بە مۆنۆمێنتی پارێزگای جێجۆ.<ref name=":0" /> تۆمارێک لەبارەی ڕووداوێکی گڕکانی لەسەر دوورگەکە لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٢ی زایینی لە سەردەمی پێنجەم ساڵی فەرمانڕەوایی [[مونجۆنگی گۆریۆ|مۆکجۆنگی گۆریۆ]] هەیە. بۆ ماوەی پێنج ڕۆژ، گڕکان لە چوار کونەوە لەسەر چیای سۆسان ({{Korean|hangul=서산|hanja=瑞山|labels=no}}) لەسەر دوورگەکە دەردەپەڕی.<ref name=":0" /> لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی دوورگەکە ١٦٧ کەس بوو، کە ٨٢ پیاو و ٨٥ ژن بوون. ئاوەدانییەکان لە کەناراوەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی دوورگەکە کۆببوونەوە. زۆربەی دوورگەکە بە دارستان داپۆشراوە، و زەوی کشتوکاڵی کەمی تێدایە. پیشەسازی سەرەکی لەسەر دوورگەکە ماسیگرییە<ref name=":0" /> == وێنە == <gallery> File:Biyangdo 04.jpg|بەندرگای دوورگەکە (٢٠٢٦) File:Biyangdo 07.jpg|ڕێڕەوی پیادەڕۆی لەسەر دوورگەکە (٢٠٢٦) File:Biyangdo 14.jpg|دارستانی بامبۆ لەسەر چیاکە (٢٠٢٦) File:Biyangdo 18.jpg|دیمەنێک لە سەرەوەی چیاکەوە (٢٠٢٦) File:Biyangdo 36.jpg|گۆمێک لەسەر دوورگەکە (٢٠٢٦) </gallery> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == - {{Commons category-inline|Biyangdo}} {{دەروازە|کۆریای باشوور}} {{پۆلی کۆمنز|Biyangdo}} [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:دوورگەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی کۆریای باشوور]] n0f42l31kud5l0w50j1p2qrjtv23wp5 0 305844 1699461 1699151 2026-11-02T12:11:27Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1699461 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:Pohjoismaisen_vastarintaliikkeen_mielenosoitus_2018.jpg|وێنۆک| بزووتنەوەی بەرخۆدانی باکووری لە ساڵی ٢٠١٨ " ڕێپێوانی ٦١٢ " لە ڕۆژی سەربەخۆیی فینلاند]] '''نازیزمی نوێ''' یان '''نیۆ نازیزم''' لە ھەموو ئەو ئایدۆلۆژیا و بزووتنەوە کۆمەڵایەتی و سیاسی و شەڕانگێزانە پێکدێت کە لە کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانی دووەم]] لە ساڵی ١٩٤٥ەوە باوەڕیان [[نازیزم|بە نازیزم]] کردووە یان کردویانە بە شێوازی ژیان، جا بە تەواوی یان بەشێکی بێت. تاک و ڕێکخراوە نیونازییەکان ئایدۆلۆژیای خۆیان بەکاردەھێنن بۆ پێشخستنی ئەوەی کە وەک باڵادەستی ڕەگەزی یان نەتەوەیی (زۆرجار [[باڵادەستیی سپی|باڵادەستی سپی پێستەکان]])ی گرووپەکەی خۆیان ھەستی پێدەکەن؛ ھاندان یان بەشداریکردن لە [[کینەی نەژادیی|ڕق و کینە]] یان [[دووچاوەکیی ڕەگەزی|ھەڵاواردن]] لە دژی کەمینە دیمۆگرافییەکان (زۆرجار [[دژە سامییەت|دژە جوولەکەبوون]] و [[ئیسلامۆفۆبیا]])؛ و لە ھەندێک حاڵەتدا بۆ دامەزراندنی [[فاشیزم|دەوڵەتێکی فاشیستی]] ({{Abbr|e.g.|Exempli gratia}} " ڕایخی چوارەم ").<ref>Gay, Kathlyn (1997) [[iarchive:neonazisgrowingt00gayk| ''Neo-Nazis: A Growing Threat'']]. Enslow. p. 114. {{ISBN|978-0894909016}}. Quote: "Neo-Nazis … use fear and violence in their efforts to destroy minorities. Their goal is to ''establish'' a "superior" society."(emphasis added)</ref> ھەروەھا باو لە بازنەکانی نیو نازی دا بەشداریکردنە لە نەفیگەرایی مێژوویی و بڵاوکردنەوەی تیۆرییەکانی پیلانگێڕی - کە سنووردار نییە بە بێتاوانکردن یان شکۆمەندکردنی [[پارتی نازی]] یان ئەوانەی کە ئیلھامبەخش بوون یان وا بیردەکرێتەوە کە ئیلھامبەخش بوون بۆ [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف ھیتلەر]] و کەسایەتییە دیارەکانی دیکەی نازی- وەک [[ئینکاریکردنی ھۆلۆکۆست|ئینکاری ھۆلۆکۆست]] و شەڕی جوولەکەکان؛ جینۆسایدی سپی پێستەکان و جێگرەوەی گەورە؛ و مارکسیزمی «فەرھەنگی». لەکاتێکدا کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[جیھانی ڕۆژاوایی|جیھانی ڕۆژاوا]] چڕبووەتەوە، نیۆ نازیزم دیاردەیەکی جیھانییە و نوێنەرایەتی دەکرێت لە چەندین تۆڕی نێودەوڵەتیدا ڕێکخراودا؛ بەڵام تەنیا بۆ [[گەلی ئەورووپی|کەسانی بە ڕەچەڵەک ئەورووپی]] نییە- زۆرێک لە بزووتنەوە باڵادەستییە ھاوشێوەکان لە نێوان گرووپە ڕەگەزی یان نەتەوەیییە ناوخۆیییەکان لە ناوچە غەیرە ڕۆژاوایییەکاندا بینراون کە پابەندن بە بنەماکانی ئایدیۆلۆژیای نیونازی یان ئیلھامیان لێوەرگیراوە. زۆربەی ئەمەش لە وەرگرتنی دوکتورین و پراکتیزە ئایدیۆلۆژییە ڕەسەنەکانی نازی دا دەردەکەوێت، لەوانە ڕەگەزپەرستی، سەروو ناسیۆنالیزم، ئەبلیزم، [[ھاوزایەندخوازان لە ئەڵمانیای نازی|ھۆمۆفۆبیا]]، و دژە کۆمۆنیزمی پیلانگێڕی، و چەندانی تر. نیۆنازییەکان بە بەردەوامی ھێماکانی نازیەکان پیشان دەدەن و سەرسامی خۆیان بۆ کارەکانی [[ئەڵمانیای نازی|ئەڵمانیای ھیتلەر]] پێش جەنگی جیھانی دووەم و لە کاتی جەنگی جیھانیدا دەردەبڕن. لە ژمارەیەک وڵاتی ڕۆژاوایی و غەیرە ڕۆژاوایی (و بە تایبەتی لە ئەڵمانیا)، نیۆ نازیزم بە یاسا قەدەغە کراوە کە بە تایبەتی ئایدیۆلۆژیای نازی دەکەنە ئامانج، ئەمە جگە لە یاسا گشتیەکانی دژی ڕق و جیاکاری. بە ھەمان شێوە لە نێو ئەم وڵاتانەدا، ھێماکانی پەیوەست بە نازییەکان قەدەغەکراون وەک بەشێک لە ھەوڵێکی درێژخایەن بۆ سڕینەوەی نازیەت کە لە [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانی دووەمەوە]] دەستیپێکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Werner Bergmann|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5Mc9wZPAky8C|سەردێڕ=Anti-Semitism in Germany: The Post-Nazi Epoch Since 1945|دوایین٢=Rainer Erb|بڵاوکەرەوە=Transaction Publishers|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٠٠-٢٧٠-٣|پەڕەکان=٩١|oclc=٣٥٣١٨٣٥١|وتەگێڕانەوە=In contrast to today, in which rigid authoritarianism and neo-Nazism are characteristic of marginal groups, open or latent leanings toward Nazi ideology in the 1940s and 1950s|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210220161901/https://books.google.com/books?id=5Mc9wZPAky8C|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبنامە == {{Refbegin|35em}}<!-- Please maintain alphabetical order by last name, or publisher/publication if the author/editor is uncredited. --> * [https://archive.org/details/GermanysNewNazis/mode/2up ''Germany's New Nazis''] by the [[Anglo-Jewish Association]] (Jewish Chronicle Publications, 1951) * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Blee, Kathleen |بەستەری نووسەر=Kathleen M. Blee |سەردێڕ=Inside Organized Racism: Women in the Hate Movement |ناونیشان=https://archive.org/details/insideorganizedr00kath |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]] |شوێن=Berkeley, California; London |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٠٥٥-١|oclc=٥٢٥٦٦٤٥٥}} * ''The Far Right in Western and Eastern Europe'' by Luciano Cheles, Ronnie Ferguson, and Michalina Vaughan (Longman Publishing Group; 2nd edition, 1995, {{ISBN|0-582-23881-1}}) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coogan |یەکەم=Kevin |بەستەری نووسەر=Kevin Coogan |سەردێڕ=Dreamer of the Day: Francis Parker Yockey and the Postwar Fascist International |title-link=Dreamer of the Day |بڵاوکەرەوە=[[Autonomedia]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٠٢٧-٠٣٩-٠|شوێن=Brooklyn |زمان=en}} * ''[[Fascism Today]]: A World Survey'' by Angelo Del Boca and Mario Giovana (Pantheon Books, 1st American edition, 1969) * ''"White Power, White Pride!": The White Separatist Movement in the United States'' by Betty A. Dobratz with Stephanie L. Shanks-Meile (hardcover, Twayne Publishers, 1997, {{ISBN|0-8057-3865-7}}); a.k.a. ''The White Separatist Movement in the United States: White Power White Pride'' (paperback, Johns Hopkins Univ. Press, 2000, {{ISBN|0-8018-6537-9}}) * ''[[The Racist Mind]]: Portraits of American Neo-Nazis and Klansmen'' by Raphael S. Ezekiel (Penguin (Non-Classics); Reprint edition, 1996, {{ISBN|0-14-023449-7}}) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Flynn |یەکەم١=Kevin |سەردێڕ=The Silent Brotherhood: Inside America's Racist Underground |title-link=The Silent Brotherhood (book) |دوایین٢=Gerhardt |یەکەم٢=Gary |بڵاوکەرەوە=[[Free Press (publisher)|The Free Press]] |ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٢-٩١٠٣١٢-٨|شوێن=New York}} * ''Gods of the Blood: The Pagan Revival and White Separatism'' by Mattias Gardell (Duke University Press, 2003, {{ISBN|0-8223-3071-7}}) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goodrick-Clarke |یەکەم=Nicholas |بەستەری نووسەر=Nicholas Goodrick-Clarke |سەردێڕ=Hitler's Priestess: Savitri Devi, the Hindu-Aryan Myth and Neo-Nazism |title-link=Hitler's Priestess |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=[[New York University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٧-٣١١١-٦|زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Goodrick-Clark, Nicholas |بەستەری نووسەر=Nicholas Goodrick-Clarke |ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Black Sun: Aryan Cults, Esoteric Nazism and the Politics of Identity |title-link=Black Sun (Goodrick-Clarke book) |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=New York University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٧-٣١٥٥-٠|oclc=٤٧٦٦٥٥٦٧}} * ''The Dark Side of Europe: The Extreme Right Today'' by Geoff Harris, ([[Edinburgh University]] Press; New edition, 1994, {{ISBN|0-7486-0466-9}}) * ''[[Fascism (book)|Fascism]]'' (Oxford Readers) by [[Roger Griffin]] (1995, {{ISBN|0-19-289249-5}}) * {{Cite EJ |author=Hearst, Ernest |author2=Chip Berlet |author3=Jack Porter|title=Neo-Nazism|volume=15|pages=74–82}} * ''Free to Hate: The Rise of the Right in Post-Communist Eastern Europe'' by Paul Hockenos (Routledge; Reprint edition, 1994, {{ISBN|0-415-91058-7}}) * ''The Nazi Conception of Law'' by J. Walter Jones (Oxford pamphlets on world affairs), Clarendon (1939) * ''[[Nation and Race]]: The Developing Euro-American Racist Subculture'' by Jeffrey Kaplan, Tore Bjorgo (Northeastern University Press, 1998, {{ISBN|1-55553-331-0}}) * ''[[Encyclopedia of White Power]]: A Sourcebook on the Radical Racist Right'' by [[Jeffrey Kaplan (historian)|Jeffrey Kaplan]] (Rowman & Littlefield Pub Inc, 2000, {{ISBN|0-7425-0340-2}}) * ''[[The Radical Right in Western Europe]]: A Comparative Analysis'' by Herbert Kitschelt (University of Michigan Press; Reprint edition, 1997, {{ISBN|0-472-08441-0}}) * ''[[The Beast Reawakens]]'' by Martin A. Lee, (New York: Little, Brown and Company, 1997, {{ISBN|0-316-51959-6}}) * ''A Hundred Little Hitlers: The Death of a Black Man, the Trial of a White Racist, and the Rise of the Neo-Nazi Movement in America'' by Elinor Langer (Metropolitan Books, 2003, {{ISBN|0-8050-5098-1}}) * ''Swastika and the Eagle: Neo-Nazism in America Today'' by Clifford L. Linedecker (A & W Pub. , 1982, {{ISBN|0-89479-100-1}}) * ''[[Biographical Dictionary of the Extreme Right Since 1890]]'' edited by [[Philip Rees]] (1991, {{ISBN|0-13-089301-3}}) * ''[[Blood in the Face]]: The [[Ku Klux Klan]], [[Aryan Nations]], [[White power skinhead|Nazi Skinheads]], and the Rise of a New White Culture'' by [[James Ridgeway]] (Thunder's Mouth Press; 2nd edition, 1995, {{ISBN|1-56025-100-X}}) * ''Shadows Over Europe: The Development and Impact of the Extreme Right in Western Europe'' edited by Martin Schain, Aristide Zolberg, and Patrick Hossay (Palgrave Macmillan; 1st edition, 2002, {{ISBN|0-312-29593-6}}) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schmaltz |یەکەم=William H. |سەردێڕ=Hate: George Lincoln Rockwell and the American Nazi Party |title-link=Hate (book) |بڵاوکەرەوە=[[Brassey's]] |ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٤٨٨-٢٦٢-٩|شوێن=Washington, D.C. |زمان=en-US |orig-date=1999}} * ''[[Beyond Eagle and Swastika]]: German Nationalism Since 1945'' by Kurt P. Tauber ([[Wesleyan University]] Press; [1st ed.] edition, 1967) * ''The New Germany and the Old Nazis'' by [[Tete Harens Tetens]] (Random House, 1961) * ''Fascism in Britain: A History, 1918–1985'' by Richard C. Thurlow (Olympic Marketing Corp, 1987, {{ISBN|0-631-13618-5}}) {{refend|2}} == ئەمانەش ببینە == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ross|یەکەم=Steven Joseph|سەردێڕ=The Secret War Against Hate|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ساڵ=٢٠٢٦|ژپنک=٩٧٨-١-٦٣٥٥٧-٨٠٠-٣|edition=First hardcover|شوێن=New York|oclc=١٥١٤٩٩١١٥٩}} [[پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان]] [[پۆل:ھۆمۆفۆبیا]] bgiqxd4o8me7vr1r3k4l9f262m6naym 1699678 1699461 2026-11-02T16:41:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Neo-Nazism}} 1699678 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:Pohjoismaisen_vastarintaliikkeen_mielenosoitus_2018.jpg|وێنۆک| بزووتنەوەی بەرخۆدانی باکووری لە ساڵی ٢٠١٨ " ڕێپێوانی ٦١٢ " لە ڕۆژی سەربەخۆیی فینلاند]] '''نازیزمی نوێ''' یان '''نیۆ نازیزم''' لە ھەموو ئەو ئایدۆلۆژیا و بزووتنەوە کۆمەڵایەتی و سیاسی و شەڕانگێزانە پێکدێت کە لە کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانی دووەم]] لە ساڵی ١٩٤٥ەوە باوەڕیان [[نازیزم|بە نازیزم]] کردووە یان کردویانە بە شێوازی ژیان، جا بە تەواوی یان بەشێکی بێت. تاک و ڕێکخراوە نیونازییەکان ئایدۆلۆژیای خۆیان بەکاردەھێنن بۆ پێشخستنی ئەوەی کە وەک باڵادەستی ڕەگەزی یان نەتەوەیی (زۆرجار [[باڵادەستیی سپی|باڵادەستی سپی پێستەکان]])ی گرووپەکەی خۆیان ھەستی پێدەکەن؛ ھاندان یان بەشداریکردن لە [[کینەی نەژادیی|ڕق و کینە]] یان [[دووچاوەکیی ڕەگەزی|ھەڵاواردن]] لە دژی کەمینە دیمۆگرافییەکان (زۆرجار [[دژە سامییەت|دژە جوولەکەبوون]] و [[ئیسلامۆفۆبیا]])؛ و لە ھەندێک حاڵەتدا بۆ دامەزراندنی [[فاشیزم|دەوڵەتێکی فاشیستی]] ({{Abbr|e.g.|Exempli gratia}} " ڕایخی چوارەم ").<ref>Gay, Kathlyn (1997) [[iarchive:neonazisgrowingt00gayk| ''Neo-Nazis: A Growing Threat'']]. Enslow. p. 114. {{ISBN|978-0894909016}}. Quote: "Neo-Nazis … use fear and violence in their efforts to destroy minorities. Their goal is to ''establish'' a "superior" society."(emphasis added)</ref> ھەروەھا باو لە بازنەکانی نیو نازی دا بەشداریکردنە لە نەفیگەرایی مێژوویی و بڵاوکردنەوەی تیۆرییەکانی پیلانگێڕی - کە سنووردار نییە بە بێتاوانکردن یان شکۆمەندکردنی [[پارتی نازی]] یان ئەوانەی کە ئیلھامبەخش بوون یان وا بیردەکرێتەوە کە ئیلھامبەخش بوون بۆ [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف ھیتلەر]] و کەسایەتییە دیارەکانی دیکەی نازی- وەک [[ئینکاریکردنی ھۆلۆکۆست|ئینکاری ھۆلۆکۆست]] و شەڕی جوولەکەکان؛ جینۆسایدی سپی پێستەکان و جێگرەوەی گەورە؛ و مارکسیزمی «فەرھەنگی». لەکاتێکدا کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[جیھانی ڕۆژاوایی|جیھانی ڕۆژاوا]] چڕبووەتەوە، نیۆ نازیزم دیاردەیەکی جیھانییە و نوێنەرایەتی دەکرێت لە چەندین تۆڕی نێودەوڵەتیدا ڕێکخراودا؛ بەڵام تەنیا بۆ [[گەلی ئەورووپی|کەسانی بە ڕەچەڵەک ئەورووپی]] نییە- زۆرێک لە بزووتنەوە باڵادەستییە ھاوشێوەکان لە نێوان گرووپە ڕەگەزی یان نەتەوەیییە ناوخۆیییەکان لە ناوچە غەیرە ڕۆژاوایییەکاندا بینراون کە پابەندن بە بنەماکانی ئایدیۆلۆژیای نیونازی یان ئیلھامیان لێوەرگیراوە. زۆربەی ئەمەش لە وەرگرتنی دوکتورین و پراکتیزە ئایدیۆلۆژییە ڕەسەنەکانی نازی دا دەردەکەوێت، لەوانە ڕەگەزپەرستی، سەروو ناسیۆنالیزم، ئەبلیزم، [[ھاوزایەندخوازان لە ئەڵمانیای نازی|ھۆمۆفۆبیا]]، و دژە کۆمۆنیزمی پیلانگێڕی، و چەندانی تر. نیۆنازییەکان بە بەردەوامی ھێماکانی نازیەکان پیشان دەدەن و سەرسامی خۆیان بۆ کارەکانی [[ئەڵمانیای نازی|ئەڵمانیای ھیتلەر]] پێش جەنگی جیھانی دووەم و لە کاتی جەنگی جیھانیدا دەردەبڕن. لە ژمارەیەک وڵاتی ڕۆژاوایی و غەیرە ڕۆژاوایی (و بە تایبەتی لە ئەڵمانیا)، نیۆ نازیزم بە یاسا قەدەغە کراوە کە بە تایبەتی ئایدیۆلۆژیای نازی دەکەنە ئامانج، ئەمە جگە لە یاسا گشتیەکانی دژی ڕق و جیاکاری. بە ھەمان شێوە لە نێو ئەم وڵاتانەدا، ھێماکانی پەیوەست بە نازییەکان قەدەغەکراون وەک بەشێک لە ھەوڵێکی درێژخایەن بۆ سڕینەوەی نازیەت کە لە [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانی دووەمەوە]] دەستیپێکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Werner Bergmann|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5Mc9wZPAky8C|سەردێڕ=Anti-Semitism in Germany: The Post-Nazi Epoch Since 1945|دوایین٢=Rainer Erb|بڵاوکەرەوە=Transaction Publishers|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٠٠-٢٧٠-٣|پەڕەکان=٩١|oclc=٣٥٣١٨٣٥١|وتەگێڕانەوە=In contrast to today, in which rigid authoritarianism and neo-Nazism are characteristic of marginal groups, open or latent leanings toward Nazi ideology in the 1940s and 1950s|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210220161901/https://books.google.com/books?id=5Mc9wZPAky8C|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبنامە == {{Refbegin|35em}}<!-- Please maintain alphabetical order by last name, or publisher/publication if the author/editor is uncredited. --> * [https://archive.org/details/GermanysNewNazis/mode/2up ''Germany's New Nazis''] by the [[Anglo-Jewish Association]] (Jewish Chronicle Publications, 1951) * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Blee, Kathleen |بەستەری نووسەر=Kathleen M. Blee |سەردێڕ=Inside Organized Racism: Women in the Hate Movement |ناونیشان=https://archive.org/details/insideorganizedr00kath |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]] |شوێن=Berkeley, California; London |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٠٥٥-١|oclc=٥٢٥٦٦٤٥٥}} * ''The Far Right in Western and Eastern Europe'' by Luciano Cheles, Ronnie Ferguson, and Michalina Vaughan (Longman Publishing Group; 2nd edition, 1995, {{ISBN|0-582-23881-1}}) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coogan |یەکەم=Kevin |بەستەری نووسەر=Kevin Coogan |سەردێڕ=Dreamer of the Day: Francis Parker Yockey and the Postwar Fascist International |title-link=Dreamer of the Day |بڵاوکەرەوە=[[Autonomedia]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٠٢٧-٠٣٩-٠|شوێن=Brooklyn |زمان=en}} * ''[[Fascism Today]]: A World Survey'' by Angelo Del Boca and Mario Giovana (Pantheon Books, 1st American edition, 1969) * ''"White Power, White Pride!": The White Separatist Movement in the United States'' by Betty A. Dobratz with Stephanie L. Shanks-Meile (hardcover, Twayne Publishers, 1997, {{ISBN|0-8057-3865-7}}); a.k.a. ''The White Separatist Movement in the United States: White Power White Pride'' (paperback, Johns Hopkins Univ. Press, 2000, {{ISBN|0-8018-6537-9}}) * ''[[The Racist Mind]]: Portraits of American Neo-Nazis and Klansmen'' by Raphael S. Ezekiel (Penguin (Non-Classics); Reprint edition, 1996, {{ISBN|0-14-023449-7}}) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Flynn |یەکەم١=Kevin |سەردێڕ=The Silent Brotherhood: Inside America's Racist Underground |title-link=The Silent Brotherhood (book) |دوایین٢=Gerhardt |یەکەم٢=Gary |بڵاوکەرەوە=[[Free Press (publisher)|The Free Press]] |ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٢-٩١٠٣١٢-٨|شوێن=New York}} * ''Gods of the Blood: The Pagan Revival and White Separatism'' by Mattias Gardell (Duke University Press, 2003, {{ISBN|0-8223-3071-7}}) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goodrick-Clarke |یەکەم=Nicholas |بەستەری نووسەر=Nicholas Goodrick-Clarke |سەردێڕ=Hitler's Priestess: Savitri Devi, the Hindu-Aryan Myth and Neo-Nazism |title-link=Hitler's Priestess |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=[[New York University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٧-٣١١١-٦|زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Goodrick-Clark, Nicholas |بەستەری نووسەر=Nicholas Goodrick-Clarke |ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Black Sun: Aryan Cults, Esoteric Nazism and the Politics of Identity |title-link=Black Sun (Goodrick-Clarke book) |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=New York University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٧-٣١٥٥-٠|oclc=٤٧٦٦٥٥٦٧}} * ''The Dark Side of Europe: The Extreme Right Today'' by Geoff Harris, ([[Edinburgh University]] Press; New edition, 1994, {{ISBN|0-7486-0466-9}}) * ''[[Fascism (book)|Fascism]]'' (Oxford Readers) by [[Roger Griffin]] (1995, {{ISBN|0-19-289249-5}}) * {{Cite EJ |author=Hearst, Ernest |author2=Chip Berlet |author3=Jack Porter|title=Neo-Nazism|volume=15|pages=74–82}} * ''Free to Hate: The Rise of the Right in Post-Communist Eastern Europe'' by Paul Hockenos (Routledge; Reprint edition, 1994, {{ISBN|0-415-91058-7}}) * ''The Nazi Conception of Law'' by J. Walter Jones (Oxford pamphlets on world affairs), Clarendon (1939) * ''[[Nation and Race]]: The Developing Euro-American Racist Subculture'' by Jeffrey Kaplan, Tore Bjorgo (Northeastern University Press, 1998, {{ISBN|1-55553-331-0}}) * ''[[Encyclopedia of White Power]]: A Sourcebook on the Radical Racist Right'' by [[Jeffrey Kaplan (historian)|Jeffrey Kaplan]] (Rowman & Littlefield Pub Inc, 2000, {{ISBN|0-7425-0340-2}}) * ''[[The Radical Right in Western Europe]]: A Comparative Analysis'' by Herbert Kitschelt (University of Michigan Press; Reprint edition, 1997, {{ISBN|0-472-08441-0}}) * ''[[The Beast Reawakens]]'' by Martin A. Lee, (New York: Little, Brown and Company, 1997, {{ISBN|0-316-51959-6}}) * ''A Hundred Little Hitlers: The Death of a Black Man, the Trial of a White Racist, and the Rise of the Neo-Nazi Movement in America'' by Elinor Langer (Metropolitan Books, 2003, {{ISBN|0-8050-5098-1}}) * ''Swastika and the Eagle: Neo-Nazism in America Today'' by Clifford L. Linedecker (A & W Pub. , 1982, {{ISBN|0-89479-100-1}}) * ''[[Biographical Dictionary of the Extreme Right Since 1890]]'' edited by [[Philip Rees]] (1991, {{ISBN|0-13-089301-3}}) * ''[[Blood in the Face]]: The [[Ku Klux Klan]], [[Aryan Nations]], [[White power skinhead|Nazi Skinheads]], and the Rise of a New White Culture'' by [[James Ridgeway]] (Thunder's Mouth Press; 2nd edition, 1995, {{ISBN|1-56025-100-X}}) * ''Shadows Over Europe: The Development and Impact of the Extreme Right in Western Europe'' edited by Martin Schain, Aristide Zolberg, and Patrick Hossay (Palgrave Macmillan; 1st edition, 2002, {{ISBN|0-312-29593-6}}) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schmaltz |یەکەم=William H. |سەردێڕ=Hate: George Lincoln Rockwell and the American Nazi Party |title-link=Hate (book) |بڵاوکەرەوە=[[Brassey's]] |ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٤٨٨-٢٦٢-٩|شوێن=Washington, D.C. |زمان=en-US |orig-date=1999}} * ''[[Beyond Eagle and Swastika]]: German Nationalism Since 1945'' by Kurt P. Tauber ([[Wesleyan University]] Press; [1st ed.] edition, 1967) * ''The New Germany and the Old Nazis'' by [[Tete Harens Tetens]] (Random House, 1961) * ''Fascism in Britain: A History, 1918–1985'' by Richard C. Thurlow (Olympic Marketing Corp, 1987, {{ISBN|0-631-13618-5}}) {{refend|2}} == ئەمانەش ببینە == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ross|یەکەم=Steven Joseph|سەردێڕ=The Secret War Against Hate|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ساڵ=٢٠٢٦|ژپنک=٩٧٨-١-٦٣٥٥٧-٨٠٠-٣|edition=First hardcover|شوێن=New York|oclc=١٥١٤٩٩١١٥٩}} {{پۆلی کۆمنز|Neo-Nazism}} [[پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان]] [[پۆل:ھۆمۆفۆبیا]] apbzee8n981sxefzxvetbqquuz8qi5w 1699692 1699678 2026-11-02T17:02:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] و [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1699692 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:Pohjoismaisen_vastarintaliikkeen_mielenosoitus_2018.jpg|وێنۆک| بزووتنەوەی بەرخۆدانی باکووری لە ساڵی ٢٠١٨ " ڕێپێوانی ٦١٢ " لە ڕۆژی سەربەخۆیی فینلاند]] '''نازیزمی نوێ''' یان '''نیۆ نازیزم''' لە ھەموو ئەو ئایدۆلۆژیا و بزووتنەوە کۆمەڵایەتی و سیاسی و شەڕانگێزانە پێکدێت کە لە کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانی دووەم]] لە ساڵی ١٩٤٥ەوە باوەڕیان [[نازیزم|بە نازیزم]] کردووە یان کردویانە بە شێوازی ژیان، جا بە تەواوی یان بەشێکی بێت. تاک و ڕێکخراوە نیونازییەکان ئایدۆلۆژیای خۆیان بەکاردەھێنن بۆ پێشخستنی ئەوەی کە وەک باڵادەستی ڕەگەزی یان نەتەوەیی (زۆرجار [[باڵادەستیی سپی|باڵادەستی سپی پێستەکان]])ی گرووپەکەی خۆیان ھەستی پێدەکەن؛ ھاندان یان بەشداریکردن لە [[کینەی نەژادیی|ڕق و کینە]] یان [[دووچاوەکیی ڕەگەزی|ھەڵاواردن]] لە دژی کەمینە دیمۆگرافییەکان (زۆرجار [[دژە سامییەت|دژە جوولەکەبوون]] و [[ئیسلامۆفۆبیا]])؛ و لە ھەندێک حاڵەتدا بۆ دامەزراندنی [[فاشیزم|دەوڵەتێکی فاشیستی]] ({{Abbr|e.g.|Exempli gratia}} " ڕایخی چوارەم ").<ref>Gay, Kathlyn (1997) [[iarchive:neonazisgrowingt00gayk| ''Neo-Nazis: A Growing Threat'']]. Enslow. p. 114. {{ISBN|978-0894909016}}. Quote: "Neo-Nazis … use fear and violence in their efforts to destroy minorities. Their goal is to ''establish'' a "superior" society."(emphasis added)</ref> ھەروەھا باو لە بازنەکانی نیو نازی دا بەشداریکردنە لە نەفیگەرایی مێژوویی و بڵاوکردنەوەی تیۆرییەکانی پیلانگێڕی - کە سنووردار نییە بە بێتاوانکردن یان شکۆمەندکردنی [[پارتی نازی]] یان ئەوانەی کە ئیلھامبەخش بوون یان وا بیردەکرێتەوە کە ئیلھامبەخش بوون بۆ [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف ھیتلەر]] و کەسایەتییە دیارەکانی دیکەی نازی- وەک [[ئینکاریکردنی ھۆلۆکۆست|ئینکاری ھۆلۆکۆست]] و شەڕی جوولەکەکان؛ جینۆسایدی سپی پێستەکان و جێگرەوەی گەورە؛ و مارکسیزمی «فەرھەنگی». لەکاتێکدا کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[جیھانی ڕۆژاوایی|جیھانی ڕۆژاوا]] چڕبووەتەوە، نیۆ نازیزم دیاردەیەکی جیھانییە و نوێنەرایەتی دەکرێت لە چەندین تۆڕی نێودەوڵەتیدا ڕێکخراودا؛ بەڵام تەنیا بۆ [[گەلی ئەورووپی|کەسانی بە ڕەچەڵەک ئەورووپی]] نییە- زۆرێک لە بزووتنەوە باڵادەستییە ھاوشێوەکان لە نێوان گرووپە ڕەگەزی یان نەتەوەیییە ناوخۆیییەکان لە ناوچە غەیرە ڕۆژاوایییەکاندا بینراون کە پابەندن بە بنەماکانی ئایدیۆلۆژیای نیونازی یان ئیلھامیان لێوەرگیراوە. زۆربەی ئەمەش لە وەرگرتنی دوکتورین و پراکتیزە ئایدیۆلۆژییە ڕەسەنەکانی نازی دا دەردەکەوێت، لەوانە ڕەگەزپەرستی، سەروو ناسیۆنالیزم، ئەبلیزم، [[ھاوزایەندخوازان لە ئەڵمانیای نازی|ھۆمۆفۆبیا]]، و دژە کۆمۆنیزمی پیلانگێڕی، و چەندانی تر. نیۆنازییەکان بە بەردەوامی ھێماکانی نازیەکان پیشان دەدەن و سەرسامی خۆیان بۆ کارەکانی [[ئەڵمانیای نازی|ئەڵمانیای ھیتلەر]] پێش جەنگی جیھانی دووەم و لە کاتی جەنگی جیھانیدا دەردەبڕن. لە ژمارەیەک وڵاتی ڕۆژاوایی و غەیرە ڕۆژاوایی (و بە تایبەتی لە ئەڵمانیا)، نیۆ نازیزم بە یاسا قەدەغە کراوە کە بە تایبەتی ئایدیۆلۆژیای نازی دەکەنە ئامانج، ئەمە جگە لە یاسا گشتیەکانی دژی ڕق و جیاکاری. بە ھەمان شێوە لە نێو ئەم وڵاتانەدا، ھێماکانی پەیوەست بە نازییەکان قەدەغەکراون وەک بەشێک لە ھەوڵێکی درێژخایەن بۆ سڕینەوەی نازیەت کە لە [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانی دووەمەوە]] دەستیپێکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Werner Bergmann|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5Mc9wZPAky8C|سەردێڕ=Anti-Semitism in Germany: The Post-Nazi Epoch Since 1945|دوایین٢=Rainer Erb|بڵاوکەرەوە=Transaction Publishers|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٠٠-٢٧٠-٣|پەڕەکان=٩١|oclc=٣٥٣١٨٣٥١|وتەگێڕانەوە=In contrast to today, in which rigid authoritarianism and neo-Nazism are characteristic of marginal groups, open or latent leanings toward Nazi ideology in the 1940s and 1950s|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210220161901/https://books.google.com/books?id=5Mc9wZPAky8C|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبنامە == {{Refbegin|35em}}<!-- Please maintain alphabetical order by last name, or publisher/publication if the author/editor is uncredited. --> * [https://archive.org/details/GermanysNewNazis/mode/2up ''Germany's New Nazis''] by the [[Anglo-Jewish Association]] (Jewish Chronicle Publications, 1951) * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Blee, Kathleen |بەستەری نووسەر=Kathleen M. Blee |سەردێڕ=Inside Organized Racism: Women in the Hate Movement |ناونیشان=https://archive.org/details/insideorganizedr00kath |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]] |شوێن=Berkeley, California; London |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٠٥٥-١|oclc=٥٢٥٦٦٤٥٥}} * ''The Far Right in Western and Eastern Europe'' by Luciano Cheles, Ronnie Ferguson, and Michalina Vaughan (Longman Publishing Group; 2nd edition, 1995, {{ISBN|0-582-23881-1}}) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coogan |یەکەم=Kevin |بەستەری نووسەر=Kevin Coogan |سەردێڕ=Dreamer of the Day: Francis Parker Yockey and the Postwar Fascist International |title-link=Dreamer of the Day |بڵاوکەرەوە=[[Autonomedia]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٠٢٧-٠٣٩-٠|شوێن=Brooklyn |زمان=en}} * ''[[Fascism Today]]: A World Survey'' by Angelo Del Boca and Mario Giovana (Pantheon Books, 1st American edition, 1969) * ''"White Power, White Pride!": The White Separatist Movement in the United States'' by Betty A. Dobratz with Stephanie L. Shanks-Meile (hardcover, Twayne Publishers, 1997, {{ISBN|0-8057-3865-7}}); a.k.a. ''The White Separatist Movement in the United States: White Power White Pride'' (paperback, Johns Hopkins Univ. Press, 2000, {{ISBN|0-8018-6537-9}}) * ''[[The Racist Mind]]: Portraits of American Neo-Nazis and Klansmen'' by Raphael S. Ezekiel (Penguin (Non-Classics); Reprint edition, 1996, {{ISBN|0-14-023449-7}}) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Flynn |یەکەم١=Kevin |سەردێڕ=The Silent Brotherhood: Inside America's Racist Underground |title-link=The Silent Brotherhood (book) |دوایین٢=Gerhardt |یەکەم٢=Gary |بڵاوکەرەوە=[[Free Press (publisher)|The Free Press]] |ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٢-٩١٠٣١٢-٨|شوێن=New York}} * ''Gods of the Blood: The Pagan Revival and White Separatism'' by Mattias Gardell (Duke University Press, 2003, {{ISBN|0-8223-3071-7}}) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goodrick-Clarke |یەکەم=Nicholas |بەستەری نووسەر=Nicholas Goodrick-Clarke |سەردێڕ=Hitler's Priestess: Savitri Devi, the Hindu-Aryan Myth and Neo-Nazism |title-link=Hitler's Priestess |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=[[New York University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٧-٣١١١-٦|زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Goodrick-Clark, Nicholas |بەستەری نووسەر=Nicholas Goodrick-Clarke |ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Black Sun: Aryan Cults, Esoteric Nazism and the Politics of Identity |title-link=Black Sun (Goodrick-Clarke book) |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=New York University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٧-٣١٥٥-٠|oclc=٤٧٦٦٥٥٦٧}} * ''The Dark Side of Europe: The Extreme Right Today'' by Geoff Harris, ([[Edinburgh University]] Press; New edition, 1994, {{ISBN|0-7486-0466-9}}) * ''[[Fascism (book)|Fascism]]'' (Oxford Readers) by [[Roger Griffin]] (1995, {{ISBN|0-19-289249-5}}) * {{Cite EJ |author=Hearst, Ernest |author2=Chip Berlet |author3=Jack Porter|title=Neo-Nazism|volume=15|pages=74–82}} * ''Free to Hate: The Rise of the Right in Post-Communist Eastern Europe'' by Paul Hockenos (Routledge; Reprint edition, 1994, {{ISBN|0-415-91058-7}}) * ''The Nazi Conception of Law'' by J. Walter Jones (Oxford pamphlets on world affairs), Clarendon (1939) * ''[[Nation and Race]]: The Developing Euro-American Racist Subculture'' by Jeffrey Kaplan, Tore Bjorgo (Northeastern University Press, 1998, {{ISBN|1-55553-331-0}}) * ''[[Encyclopedia of White Power]]: A Sourcebook on the Radical Racist Right'' by [[Jeffrey Kaplan (historian)|Jeffrey Kaplan]] (Rowman & Littlefield Pub Inc, 2000, {{ISBN|0-7425-0340-2}}) * ''[[The Radical Right in Western Europe]]: A Comparative Analysis'' by Herbert Kitschelt (University of Michigan Press; Reprint edition, 1997, {{ISBN|0-472-08441-0}}) * ''[[The Beast Reawakens]]'' by Martin A. Lee, (New York: Little, Brown and Company, 1997, {{ISBN|0-316-51959-6}}) * ''A Hundred Little Hitlers: The Death of a Black Man, the Trial of a White Racist, and the Rise of the Neo-Nazi Movement in America'' by Elinor Langer (Metropolitan Books, 2003, {{ISBN|0-8050-5098-1}}) * ''Swastika and the Eagle: Neo-Nazism in America Today'' by Clifford L. Linedecker (A & W Pub. , 1982, {{ISBN|0-89479-100-1}}) * ''[[Biographical Dictionary of the Extreme Right Since 1890]]'' edited by [[Philip Rees]] (1991, {{ISBN|0-13-089301-3}}) * ''[[Blood in the Face]]: The [[Ku Klux Klan]], [[Aryan Nations]], [[White power skinhead|Nazi Skinheads]], and the Rise of a New White Culture'' by [[James Ridgeway]] (Thunder's Mouth Press; 2nd edition, 1995, {{ISBN|1-56025-100-X}}) * ''Shadows Over Europe: The Development and Impact of the Extreme Right in Western Europe'' edited by Martin Schain, Aristide Zolberg, and Patrick Hossay (Palgrave Macmillan; 1st edition, 2002, {{ISBN|0-312-29593-6}}) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schmaltz |یەکەم=William H. |سەردێڕ=Hate: George Lincoln Rockwell and the American Nazi Party |title-link=Hate (book) |بڵاوکەرەوە=[[Brassey's]] |ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٤٨٨-٢٦٢-٩|شوێن=Washington, D.C. |زمان=en-US |orig-date=1999}} * ''[[Beyond Eagle and Swastika]]: German Nationalism Since 1945'' by Kurt P. Tauber ([[Wesleyan University]] Press; [1st ed.] edition, 1967) * ''The New Germany and the Old Nazis'' by [[Tete Harens Tetens]] (Random House, 1961) * ''Fascism in Britain: A History, 1918–1985'' by Richard C. Thurlow (Olympic Marketing Corp, 1987, {{ISBN|0-631-13618-5}}) {{refend|2}} == ئەمانەش ببینە == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ross|یەکەم=Steven Joseph|سەردێڕ=The Secret War Against Hate|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ساڵ=٢٠٢٦|ژپنک=٩٧٨-١-٦٣٥٥٧-٨٠٠-٣|edition=First hardcover|شوێن=New York|oclc=١٥١٤٩٩١١٥٩}} {{پۆلی کۆمنز|Neo-Nazism}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|سیاسەت}} [[پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان]] [[پۆل:ھۆمۆفۆبیا]] ia0dha90t49gnxfpl15xe16mu1tka2n 0 305846 1699682 1699269 2026-11-02T16:58:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Elysia chlorotica}} 1699682 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Elysia-chlorotica-body.jpg|وێنۆک|دیمەنی ئیلیژیا کلۆرۆتیکا کە بەھۆی بوونی کلۆرۆپلاست لە جەستەیدا ڕەنگێکی سەوزی گەش و شێوەی گەڵای دەریایی وەگرتووە]] '''ئیلیژیا کلۆرۆتیکا''' (بە ئینگلیزی: Elysia chlorotica)، ئەو کلۆرۆپلاستی ئەو [[قەوزە|قەوزانەی]] دەیخوات بۆ [[فۆتۆسەنتێز]] بەکاردێنێت. ئیلیژیا کلۆرۆتیکا یەکێکە لەو جۆرە بوونەوەرە دەریاییانەی بە وزەی خۆر کاردەکەن، و پەیوەندییەکی ھاوجێیی ناوخۆیی لەسەر ئاستی ژێرخانی خانەکاندا لەگەڵ کلۆرۆپلاستی قەوزەی دەریایی ''Vaucheria litorea'' دروست دەکات. == ئەمانەش ببینە == * [[قەوزە]] == سەرچاوەکان == * Rumpho ME, Summer EJ, Manhart JR (ئایار ٢٠٠٠). "Solar-powered sea slugs. Mollusc/algal chloroplast symbiosis". *Plant Physiology*. ١٢3 (1): ٢٩–٣٨. * Curtis BD, Pierce SK, JA (2006). "The Sea Slug Elysia chlorotica Retains Physiological Photosynthetic Activity Throughout Its Life Cycle". *Biological Bulletin*. ٢١1 (3): ٢٣٠–٢٤٠. {{پۆلی کۆمنز|Elysia chlorotica}} [[پۆل:ژینناسیی دەریایی]] [[پۆل:نەرمۆڵەکان]] [[پۆل:قەوزەکان]] 6lcmf0q8idm8stcuux9bcwjqzlmqk5u 1699688 1699682 2026-11-02T17:01:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]] و [[دەروازە:گیانلەبەران|گیانلەبەران]] 1699688 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Elysia-chlorotica-body.jpg|وێنۆک|دیمەنی ئیلیژیا کلۆرۆتیکا کە بەھۆی بوونی کلۆرۆپلاست لە جەستەیدا ڕەنگێکی سەوزی گەش و شێوەی گەڵای دەریایی وەگرتووە]] '''ئیلیژیا کلۆرۆتیکا''' (بە ئینگلیزی: Elysia chlorotica)، ئەو کلۆرۆپلاستی ئەو [[قەوزە|قەوزانەی]] دەیخوات بۆ [[فۆتۆسەنتێز]] بەکاردێنێت. ئیلیژیا کلۆرۆتیکا یەکێکە لەو جۆرە بوونەوەرە دەریاییانەی بە وزەی خۆر کاردەکەن، و پەیوەندییەکی ھاوجێیی ناوخۆیی لەسەر ئاستی ژێرخانی خانەکاندا لەگەڵ کلۆرۆپلاستی قەوزەی دەریایی ''Vaucheria litorea'' دروست دەکات. == ئەمانەش ببینە == * [[قەوزە]] == سەرچاوەکان == * Rumpho ME, Summer EJ, Manhart JR (ئایار ٢٠٠٠). "Solar-powered sea slugs. Mollusc/algal chloroplast symbiosis". *Plant Physiology*. ١٢3 (1): ٢٩–٣٨. * Curtis BD, Pierce SK, JA (2006). "The Sea Slug Elysia chlorotica Retains Physiological Photosynthetic Activity Throughout Its Life Cycle". *Biological Bulletin*. ٢١1 (3): ٢٣٠–٢٤٠. {{پۆلی کۆمنز|Elysia chlorotica}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی|گیانلەبەران}} [[پۆل:ژینناسیی دەریایی]] [[پۆل:نەرمۆڵەکان]] [[پۆل:قەوزەکان]] lsywftl9z4375u9p66g1i1e586hm2s7 1699804 1699688 2026-11-02T20:05:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1699804 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Elysia-chlorotica-body.jpg|وێنۆک|دیمەنی ئیلیژیا کلۆرۆتیکا کە بەھۆی بوونی کلۆرۆپلاست لە جەستەیدا ڕەنگێکی سەوزی گەش و شێوەی گەڵای دەریایی وەگرتووە]] '''ئیلیژیا کلۆرۆتیکا''' (بە ئینگلیزی: Elysia chlorotica)، ئەو کلۆرۆپلاستی ئەو [[قەوزە|قەوزانەی]] دەیخوات بۆ [[فۆتۆسەنتێز]] بەکاردێنێت. ئیلیژیا کلۆرۆتیکا یەکێکە لەو جۆرە بوونەوەرە دەریاییانەی بە وزەی خۆر کاردەکەن، و پەیوەندییەکی ھاوجێیی ناوخۆیی لەسەر ئاستی ژێرخانی خانەکاندا لەگەڵ کلۆرۆپلاستی قەوزەی دەریایی ''Vaucheria litorea'' دروست دەکات. == ئەمانەش ببینە == * [[قەوزە]] == سەرچاوەکان == * Rumpho ME, Summer EJ, Manhart JR (ئایار ٢٠٠٠). "Solar-powered sea slugs. Mollusc/algal chloroplast symbiosis". *Plant Physiology*. ١٢3 (1): ٢٩–٣٨. * Curtis BD, Pierce SK, JA (2006). "The Sea Slug Elysia chlorotica Retains Physiological Photosynthetic Activity Throughout Its Life Cycle". *Biological Bulletin*. ٢١1 (3): ٢٣٠–٢٤٠. {{پۆلی کۆمنز|Elysia chlorotica}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی|گیانلەبەران}} [[پۆل:ژینناسیی دەریایی]] [[پۆل:نەرمۆڵەکان]] [[پۆل:قەوزەکان]] tu9mh7zz13ilqznlh6joaw13bzy6fnh 0 305855 1699483 1699418 2026-11-02T12:16:43Z Kurdi2027 80108 زیادکردنی وینه 1699483 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = 'مەلا محەممەد کەریم' | وێنە =GhaziKawsar.jpg | شرۆڤەی وێنە = | قەبارەی وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٨٤٦ | ڕێکەوتی مردن = ١٩١٠ | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی لەدایکبوون = [[سەقز]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = مامۆستای ئایینی و کەسایەتییەکی سیاسی | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} قازی '''مەلا محەممەد کەریم''' (١٨٤٦–١٩١٠[[سەقز]]) ناسراو بە دادوەر گەورە و ناوی قەڵەم «قازی کەوسەر» شاعیر و یەکێک لە پیاوانی ئایینیی ناوداری کورد خەڵکی [[ڕۆژھەڵات]]ی کوردستان بووە، کەسایەتییەکی سیاسی<ref>[https://jii.nlai.ir/article%202600.html نامۀ قاضی کوثر از علمای اهل سنت به میرزا حسن آشتیانی در تأیید تحریم تنباکو در عهد قاجار]، شایاز موحسنی، گۆڤاری لێکۆڵینەوەکانی ئێرانی ئیسلامی</ref> لە سەردەمی [[ناسڕەددین شا|ناسر الدین شای قاجار]] و لایەنگری دەستووریخوازی لە [[شۆڕشی دەستووری ئێران]] لە ئێران بووە.<ref>شیخ‌الاسلامی و دیگران، ۱۳۹۵: ص ۹.</ref> <ref>[https://iqna.ir/00FQAW ملا محمد کریم مشهور به قاضی کوثر مشروطه خواه سقزی]، ئاژانسی هەواڵی قورئان نێودەوڵەتی، 2017</ref> == ژیاننامە == قازی مەلا محمد کەریم لە ساڵی ١٨٤٦ (١٢٦٣ی کۆچی) لە شاری سەقز لە دایک بووە. لە شارەکانی سەقز و [[بانە]] لە لای زانایانی ئایینی ئەو سەردەمە، وەک مەلا محەممەد، مەلا عەبدولئیسلام، مەلا محەمەد شەریف، مەلا محەمەد عەبدوڵڵا پیرە باب و مەلا عەلی تەرجانیزادە خوێندوویەتی. دوای تەواوکردنی خوێندن، وەک دادوەر و مامۆستا دەستی بە کارەکانی کردووە. دوای ماوەیەک نازناوی شێخولئیسلامی لێنرا.<ref>[https://www.majame.ir/fa/news/575283/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D9%82%D8%B2%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D9%85%D9%84%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85 یادی از مشروطه خواه سقزی؛ قاضی ملا محمد کریم متخلص به 'کوثر' ]، وەزارەتی ڕۆشنبیری و ئیرشادی ئیسلامی ئیران، 2021</ref> {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 120 | image1 = | caption1 = | image2 = GhaziKawsarLetter1(1).jpg | caption2 = | image3 = GhaziKawsarLetter2(2).jpg | caption3 = نامەی مێژوویی قازی کەوسەر بۆ دەسەڵاتێکی شیعە «ئایەتوڵڵا حەسەن ئاشتیانی» بۆ پشتیوانی لە قەدەغەکردنی تووتن لە سەردەمی قاجاردا }} [[عومەر فارووقی]] لە کتێبی "پێداچوونەوە بە مێژوو و کولتووری سەقز لە کوردستان"، وەک یەکێک لە سەرکردەکانی خەڵکی سەقز لە سەردەمی شۆڕشی دەستووری ئێران ناساندووە، کە لە سەردەمی ناسر دین شادا کێشە و پرسەکانی خەڵکی بۆ دادگا دەگێڕێتەوە، هەروەها سەرکردایەتی ناڕەزایەتییەکانی خەڵکی لە سەردەمی [[موزەفەرەدین شا]] لە دژی ستەمی قاجاری کردوە. بابا مەردوخ ڕۆحانی وەک موریدێکی شێخ و ڕێبازی نەقشبەندییە ناساندووە و لەسەر سروشتی شیعرییەکەی نووسیویەتی؛ "ئەو شیعری بێشوماری لە شێوەی غەزەل و ئۆددا داناوە کە هەندێکیان دوعا و نامەی ئیلاهیین." قازی مەلا محەمەد کەریم لە ساڵی ١٩١٠ (١٣٢٨ی کۆچی) لە تەمەنی ٦٥ ساڵیدا لە سەقز کۆچی دوایی کردووە.<ref>فاروقی، عمر، (1374)، نظری به تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، سقز: مؤلف.</ref> == بەرھەمەکان == قازی کەوسەر شیعرەکانی بە هەر دوو زمانی فارسی و عەرەبی بەجێهێشتووە. ناوی قەڵەمەکەی لە شیعرەکانیدا «کەوسەر» بوو. لە [[خۆشنووسی]]شدا شارەزا بوو. کۆمەڵە شیعر و نامەیەکی قازی کەوسەر لەلایەن محەمەد کەریم شێخولئیسلامی، بێهروز شێخولئیسلامی و گڵاویز شێخولئیسلامی کۆکرایەوە، کە لەساڵی 2016 چاپ و بڵاوکرایەوە و لە سەقز پەردەی لەسەر لادرا. کتێبەکە بەم تایبەتمەندیانەی خوارەوە بڵاوکراوەتەوە. <ref>[https://ensejam.iripo.ir/Zefd نامه‌ای تاریخی از دانشمندی اهل‌سنت به یکی از مراجع شیعه در تأیید تحریم تنباکو درعهد قاجار]، یەکگرتوویی نیشتمانی</ref> قازی کەوسەر، گەوهەرێک لە بەرددا: کۆمەڵە شیعر و نامەیەک لە نووسینی قازی محەمەد کەریم شێخولئیسلامی (سەقز)، لێکۆڵینەوە و کۆکردنەوەی محەممەد کەریم شێخولئیسلامی، بێهروز شێخولئیسلامی، گلاویز شێخولئیسلامی، ئارمان نەگار، ٢٠١٦. == ڕێزلێنان == قوتابخانەیەکی ئامادەیی حکومی کچان لە شاری سەقز بە ناوی ئەوەوە ناونراوە کە قوتابخانەی قازی کەوسەرە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:مامۆستا ئایینییەکانی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩١٠]] [[پۆل:زانا کوردەکان]] t4l7b595fpass3ybacvtjawtdhudi8n 1699648 1699483 2026-11-02T15:56:13Z DarkAntiDark 69029 1699648 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = 'مەلا محەممەد کەریم' | وێنە =GhaziKawsar.jpg | شرۆڤەی وێنە = | قەبارەی وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٨٤٦ | ڕێکەوتی مردن = ١٩١٠ | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی لەدایکبوون = [[سەقز]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = مامۆستای ئایینی و کەسایەتییەکی سیاسی | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} قازی '''مەلا محەممەد کەریم''' (١٨٤٦–١٩١٠[[سەقز]]) ناسراو بە دادوەر گەورە و ناوی قەڵەم «قازی کەوسەر» شاعیر و یەکێک لە پیاوانی ئایینیی ناوداری کورد خەڵکی [[ڕۆژھەڵات]]ی کوردستان بووە، کەسایەتییەکی سیاسی<ref>[https://jii.nlai.ir/article%202600%2032b991e5d77ad140559ffb95522992d0.pdf نامۀ قاضی کوثر از علمای اهل سنت به میرزا حسن آشتیانی در تأیید تحریم تنباکو در عهد قاجار]، شایاز موحسنی، گۆڤاری لێکۆڵینەوەکانی ئێرانی ئیسلامی، 2021</ref> لە سەردەمی [[ناسڕەددین شا|ناسر الدین شای قاجار]] و لایەنگری دەستووریخوازی لە [[شۆڕشی دەستووری ئێران]] لە ئێران بووە.<ref>شیخ‌الاسلامی و دیگران، ۱۳۹۵: ص ۹.</ref> <ref>[https://iqna.ir/00FQAW ملا محمد کریم مشهور به قاضی کوثر مشروطه خواه سقزی]، ئاژانسی هەواڵی قورئان نێودەوڵەتی، 2017</ref> == ژیاننامە == قازی مەلا محمد کەریم لە ساڵی ١٨٤٦ (١٢٦٣ی کۆچی) لە شاری سەقز لە دایک بووە. لە شارەکانی سەقز و [[بانە]] لە لای زانایانی ئایینی ئەو سەردەمە، وەک مەلا محەممەد، مەلا عەبدولئیسلام، مەلا محەمەد شەریف، مەلا محەمەد عەبدوڵڵا پیرە باب و مەلا عەلی تەرجانیزادە خوێندوویەتی. دوای تەواوکردنی خوێندن، وەک دادوەر و مامۆستا دەستی بە کارەکانی کردووە. دوای ماوەیەک نازناوی شێخولئیسلامی لێنرا.<ref>[https://www.majame.ir/fa/news/575283/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D9%82%D8%B2%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D9%85%D9%84%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85 یادی از مشروطه خواه سقزی؛ قاضی ملا محمد کریم متخلص به 'کوثر' ]، وەزارەتی ڕۆشنبیری و ئیرشادی ئیسلامی ئیران، 2021</ref> {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 120 | image1 = | caption1 = | image2 = GhaziKawsarLetter1(1).jpg | caption2 = | image3 = GhaziKawsarLetter2(2).jpg | caption3 = نامەی مێژوویی قازی کەوسەر بۆ دەسەڵاتێکی شیعە «ئایەتوڵڵا حەسەن ئاشتیانی» بۆ پشتیوانی لە قەدەغەکردنی تووتن لە سەردەمی قاجاردا }} [[عومەر فارووقی]] لە کتێبی "پێداچوونەوە بە مێژوو و کولتووری سەقز لە کوردستان"، وەک یەکێک لە سەرکردەکانی خەڵکی سەقز لە سەردەمی شۆڕشی دەستووری ئێران ناساندووە، کە لە سەردەمی ناسر دین شادا کێشە و پرسەکانی خەڵکی بۆ دادگا دەگێڕێتەوە، هەروەها سەرکردایەتی ناڕەزایەتییەکانی خەڵکی لە سەردەمی [[موزەفەرەدین شا]] لە دژی ستەمی قاجاری کردوە. بابا مەردوخ ڕۆحانی وەک موریدێکی شێخ و ڕێبازی نەقشبەندییە ناساندووە و لەسەر سروشتی شیعرییەکەی نووسیویەتی؛ "ئەو شیعری بێشوماری لە شێوەی غەزەل و ئۆددا داناوە کە هەندێکیان دوعا و نامەی ئیلاهیین." قازی مەلا محەمەد کەریم لە ساڵی ١٩١٠ (١٣٢٨ی کۆچی) لە تەمەنی ٦٥ ساڵیدا لە سەقز کۆچی دوایی کردووە.<ref>فاروقی، عمر، (1374)، نظری به تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، سقز: مؤلف.</ref> == بەرھەمەکان == قازی کەوسەر شیعرەکانی بە هەر دوو زمانی فارسی و عەرەبی بەجێهێشتووە. ناوی قەڵەمەکەی لە شیعرەکانیدا «کەوسەر» بوو. لە [[خۆشنووسی]]شدا شارەزا بوو. کۆمەڵە شیعر و نامەیەکی قازی کەوسەر لەلایەن محەمەد کەریم شێخولئیسلامی، بێهروز شێخولئیسلامی و گڵاویز شێخولئیسلامی کۆکرایەوە، کە لەساڵی 2016 چاپ و بڵاوکرایەوە و لە سەقز پەردەی لەسەر لادرا. کتێبەکە بەم تایبەتمەندیانەی خوارەوە بڵاوکراوەتەوە. <ref>[https://ensejam.iripo.ir/Zefd نامه‌ای تاریخی از دانشمندی اهل‌سنت به یکی از مراجع شیعه در تأیید تحریم تنباکو درعهد قاجار]، یەکگرتوویی نیشتمانی</ref> قازی کەوسەر، گەوهەرێک لە بەرددا: کۆمەڵە شیعر و نامەیەک لە نووسینی قازی محەمەد کەریم شێخولئیسلامی (سەقز)، لێکۆڵینەوە و کۆکردنەوەی محەممەد کەریم شێخولئیسلامی، بێهروز شێخولئیسلامی، گلاویز شێخولئیسلامی، ئارمان نەگار، ٢٠١٦. == ڕێزلێنان == قوتابخانەیەکی ئامادەیی حکومی کچان لە شاری سەقز بە ناوی ئەوەوە ناونراوە کە قوتابخانەی قازی کەوسەرە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:مامۆستا ئایینییەکانی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩١٠]] [[پۆل:زانا کوردەکان]] tt79kqb62vbcbh9dlmgmr6g7zs17f8p 1699808 1699648 2026-11-02T20:07:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1699808 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} {{کەسایەتی | ناو = 'مەلا محەممەد کەریم' | وێنە =GhaziKawsar.jpg | شرۆڤەی وێنە = | قەبارەی وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٨٤٦ | ڕێکەوتی مردن = ١٩١٠ | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی لەدایکبوون = [[سەقز]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = مامۆستای ئایینی و کەسایەتییەکی سیاسی | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} قازی '''مەلا محەممەد کەریم''' (١٨٤٦–١٩١٠[[سەقز]]) ناسراو بە دادوەر گەورە و ناوی قەڵەم «قازی کەوسەر» شاعیر و یەکێک لە پیاوانی ئایینیی ناوداری کورد خەڵکی [[ڕۆژھەڵات]]ی کوردستان بووە، کەسایەتییەکی سیاسی<ref>[https://jii.nlai.ir/article%202600%2032b991e5d77ad140559ffb95522992d0.pdf نامۀ قاضی کوثر از علمای اهل سنت به میرزا حسن آشتیانی در تأیید تحریم تنباکو در عهد قاجار]، شایاز موحسنی، گۆڤاری لێکۆڵینەوەکانی ئێرانی ئیسلامی، 2021</ref> لە سەردەمی [[ناسڕەددین شا|ناسر الدین شای قاجار]] و لایەنگری دەستووریخوازی لە [[شۆڕشی دەستووری ئێران]] لە ئێران بووە.<ref>شیخ‌الاسلامی و دیگران، ۱۳۹۵: ص ۹.</ref> <ref>[https://iqna.ir/00FQAW ملا محمد کریم مشهور به قاضی کوثر مشروطه خواه سقزی]، ئاژانسی هەواڵی قورئان نێودەوڵەتی، 2017</ref> == ژیاننامە == قازی مەلا محمد کەریم لە ساڵی ١٨٤٦ (١٢٦٣ی کۆچی) لە شاری سەقز لە دایک بووە. لە شارەکانی سەقز و [[بانە]] لە لای زانایانی ئایینی ئەو سەردەمە، وەک مەلا محەممەد، مەلا عەبدولئیسلام، مەلا محەمەد شەریف، مەلا محەمەد عەبدوڵڵا پیرە باب و مەلا عەلی تەرجانیزادە خوێندوویەتی. دوای تەواوکردنی خوێندن، وەک دادوەر و مامۆستا دەستی بە کارەکانی کردووە. دوای ماوەیەک نازناوی شێخولئیسلامی لێنرا.<ref>[https://www.majame.ir/fa/news/575283/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D9%82%D8%B2%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D9%85%D9%84%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85 یادی از مشروطه خواه سقزی؛ قاضی ملا محمد کریم متخلص به 'کوثر' ]، وەزارەتی ڕۆشنبیری و ئیرشادی ئیسلامی ئیران، 2021</ref> {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 120 | image1 = | caption1 = | image2 = GhaziKawsarLetter1(1).jpg | caption2 = | image3 = GhaziKawsarLetter2(2).jpg | caption3 = نامەی مێژوویی قازی کەوسەر بۆ دەسەڵاتێکی شیعە «ئایەتوڵڵا حەسەن ئاشتیانی» بۆ پشتیوانی لە قەدەغەکردنی تووتن لە سەردەمی قاجاردا }} [[عومەر فارووقی]] لە کتێبی "پێداچوونەوە بە مێژوو و کولتووری سەقز لە کوردستان"، وەک یەکێک لە سەرکردەکانی خەڵکی سەقز لە سەردەمی شۆڕشی دەستووری ئێران ناساندووە، کە لە سەردەمی ناسر دین شادا کێشە و پرسەکانی خەڵکی بۆ دادگا دەگێڕێتەوە، هەروەها سەرکردایەتی ناڕەزایەتییەکانی خەڵکی لە سەردەمی [[موزەفەرەدین شا]] لە دژی ستەمی قاجاری کردوە. بابا مەردوخ ڕۆحانی وەک موریدێکی شێخ و ڕێبازی نەقشبەندییە ناساندووە و لەسەر سروشتی شیعرییەکەی نووسیویەتی؛ "ئەو شیعری بێشوماری لە شێوەی غەزەل و ئۆددا داناوە کە هەندێکیان دوعا و نامەی ئیلاهیین." قازی مەلا محەمەد کەریم لە ساڵی ١٩١٠ (١٣٢٨ی کۆچی) لە تەمەنی ٦٥ ساڵیدا لە سەقز کۆچی دوایی کردووە.<ref>فاروقی، عمر، (1374)، نظری به تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، سقز: مؤلف.</ref> == بەرھەمەکان == قازی کەوسەر شیعرەکانی بە هەر دوو زمانی فارسی و عەرەبی بەجێهێشتووە. ناوی قەڵەمەکەی لە شیعرەکانیدا «کەوسەر» بوو. لە [[خۆشنووسی]]شدا شارەزا بوو. کۆمەڵە شیعر و نامەیەکی قازی کەوسەر لەلایەن محەمەد کەریم شێخولئیسلامی، بێهروز شێخولئیسلامی و گڵاویز شێخولئیسلامی کۆکرایەوە، کە لەساڵی 2016 چاپ و بڵاوکرایەوە و لە سەقز پەردەی لەسەر لادرا. کتێبەکە بەم تایبەتمەندیانەی خوارەوە بڵاوکراوەتەوە. <ref>[https://ensejam.iripo.ir/Zefd نامه‌ای تاریخی از دانشمندی اهل‌سنت به یکی از مراجع شیعه در تأیید تحریم تنباکو درعهد قاجار]، یەکگرتوویی نیشتمانی</ref> قازی کەوسەر، گەوهەرێک لە بەرددا: کۆمەڵە شیعر و نامەیەک لە نووسینی قازی محەمەد کەریم شێخولئیسلامی (سەقز)، لێکۆڵینەوە و کۆکردنەوەی محەممەد کەریم شێخولئیسلامی، بێهروز شێخولئیسلامی، گلاویز شێخولئیسلامی، ئارمان نەگار، ٢٠١٦. == ڕێزلێنان == قوتابخانەیەکی ئامادەیی حکومی کچان لە شاری سەقز بە ناوی ئەوەوە ناونراوە کە قوتابخانەی قازی کەوسەرە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:مامۆستا ئایینییەکانی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩١٠]] [[پۆل:زانا کوردەکان]] ta3awa726nprdy7bbl7ra27b8ceu9bo 10 305857 1699463 2026-11-02T12:12:01Z Ravan 7844 پەڕەی دروست کرد بە «{{Music of sidebar |pagename = Music of Kurdistan |region = Kurdistan |culturename = Kurdish |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |topics = * [[Music of Mesopotamia]] * [[Kurdish musical instruments|Traditional instruments]] * [[Middle Eastern music]] |traditional = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** Arabic...»ەوە 1699463 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = Music of Kurdistan |region = Kurdistan |culturename = Kurdish |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |topics = * [[Music of Mesopotamia]] * [[Kurdish musical instruments|Traditional instruments]] * [[Middle Eastern music]] |traditional = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |genres = * [[Kurdish folk music|Folk]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |religious = * [[Yarsanism|Yarsani]] |awards = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> svsh7q4x7f1qsyytnacuw3tnhrjk6d2 1699487 1699463 2026-11-02T12:18:28Z Ravan 7844 Ravan پەڕەی [[دارێژە: مۆسیقای کوردستان]]ی گواستەوە بۆ [[دارێژە:مۆسیقای کوردستان]] 1699463 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = Music of Kurdistan |region = Kurdistan |culturename = Kurdish |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |topics = * [[Music of Mesopotamia]] * [[Kurdish musical instruments|Traditional instruments]] * [[Middle Eastern music]] |traditional = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |genres = * [[Kurdish folk music|Folk]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |religious = * [[Yarsanism|Yarsani]] |awards = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> svsh7q4x7f1qsyytnacuw3tnhrjk6d2 1699494 1699487 2026-11-02T12:20:12Z Ravan 7844 1699494 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |topics = * [[Music of Mesopotamia]] * [[Kurdish musical instruments|Traditional instruments]] * [[Middle Eastern music]] |traditional = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |genres = * [[Kurdish folk music|Folk]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |religious = * [[Yarsanism|Yarsani]] |awards = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> eh8xy73o2i8ytajv6nnwfylartj0m8e 1699510 1699494 2026-11-02T12:38:55Z Ravan 7844 1699510 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |topics = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[Kurdish musical instruments|Traditional instruments]] * [[Middle Eastern music]] |traditional = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |genres = * [[Kurdish folk music|Folk]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |religious = * [[Yarsanism|Yarsani]] |awards = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> tdgxbn92lqcqyyu7l75k8i7t1v0lmvh 1699815 1699510 2026-11-02T20:10:57Z Kushared 5048 Kushared پەڕەی [[دارێژە:مۆسیقای کوردستان]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[داڕێژە:مۆسیقای کوردستان]] 1699510 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |topics = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[Kurdish musical instruments|Traditional instruments]] * [[Middle Eastern music]] |traditional = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |genres = * [[Kurdish folk music|Folk]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |religious = * [[Yarsanism|Yarsani]] |awards = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> tdgxbn92lqcqyyu7l75k8i7t1v0lmvh 1699828 1699815 2026-11-02T20:37:11Z Ravan 7844 1699828 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |topics = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[Middle Eastern music]] |traditional = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |genres = * [[Kurdish folk music|Folk]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |religious = * [[Yarsanism|Yarsani]] |awards = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> d424srvrwapmnnpl4vmojking4kthvn 1699829 1699828 2026-11-02T20:37:48Z Ravan 7844 1699829 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |topics = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |traditional = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |genres = * [[Kurdish folk music|Folk]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |religious = * [[Yarsanism|Yarsani]] |awards = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> ahm5w6vxntypv5wk8hrw93ky5cn8oc1 1699834 1699829 2026-11-02T20:44:46Z Ravan 7844 1699834 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |topics = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |traditional = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |genres = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |religious = * [[Yarsanism|Yarsani]] |awards = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> 9ie977gglg7jk9tti35fxl1xrobhden 1699842 1699834 2026-11-02T20:54:32Z Ravan 7844 1699842 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |traditional = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |genres = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |religious = * [[Yarsanism|Yarsani]] |awards = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> 70zz7kk9uj9vjyqowj45c6c41gzxo7m 1699853 1699842 2026-11-02T21:01:28Z Ravan 7844 1699853 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |traditional = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |ژانرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |religious = * [[Yarsanism|Yarsani]] |awards = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> c2l81l9tw7br7cqviyb08u0kbhan0y0 1699869 1699853 2026-11-02T21:10:52Z Ravan 7844 1699869 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |traditional = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |مۆسیقای ئایینی = * [[Yarsanism|Yarsani]] |awards = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> ggf0whi45ff7nyexrajcts8ih01jgiv 1699873 1699869 2026-11-02T21:13:50Z Ravan 7844 1699873 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |ژانرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |مۆسیقای ئایینی = * [[Yarsanism|Yarsani]] |awards = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> 964new7y95ati2gtsoufyru5ueh32wj 1699874 1699873 2026-11-02T21:14:25Z Ravan 7844 1699874 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |مۆسیقای ئایینی = * [[Yarsanism|Yarsani]] |awards = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> jbhwenbym7pf3qd2jm3n64grpbiaxdv 1699875 1699874 2026-11-02T21:15:09Z Ravan 7844 1699875 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |مۆسیقای ئایینی = * [[Yarsanism|Yarsani]] |خەڵاتی میوزیک = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> szaif6ro4qqjyxmtk9yj8njcaag7l3o 1700092 1699875 2026-11-03T08:36:21Z Ravan 7844 1700092 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> 6eftltxtulw14ldm7bya9e8hteiz9uf 1700094 1700092 2026-11-03T08:38:39Z Ravan 7844 1700094 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> s99gwq6jl77i3mlgjr6945n6eccq5qm 1700095 1700094 2026-11-03T08:41:47Z Ravan 7844 1700095 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]] * [[مەقامی کوردی|مەقام]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> kr800erw5vxxcdc2i2kkg0ec5mgwl2m 1700096 1700095 2026-11-03T08:42:52Z Ravan 7844 1700096 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]] * [[مەقامی کوردی|مەقام]] ** [[تەقسیم]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> gvgj6jq4351ptpi2q1l30e6id4fhzma 1700097 1700096 2026-11-03T08:46:07Z Ravan 7844 1700097 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]] * [[مەقامی کوردی|مەقام]] ** [[تەقسیم]] ** [[مەقامی کورد]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> 6der8twpc5gx00ubw9hspg3accfr9rv 1700104 1700097 2026-11-03T08:53:02Z Ravan 7844 1700104 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]] * [[مەقامی کوردی|مەقام]] ** [[تەقسیم]] ** [[مەقامی کورد]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> 4fezni1htid1oi5ttzfe1hsuyizrag4 1700105 1700104 2026-11-03T08:54:24Z Ravan 7844 1700105 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]] * [[مەقامی کوردی|مەقام]] ** [[تەقسیم]] ** [[مەقامی کورد]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[مەقامی بەیات]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> dcowkvvtknpt3omzr4lnr17iwzjj3s8 1700106 1700105 2026-11-03T08:54:58Z Ravan 7844 1700106 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]] * [[مەقامی کوردی|مەقام]] ** [[تەقسیم]] ** [[مەقامی کورد]] ** [[مەقامی بەیات]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> 2qyj3t7j6p0jlx29mc5i49gw3jygq03 1700107 1700106 2026-11-03T08:56:03Z Ravan 7844 1700107 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]] * [[مەقامی کوردی|مەقام]] ** [[تەقسیم]] ** [[مەقامی کورد]] ** [[مەقامی بەیات]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی شانۆی کوردیی سەقز]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> i22benqz93f6vvssj2yz6bon536xu5n 1700169 1700107 2026-11-03T11:36:47Z Ravan 7844 1700169 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]] * [[مەقامی کوردی|مەقام]] ** [[تەقسیم]] ** [[مەقامی کورد]] ** [[مەقامی بەیات]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی شانۆی کوردیی سەقز]] * [[دیلان ئەنسەمبڵ|دیلان]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> iflplqqv83w8l5y9ayt8jq9rc0kjw9q 1700173 1700169 2026-11-03T11:43:25Z Ravan 7844 1700173 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]] * [[مەقامی کوردی|مەقام]] ** [[تەقسیم]] ** [[مەقامی کورد]] ** [[مەقامی بەیات]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی شانۆی کوردیی سەقز]] * [[دیلان ئەنسەمبڵ|دیلان]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |سروودی نیشتمانی = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> 72ksceeplabx4j1tc47s0zjqjirr8z8 1700174 1700173 2026-11-03T11:44:22Z Ravan 7844 1700174 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]] * [[مەقامی کوردی|مەقام]] ** [[تەقسیم]] ** [[مەقامی کورد]] ** [[مەقامی بەیات]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی شانۆی کوردیی سەقز]] * [[دیلان ئەنسەمبڵ|دیلان]] |festivals = * [[نەورۆزی کوردەواری|نەورۆز]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |سروودی نیشتمانی = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> sku226orzgl524f7h9gtomhd6r4d161 1700175 1700174 2026-11-03T11:45:46Z Ravan 7844 1700175 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]] * [[مەقامی کوردی|مەقام]] ** [[تەقسیم]] ** [[مەقامی کورد]] ** [[مەقامی بەیات]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی شانۆی کوردیی سەقز]] * [[دیلان ئەنسەمبڵ|دیلان]] |فێستیڤاڵەکان = * [[نەورۆزی کوردەواری|نەورۆز]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |سروودی نیشتمانی = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> kcu01cleodxcgb0qv4a3ygz9oa3nw1e 1700176 1700175 2026-11-03T11:46:23Z Ravan 7844 1700176 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]] * [[مەقامی کوردی|مەقام]] ** [[تەقسیم]] ** [[مەقامی کورد]] ** [[مەقامی بەیات]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی شانۆی کوردیی سەقز]] * [[دیلان ئەنسەمبڵ|دیلان]] |فێستیڤاڵەکان = * [[نەورۆزی کوردەواری|نەورۆز]] * [[چارشەما سۆر]] * [[Yalda Night]] |سروودی نیشتمانی = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> cfgo7ip2jvuvh39f7tdusizufjulfli 1700177 1700176 2026-11-03T11:47:36Z Ravan 7844 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1700176|1700176]] لە لایەن [[Special:Contributions/Ravan|Ravan]] ([[User talk:Ravan|لێدوان]]) 1700177 wikitext text/x-wiki {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |بابەتەکان = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[ئامێرە میوزیکییە کوردییەکان|ئامێرە میوزیکییان]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |نەریتی = * [[حەیران]] * [[دەنگبێژی|دەنگبێژ]] * [[مەقامی کوردی|مەقام]] ** [[تەقسیم]] ** [[مەقامی کورد]] ** [[مەقامی بەیات]] |ژانەرەکان = * [[مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی| فۆلکلۆری]] * [[Kurdish classical music|Classic]] |مۆسیقای ئایینی = * [[یارسان|يارسانی]] |خەڵاتی میوزیک = * [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی شانۆی کوردیی سەقز]] * [[دیلان ئەنسەمبڵ|دیلان]] |فێستیڤاڵەکان = * [[نەورۆزی کوردەواری|نەورۆز]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |سروودی نیشتمانی = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> kcu01cleodxcgb0qv4a3ygz9oa3nw1e 10 305858 1699468 2026-11-02T12:13:24Z Ravan 7844 پەڕەی دروست کرد بە «{{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[Music of {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{...»ەوە 1699468 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[Music of {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{horizontal list|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{topics|}}}|General topics}} |content2 = {{{topics|}}} |heading3 = {{#if:{{{genres|}}}|Genres}} |content3 = {{{genres |}}} |heading4 = {{#if:{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}|Specific forms}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{religious|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{traditional|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{religious|}}}|Religious music}} | content1 = {{{religious|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{traditional|}}}|Traditional music}} | content3 = {{{traditional|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{awards|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{media|}}}|Media and performance}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{awards|}}}|Music awards}} | content1 = {{{awards|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{media|}}}|Music media}} | content4 = {{{media|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 0fmfxsw9p98ahkrsyryfde8mk3zpjdx 1699476 1699468 2026-11-02T12:14:59Z Ravan 7844 1699476 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[Music of {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{topics|}}}|General topics}} |content2 = {{{topics|}}} |heading3 = {{#if:{{{genres|}}}|Genres}} |content3 = {{{genres |}}} |heading4 = {{#if:{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}|Specific forms}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{religious|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{traditional|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{religious|}}}|Religious music}} | content1 = {{{religious|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{traditional|}}}|Traditional music}} | content3 = {{{traditional|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{awards|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{media|}}}|Media and performance}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{awards|}}}|Music awards}} | content1 = {{{awards|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{media|}}}|Music media}} | content4 = {{{media|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> rdh54vur5ujixes0c5rscy3qe8xjuee 1699495 1699476 2026-11-02T12:21:20Z Ravan 7844 1699495 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{topics|}}}|General topics}} |content2 = {{{topics|}}} |heading3 = {{#if:{{{genres|}}}|Genres}} |content3 = {{{genres |}}} |heading4 = {{#if:{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}|Specific forms}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{religious|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{traditional|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{religious|}}}|Religious music}} | content1 = {{{religious|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{traditional|}}}|Traditional music}} | content3 = {{{traditional|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{awards|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{media|}}}|Media and performance}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{awards|}}}|Music awards}} | content1 = {{{awards|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{media|}}}|Music media}} | content4 = {{{media|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> r4vgwq1xazok4p4q615i1dfclg496aj 1699512 1699495 2026-11-02T12:41:51Z Ravan 7844 1699512 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{topics|}}}|بابەتی گشتی}} |content2 = {{{topics|}}} |heading3 = {{#if:{{{genres|}}}|Genres}} |content3 = {{{genres |}}} |heading4 = {{#if:{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}|Specific forms}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{religious|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{traditional|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{religious|}}}|Religious music}} | content1 = {{{religious|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{traditional|}}}|Traditional music}} | content3 = {{{traditional|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{awards|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{media|}}}|Media and performance}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{awards|}}}|Music awards}} | content1 = {{{awards|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{media|}}}|Music media}} | content4 = {{{media|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 0lcf8iz5mkj206dp1y34jvu4m0m84qo 1699513 1699512 2026-11-02T12:42:44Z Ravan 7844 1699513 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{topics|}}}|بابەتی گشتی}} |content2 = {{{topics|}}} |heading3 = {{#if:{{{genres|}}}|Genres}} |content3 = {{{ژانرەکان |}}} |heading4 = {{#if:{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}|Specific forms}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{religious|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{traditional|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{religious|}}}|Religious music}} | content1 = {{{religious|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{traditional|}}}|Traditional music}} | content3 = {{{traditional|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{awards|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{media|}}}|Media and performance}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{awards|}}}|Music awards}} | content1 = {{{awards|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{media|}}}|Music media}} | content4 = {{{media|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> b6wavt5tjxglcnh7wxezgy2smbqonew 1699516 1699513 2026-11-02T12:43:31Z Ravan 7844 1699516 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{topics|}}}|بابەتی گشتی}} |content2 = {{{topics|}}} |heading3 = {{#if:{{{genres|}}}|ژانرەکان}} |content3 = {{{Genres |}}} |heading4 = {{#if:{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}|Specific forms}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{religious|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{traditional|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{religious|}}}|Religious music}} | content1 = {{{religious|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{traditional|}}}|Traditional music}} | content3 = {{{traditional|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{awards|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{media|}}}|Media and performance}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{awards|}}}|Music awards}} | content1 = {{{awards|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{media|}}}|Music media}} | content4 = {{{media|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> pdy3izw061nh235ezw02uun2ln7ch8a 1699840 1699516 2026-11-02T20:51:44Z Ravan 7844 1699840 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{topics|}}}|بابەتی گشتی}} |content2 = {{{بابەتەکان|}}} |heading3 = {{#if:{{{genres|}}}|ژانرەکان}} |content3 = {{{Genres |}}} |heading4 = {{#if:{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}|Specific forms}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{religious|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{traditional|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{religious|}}}|Religious music}} | content1 = {{{religious|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{traditional|}}}|Traditional music}} | content3 = {{{traditional|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{awards|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{media|}}}|Media and performance}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{awards|}}}|Music awards}} | content1 = {{{awards|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{media|}}}|Music media}} | content4 = {{{media|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> kxsmy37msxuawv1yy2uhlk2sd5lvcts 1699841 1699840 2026-11-02T20:53:21Z Ravan 7844 1699841 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{topics|}}}|بابەتی گشتی}} |content2 = {{{بابەتەکان|}}} |heading3 = {{#if:{{{genres|}}}|genres}} |content3 = {{{ژانرەکان |}}} |heading4 = {{#if:{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}|Specific forms}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{religious|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{traditional|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{religious|}}}|Religious music}} | content1 = {{{religious|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{traditional|}}}|Traditional music}} | content3 = {{{traditional|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{awards|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{media|}}}|Media and performance}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{awards|}}}|Music awards}} | content1 = {{{awards|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{media|}}}|Music media}} | content4 = {{{media|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> ke6rsev3lb0a7tlhtfxhgl5wq3xn49c 1699843 1699841 2026-11-02T20:56:09Z Ravan 7844 1699843 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{بابەتەکان|}}}|Topics}} |content2 = {{{Topics|}}} |heading3 = {{#if:{{{genres|}}}|genres}} |content3 = {{{ژانرەکان |}}} |heading4 = {{#if:{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}|Specific forms}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{religious|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{traditional|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{religious|}}}|Religious music}} | content1 = {{{religious|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{traditional|}}}|Traditional music}} | content3 = {{{traditional|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{awards|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{media|}}}|Media and performance}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{awards|}}}|Music awards}} | content1 = {{{awards|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{media|}}}|Music media}} | content4 = {{{media|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> tmwzn0lop2kfbkieg0uiuttyyz18uzo 1699846 1699843 2026-11-02T20:58:06Z Ravan 7844 1699846 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{بابەتەکان|}}}|بابەتەکان}} |content2 = {{{بابەتەکان|}}} |heading3 = {{#if:{{{genres|}}}|genres}} |content3 = {{{ژانرەکان |}}} |heading4 = {{#if:{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}|Specific forms}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{religious|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{traditional|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{religious|}}}|Religious music}} | content1 = {{{religious|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{traditional|}}}|Traditional music}} | content3 = {{{traditional|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{awards|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{media|}}}|Media and performance}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{awards|}}}|Music awards}} | content1 = {{{awards|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{media|}}}|Music media}} | content4 = {{{media|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> p1vzr7yy4vmlf3hg92rb0vhmcgk2i20 1699849 1699846 2026-11-02T20:59:26Z Ravan 7844 1699849 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{بابەتەکان|}}}|بابەتەکان}} |content2 = {{{بابەتەکان|}}} |heading3 = {{#if:{{{ژانرەکان|}}}|ژانرەکان}} |content3 = {{{ژانرەکان |}}} |heading4 = {{#if:{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}|فۆڕمی تایبەت}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{religious|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{traditional|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{religious|}}}|Religious music}} | content1 = {{{religious|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{traditional|}}}|Traditional music}} | content3 = {{{traditional|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{awards|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{media|}}}|Media and performance}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{awards|}}}|Music awards}} | content1 = {{{awards|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{media|}}}|Music media}} | content4 = {{{media|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 4ska4czf6eagxa8g7z4gqd4rkqvq5lh 1699850 1699849 2026-11-02T21:00:42Z Ravan 7844 1699850 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{بابەتەکان|}}}|بابەتەکان}} |content2 = {{{بابەتەکان|}}} |heading3 = {{#if:{{{ژانرەکان|}}}|ژانرەکان}} |content3 = {{{ژانرەکان|}}} |heading4 = {{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}|فۆڕمی تایبەت}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{traditional|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{religious|}}}|مۆسیقای ئایینی}} | content1 = {{{مۆسیقای ئایینی|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{traditional|}}}|Traditional music}} | content3 = {{{traditional|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{awards|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{media|}}}|Media and performance}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{awards|}}}|Music awards}} | content1 = {{{awards|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{media|}}}|Music media}} | content4 = {{{media|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> m3att1os64u73mypi130f4deunkdcr6 1699855 1699850 2026-11-02T21:03:04Z Ravan 7844 1699855 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{بابەتەکان|}}}|بابەتەکان}} |content2 = {{{بابەتەکان|}}} |heading3 = {{#if:{{{ژانرەکان|}}}|ژانرەکان}} |content3 = {{{ژانرەکان|}}} |heading4 = {{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}|فۆڕمی تایبەت}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{traditional|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{religious|}}}|مۆسیقای ئایینی}} | content1 = {{{مۆسیقای ئایینی|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{traditional|}}}|Traditional music}} | content3 = {{{traditional|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{traditional|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{awards|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{میدیا|}}}|میدیا و ئەدای کارکردن}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{awards|}}}|Music awards}} | content1 = {{{awards|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{میدیا|}}}|میدیا}} | content4 = {{{میدیا|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 55exyaiu5seshli917l1o77r63aex27 1699871 1699855 2026-11-02T21:13:10Z Ravan 7844 1699871 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{بابەتەکان|}}}|بابەتەکان}} |content2 = {{{بابەتەکان|}}} |heading3 = {{#if:{{{ژانرەکان|}}}|ژانرەکان}} |content3 = {{{ژانرەکان|}}} |heading4 = {{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}{{{ethnic|}}}{{{نەریتی|}}}{{{otherforms|}}}|فۆڕمی تایبەت}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{نەریتی|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{religious|}}}|مۆسیقای ئایینی}} | content1 = {{{مۆسیقای ئایینی|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{نەریتی|}}}|مۆسیقای نەریتی}} | content3 = {{{نەریتی|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{religious|}}}{{{ethnic|}}}{{{نەریتی|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{awards|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{میدیا|}}}|میدیا و ئەدای کارکردن}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{awards|}}}|Music awards}} | content1 = {{{awards|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{میدیا|}}}|میدیا}} | content4 = {{{میدیا|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> rmt63i89yfodglax4mk766ednkj1dsg 1699877 1699871 2026-11-02T21:16:34Z Ravan 7844 1699877 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{بابەتەکان|}}}|بابەتەکان}} |content2 = {{{بابەتەکان|}}} |heading3 = {{#if:{{{ژانرەکان|}}}|ژانرەکان}} |content3 = {{{ژانرەکان|}}} |heading4 = {{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}{{{ethnic|}}}{{{نەریتی|}}}{{{otherforms|}}}|فۆڕمی تایبەت}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{نەریتی|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}|مۆسیقای ئایینی}} | content1 = {{{مۆسیقای ئایینی|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{نەریتی|}}}|مۆسیقای نەریتی}} | content3 = {{{نەریتی|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{مۆسیقای ئایینی|}}}{{{ethnic|}}}{{{نەریتی|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{خەڵاتی میوزیک|}}}{{{charts|}}}{{{festivals|}}}{{{میدیا|}}}|میدیا و ئەدای کارکردن}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{خەڵاتی میوزیک|}}}|خەڵاتی میوزیک}} | content1 = {{{خەڵاتی میوزیک|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{festivals|}}}|Music festivals}} | content3 = {{{festivals|}}} | heading4 = {{#if:{{{میدیا|}}}|میدیا}} | content4 = {{{میدیا|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> k5c2sqn95qcsezplu24fasw6jjd3bng 1699878 1699877 2026-11-02T21:17:35Z Ravan 7844 1699878 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{بابەتەکان|}}}|بابەتەکان}} |content2 = {{{بابەتەکان|}}} |heading3 = {{#if:{{{ژانرەکان|}}}|ژانرەکان}} |content3 = {{{ژانرەکان|}}} |heading4 = {{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}{{{ethnic|}}}{{{نەریتی|}}}{{{otherforms|}}}|فۆڕمی تایبەت}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{نەریتی|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}|مۆسیقای ئایینی}} | content1 = {{{مۆسیقای ئایینی|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{نەریتی|}}}|مۆسیقای نەریتی}} | content3 = {{{نەریتی|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{مۆسیقای ئایینی|}}}{{{ethnic|}}}{{{نەریتی|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{خەڵاتی میوزیک|}}}{{{charts|}}}{{{فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا|}}}{{{میدیا|}}}|میدیا و ئەدای کارکردن}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{خەڵاتی میوزیک|}}}|خەڵاتی میوزیک}} | content1 = {{{خەڵاتی میوزیک|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا|}}}|فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا}} | content3 = {{{فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا|}}} | heading4 = {{#if:{{{میدیا|}}}|میدیا}} | content4 = {{{میدیا|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{anthem|}}}|National anthem}} | content1 = {{{anthem|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 7ormtc223krjhu9bsr36un8sseq814g 1700172 1699878 2026-11-03T11:42:55Z Ravan 7844 1700172 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar |name = {{{pagename|}}} |above = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">}}{{#if:{{{article|}}}|[[{{{article}}}|Music of {{{region}}}]]|[[مۆسیقای {{{region}}}]]}}{{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|</span>}} |abovestyle = {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|font-size:100%}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|maxsize=325px|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|title={{{image_title|}}}|link={{{image_link|}}}}} |caption = {{{caption|}}} |bodystyle = {{#if:{{{mainbgcolor|}}}|background-color: {{{mainbgcolor}}} }} |headingstyle = {{#if:{{{headbgcolor|}}}|background-color: {{{headbgcolor}}} }} |bodyclass = hlist {{{bodyclass|}}} {{#if:{{{collapsible|}}}{{{collapsed|}}}|collapsible}} {{#if:{{{collapsed|}}}|collapsed}} |content1 = {{پێڕستی ئاسۆیی|1={{#if:{{{timeline|}}}|[[{{{timeline|}}}|Timeline]]}} |2= {{#if:{{{samples|}}}|[[{{{samples|}}}|Samples]]}} }} |heading2 = {{#if:{{{بابەتەکان|}}}|بابەتەکان}} |content2 = {{{بابەتەکان|}}} |heading3 = {{#if:{{{ژانرەکان|}}}|ژانرەکان}} |content3 = {{{ژانرەکان|}}} |heading4 = {{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}{{{ethnic|}}}{{{نەریتی|}}}{{{otherforms|}}}|فۆڕمی تایبەت}} |content4 = {{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}|1|0}}+{{#if:{{{ethnic|}}}|1|0}}+{{#if:{{{نەریتی|}}}|1|0}}+{{#if:{{{otherforms|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{مۆسیقای ئایینی|}}}|مۆسیقای ئایینی}} | content1 = {{{مۆسیقای ئایینی|}}} | heading2 = {{#if:{{{ethnic|}}}|Ethnic music}} | content2 = {{{ethnic|}}} | heading3 = {{#if:{{{نەریتی|}}}|مۆسیقای نەریتی}} | content3 = {{{نەریتی|}}} | heading4 = {{#if:{{{otherforms|}}}|{{{otherformslabel|Other music}}}}} | content4 = {{{otherforms|}}} }}|{{{مۆسیقای ئایینی|}}}{{{ethnic|}}}{{{نەریتی|}}}{{{otherforms|}}}}} |heading5 = {{#if:{{{خەڵاتی میوزیک|}}}{{{charts|}}}{{{فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا|}}}{{{میدیا|}}}|میدیا و ئەدای کارکردن}} |content5 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{خەڵاتی میوزیک|}}}|خەڵاتی میوزیک}} | content1 = {{{خەڵاتی میوزیک|}}} | heading2 = {{#if:{{{charts|}}}|Music charts}} | content2 = {{{charts|}}} | heading3 = {{#if:{{{فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا|}}}|فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا}} | content3 = {{{فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا|}}} | heading4 = {{#if:{{{میدیا|}}}|میدیا}} | content4 = {{{میدیا|}}} }} |heading6 = {{#if:{{{anthem|}}}{{{othernationalistic|}}}|Nationalistic and patriotic songs}} |content6 = {{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{سروودی نیشتمانی}}}|سروودی نیشتمانی}} | content1 = {{{سروودی نیشتمانی|}}} | heading2 = {{#if:{{{othernationalistic|}}}|Other}} | content2 = {{{othernationalistic|}}} }} |heading7 = {{#if:{{{subregions|}}}{{{nearregions|}}}{{{othregions|}}}|Regional music}} |content7 ={{#ifexpr:{{#expr:{{#if:{{{subregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{nearregions|}}}|1|0}}+{{#if:{{{othregions|}}}|1|0}}}}>1|{{Sidebar |child=yes | heading1 = {{#if:{{{subregions|}}}|Local forms}} | content1 = {{{subregions|}}} | heading2 = {{#if:{{{nearregions|}}}|Related areas}} | content2 = {{{nearregions|}}} | heading3 = {{#if:{{{othregions|}}}|Other regions}} | content3 = {{{othregions|}}} }}|{{{nearregions|}}}{{{subregions|}}}{{{othregions|}}}}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> dugsky2jzrk539cvzb1psdaiek66yyi 1 305859 1699471 2026-11-02T12:13:34Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1699471 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕەوەندی موسڵمانان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1699470 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210812201307/https://religionsmn.carleton.edu/exhibits/show/history-muslims/immigration-after-1965 بۆ https://religionsmn.carleton.edu/exhibits/show/history-muslims/immigration-after-1965 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:١٣، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) hh79y01qkit9olsgpxtw0k5tkogpc27 0 305860 1699488 2026-11-02T12:18:28Z Ravan 7844 Ravan پەڕەی [[دارێژە: مۆسیقای کوردستان]]ی گواستەوە بۆ [[دارێژە:مۆسیقای کوردستان]] 1699488 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دارێژە:مۆسیقای کوردستان]] 2hbvzx2pn0ehggopam3rb8fwx47l6z7 0 305861 1699499 2026-11-02T12:24:58Z Ravan 7844 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351299044|Music of Mesopotamia]]» 1699499 wikitext text/x-wiki [[File:Ur_lyre.jpg|alt=a depiction of a lyre player entertaining guests, made with shell, lapis lazuli, red limestone, and bitumen|وێنۆک|وێناکردنی گۆرانیبێژێک و لیرژەنێک کە میوانەکان لە ئاهەنگێکدا میوانداری دەکەن {{Circa|2500}} پێش زایین. مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میزۆپۆتامیا. وردەکاری لە ستانداردی ئورەوە وەرگیراوە . مۆزەخانەی بەریتانی [[لەندەن|لە لەندەن]] . {{Sfn|British Museum e}}]] [[مۆسیقا]] لە سەرتاسەری مێژووی [[مێزۆپۆتامیا|میسۆپۆتامیا]] بڵاو بووەوە، ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە هەردوو چوارچێوەی ئایینی و سیکۆلار.میسۆپۆتامیا سەرنجڕاکێشە بۆ زانایان چونکە بەڵگەی ناوچەکە - کە کەلوپەل و وێنەکانی هونەری و [[نووسین|تۆمارە نووسراوەکان]] تێدایە - لەنێوان کۆنترین کەلتورە تۆمارکراوەکانی [[مێژووی مۆسیقا]] دادەنێت.دۆزینەوەی ئامێرێکی بای ئێسک کە دەگەڕێتەوە بۆ هەزارەی پێنجەمی پێش زایین کۆنترین بەڵگەی کلتووری مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا دابین دەکات؛ وێنەی مۆسیقا و مۆسیقاژەنان لە هەزارەی چوارەمی پێش ز زایین دەردەکەوێت؛ و دواتر، لە شاری [[ئورووک|ئوروک]] پیکتۆگرامەکان بۆ "هاری" و "موزیکژەن" لەنێوان کۆنترین نموونەی نووسینەکاندا هەن. مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی میسۆپۆتامیا و هەندێک لە ئامێرەکان خۆیان وەک خوداوەندێکی کەمینەیی تەماشا دەکران و ناوێکی تایبەتیان پێدرا، وەک نینیجیزیبارا.بەکارھێنانی لە ئاهەنگەکانی ئایینی بریتی بوو لە فێستیڤاڵەکان، جەنگەکان، و مەراسیمەکان - لەنێوان ھەموو چینەکانی کۆمەڵگە.میسۆپۆتامیاکان گۆرانییان دەگوت و ئامێرەکانی [[ئامێری کوتان|لێدان]] و بای و زنجیرەیان دەژەنا؛ ڕێنماییەکان بۆ ژەنینیان لەسەر تابلۆی قوڕ دۆزرایەوە.کەلوپەلەکانی کە ماونەتەوە بریتین لە کۆنترین ئامێرە زنجیرەییەکان، لیرەی ئور، کە لیرەی سەری گا لە ئور دەگرێتەوە. چەندین کاری مۆسیقای نووسراو هەن؛ گۆرانییەکانی هوریان بەتایبەتی "هۆنراوەی نیککال"، نوێنەرایەتی کۆنترین مۆسیقایەکی تەواو دەکات.زانایانی هاوچەرخ هەوڵیان داوە کە مۆدێلەکان لە ئەم کارانە دووبارە دروست بکەنەوە، هەرچەندە هیچ ڕێککەوتنێک نییە لەسەر ئەوەی کە مۆسیقا چۆن دەنگ دەدات.میسۆپۆتامیاکان سیستەمێکی فراوانی تیۆری مۆسیقایان هەبوو و هەندێک ئاستی [[پەروەردەی مۆسیقی|پەروەردەی مۆسیقا]] هەبوو.مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا کاریگەریی هەبوو و کاریگەری لەسەر مۆسیقا هەبوو لە کەلتورە دراوسێکانی دێرین لە [[میسری کۆن|میسر]] [[ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژهەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئەفریقا|ڕۆژئاوای ئەفریقا]] و کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاست. زۆرێک لەو شتانەی کە توێژەران دەزانن دەربارەی مۆسیقای میسۆپۆتامیا لە تابلۆی قوڕەوە هاتوون.نووسەران ستایل ڕیش بەکاردەهێنن بۆ دروستکردنی وێنەی شێوەی قۆڵی لە قوڕێکی تەڕدا، و تابلۆکان دەکرێن.بە بەکارهێنانی ئەم پیتەی کونیفۆرم، ئەوان دەقەکانیان تۆمار کرد کە جۆرەکان و ناونیشانی گۆرانییەکانیان خستە لیستی، ڕێنماییەکان لەسەر چۆنیەتی ژەنینی ئامێرەکان و تیۆری مۆسیقایان دەرخست.بە کۆکردنەوەی هەزاران تابلۆی ڕزگاربوو، لەگەڵ لێکۆڵینەوە لە کارە هونەری و ئامێرە ڕزگاربووەکان، توێژەران توانیویانە وێنەیەکی ورد لە کلتووری مۆسیقای میسۆپۆتامیا پێشکەش بکەن. == بەکارهێنانی مۆسیقا == === ئایینی === [[File:God_Ea,_also_Enki,_holding_a_cup_with_overflowing_water._From_Iraq._Pergamon_Museum.jpg|alt=a statuette in a museum display|وێنۆک|ئیا (هەروەها ئینکی) ، خودای مۆسیقا، کڵاوێکی قۆچی پۆشیوە و جامێکی هەڵگرتووە کە ئاو لێی دەڕوات.[[یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی بابلی|سەردەمی بابل]] سەدەی ١٩-١٧ پێش زایین.[[مۆزەخانەی پێرگامۆن]] [[بەرلین]].]] مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی کۆنی میسۆپۆتامیا.لە سەردەمی بابلیدا (١٩٨٤ پێش زایین - ١٥٩٥ پێش زایینی) ، کاتێک مۆسیقا وەک بەشێک لە ئاهەنگێکی ئایینی ئەنجام دەدرێت، ئەو هونەرمەندانەی کە بە زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] ناسراون بە کاهینانی گال، بە دیالێکتێکی سۆمەرییان دەگوت کە پێی دەوترێت [[زمانی سۆمەری|ئێمسال]].{{Sfn|Bowen|2020}}دوو جۆری نوێژەکانی ئێمیسال هەبوون، بالاگ و ئێرشێما، کە بە ناوی ئەو ئامێرانەی کە لە نواندنەکەیان بەکارهاتوون (بە ئینگلیزی: ''بالاگ'') و شەم، بە یەکەوە).{{Sfn|Bowen|2020}}لە ھەندێک وێنەی فیستیڤاڵە ئایینییەکاندا، مۆسیقاژەنان لەگەڵ سەماکەران، یاریزانان، و ئەکرۆبایتەکان بوون.{{Sfn|Collon|2003}} بەڵگەی شاری [[ماری، سووریا|ماری]] وێنەیەک پێشکەش دەکات کە چۆن مۆسیقاژەنەکان لە ناو پەرستگاکەدا بوون.ئامێرێک بەناوی Ninigizibara بەپێچەوانەی پەیکەرێکی خوداوەندەکەی ئەو شارە، Eštar دانرابوو.گۆرانیبێژان لە لای ڕاستی ئامێرەکە دانیشتبوون، [[ئۆرکێسترا]] لە لای چەپی، و مۆسیقاژەنانی ژنان لە پشت ئامێرەکە وەستابوون.کرداری ڕێوڕەسم ئەنجام دەدرێت لە کاتی ئەم نوێژە گۆرانیبێژانە، کە مەبەست لێی قەناعەتپێکردنی خودای ناوچەکە بوو کە شارەکە بەجێ نەهێڵێت.{{Sfn|Bowen|2020}}{{Sfn|Mirelman|2009}}هەروەها، هەندێک لە خەمەکانی خەمباریان هەبوو لەسەر لەدەستدانی خودی مۆسیقا لە کاتی وێرانبوونی شارێک و پەرستگاکەی.لە یەکێک لەو کارانەدا، "خودای گریان" نینیسیننا پەشیمان دەبێتەوە لە وێرانبوونی شارەکەی، [[ئیسین|ئایسینی]] نەک تەنها پەشیمان بووەوە لە لەدەستدانی خۆراک، خواردنەوە، و سەروەری، بەڵکو هەروەها لەبەر ئەوەی "هیچ ئامێرێکی مۆسیقای شیرین نەبوو وەک لیرە، tamborine، و pipel; هیچ گۆرانییەکی دڵنەوایی و وشەیەکی ئارامکەرەوە لە گۆرانیبێژان و کاهینەکان".{{Sfn|Kramer|1983}} هەندێک لە ئاهەنگەکان ئامێرەکان خۆیان دەگرێتەوە، کە خوداییان پێ دەدرێت، و توانای وەرگرتنی قوربانی ئاژەڵان هەیە وەک خوداوەندەکان.{{Sfn|Franklin|2006}}لە ئاهەنگێکدا کە لە نزیکەوە پەیوەستە بە tamborێک کە لە وتارێکی ئەکادییدا باس ئاوە گاێک هێنرا بۆ پەرستگاکە و قوربانی بۆ ئیای خودای مۆسیقا و دانایی ئەنجامدرا.{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Kilmer|1971}}بەشە جیاوازەکانی گا بە گڵۆپێک سوتێنران لە کاتی ئاهەنگەکە.{{Sfn|Sachs|2012}}دوازدە تابلۆ لەسەر زەوی دانران، و وێنەی بڕۆنزێکی خوداوەندێک لەسەر هەر تابلۆکە دانرابوو.{{Sfn|Franklin|2015}}قوربانییەکان ئەنجامدرا و tamborێک دانرا.پاشان وێنەکانی بڕۆنز لە ناو tamborەکە دانران، چەواشەکارییەکان لە گوێی گاەکە بڵاوکرانەوە، هۆنراوەیەک لەگەڵ ئۆبۆیەکدا گۆرانی درا، و گاەکە قوربانی کرابوو.{{Sfn|Sachs|2012}} === سیکۆلار === [[File:Bas_relief_Ninive_musiciens_AO_19908.jpg|وێنۆک|مۆسیقاژەنانی سوپای ئاشوری لە پێش زایین.نینیفە، ژێرزەوی لە گیپسۆم ئەلباسەر.[[Palace of Ashurbanipal|کۆشکی ئەشوربانیپال]] [[نەینەوا]].]] وشەی ئەکادیمی بۆ مۆسیقا، {{Lang|akk-latn|nigūtu}} هەروەها بە واتای "خۆشگوزەرانی" و "خۆشگوزەرەوە" دێت، کە بە باشی لە لایەن مۆرییەکەوە لە [[لووڤر|لۆڤەر]] نیشاندراوە کە شوانێک کە کە کە بۆ مێگەلەکەی کەڵکێکی لێدەدات.{{Sfn|Wellesz|1990}}مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میسۆپۆتامیا و لە زۆرێک لە چوارچێوەی سیکۆلاریدا بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Wellesz|1990}}{{Sfn|Cheng|2009}}مۆسیقا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە مەراسیمەکاندا،[١٦] لەنێوان پاشا،[١٧] و هەروەها لە پەیوەندی وەرزش و سێکسدا پیشان درا.[١٨]{{Sfn|Martens|1925}}{{Sfn|Duchesne-Guillemin|1981}}{{Sfn|Mirelman|2009}}گۆرانییە خۆشەویستییەکانی میزۆپۆتامیا، کە نوێنەرایەتی جۆرێکی جیاواز لە مۆسیقا دەکەن، لەگەڵ ئەوەشدا تایبەتمەندی هاوبەشیان لەگەڵ مۆسیقای ئایینی هاوبەشە.[[عەشتار|ئینانا]] و [[تەممووز (ئەفسانە)|دۆمۆزی]] کە زۆرجار لە گۆرانییەکانی دا دەردەکەوێت، ھەروەھا وەک خۆشەویستێکی خودایی لە گۆرانییە ڕۆمانسییەکاندا دیار بوون، ھەردوو جۆرەکە ئێمیسالیان بەکارھێناوە، کە دیالێکتێکە کە پەیوەستە بە ژنانەوە.{{Sfn|Cooper|2006}}بەکارھێنانی ئێمیسال لەلایەن گۆرانیبێژانی ژنانەوە لە گۆرانییەکانی ھاوسەرگیریشدا درێژەی کێشا، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئەم ڕۆڵانە لە لایەن گۆرانیبێژە نێرینەکانەوە وەرگیرا، لانیکەم لە نێو سەرکردە دیارەکان.{{Sfn|Cooper|2006}}لە سەردەمی دایناسی سەرەتایی سێیەمدا، مۆسیقا لە ئاهەنگەکاندا پیشان دەدرێت، بەڵام مەبەستەکە ڕوون نییە.ئاهەنگەکە لەوانەیە " ڕووداوێکی ئاسایی ڕۆژنامەوانی بووبێت، وەک ئاهەنگێکی ساڵی نوێ" یان ئەو بۆنانە لەوانەیە "بەردەوامبوونی کرداری پەرستگا یان ئاهەنگەکانی هەڵمەتی سەربازی سەرکەوتوو" بوونبێت.{{Sfn|Cheng|2009}} وەک لە کەلتورە دراوسێکان، مۆسیقای میسۆپۆتامیا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ھێزی سەربازی|سەربازی]].{{Sfn|Martens|1925}}لەکاتێکدا ئامێرە مۆسیقییەکانی جەنگ لە کلتورێکەوە بۆ کلتورێکی تر جیاواز بوون، مەبەستی مۆسیقا یەکسان بوو - بۆ "بەکارهێنانی ترس بۆ دڵی دوژمنەکان".{{Sfn|Martens|1925}}مارتێنس نووسیویەتی:[١٦]{{Sfn|Martens|1925}}   مۆسیقازان جەی پیتەر بورکۆڵدەر جۆرەکانی مۆسیقای سیکۆلار لەخۆدەگرێت کە بریتین لە " گۆرانییەکانی کار، گۆرانییەکانی باخچەی ساوایان، مۆسیقایەکی سەما، مۆسیقا بۆ چێژوەرگرتن لە ئاهەنگەکان، و ئەپییەکان کە بە ئامرازی ئاوازدانان دەنووسرێن".{{Sfn|Burkholder|Grout|Palisca|2014}}تابلۆیە چالاکەکانی سەر دیوار سەما دەکەن، و چەندین جۆری سەما دەکرێت لە سەر دیوارەکان، مۆری سلندەر و [[گۆزەکەری|قوڕ]] [[وێنەکێشی|تابلۆکان]] جیا بکرێنەوە؛ وێنە ئامێرە مۆسیقاییەکان لەگەڵیاندا دێن.{{Sfn|Collon|2003}}مۆسیقای سیکۆلار خەڵکی میسۆپۆتامیا دڵنەوایی دەکرد: یەکێک لە وتارەکان باس لە نووسەرێکی بێ ئومێد دەکات کە لە [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]-ئەنشان گیرابوو و نەخۆش بوو؛ ئەو ئاواتی ئەوە بوو "بە مۆسیقایەکی هاریپێکی ئاسۆیی بە حەوت زنجیرە چاکببێتەوە".{{Sfn|Krispijn|2008}} === پەروەردە === چەندین کاری مۆسیقای نووسراو هەن؛ گۆرانییەکانی هوریان بەتایبەتی "هۆنراوەی نیککال"، نوێنەرایەتی کۆنترین مۆسیقایەکی تەواو دەکات.زانایانی هاوچەرخ هەوڵیان داوە کە مۆدێلەکان لە ئەم کارانە دووبارە دروست بکەنەوە، هەرچەندە هیچ ڕێککەوتنێک نییە لەسەر ئەوەی کە مۆسیقا چۆن دەنگ دەدات.میسۆپۆتامیاکان سیستەمێکی فراوانی تیۆری مۆسیقایان هەبوو و هەندێک ئاستی [[پەروەردەی مۆسیقی|پەروەردەی مۆسیقا]] هەبوو.مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا کاریگەریی هەبوو و کاریگەری لەسەر مۆسیقا هەبوو لە کەلتورە دراوسێکانی دێرین لە [[میسری کۆن|میسر]] [[ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژهەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئەفریقا|ڕۆژئاوای ئەفریقا]] و کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاست. وشەی ئەکادیمی بۆ مۆسیقا، {{Lang|akk-latn|nigūtu}} هەروەها بە واتای "خۆشگوزەرانی" و "خۆشگوزەرەوە" دێت، کە بە باشی لە لایەن مۆرییەکەوە لە [[لووڤر|لۆڤەر]] نیشاندراوە کە شوانێک کە کە کە بۆ مێگەلەکەی کەڵکێکی لێدەدات.{{Sfn|Wellesz|1990}}مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میسۆپۆتامیا و لە زۆرێک لە چوارچێوەی سیکۆلاریدا بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Wellesz|1990}}{{Sfn|Cheng|2009}}مۆسیقا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە مەراسیمەکاندا،[١٦] لەنێوان پاشا،[١٧] و هەروەها لە پەیوەندی وەرزش و سێکسدا پیشان درا.[١٨]{{Sfn|Martens|1925}}{{Sfn|Duchesne-Guillemin|1981}}{{Sfn|Mirelman|2009}}گۆرانییە خۆشەویستییەکانی میزۆپۆتامیا، کە نوێنەرایەتی جۆرێکی جیاواز لە مۆسیقا دەکەن، لەگەڵ ئەوەشدا تایبەتمەندی هاوبەشیان لەگەڵ مۆسیقای ئایینی هاوبەشە.[[عەشتار|ئینانا]] و [[تەممووز (ئەفسانە)|دۆمۆزی]] کە زۆرجار لە گۆرانییەکانی دا دەردەکەوێت، ھەروەھا وەک خۆشەویستێکی خودایی لە گۆرانییە ڕۆمانسییەکاندا دیار بوون، ھەردوو جۆرەکە ئێمیسالیان بەکارھێناوە، کە دیالێکتێکە کە پەیوەستە بە ژنانەوە.{{Sfn|Cooper|2006}}بەکارھێنانی ئێمیسال لەلایەن گۆرانیبێژانی ژنانەوە لە گۆرانییەکانی ھاوسەرگیریشدا درێژەی کێشا، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئەم ڕۆڵانە لە لایەن گۆرانیبێژە نێرینەکانەوە وەرگیرا، لانیکەم لە نێو سەرکردە دیارەکان.{{Sfn|Cooper|2006}}لە سەردەمی دایناسی سەرەتایی سێیەمدا، مۆسیقا لە ئاهەنگەکاندا پیشان دەدرێت، بەڵام مەبەستەکە ڕوون نییە.ئاهەنگەکە لەوانەیە " ڕووداوێکی ئاسایی ڕۆژنامەوانی بووبێت، وەک ئاهەنگێکی ساڵی نوێ" یان ئەو بۆنانە لەوانەیە "بەردەوامبوونی کرداری پەرستگا یان ئاهەنگەکانی هەڵمەتی سەربازی سەرکەوتوو" بوونبێت.{{Sfn|Cheng|2009}} == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} === سەرچاوەکان === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Commons category-inline|Music of Mesopotamia}} * {{بیرخستنەوەی وێب |last=Goss |first=Clint |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://Flutopedia.com/mesopotamian_flutes.htm |ڕێکەوتی سەردان=18 August 2022 |وێبگە=Flutopedia |ref=none}} {{Ancient Mesopotamia}}{{Assyrian topics}}{{Ancient music}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8v0vs30wwsh73ff1e7fcxgcx956bsjm 1699500 1699499 2026-11-02T12:25:25Z Ravan 7844 /* پەروەردە */ 1699500 wikitext text/x-wiki [[File:Ur_lyre.jpg|alt=a depiction of a lyre player entertaining guests, made with shell, lapis lazuli, red limestone, and bitumen|وێنۆک|وێناکردنی گۆرانیبێژێک و لیرژەنێک کە میوانەکان لە ئاهەنگێکدا میوانداری دەکەن {{Circa|2500}} پێش زایین. مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میزۆپۆتامیا. وردەکاری لە ستانداردی ئورەوە وەرگیراوە . مۆزەخانەی بەریتانی [[لەندەن|لە لەندەن]] . {{Sfn|British Museum e}}]] [[مۆسیقا]] لە سەرتاسەری مێژووی [[مێزۆپۆتامیا|میسۆپۆتامیا]] بڵاو بووەوە، ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە هەردوو چوارچێوەی ئایینی و سیکۆلار.میسۆپۆتامیا سەرنجڕاکێشە بۆ زانایان چونکە بەڵگەی ناوچەکە - کە کەلوپەل و وێنەکانی هونەری و [[نووسین|تۆمارە نووسراوەکان]] تێدایە - لەنێوان کۆنترین کەلتورە تۆمارکراوەکانی [[مێژووی مۆسیقا]] دادەنێت.دۆزینەوەی ئامێرێکی بای ئێسک کە دەگەڕێتەوە بۆ هەزارەی پێنجەمی پێش زایین کۆنترین بەڵگەی کلتووری مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا دابین دەکات؛ وێنەی مۆسیقا و مۆسیقاژەنان لە هەزارەی چوارەمی پێش ز زایین دەردەکەوێت؛ و دواتر، لە شاری [[ئورووک|ئوروک]] پیکتۆگرامەکان بۆ "هاری" و "موزیکژەن" لەنێوان کۆنترین نموونەی نووسینەکاندا هەن. مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی میسۆپۆتامیا و هەندێک لە ئامێرەکان خۆیان وەک خوداوەندێکی کەمینەیی تەماشا دەکران و ناوێکی تایبەتیان پێدرا، وەک نینیجیزیبارا.بەکارھێنانی لە ئاهەنگەکانی ئایینی بریتی بوو لە فێستیڤاڵەکان، جەنگەکان، و مەراسیمەکان - لەنێوان ھەموو چینەکانی کۆمەڵگە.میسۆپۆتامیاکان گۆرانییان دەگوت و ئامێرەکانی [[ئامێری کوتان|لێدان]] و بای و زنجیرەیان دەژەنا؛ ڕێنماییەکان بۆ ژەنینیان لەسەر تابلۆی قوڕ دۆزرایەوە.کەلوپەلەکانی کە ماونەتەوە بریتین لە کۆنترین ئامێرە زنجیرەییەکان، لیرەی ئور، کە لیرەی سەری گا لە ئور دەگرێتەوە. چەندین کاری مۆسیقای نووسراو هەن؛ گۆرانییەکانی هوریان بەتایبەتی "هۆنراوەی نیککال"، نوێنەرایەتی کۆنترین مۆسیقایەکی تەواو دەکات.زانایانی هاوچەرخ هەوڵیان داوە کە مۆدێلەکان لە ئەم کارانە دووبارە دروست بکەنەوە، هەرچەندە هیچ ڕێککەوتنێک نییە لەسەر ئەوەی کە مۆسیقا چۆن دەنگ دەدات.میسۆپۆتامیاکان سیستەمێکی فراوانی تیۆری مۆسیقایان هەبوو و هەندێک ئاستی [[پەروەردەی مۆسیقی|پەروەردەی مۆسیقا]] هەبوو.مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا کاریگەریی هەبوو و کاریگەری لەسەر مۆسیقا هەبوو لە کەلتورە دراوسێکانی دێرین لە [[میسری کۆن|میسر]] [[ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژهەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئەفریقا|ڕۆژئاوای ئەفریقا]] و کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاست. زۆرێک لەو شتانەی کە توێژەران دەزانن دەربارەی مۆسیقای میسۆپۆتامیا لە تابلۆی قوڕەوە هاتوون.نووسەران ستایل ڕیش بەکاردەهێنن بۆ دروستکردنی وێنەی شێوەی قۆڵی لە قوڕێکی تەڕدا، و تابلۆکان دەکرێن.بە بەکارهێنانی ئەم پیتەی کونیفۆرم، ئەوان دەقەکانیان تۆمار کرد کە جۆرەکان و ناونیشانی گۆرانییەکانیان خستە لیستی، ڕێنماییەکان لەسەر چۆنیەتی ژەنینی ئامێرەکان و تیۆری مۆسیقایان دەرخست.بە کۆکردنەوەی هەزاران تابلۆی ڕزگاربوو، لەگەڵ لێکۆڵینەوە لە کارە هونەری و ئامێرە ڕزگاربووەکان، توێژەران توانیویانە وێنەیەکی ورد لە کلتووری مۆسیقای میسۆپۆتامیا پێشکەش بکەن. == بەکارهێنانی مۆسیقا == === ئایینی === [[File:God_Ea,_also_Enki,_holding_a_cup_with_overflowing_water._From_Iraq._Pergamon_Museum.jpg|alt=a statuette in a museum display|وێنۆک|ئیا (هەروەها ئینکی) ، خودای مۆسیقا، کڵاوێکی قۆچی پۆشیوە و جامێکی هەڵگرتووە کە ئاو لێی دەڕوات.[[یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی بابلی|سەردەمی بابل]] سەدەی ١٩-١٧ پێش زایین.[[مۆزەخانەی پێرگامۆن]] [[بەرلین]].]] مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی کۆنی میسۆپۆتامیا.لە سەردەمی بابلیدا (١٩٨٤ پێش زایین - ١٥٩٥ پێش زایینی) ، کاتێک مۆسیقا وەک بەشێک لە ئاهەنگێکی ئایینی ئەنجام دەدرێت، ئەو هونەرمەندانەی کە بە زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] ناسراون بە کاهینانی گال، بە دیالێکتێکی سۆمەرییان دەگوت کە پێی دەوترێت [[زمانی سۆمەری|ئێمسال]].{{Sfn|Bowen|2020}}دوو جۆری نوێژەکانی ئێمیسال هەبوون، بالاگ و ئێرشێما، کە بە ناوی ئەو ئامێرانەی کە لە نواندنەکەیان بەکارهاتوون (بە ئینگلیزی: ''بالاگ'') و شەم، بە یەکەوە).{{Sfn|Bowen|2020}}لە ھەندێک وێنەی فیستیڤاڵە ئایینییەکاندا، مۆسیقاژەنان لەگەڵ سەماکەران، یاریزانان، و ئەکرۆبایتەکان بوون.{{Sfn|Collon|2003}} بەڵگەی شاری [[ماری، سووریا|ماری]] وێنەیەک پێشکەش دەکات کە چۆن مۆسیقاژەنەکان لە ناو پەرستگاکەدا بوون.ئامێرێک بەناوی Ninigizibara بەپێچەوانەی پەیکەرێکی خوداوەندەکەی ئەو شارە، Eštar دانرابوو.گۆرانیبێژان لە لای ڕاستی ئامێرەکە دانیشتبوون، [[ئۆرکێسترا]] لە لای چەپی، و مۆسیقاژەنانی ژنان لە پشت ئامێرەکە وەستابوون.کرداری ڕێوڕەسم ئەنجام دەدرێت لە کاتی ئەم نوێژە گۆرانیبێژانە، کە مەبەست لێی قەناعەتپێکردنی خودای ناوچەکە بوو کە شارەکە بەجێ نەهێڵێت.{{Sfn|Bowen|2020}}{{Sfn|Mirelman|2009}}هەروەها، هەندێک لە خەمەکانی خەمباریان هەبوو لەسەر لەدەستدانی خودی مۆسیقا لە کاتی وێرانبوونی شارێک و پەرستگاکەی.لە یەکێک لەو کارانەدا، "خودای گریان" نینیسیننا پەشیمان دەبێتەوە لە وێرانبوونی شارەکەی، [[ئیسین|ئایسینی]] نەک تەنها پەشیمان بووەوە لە لەدەستدانی خۆراک، خواردنەوە، و سەروەری، بەڵکو هەروەها لەبەر ئەوەی "هیچ ئامێرێکی مۆسیقای شیرین نەبوو وەک لیرە، tamborine، و pipel; هیچ گۆرانییەکی دڵنەوایی و وشەیەکی ئارامکەرەوە لە گۆرانیبێژان و کاهینەکان".{{Sfn|Kramer|1983}} هەندێک لە ئاهەنگەکان ئامێرەکان خۆیان دەگرێتەوە، کە خوداییان پێ دەدرێت، و توانای وەرگرتنی قوربانی ئاژەڵان هەیە وەک خوداوەندەکان.{{Sfn|Franklin|2006}}لە ئاهەنگێکدا کە لە نزیکەوە پەیوەستە بە tamborێک کە لە وتارێکی ئەکادییدا باس ئاوە گاێک هێنرا بۆ پەرستگاکە و قوربانی بۆ ئیای خودای مۆسیقا و دانایی ئەنجامدرا.{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Kilmer|1971}}بەشە جیاوازەکانی گا بە گڵۆپێک سوتێنران لە کاتی ئاهەنگەکە.{{Sfn|Sachs|2012}}دوازدە تابلۆ لەسەر زەوی دانران، و وێنەی بڕۆنزێکی خوداوەندێک لەسەر هەر تابلۆکە دانرابوو.{{Sfn|Franklin|2015}}قوربانییەکان ئەنجامدرا و tamborێک دانرا.پاشان وێنەکانی بڕۆنز لە ناو tamborەکە دانران، چەواشەکارییەکان لە گوێی گاەکە بڵاوکرانەوە، هۆنراوەیەک لەگەڵ ئۆبۆیەکدا گۆرانی درا، و گاەکە قوربانی کرابوو.{{Sfn|Sachs|2012}} === سیکۆلار === [[File:Bas_relief_Ninive_musiciens_AO_19908.jpg|وێنۆک|مۆسیقاژەنانی سوپای ئاشوری لە پێش زایین.نینیفە، ژێرزەوی لە گیپسۆم ئەلباسەر.[[Palace of Ashurbanipal|کۆشکی ئەشوربانیپال]] [[نەینەوا]].]] وشەی ئەکادیمی بۆ مۆسیقا، {{Lang|akk-latn|nigūtu}} هەروەها بە واتای "خۆشگوزەرانی" و "خۆشگوزەرەوە" دێت، کە بە باشی لە لایەن مۆرییەکەوە لە [[لووڤر|لۆڤەر]] نیشاندراوە کە شوانێک کە کە کە بۆ مێگەلەکەی کەڵکێکی لێدەدات.{{Sfn|Wellesz|1990}}مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میسۆپۆتامیا و لە زۆرێک لە چوارچێوەی سیکۆلاریدا بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Wellesz|1990}}{{Sfn|Cheng|2009}}مۆسیقا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە مەراسیمەکاندا،[١٦] لەنێوان پاشا،[١٧] و هەروەها لە پەیوەندی وەرزش و سێکسدا پیشان درا.[١٨]{{Sfn|Martens|1925}}{{Sfn|Duchesne-Guillemin|1981}}{{Sfn|Mirelman|2009}}گۆرانییە خۆشەویستییەکانی میزۆپۆتامیا، کە نوێنەرایەتی جۆرێکی جیاواز لە مۆسیقا دەکەن، لەگەڵ ئەوەشدا تایبەتمەندی هاوبەشیان لەگەڵ مۆسیقای ئایینی هاوبەشە.[[عەشتار|ئینانا]] و [[تەممووز (ئەفسانە)|دۆمۆزی]] کە زۆرجار لە گۆرانییەکانی دا دەردەکەوێت، ھەروەھا وەک خۆشەویستێکی خودایی لە گۆرانییە ڕۆمانسییەکاندا دیار بوون، ھەردوو جۆرەکە ئێمیسالیان بەکارھێناوە، کە دیالێکتێکە کە پەیوەستە بە ژنانەوە.{{Sfn|Cooper|2006}}بەکارھێنانی ئێمیسال لەلایەن گۆرانیبێژانی ژنانەوە لە گۆرانییەکانی ھاوسەرگیریشدا درێژەی کێشا، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئەم ڕۆڵانە لە لایەن گۆرانیبێژە نێرینەکانەوە وەرگیرا، لانیکەم لە نێو سەرکردە دیارەکان.{{Sfn|Cooper|2006}}لە سەردەمی دایناسی سەرەتایی سێیەمدا، مۆسیقا لە ئاهەنگەکاندا پیشان دەدرێت، بەڵام مەبەستەکە ڕوون نییە.ئاهەنگەکە لەوانەیە " ڕووداوێکی ئاسایی ڕۆژنامەوانی بووبێت، وەک ئاهەنگێکی ساڵی نوێ" یان ئەو بۆنانە لەوانەیە "بەردەوامبوونی کرداری پەرستگا یان ئاهەنگەکانی هەڵمەتی سەربازی سەرکەوتوو" بوونبێت.{{Sfn|Cheng|2009}} وەک لە کەلتورە دراوسێکان، مۆسیقای میسۆپۆتامیا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ھێزی سەربازی|سەربازی]].{{Sfn|Martens|1925}}لەکاتێکدا ئامێرە مۆسیقییەکانی جەنگ لە کلتورێکەوە بۆ کلتورێکی تر جیاواز بوون، مەبەستی مۆسیقا یەکسان بوو - بۆ "بەکارهێنانی ترس بۆ دڵی دوژمنەکان".{{Sfn|Martens|1925}}مارتێنس نووسیویەتی:[١٦]{{Sfn|Martens|1925}}   مۆسیقازان جەی پیتەر بورکۆڵدەر جۆرەکانی مۆسیقای سیکۆلار لەخۆدەگرێت کە بریتین لە " گۆرانییەکانی کار، گۆرانییەکانی باخچەی ساوایان، مۆسیقایەکی سەما، مۆسیقا بۆ چێژوەرگرتن لە ئاهەنگەکان، و ئەپییەکان کە بە ئامرازی ئاوازدانان دەنووسرێن".{{Sfn|Burkholder|Grout|Palisca|2014}}تابلۆیە چالاکەکانی سەر دیوار سەما دەکەن، و چەندین جۆری سەما دەکرێت لە سەر دیوارەکان، مۆری سلندەر و [[گۆزەکەری|قوڕ]] [[وێنەکێشی|تابلۆکان]] جیا بکرێنەوە؛ وێنە ئامێرە مۆسیقاییەکان لەگەڵیاندا دێن.{{Sfn|Collon|2003}}مۆسیقای سیکۆلار خەڵکی میسۆپۆتامیا دڵنەوایی دەکرد: یەکێک لە وتارەکان باس لە نووسەرێکی بێ ئومێد دەکات کە لە [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]-ئەنشان گیرابوو و نەخۆش بوو؛ ئەو ئاواتی ئەوە بوو "بە مۆسیقایەکی هاریپێکی ئاسۆیی بە حەوت زنجیرە چاکببێتەوە".{{Sfn|Krispijn|2008}} == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} === سەرچاوەکان === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Commons category-inline|Music of Mesopotamia}} * {{بیرخستنەوەی وێب |last=Goss |first=Clint |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://Flutopedia.com/mesopotamian_flutes.htm |ڕێکەوتی سەردان=18 August 2022 |وێبگە=Flutopedia |ref=none}} {{Ancient Mesopotamia}}{{Assyrian topics}}{{Ancient music}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9f6qc2w673icgua72trgdvp17gp6906 1699511 1699500 2026-11-02T12:39:17Z Ravan 7844 1699511 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} [[File:Ur_lyre.jpg|alt=a depiction of a lyre player entertaining guests, made with shell, lapis lazuli, red limestone, and bitumen|وێنۆک|وێناکردنی گۆرانیبێژێک و لیرژەنێک کە میوانەکان لە ئاهەنگێکدا میوانداری دەکەن {{Circa|2500}} پێش زایین. مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میزۆپۆتامیا. وردەکاری لە ستانداردی ئورەوە وەرگیراوە . مۆزەخانەی بەریتانی [[لەندەن|لە لەندەن]] . {{Sfn|British Museum e}}]] [[مۆسیقا]] لە سەرتاسەری مێژووی [[مێزۆپۆتامیا|میسۆپۆتامیا]] بڵاو بووەوە، ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە هەردوو چوارچێوەی ئایینی و سیکۆلار.میسۆپۆتامیا سەرنجڕاکێشە بۆ زانایان چونکە بەڵگەی ناوچەکە - کە کەلوپەل و وێنەکانی هونەری و [[نووسین|تۆمارە نووسراوەکان]] تێدایە - لەنێوان کۆنترین کەلتورە تۆمارکراوەکانی [[مێژووی مۆسیقا]] دادەنێت.دۆزینەوەی ئامێرێکی بای ئێسک کە دەگەڕێتەوە بۆ هەزارەی پێنجەمی پێش زایین کۆنترین بەڵگەی کلتووری مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا دابین دەکات؛ وێنەی مۆسیقا و مۆسیقاژەنان لە هەزارەی چوارەمی پێش ز زایین دەردەکەوێت؛ و دواتر، لە شاری [[ئورووک|ئوروک]] پیکتۆگرامەکان بۆ "هاری" و "موزیکژەن" لەنێوان کۆنترین نموونەی نووسینەکاندا هەن. مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی میسۆپۆتامیا و هەندێک لە ئامێرەکان خۆیان وەک خوداوەندێکی کەمینەیی تەماشا دەکران و ناوێکی تایبەتیان پێدرا، وەک نینیجیزیبارا.بەکارھێنانی لە ئاهەنگەکانی ئایینی بریتی بوو لە فێستیڤاڵەکان، جەنگەکان، و مەراسیمەکان - لەنێوان ھەموو چینەکانی کۆمەڵگە.میسۆپۆتامیاکان گۆرانییان دەگوت و ئامێرەکانی [[ئامێری کوتان|لێدان]] و بای و زنجیرەیان دەژەنا؛ ڕێنماییەکان بۆ ژەنینیان لەسەر تابلۆی قوڕ دۆزرایەوە.کەلوپەلەکانی کە ماونەتەوە بریتین لە کۆنترین ئامێرە زنجیرەییەکان، لیرەی ئور، کە لیرەی سەری گا لە ئور دەگرێتەوە. چەندین کاری مۆسیقای نووسراو هەن؛ گۆرانییەکانی هوریان بەتایبەتی "هۆنراوەی نیککال"، نوێنەرایەتی کۆنترین مۆسیقایەکی تەواو دەکات.زانایانی هاوچەرخ هەوڵیان داوە کە مۆدێلەکان لە ئەم کارانە دووبارە دروست بکەنەوە، هەرچەندە هیچ ڕێککەوتنێک نییە لەسەر ئەوەی کە مۆسیقا چۆن دەنگ دەدات.میسۆپۆتامیاکان سیستەمێکی فراوانی تیۆری مۆسیقایان هەبوو و هەندێک ئاستی [[پەروەردەی مۆسیقی|پەروەردەی مۆسیقا]] هەبوو.مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا کاریگەریی هەبوو و کاریگەری لەسەر مۆسیقا هەبوو لە کەلتورە دراوسێکانی دێرین لە [[میسری کۆن|میسر]] [[ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژهەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئەفریقا|ڕۆژئاوای ئەفریقا]] و کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاست. زۆرێک لەو شتانەی کە توێژەران دەزانن دەربارەی مۆسیقای میسۆپۆتامیا لە تابلۆی قوڕەوە هاتوون.نووسەران ستایل ڕیش بەکاردەهێنن بۆ دروستکردنی وێنەی شێوەی قۆڵی لە قوڕێکی تەڕدا، و تابلۆکان دەکرێن.بە بەکارهێنانی ئەم پیتەی کونیفۆرم، ئەوان دەقەکانیان تۆمار کرد کە جۆرەکان و ناونیشانی گۆرانییەکانیان خستە لیستی، ڕێنماییەکان لەسەر چۆنیەتی ژەنینی ئامێرەکان و تیۆری مۆسیقایان دەرخست.بە کۆکردنەوەی هەزاران تابلۆی ڕزگاربوو، لەگەڵ لێکۆڵینەوە لە کارە هونەری و ئامێرە ڕزگاربووەکان، توێژەران توانیویانە وێنەیەکی ورد لە کلتووری مۆسیقای میسۆپۆتامیا پێشکەش بکەن. == بەکارهێنانی مۆسیقا == === ئایینی === [[File:God_Ea,_also_Enki,_holding_a_cup_with_overflowing_water._From_Iraq._Pergamon_Museum.jpg|alt=a statuette in a museum display|وێنۆک|ئیا (هەروەها ئینکی) ، خودای مۆسیقا، کڵاوێکی قۆچی پۆشیوە و جامێکی هەڵگرتووە کە ئاو لێی دەڕوات.[[یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی بابلی|سەردەمی بابل]] سەدەی ١٩-١٧ پێش زایین.[[مۆزەخانەی پێرگامۆن]] [[بەرلین]].]] مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی کۆنی میسۆپۆتامیا.لە سەردەمی بابلیدا (١٩٨٤ پێش زایین - ١٥٩٥ پێش زایینی) ، کاتێک مۆسیقا وەک بەشێک لە ئاهەنگێکی ئایینی ئەنجام دەدرێت، ئەو هونەرمەندانەی کە بە زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] ناسراون بە کاهینانی گال، بە دیالێکتێکی سۆمەرییان دەگوت کە پێی دەوترێت [[زمانی سۆمەری|ئێمسال]].{{Sfn|Bowen|2020}}دوو جۆری نوێژەکانی ئێمیسال هەبوون، بالاگ و ئێرشێما، کە بە ناوی ئەو ئامێرانەی کە لە نواندنەکەیان بەکارهاتوون (بە ئینگلیزی: ''بالاگ'') و شەم، بە یەکەوە).{{Sfn|Bowen|2020}}لە ھەندێک وێنەی فیستیڤاڵە ئایینییەکاندا، مۆسیقاژەنان لەگەڵ سەماکەران، یاریزانان، و ئەکرۆبایتەکان بوون.{{Sfn|Collon|2003}} بەڵگەی شاری [[ماری، سووریا|ماری]] وێنەیەک پێشکەش دەکات کە چۆن مۆسیقاژەنەکان لە ناو پەرستگاکەدا بوون.ئامێرێک بەناوی Ninigizibara بەپێچەوانەی پەیکەرێکی خوداوەندەکەی ئەو شارە، Eštar دانرابوو.گۆرانیبێژان لە لای ڕاستی ئامێرەکە دانیشتبوون، [[ئۆرکێسترا]] لە لای چەپی، و مۆسیقاژەنانی ژنان لە پشت ئامێرەکە وەستابوون.کرداری ڕێوڕەسم ئەنجام دەدرێت لە کاتی ئەم نوێژە گۆرانیبێژانە، کە مەبەست لێی قەناعەتپێکردنی خودای ناوچەکە بوو کە شارەکە بەجێ نەهێڵێت.{{Sfn|Bowen|2020}}{{Sfn|Mirelman|2009}}هەروەها، هەندێک لە خەمەکانی خەمباریان هەبوو لەسەر لەدەستدانی خودی مۆسیقا لە کاتی وێرانبوونی شارێک و پەرستگاکەی.لە یەکێک لەو کارانەدا، "خودای گریان" نینیسیننا پەشیمان دەبێتەوە لە وێرانبوونی شارەکەی، [[ئیسین|ئایسینی]] نەک تەنها پەشیمان بووەوە لە لەدەستدانی خۆراک، خواردنەوە، و سەروەری، بەڵکو هەروەها لەبەر ئەوەی "هیچ ئامێرێکی مۆسیقای شیرین نەبوو وەک لیرە، tamborine، و pipel; هیچ گۆرانییەکی دڵنەوایی و وشەیەکی ئارامکەرەوە لە گۆرانیبێژان و کاهینەکان".{{Sfn|Kramer|1983}} هەندێک لە ئاهەنگەکان ئامێرەکان خۆیان دەگرێتەوە، کە خوداییان پێ دەدرێت، و توانای وەرگرتنی قوربانی ئاژەڵان هەیە وەک خوداوەندەکان.{{Sfn|Franklin|2006}}لە ئاهەنگێکدا کە لە نزیکەوە پەیوەستە بە tamborێک کە لە وتارێکی ئەکادییدا باس ئاوە گاێک هێنرا بۆ پەرستگاکە و قوربانی بۆ ئیای خودای مۆسیقا و دانایی ئەنجامدرا.{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Kilmer|1971}}بەشە جیاوازەکانی گا بە گڵۆپێک سوتێنران لە کاتی ئاهەنگەکە.{{Sfn|Sachs|2012}}دوازدە تابلۆ لەسەر زەوی دانران، و وێنەی بڕۆنزێکی خوداوەندێک لەسەر هەر تابلۆکە دانرابوو.{{Sfn|Franklin|2015}}قوربانییەکان ئەنجامدرا و tamborێک دانرا.پاشان وێنەکانی بڕۆنز لە ناو tamborەکە دانران، چەواشەکارییەکان لە گوێی گاەکە بڵاوکرانەوە، هۆنراوەیەک لەگەڵ ئۆبۆیەکدا گۆرانی درا، و گاەکە قوربانی کرابوو.{{Sfn|Sachs|2012}} === سیکۆلار === [[File:Bas_relief_Ninive_musiciens_AO_19908.jpg|وێنۆک|مۆسیقاژەنانی سوپای ئاشوری لە پێش زایین.نینیفە، ژێرزەوی لە گیپسۆم ئەلباسەر.[[Palace of Ashurbanipal|کۆشکی ئەشوربانیپال]] [[نەینەوا]].]] وشەی ئەکادیمی بۆ مۆسیقا، {{Lang|akk-latn|nigūtu}} هەروەها بە واتای "خۆشگوزەرانی" و "خۆشگوزەرەوە" دێت، کە بە باشی لە لایەن مۆرییەکەوە لە [[لووڤر|لۆڤەر]] نیشاندراوە کە شوانێک کە کە کە بۆ مێگەلەکەی کەڵکێکی لێدەدات.{{Sfn|Wellesz|1990}}مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میسۆپۆتامیا و لە زۆرێک لە چوارچێوەی سیکۆلاریدا بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Wellesz|1990}}{{Sfn|Cheng|2009}}مۆسیقا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە مەراسیمەکاندا،[١٦] لەنێوان پاشا،[١٧] و هەروەها لە پەیوەندی وەرزش و سێکسدا پیشان درا.[١٨]{{Sfn|Martens|1925}}{{Sfn|Duchesne-Guillemin|1981}}{{Sfn|Mirelman|2009}}گۆرانییە خۆشەویستییەکانی میزۆپۆتامیا، کە نوێنەرایەتی جۆرێکی جیاواز لە مۆسیقا دەکەن، لەگەڵ ئەوەشدا تایبەتمەندی هاوبەشیان لەگەڵ مۆسیقای ئایینی هاوبەشە.[[عەشتار|ئینانا]] و [[تەممووز (ئەفسانە)|دۆمۆزی]] کە زۆرجار لە گۆرانییەکانی دا دەردەکەوێت، ھەروەھا وەک خۆشەویستێکی خودایی لە گۆرانییە ڕۆمانسییەکاندا دیار بوون، ھەردوو جۆرەکە ئێمیسالیان بەکارھێناوە، کە دیالێکتێکە کە پەیوەستە بە ژنانەوە.{{Sfn|Cooper|2006}}بەکارھێنانی ئێمیسال لەلایەن گۆرانیبێژانی ژنانەوە لە گۆرانییەکانی ھاوسەرگیریشدا درێژەی کێشا، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئەم ڕۆڵانە لە لایەن گۆرانیبێژە نێرینەکانەوە وەرگیرا، لانیکەم لە نێو سەرکردە دیارەکان.{{Sfn|Cooper|2006}}لە سەردەمی دایناسی سەرەتایی سێیەمدا، مۆسیقا لە ئاهەنگەکاندا پیشان دەدرێت، بەڵام مەبەستەکە ڕوون نییە.ئاهەنگەکە لەوانەیە " ڕووداوێکی ئاسایی ڕۆژنامەوانی بووبێت، وەک ئاهەنگێکی ساڵی نوێ" یان ئەو بۆنانە لەوانەیە "بەردەوامبوونی کرداری پەرستگا یان ئاهەنگەکانی هەڵمەتی سەربازی سەرکەوتوو" بوونبێت.{{Sfn|Cheng|2009}} وەک لە کەلتورە دراوسێکان، مۆسیقای میسۆپۆتامیا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ھێزی سەربازی|سەربازی]].{{Sfn|Martens|1925}}لەکاتێکدا ئامێرە مۆسیقییەکانی جەنگ لە کلتورێکەوە بۆ کلتورێکی تر جیاواز بوون، مەبەستی مۆسیقا یەکسان بوو - بۆ "بەکارهێنانی ترس بۆ دڵی دوژمنەکان".{{Sfn|Martens|1925}}مارتێنس نووسیویەتی:[١٦]{{Sfn|Martens|1925}}   مۆسیقازان جەی پیتەر بورکۆڵدەر جۆرەکانی مۆسیقای سیکۆلار لەخۆدەگرێت کە بریتین لە " گۆرانییەکانی کار، گۆرانییەکانی باخچەی ساوایان، مۆسیقایەکی سەما، مۆسیقا بۆ چێژوەرگرتن لە ئاهەنگەکان، و ئەپییەکان کە بە ئامرازی ئاوازدانان دەنووسرێن".{{Sfn|Burkholder|Grout|Palisca|2014}}تابلۆیە چالاکەکانی سەر دیوار سەما دەکەن، و چەندین جۆری سەما دەکرێت لە سەر دیوارەکان، مۆری سلندەر و [[گۆزەکەری|قوڕ]] [[وێنەکێشی|تابلۆکان]] جیا بکرێنەوە؛ وێنە ئامێرە مۆسیقاییەکان لەگەڵیاندا دێن.{{Sfn|Collon|2003}}مۆسیقای سیکۆلار خەڵکی میسۆپۆتامیا دڵنەوایی دەکرد: یەکێک لە وتارەکان باس لە نووسەرێکی بێ ئومێد دەکات کە لە [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]-ئەنشان گیرابوو و نەخۆش بوو؛ ئەو ئاواتی ئەوە بوو "بە مۆسیقایەکی هاریپێکی ئاسۆیی بە حەوت زنجیرە چاکببێتەوە".{{Sfn|Krispijn|2008}} == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} === سەرچاوەکان === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Commons category-inline|Music of Mesopotamia}} * {{بیرخستنەوەی وێب |last=Goss |first=Clint |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://Flutopedia.com/mesopotamian_flutes.htm |ڕێکەوتی سەردان=18 August 2022 |وێبگە=Flutopedia |ref=none}} {{Ancient Mesopotamia}}{{Assyrian topics}}{{Ancient music}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7i20kakl54pp098xatpgz0mbf4lj9ir 1699672 1699511 2026-11-02T16:37:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Music of Mesopotamia}} 1699672 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} [[File:Ur_lyre.jpg|alt=a depiction of a lyre player entertaining guests, made with shell, lapis lazuli, red limestone, and bitumen|وێنۆک|وێناکردنی گۆرانیبێژێک و لیرژەنێک کە میوانەکان لە ئاهەنگێکدا میوانداری دەکەن {{Circa|2500}} پێش زایین. مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میزۆپۆتامیا. وردەکاری لە ستانداردی ئورەوە وەرگیراوە . مۆزەخانەی بەریتانی [[لەندەن|لە لەندەن]] . {{Sfn|British Museum e}}]] [[مۆسیقا]] لە سەرتاسەری مێژووی [[مێزۆپۆتامیا|میسۆپۆتامیا]] بڵاو بووەوە، ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە هەردوو چوارچێوەی ئایینی و سیکۆلار.میسۆپۆتامیا سەرنجڕاکێشە بۆ زانایان چونکە بەڵگەی ناوچەکە - کە کەلوپەل و وێنەکانی هونەری و [[نووسین|تۆمارە نووسراوەکان]] تێدایە - لەنێوان کۆنترین کەلتورە تۆمارکراوەکانی [[مێژووی مۆسیقا]] دادەنێت.دۆزینەوەی ئامێرێکی بای ئێسک کە دەگەڕێتەوە بۆ هەزارەی پێنجەمی پێش زایین کۆنترین بەڵگەی کلتووری مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا دابین دەکات؛ وێنەی مۆسیقا و مۆسیقاژەنان لە هەزارەی چوارەمی پێش ز زایین دەردەکەوێت؛ و دواتر، لە شاری [[ئورووک|ئوروک]] پیکتۆگرامەکان بۆ "هاری" و "موزیکژەن" لەنێوان کۆنترین نموونەی نووسینەکاندا هەن. مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی میسۆپۆتامیا و هەندێک لە ئامێرەکان خۆیان وەک خوداوەندێکی کەمینەیی تەماشا دەکران و ناوێکی تایبەتیان پێدرا، وەک نینیجیزیبارا.بەکارھێنانی لە ئاهەنگەکانی ئایینی بریتی بوو لە فێستیڤاڵەکان، جەنگەکان، و مەراسیمەکان - لەنێوان ھەموو چینەکانی کۆمەڵگە.میسۆپۆتامیاکان گۆرانییان دەگوت و ئامێرەکانی [[ئامێری کوتان|لێدان]] و بای و زنجیرەیان دەژەنا؛ ڕێنماییەکان بۆ ژەنینیان لەسەر تابلۆی قوڕ دۆزرایەوە.کەلوپەلەکانی کە ماونەتەوە بریتین لە کۆنترین ئامێرە زنجیرەییەکان، لیرەی ئور، کە لیرەی سەری گا لە ئور دەگرێتەوە. چەندین کاری مۆسیقای نووسراو هەن؛ گۆرانییەکانی هوریان بەتایبەتی "هۆنراوەی نیککال"، نوێنەرایەتی کۆنترین مۆسیقایەکی تەواو دەکات.زانایانی هاوچەرخ هەوڵیان داوە کە مۆدێلەکان لە ئەم کارانە دووبارە دروست بکەنەوە، هەرچەندە هیچ ڕێککەوتنێک نییە لەسەر ئەوەی کە مۆسیقا چۆن دەنگ دەدات.میسۆپۆتامیاکان سیستەمێکی فراوانی تیۆری مۆسیقایان هەبوو و هەندێک ئاستی [[پەروەردەی مۆسیقی|پەروەردەی مۆسیقا]] هەبوو.مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا کاریگەریی هەبوو و کاریگەری لەسەر مۆسیقا هەبوو لە کەلتورە دراوسێکانی دێرین لە [[میسری کۆن|میسر]] [[ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژهەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئەفریقا|ڕۆژئاوای ئەفریقا]] و کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاست. زۆرێک لەو شتانەی کە توێژەران دەزانن دەربارەی مۆسیقای میسۆپۆتامیا لە تابلۆی قوڕەوە هاتوون.نووسەران ستایل ڕیش بەکاردەهێنن بۆ دروستکردنی وێنەی شێوەی قۆڵی لە قوڕێکی تەڕدا، و تابلۆکان دەکرێن.بە بەکارهێنانی ئەم پیتەی کونیفۆرم، ئەوان دەقەکانیان تۆمار کرد کە جۆرەکان و ناونیشانی گۆرانییەکانیان خستە لیستی، ڕێنماییەکان لەسەر چۆنیەتی ژەنینی ئامێرەکان و تیۆری مۆسیقایان دەرخست.بە کۆکردنەوەی هەزاران تابلۆی ڕزگاربوو، لەگەڵ لێکۆڵینەوە لە کارە هونەری و ئامێرە ڕزگاربووەکان، توێژەران توانیویانە وێنەیەکی ورد لە کلتووری مۆسیقای میسۆپۆتامیا پێشکەش بکەن. == بەکارهێنانی مۆسیقا == === ئایینی === [[File:God_Ea,_also_Enki,_holding_a_cup_with_overflowing_water._From_Iraq._Pergamon_Museum.jpg|alt=a statuette in a museum display|وێنۆک|ئیا (هەروەها ئینکی) ، خودای مۆسیقا، کڵاوێکی قۆچی پۆشیوە و جامێکی هەڵگرتووە کە ئاو لێی دەڕوات.[[یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی بابلی|سەردەمی بابل]] سەدەی ١٩-١٧ پێش زایین.[[مۆزەخانەی پێرگامۆن]] [[بەرلین]].]] مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی کۆنی میسۆپۆتامیا.لە سەردەمی بابلیدا (١٩٨٤ پێش زایین - ١٥٩٥ پێش زایینی) ، کاتێک مۆسیقا وەک بەشێک لە ئاهەنگێکی ئایینی ئەنجام دەدرێت، ئەو هونەرمەندانەی کە بە زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] ناسراون بە کاهینانی گال، بە دیالێکتێکی سۆمەرییان دەگوت کە پێی دەوترێت [[زمانی سۆمەری|ئێمسال]].{{Sfn|Bowen|2020}}دوو جۆری نوێژەکانی ئێمیسال هەبوون، بالاگ و ئێرشێما، کە بە ناوی ئەو ئامێرانەی کە لە نواندنەکەیان بەکارهاتوون (بە ئینگلیزی: ''بالاگ'') و شەم، بە یەکەوە).{{Sfn|Bowen|2020}}لە ھەندێک وێنەی فیستیڤاڵە ئایینییەکاندا، مۆسیقاژەنان لەگەڵ سەماکەران، یاریزانان، و ئەکرۆبایتەکان بوون.{{Sfn|Collon|2003}} بەڵگەی شاری [[ماری، سووریا|ماری]] وێنەیەک پێشکەش دەکات کە چۆن مۆسیقاژەنەکان لە ناو پەرستگاکەدا بوون.ئامێرێک بەناوی Ninigizibara بەپێچەوانەی پەیکەرێکی خوداوەندەکەی ئەو شارە، Eštar دانرابوو.گۆرانیبێژان لە لای ڕاستی ئامێرەکە دانیشتبوون، [[ئۆرکێسترا]] لە لای چەپی، و مۆسیقاژەنانی ژنان لە پشت ئامێرەکە وەستابوون.کرداری ڕێوڕەسم ئەنجام دەدرێت لە کاتی ئەم نوێژە گۆرانیبێژانە، کە مەبەست لێی قەناعەتپێکردنی خودای ناوچەکە بوو کە شارەکە بەجێ نەهێڵێت.{{Sfn|Bowen|2020}}{{Sfn|Mirelman|2009}}هەروەها، هەندێک لە خەمەکانی خەمباریان هەبوو لەسەر لەدەستدانی خودی مۆسیقا لە کاتی وێرانبوونی شارێک و پەرستگاکەی.لە یەکێک لەو کارانەدا، "خودای گریان" نینیسیننا پەشیمان دەبێتەوە لە وێرانبوونی شارەکەی، [[ئیسین|ئایسینی]] نەک تەنها پەشیمان بووەوە لە لەدەستدانی خۆراک، خواردنەوە، و سەروەری، بەڵکو هەروەها لەبەر ئەوەی "هیچ ئامێرێکی مۆسیقای شیرین نەبوو وەک لیرە، tamborine، و pipel; هیچ گۆرانییەکی دڵنەوایی و وشەیەکی ئارامکەرەوە لە گۆرانیبێژان و کاهینەکان".{{Sfn|Kramer|1983}} هەندێک لە ئاهەنگەکان ئامێرەکان خۆیان دەگرێتەوە، کە خوداییان پێ دەدرێت، و توانای وەرگرتنی قوربانی ئاژەڵان هەیە وەک خوداوەندەکان.{{Sfn|Franklin|2006}}لە ئاهەنگێکدا کە لە نزیکەوە پەیوەستە بە tamborێک کە لە وتارێکی ئەکادییدا باس ئاوە گاێک هێنرا بۆ پەرستگاکە و قوربانی بۆ ئیای خودای مۆسیقا و دانایی ئەنجامدرا.{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Kilmer|1971}}بەشە جیاوازەکانی گا بە گڵۆپێک سوتێنران لە کاتی ئاهەنگەکە.{{Sfn|Sachs|2012}}دوازدە تابلۆ لەسەر زەوی دانران، و وێنەی بڕۆنزێکی خوداوەندێک لەسەر هەر تابلۆکە دانرابوو.{{Sfn|Franklin|2015}}قوربانییەکان ئەنجامدرا و tamborێک دانرا.پاشان وێنەکانی بڕۆنز لە ناو tamborەکە دانران، چەواشەکارییەکان لە گوێی گاەکە بڵاوکرانەوە، هۆنراوەیەک لەگەڵ ئۆبۆیەکدا گۆرانی درا، و گاەکە قوربانی کرابوو.{{Sfn|Sachs|2012}} === سیکۆلار === [[File:Bas_relief_Ninive_musiciens_AO_19908.jpg|وێنۆک|مۆسیقاژەنانی سوپای ئاشوری لە پێش زایین.نینیفە، ژێرزەوی لە گیپسۆم ئەلباسەر.[[Palace of Ashurbanipal|کۆشکی ئەشوربانیپال]] [[نەینەوا]].]] وشەی ئەکادیمی بۆ مۆسیقا، {{Lang|akk-latn|nigūtu}} هەروەها بە واتای "خۆشگوزەرانی" و "خۆشگوزەرەوە" دێت، کە بە باشی لە لایەن مۆرییەکەوە لە [[لووڤر|لۆڤەر]] نیشاندراوە کە شوانێک کە کە کە بۆ مێگەلەکەی کەڵکێکی لێدەدات.{{Sfn|Wellesz|1990}}مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میسۆپۆتامیا و لە زۆرێک لە چوارچێوەی سیکۆلاریدا بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Wellesz|1990}}{{Sfn|Cheng|2009}}مۆسیقا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە مەراسیمەکاندا،[١٦] لەنێوان پاشا،[١٧] و هەروەها لە پەیوەندی وەرزش و سێکسدا پیشان درا.[١٨]{{Sfn|Martens|1925}}{{Sfn|Duchesne-Guillemin|1981}}{{Sfn|Mirelman|2009}}گۆرانییە خۆشەویستییەکانی میزۆپۆتامیا، کە نوێنەرایەتی جۆرێکی جیاواز لە مۆسیقا دەکەن، لەگەڵ ئەوەشدا تایبەتمەندی هاوبەشیان لەگەڵ مۆسیقای ئایینی هاوبەشە.[[عەشتار|ئینانا]] و [[تەممووز (ئەفسانە)|دۆمۆزی]] کە زۆرجار لە گۆرانییەکانی دا دەردەکەوێت، ھەروەھا وەک خۆشەویستێکی خودایی لە گۆرانییە ڕۆمانسییەکاندا دیار بوون، ھەردوو جۆرەکە ئێمیسالیان بەکارھێناوە، کە دیالێکتێکە کە پەیوەستە بە ژنانەوە.{{Sfn|Cooper|2006}}بەکارھێنانی ئێمیسال لەلایەن گۆرانیبێژانی ژنانەوە لە گۆرانییەکانی ھاوسەرگیریشدا درێژەی کێشا، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئەم ڕۆڵانە لە لایەن گۆرانیبێژە نێرینەکانەوە وەرگیرا، لانیکەم لە نێو سەرکردە دیارەکان.{{Sfn|Cooper|2006}}لە سەردەمی دایناسی سەرەتایی سێیەمدا، مۆسیقا لە ئاهەنگەکاندا پیشان دەدرێت، بەڵام مەبەستەکە ڕوون نییە.ئاهەنگەکە لەوانەیە " ڕووداوێکی ئاسایی ڕۆژنامەوانی بووبێت، وەک ئاهەنگێکی ساڵی نوێ" یان ئەو بۆنانە لەوانەیە "بەردەوامبوونی کرداری پەرستگا یان ئاهەنگەکانی هەڵمەتی سەربازی سەرکەوتوو" بوونبێت.{{Sfn|Cheng|2009}} وەک لە کەلتورە دراوسێکان، مۆسیقای میسۆپۆتامیا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ھێزی سەربازی|سەربازی]].{{Sfn|Martens|1925}}لەکاتێکدا ئامێرە مۆسیقییەکانی جەنگ لە کلتورێکەوە بۆ کلتورێکی تر جیاواز بوون، مەبەستی مۆسیقا یەکسان بوو - بۆ "بەکارهێنانی ترس بۆ دڵی دوژمنەکان".{{Sfn|Martens|1925}}مارتێنس نووسیویەتی:[١٦]{{Sfn|Martens|1925}}   مۆسیقازان جەی پیتەر بورکۆڵدەر جۆرەکانی مۆسیقای سیکۆلار لەخۆدەگرێت کە بریتین لە " گۆرانییەکانی کار، گۆرانییەکانی باخچەی ساوایان، مۆسیقایەکی سەما، مۆسیقا بۆ چێژوەرگرتن لە ئاهەنگەکان، و ئەپییەکان کە بە ئامرازی ئاوازدانان دەنووسرێن".{{Sfn|Burkholder|Grout|Palisca|2014}}تابلۆیە چالاکەکانی سەر دیوار سەما دەکەن، و چەندین جۆری سەما دەکرێت لە سەر دیوارەکان، مۆری سلندەر و [[گۆزەکەری|قوڕ]] [[وێنەکێشی|تابلۆکان]] جیا بکرێنەوە؛ وێنە ئامێرە مۆسیقاییەکان لەگەڵیاندا دێن.{{Sfn|Collon|2003}}مۆسیقای سیکۆلار خەڵکی میسۆپۆتامیا دڵنەوایی دەکرد: یەکێک لە وتارەکان باس لە نووسەرێکی بێ ئومێد دەکات کە لە [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]-ئەنشان گیرابوو و نەخۆش بوو؛ ئەو ئاواتی ئەوە بوو "بە مۆسیقایەکی هاریپێکی ئاسۆیی بە حەوت زنجیرە چاکببێتەوە".{{Sfn|Krispijn|2008}} == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} === سەرچاوەکان === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Commons category-inline|Music of Mesopotamia}} * {{بیرخستنەوەی وێب |last=Goss |first=Clint |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://Flutopedia.com/mesopotamian_flutes.htm |ڕێکەوتی سەردان=18 August 2022 |وێبگە=Flutopedia |ref=none}} {{Ancient Mesopotamia}}{{Assyrian topics}}{{Ancient music}} {{پۆلی کۆمنز|Music of Mesopotamia}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 48wjxlp5waec8kxadzorpc9rdljrshb 1699698 1699672 2026-11-02T17:03:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]]، [[دەروازە:ھونەرەکان|ھونەرەکان]] و [[دەروازە:مۆسیقا|مۆسیقا]] 1699698 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} [[File:Ur_lyre.jpg|alt=a depiction of a lyre player entertaining guests, made with shell, lapis lazuli, red limestone, and bitumen|وێنۆک|وێناکردنی گۆرانیبێژێک و لیرژەنێک کە میوانەکان لە ئاهەنگێکدا میوانداری دەکەن {{Circa|2500}} پێش زایین. مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میزۆپۆتامیا. وردەکاری لە ستانداردی ئورەوە وەرگیراوە . مۆزەخانەی بەریتانی [[لەندەن|لە لەندەن]] . {{Sfn|British Museum e}}]] [[مۆسیقا]] لە سەرتاسەری مێژووی [[مێزۆپۆتامیا|میسۆپۆتامیا]] بڵاو بووەوە، ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە هەردوو چوارچێوەی ئایینی و سیکۆلار.میسۆپۆتامیا سەرنجڕاکێشە بۆ زانایان چونکە بەڵگەی ناوچەکە - کە کەلوپەل و وێنەکانی هونەری و [[نووسین|تۆمارە نووسراوەکان]] تێدایە - لەنێوان کۆنترین کەلتورە تۆمارکراوەکانی [[مێژووی مۆسیقا]] دادەنێت.دۆزینەوەی ئامێرێکی بای ئێسک کە دەگەڕێتەوە بۆ هەزارەی پێنجەمی پێش زایین کۆنترین بەڵگەی کلتووری مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا دابین دەکات؛ وێنەی مۆسیقا و مۆسیقاژەنان لە هەزارەی چوارەمی پێش ز زایین دەردەکەوێت؛ و دواتر، لە شاری [[ئورووک|ئوروک]] پیکتۆگرامەکان بۆ "هاری" و "موزیکژەن" لەنێوان کۆنترین نموونەی نووسینەکاندا هەن. مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی میسۆپۆتامیا و هەندێک لە ئامێرەکان خۆیان وەک خوداوەندێکی کەمینەیی تەماشا دەکران و ناوێکی تایبەتیان پێدرا، وەک نینیجیزیبارا.بەکارھێنانی لە ئاهەنگەکانی ئایینی بریتی بوو لە فێستیڤاڵەکان، جەنگەکان، و مەراسیمەکان - لەنێوان ھەموو چینەکانی کۆمەڵگە.میسۆپۆتامیاکان گۆرانییان دەگوت و ئامێرەکانی [[ئامێری کوتان|لێدان]] و بای و زنجیرەیان دەژەنا؛ ڕێنماییەکان بۆ ژەنینیان لەسەر تابلۆی قوڕ دۆزرایەوە.کەلوپەلەکانی کە ماونەتەوە بریتین لە کۆنترین ئامێرە زنجیرەییەکان، لیرەی ئور، کە لیرەی سەری گا لە ئور دەگرێتەوە. چەندین کاری مۆسیقای نووسراو هەن؛ گۆرانییەکانی هوریان بەتایبەتی "هۆنراوەی نیککال"، نوێنەرایەتی کۆنترین مۆسیقایەکی تەواو دەکات.زانایانی هاوچەرخ هەوڵیان داوە کە مۆدێلەکان لە ئەم کارانە دووبارە دروست بکەنەوە، هەرچەندە هیچ ڕێککەوتنێک نییە لەسەر ئەوەی کە مۆسیقا چۆن دەنگ دەدات.میسۆپۆتامیاکان سیستەمێکی فراوانی تیۆری مۆسیقایان هەبوو و هەندێک ئاستی [[پەروەردەی مۆسیقی|پەروەردەی مۆسیقا]] هەبوو.مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا کاریگەریی هەبوو و کاریگەری لەسەر مۆسیقا هەبوو لە کەلتورە دراوسێکانی دێرین لە [[میسری کۆن|میسر]] [[ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژهەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئەفریقا|ڕۆژئاوای ئەفریقا]] و کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاست. زۆرێک لەو شتانەی کە توێژەران دەزانن دەربارەی مۆسیقای میسۆپۆتامیا لە تابلۆی قوڕەوە هاتوون.نووسەران ستایل ڕیش بەکاردەهێنن بۆ دروستکردنی وێنەی شێوەی قۆڵی لە قوڕێکی تەڕدا، و تابلۆکان دەکرێن.بە بەکارهێنانی ئەم پیتەی کونیفۆرم، ئەوان دەقەکانیان تۆمار کرد کە جۆرەکان و ناونیشانی گۆرانییەکانیان خستە لیستی، ڕێنماییەکان لەسەر چۆنیەتی ژەنینی ئامێرەکان و تیۆری مۆسیقایان دەرخست.بە کۆکردنەوەی هەزاران تابلۆی ڕزگاربوو، لەگەڵ لێکۆڵینەوە لە کارە هونەری و ئامێرە ڕزگاربووەکان، توێژەران توانیویانە وێنەیەکی ورد لە کلتووری مۆسیقای میسۆپۆتامیا پێشکەش بکەن. == بەکارهێنانی مۆسیقا == === ئایینی === [[File:God_Ea,_also_Enki,_holding_a_cup_with_overflowing_water._From_Iraq._Pergamon_Museum.jpg|alt=a statuette in a museum display|وێنۆک|ئیا (هەروەها ئینکی) ، خودای مۆسیقا، کڵاوێکی قۆچی پۆشیوە و جامێکی هەڵگرتووە کە ئاو لێی دەڕوات.[[یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی بابلی|سەردەمی بابل]] سەدەی ١٩-١٧ پێش زایین.[[مۆزەخانەی پێرگامۆن]] [[بەرلین]].]] مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی کۆنی میسۆپۆتامیا.لە سەردەمی بابلیدا (١٩٨٤ پێش زایین - ١٥٩٥ پێش زایینی) ، کاتێک مۆسیقا وەک بەشێک لە ئاهەنگێکی ئایینی ئەنجام دەدرێت، ئەو هونەرمەندانەی کە بە زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] ناسراون بە کاهینانی گال، بە دیالێکتێکی سۆمەرییان دەگوت کە پێی دەوترێت [[زمانی سۆمەری|ئێمسال]].{{Sfn|Bowen|2020}}دوو جۆری نوێژەکانی ئێمیسال هەبوون، بالاگ و ئێرشێما، کە بە ناوی ئەو ئامێرانەی کە لە نواندنەکەیان بەکارهاتوون (بە ئینگلیزی: ''بالاگ'') و شەم، بە یەکەوە).{{Sfn|Bowen|2020}}لە ھەندێک وێنەی فیستیڤاڵە ئایینییەکاندا، مۆسیقاژەنان لەگەڵ سەماکەران، یاریزانان، و ئەکرۆبایتەکان بوون.{{Sfn|Collon|2003}} بەڵگەی شاری [[ماری، سووریا|ماری]] وێنەیەک پێشکەش دەکات کە چۆن مۆسیقاژەنەکان لە ناو پەرستگاکەدا بوون.ئامێرێک بەناوی Ninigizibara بەپێچەوانەی پەیکەرێکی خوداوەندەکەی ئەو شارە، Eštar دانرابوو.گۆرانیبێژان لە لای ڕاستی ئامێرەکە دانیشتبوون، [[ئۆرکێسترا]] لە لای چەپی، و مۆسیقاژەنانی ژنان لە پشت ئامێرەکە وەستابوون.کرداری ڕێوڕەسم ئەنجام دەدرێت لە کاتی ئەم نوێژە گۆرانیبێژانە، کە مەبەست لێی قەناعەتپێکردنی خودای ناوچەکە بوو کە شارەکە بەجێ نەهێڵێت.{{Sfn|Bowen|2020}}{{Sfn|Mirelman|2009}}هەروەها، هەندێک لە خەمەکانی خەمباریان هەبوو لەسەر لەدەستدانی خودی مۆسیقا لە کاتی وێرانبوونی شارێک و پەرستگاکەی.لە یەکێک لەو کارانەدا، "خودای گریان" نینیسیننا پەشیمان دەبێتەوە لە وێرانبوونی شارەکەی، [[ئیسین|ئایسینی]] نەک تەنها پەشیمان بووەوە لە لەدەستدانی خۆراک، خواردنەوە، و سەروەری، بەڵکو هەروەها لەبەر ئەوەی "هیچ ئامێرێکی مۆسیقای شیرین نەبوو وەک لیرە، tamborine، و pipel; هیچ گۆرانییەکی دڵنەوایی و وشەیەکی ئارامکەرەوە لە گۆرانیبێژان و کاهینەکان".{{Sfn|Kramer|1983}} هەندێک لە ئاهەنگەکان ئامێرەکان خۆیان دەگرێتەوە، کە خوداییان پێ دەدرێت، و توانای وەرگرتنی قوربانی ئاژەڵان هەیە وەک خوداوەندەکان.{{Sfn|Franklin|2006}}لە ئاهەنگێکدا کە لە نزیکەوە پەیوەستە بە tamborێک کە لە وتارێکی ئەکادییدا باس ئاوە گاێک هێنرا بۆ پەرستگاکە و قوربانی بۆ ئیای خودای مۆسیقا و دانایی ئەنجامدرا.{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Kilmer|1971}}بەشە جیاوازەکانی گا بە گڵۆپێک سوتێنران لە کاتی ئاهەنگەکە.{{Sfn|Sachs|2012}}دوازدە تابلۆ لەسەر زەوی دانران، و وێنەی بڕۆنزێکی خوداوەندێک لەسەر هەر تابلۆکە دانرابوو.{{Sfn|Franklin|2015}}قوربانییەکان ئەنجامدرا و tamborێک دانرا.پاشان وێنەکانی بڕۆنز لە ناو tamborەکە دانران، چەواشەکارییەکان لە گوێی گاەکە بڵاوکرانەوە، هۆنراوەیەک لەگەڵ ئۆبۆیەکدا گۆرانی درا، و گاەکە قوربانی کرابوو.{{Sfn|Sachs|2012}} === سیکۆلار === [[File:Bas_relief_Ninive_musiciens_AO_19908.jpg|وێنۆک|مۆسیقاژەنانی سوپای ئاشوری لە پێش زایین.نینیفە، ژێرزەوی لە گیپسۆم ئەلباسەر.[[Palace of Ashurbanipal|کۆشکی ئەشوربانیپال]] [[نەینەوا]].]] وشەی ئەکادیمی بۆ مۆسیقا، {{Lang|akk-latn|nigūtu}} هەروەها بە واتای "خۆشگوزەرانی" و "خۆشگوزەرەوە" دێت، کە بە باشی لە لایەن مۆرییەکەوە لە [[لووڤر|لۆڤەر]] نیشاندراوە کە شوانێک کە کە کە بۆ مێگەلەکەی کەڵکێکی لێدەدات.{{Sfn|Wellesz|1990}}مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میسۆپۆتامیا و لە زۆرێک لە چوارچێوەی سیکۆلاریدا بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Wellesz|1990}}{{Sfn|Cheng|2009}}مۆسیقا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە مەراسیمەکاندا،[١٦] لەنێوان پاشا،[١٧] و هەروەها لە پەیوەندی وەرزش و سێکسدا پیشان درا.[١٨]{{Sfn|Martens|1925}}{{Sfn|Duchesne-Guillemin|1981}}{{Sfn|Mirelman|2009}}گۆرانییە خۆشەویستییەکانی میزۆپۆتامیا، کە نوێنەرایەتی جۆرێکی جیاواز لە مۆسیقا دەکەن، لەگەڵ ئەوەشدا تایبەتمەندی هاوبەشیان لەگەڵ مۆسیقای ئایینی هاوبەشە.[[عەشتار|ئینانا]] و [[تەممووز (ئەفسانە)|دۆمۆزی]] کە زۆرجار لە گۆرانییەکانی دا دەردەکەوێت، ھەروەھا وەک خۆشەویستێکی خودایی لە گۆرانییە ڕۆمانسییەکاندا دیار بوون، ھەردوو جۆرەکە ئێمیسالیان بەکارھێناوە، کە دیالێکتێکە کە پەیوەستە بە ژنانەوە.{{Sfn|Cooper|2006}}بەکارھێنانی ئێمیسال لەلایەن گۆرانیبێژانی ژنانەوە لە گۆرانییەکانی ھاوسەرگیریشدا درێژەی کێشا، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئەم ڕۆڵانە لە لایەن گۆرانیبێژە نێرینەکانەوە وەرگیرا، لانیکەم لە نێو سەرکردە دیارەکان.{{Sfn|Cooper|2006}}لە سەردەمی دایناسی سەرەتایی سێیەمدا، مۆسیقا لە ئاهەنگەکاندا پیشان دەدرێت، بەڵام مەبەستەکە ڕوون نییە.ئاهەنگەکە لەوانەیە " ڕووداوێکی ئاسایی ڕۆژنامەوانی بووبێت، وەک ئاهەنگێکی ساڵی نوێ" یان ئەو بۆنانە لەوانەیە "بەردەوامبوونی کرداری پەرستگا یان ئاهەنگەکانی هەڵمەتی سەربازی سەرکەوتوو" بوونبێت.{{Sfn|Cheng|2009}} وەک لە کەلتورە دراوسێکان، مۆسیقای میسۆپۆتامیا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ھێزی سەربازی|سەربازی]].{{Sfn|Martens|1925}}لەکاتێکدا ئامێرە مۆسیقییەکانی جەنگ لە کلتورێکەوە بۆ کلتورێکی تر جیاواز بوون، مەبەستی مۆسیقا یەکسان بوو - بۆ "بەکارهێنانی ترس بۆ دڵی دوژمنەکان".{{Sfn|Martens|1925}}مارتێنس نووسیویەتی:[١٦]{{Sfn|Martens|1925}}   مۆسیقازان جەی پیتەر بورکۆڵدەر جۆرەکانی مۆسیقای سیکۆلار لەخۆدەگرێت کە بریتین لە " گۆرانییەکانی کار، گۆرانییەکانی باخچەی ساوایان، مۆسیقایەکی سەما، مۆسیقا بۆ چێژوەرگرتن لە ئاهەنگەکان، و ئەپییەکان کە بە ئامرازی ئاوازدانان دەنووسرێن".{{Sfn|Burkholder|Grout|Palisca|2014}}تابلۆیە چالاکەکانی سەر دیوار سەما دەکەن، و چەندین جۆری سەما دەکرێت لە سەر دیوارەکان، مۆری سلندەر و [[گۆزەکەری|قوڕ]] [[وێنەکێشی|تابلۆکان]] جیا بکرێنەوە؛ وێنە ئامێرە مۆسیقاییەکان لەگەڵیاندا دێن.{{Sfn|Collon|2003}}مۆسیقای سیکۆلار خەڵکی میسۆپۆتامیا دڵنەوایی دەکرد: یەکێک لە وتارەکان باس لە نووسەرێکی بێ ئومێد دەکات کە لە [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]-ئەنشان گیرابوو و نەخۆش بوو؛ ئەو ئاواتی ئەوە بوو "بە مۆسیقایەکی هاریپێکی ئاسۆیی بە حەوت زنجیرە چاکببێتەوە".{{Sfn|Krispijn|2008}} == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} === سەرچاوەکان === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Commons category-inline|Music of Mesopotamia}} * {{بیرخستنەوەی وێب |last=Goss |first=Clint |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://Flutopedia.com/mesopotamian_flutes.htm |ڕێکەوتی سەردان=18 August 2022 |وێبگە=Flutopedia |ref=none}} {{Ancient Mesopotamia}}{{Assyrian topics}}{{Ancient music}} {{پۆلی کۆمنز|Music of Mesopotamia}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ھونەرەکان|مۆسیقا}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7vcviomxuls9w0tdtkbhvszhftihula 1699802 1699698 2026-11-02T20:04:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1699802 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} [[File:Ur_lyre.jpg|alt=a depiction of a lyre player entertaining guests, made with shell, lapis lazuli, red limestone, and bitumen|وێنۆک|وێناکردنی گۆرانیبێژێک و لیرژەنێک کە میوانەکان لە ئاهەنگێکدا میوانداری دەکەن {{Circa|2500}} پێش زایین. مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میزۆپۆتامیا. وردەکاری لە ستانداردی ئورەوە وەرگیراوە . مۆزەخانەی بەریتانی [[لەندەن|لە لەندەن]] . {{Sfn|British Museum e}}]] [[مۆسیقا]] لە سەرتاسەری مێژووی [[مێزۆپۆتامیا|میسۆپۆتامیا]] بڵاو بووەوە، ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە هەردوو چوارچێوەی ئایینی و سیکۆلار.میسۆپۆتامیا سەرنجڕاکێشە بۆ زانایان چونکە بەڵگەی ناوچەکە - کە کەلوپەل و وێنەکانی هونەری و [[نووسین|تۆمارە نووسراوەکان]] تێدایە - لەنێوان کۆنترین کەلتورە تۆمارکراوەکانی [[مێژووی مۆسیقا]] دادەنێت.دۆزینەوەی ئامێرێکی بای ئێسک کە دەگەڕێتەوە بۆ هەزارەی پێنجەمی پێش زایین کۆنترین بەڵگەی کلتووری مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا دابین دەکات؛ وێنەی مۆسیقا و مۆسیقاژەنان لە هەزارەی چوارەمی پێش ز زایین دەردەکەوێت؛ و دواتر، لە شاری [[ئورووک|ئوروک]] پیکتۆگرامەکان بۆ "هاری" و "موزیکژەن" لەنێوان کۆنترین نموونەی نووسینەکاندا هەن. مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی میسۆپۆتامیا و هەندێک لە ئامێرەکان خۆیان وەک خوداوەندێکی کەمینەیی تەماشا دەکران و ناوێکی تایبەتیان پێدرا، وەک نینیجیزیبارا.بەکارھێنانی لە ئاهەنگەکانی ئایینی بریتی بوو لە فێستیڤاڵەکان، جەنگەکان، و مەراسیمەکان - لەنێوان ھەموو چینەکانی کۆمەڵگە.میسۆپۆتامیاکان گۆرانییان دەگوت و ئامێرەکانی [[ئامێری کوتان|لێدان]] و بای و زنجیرەیان دەژەنا؛ ڕێنماییەکان بۆ ژەنینیان لەسەر تابلۆی قوڕ دۆزرایەوە.کەلوپەلەکانی کە ماونەتەوە بریتین لە کۆنترین ئامێرە زنجیرەییەکان، لیرەی ئور، کە لیرەی سەری گا لە ئور دەگرێتەوە. چەندین کاری مۆسیقای نووسراو هەن؛ گۆرانییەکانی هوریان بەتایبەتی "هۆنراوەی نیککال"، نوێنەرایەتی کۆنترین مۆسیقایەکی تەواو دەکات.زانایانی هاوچەرخ هەوڵیان داوە کە مۆدێلەکان لە ئەم کارانە دووبارە دروست بکەنەوە، هەرچەندە هیچ ڕێککەوتنێک نییە لەسەر ئەوەی کە مۆسیقا چۆن دەنگ دەدات.میسۆپۆتامیاکان سیستەمێکی فراوانی تیۆری مۆسیقایان هەبوو و هەندێک ئاستی [[پەروەردەی مۆسیقی|پەروەردەی مۆسیقا]] هەبوو.مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا کاریگەریی هەبوو و کاریگەری لەسەر مۆسیقا هەبوو لە کەلتورە دراوسێکانی دێرین لە [[میسری کۆن|میسر]] [[ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژهەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئەفریقا|ڕۆژئاوای ئەفریقا]] و کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاست. زۆرێک لەو شتانەی کە توێژەران دەزانن دەربارەی مۆسیقای میسۆپۆتامیا لە تابلۆی قوڕەوە هاتوون.نووسەران ستایل ڕیش بەکاردەهێنن بۆ دروستکردنی وێنەی شێوەی قۆڵی لە قوڕێکی تەڕدا، و تابلۆکان دەکرێن.بە بەکارهێنانی ئەم پیتەی کونیفۆرم، ئەوان دەقەکانیان تۆمار کرد کە جۆرەکان و ناونیشانی گۆرانییەکانیان خستە لیستی، ڕێنماییەکان لەسەر چۆنیەتی ژەنینی ئامێرەکان و تیۆری مۆسیقایان دەرخست.بە کۆکردنەوەی هەزاران تابلۆی ڕزگاربوو، لەگەڵ لێکۆڵینەوە لە کارە هونەری و ئامێرە ڕزگاربووەکان، توێژەران توانیویانە وێنەیەکی ورد لە کلتووری مۆسیقای میسۆپۆتامیا پێشکەش بکەن. == بەکارهێنانی مۆسیقا == === ئایینی === [[File:God_Ea,_also_Enki,_holding_a_cup_with_overflowing_water._From_Iraq._Pergamon_Museum.jpg|alt=a statuette in a museum display|وێنۆک|ئیا (هەروەها ئینکی) ، خودای مۆسیقا، کڵاوێکی قۆچی پۆشیوە و جامێکی هەڵگرتووە کە ئاو لێی دەڕوات.[[یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی بابلی|سەردەمی بابل]] سەدەی ١٩-١٧ پێش زایین.[[مۆزەخانەی پێرگامۆن]] [[بەرلین]].]] مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی کۆنی میسۆپۆتامیا.لە سەردەمی بابلیدا (١٩٨٤ پێش زایین - ١٥٩٥ پێش زایینی) ، کاتێک مۆسیقا وەک بەشێک لە ئاهەنگێکی ئایینی ئەنجام دەدرێت، ئەو هونەرمەندانەی کە بە زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] ناسراون بە کاهینانی گال، بە دیالێکتێکی سۆمەرییان دەگوت کە پێی دەوترێت [[زمانی سۆمەری|ئێمسال]].{{Sfn|Bowen|2020}}دوو جۆری نوێژەکانی ئێمیسال هەبوون، بالاگ و ئێرشێما، کە بە ناوی ئەو ئامێرانەی کە لە نواندنەکەیان بەکارهاتوون (بە ئینگلیزی: ''بالاگ'') و شەم، بە یەکەوە).{{Sfn|Bowen|2020}}لە ھەندێک وێنەی فیستیڤاڵە ئایینییەکاندا، مۆسیقاژەنان لەگەڵ سەماکەران، یاریزانان، و ئەکرۆبایتەکان بوون.{{Sfn|Collon|2003}} بەڵگەی شاری [[ماری، سووریا|ماری]] وێنەیەک پێشکەش دەکات کە چۆن مۆسیقاژەنەکان لە ناو پەرستگاکەدا بوون.ئامێرێک بەناوی Ninigizibara بەپێچەوانەی پەیکەرێکی خوداوەندەکەی ئەو شارە، Eštar دانرابوو.گۆرانیبێژان لە لای ڕاستی ئامێرەکە دانیشتبوون، [[ئۆرکێسترا]] لە لای چەپی، و مۆسیقاژەنانی ژنان لە پشت ئامێرەکە وەستابوون.کرداری ڕێوڕەسم ئەنجام دەدرێت لە کاتی ئەم نوێژە گۆرانیبێژانە، کە مەبەست لێی قەناعەتپێکردنی خودای ناوچەکە بوو کە شارەکە بەجێ نەهێڵێت.{{Sfn|Bowen|2020}}{{Sfn|Mirelman|2009}}هەروەها، هەندێک لە خەمەکانی خەمباریان هەبوو لەسەر لەدەستدانی خودی مۆسیقا لە کاتی وێرانبوونی شارێک و پەرستگاکەی.لە یەکێک لەو کارانەدا، "خودای گریان" نینیسیننا پەشیمان دەبێتەوە لە وێرانبوونی شارەکەی، [[ئیسین|ئایسینی]] نەک تەنها پەشیمان بووەوە لە لەدەستدانی خۆراک، خواردنەوە، و سەروەری، بەڵکو هەروەها لەبەر ئەوەی "هیچ ئامێرێکی مۆسیقای شیرین نەبوو وەک لیرە، tamborine، و pipel; هیچ گۆرانییەکی دڵنەوایی و وشەیەکی ئارامکەرەوە لە گۆرانیبێژان و کاهینەکان".{{Sfn|Kramer|1983}} هەندێک لە ئاهەنگەکان ئامێرەکان خۆیان دەگرێتەوە، کە خوداییان پێ دەدرێت، و توانای وەرگرتنی قوربانی ئاژەڵان هەیە وەک خوداوەندەکان.{{Sfn|Franklin|2006}}لە ئاهەنگێکدا کە لە نزیکەوە پەیوەستە بە tamborێک کە لە وتارێکی ئەکادییدا باس ئاوە گاێک هێنرا بۆ پەرستگاکە و قوربانی بۆ ئیای خودای مۆسیقا و دانایی ئەنجامدرا.{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Kilmer|1971}}بەشە جیاوازەکانی گا بە گڵۆپێک سوتێنران لە کاتی ئاهەنگەکە.{{Sfn|Sachs|2012}}دوازدە تابلۆ لەسەر زەوی دانران، و وێنەی بڕۆنزێکی خوداوەندێک لەسەر هەر تابلۆکە دانرابوو.{{Sfn|Franklin|2015}}قوربانییەکان ئەنجامدرا و tamborێک دانرا.پاشان وێنەکانی بڕۆنز لە ناو tamborەکە دانران، چەواشەکارییەکان لە گوێی گاەکە بڵاوکرانەوە، هۆنراوەیەک لەگەڵ ئۆبۆیەکدا گۆرانی درا، و گاەکە قوربانی کرابوو.{{Sfn|Sachs|2012}} === سیکۆلار === [[File:Bas_relief_Ninive_musiciens_AO_19908.jpg|وێنۆک|مۆسیقاژەنانی سوپای ئاشوری لە پێش زایین.نینیفە، ژێرزەوی لە گیپسۆم ئەلباسەر.[[Palace of Ashurbanipal|کۆشکی ئەشوربانیپال]] [[نەینەوا]].]] وشەی ئەکادیمی بۆ مۆسیقا، {{Lang|akk-latn|nigūtu}} هەروەها بە واتای "خۆشگوزەرانی" و "خۆشگوزەرەوە" دێت، کە بە باشی لە لایەن مۆرییەکەوە لە [[لووڤر|لۆڤەر]] نیشاندراوە کە شوانێک کە کە کە بۆ مێگەلەکەی کەڵکێکی لێدەدات.{{Sfn|Wellesz|1990}}مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میسۆپۆتامیا و لە زۆرێک لە چوارچێوەی سیکۆلاریدا بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Wellesz|1990}}{{Sfn|Cheng|2009}}مۆسیقا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە مەراسیمەکاندا،[١٦] لەنێوان پاشا،[١٧] و هەروەها لە پەیوەندی وەرزش و سێکسدا پیشان درا.[١٨]{{Sfn|Martens|1925}}{{Sfn|Duchesne-Guillemin|1981}}{{Sfn|Mirelman|2009}}گۆرانییە خۆشەویستییەکانی میزۆپۆتامیا، کە نوێنەرایەتی جۆرێکی جیاواز لە مۆسیقا دەکەن، لەگەڵ ئەوەشدا تایبەتمەندی هاوبەشیان لەگەڵ مۆسیقای ئایینی هاوبەشە.[[عەشتار|ئینانا]] و [[تەممووز (ئەفسانە)|دۆمۆزی]] کە زۆرجار لە گۆرانییەکانی دا دەردەکەوێت، ھەروەھا وەک خۆشەویستێکی خودایی لە گۆرانییە ڕۆمانسییەکاندا دیار بوون، ھەردوو جۆرەکە ئێمیسالیان بەکارھێناوە، کە دیالێکتێکە کە پەیوەستە بە ژنانەوە.{{Sfn|Cooper|2006}}بەکارھێنانی ئێمیسال لەلایەن گۆرانیبێژانی ژنانەوە لە گۆرانییەکانی ھاوسەرگیریشدا درێژەی کێشا، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئەم ڕۆڵانە لە لایەن گۆرانیبێژە نێرینەکانەوە وەرگیرا، لانیکەم لە نێو سەرکردە دیارەکان.{{Sfn|Cooper|2006}}لە سەردەمی دایناسی سەرەتایی سێیەمدا، مۆسیقا لە ئاهەنگەکاندا پیشان دەدرێت، بەڵام مەبەستەکە ڕوون نییە.ئاهەنگەکە لەوانەیە " ڕووداوێکی ئاسایی ڕۆژنامەوانی بووبێت، وەک ئاهەنگێکی ساڵی نوێ" یان ئەو بۆنانە لەوانەیە "بەردەوامبوونی کرداری پەرستگا یان ئاهەنگەکانی هەڵمەتی سەربازی سەرکەوتوو" بوونبێت.{{Sfn|Cheng|2009}} وەک لە کەلتورە دراوسێکان، مۆسیقای میسۆپۆتامیا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ھێزی سەربازی|سەربازی]].{{Sfn|Martens|1925}}لەکاتێکدا ئامێرە مۆسیقییەکانی جەنگ لە کلتورێکەوە بۆ کلتورێکی تر جیاواز بوون، مەبەستی مۆسیقا یەکسان بوو - بۆ "بەکارهێنانی ترس بۆ دڵی دوژمنەکان".{{Sfn|Martens|1925}}مارتێنس نووسیویەتی:[١٦]{{Sfn|Martens|1925}}   مۆسیقازان جەی پیتەر بورکۆڵدەر جۆرەکانی مۆسیقای سیکۆلار لەخۆدەگرێت کە بریتین لە " گۆرانییەکانی کار، گۆرانییەکانی باخچەی ساوایان، مۆسیقایەکی سەما، مۆسیقا بۆ چێژوەرگرتن لە ئاهەنگەکان، و ئەپییەکان کە بە ئامرازی ئاوازدانان دەنووسرێن".{{Sfn|Burkholder|Grout|Palisca|2014}}تابلۆیە چالاکەکانی سەر دیوار سەما دەکەن، و چەندین جۆری سەما دەکرێت لە سەر دیوارەکان، مۆری سلندەر و [[گۆزەکەری|قوڕ]] [[وێنەکێشی|تابلۆکان]] جیا بکرێنەوە؛ وێنە ئامێرە مۆسیقاییەکان لەگەڵیاندا دێن.{{Sfn|Collon|2003}}مۆسیقای سیکۆلار خەڵکی میسۆپۆتامیا دڵنەوایی دەکرد: یەکێک لە وتارەکان باس لە نووسەرێکی بێ ئومێد دەکات کە لە [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]-ئەنشان گیرابوو و نەخۆش بوو؛ ئەو ئاواتی ئەوە بوو "بە مۆسیقایەکی هاریپێکی ئاسۆیی بە حەوت زنجیرە چاکببێتەوە".{{Sfn|Krispijn|2008}} == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} === سەرچاوەکان === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Commons category-inline|Music of Mesopotamia}} * {{بیرخستنەوەی وێب |last=Goss |first=Clint |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://Flutopedia.com/mesopotamian_flutes.htm |ڕێکەوتی سەردان=18 August 2022 |وێبگە=Flutopedia |ref=none}} {{Ancient Mesopotamia}}{{Assyrian topics}}{{Ancient music}} {{پۆلی کۆمنز|Music of Mesopotamia}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ھونەرەکان|مۆسیقا}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} pr7kl1w3wa955oa0f1uwv3i7jhpn5za 1700166 1699802 2026-11-03T11:32:48Z Ravan 7844 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1700166 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} [[File:Ur_lyre.jpg|alt=a depiction of a lyre player entertaining guests, made with shell, lapis lazuli, red limestone, and bitumen|وێنۆک|وێناکردنی گۆرانیبێژێک و لیرژەنێک کە میوانەکان لە ئاهەنگێکدا میوانداری دەکەن {{Circa|2500}} پێش زایین. مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میزۆپۆتامیا. وردەکاری لە ستانداردی ئورەوە وەرگیراوە . مۆزەخانەی بەریتانی [[لەندەن|لە لەندەن]] . {{Sfn|British Museum e}}]] [[مۆسیقا]] لە سەرتاسەری مێژووی [[مێزۆپۆتامیا|میسۆپۆتامیا]] بڵاو بووەوە، ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە هەردوو چوارچێوەی ئایینی و سیکۆلار.میسۆپۆتامیا سەرنجڕاکێشە بۆ زانایان چونکە بەڵگەی ناوچەکە - کە کەلوپەل و وێنەکانی هونەری و [[نووسین|تۆمارە نووسراوەکان]] تێدایە - لەنێوان کۆنترین کەلتورە تۆمارکراوەکانی [[مێژووی مۆسیقا]] دادەنێت.دۆزینەوەی ئامێرێکی بای ئێسک کە دەگەڕێتەوە بۆ هەزارەی پێنجەمی پێش زایین کۆنترین بەڵگەی کلتووری مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا دابین دەکات؛ وێنەی مۆسیقا و مۆسیقاژەنان لە هەزارەی چوارەمی پێش ز زایین دەردەکەوێت؛ و دواتر، لە شاری [[ئورووک|ئوروک]] پیکتۆگرامەکان بۆ "هاری" و "موزیکژەن" لەنێوان کۆنترین نموونەی نووسینەکاندا هەن. مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی میسۆپۆتامیا و هەندێک لە ئامێرەکان خۆیان وەک خوداوەندێکی کەمینەیی تەماشا دەکران و ناوێکی تایبەتیان پێدرا، وەک نینیجیزیبارا.بەکارھێنانی لە ئاهەنگەکانی ئایینی بریتی بوو لە فێستیڤاڵەکان، جەنگەکان، و مەراسیمەکان - لەنێوان ھەموو چینەکانی کۆمەڵگە.میسۆپۆتامیاکان گۆرانییان دەگوت و ئامێرەکانی [[ئامێری کوتان|لێدان]] و بای و زنجیرەیان دەژەنا؛ ڕێنماییەکان بۆ ژەنینیان لەسەر تابلۆی قوڕ دۆزرایەوە.کەلوپەلەکانی کە ماونەتەوە بریتین لە کۆنترین ئامێرە زنجیرەییەکان، لیرەی ئور، کە لیرەی سەری گا لە ئور دەگرێتەوە. چەندین کاری مۆسیقای نووسراو هەن؛ گۆرانییەکانی هوریان بەتایبەتی "هۆنراوەی نیککال"، نوێنەرایەتی کۆنترین مۆسیقایەکی تەواو دەکات.زانایانی هاوچەرخ هەوڵیان داوە کە مۆدێلەکان لە ئەم کارانە دووبارە دروست بکەنەوە، هەرچەندە هیچ ڕێککەوتنێک نییە لەسەر ئەوەی کە مۆسیقا چۆن دەنگ دەدات.میسۆپۆتامیاکان سیستەمێکی فراوانی تیۆری مۆسیقایان هەبوو و هەندێک ئاستی [[پەروەردەی مۆسیقی|پەروەردەی مۆسیقا]] هەبوو.مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا کاریگەریی هەبوو و کاریگەری لەسەر مۆسیقا هەبوو لە کەلتورە دراوسێکانی دێرین لە [[میسری کۆن|میسر]] [[ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژهەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئەفریقا|ڕۆژئاوای ئەفریقا]] و کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاست. زۆرێک لەو شتانەی کە توێژەران دەزانن دەربارەی مۆسیقای میسۆپۆتامیا لە تابلۆی قوڕەوە هاتوون.نووسەران ستایل ڕیش بەکاردەهێنن بۆ دروستکردنی وێنەی شێوەی قۆڵی لە قوڕێکی تەڕدا، و تابلۆکان دەکرێن.بە بەکارهێنانی ئەم پیتەی کونیفۆرم، ئەوان دەقەکانیان تۆمار کرد کە جۆرەکان و ناونیشانی گۆرانییەکانیان خستە لیستی، ڕێنماییەکان لەسەر چۆنیەتی ژەنینی ئامێرەکان و تیۆری مۆسیقایان دەرخست.بە کۆکردنەوەی هەزاران تابلۆی ڕزگاربوو، لەگەڵ لێکۆڵینەوە لە کارە هونەری و ئامێرە ڕزگاربووەکان، توێژەران توانیویانە وێنەیەکی ورد لە کلتووری مۆسیقای میسۆپۆتامیا پێشکەش بکەن. == بەکارهێنانی مۆسیقا == === ئایینی === [[File:God_Ea,_also_Enki,_holding_a_cup_with_overflowing_water._From_Iraq._Pergamon_Museum.jpg|alt=a statuette in a museum display|وێنۆک|ئیا (هەروەها ئینکی) ، خودای مۆسیقا، کڵاوێکی قۆچی پۆشیوە و جامێکی هەڵگرتووە کە ئاو لێی دەڕوات.[[یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی بابلی|سەردەمی بابل]] سەدەی ١٩-١٧ پێش زایین.[[مۆزەخانەی پێرگامۆن]] [[بەرلین]].]] مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی کۆنی میسۆپۆتامیا.لە سەردەمی بابلیدا (١٩٨٤ پێش زایین - ١٥٩٥ پێش زایینی) ، کاتێک مۆسیقا وەک بەشێک لە ئاهەنگێکی ئایینی ئەنجام دەدرێت، ئەو هونەرمەندانەی کە بە زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] ناسراون بە کاهینانی گال، بە دیالێکتێکی سۆمەرییان دەگوت کە پێی دەوترێت [[زمانی سۆمەری|ئێمسال]].{{Sfn|Bowen|2020}}دوو جۆری نوێژەکانی ئێمیسال هەبوون، بالاگ و ئێرشێما، کە بە ناوی ئەو ئامێرانەی کە لە نواندنەکەیان بەکارهاتوون (بە ئینگلیزی: ''بالاگ'') و شەم، بە یەکەوە).{{Sfn|Bowen|2020}}لە ھەندێک وێنەی فیستیڤاڵە ئایینییەکاندا، مۆسیقاژەنان لەگەڵ سەماکەران، یاریزانان، و ئەکرۆبایتەکان بوون.{{Sfn|Collon|2003}} بەڵگەی شاری [[ماری، سووریا|ماری]] وێنەیەک پێشکەش دەکات کە چۆن مۆسیقاژەنەکان لە ناو پەرستگاکەدا بوون.ئامێرێک بەناوی Ninigizibara بەپێچەوانەی پەیکەرێکی خوداوەندەکەی ئەو شارە، Eštar دانرابوو.گۆرانیبێژان لە لای ڕاستی ئامێرەکە دانیشتبوون، [[ئۆرکێسترا]] لە لای چەپی، و مۆسیقاژەنانی ژنان لە پشت ئامێرەکە وەستابوون.کرداری ڕێوڕەسم ئەنجام دەدرێت لە کاتی ئەم نوێژە گۆرانیبێژانە، کە مەبەست لێی قەناعەتپێکردنی خودای ناوچەکە بوو کە شارەکە بەجێ نەهێڵێت.{{Sfn|Bowen|2020}}{{Sfn|Mirelman|2009}}هەروەها، هەندێک لە خەمەکانی خەمباریان هەبوو لەسەر لەدەستدانی خودی مۆسیقا لە کاتی وێرانبوونی شارێک و پەرستگاکەی.لە یەکێک لەو کارانەدا، "خودای گریان" نینیسیننا پەشیمان دەبێتەوە لە وێرانبوونی شارەکەی، [[ئیسین|ئایسینی]] نەک تەنها پەشیمان بووەوە لە لەدەستدانی خۆراک، خواردنەوە، و سەروەری، بەڵکو هەروەها لەبەر ئەوەی "هیچ ئامێرێکی مۆسیقای شیرین نەبوو وەک لیرە، tamborine، و pipel; هیچ گۆرانییەکی دڵنەوایی و وشەیەکی ئارامکەرەوە لە گۆرانیبێژان و کاهینەکان".{{Sfn|Kramer|1983}} هەندێک لە ئاهەنگەکان ئامێرەکان خۆیان دەگرێتەوە، کە خوداییان پێ دەدرێت، و توانای وەرگرتنی قوربانی ئاژەڵان هەیە وەک خوداوەندەکان.{{Sfn|Franklin|2006}}لە ئاهەنگێکدا کە لە نزیکەوە پەیوەستە بە tamborێک کە لە وتارێکی ئەکادییدا باس ئاوە گاێک هێنرا بۆ پەرستگاکە و قوربانی بۆ ئیای خودای مۆسیقا و دانایی ئەنجامدرا.{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Kilmer|1971}}بەشە جیاوازەکانی گا بە گڵۆپێک سوتێنران لە کاتی ئاهەنگەکە.{{Sfn|Sachs|2012}}دوازدە تابلۆ لەسەر زەوی دانران، و وێنەی بڕۆنزێکی خوداوەندێک لەسەر هەر تابلۆکە دانرابوو.{{Sfn|Franklin|2015}}قوربانییەکان ئەنجامدرا و tamborێک دانرا.پاشان وێنەکانی بڕۆنز لە ناو tamborەکە دانران، چەواشەکارییەکان لە گوێی گاەکە بڵاوکرانەوە، هۆنراوەیەک لەگەڵ ئۆبۆیەکدا گۆرانی درا، و گاەکە قوربانی کرابوو.{{Sfn|Sachs|2012}} === سیکۆلار === [[File:Bas_relief_Ninive_musiciens_AO_19908.jpg|وێنۆک|مۆسیقاژەنانی سوپای ئاشوری لە پێش زایین.نینیفە، ژێرزەوی لە گیپسۆم ئەلباسەر.[[Palace of Ashurbanipal|کۆشکی ئەشوربانیپال]] [[نەینەوا]].]] وشەی ئەکادیمی بۆ مۆسیقا، {{Lang|akk-latn|nigūtu}} هەروەها بە واتای "خۆشگوزەرانی" و "خۆشگوزەرەوە" دێت، کە بە باشی لە لایەن مۆرییەکەوە لە [[لووڤر|لۆڤەر]] نیشاندراوە کە شوانێک کە کە کە بۆ مێگەلەکەی کەڵکێکی لێدەدات.{{Sfn|Wellesz|1990}}مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میسۆپۆتامیا و لە زۆرێک لە چوارچێوەی سیکۆلاریدا بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Wellesz|1990}}{{Sfn|Cheng|2009}}مۆسیقا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە مەراسیمەکاندا،[١٦] لەنێوان پاشا،[١٧] و هەروەها لە پەیوەندی وەرزش و سێکسدا پیشان درا.[١٨]{{Sfn|Martens|1925}}{{Sfn|Duchesne-Guillemin|1981}}{{Sfn|Mirelman|2009}}گۆرانییە خۆشەویستییەکانی میزۆپۆتامیا، کە نوێنەرایەتی جۆرێکی جیاواز لە مۆسیقا دەکەن، لەگەڵ ئەوەشدا تایبەتمەندی هاوبەشیان لەگەڵ مۆسیقای ئایینی هاوبەشە.[[عەشتار|ئینانا]] و [[تەممووز (ئەفسانە)|دۆمۆزی]] کە زۆرجار لە گۆرانییەکانی دا دەردەکەوێت، ھەروەھا وەک خۆشەویستێکی خودایی لە گۆرانییە ڕۆمانسییەکاندا دیار بوون، ھەردوو جۆرەکە ئێمیسالیان بەکارھێناوە، کە دیالێکتێکە کە پەیوەستە بە ژنانەوە.{{Sfn|Cooper|2006}}بەکارھێنانی ئێمیسال لەلایەن گۆرانیبێژانی ژنانەوە لە گۆرانییەکانی ھاوسەرگیریشدا درێژەی کێشا، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئەم ڕۆڵانە لە لایەن گۆرانیبێژە نێرینەکانەوە وەرگیرا، لانیکەم لە نێو سەرکردە دیارەکان.{{Sfn|Cooper|2006}}لە سەردەمی دایناسی سەرەتایی سێیەمدا، مۆسیقا لە ئاهەنگەکاندا پیشان دەدرێت، بەڵام مەبەستەکە ڕوون نییە.ئاهەنگەکە لەوانەیە " ڕووداوێکی ئاسایی ڕۆژنامەوانی بووبێت، وەک ئاهەنگێکی ساڵی نوێ" یان ئەو بۆنانە لەوانەیە "بەردەوامبوونی کرداری پەرستگا یان ئاهەنگەکانی هەڵمەتی سەربازی سەرکەوتوو" بوونبێت.{{Sfn|Cheng|2009}} وەک لە کەلتورە دراوسێکان، مۆسیقای میسۆپۆتامیا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ھێزی سەربازی|سەربازی]].{{Sfn|Martens|1925}}لەکاتێکدا ئامێرە مۆسیقییەکانی جەنگ لە کلتورێکەوە بۆ کلتورێکی تر جیاواز بوون، مەبەستی مۆسیقا یەکسان بوو - بۆ "بەکارهێنانی ترس بۆ دڵی دوژمنەکان".{{Sfn|Martens|1925}}مارتێنس نووسیویەتی:[١٦]{{Sfn|Martens|1925}}   مۆسیقازان جەی پیتەر بورکۆڵدەر جۆرەکانی مۆسیقای سیکۆلار لەخۆدەگرێت کە بریتین لە " گۆرانییەکانی کار، گۆرانییەکانی باخچەی ساوایان، مۆسیقایەکی سەما، مۆسیقا بۆ چێژوەرگرتن لە ئاهەنگەکان، و ئەپییەکان کە بە ئامرازی ئاوازدانان دەنووسرێن".{{Sfn|Burkholder|Grout|Palisca|2014}}تابلۆیە چالاکەکانی سەر دیوار سەما دەکەن، و چەندین جۆری سەما دەکرێت لە سەر دیوارەکان، مۆری سلندەر و [[گۆزەکەری|قوڕ]] [[وێنەکێشی|تابلۆکان]] جیا بکرێنەوە؛ وێنە ئامێرە مۆسیقاییەکان لەگەڵیاندا دێن.{{Sfn|Collon|2003}}مۆسیقای سیکۆلار خەڵکی میسۆپۆتامیا دڵنەوایی دەکرد: یەکێک لە وتارەکان باس لە نووسەرێکی بێ ئومێد دەکات کە لە [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]-ئەنشان گیرابوو و نەخۆش بوو؛ ئەو ئاواتی ئەوە بوو "بە مۆسیقایەکی هاریپێکی ئاسۆیی بە حەوت زنجیرە چاکببێتەوە".{{Sfn|Krispijn|2008}} == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} === سەرچاوەکان === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Commons category-inline|مۆسیقای میزۆپۆتامیا }} * {{بیرخستنەوەی وێب |last=Goss |first=Clint |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://Flutopedia.com/mesopotamian_flutes.htm |ڕێکەوتی سەردان=18 August 2022 |وێبگە=Flutopedia |ref=none}} {{پۆلی کۆمنز|مۆسیقای میزۆپۆتامیا }} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ھونەرەکان|مۆسیقا}} r4w2nbbemh4izw2oe2q40pjf9dg0iof 1700167 1700166 2026-11-03T11:33:21Z Ravan 7844 1700167 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} [[File:Ur_lyre.jpg|alt=a depiction of a lyre player entertaining guests, made with shell, lapis lazuli, red limestone, and bitumen|وێنۆک|وێناکردنی گۆرانیبێژێک و لیرژەنێک کە میوانەکان لە ئاهەنگێکدا میوانداری دەکەن {{Circa|2500}} پێش زایین. مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میزۆپۆتامیا. وردەکاری لە ستانداردی ئورەوە وەرگیراوە . مۆزەخانەی بەریتانی [[لەندەن|لە لەندەن]] . {{Sfn|British Museum e}}]] [[مۆسیقا]] لە سەرتاسەری مێژووی [[مێزۆپۆتامیا|میسۆپۆتامیا]] بڵاو بووەوە، ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە هەردوو چوارچێوەی ئایینی و سیکۆلار.میسۆپۆتامیا سەرنجڕاکێشە بۆ زانایان چونکە بەڵگەی ناوچەکە - کە کەلوپەل و وێنەکانی هونەری و [[نووسین|تۆمارە نووسراوەکان]] تێدایە - لەنێوان کۆنترین کەلتورە تۆمارکراوەکانی [[مێژووی مۆسیقا]] دادەنێت.دۆزینەوەی ئامێرێکی بای ئێسک کە دەگەڕێتەوە بۆ هەزارەی پێنجەمی پێش زایین کۆنترین بەڵگەی کلتووری مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا دابین دەکات؛ وێنەی مۆسیقا و مۆسیقاژەنان لە هەزارەی چوارەمی پێش ز زایین دەردەکەوێت؛ و دواتر، لە شاری [[ئورووک|ئوروک]] پیکتۆگرامەکان بۆ "هاری" و "موزیکژەن" لەنێوان کۆنترین نموونەی نووسینەکاندا هەن. مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی میسۆپۆتامیا و هەندێک لە ئامێرەکان خۆیان وەک خوداوەندێکی کەمینەیی تەماشا دەکران و ناوێکی تایبەتیان پێدرا، وەک نینیجیزیبارا.بەکارھێنانی لە ئاهەنگەکانی ئایینی بریتی بوو لە فێستیڤاڵەکان، جەنگەکان، و مەراسیمەکان - لەنێوان ھەموو چینەکانی کۆمەڵگە.میسۆپۆتامیاکان گۆرانییان دەگوت و ئامێرەکانی [[ئامێری کوتان|لێدان]] و بای و زنجیرەیان دەژەنا؛ ڕێنماییەکان بۆ ژەنینیان لەسەر تابلۆی قوڕ دۆزرایەوە.کەلوپەلەکانی کە ماونەتەوە بریتین لە کۆنترین ئامێرە زنجیرەییەکان، لیرەی ئور، کە لیرەی سەری گا لە ئور دەگرێتەوە. چەندین کاری مۆسیقای نووسراو هەن؛ گۆرانییەکانی هوریان بەتایبەتی "هۆنراوەی نیککال"، نوێنەرایەتی کۆنترین مۆسیقایەکی تەواو دەکات.زانایانی هاوچەرخ هەوڵیان داوە کە مۆدێلەکان لە ئەم کارانە دووبارە دروست بکەنەوە، هەرچەندە هیچ ڕێککەوتنێک نییە لەسەر ئەوەی کە مۆسیقا چۆن دەنگ دەدات.میسۆپۆتامیاکان سیستەمێکی فراوانی تیۆری مۆسیقایان هەبوو و هەندێک ئاستی [[پەروەردەی مۆسیقی|پەروەردەی مۆسیقا]] هەبوو.مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا کاریگەریی هەبوو و کاریگەری لەسەر مۆسیقا هەبوو لە کەلتورە دراوسێکانی دێرین لە [[میسری کۆن|میسر]] [[ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژهەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئەفریقا|ڕۆژئاوای ئەفریقا]] و کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاست. زۆرێک لەو شتانەی کە توێژەران دەزانن دەربارەی مۆسیقای میسۆپۆتامیا لە تابلۆی قوڕەوە هاتوون.نووسەران ستایل ڕیش بەکاردەهێنن بۆ دروستکردنی وێنەی شێوەی قۆڵی لە قوڕێکی تەڕدا، و تابلۆکان دەکرێن.بە بەکارهێنانی ئەم پیتەی کونیفۆرم، ئەوان دەقەکانیان تۆمار کرد کە جۆرەکان و ناونیشانی گۆرانییەکانیان خستە لیستی، ڕێنماییەکان لەسەر چۆنیەتی ژەنینی ئامێرەکان و تیۆری مۆسیقایان دەرخست.بە کۆکردنەوەی هەزاران تابلۆی ڕزگاربوو، لەگەڵ لێکۆڵینەوە لە کارە هونەری و ئامێرە ڕزگاربووەکان، توێژەران توانیویانە وێنەیەکی ورد لە کلتووری مۆسیقای میسۆپۆتامیا پێشکەش بکەن. == بەکارهێنانی مۆسیقا == === ئایینی === [[File:God_Ea,_also_Enki,_holding_a_cup_with_overflowing_water._From_Iraq._Pergamon_Museum.jpg|alt=a statuette in a museum display|وێنۆک|ئیا (هەروەها ئینکی) ، خودای مۆسیقا، کڵاوێکی قۆچی پۆشیوە و جامێکی هەڵگرتووە کە ئاو لێی دەڕوات.[[یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی بابلی|سەردەمی بابل]] سەدەی ١٩-١٧ پێش زایین.[[مۆزەخانەی پێرگامۆن]] [[بەرلین]].]] مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی کۆنی میسۆپۆتامیا.لە سەردەمی بابلیدا (١٩٨٤ پێش زایین - ١٥٩٥ پێش زایینی) ، کاتێک مۆسیقا وەک بەشێک لە ئاهەنگێکی ئایینی ئەنجام دەدرێت، ئەو هونەرمەندانەی کە بە زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] ناسراون بە کاهینانی گال، بە دیالێکتێکی سۆمەرییان دەگوت کە پێی دەوترێت [[زمانی سۆمەری|ئێمسال]].{{Sfn|Bowen|2020}}دوو جۆری نوێژەکانی ئێمیسال هەبوون، بالاگ و ئێرشێما، کە بە ناوی ئەو ئامێرانەی کە لە نواندنەکەیان بەکارهاتوون (بە ئینگلیزی: ''بالاگ'') و شەم، بە یەکەوە).{{Sfn|Bowen|2020}}لە ھەندێک وێنەی فیستیڤاڵە ئایینییەکاندا، مۆسیقاژەنان لەگەڵ سەماکەران، یاریزانان، و ئەکرۆبایتەکان بوون.{{Sfn|Collon|2003}} بەڵگەی شاری [[ماری، سووریا|ماری]] وێنەیەک پێشکەش دەکات کە چۆن مۆسیقاژەنەکان لە ناو پەرستگاکەدا بوون.ئامێرێک بەناوی Ninigizibara بەپێچەوانەی پەیکەرێکی خوداوەندەکەی ئەو شارە، Eštar دانرابوو.گۆرانیبێژان لە لای ڕاستی ئامێرەکە دانیشتبوون، [[ئۆرکێسترا]] لە لای چەپی، و مۆسیقاژەنانی ژنان لە پشت ئامێرەکە وەستابوون.کرداری ڕێوڕەسم ئەنجام دەدرێت لە کاتی ئەم نوێژە گۆرانیبێژانە، کە مەبەست لێی قەناعەتپێکردنی خودای ناوچەکە بوو کە شارەکە بەجێ نەهێڵێت.{{Sfn|Bowen|2020}}{{Sfn|Mirelman|2009}}هەروەها، هەندێک لە خەمەکانی خەمباریان هەبوو لەسەر لەدەستدانی خودی مۆسیقا لە کاتی وێرانبوونی شارێک و پەرستگاکەی.لە یەکێک لەو کارانەدا، "خودای گریان" نینیسیننا پەشیمان دەبێتەوە لە وێرانبوونی شارەکەی، [[ئیسین|ئایسینی]] نەک تەنها پەشیمان بووەوە لە لەدەستدانی خۆراک، خواردنەوە، و سەروەری، بەڵکو هەروەها لەبەر ئەوەی "هیچ ئامێرێکی مۆسیقای شیرین نەبوو وەک لیرە، tamborine، و pipel; هیچ گۆرانییەکی دڵنەوایی و وشەیەکی ئارامکەرەوە لە گۆرانیبێژان و کاهینەکان".{{Sfn|Kramer|1983}} هەندێک لە ئاهەنگەکان ئامێرەکان خۆیان دەگرێتەوە، کە خوداییان پێ دەدرێت، و توانای وەرگرتنی قوربانی ئاژەڵان هەیە وەک خوداوەندەکان.{{Sfn|Franklin|2006}}لە ئاهەنگێکدا کە لە نزیکەوە پەیوەستە بە tamborێک کە لە وتارێکی ئەکادییدا باس ئاوە گاێک هێنرا بۆ پەرستگاکە و قوربانی بۆ ئیای خودای مۆسیقا و دانایی ئەنجامدرا.{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Kilmer|1971}}بەشە جیاوازەکانی گا بە گڵۆپێک سوتێنران لە کاتی ئاهەنگەکە.{{Sfn|Sachs|2012}}دوازدە تابلۆ لەسەر زەوی دانران، و وێنەی بڕۆنزێکی خوداوەندێک لەسەر هەر تابلۆکە دانرابوو.{{Sfn|Franklin|2015}}قوربانییەکان ئەنجامدرا و tamborێک دانرا.پاشان وێنەکانی بڕۆنز لە ناو tamborەکە دانران، چەواشەکارییەکان لە گوێی گاەکە بڵاوکرانەوە، هۆنراوەیەک لەگەڵ ئۆبۆیەکدا گۆرانی درا، و گاەکە قوربانی کرابوو.{{Sfn|Sachs|2012}} === سیکۆلار === [[File:Bas_relief_Ninive_musiciens_AO_19908.jpg|وێنۆک|مۆسیقاژەنانی سوپای ئاشوری لە پێش زایین.نینیفە، ژێرزەوی لە گیپسۆم ئەلباسەر.[[Palace of Ashurbanipal|کۆشکی ئەشوربانیپال]] [[نەینەوا]].]] وشەی ئەکادیمی بۆ مۆسیقا، {{Lang|akk-latn|nigūtu}} هەروەها بە واتای "خۆشگوزەرانی" و "خۆشگوزەرەوە" دێت، کە بە باشی لە لایەن مۆرییەکەوە لە [[لووڤر|لۆڤەر]] نیشاندراوە کە شوانێک کە کە کە بۆ مێگەلەکەی کەڵکێکی لێدەدات.{{Sfn|Wellesz|1990}}مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میسۆپۆتامیا و لە زۆرێک لە چوارچێوەی سیکۆلاریدا بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Wellesz|1990}}{{Sfn|Cheng|2009}}مۆسیقا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە مەراسیمەکاندا،[١٦] لەنێوان پاشا،[١٧] و هەروەها لە پەیوەندی وەرزش و سێکسدا پیشان درا.[١٨]{{Sfn|Martens|1925}}{{Sfn|Duchesne-Guillemin|1981}}{{Sfn|Mirelman|2009}}گۆرانییە خۆشەویستییەکانی میزۆپۆتامیا، کە نوێنەرایەتی جۆرێکی جیاواز لە مۆسیقا دەکەن، لەگەڵ ئەوەشدا تایبەتمەندی هاوبەشیان لەگەڵ مۆسیقای ئایینی هاوبەشە.[[عەشتار|ئینانا]] و [[تەممووز (ئەفسانە)|دۆمۆزی]] کە زۆرجار لە گۆرانییەکانی دا دەردەکەوێت، ھەروەھا وەک خۆشەویستێکی خودایی لە گۆرانییە ڕۆمانسییەکاندا دیار بوون، ھەردوو جۆرەکە ئێمیسالیان بەکارھێناوە، کە دیالێکتێکە کە پەیوەستە بە ژنانەوە.{{Sfn|Cooper|2006}}بەکارھێنانی ئێمیسال لەلایەن گۆرانیبێژانی ژنانەوە لە گۆرانییەکانی ھاوسەرگیریشدا درێژەی کێشا، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئەم ڕۆڵانە لە لایەن گۆرانیبێژە نێرینەکانەوە وەرگیرا، لانیکەم لە نێو سەرکردە دیارەکان.{{Sfn|Cooper|2006}}لە سەردەمی دایناسی سەرەتایی سێیەمدا، مۆسیقا لە ئاهەنگەکاندا پیشان دەدرێت، بەڵام مەبەستەکە ڕوون نییە.ئاهەنگەکە لەوانەیە " ڕووداوێکی ئاسایی ڕۆژنامەوانی بووبێت، وەک ئاهەنگێکی ساڵی نوێ" یان ئەو بۆنانە لەوانەیە "بەردەوامبوونی کرداری پەرستگا یان ئاهەنگەکانی هەڵمەتی سەربازی سەرکەوتوو" بوونبێت.{{Sfn|Cheng|2009}} وەک لە کەلتورە دراوسێکان، مۆسیقای میسۆپۆتامیا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ھێزی سەربازی|سەربازی]].{{Sfn|Martens|1925}}لەکاتێکدا ئامێرە مۆسیقییەکانی جەنگ لە کلتورێکەوە بۆ کلتورێکی تر جیاواز بوون، مەبەستی مۆسیقا یەکسان بوو - بۆ "بەکارهێنانی ترس بۆ دڵی دوژمنەکان".{{Sfn|Martens|1925}}مارتێنس نووسیویەتی:[١٦]{{Sfn|Martens|1925}}   مۆسیقازان جەی پیتەر بورکۆڵدەر جۆرەکانی مۆسیقای سیکۆلار لەخۆدەگرێت کە بریتین لە " گۆرانییەکانی کار، گۆرانییەکانی باخچەی ساوایان، مۆسیقایەکی سەما، مۆسیقا بۆ چێژوەرگرتن لە ئاهەنگەکان، و ئەپییەکان کە بە ئامرازی ئاوازدانان دەنووسرێن".{{Sfn|Burkholder|Grout|Palisca|2014}}تابلۆیە چالاکەکانی سەر دیوار سەما دەکەن، و چەندین جۆری سەما دەکرێت لە سەر دیوارەکان، مۆری سلندەر و [[گۆزەکەری|قوڕ]] [[وێنەکێشی|تابلۆکان]] جیا بکرێنەوە؛ وێنە ئامێرە مۆسیقاییەکان لەگەڵیاندا دێن.{{Sfn|Collon|2003}}مۆسیقای سیکۆلار خەڵکی میسۆپۆتامیا دڵنەوایی دەکرد: یەکێک لە وتارەکان باس لە نووسەرێکی بێ ئومێد دەکات کە لە [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]-ئەنشان گیرابوو و نەخۆش بوو؛ ئەو ئاواتی ئەوە بوو "بە مۆسیقایەکی هاریپێکی ئاسۆیی بە حەوت زنجیرە چاکببێتەوە".{{Sfn|Krispijn|2008}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Commons category-inline|مۆسیقای میزۆپۆتامیا }} * {{بیرخستنەوەی وێب |last=Goss |first=Clint |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://Flutopedia.com/mesopotamian_flutes.htm |ڕێکەوتی سەردان=18 August 2022 |وێبگە=Flutopedia |ref=none}} {{پۆلی کۆمنز|مۆسیقای میزۆپۆتامیا }} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ھونەرەکان|مۆسیقا}} 4ta4j7v3vqo1f1q0g3c3eg644zg4ssh 1700168 1700167 2026-11-03T11:35:47Z Ravan 7844 1700168 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} [[File:Ur_lyre.jpg|alt=a depiction of a lyre player entertaining guests, made with shell, lapis lazuli, red limestone, and bitumen|وێنۆک|وێناکردنی گۆرانیبێژێک و لیرژەنێک کە میوانەکان لە ئاهەنگێکدا میوانداری دەکەن {{Circa|2500}} پێش زایین. مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میزۆپۆتامیا. وردەکاری لە ستانداردی ئورەوە وەرگیراوە . مۆزەخانەی بەریتانی [[لەندەن|لە لەندەن]] . {{Sfn|British Museum e}}]] [[مۆسیقا]] لە سەرتاسەری مێژووی [[مێزۆپۆتامیا|میسۆپۆتامیا]] بڵاو بووەوە، ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە هەردوو چوارچێوەی ئایینی و سیکۆلار.میسۆپۆتامیا سەرنجڕاکێشە بۆ زانایان چونکە بەڵگەی ناوچەکە - کە کەلوپەل و وێنەکانی هونەری و [[نووسین|تۆمارە نووسراوەکان]] تێدایە - لەنێوان کۆنترین کەلتورە تۆمارکراوەکانی [[مێژووی مۆسیقا]] دادەنێت.دۆزینەوەی ئامێرێکی بای ئێسک کە دەگەڕێتەوە بۆ هەزارەی پێنجەمی پێش زایین کۆنترین بەڵگەی کلتووری مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا دابین دەکات؛ وێنەی مۆسیقا و مۆسیقاژەنان لە هەزارەی چوارەمی پێش ز زایین دەردەکەوێت؛ و دواتر، لە شاری [[ئورووک|ئوروک]] پیکتۆگرامەکان بۆ "هاری" و "موزیکژەن" لەنێوان کۆنترین نموونەی نووسینەکاندا هەن. مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی میسۆپۆتامیا و هەندێک لە ئامێرەکان خۆیان وەک خوداوەندێکی کەمینەیی تەماشا دەکران و ناوێکی تایبەتیان پێدرا، وەک نینیجیزیبارا.بەکارھێنانی لە ئاهەنگەکانی ئایینی بریتی بوو لە فێستیڤاڵەکان، جەنگەکان، و مەراسیمەکان - لەنێوان ھەموو چینەکانی کۆمەڵگە.میسۆپۆتامیاکان گۆرانییان دەگوت و ئامێرەکانی [[ئامێری کوتان|لێدان]] و بای و زنجیرەیان دەژەنا؛ ڕێنماییەکان بۆ ژەنینیان لەسەر تابلۆی قوڕ دۆزرایەوە.کەلوپەلەکانی کە ماونەتەوە بریتین لە کۆنترین ئامێرە زنجیرەییەکان، لیرەی ئور، کە لیرەی سەری گا لە ئور دەگرێتەوە. چەندین کاری مۆسیقای نووسراو هەن؛ گۆرانییەکانی هوریان بەتایبەتی "هۆنراوەی نیککال"، نوێنەرایەتی کۆنترین مۆسیقایەکی تەواو دەکات.زانایانی هاوچەرخ هەوڵیان داوە کە مۆدێلەکان لە ئەم کارانە دووبارە دروست بکەنەوە، هەرچەندە هیچ ڕێککەوتنێک نییە لەسەر ئەوەی کە مۆسیقا چۆن دەنگ دەدات.میسۆپۆتامیاکان سیستەمێکی فراوانی تیۆری مۆسیقایان هەبوو و هەندێک ئاستی [[پەروەردەی مۆسیقی|پەروەردەی مۆسیقا]] هەبوو.مۆسیقا لە میسۆپۆتامیا کاریگەریی هەبوو و کاریگەری لەسەر مۆسیقا هەبوو لە کەلتورە دراوسێکانی دێرین لە [[میسری کۆن|میسر]] [[ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژهەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئەفریقا|ڕۆژئاوای ئەفریقا]] و کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاست. زۆرێک لەو شتانەی کە توێژەران دەزانن دەربارەی مۆسیقای میسۆپۆتامیا لە تابلۆی قوڕەوە هاتوون.نووسەران ستایل ڕیش بەکاردەهێنن بۆ دروستکردنی وێنەی شێوەی قۆڵی لە قوڕێکی تەڕدا، و تابلۆکان دەکرێن.بە بەکارهێنانی ئەم پیتەی کونیفۆرم، ئەوان دەقەکانیان تۆمار کرد کە جۆرەکان و ناونیشانی گۆرانییەکانیان خستە لیستی، ڕێنماییەکان لەسەر چۆنیەتی ژەنینی ئامێرەکان و تیۆری مۆسیقایان دەرخست.بە کۆکردنەوەی هەزاران تابلۆی ڕزگاربوو، لەگەڵ لێکۆڵینەوە لە کارە هونەری و ئامێرە ڕزگاربووەکان، توێژەران توانیویانە وێنەیەکی ورد لە کلتووری مۆسیقای میسۆپۆتامیا پێشکەش بکەن. == بەکارهێنانی مۆسیقا == === ئایینی === [[File:God_Ea,_also_Enki,_holding_a_cup_with_overflowing_water._From_Iraq._Pergamon_Museum.jpg|alt=a statuette in a museum display|وێنۆک|ئیا (هەروەها ئینکی) ، خودای مۆسیقا، کڵاوێکی قۆچی پۆشیوە و جامێکی هەڵگرتووە کە ئاو لێی دەڕوات.[[یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی بابلی|سەردەمی بابل]] سەدەی ١٩-١٧ پێش زایین.[[مۆزەخانەی پێرگامۆن]] [[بەرلین]].]] مۆسیقا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە ئایینی کۆنی میسۆپۆتامیا.لە سەردەمی بابلیدا (١٩٨٤ پێش زایین - ١٥٩٥ پێش زایینی) ، کاتێک مۆسیقا وەک بەشێک لە ئاهەنگێکی ئایینی ئەنجام دەدرێت، ئەو هونەرمەندانەی کە بە زمانی [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] ناسراون بە کاهینانی گال، بە دیالێکتێکی سۆمەرییان دەگوت کە پێی دەوترێت [[زمانی سۆمەری|ئێمسال]].{{Sfn|Bowen|2020}}دوو جۆری نوێژەکانی ئێمیسال هەبوون، بالاگ و ئێرشێما، کە بە ناوی ئەو ئامێرانەی کە لە نواندنەکەیان بەکارهاتوون (بە ئینگلیزی: ''بالاگ'') و شەم، بە یەکەوە).{{Sfn|Bowen|2020}}لە ھەندێک وێنەی فیستیڤاڵە ئایینییەکاندا، مۆسیقاژەنان لەگەڵ سەماکەران، یاریزانان، و ئەکرۆبایتەکان بوون.{{Sfn|Collon|2003}} بەڵگەی شاری [[ماری، سووریا|ماری]] وێنەیەک پێشکەش دەکات کە چۆن مۆسیقاژەنەکان لە ناو پەرستگاکەدا بوون.ئامێرێک بەناوی Ninigizibara بەپێچەوانەی پەیکەرێکی خوداوەندەکەی ئەو شارە، Eštar دانرابوو.گۆرانیبێژان لە لای ڕاستی ئامێرەکە دانیشتبوون، [[ئۆرکێسترا]] لە لای چەپی، و مۆسیقاژەنانی ژنان لە پشت ئامێرەکە وەستابوون.کرداری ڕێوڕەسم ئەنجام دەدرێت لە کاتی ئەم نوێژە گۆرانیبێژانە، کە مەبەست لێی قەناعەتپێکردنی خودای ناوچەکە بوو کە شارەکە بەجێ نەهێڵێت.{{Sfn|Bowen|2020}}{{Sfn|Mirelman|2009}}هەروەها، هەندێک لە خەمەکانی خەمباریان هەبوو لەسەر لەدەستدانی خودی مۆسیقا لە کاتی وێرانبوونی شارێک و پەرستگاکەی.لە یەکێک لەو کارانەدا، "خودای گریان" نینیسیننا پەشیمان دەبێتەوە لە وێرانبوونی شارەکەی، [[ئیسین|ئایسینی]] نەک تەنها پەشیمان بووەوە لە لەدەستدانی خۆراک، خواردنەوە، و سەروەری، بەڵکو هەروەها لەبەر ئەوەی "هیچ ئامێرێکی مۆسیقای شیرین نەبوو وەک لیرە، tamborine، و pipel; هیچ گۆرانییەکی دڵنەوایی و وشەیەکی ئارامکەرەوە لە گۆرانیبێژان و کاهینەکان".{{Sfn|Kramer|1983}} هەندێک لە ئاهەنگەکان ئامێرەکان خۆیان دەگرێتەوە، کە خوداییان پێ دەدرێت، و توانای وەرگرتنی قوربانی ئاژەڵان هەیە وەک خوداوەندەکان.{{Sfn|Franklin|2006}}لە ئاهەنگێکدا کە لە نزیکەوە پەیوەستە بە tamborێک کە لە وتارێکی ئەکادییدا باس ئاوە گاێک هێنرا بۆ پەرستگاکە و قوربانی بۆ ئیای خودای مۆسیقا و دانایی ئەنجامدرا.{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Sachs|2012}}{{Sfn|Kilmer|1971}}بەشە جیاوازەکانی گا بە گڵۆپێک سوتێنران لە کاتی ئاهەنگەکە.{{Sfn|Sachs|2012}}دوازدە تابلۆ لەسەر زەوی دانران، و وێنەی بڕۆنزێکی خوداوەندێک لەسەر هەر تابلۆکە دانرابوو.{{Sfn|Franklin|2015}}قوربانییەکان ئەنجامدرا و tamborێک دانرا.پاشان وێنەکانی بڕۆنز لە ناو tamborەکە دانران، چەواشەکارییەکان لە گوێی گاەکە بڵاوکرانەوە، هۆنراوەیەک لەگەڵ ئۆبۆیەکدا گۆرانی درا، و گاەکە قوربانی کرابوو.{{Sfn|Sachs|2012}} === سیکۆلار === [[File:Bas_relief_Ninive_musiciens_AO_19908.jpg|وێنۆک|مۆسیقاژەنانی سوپای ئاشوری لە پێش زایین.نینیفە، ژێرزەوی لە گیپسۆم ئەلباسەر.[[Palace of Ashurbanipal|کۆشکی ئەشوربانیپال]] [[نەینەوا]].]] وشەی ئەکادیمی بۆ مۆسیقا، {{Lang|akk-latn|nigūtu}} هەروەها بە واتای "خۆشگوزەرانی" و "خۆشگوزەرەوە" دێت، کە بە باشی لە لایەن مۆرییەکەوە لە [[لووڤر|لۆڤەر]] نیشاندراوە کە شوانێک کە کە کە بۆ مێگەلەکەی کەڵکێکی لێدەدات.{{Sfn|Wellesz|1990}}مۆسیقا بەشێکی ئاسایی ژیانی کۆمەڵایەتی بوو لە میسۆپۆتامیا و لە زۆرێک لە چوارچێوەی سیکۆلاریدا بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Wellesz|1990}}{{Sfn|Cheng|2009}}مۆسیقا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە مەراسیمەکاندا،[١٦] لەنێوان پاشا،[١٧] و هەروەها لە پەیوەندی وەرزش و سێکسدا پیشان درا.[١٨]{{Sfn|Martens|1925}}{{Sfn|Duchesne-Guillemin|1981}}{{Sfn|Mirelman|2009}}گۆرانییە خۆشەویستییەکانی میزۆپۆتامیا، کە نوێنەرایەتی جۆرێکی جیاواز لە مۆسیقا دەکەن، لەگەڵ ئەوەشدا تایبەتمەندی هاوبەشیان لەگەڵ مۆسیقای ئایینی هاوبەشە.[[عەشتار|ئینانا]] و [[تەممووز (ئەفسانە)|دۆمۆزی]] کە زۆرجار لە گۆرانییەکانی دا دەردەکەوێت، ھەروەھا وەک خۆشەویستێکی خودایی لە گۆرانییە ڕۆمانسییەکاندا دیار بوون، ھەردوو جۆرەکە ئێمیسالیان بەکارھێناوە، کە دیالێکتێکە کە پەیوەستە بە ژنانەوە.{{Sfn|Cooper|2006}}بەکارھێنانی ئێمیسال لەلایەن گۆرانیبێژانی ژنانەوە لە گۆرانییەکانی ھاوسەرگیریشدا درێژەی کێشا، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئەم ڕۆڵانە لە لایەن گۆرانیبێژە نێرینەکانەوە وەرگیرا، لانیکەم لە نێو سەرکردە دیارەکان.{{Sfn|Cooper|2006}}لە سەردەمی دایناسی سەرەتایی سێیەمدا، مۆسیقا لە ئاهەنگەکاندا پیشان دەدرێت، بەڵام مەبەستەکە ڕوون نییە.ئاهەنگەکە لەوانەیە " ڕووداوێکی ئاسایی ڕۆژنامەوانی بووبێت، وەک ئاهەنگێکی ساڵی نوێ" یان ئەو بۆنانە لەوانەیە "بەردەوامبوونی کرداری پەرستگا یان ئاهەنگەکانی هەڵمەتی سەربازی سەرکەوتوو" بوونبێت.{{Sfn|Cheng|2009}} وەک لە کەلتورە دراوسێکان، مۆسیقای میسۆپۆتامیا ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ھێزی سەربازی|سەربازی]].{{Sfn|Martens|1925}}لەکاتێکدا ئامێرە مۆسیقییەکانی جەنگ لە کلتورێکەوە بۆ کلتورێکی تر جیاواز بوون، مەبەستی مۆسیقا یەکسان بوو - بۆ "بەکارهێنانی ترس بۆ دڵی دوژمنەکان".{{Sfn|Martens|1925}}مارتێنس نووسیویەتی:[١٦]{{Sfn|Martens|1925}}   مۆسیقازان جەی پیتەر بورکۆڵدەر جۆرەکانی مۆسیقای سیکۆلار لەخۆدەگرێت کە بریتین لە " گۆرانییەکانی کار، گۆرانییەکانی باخچەی ساوایان، مۆسیقایەکی سەما، مۆسیقا بۆ چێژوەرگرتن لە ئاهەنگەکان، و ئەپییەکان کە بە ئامرازی ئاوازدانان دەنووسرێن".{{Sfn|Burkholder|Grout|Palisca|2014}}تابلۆیە چالاکەکانی سەر دیوار سەما دەکەن، و چەندین جۆری سەما دەکرێت لە سەر دیوارەکان، مۆری سلندەر و [[گۆزەکەری|قوڕ]] [[وێنەکێشی|تابلۆکان]] جیا بکرێنەوە؛ وێنە ئامێرە مۆسیقاییەکان لەگەڵیاندا دێن.{{Sfn|Collon|2003}}مۆسیقای سیکۆلار خەڵکی میسۆپۆتامیا دڵنەوایی دەکرد: یەکێک لە وتارەکان باس لە نووسەرێکی بێ ئومێد دەکات کە لە [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]-ئەنشان گیرابوو و نەخۆش بوو؛ ئەو ئاواتی ئەوە بوو "بە مۆسیقایەکی هاریپێکی ئاسۆیی بە حەوت زنجیرە چاکببێتەوە".{{Sfn|Krispijn|2008}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Commons category-inline|مۆسیقای میزۆپۆتامیا }} * {{بیرخستنەوەی وێب |last=Goss |first=Clint |ساڵ=2012 |ناونیشان=http://Flutopedia.com/mesopotamian_flutes.htm |ڕێکەوتی سەردان=18 August 2022 |وێبگە=Flutopedia |ref=none}} [[پۆل:مێژووی مۆسیقا]] [[پۆل:مۆسیقا]] {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ھونەرەکان|مۆسیقا}} lnc6f54v1zdglpmjhyhh0ms1wrh2sju 1 305862 1699506 2026-11-02T12:32:28Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1699506 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کاتانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1699505 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250427015012/https://www.studyinsicily.eu/it/destination/catania-2/ بۆ https://www.studyinsicily.eu/it/destination/catania-2/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٣٢، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) le9qmc7cgdrebqlez8ls5smsyl0b7ai 0 305863 1699521 2026-11-02T13:02:46Z Kushared 5048 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1374358660|Days at the Morisaki Bookshop]]» 1699521 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Days at the Morisaki Bookshop | author = [[ساتۆشی یاگیساوا]] | country = ژاپۆن | language = ژاپۆنی | genre = | publisher = | isbn = 978-4-09-408545-7 | image = File:Days_at_the_Morisaki_Bookshop.jpg }} '''''ڕۆژانێک لە کتێبفرۆشی مۆریساکی''''' (بە زمانی ژاپۆنی:'''''森崎書店の日々''''', ''Morisaki Shoten no Hibi'' ) یەکەم ڕۆمانی نووسەری ژاپۆنی [[ساتۆشی یاگیساوا|ساتۆشی یاگیساوایە]]. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٠ لە ژاپۆن بڵاوکرایەوە، باس لە ژنێکی گەنج دەکات کە ژیانی خۆی ئاوەدان دەکاتەوە لەکاتێکدا لە کتێبفرۆشی دەستی دووی مامی لە ناوچەی کاندا -جینبۆچۆ لە تۆکیۆ کاردەکات. ئەم کتێبە خەڵاتی سێیەمی ئەدەبی چییۆدای بەدەستهێنا و بوو بە پڕفرۆشترین کتێبی نیشتمانی. وەرگێڕانێکی کوردیی ناوەندی لەلایەن دڵشاد شارباژێری لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوکراوەتەوە. == فیلم == ڕۆمانەکە وەرگێڕدراوە بۆ فیلمێکی درێژ بە هەمان ناونیشان لە دەرهێنانی ئاساکۆ هیوگا و لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ لە ژاپۆن نمایشکرا.<ref name="film">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 October 2010 |ناونیشان=https://eiga.com/movie/55683/ |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2025 |وێبگە=eiga.com |زمان=ja}}</ref> == پێشوازی == ''ڕۆژانێک لە کتێبفرۆشی مۆریساکی'' لەلایەن خوێنەران و ڕەخنەگرانەوە پێشوازییەکی گەرمی لێکرا، بۆ چەند مانگێک لە لیستی کتێبفرۆشەکانی ژاپۆنیدا ماوەتەوە.<ref name="JPpub">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 September 2010 |ناونیشان=https://www.amazon.co.jp/%E6%A3%AE%E5%B4%8E%E6%9B%B8%E5%BA%97%E3%81%AE%E6%97%A5%E3%80%85-%E5%B0%8F%E5%AD%A6%E9%A4%A8%E6%96%87%E5%BA%AB-%E5%85%AB%E6%9C%A8%E6%B2%A2-%E9%87%8C%E5%BF%97/dp/4094085459 |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2025 |وێبگە=Amazon.co.jp |زمان=ja}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:ئەو ڕۆمانە ژاپۆنییانەی کراون بە فیلم]] [[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ڕۆمانە ژاپۆنییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] 5uyiy035umu0fygja36mt3vwduif3hf 1699604 1699521 2026-11-02T15:00:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1699604 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Days at the Morisaki Bookshop | author = [[ساتۆشی یاگیساوا]] | country = ژاپۆن | language = ژاپۆنی | genre = | publisher = | isbn = 978-4-09-408545-7 | image = File:Days_at_the_Morisaki_Bookshop.jpg }} '''''ڕۆژانێک لە کتێبفرۆشی مۆریساکی''''' (بە زمانی ژاپۆنی:'''''森崎書店の日々''''', ''Morisaki Shoten no Hibi'' ) یەکەم ڕۆمانی نووسەری ژاپۆنی [[ساتۆشی یاگیساوا|ساتۆشی یاگیساوایە]]. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١٠ لە ژاپۆن بڵاوکرایەوە، باس لە ژنێکی گەنج دەکات کە ژیانی خۆی ئاوەدان دەکاتەوە لەکاتێکدا لە کتێبفرۆشی دەستی دووی مامی لە ناوچەی کاندا -جینبۆچۆ لە تۆکیۆ کاردەکات. ئەم کتێبە خەڵاتی سێیەمی ئەدەبی چییۆدای بەدەستهێنا و بوو بە پڕفرۆشترین کتێبی نیشتمانی. وەرگێڕانێکی کوردیی ناوەندی لەلایەن دڵشاد شارباژێری لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوکراوەتەوە. == فیلم == ڕۆمانەکە وەرگێڕدراوە بۆ فیلمێکی درێژ بە هەمان ناونیشان لە دەرهێنانی ئاساکۆ هیوگا و لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ لە ژاپۆن نمایشکرا.<ref name="film">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 October 2010 |ناونیشان=https://eiga.com/movie/55683/ |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2025 |وێبگە=eiga.com |زمان=ja}}</ref> == پێشوازی == ''ڕۆژانێک لە کتێبفرۆشی مۆریساکی'' لەلایەن خوێنەران و ڕەخنەگرانەوە پێشوازییەکی گەرمی لێکرا، بۆ چەند مانگێک لە لیستی کتێبفرۆشەکانی ژاپۆنیدا ماوەتەوە.<ref name="JPpub">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 September 2010 |ناونیشان=https://www.amazon.co.jp/%E6%A3%AE%E5%B4%8E%E6%9B%B8%E5%BA%97%E3%81%AE%E6%97%A5%E3%80%85-%E5%B0%8F%E5%AD%A6%E9%A4%A8%E6%96%87%E5%BA%AB-%E5%85%AB%E6%9C%A8%E6%B2%A2-%E9%87%8C%E5%BF%97/dp/4094085459 |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2025 |وێبگە=Amazon.co.jp |زمان=ja}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو ڕۆمانە ژاپۆنییانەی کراون بە فیلم]] [[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ڕۆمانە ژاپۆنییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] sec5lmq09r890yr51neizrr0meopjqi 1 305864 1699524 2026-11-02T13:09:24Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1699524 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کورتەمێژوویەکی کات]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1699523 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220125225437/http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=205 بۆ http://www.mansionbooks.com/BookDetail.php?bk=205 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٠٩، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) m8h2k4cx8wtbdil5s5m56yj416jaiw4 10 305865 1699575 2026-11-02T14:23:26Z Épine 19745 چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1699575 wikitext text/x-wiki {{Infobox|child={{{child|}}} | bodyclass = biography vcard | titleclass = fn org | title = {{#if:{{{qid|}}} |{{#invoke:WikidataIB |getLabel |{{{qid|}}}}} |{{{name|{{{organization_name|{{{Non-profit_name|{{{ناو|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}}}}}}}}}} | subheader = {{#if:{{{native_name|{{{native name|{{{ناوی خۆماڵی|}}}}}}}}}|<span class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|{{{زمانی ناوی خۆماڵی|}}}}}}|lang="{{{native_name_lang|{{{زمانی ناوی خۆماڵی}}}}}}"}}>{{{native_name|{{{native name|{{{ناوی خۆماڵی|}}}}}}}}}</span>}} | imageclass = logo | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P154 |name=logo |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=no |noicon=yes |{{{logo|{{{لۆگۆ|}}}}}}}} |size={{{logo_size|{{{قەبارەی لۆگۆ|}}}}}} |sizedefault=250px |alt={{{logo_alt|{{{جێگرەوەی لۆگۆ|}}}}}} }} | caption = {{{logo_caption|{{{لێدوانی لۆگۆ|}}}}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P18 |name=image |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە|}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=no |noicon=yes |{{{image|{{{وێنە|}}}}}}}} |size={{{image size|{{{image_size|{{{imagesize|{{{قەبارەی وێنە|}}}}}}}}}}}} |sizedefault=frameless |upright={{{image_upright|1}}} |alt={{{alt|{{{جێگرەوەی وێنە|}}}}}} |suppressplaceholder=yes}} | caption2 = {{#if:{{{image|}}}|{{{caption|{{{لێدوان|}}}}}}|{{#invoke:WikidataIB|getValue|P18|qual=P2096|qualsonly=y|fwd=ALL}}}} | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P41 |name=flag |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=no |noicon=yes |{{{flag|{{{ئاڵا|}}}}}}}} |size={{{map_size|{{{flag_size|{{{قەبارەی ئاڵا|}}}}}}}}} |sizedefault=250px |alt={{{flag_alt|{{{جێگرەوەی ئاڵا|}}}}}} }} | caption3 = {{{flag_caption|{{{لێدوانی ئاڵا|}}}}}} | image4 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P242 |name=map |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=no |noicon=yes |{{{map|{{{نەخشە|}}}}}}}} |size={{{map_size|{{{قەبارەی نەخشە|}}}}}} |sizedefault=250px |alt={{{map_alt|{{{جێگرەوەی نەخشە|}}}}}} }} | caption4 = {{{map_caption|{{{لێدوانی نەخشە|}}}}}} | image5 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{map2|{{{نەخشە٢|}}}}}} |size={{{map2_size|{{{قەبارەی نەخشە٢|}}}}}} |sizedefault=250px |alt={{{map2_alt|{{{جێگرەوەی نەخشە٢|}}}}}} }} | caption5 = {{{map2_caption|{{{لێدوانی نەخشە٢|}}}}}} | labelstyle = padding-left:0.6em;<!--(بۆ دروستکردنی بۆشایی لە نێوان ناونیشانە درێژەکان و داتایەتییەکانی ھەمان دێرەدا)--> | label1 = ناوبڕ | class1 = nickname | data1 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P1813 |name=abbreviation |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە|}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced={{{onlysourced|}}} |noicon={{{noicon|}}} |{{{abbreviation|{{{ناوبڕ|{{{کورتکراوەی ناو|}}}}}}}}} }} | label2 = پێشتر | data2 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1365 |name=formerly |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced={{{onlysourced|}}} |noicon={{{noicon|}}} |{{{formerly|{{{پێشتر|}}}}}} }} | label3 = {{longitem|پێشتر ناونراوە بە}} | data3 = {{{former_name|{{{ناوی پێشوو|}}}}}} | label4 = ناونراوە لەدوای | data4 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P138 |name=named_after |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|ubl}}} |{{{named_after|{{{ناونراوە لەدوای|}}}}}} }} | label5 = گۆکردن | data5 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P898 |name=pronunciation |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced={{{onlysourced|}}} |noicon={{{noicon|}}} |{{{pronunciation|{{{گۆکردن|}}}}}} }} | label6 = دروشم | data6 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P1451 |name=motto |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |{{{motto|{{{دروشم|}}}}}} }} | label7 = تێکەڵبوونی&nbsp;لەگەڵ | data7 = {{{merger|{{{تێکەڵبوون|}}}}}} | label8 = دامەزران | data8 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P571 |name=established |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە|}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |df={{{dateformat|dmy}}} |{{{established|{{{دامەزران|{{{دامەزراندن|{{{founded|}}}}}}}}}}}} }} {{#if: {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P571 |name=established |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە|}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |{{{established|{{{founded|{{{formation|{{{دامەزران|}}}}}}}}}}}} }} | {{#if: {{wikidata|property|raw|{{{qid|}}}|P571}} | ({{Years or months ago|{{Str number/trim|{{wikidata|property|raw|{{{qid|}}}|P571}} }} }}) }} }} | label9 = دامەزرێنەران | data9 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P112 |name=founders |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|ubl}}} |{{{founders|{{{دامەزرێنەران|}}}}}} }} | label10 = شوێنی دامەزران | data10 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P740 |name=founding_location |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |{{{founding_location|{{{شوێنی دامەزران|}}}}}} }} | label11 = ھەڵوەشاندنەوە | data11 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P576 |name=dissolved |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |df={{{dateformat|dmy}}} |{{{dissolved|{{{ھەڵوەشاندنەوە|}}}}}} }} | label12 = جۆر{{#if:{{{types|}}}|ەکان}} | data12 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P31 |name=type |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} | list={{{list|ubl}}} |{{{type|{{{types|{{{جۆر|}}}}}}}}} }} | label13 = ژمارەی ناسنامەی باج | data13 = {{{tax_id|{{{ژمارەی ناسنامەی باج|}}}}}} | label14 = دۆخی یاسایی | data14 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P1454 |name=status |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |{{{status|{{{دۆخی یاسایی|}}}}}} }} | label15 = {{#if:{{{focus|{{{foci|{{{ئامانج|}}}}}}}}}|ئامانج|مەبەست}} | data15 = {{#if:{{{focus|{{{foci|{{{ئامانج|}}}}}}}}}|{{{focus|{{{foci|{{{ئامانج|}}}}}}}}}|{{{purpose|{{{مەبەست|}}}}}} }} | label16 = ئارمانج | data16 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P3712 |name=aim |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |{{{aim|{{{ئارمانج|}}}}}} }} | label17 = ئۆفیسی سەرەکی | data17 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P159 |name=headquarters |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} | {{{headquarters|{{{ئۆفیسی سەرەکی|}}}}}} }} | label18 = شوێن | data18 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P276 |name=location |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} | {{{location|{{{شوێن|}}}}}} }} | label19 = وڵات | data19 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P17 |name=country |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} | {{{country|{{{وڵات|}}}}}} }} | label20 = {{longitem |{{#if:{{{area_served|}}} |ناوچەی خزمەت |{{#if:{{{region_served|}}}|دەڤەری خزمەت|دەڤەر}} }} }} | data20 = {{if empty |{{{area_served|{{{ناوچەی خزمەت|}}}}}} |{{{region_served|{{{دەڤەری خزمەت|}}}}}} |{{{region|{{{دەڤەر|}}}}}} }} | label21 = پۆتانەکان | data21 = {{#if:{{{coords|}}}{{{coordinates|}}}{{{پۆتانەکان|}}} | {{if empty|{{{coordinates|}}}|{{{coords|}}}|{{{پۆتانەکان|}}}}} | {{#if:{{#Property:P625}} | {{If first display both|{{Coord|display=inline,title|format=dms}}|{{#ifeq:{{{refs|yes}}}|yes|{{wikidata|references|normal+|P625}} }}{{EditAtWikidata|pid=P625}} }} }} }} <!-- پۆتانەکانی خوارەوە کار ناکەن | {{#invoke:WikidataIB |getCoords |name=coordinates3 |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|}}} |{{{coordinates3|}}} }} | {{#invoke:WikidataIB|getCoords|name=coordinates2|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{{fetchwikidata|}}}|onlysourced={{{onlysourced|}}}|{{{coordinates2|}}}}} | {{WikidataCoord|{{{qid|}}}|display=inline}} --> | label22 = شێوازی کار{{#if:{{{methods|}}}|ەکان}} | data22 = {{#if:{{{methods|{{{شێوازەکانی کار|}}}}}} |{{{methods|{{{شێوازەکانی کار|}}}}}} |{{{method|{{{شێوازی کار|}}}}}} }} | label23 = بوار{{#if:{{{fields|}}}|ەکان}} | data23 = {{#if:{{{fields|{{{بوارەکان|}}}}}} |{{{fields|{{{بوارەکان|}}}}}} |{{{field|{{{بوار|}}}}}} }} | label24 = ئەندامێتی | data24 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P2124 |name=membership |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|p-1}}} |{{{membership|{{{ئەندامێتی|}}}}}} |qual=P585 }} | label25 = زمانی فەرمی | data25 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P37 |name=official_language |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|ubl}}} |{{{official_language|{{{زمانی فەرمی|}}}}}} }} | label26 = خاوەنەکان | data26 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P127 |name=owner |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|ubl}}} |{{{owner|{{{خاوەن|}}}}}} }} | label27 = بەڕێوەبەرانی جێبەجێکار | data27 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P169 |name=ceo |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|ubl}}} |{{{ceo|{{{بەڕێوەبەری جێبەجێکار|}}}}}} }} | label28 = بەڕێوەبەران | data28 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P1037 |name=director |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|ubl}}} |{{{director|{{{بەڕێوەبەر|}}}}}} }} | label29 = سەرۆکەکان | data29 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P488 |name=chairperson |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|ubl}}} |{{{chairperson|{{{سەرۆک|{{{leader_name|}}}}}}}}} }} | label30 = ڕێکخراوی دایک | data30 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P749 |name=parent_organisation |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|ubl}}} |{{{parent_organisation|{{{ڕێکخراوی دایک|}}}}}} }} | label31 = بەشێک لە | data31 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P361 |name=part_of |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|ubl}}} |{{{part_of|{{{بەشێک لە|}}}}}} }} | label32 = لکێنراوەکان | data32 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P355 |name=subsidiary |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|ubl}}} |{{{subsidiary|{{{لکێنراو|}}}}}} }} | label33 = پەیوەستە بە | data33 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P1416 |name=affiliations |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|ubl}}} |{{{affiliations|{{{پەیوەستە بە|}}}}}} }} | label34 = بودجە | data34 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P2769 |name=budget |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|p-1}}} |{{{budget|{{{بودجە|{{{بوجە|}}}}}}}}} |qual=P585 }} | label35 = داھات | data35 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P2139 |name=revenue |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|p-1}}} |{{{revenue|{{{داھات|}}}}}} |qual=P585 }} | label36 = دابەشکردنەکان | data36 = {{{disbursement|{{{دابەشکردن|}}}}}} | label37 = خەرجییەکان | data37 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P2402 |name=expenses |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|p-1}}} |{{{expenses|{{{خەرجییەکان|}}}}}} |qual=P585 }} | label38 = کۆی سامانەکان | data38 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2403 |name=assets |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|p-1}}} |{{{assets|{{{سامان|}}}}}} |qual=P585 }} | label39 = کارمەندان | data39 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P1128 |name=staff |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|p-1}}} |{{{staff|{{{کارمەندان|{{{ستاف|}}}}}}}}} |qual=P585 }} | label40 = خۆبەخشەکان | data40 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P6125 |name=volunteers |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|p-1}}} |{{{volunteers|{{{خۆبەخشەکان|}}}}}} |qual=P585 }} | label41 = خەڵاتەکان | data41 = {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P166 |name=awards |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|ubl}}} |{{{awards|{{{خەڵاتەکان|}}}}}} }} | label42 = ماڵپەڕ | data42 = {{#invoke:WikidataIB |url2 |url= {{#invoke:WikidataIB | getValue |rank=best |P856 |name=url |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|{{{شاردنەوە}}}}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced={{{onlysourced|}}} |noicon={{{noicon|}}} |list={{{list|p-1}}} |{{{url|{{{website|{{{ماڵپەڕ|}}}}}}}}} }} }} | below = {{EditOnWikidata|noicon={{{noicon|false}}}|qid={{{qid|}}}}} }}<!-- پۆلەکانی چاودێری: -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[پۆل:ئەو پەڕانەی داڕێژەی زانیاریدانی ڕێکخراو بە پارامەتری نەناسراو بەکار دەبەن|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=ئەم پەڕەیە [[داڕێژە:زانیاریدانی ڕێکخراوە/ویکیدراوە]] بە پارامەتری نەناسراوی «_VALUE_» بەکار دەبات | ignoreblank = y | qid | suppressfields | شاردنەوە | fetchwikidata | onlysourced | noicon | dateformat | list | child | abbreviation | affiliations | aim | alt | area_served | assets | awards | budget | caption | ceo | chairperson | coordinates | coords | country | director | disbursement | dissolved | established | expenses | field | fields | flag | flag_alt | flag_caption | flag_size | foci | focus | formation | former_name | formerly | founded | founders | founding_location | headquarters | image | image size | image_size | image_upright | imagesize | leader_name | location | logo | logo_alt | logo_caption | logo_size | map | map_alt | map_caption | map_size | map2 | map2_alt | map2_caption | map2_size | membership | merger | method | methods | motto | name | named_after | native name | native_name | native_name_lang | Non-profit_name | official_language | organization_name | owner | parent_organisation | part_of | pronunciation | purpose | refs | region | region_served | revenue | staff | status | subsidiary | tax_id | type | types | url | volunteers | website | ناو | ناوی خۆماڵی | زمانی ناوی خۆماڵی | لۆگۆ | قەبارەی لۆگۆ | جێگرەوەی لۆگۆ | لێدوانی لۆگۆ | وێنە | قەبارەی وێنە | جێگرەوەی وێنە | لێدوان | ئاڵا | قەبارەی ئاڵا | جێگرەوەی ئاڵا | لێدوانی ئاڵا | نەخشە | قەبارەی نەخشە | جێگرەوەی نەخشە | لێدوانی نەخشە | نەخشە٢ | قەبارەی نەخشە٢ | جێگرەوەی نەخشە٢ | لێدوانی نەخشە٢ | ناوبڕ | کورتکراوەی ناو | پێشتر | ناوی پێشوو | ناونراوە لەدوای | گۆکردن | دروشم | تێکەڵبوون | دامەزران | دامەزراندن | دامەزرێنەران | شوێنی دامەزران | ھەڵوەشاندنەوە | جۆر | ژمارەی ناسنامەی باج | دۆخی یاسایی | ئامانج | مەبەست | ئارمانج | ئۆفیسی سەرەکی | شوێن | وڵات | ناوچەی خزمەت | دەڤەری خزمەت | دەڤەر | پۆتانەکان | شێوازی کار | شێوازەکانی کار | بوار | بوارەکان | ئەندامێتی | زمانی فەرمی | خاوەن | بەڕێوەبەری جێبەجێکار | بەڕێوەبەر | سەرۆک | ڕێکخراوی دایک | بەشێک لە | لکێنراو | پەیوەستە بە | بودجە | بوجە | داھات | دابەشکردن | خەرجییەکان | سامان | کارمەندان | ستاف | خۆبەخشەکان | خەڵاتەکان | ماڵپەڕ }}<includeonly>{{main other|{{#if:{{safesubst:#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=1|preview=1|fetchwikidata|onlysourced|dateformat|noicon|list|suppressfields}}||[[پۆل:ئەو وتارانەی داڕێژەکانیان بە تەواوەتی لە ویکیدراوەوە وەرگیراون]]}}}}</includeonly><includeonly>{{main other|[[پۆل:ئەو وتارانەی داڕێژەی زانیاریدانی ڕێکخراوی ویکیدراوە بەکار دەبەن]]}}</includeonly><noinclude> [[پۆل:داڕێژەکانی زانیاریدان]] {{Documentation}} </noinclude> 3vypsmnsn0mfokdvn7zwbnli4cyu75u 100 305866 1699577 2026-11-02T14:24:58Z گرووپی قوتابخانە 23641 پەڕەی دروست کرد بە «[[پەڕگە:Mala Pareshan Manuscript Introduction.jpg|ناوەڕاست|250px]] {{چینی ناوەند}}لاپەڕەیەکی پێشەکیی دەستنووسێکی پەرێشاننامەی '''[[مەلا پەرێشان]]''' کە کاتبی دەستنووسەکە بە فارسی تێیدا نووسیویەتی: "بە زەحمەتی زۆر ئەم نوسخەیەم ڕێک خست و فەسڵەکانیم لەیەک جیا کردەوە و وشە کورد...»ەوە 1699577 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Mala Pareshan Manuscript Introduction.jpg|ناوەڕاست|250px]] {{چینی ناوەند}}لاپەڕەیەکی پێشەکیی دەستنووسێکی پەرێشاننامەی '''[[مەلا پەرێشان]]''' کە کاتبی دەستنووسەکە بە فارسی تێیدا نووسیویەتی: "بە زەحمەتی زۆر ئەم نوسخەیەم ڕێک خست و فەسڵەکانیم لەیەک جیا کردەوە و وشە کوردییەکانیم وەرگێڕا و ساخ کردەوە."{{کۆتایی}} nlp3nw8nzijt40pr1ww21rwytmt69a7 1699578 1699577 2026-11-02T14:26:36Z گرووپی قوتابخانە 23641 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1699578 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Mala Pareshan Manuscript Introduction.jpg|ناوەڕاست|250px]] {{چینی ناوەند}}لاپەڕەیەکی پێشەکیی دەستنووسێکی پەرێشاننامەی '''[[مەلا پەرێشان]]''' کە کاتبی دەستنووسەکە بە فارسی تێیدا نووسیویەتی: «بە زەحمەتی زۆر ئەم نوسخەیەم ڕێک خست و فەسڵەکانیم لەیەک جیا کردەوە و وشە کوردییەکانیم وەرگێڕا و ساخ کردەوە.»{{کۆتایی}} j7lh6bcapnybgcj7mbggfhdir40ozuv 1 305867 1699642 2026-11-02T15:45:31Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1699642 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە پێنسیلڤانیا (٢٠٢٠)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1699641 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190109144218/https://www.archives.gov/federal-register/electoral-college/allocation.html بۆ https://www.archives.gov/federal-register/electoral-college/allocation.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٤٥، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) lw4b30a5ajt3dg30vxbjw6zphhrh9ik 1 305868 1699645 2026-11-02T15:47:06Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1699645 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی پارتی لیبراڵی کەنەدا (٢٠٢٥)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1699644 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250226135108/https://www.thecanadianpressnews.ca/national/in-the-news-today-liberals-advance-voting-begins-mark-carney-still-frontrunner/article_3207e8d2-a9a6-592f-90cd-a22b6608205c.html بۆ https://www.thecanadianpressnews.ca/national/in-the-news-today-liberals-advance-voting-begins-mark-carney-still-frontrunner/article_3207e8d2-a9a6-592f-90cd-a22b6608205c.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٤٧، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) 5gp0ujokx2uobomct0utps0ej1m1sh4 0 305869 1699679 2026-11-02T16:47:27Z Sarowashere 67323 Translated from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Generalized_anxiety_disorder&oldid=1381966425 1699679 wikitext text/x-wiki '''پەشێویی نیگەرانیی گشتگیر''' (Generalized anxiety disorder؛ '''GAD''') [[پەشێویی دڵەڕاوکێ|پەشێوییەکی دڵەڕاوکێ]]یە کە بە خەمخواردنی زۆر و بەردەوام بۆ ڕووداو و کارە جۆراوجۆرەکان دەناسرێتەوە. کەسەکە بە ئاسانی ناتوانێت ئەو خەمخواردنە کۆنترۆڵ بکات و ئەمە دەکرێت کار و ژیانی ڕۆژانەی تێک بدات. بابەتەکانی [[دڵەڕاوکێ|نیگەرانی]] دەکرێت تەندروستی، پارە، خێزان یان کار بن. نیشانەکانیش دەکرێت نائارامی، کێشەی خەوتن، ماندووبوون، زوو بێزاربوون، ئارەقکردن و لەرزین بگرنەوە.<ref name="source-3">National Institute of Mental Health. “Generalized Anxiety Disorder: What You Need to Know.” Revised 2025. Retrieved 2 November 2026. [https://www.nimh.nih.gov/health/publications/generalized-anxiety-disorder-gad Source URL].</ref> خەمخواردنی جاروبار شتێکی ئاساییە؛ لە GADدا نیگەرانییەکە زۆرجار بەردەوامتر و کۆنترۆڵکردنی سەختترە و دەتوانێت ژیانی ڕۆژانە تێک بدات.<ref name="source-3" /> {| class="wikitable" |- ! بابەت ! زانیاری |- | نیشانە سەرەکییەکان | نیگەرانیی زۆر، نائارامی، کێشەی خەو، ماندووبوون، زوو بێزاربوون، کێشەی سەرنجدان و گرژیی ماسولکەکان.<ref name="source-3" /> |- | چارەسەر | [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]]، دەرمان، یان بەکارھێنانی ھەردووکیان.<ref name="source-3" /> |} [[File:Edvard Munch, 1893, The Scream, oil, tempera and pastel on cardboard, 91 x 73 cm, National Gallery of Norway.jpg|thumb|alt=لە نیگارێکدا کەسێک لەسەر پردێک دەستەکانی لە دوو لای سەری داناوە و دەمی کراوەتەوە.|«ھاوار» (The Scream)، نیگاری ئەدوارد مونک.]] بەپێی پێوەرەکانی DSM-5، بۆ دەستنیشانکردنی GAD، نیگەرانی و خەمخواردنی زۆر دەبێت لانیکەم شەش مانگ و لە زۆربەی ڕۆژەکاندا ھەبێت، و کەسەکە بە ئاسانی نەتوانێت کۆنترۆڵی بکات.<ref name="source-111">Crocq MA (2017). “The History of Generalized Anxiety Disorder as a Diagnostic Category.” ''Dialogues in Clinical Neuroscience''. 19(2):107–116. [https://doi.org/10.31887/DCNS.2017.19.2/macrocq doi:10.31887/DCNS.2017.19.2/macrocq]. [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5573555/ PMCID PMC5573555]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28867935/ PMID 28867935].</ref> لەگەڵیدا نیشانەکانی تریش ھەڵدەسەنگێندرێن. پرسیارنامەی '''GAD-7'''، کە حەوت پرسیاری تێدایە، بۆ پشکنینی سەرەتایی و ھەڵسەنگاندنی توندیی نیشانەکان بەکار دێت؛ پشکنینی سەرەتایی یارمەتیی دۆزینەوەی حاڵەتە ئەگەرییەکان دەدات.<ref name="source-3" /><ref name="source-11">Spitzer RL, Kroenke K, Williams JB, Löwe B (2006). “A Brief Measure for Assessing Generalized Anxiety Disorder: the GAD-7.” ''Archives of Internal Medicine''. 166(10):1092–1097. [https://doi.org/10.1001/archinte.166.10.1092 doi:10.1001/archinte.166.10.1092]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16717171/ PMID 16717171].</ref> لە گەورەساڵاندا دەتوانرێت پرسیارنامەی '''GAD-2'''، کە دوو پرسیاری تێدایە، بۆ پشکنینی سەرەتاییی نیگەرانی بەکار بھێنرێت؛ دەستنیشانکردنی GAD پێویستی بە ھەڵسەنگاندنێکی فراوانتر ھەیە.<ref name="source-81">National Institute for Health and Care Excellence (NICE). “Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management”. Clinical guideline CG113. Published 26 January 2011; last updated 15 June 2020; pregabalin safety link added July 2022. Accessed 2 November 2026. [https://www.nice.org.uk/guidance/cg113/chapter/Recommendations Recommendations] [https://www.nice.org.uk/guidance/cg113/resources/generalised-anxietydisorder-and-panic-disorder-in-adults-management-pdf-35109387756997 Official PDF].</ref> ھەندێک لە کەسانی تووشبوو بە GAD پەشێویی یان کێشەی تریشیان ھەیە، وەک خەمۆکی، پەشێوییەکانی تری نیگەرانی یان کێشەی بەکارھێنانی ماددە.<ref name="source-3" /> [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (Cognitive behavioral therapy؛ '''CBT''') لە چارەسەرە دەروونییە سەرەکییەکانە. دەرمانەکانی گرووپی '''SSRI''' و '''SNRI'''ش لە پێداچوونەوەی توێژینەوە دەرمانییەکاندا وەک ھەڵبژاردەکانی ھێڵی یەکەم بۆ گەورەساڵان باس کراون.<ref name="source-14">Strawn JR, Geracioti L, Rajdev N, Clemenza K, Levine A (2018). “Pharmacotherapy for generalized anxiety disorder in adult and pediatric patients: an evidence-based treatment review.” ''Expert Opinion on Pharmacotherapy''. 19(10):1057–1070. [https://doi.org/10.1080/14656566.2018.1491966 doi:10.1080/14656566.2018.1491966]. [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6340395/ PMCID PMC6340395]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30056792/ PMID 30056792].</ref><ref name="source-47">Hunot V, Churchill R, Silva de Lima M, Teixeira V (2007). “Psychological therapies for generalised anxiety disorder.” ''Cochrane Database of Systematic Reviews''. 2007(1):CD001848. [https://doi.org/10.1002/14651858.CD001848.pub4 doi:10.1002/14651858.CD001848.pub4]. [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7025441/ PMCID PMC7025441]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17253466/ PMID 17253466].</ref> == ھۆکارەکان == <span id="بۆماوە-خێزان-و-ژینگە"></span> === بۆماوە، خێزان و ژینگە === پەیوەندیی بۆماوە و پەشێوییەکانی نیگەرانی ھێشتا بابەتی توێژینەوەیە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٥ بەشداریی ھۆکارە بۆماوەیییەکان لە پەشێوییەکانی نیگەرانی بە گشتی باس دەکات، بەڵام بنەمای ژنتیکیی ئەم پەشێوییانە ھێشتا بە تەواوی ڕوون نەکراوەتەوە.<ref name="source-23">Weber H, Hettema JM, Deckert J, Erhardt-Lehmann A (2025). “Genomics of Anxiety Disorders.” ''Psychiatric Clinics of North America''. 48(2):377–401. [https://doi.org/10.1016/j.psc.2025.01.012 doi:10.1016/j.psc.2025.01.012]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40348424/ PMID 40348424].</ref> ھۆکاری تەواوی GAD دیاری نەکراوە. ئەم پەشێوییە لە ھەندێک خێزاندا زیاتر دەبینرێت، و ئەزموونی ڕووداوە ئازاربەخشەکان یان ژینگەی پڕفشار لەگەڵ مەترسیی زیاتر پەیوەندیدار کراون.<ref name="source-3" /> فانک و ھاوکارانی لە توێژینەوەیەکی درێژخایەنی ساڵی ٢٠٢٥ لەسەر دووانە گەنجەکان، نیشانەکانی نیگەرانیی گشتگیریان لە تەمەنی ٢٣ تا ٢٦ ساڵیدا ھەڵسەنگاند. لە مۆدێلەکانی ئەواندا، ھۆکارە ژنتیکییەکان زیاتر پەیوەندییان بە بەردەوامیی نیشانەکانەوە ھەبوو و ھۆکارە ژینگەیییەکان زیاتر پەیوەندییان بە گۆڕانەکانیانەوە ھەبوو. ھەڵسەنگاندنی ڕێژەی بەشداریی بۆماوە لە جیاوازیی نیشانەکان لە ھەر خاڵێکی کاتییدا ٣٩ تا ٤٦ لە سەد بوو؛ کاتێک بەشی جێگیری نیشانەکان لە ماوەکەدا مۆدێل کرا، ئەو ھەڵسەنگاندنە گەیشتە نزیکەی ٦٠ لە سەد.<ref name="source-22">Funk J, Morneau-Vaillancourt G, Palaiologou E, Eley TC (2025). “Heritability of generalized anxiety stability: a longitudinal twin study among young adults.” ''Psychological Medicine''. 55:e180. [https://doi.org/10.1017/S0033291725100640 doi:10.1017/S0033291725100640]. [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12234016/ PMCID PMC12234016]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40583526/ PMID 40583526].</ref> بارودۆخی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکانی کەسەکەش لە توێژینەوەکاندا بایەخیان پێ دراوە. توێژینەوەکان پەیوەندییان لە نێوان نیشانەکانی نیگەرانی و ڕووداوە فشارھێنەرەکانی ژیان و کێشەکانی خێزان و کاردا دۆزیوەتەوە. لە توێژینەوەیەک لەسەر ژنانی سەردانکەری کلینیکێکی چاودێریی سەرەتایی لە مالیزیا، لە نێوان ژنە ھاوسەدارە بەشدارەکاندا ترس لە ھاوبەشی ئێستا یان پێشووی ژیان، یان سووکایەتیپێکردن لەلایەن ئەوانەوە، پەیوەندییان بە نیشانەکانی نیگەرانییەوە ھەبوو. ئەم دۆزینەوانە بایەخی ژینگەی کەسەکە لە تێگەیشتن لە نیگەرانی دەردەخەن.<ref name="source-25">Tait L, Berrisford G (June 1, 2011). “Generalised anxiety disorder: the importance of life context and social factors”. British Journal of General Practice. 61 (587): 378–379. doi:10.3399/bjgp11X572625. ISSN 0960-1643. PMC 3103673. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21801521/ PMID 21801521]. [https://bjgp.org/content/61/587/378 “Generalised anxiety disorder: the importance of life context and social factors”] [https://doi.org/10.3399%2Fbjgp11X572625 10.3399/bjgp11X572625] [https://search.worldcat.org/issn/0960-1643 0960-1643] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3103673 3103673] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21801521 21801521]</ref> ھەندێک توێژینەوە پەیوەندیی گۆڕاوە ژنتیکییەکان و وەڵامدانەوە بە چارەسەر لە GADدا دەکۆڵنەوە. لە توێژینەوەیەکدا، گۆڕاوی '''Asp54Gly''' لە جینی پەپتیدی '''PACAP''' پەیوەندیی بە ئەنجامی باشترەوە ھەبوو لە چارەسەر بە ڤێنلافاکسیندا.<ref name="source-27">Cooper AJ, Narasimhan S, Rickels K, Lohoff FW (2013). “Genetic polymorphisms in the PACAP and PAC1 receptor genes and treatment response to venlafaxine XR in generalized anxiety disorder”. Psychiatry Research. 210 (3): 1299–1300. doi:10.1016/j.psychres.2013.07.038. ISSN 0165-1781. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23972788/ PMID 23972788]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.psychres.2013.07.038 10.1016/j.psychres.2013.07.038] [https://search.worldcat.org/issn/0165-1781 0165-1781] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23972788 23972788]</ref> لە توێژینەوەیەکی تردا، ئەلیلی '''G''' لە گۆڕاوی '''rs7997012'''ی جینی '''HTR2A''' پەیوەندیی بە باشبوونی زیاترەوە ھەبوو لە نیشانەکانی نیگەرانی دوای ئەو چارەسەرە.<ref name="source-28">Lohoff FW, Aquino TD, Narasimhan S, Multani PK, Etemad B, Rickels K (2013). “Serotonin receptor 2A (HTR2A) gene polymorphism predicts treatment response to venlafaxine XR in generalized anxiety disorder”. The Pharmacogenomics Journal. 13 (1): 21–26. doi:10.1038/tpj.2011.47. ISSN 1470-269X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22006095/ PMID 22006095]. [https://doi.org/10.1038%2Ftpj.2011.47 10.1038/tpj.2011.47] [https://search.worldcat.org/issn/1470-269X 1470-269X] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22006095 22006095]</ref> توێژینەوەیەکی تریش پەیوەندیی کارلێکی گۆڕاوەکانی '''SLC6A4''' و '''HTR2A''' بە وەڵامدانەوە بە ڤێنلافاکسینەوە ڕاپۆرت کردووە.<ref name="source-29">Lohoff FW, Narasimhan S, Rickels K (2013). “Interaction between polymorphisms in serotonin transporter (SLC6A4) and serotonin receptor 2A (HTR2A) genes predict treatment response to venlafaxine XR in generalized anxiety disorder”. The Pharmacogenomics Journal. 13 (5): 464–469. doi:10.1038/tpj.2012.33. ISSN 1470-269X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22907732/ PMID 22907732]. [https://doi.org/10.1038%2Ftpj.2012.33 10.1038/tpj.2012.33] [https://search.worldcat.org/issn/1470-269X 1470-269X] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22907732 22907732]</ref> ھەر سێ ڕاپۆرتەکە پەیوەستن بە ھەمان تاقیکردنەوەی تۆمارکراو؛ بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئەو دۆزینەوانە پێویستی بە توێژینەوەی زیاتر ھەیە.<ref name="source-27" /><ref name="source-28" /><ref name="source-29" /> <span id="بەکارھێنانی-میدیای-دیجیتاڵ-و-نیگەرانی"></span> === بەکارھێنانی میدیای دیجیتاڵ و نیگەرانی === پێداچوونەوە و شیکارییەکی کۆکراوەی چەند توێژینەوە لە ساڵی ٢٠١٨دا پەیوەندییەکی بچووک تا مامناوەندی لە نێوان بەکارھێنانی مۆبایلی زیرەک و نیگەرانی و فشاری دەروونیدا دۆزییەوە.<ref name="source-31">Vahedi Z, Saiphoo A (2018). “The association between smartphone use, stress, and anxiety: A meta-analytic review.” Stress &amp; Health. 34(3):347–358. doi:10.1002/smi.2805. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29673047/ PMID 29673047]. [https://doi.org/10.1002/smi.2805 doi:10.1002/smi.2805] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29673047/ PMID 29673047]</ref> بەڵام بەڵگەکان یەکدەنگ نین. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢١ لە توێژینەوە درێژخایەنەکاندا بەڵگەی بەس بۆ پەیوەندیی نێوان کاتی بەسەربردن لەبەردەم شاشە و نیگەرانیی دواتر لە گەنجاندا نەدۆزییەوە.<ref name="source-38">Tang S, Werner-Seidler A, Torok M, Mackinnon AJ, Christensen H (2021). “The relationship between screen time and mental health in young people: A systematic review of longitudinal studies”. Clinical Psychology Review. 86 102021. Elsevier. doi:10.1016/j.cpr.2021.102021. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33798997/ PMID 33798997]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.cpr.2021.102021 “The relationship between screen time and mental health in young people: A systematic review of longitudinal studies”] [https://doi.org/10.1016%2Fj.cpr.2021.102021 10.1016/j.cpr.2021.102021] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33798997 33798997]</ref> <span id="پەیوەندییە-دەمارناسییەکان"></span> == پەیوەندییە دەمارناسییەکان == پەیوەندیی GAD بە کارکردنی ئامیگدالا، واتە بەشێک لە مێشک کە لە پرۆسەکانی ترسدا بەشدارە، لە توێژینەوەکاندا پشکنراوە. بەپێی مۆدێلێک کە بەشی زۆری پشت بە لێکۆڵینەوە لە ئاژەڵان دەبەستێت، زانیاریی ھەستی دەگاتە بەشێکی ئامیگدالا کە پێی دەوترێت کۆمەڵەی ناوکە بنەڕەتی و لاوەکییەکان ('''BLA'''). لەم مۆدێلەدا، ئەم بەشە لە پرۆسەکردنی یادەوەرییەکانی ترس و گواستنەوەی زانیاری سەبارەت بە بایەخی ھەڕەشە بۆ بەشەکانی تری مێشکدا بەشدارە.<ref name="source-40">Etkin A, Prater KE, Schatzberg AF, Menon V, Greicius MD (2009). “Disrupted Amygdalar Subregion Functional Connectivity and Evidence of a Compensatory Network in Generalized Anxiety Disorder”. Archives of General Psychiatry. 66 (12): 1361–72. doi:10.1001/archgenpsychiatry.2009.104. PMC 12553334. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19996041/ PMID 19996041]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12553334 “Disrupted Amygdalar Subregion Functional Connectivity and Evidence of a Compensatory Network in Generalized Anxiety Disorder”] [https://doi.org/10.1001%2Farchgenpsychiatry.2009.104 10.1001/archgenpsychiatry.2009.104] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12553334 12553334] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19996041 19996041]</ref> [[File:Amygdala small.gif|thumb|alt=مۆدێلێکی سێڕەھەندیی کەللەسەر، کە دوو ناوچە لە ناوەوەیدا بە سوور دیاری کراون.|ئامیگدالا بە ڕەنگی سوور نیشان دراوە؛ پەیوەندیی ئەم پێکھاتەی مێشک بە نیگەرانییەوە لە توێژینەوەکاندا پشکنراوە.<ref name="source-40" />]] لە توێژینەوەی وێنەگرتنی مێشکی ئێتکین و ھاوکارانیدا، شێوازی پەیوەندیی کارکردنی بەشەکانی ئامیگدالا بە تۆڕەکانی تری مێشک لە ١٦ کەسی تووشبوو بە GADدا، بە بەراورد لەگەڵ ١٧ کەسی تەندروستدا، جیاواز بوو. بەڵام ئەنجامی توێژینەوەکانی چالاکیی ئامیگدالا لە ھەموو گرووپ و تەمەنەکاندا یەکسان نییە؛ بۆیە پەیوەندیی وردی نێوان ئامیگدالا و بەشە پێشانییەکانی مێشک ھێشتا بە تەواوی ڕوون نییە.<ref name="source-40" /> <span id="ڕوونکردنەوەکان-لە-ڕوانگەی-پەرەسەندنەوە"></span> === ڕوونکردنەوەکان لە ڕوانگەی پەرەسەندنەوە === «بنەمای ئاگادارکەرەوەی دووکەڵ» ڕوونکردنەوەیەکی تیۆرییە بۆ ئەوەی بۆچی سیستەمە بەرگرییەکانی جەستە ھەندێک جار لە نەبوونی مەترسیشدا وەڵام دەدەنەوە. بەپێی ئەم تیۆرییە، تێچووی ئاگادارکردنەوەیەکی ھەڵە دەکرێت لە تێچووی لەدەستدانی دەرفەتی ناسینەوەی مەترسییەکی ڕاستەقینە کەمتر بێت. ئەم بیرۆکەیە بۆ تێگەیشتن لە وەڵامە بەرگرییەکان، لەوانە نیگەرانی، پێشنیار کراوە.<ref name="source-41">Nesse RM (2019). “The smoke detector principle: Signal detection and optimal defense regulation”. Evolution, Medicine, and Public Health. 2019 (1): 1. doi:10.1093/emph/eoy034. ISSN 2050-6201. PMC 6343816. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30697424/ PMID 30697424]. [https://academic.oup.com/emph/article/2019/1/1/5229271 “The smoke detector principle: Signal detection and optimal defense regulation”] [https://doi.org/10.1093%2Femph%2Feoy034 10.1093/emph/eoy034] [https://search.worldcat.org/issn/2050-6201 2050-6201] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6343816 6343816] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30697424 30697424]</ref> == دەستنیشانکردن == <span id="پێوەرەکانی-dsm-5"></span> === پێوەرەکانی DSM-5 === لە DSM-5دا، نیگەرانی و خەمخواردنی زۆر سەبارەت بە چەند ڕووداو یان چالاکییەک دەبێت لانیکەم بۆ شەش مانگ لە زۆربەی ڕۆژەکاندا ھەبێت، و کەسەکە کۆنترۆڵکردنی خەمخواردنەکە بە سەخت بزانێت. لە گەورەساڵاندا دەبێت لانیکەم سێ لە شەش نیشانەی خوارەوە لەگەڵ نیگەرانی و خەمخواردنەکەدا ھەبن، و لانیکەم ھەندێکیان دەبێت لە شەش مانگی ڕابردوودا لە زۆربەی ڕۆژەکاندا ھەبووبن:<ref name="source-3" /><ref name="source-111" /><ref name="source-2">American Psychiatric Association (2013). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders: DSM-5'' (5th ed.), p. 222. ISBN 978-0-89042-554-1. Criteria reproduced in National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (2020), ''Selected Health Conditions and Likelihood of Improvement with Treatment'', table 4-13, p. 208. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559511/pdf/Bookshelf_NBK559511.pdf Accessible reproduction]. [https://www.nationalacademies.org/read/25662/chapter/6 Publisher chapter].</ref> * نائارامی یان ھەستکردن بە گرژی. * بە ئاسانی ماندووبوون. * سەختیی سەرنجدان یان بەتاڵبوونەوەی بیر. * زوو بێزاربوون. * گرژیی ماسولکەکان. * سەختیی خەولێکەوتن یان بەردەوامبوونی خەو، یان خەوێکی نائارام کە پشووی پێ نادرێت.<ref name="source-111" /><ref name="source-2" /> لە منداڵاندا لانیکەم یەکێک لەم نیشانانە پێویستە. نیگەرانییەکە یان نیشانەکان دەبێت ببنە ھۆی ناڕەحەتییەکی بەرچاو یان کێشەیەکی بەرچاو لە کارکردنی ڕۆژانەدا، و پەشێوییەکە نابێت بە کاریگەریی جەستەییی ماددە یان دۆخێکی پزیشکیی تر بێت.<ref name="source-135">Pelletier L, O’Donnell S, McRae L, Grenier J (February 2017). “The burden of generalized anxiety disorder in Canada”. Health Promotion and Chronic Disease Prevention in Canada. 37 (2): 54–62. doi:10.24095/hpcdp.37.2.04. Retrieved December 19, 2018. [https://www.canada.ca/en/public-health/services/reports-publications/health-promotion-chronic-disease-prevention-canada-research-policy-practice/vol-37-no-2-2017/burden-generalized-anxiety-disorder-canada.html “The burden of generalized anxiety disorder in Canada”]</ref> ھەروەھا دەبێت بپشکنرێت کە ئایا پەشێوییەکی دەروونیی تر، وەک [[پەشێویی تۆقین|پەشێویی تۆقین]]، باشتر نیشانەکان ڕوون دەکاتەوە یان نا.<ref name="source-111" /> <span id="پێوەرەکانی-icd-10"></span> === پێوەرە توێژینەوەیییە کۆنەکانی ICD-10 === ICD-11 وەشانی نوێتری پۆلێنکردنی نەخۆشییەکانی ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانییە.<ref name="source-1001">World Health Organization. ''ICD-11 Implementation''. Updated 2 December 2025. [https://www.who.int/standards/classifications/frequently-asked-questions/icd-11-implementation Source URL].</ref> لە پێوەرە توێژینەوەیییە پێشوویەکانی ICD-10 بۆ GAD (F41.1)دا، لانیکەم شەش مانگ گرژی، خەمخواردن و ھەست بە نیگەرانی سەبارەت بە ڕووداوە ڕۆژانەکان داوا دەکرا. ھەروەھا لانیکەم چوار نیشانە لە پێڕستێکی ٢٢ نیشانەیی پێویست بوو؛ لانیکەم یەکێکیان لە نیشانەکانی وەک خێرابوونی لێدانی دڵ، ئارەقکردن، لەرزین یان وشکیی دەم بوو.<ref name="source-111" /> == چارەسەر == ڕێبازە سەرەکییەکانی چارەسەر دەروونچارەسەری و چارەسەریی دەرمانین، و دەکرێت پێکەوە بەکار بھێنرێن. توێژینەوەکان کاریگەریی CBT و ھەندێک دەرمانی دژەخەمۆکی لە کەمکردنەوەی نیشانەکانی GADدا پشتڕاست دەکەنەوە.<ref name="source-14" /><ref name="source-47" /> === دەروونچارەسەری === چارەسەرە دەروونییەکان بە شێوازی تاکەکەسی یان گرووپی پێشکەش دەکرێن. پێداچوونەوەی کۆکرەینی ساڵی ٢٠٠٧ لەسەر گەورەساڵان نیشانی دا کە ڕێبازەکانی پشتبەستوو بە CBT دەتوانن لە کورتخایەندا نیشانەکانی نیگەرانی کەم بکەنەوە. لە ھەندێک لە توێژینەوەکانی ئەو پێداچوونەوەیەدا وازھێنان لە CBTی گرووپی بە بەراورد بە چارەسەری باو یان لیستی چاوەڕوانی زیاتر بوو، بەڵام ھۆکارەکانی وازھێنان بە تەواوی ڕوون نەکرابوونەوە؛ بەڵگەکانی بەراوردکردنی جۆرە جیاوازەکانی دەروونچارەسەریش سنووردار بوون.<ref name="source-47" /> <span id="چارەسەریی-مەعریفیی-ڕەفتاری"></span> ==== چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری ==== CBT پەیوەندیی نێوان بیرکردنەوە و ڕەفتار لەبەر چاو دەگرێت. لەم ڕێبازەدا، کەسەکە یارمەتی دەدرێت ئەو بیرە خۆکارانە و باوەڕانە بناسێت کە نیگەرانی زیاد دەکەن، و بە تاقیکردنەوەی گریمانەکان و تۆمارکردنی ئەزموونەکان لێیان بکۆڵێتەوە. شێوازەکان دەتوانن ڕاھێنانی بەڕێوەبردنی نیگەرانی، پێداچوونەوە بە بیرکردنەوەکان، ئارامکردنەوەی پلەبەپلە و ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ بارودۆخە نیگەرانکەرەکان بگرنەوە.<ref name="source-47" /> CBT لە ڕێگەی ئینتەرنێتیشەوە پێشکەش دەکرێت. لە توێژینەوەیەکی چاودێری لە فینلەندا کە ١٬٠٩٩ کەسی تووشبوو بە GAD تێیدا بوون، لە ماوەی بەکارھێنانی بەرنامەیەکی ئینتەرنێتیی پشتگیریکراو لەلایەن چارەسەرکارەوەدا، نمرەی نیگەرانی بە تێکڕا کەم بوو. بەڵام توێژینەوەکە گرووپی بەراوردی نەبوو، بۆیە بە تەنیا ناتوانێت بسەلمێنێت کە ئەم باشبوونەوەیە بەھۆی بەرنامەکەوە بوو.<ref name="source-52">Ritola V, Lipsanen JO, Pihlaja S, Gummerus EM, Stenberg JH, Saarni S, et al. (2022). “Internet-Delivered Cognitive Behavioral Therapy for Generalized Anxiety Disorder in Nationwide Routine Care: Effectiveness Study”. Journal of Medical Internet Research. 24 (3) e29384. doi:10.2196/29384. PMC 8990365. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35323119/ PMID 35323119]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8990365 “Internet-Delivered Cognitive Behavioral Therapy for Generalized Anxiety Disorder in Nationwide Routine Care: Effectiveness Study”] [https://doi.org/10.2196%2F29384 10.2196/29384] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8990365 8990365] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35323119 35323119]</ref> لە ھەندێک بەرنامەی CBT بۆ منداڵانی تووشبوو بە پەشێوییەکانی نیگەرانی، دایک و باوک یان چاودێرەکان لە ڕاھێنانەکانی منداڵەکەدا بەشداری دەکەن و ھانی دەدەن. بەپێی مۆدێلێک، بەرپرسیارێتی بە پلە لە چارەسەرکارەوە بۆ دایک و باوک و دواتر بۆ منداڵ دەگوازرێتەوە.<ref name="source-50">King NJ, Heyne D, Ollendick TH (2005). “Cognitive-Behavioral Treatments for Anxiety and Phobic Disorders in Children and Adolescents: A Review”. Behavioral Disorders. 30 (3): 241–257. doi:10.1177/019874290503000304. [https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/019874290503000304 Publisher] [https://www.coping.us/images/King_et_al_2005_CBT_children_with_Phobias.pdf Full text]</ref> <span id="چارەسەریی-دەرووندینامیکی"></span> ==== چارەسەریی دەرووندینامیکی ==== چارەسەریی دەرووندینامیکی (Psychodynamic therapy) لەسەر بنەمای تیۆریی دەروونشیکاری دامەزراوە. لەم ڕێبازەدا پەیوەندیی نێوان چارەسەرکار و کەسەکە بۆ تێگەیشتن لە ملمڵانێ نائاگاکان و کارکردن لەسەریان بەکار دێت.<ref name="source-47" /> <span id="چارەسەری-بە-بەرکەوتن"></span> ==== چارەسەری بە بەرکەوتن ==== لە [[چارەسەری بە بەرکەوتن]]دا، کەسەکە بە شێوەیەکی ڕێکخراو ڕووبەڕووی ئەو شتانە دەبێتەوە کە لێیان دەترسێت، بۆ ئەوەی بتوانێت باشتر مامەڵە لەگەڵ ترسەکەیدا بکات. ئەو شتانە دەکرێت دۆخێکی دەرەکی، بیرێک یان ھەستێکی ناوەکی بن. ئەم ڕووبەڕووبوونەوەیە دەکرێت لە ژیانی ڕاستەقینەدا یان لە خەیاڵدا ئەنجام بدرێت. لە ھەندێک ڕێبازدا، ئەم کارە بە پلە ئەنجام دەدرێت، لە شتە کەمتر ترسناکەکانەوە بۆ ئەوانەی ترسناکترن.<ref name="source-54">Kaplan JS, Tolin DF (6 September 2011). [https://www.psychiatrictimes.com/view/exposure-therapy-anxiety-disorders “Exposure Therapy for Anxiety Disorders”]. ''Psychiatric Times''. 28 (9).</ref> <span id="چارەسەریی-قبووڵکردن-و-پابەندبوون"></span> ==== چارەسەریی قبووڵکردن و پابەندبوون ==== چارەسەریی قبووڵکردن و پابەندبوون ('''ACT''') لەسەر ئەوە کار دەکات کە ڕەفتاری کەسەکە لەگەڵ بەھا و ئامانجەکانی خۆیدا زیاتر بگونجێت. لەم ڕێبازەدا، کەسەکە فێری سەرنجدان بە ئەزموونی ئێستا و قبووڵکردنی ئەو بیر و ھەستانە دەبێت کە کۆنترۆڵکردنیان بە تەواوی لە دەستی خۆیدا نییە. ھەروەھا یارمەتیی کەسەکە دەدرێت کەمتر ھەوڵی دوورکەوتنەوە لە بیر و ھەستە ناخۆشەکانی بدات، بەتایبەتی کاتێک ئەم ھەوڵە ڕێگە لە چالاکییە گرنگەکانی ژیانی دەگرێت. یەکێک لە ئامانجەکان ئەوەیە کە کەسەکە بتوانێت بیرێک تێبینی بکات، بێ ئەوەی ناچار بێت باوەڕی پێ بکات یان بە گوێرەی ئەو بیرە ڕەفتار بکات. بۆ نموونە، بیرکردنەوەی «من بێھیوام» بەو مانایە نییە کە ژیانی کەسەکە بە ڕاستی بێھیوایە.<ref name="source-59">Smout M (2012). “Acceptance and commitment therapy - pathways for general practitioners”. Australian Family Physician. 41 (9): 672–6. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22962641/ PMID 22962641]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22962641 22962641]. [https://www.racgp.org.au/afp/2012/september/acceptance-and-commitment-therapy/ Full text]</ref> <span id="چارەسەریی-بەرگەگرتنی-ناڕوونی"></span> ==== چارەسەریی بەرگەگرتنی ناڕوونی ==== لەم ڕێبازەدا ھەوڵ دەدرێت کەسەکە باشتر بتوانێت مامەڵە لەگەڵ دۆخە ناڕوونەکانی ژیاندا بکات. شێوازەکانی دەتوانن تێگەیشتن لە خەمخواردن، پێداچوونەوە بە سوودی ئەوە، فێربوونی چارەسەرکردنی کێشە و ڕووبەڕووبوونەوەی پلەبەپلە لەگەڵ دۆخە ناڕوونەکان بگرنەوە. لە ھەندێک توێژینەوەدا باشبوون لە ماوەی بەدواداچوونیشدا بەردەوام بووە.<ref name="source-60">Hoyer J, van der Heiden C, Portman ME (2011). “Psychotherapy for Generalized Anxiety Disorder”. ''Psychiatric Annals''. 41 (2): 87–94. [https://doi.org/10.3928/00485713-20110203-07 doi:10.3928/00485713-20110203-07]. [https://www.researchgate.net/publication/279613316_Psychotherapy_for_Generalized_Anxiety_Disorder Full text].</ref> <span id="چاوپێکەوتنی-پاڵنەربەخش"></span> ==== چاوپێکەوتنی پاڵنەربەخش ==== چاوپێکەوتنی پاڵنەربەخش (Motivational interviewing؛ '''MI''') ڕێبازێکە کە ئامانجی یارمەتیدانی کەسەکەیە بۆ بەھێزکردنی پاڵنەری گۆڕان و کەمکردنەوەی دوودڵی. تێیدا چارەسەرکار پرسیاری کراوە دەکات، بە وردی گوێ دەگرێت و لەگەڵ کەسەکەدا باسی سوود و زیانی گۆڕان دەکات. لە تاقیکردنەوەیەکی سەرەتاییدا، لە نێو ئەو بەشداربووانەی لە سەرەتادا خەمخواردنیان توندتر بوو، بەکارھێنانی MI پێش CBT بە بەراورد بە CBT بە تەنیا پەیوەندیی بە کەمبوونەوەی زیاتر لە خەمخواردنەوە ھەبوو؛ بەڵام پێویستە ئەم ئەنجامە زیاتر بپشکنرێت.<ref name="source-60" /> <span id="چارەسەریی-ھەست-تەوەر"></span> ==== چارەسەریی ھەست‌تەوەر ==== [[چارەسەری ھەست تەوەر|چارەسەریی ھەست‌تەوەر]] (Emotion-focused therapy؛ '''EFT''') لەسەر ھەستەکان و ئەو پێداویستییانە سەرنج دەدات کە پەیوەستن بەوانەوە. لە مۆدێلێکدا کە بۆ GAD بەکار ھاتووە، یارمەتی بە کەسەکە دەدرێت بەرگەی ھەستە ئازاردەرەکانی بگرێت و ئەو پێداویستییانەی بناسێت کە وەڵامیان نەدراوەتەوە.<ref name="source-61">Timulak L, Keogh D, Chigwedere C, Wilson C, Ward F, Hevey D, et al. (2022). “A comparison of emotion-focused therapy and cognitive-behavioral therapy in the treatment of generalized anxiety disorder: Results of a feasibility randomized controlled trial”. ''Psychotherapy''. 59 (1): 84–95. [https://doi.org/10.1037/pst0000427 doi:10.1037/pst0000427]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35113639/ PMID 35113639]. [https://ddgap.de/cms/wp-content/uploads/2023/06/Timulak-et-al.-2020.pdf Full text].</ref> <span id="شێوازەکانی-تری-چارەسەریی-دەروونی"></span> ==== شێوازەکانی تری چارەسەریی دەروونی ==== * '''تەکنیکەکانی ئارامکردنەوە:''' وێناکردنی دیمەنی ئارام و شێوازەکانی ئارامبوونەوە دەکرێت بە تەنیا یان لەناو بەرنامەیەکی چارەسەریدا بەکار بھێنرێن.<ref name="source-47" /> * '''چارەسەریی پشتگیرانە:''' لەم ڕێبازەدا ھاوسۆزی و قبووڵکردنی کەسەکە لەلایەن چارەسەرکارەوە بەشێکن لە پەیوەندیی چارەسەری. جۆرەکانی تری ئەم چارەسەرە ڕاوێژکاری و ھەندێک ڕێبازی مرۆڤتەوەر دەگرنەوە.<ref name="source-47" /> * '''چارەسەریی مێتامەعریفی (MCT):''' لەم شێوازەدا کار لەسەر ئەو باوەڕانە دەکرێت کە کەسەکە دەربارەی خەمخواردنی خۆی ھەیە. ئەم ڕێبازە بۆ GAD لە چەند توێژینەوەیەکدا ھەڵسەنگێندراوە.<ref name="source-60" /> * '''ڕێبازەکانی سەرنجدان بە ئێستا:''' کەمکردنەوەی فشار بە پشتبەستن بە سەرنجدان بە ئێستا ('''MBSR''') و چارەسەریی مەعریفی بە پشتبەستن بەو سەرنجدانە ('''MBCT''') لە ڕێبازە پشکنراوەکانن. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ کە چەند پێداچوونەوەی پێشووتری ھەڵسەنگاند، لە ھەندێکیاندا کەمبوونەوەی نیشانەکانی نیگەرانی ڕاپۆرت کرد. ئەو توێژینەوانە تەنھا تایبەت بە GAD نەبوون، و نووسەران ئاماژەیان بە پێویستیی توێژینەوەی وردتر کرد.<ref name="source-66">Fumero A, Peñate W, Oyanadel C, Porter B (2020). “The Effectiveness of Mindfulness-Based Interventions on Anxiety Disorders. A Systematic Meta-Review”. ''European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education''. 10 (3): 704–719. [https://doi.org/10.3390/ejihpe10030052 doi:10.3390/ejihpe10030052]. [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8314302/ PMC 8314302]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34542506/ PMID 34542506].</ref> * '''ڕاھێنانی لێکدانەوە لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە:''' ئەم ڕاھێنانە بۆ کەمکردنەوەی خەمخواردن و نیگەرانی و ھاندانی لێکدانەوەی ئەرێنیتر بۆ بارودۆخە ناڕوونەکان ھەڵسەنگێندراوە.<ref name="source-70">Hirsch CR, Krahé C, Whyte J, Krzyzanowski H, Meeten F, Norton S, et al. (July 2021). “Internet-delivered interpretation training reduces worry and anxiety in individuals with generalized anxiety disorder: A randomized controlled experiment”. Journal of Consulting and Clinical Psychology. 89 (7): 575–589. doi:10.1037/ccp0000660. ISSN 1939-2117. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34383532/ PMID 34383532]. [http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/ccp0000660 “Internet-delivered interpretation training reduces worry and anxiety in individuals with generalized anxiety disorder: A randomized controlled experiment”] [https://doi.org/10.1037%2Fccp0000660 10.1037/ccp0000660] [https://search.worldcat.org/issn/1939-2117 1939-2117] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34383532 34383532]</ref> <span id="چارەسەریی-دەرمانی"></span> === چارەسەریی دەرمانی === لە گەورەساڵانی تووشبوو بە GADدا، SSRI و SNRI لە ھەڵبژاردە دەرمانییە سەرەکییەکانن. دەرمانەکانی تر لە توێژینەوەکاندا ھەڵسەنگێندراون، بەڵام جۆری دەرمان، کاریگەری و زیانە لاوەکییەکانی لە یەکدی جیاوازن.<ref name="source-14" /> دەکرێت چەند ھەفتەیەک بخایەنێت تا دەرمانەکانی SSRI و SNRI دەست بە کاریگەری بکەن.<ref name="source-3" /> ئەم دەرمانانە لەوانەیە زیانی لاوەکی وەک سەرئێشە، دڵتێکەڵھاتن یان کێشەی خەو دروست بکەن.<ref name="source-3" /> لە ڕێنمایی NICEدا ئاگاداری دەدرێت کە لە ژمارەیەکی کەم لە گەورەساڵانی ژێر ٣٠ ساڵدا، SSRI و SNRI لەگەڵ زیادبوونی مەترسیی بیرکردنەوە لە [[خۆکوشتن]] و ئەنجامدانی [[خۆزیانگەیاندن]]دا پەیوەستن. بۆ ئەو گەورەساڵانی ژێر ٣٠ ساڵەی کە ئەم دەرمانانەیان بۆ دەنووسرێت، ڕێنماییەکە پێشنیار دەکات لە ھەفتەی یەکەمی دوای یەکەم جار نووسینی دەرماندا ببینرێن و ئەو مەترسییە لە مانگی یەکەمدا ھەفتانە بپشکنرێت.<ref name="source-81" /> [[بەنزۆدیازەپین|بەنزۆدیازەپین]]ەکان دەتوانن لە ماوەیەکی کورت دوای بەکارھێنان نیگەرانی کەم بکەنەوە، بەڵام مەترسیی وابەستەبوون و بەکارھێنانی ناپزیشکییان ھەیە. ئەم مەترسییانە بەکارھێنانیان سنووردار دەکەن. لە کاتی وازھێنان لەم دەرمانانەدا نیشانەی وەک نیگەرانی، ئارەقکردن و لەرزین دەکرێت دەربکەوێت.<ref name="source-14" /> لە چاودێریی سەرەتایی و دووەمدا، ڕێنمایی NICE بۆ گەورەساڵان پێشنیار دەکات بەنزۆدیازەپین بۆ GAD تەنھا وەک ڕێگەیەکی کورتخایەن لە کاتی قەیراندا بەکار بھێنرێت.<ref name="source-81" /> <span id="ڕێگرە-ھەڵبژێردراوەکانی-دووبارەوەرگرتنەوەی-سیرۆتۆنین"></span> ==== ڕێگرە ھەڵبژێردراوەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین ==== دەرمانەکانی '''SSRI''' ڕێگری لە دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین دەکەن. پارۆکسەتین (paroxetine) و ئێسیتەلۆپرام (escitalopram) لە دەرمانەکانی ئەم گرووپەن کە بۆ GAD لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە.<ref name="source-14" /> ڕێنمایی '''NICE''' سێرترالین (sertraline) وەک ھەڵبژاردەیەکی سەرەتایی لەبەر تێچوو و کاریگەرییەکەی باس دەکات، و ئەگەر کاریگەر نەبوو، SSRIێکی تر یان SNRI لەبەر چاو دەگرێت. لە ھەڵبژاردنی دەرماندا، زیانە لاوەکییەکان، کارلێکی دەرمانەکان و ئەگەری نیشانەکانی وازھێنان ھەڵدەسەنگێندرێن. ھەمان ڕێنمایی مەترسیی خوێنبەربوون بە SSRI، بەتایبەت لە کەسانی بەساڵاچوو و ئەوانەی ھەندێک دەرمانی تر بەکار دەھێنن، باس دەکات.<ref name="source-81" /> <span id="ڕێگرەکانی-دووبارەوەرگرتنەوەی-سیرۆتۆنین-و-نۆرئەدرینالین"></span> ==== ڕێگرەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین و نۆرئەدرینالین ==== دەرمانەکانی '''SNRI''' ڕێگری لە دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین و نۆرئەدرینالین دەکەن. ڤێنلافاکسین (venlafaxine) و دولۆکسەتین (duloxetine) لەم گرووپەن و لە توێژینەوەکاندا بۆ GAD ھەڵسەنگێندراون.<ref name="source-14" /> وەک لە SSRIدا، دەستپێکردنی SNRIش دەکرێت لەگەڵ زیادبوونی نیگەرانی، نائارامی و کێشەی خەوتن بێت. ڕێنمایی NICE ھۆشداری لە ئەگەری نیشانەکانی وازھێنان دەدات، بەتایبەت بۆ ڤێنلافاکسین و پارۆکسەتین.<ref name="source-81" /> ==== پرێگابالین ==== پرێگابالین (pregabalin) لە توێژینەوەکانی GADدا کاریگەریی نیشان داوە. ئەم دەرمانە لەسەر کەناڵەکانی کەلسیۆم کار دەکات و دەرکردنی ھەندێک نێوەندگیری دەمارەیی کەم دەکاتەوە. مەترسیی خراپ بەکارھێنان و وابەستەبوونیشی ھەیە.<ref name="source-14" /> یەکێکی تر لە دەرمانە دژەنیگەرانییەکان کە دەکرێت بۆ GAD بەکار بھێنرێت، [[بوسپیرۆن]]ە (buspirone).<ref name="source-3" /><ref name="source-14" /> <span id="چارەسەرە-تەواوکەر-و-جێگرەوەکان"></span> ==== چارەسەرە تەواوکەر و جێگرەوەکان ==== بەڵگە لەسەر کاریگەری و سەلامەتیی زۆربەی شێوازە تەواوکەر و جێگرەوەکانی چارەسەری GAD سنووردارە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٨ ئاڵۆزیی ئەنجامەکان، بچووکبوونی ھەندێک تاقیکردنەوە و کەموکوڕیی ڕاپۆرتکردنی زیانەکان باس دەکات. ئەنجامە ئەرێنییەکانی ھەندێک ڕووەکی دەرمانی و چارەسەریی جەستەیی پێویستیان بە پشتڕاستکردنەوەی زیاتر ھەیە.<ref name="source-17">Barić H, Đorđević V, Cerovečki I, Trkulja V (March 1, 2018). “Complementary and Alternative Medicine Treatments for Generalized Anxiety Disorder: Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Controlled Trials”. Advances in Therapy. 35 (3): 261–288. doi:10.1007/s12325-018-0680-6. ISSN 1865-8652. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29508154/ PMID 29508154]. S2CID 3939726. [https://doi.org/10.1007%2Fs12325-018-0680-6 10.1007/s12325-018-0680-6] [https://search.worldcat.org/issn/1865-8652 1865-8652] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29508154 29508154] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:3939726 3939726]</ref> {| class="wikitable" |- ! مادەی پشکنراو ! ئەوەی لە پێداچوونەوەکەدا ڕاپۆرت کراوە |- | دەرھێنراوی کاڤا (''Piper methysticum'') | ئەنجامەکان زۆر جیاواز بوون؛ ھەڵسەنگاندنی کاریگەرییەکە بە دڵنیاییی ئاماری پشتڕاست نەکرایەوە.<ref name="source-17" /> بەکارھێنانی تەواوکەرەکانی کاڤا لەگەڵ مەترسیی زیانی توندی جگەردا پەیوەندیدار کراوە.<ref name="source-1002">National Center for Complementary and Integrative Health. ''Anxiety and Complementary Health Approaches''. [https://www.nccih.nih.gov/health/providers/digest/anxiety-and-complementary-health-approaches Source URL]. Accessed 2 November 2026.</ref> |- | دەرھێنراوی دیاریکراوی لاڤەندەر (Silexan؛ ''Lavandula angustifolia'') | تاقیکردنەوەیەک ئەنجامی ئەرێنیی بە بەراورد بە دەرمانی بێمادەی کاریگەر نیشان دا، بەڵام پشتڕاستکردنەوەی زیاتر پێویستە.<ref name="source-17" /><ref name="source-14" /> |- | تێکەڵەی دەرھێنراوی ''Crataegus oxycantha'' و ''Eschscholtzia californica'' لەگەڵ مەگنیسیۆم | تاقیکردنەوەیەکی ١٢ ھەفتەیی ئەنجامی ئەرێنیی نیشان دا؛ ئەم ئەنجامە پێویستی بە توێژینەوەی پشتڕاستکەرەوە ھەیە.<ref name="source-17" /> |} پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٢یش ھیوابەخشبوونی ھەندێک ڕووەکی دەرمانی، لەوانە دەرھێنراوی دیاریکراوی لاڤەندەر بە ناوی Silexan، ''Ginkgo biloba'' و ''Withania somnifera''، بۆ نیگەرانی لە گەورەساڵاندا باس کرد. بەڵام ئەنجامەکان بە سەرەتایی دانران، چونکە قەبارەی نموونەکان بچووک بوو و کاریگەریی دەرمانی بێمادەی کاریگەریش دەبوو لەبەر چاو بگیرێت.<ref name="source-18">Zhang W, Yan Y, Wu Y, Yang H, Zhu P, Yan F, et al. (2022). “Medicinal herbs for the treatment of anxiety: A systematic review and network meta-analysis”. Pharmacological Research. 179 106204. doi:10.1016/j.phrs.2022.106204. ISSN 1096-1186. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35378276/ PMID 35378276]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.phrs.2022.106204 10.1016/j.phrs.2022.106204] [https://search.worldcat.org/issn/1096-1186 1096-1186] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35378276 35378276]</ref> <span id="شێوازی-ژیان"></span> === شێوازی ژیان === بەپێی زانیاریی پەیمانگای نیشتمانیی تەندروستیی دەروونیی ئەمریکا، خەوی پێویست و کەمکردنەوەی کافئین لەگەڵ چارەسەری ستاندارددا دەکرێت یارمەتیی کەمکردنەوەی نیشانەکان بدەن. شێوازی ژیان بە تەنیا جێگای چارەسەر ناگرێتەوە.<ref name="source-3" /> پێداچوونەوەیەک لە توێژینەوە درێژخایەنەکاندا دۆزییەوە کە چالاکیی جەستەیی پەیوەندیی بە ئەگەری کەمترەوە ھەیە بۆ دەرکەوتنی نیشانە و پەشێوییەکانی نیگەرانی. بەڵام جیاوازیی شێوازەکانی پێوانەکردن، نوێنەرایەتیی نموونەکان و ھۆکارە تێکەڵکەرەکان دڵنیاییی ئەنجامەکان سنووردار دەکەن و پێویستی بە توێژینەوەی زیاتر ھەیە.<ref name="source-105">McDowell CP, Dishman RK, Gordon BR, Herring MP (2019). “Physical Activity and Anxiety: A Systematic Review and Meta-analysis of Prospective Cohort Studies”. American Journal of Preventive Medicine. 57 (4): 545–556. doi:10.1016/j.amepre.2019.05.012. ISSN 1873-2607. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31542132/ PMID 31542132]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.amepre.2019.05.012 10.1016/j.amepre.2019.05.012] [https://search.worldcat.org/issn/1873-2607 1873-2607] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31542132 31542132]</ref> <span id="ھەبوونی-تێکچوونەکانی-تر-لەگەڵیدا"></span> == ھەبوونی پەشێوییەکانی تر لەگەڵیدا == === خەمۆکی === لە توێژینەوەیەکی درێژخایەن لە نیوزیلەندا کە بەشداربووانی تا تەمەنی ٣٢ ساڵ بەدواداچوون، لە نێو ٩٤٥ کەسی شیکراوەدا ١٢٪ لە گەورەساڵیدا ھەردوو GAD و [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|پەشێویی خەمۆکیی گەورە]]یان (MDD) ھەبوو. لە ھەمان توێژینەوەدا، لە ٣٧٪ی ئەوانەی لە تەمەنی ١١ تا ٣٢ ساڵیدا MDDیان ھەبوو، پەشێویی نیگەرانی پێش MDD یان لە ھەمان ساڵدا دەستی پێ کردبوو؛ لە ٣٢٪ی ئەوانەی پەشێویی نیگەرانییان ھەبوو، MDD پێش ئەو پەشێوییە یان لە ھەمان ساڵدا دەستی پێ کردبوو. لە ھەندێک لەو حاڵەتانەی دەستپێکی ھەردوو دۆخەکەیان لە یەک ساڵدا تۆمار کرا، ڕیزبەندیی وردی دەستپێکەکان دیاری نەکرابوو. ھەروەھا، ٧٢٪ی ئەوانەی پەشێویی نیگەرانییان ھەبوو لە ماوەی توێژینەوەکەدا MDDیشیان ھەبوو. لەم سێ ڕێژەیەدا، توێژەران پەشێوییەکانی نیگەرانی لە منداڵی و ھەرزەکاریدا لەگەڵ GADی گەورەساڵی کۆ دەکەنەوە؛ ئەم ڕێژانە تەنھا تایبەت بە GADی گەورەساڵی نین.<ref name="source-108">Moffitt TE, Harrington H, Caspi A, Kim-Cohen J, Goldberg D, Gregory AM, et al. (2007). “Depression and Generalized Anxiety Disorder: cumulative and sequential comorbidity in a birth cohort followed prospectively to age 32 years”. Archives of General Psychiatry. 64 (6): 651–60. doi:10.1001/archpsyc.64.6.651. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17548747/ PMID 17548747]. [https://doi.org/10.1001%2Farchpsyc.64.6.651 “Depression and Generalized Anxiety Disorder: cumulative and sequential comorbidity in a birth cohort followed prospectively to age 32 years”] [https://doi.org/10.1001%2Farchpsyc.64.6.651 10.1001/archpsyc.64.6.651] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17548747 17548747]</ref> لە ڕاپرسییەکی کەنەدا لە ساڵی ٢٠١٢دا، ئەو کەسانەی لە ١٢ مانگی پێشوودا نیشانەی گونجاو لەگەڵ ھەم GAD و ھەم ئەڵقەی خەمۆکیی گەورەیان ڕاپۆرت کردبوو، بە گشتی ناڕەحەتیی دەروونی و سنوورداربوونی کارکردنی ڕۆژانەی زیاتریان ڕاپۆرت کرد، بە بەراورد لەگەڵ ئەو کەسانەی نیشانەی تەنھا یەکێکیان ھەبوو.<ref name="source-135" /> === پەشێویی بەکارھێنانی کحول === لە توێژینەوەیەکی بچووک لە ئەمریکا لەسەر کەسانی وەرگری چارەسەری دەرەکی بۆ بەکارھێنانی ماددە، لە نێو ٣٩ کەسی تووشبوو بە [[پەشێویی بەکارھێنانی کحول|پەشێویی بەکارھێنانی کحول]]، ١٨ کەس لە ھەمان کاتدا GADیان ھەبوو. لە ٦٧٪ی ئەو ١٨ کەسەدا، GAD پێش پەشێویی بەکارھێنانی کحول دەستی پێ کردبوو. ئەم ئەنجامانە تایبەتن بەو نموونە بچووکە و ناتوانرێت بەسەر ھەموو کەساندا گشتی بکرێن.<ref name="source-118">Smith JP, Book SW (2010). “Comorbidity of generalized anxiety disorder and alcohol use disorders among individuals seeking outpatient substance abuse treatment”. Addictive Behaviors. 35 (1): 42–45. doi:10.1016/j.addbeh.2009.07.002. PMC 2763929. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19733441/ PMID 19733441] [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2763929/ Full text]</ref> == بڵاوبوونەوە == ھەڵسەنگاندنی ڕێژەی GAD بە پێوەرەکانی دەستنیشانکردن، تەمەنی گرووپی پشکنراو و ماوەی پێوانەکردنەوە پەیوەستە. «ڕێژەی ھەبوونی GAD لە ماوەی ١٢ مانگدا» لە «ئەگەری تووشبوون لە ماوەی ژیاندا» جیاوازە.<ref name="source-122">Kessler RC, Petukhova M, Sampson NA, Zaslavsky AM, Wittchen HU (September 2012). “Twelve-month and lifetime prevalence and lifetime morbid risk of anxiety and mood disorders in the United States”. International Journal of Methods in Psychiatric Research. 21 (3): 169–184. doi:10.1002/mpr.1359. ISSN 1557-0657. PMC 4005415. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22865617/ PMID 22865617]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4005415 “Twelve-month and lifetime prevalence and lifetime morbid risk of anxiety and mood disorders in the United States”] [https://doi.org/10.1002%2Fmpr.1359 10.1002/mpr.1359] [https://search.worldcat.org/issn/1557-0657 1557-0657] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4005415 4005415] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22865617 22865617]</ref> GAD دەکرێت لە ھەر تەمەنێکدا دەست پێ بکات، بەڵام زۆرجار لە سەرەتای گەورەساڵیدا دەست پێ دەکات. ئەم پەشێوییە لە ژناندا زیاترە لە پیاواندا.<ref name="source-3" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩ سەبارەت بە GAD لە منداڵان و ھەرزەکاراندا ناوەندی تەمەنی دەستپێکردنی بە ٨٫٥ ساڵ ڕاپۆرت کردووە.<ref name="source-121">Keeton CP, Kolos AC, Walkup JT (2009). “Pediatric generalized anxiety disorder: epidemiology, diagnosis, and management”. ''Paediatric Drugs''. 11 (3): 171–183. [https://doi.org/10.2165/00148581-200911030-00003 doi:10.2165/00148581-200911030-00003]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19445546/ PMID 19445546].</ref> <span id="ویلایەتە-یەکگرتووەکان"></span> === ویلایەتە یەکگرتووەکان === لە توێژینەوەیەکی بڵاوکراوەی ٢٠١٢دا کە پشت بە ڕاپرسییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە تەمەنی ١٣ ساڵ و سەرووتر دەبەستێت، ڕێژەی ھەبوونی GAD لە ماوەی ١٢ مانگدا نزیکەی ٢ لە سەد بوو. مەزەندەی مەترسیی تووشبوون تا تەمەنی ٧٥ ساڵ ٩ لە سەد بوو؛ ئەمە پێشبینییەکی ئامارییە، نەک ڕێژەی ئەوانەی تا کاتی ڕاپرسی پێشتر تووش بووبوون. نموونەی ھەرزەکاران و گەورەساڵان بەبێ ڕاستکردنەوەی جیاوازیی ئەگەری ھەڵبژاردنیان تێکەڵ کران.<ref name="source-122" /> === ئەورووپا === پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٥ لەسەر توێژینەوەکانی ئەورووپا ھەڵی سەنگاند کە نزیکەی ٢ لە سەدی گەورەساڵان لە ماوەی ١٢ مانگدا GADیان ھەبوو. نووسەران ئاماژەیان بە کەمیی داتا لە ئەورووپای ڕۆژھەڵات کرد.<ref name="source-124">Lieb R, Becker E, Altamura C (2005). “The epidemiology of generalized anxiety disorder in Europe”. ''European Neuropsychopharmacology''. 15 (4): 445–452. [https://doi.org/10.1016/j.euroneuro.2005.04.010 doi:10.1016/j.euroneuro.2005.04.010]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15951160/ PMID 15951160].</ref> === کەنەدا === لە ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠١٢دا، مەزەندە کرا کە ٢٫٥ لە سەدی دانیشتووانی ماڵەکان لە ١٠ پارێزگاکەی کەنەدا کە تەمەنیان ١٥ ساڵ یان زیاتر بوو، نیشانەی گونجاو لەگەڵ GADیان لە ١٢ مانگی پێشوودا ڕاپۆرت کردبوو.<ref name="source-135" /> == مێژوو == کۆمەڵەی دەروونپزیشکیی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٨٠دا GADی وەک دەستنیشانکردنێکی جیاواز خستە ناو DSM-III. لەو کاتەدا «نیورۆزی نیگەرانی» بەسەر GAD و پەشێویی تۆقیندا دابەش کرا. بەھۆی زۆریی ھاوکاتبوونی GAD لەگەڵ خەمۆکی و پەشێوییەکانی تری دڵەڕاوکێ، ھەندێک پسپۆڕ گومانیان لەوە کرد کە GAD دەستنیشانکردنێکی سەربەخۆیە. ماوەی پێویست بۆ دەستنیشانکردن لە DSM-IIIدا مانگێک بوو؛ لە DSM-III-Rدا بوو بە شەش مانگ. لە وەشانە دواترەکاندا، جەخت زیاتر لەسەر خەمخواردن بۆ چەند لایەنێکی ژیانی ڕۆژانە و سەختیی کۆنترۆڵکردنی کراوەتەوە.<ref name="source-111" /> == ئەمانەش ببینە == * [[ھەڵسەنگاندنی ڕۆژانەی نیشانەکانی دڵەڕاوکێ]] (DAS-A) * [[ساخیی دەروون|تەندروستیی دەروونی]] * [[پسپۆڕی بواری تەندروستیی دەروونی]] * [[چارەسەری بە نووسینی تۆماری ڕۆژانە]] == سەرچاوەکان == <references /> <span id="خوێندنەوەی-زیاتر"></span> == خوێندنەوەی زیاتر == * Brown, T. A., O’Leary, T. A., &amp; Barlow, D. H. (2001). “Generalised anxiety disorder”. In D. H. Barlow (ed.), ''Clinical handbook of psychological disorders: A step-by-step treatment manual'' (3rd ed.). New York: Guilford Press. * Barlow, D. H., &amp; Durand, V. M. (2005). ''Abnormal psychology: An integrative approach''. Australia; Belmont, Calif.: Wadsworth. * Tyrer P, Baldwin D (2006). “Generalised anxiety disorder”. ''The Lancet''. 368 (9553): 2156–66. doi:10.1016/S0140-6736(06)69865-6. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17174708/ PMID 17174708]. S2CID 18959359. https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2806%2969865-6 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17174708 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:18959359 [[پۆل:پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ]] e2p8e5udui2orqoq7v1qxzgmzjzkiai 0 305870 1699681 2026-11-02T16:51:59Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان لە ویکیپیدیای ئینگلیزی: [[:en:Panic attack]]، پێداچوونەوەی 1376634998 1699681 wikitext text/x-wiki [[File:Panic attack.svg|thumb|alt=وێنەیەکی کێشراو لە دوو کەس؛ یەکێکیان سەری دانەواندووە و ئەوی تر دەستی خستووەتە سەر شانی.|وێنەیەکی کێشراو لە کەسێک کە ھێرشی تۆقینی بۆ ھاتووە و کەسێکی تر دڵنەوایی دەداتەوە.]] {| class="wikitable" |- ! زانیاریی سەرەکی ! ڕوونکردنەوە |- | نیشانەکان | ترس یان ناڕەحەتیی توند و لەناکاو، دڵەلەرزە، ئارەقکردن، لەرزین، تەنگەنەفەسی و بێھەستی.<ref name="source-20">“Panic Disorder | Anxiety and Depression”. adaa.org. Archived from the original on 12 March 2023. Retrieved 12 March 2023. [https://adaa.org/understanding-anxiety/panic-disorder Source]; [https://web.archive.org/web/20230312024802/https://adaa.org/understanding-anxiety/panic-disorder Archive].</ref> |- | دەستپێک | لەناکاو؛ توندیی نیشانەکان لە ماوەی چەند خولەکدا دەگاتە لووتکە.<ref name="source-20" /> |- | دیاریکردن | ھەڵسەنگاندنی نیشانەکان و پشکنین بۆ ھۆکارە جەستەیی و دەرمانییەکان کە دەکرێت نیشانەی ھاوشێوە دروست بکەن.<ref name="source-52">“Panic disorder: MedlinePlus Medical Encyclopedia”. medlineplus.gov. Archived from the original on 8 June 2023. Retrieved 12 March 2023. [https://medlineplus.gov/ency/article/000924.htm Source]; [https://web.archive.org/web/20230608055731/https://medlineplus.gov/ency/article/000924.htm Archive].</ref> |- | چارەسەر | [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]] و دەرمان؛ بە تایبەتی بۆ پەشێویی تۆقین.<ref name="source-5">National Institute of Mental Health (2025). “Panic Disorder: What You Need to Know”. Earlier title: “Panic Disorder: When Fear Overwhelms” (2022). [https://www.nimh.nih.gov/health/publications/panic-disorder-when-fear-overwhelms Source]; [https://web.archive.org/web/20220323233506/https://www.nimh.nih.gov/health/publications/panic-disorder-when-fear-overwhelms Archive].</ref> |- | دەرمانەکان | دەرمانە دژەخەمۆکییەکان؛ [[بەنزۆدیازەپین|بەنزۆدیازەپین]]ەکانیش لە ھەندێک باردا بۆ ماوەی کورت بەکاردێن.<ref name="source-5" /><ref name="source-6">Batelaan, Neeltje M.; Van Balkom, Anton J. L. M.; Stein, Dan J. (April 2012). “Evidence-based pharmacotherapy of panic disorder: an update”. The International Journal of Neuropsychopharmacology. 15 (3): 403–415. doi:10.1017/S1461145711000800. hdl:1871/42311. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21733234/ PMID 21733234]. [https://doi.org/10.1017%2FS1461145711000800 DOI]; [https://hdl.handle.net/1871%2F42311 HDL]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21733234 PubMed].</ref> |} <!-- 002-P01 --> '''ھێرشی تۆقین''' یان '''نۆرەی تۆقین''' (بە ئینگلیزی: Panic attack) شەپۆلێکی لەناکاوی ترس یان ناڕەحەتیی توندە کە لە ماوەی چەند خولەکدا دەگاتە لووتکەی توندیی خۆی. لەگەڵیدا نیشانەی وەک دڵەلەرزە، خێرابوونی لێدانی دڵ، ئارەقکردن، ئازار یان ناڕەحەتیی سنگ، تەنگەنەفەسی، لەرزین، سەرگێژە، بێھەستی و ترسی مردن یان لەدەستدانی کۆنترۆڵ دەردەکەون.<ref name="source-20" /><ref name="source-21">Cackovic, Curt; Nazir, Saad; Marwaha, Raman (2024), “Panic Disorder”, StatPearls, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28613692/ PMID 28613692], retrieved 2024-10-30 [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430973/ Source]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28613692 PubMed].</ref> <!-- 002-P02 --> لە پێناسەی پێنجەمین وەشانی «ڕێبەری دەستنیشانکردن و ئاماری پەشێوییە دەروونییەکان» (DSM-5)دا، لەگەڵ ئەو شەپۆلە لەناکاوەی ترس یان ناڕەحەتی، لانیکەم چوار نیشانە لە کۆمەڵە نیشانەیەکی دیاریکراو دەردەکەون. ھێرشەکە دەکرێت پەیوەندیی بە دۆخێکی دیاریکراوەوە ھەبێت، یان بەبێ چاوەڕوانی و بەبێ ھۆکارێکی دەستبەجێی دیار ڕووبدات.<ref name="source-20" /><ref name="source-21" /> <!-- 002-P02a --> ھێرشەکانی تۆقین لە ھەڵسەنگاندنی توندی و ڕەوتی چەند جۆرێکی پەشێویی و ھاوکاتبوونیان لەگەڵ پەشێوییەکانی تردا بە نیشانەیەکی گرنگ دادەنرێن.<ref name="source-13">American Psychiatric Association. “Highlights of Changes from DSM-IV-TR to DSM-5”. Archived 2 September 2018; retrieved 22 March 2022. [https://www.psychiatry.org/File%20Library/Psychiatrists/Practice/DSM/APA_DSM_Changes_from_DSM-IV-TR_-to_DSM-5.pdf Source]; [https://web.archive.org/web/20180902075133/https://www.psychiatry.org/File%20Library/Psychiatrists/Practice/DSM/APA_DSM_Changes_from_DSM-IV-TR_-to_DSM-5.pdf Archive]. [https://e-edu.nbu.bg/pluginfile.php/1836015/mod_resource/content/1/Changes-From-DSM-IV-TR-to-DSM-5.pdf Accessible PDF].</ref><ref name="source-12">Potter, Carrie M.; Wong, Judy; Heimberg, Richard G.; Blanco, Carlos; Liu, Shang-Min; Wang, Shuai; Schneier, Franklin R. (2014). “Situational Panic Attacks in Social Anxiety Disorder”. Journal of Affective Disorders. 167: 1–7. doi:10.1016/j.jad.2014.05.044. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25082106/ PMID 25082106]. [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4119296/ Full text].</ref> <!-- 002-P03 --> ھێرشی تۆقین دەکرێت لەگەڵ جۆرە جیاوازەکانی [[پەشێویی دڵەڕاوکێ|پەشێویی نیگەرانی]]، پەشێوییەکانی مەزاج و کێشە پەیوەستەکان بە بەکارھێنانی ماددەکاندا ڕووبدات. ھێرشێکی تاک بە تەنیا بە مانای «[[پەشێویی تۆقین|پەشێویی تۆقین]]» نییە؛ لەو پەشێوییەدا ھێرشە چاوەڕواننەکراوەکان دووبارە دەبنەوە؛ بەپێی پێوەرەکانی DSM-5، دوای لانیکەم یەکێکیان، نیگەرانی لە ھێرشێکی تر یان ئەنجامەکانی، یان گۆڕانێکی بەرچاو و نالەبار لە ڕەفتار، بۆ ماوەی یەک مانگ یان زیاتر بەردەوام دەبێت.<ref name="source-21" /><ref name="source-5" /><ref name="source-50">Substance Abuse and Mental Health Services Administration (June 2016). “Table 3.10: Panic Disorder and Agoraphobia Criteria Changes from DSM-IV to DSM-5”. Impact of the DSM-IV to DSM-5 Changes on the National Survey on Drug Use and Health. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519704/table/ch3.t10/ Original table]; [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519697/pdf/Bookshelf_NBK519697.pdf Full report, table 3.10].</ref> <!-- 002-P04 --> نیشانە جەستەیییەکانی ھێرشەکە دەکرێت زۆر ترسناک بن. بۆ نموونە، ئازاری سنگ و تەنگەنەفەسی دەکرێت وا لە کەسەکە بکات گومان بکات تووشی [[جەڵدەی دڵ|جەڵتەی دڵ]] بووە. خودی ھێرشی تۆقین ژیان لە مەترسی ناخات، بەڵام ھۆکارە جەستەیییەکانیش دەکرێت نیشانەی ھاوشێوە دروست بکەن. ھەندێک لەو ھۆکارانە، وەک جەڵتەی دڵ، دەتوانن ژیان بخەنە مەترسی و پێویستیان بە فریاکەوتنی پزیشکی ھەیە. ئەگەر ھۆکاری ئەم نیشانانە ڕوون نەبێت، پێویستە زوو ھەڵسەنگاندنی پزیشکی بکرێت. بۆیە لە ھەڵسەنگاندنی پزیشکیدا، ھۆکارەکانی تری نیشانەکان، وەک ھەندێک نەخۆشیی دڵ و [[تایرۆید|تایرۆید]]، لەبەرچاو دەگیرێن.<ref name="source-5" /><ref name="source-19">Mayo Clinic. “Panic attacks and panic disorder — Symptoms and causes”. Retrieved 2026-11-01. [https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/panic-attacks/symptoms-causes/syc-20376021?p=1 Source]; [https://web.archive.org/web/20220317204310/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/panic-attacks/symptoms-causes/syc-20376021?p=1 Archive].</ref><ref name="source-20" /><ref name="source-52" /><ref name="source-24">Ojha N, Dhamoon AS. “Myocardial Infarction”. In ''StatPearls'' [Internet]. Updated 8 August 2023. StatPearls Publishing; 2023. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30725761/ PMID 30725761].</ref> <!-- 002-P05 --> بۆ ھێرشە دووبارەبووەکان و پەشێویی تۆقین، دەروونچارەسەری و دەرمان بەکاردێن. ڕاھێنانی ھەناسەدان و شلکردنەوەی ماسولکەکانیش دەکرێت سوودبەخش بن.<ref name="source-5" /><ref name="source-15">Roth, Walton T. (January 2010). “Diversity of effective treatments of panic attacks: what do they have in common?”. Depression and Anxiety. 27 (1): 5–11. doi:10.1002/da.20601. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20049938/ PMID 20049938]. S2CID 31719106. [https://doi.org/10.1002%2Fda.20601 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20049938 PubMed]; [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:31719106 S2CID].</ref> توێژینەوەکان پەیوەندیی نێوان پەشێوییەکانی نیگەرانی، لەوانە پەشێویی تۆقین، و زیادبوونی مەترسیی [[خۆکوشتن|خۆکوشتن]]یان نیشان داوە.<ref name="source-18">Allan, Nicholas P.; Gorka, Stephanie M.; Saulnier, Kevin G.; Bryan, Craig J. (2023-04-01). “Anxiety Sensitivity and Intolerance of Uncertainty: Transdiagnostic Risk Factors for Anxiety as Targets to Reduce Risk of Suicide”. Current Psychiatry Reports. 25 (4): 139–147. doi:10.1007/s11920-023-01413-z. ISSN 1535-1645. PMC 10064604. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37000403/ PMID 37000403]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10064604 PMC]; [https://doi.org/10.1007%2Fs11920-023-01413-z DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37000403 PubMed].</ref> == نیشانەکان == [[File:Panic disorder svg hariadhi.svg|thumb|alt=وێنەیەکی کێشراو لە کەسێک کە دەستی لەسەر سنگی داناوە؛ نیشانەکانی ئارەقکردن، ھەناسەدانی خێرا، تەنگەنەفەسی و ھەست بە کارەساتێکی نزیک لەسەر وێنەکە نووسراون.|وێنەیەکی کێشراو بۆ نیشاندانی ھەندێک نیشانەی تۆقین. دەقە ئینگلیزییەکانی وێنەکە ئاماژە بە ھەستکردن بە ڕوودانی کارەساتێکی نزیک، ئارەقکردن، ھەناسەدانی خێرا و تەنگەنەفەسی دەکەن.]] <!-- 002-P06 --> ھێرشی تۆقین زۆرجار بەناکاو دەست پێ دەکات و نیشانەکانی لە ماوەی چەند خولەکدا دەگەنە بەرزترین ئاست. تەنانەت کاتێک مەترسییەکی دەستبەجێ بوونی نییە، کەسەکە دەکرێت ھەست بە ترسێکی توند یان لەدەستدانی کۆنترۆڵ بکات. ماوەی ھێرشەکان جیاوازە؛ دەکرێت چەند خولەک، یان لە ھەندێک باردا یەک کاتژمێر یان زیاتر بخایەنن. ژمارەی جارەکانی ڕوودانیانیش لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگۆڕێت.<ref name="source-20" /><ref name="source-5" /><ref name="source-21" /> <!-- 002-P07 --> لە پەشێویی تۆقیندا، ھێرش دەکرێت بەبێ ڕووداوێکی دەستپێخەر ڕووبدات. لە پەشێوییەکانی تری نیگەرانییشدا ھێرش دەکرێت بە دۆخێکی دیاریکراوەوە پەیوەست بێت؛ بۆ نموونە، کەسێک کە پەشێویی نیگەرانیی کۆمەڵایەتیی ھەیە، لە کاتی قسەکردن لەبەردەم خەڵکدا تووشی ھێرش بێت.<ref name="source-20" /><ref name="source-21" /><ref name="source-12" /> <!-- 002-P08 --> نیشانەکان تەنیا جەستەیی نین. لە پاڵ دڵەلەرزە، تەنگەنەفەسی، دڵتێکەڵبوون و سەرگێژەدا، کەسەکە دەکرێت ھەست بکات ڕووداوەکانی دەوروبەری ڕاستەقینە نین، یان خۆی لە جەستە و بیرەکانی دابڕاوە. ھەروەھا کەسەکە دەکرێت لە مردن یان لەدەستدانی کۆنترۆڵ بترسێت، یان ھەست بکات کارەساتێک نزیکە ڕووبدات. لە ھەندێک کەسی تووشبوو بە پەشێویی تۆقیندا، ترس لە نیشانە جەستەیییەکان دەکرێت نیگەرانی زیاد بکات و بازنەیەکی ترس دروست بکات. نیشانە سەرەکییەکان لە خشتەی بەشی دەستنیشانکردندا ھاتوون.<ref name="source-21" /><ref name="source-5" /> <!-- 002-P09 --> دوای ھێرشێک، ترس لە دووبارەبوونەوەی ھێرش و گۆڕینی ڕەفتار بۆ خۆپاراستن لەو دۆخانەی کە لەواندا ھێرش ڕوویداوە، دەکرێت ژیانی ڕۆژانە سنووردار بکات. ھێرشی تۆقین بە توندیی ترسەکە و بە دەستپێکی لەناکاو و ماوە دیاریکراوەکەی لە زۆر شێوەی تری نیگەرانی جیاوازە.<ref name="source-5" /><ref name="source-73">American Psychological Association. “Panic Disorder: Answers to your most important questions”. Created 29 October 2008; updated 28 June 2022. Earlier title: “Answers to Your Questions About Panic Disorder”. [https://www.apa.org/topics/anxiety/panic-disorder Source]; [https://web.archive.org/web/20210110071101/https://www.apa.org/topics/anxiety/panic-disorder Archive].</ref> <span id="ئازاری-سنگ"></span> === ئازاری سنگ === <!-- 002-P10 --> ئازاری سنگ و سەختیی ھەناسەدان لە کاتی ھێرشی تۆقیندا دەکرێت وا لە کەسەکە بکات بۆ فریاکەوتن بچێت، چونکە نیشانەکان لە نیشانەی نەخۆشیی دڵ و کێشەکانی ھەناسەدان دەچن. ھەڵسەنگاندنی پزیشکی بۆ جیاکردنەوەی ئەو ھۆکارانە بەشێکە لە پرۆسەی دەستنیشانکردن.<ref name="source-20" /><ref name="source-52" /> لە جەڵتەی دڵدا، ڕەوتی خوێن بۆ بەشێک لە ماسولکەی دڵ کەم دەبێتەوە یان دەوەستێت؛ کەمبوونی ئۆکسجین بۆ ماوەیەکی درێژ دەکرێت ببێتە ھۆی مردنی خانەکانی دڵ. لە ھەڵسەنگاندنی پزیشکیدا، تۆماری کارەبایی دڵ (ECG) و پشکنینی نیشاندەرەکانی خوێن، وەک ترۆپۆنینی دڵ، دەکرێت بەکار بھێنرێن.<ref name="source-24" /> == ھۆکارەکان == <!-- 002-P11 --> ھۆکاری وردی ھێرشی تۆقین و پەشێویی تۆقین بە تەواوی دیار نییە. فاکتەرە بۆماوەیییەکان، فشاری دەروونیی توند و تایبەتمەندییەکانی وەڵامدانەوە بە فشار دەکرێت ڕۆڵیان ھەبێت. ڕووداوە گرنگەکانی ژیان، وەک لەدەستدانی کەسێکی خۆشەویست یان جیابوونەوە، لەو فاکتەرانەن کە بە زیادبوونی مەترسیی ھێرشەوە پەیوەستن.<ref name="source-19" /> <!-- 002-P12 --> دوای ھێرشێک لە دۆخێکی دیاریکراودا، کەسەکە دەکرێت ئەو دۆخە بە ھێرشی تۆقینەوە ببەستێتەوە و دەست بە خۆبەدوورگرتن لێی بکات. ئەم خۆبەدوورگرتنە بە تایبەتی دەکرێت شوێنێک بگرێتەوە کە دەرچوون لێی سەخت بێت یان لە کاتی ھێرشدا یارمەتی لەبەردەست نەبێت.<ref name="source-29">Taylor, C Barr (22 April 2006). “Panic disorder”. BMJ. 332 (7547): 951–955. doi:10.1136/bmj.332.7547.951. PMC 1444835. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16627512/ PMID 16627512]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1444835 PMC]; [https://doi.org/10.1136%2Fbmj.332.7547.951 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16627512 PubMed].</ref> <span id="تێکچوونی-تۆقین"></span> === پەشێویی تۆقین === <!-- 002-P13 --> ھێرشی تۆقین ڕووداوێکی دیاریکراوی ترس یان ناڕەحەتیی توندە؛ پەشێویی تۆقین (Panic disorder) پەیوەستە بە ھێرشە چاوەڕواننەکراو و دووبارەبووەکان. بۆ دەستنیشانکردنی ئەو پەشێوییە بەپێی DSM-5، دوای لانیکەم یەکێک لە ھێرشەکان، نیگەرانی لە ھێرشی دواتر یان ئەنجامەکانی، یان گۆڕانێکی بەرچاو و نالەبار لە ڕەفتار، بە ماوەی یەک مانگ یان زیاتر بەردەوام دەبێت. ئەو گۆڕانە دەکرێت خۆبەدوورگرتن لە شوێن یان چالاکییەکان بێت.<ref name="source-5" /><ref name="source-21" /><ref name="source-50" /> <!-- 002-P14 --> ھەروەھا، نیشانەکان نابێت بە ھۆکارێکی تر باشتر ڕوون بکرێنەوە، وەک کاریگەریی ماددەیەک، نەخۆشییەکی جەستەیی یان پەشێوییەکی دەروونیی تر. پەشێویی تۆقین دەکرێت لەگەڵ پەشێوییەکانی تریشدا ھەبێت، بەڵام تەنیا ڕوودانی ھێرش لە دۆخە ترسناکەکانی پەشێوییەکی تر، بە خۆی بۆ ئەم دەستنیشانکردنە بەس نییە.<ref name="source-21" /> <!-- 002-P15 --> پەشێویی تۆقین دەکرێت لەگەڵ خەمۆکی و کەمبوونەوەی کوالێتیی ژیاندا ھەبێت. کێشەکانی بەکارھێنانی ماددەکان و وابەستەبوون پێیانیش لە کەسانی تووشبوودا زیاتر دەبینرێن.<ref name="source-21" /> [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن|پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش]] و [[نەخۆشیی وەسواس و ناچاربوون|پەشێویی وەسواسی ناچاری]]یش لە پەشێوییەکانن کە دەکرێت لەگەڵ پەشێویی تۆقیندا ھەبن.<ref name="source-5" /> === ئاگۆرافۆبیا === <!-- 002-P16 --> [[ئاگۆرافۆبیا|ئاگۆرافۆبیا]] (Agoraphobia) پەشێوییەکی نیگەرانییە کە تێیدا کەسەکە لە شوێن یان دۆخێک دەترسێت کە پێی وایە دەرچوون لێی سەختە یان لە کاتی پێویستدا یارمەتی دەست ناکەوێت؛ بۆ نموونە ئەگەر ھێرشی تۆقین ڕووبدات. ئەم پەشێوییە زۆرجار لەگەڵ پەشێویی تۆقیندا دەبینرێت.<ref name="source-35">Shin, Jin; Park, Doo-Heum; Ryu, Seung-Ho; Ha, Jee Hyun; Kim, Seol Min; Jeon, Hong Jun (2020-07-24). “Clinical implications of agoraphobia in patients with panic disorder”. Medicine. 99 (30) e21414. doi:10.1097/MD.0000000000021414. PMC 7387026. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32791758/ PMID 32791758]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7387026 PMC]; [https://doi.org/10.1097%2FMD.0000000000021414 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32791758 PubMed].</ref> <!-- 002-P17 --> خۆبەدوورگرتن لە دۆخە ترسناکەکان و نیگەرانی لە ھێرشێکی تر دەکرێت ئەوەندە توند بێت کە کەسەکە لە شۆفێری یان تەنانەت دەرچوون لە ماڵ خۆی بپارێزێت. پەیوەندیی نێوان ھێرش و خۆبەدوورگرتن دەکرێت بەردەوام بێت و ژیانی ڕۆژانە سنووردار بکات.<ref name="source-29" /><ref name="source-19" /> <span id="چۆنیەتیی-ڕوودانی-نیشانەکان-لە-جەستەدا"></span> == چۆنیەتیی ڕوودانی نیشانەکان لە جەستەدا == <!-- 002-P18 --> میکانیزمی وردی ھێرشی تۆقین ھێشتا بە تەواوی ڕوون نییە. چەند گریمانەیەک ھەوڵ دەدەن ڕۆڵی تۆڕەکانی ترس لە مێشک، ھاوەسەنگیی ترشی و بازی، و چالاکیی ئامیگدالا ڕوون بکەنەوە. ئامیگدالا بەشێکە لە مێشک کە لە پەیوەندی بە ترس و ناسینەوەی مەترسیدا ڕۆڵ دەبینێت.<ref name="source-41">Vollmer, L L; Strawn, J R; Sah, R (2015-05-26). “Acid–base dysregulation and chemosensory mechanisms in panic disorder: a translational update”. Translational Psychiatry. 5 (5): e572. doi:10.1038/tp.2015.67. ISSN 2158-3188. PMC 4471296. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26080089/ PMID 26080089]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4471296 PMC]; [https://doi.org/10.1038%2Ftp.2015.67 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26080089 PubMed].</ref><ref name="source-42">Kim, Jieun E; Dager, Stephen R; Lyoo, In Kyoon (December 2012). “The role of the amygdala in the pathophysiology of panic disorder: evidence from neuroimaging studies”. Biology of Mood &amp; Anxiety Disorders. 2 (1): 20. doi:10.1186/2045-5380-2-20. ISSN 2045-5380. PMC 3598964. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23168129/ PMID 23168129]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3598964 PMC]; [https://doi.org/10.1186%2F2045-5380-2-20 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23168129 PubMed].</ref><ref name="source-43">Lai, Chien-Han (2019-01-25). “Fear Network Model in Panic Disorder: The Past and the Future”. Psychiatry Investigation. 16 (1): 16–26. doi:10.30773/pi.2018.05.04.2. ISSN 1738-3684. PMC 6354036. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30176707/ PMID 30176707]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6354036 PMC]; [https://doi.org/10.30773%2Fpi.2018.05.04.2 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30176707 PubMed].</ref> <!-- 002-P19 --> [[کۆئەندامی پەیی خۆیی|سیستەمی دەمارە خۆکارەکان]] دوو بەشی سەرەکیی ھەیە: سیمپاتیک و پاراسیمپاتیک. بەشی سیمپاتیک جەستە بۆ بەرەنگاربوونەوەی مەترسی یان ھەڵھاتن ئامادە دەکات؛ بەشی پاراسیمپاتیکیش بە پشوودان و ھەرسکردنەوە پەیوەستە. چالاکبوونی بەشی سیمپاتیک دەکرێت لێدانی دڵ خێرا بکات و جەستە بۆ چالاکیی جەستەیی ئامادە بکات. ئەم کاردانەوەیە پەیوەندیی بە نیشانە جەستەیییەکانی نیگەرانی و تۆقینەوە ھەیە.<ref name="source-39">Alshak, Mark N.; Das, Joe M. (2024), “Neuroanatomy, Sympathetic Nervous System”, StatPearls, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31194352/ PMID 31194352], retrieved 2024-11-04 [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK542195/ Source]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31194352 PubMed].</ref><ref name="source-65">Banushi, Blerida; Brendle, Madeline; Ragnhildstveit, Anya; Murphy, Tara; Moore, Claire; Egberts, Johannes; Robison, Reid (2023-02-02). “Breathwork Interventions for Adults with Clinically Diagnosed Anxiety Disorders: A Scoping Review”. Brain Sciences. 13 (2): 256. doi:10.3390/brainsci13020256. ISSN 2076-3425. PMC 9954474. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36831799/ PMID 36831799]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9954474 PMC]; [https://doi.org/10.3390%2Fbrainsci13020256 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36831799 PubMed].</ref> <span id="مۆدێلی-تۆڕی-ترس"></span> === مۆدێلی تۆڕی ترس === <!-- 002-P20 --> بەپێی مۆدێلی تۆڕی ترس، کێشە لە پەیوەندیی نێوان ئەو بەشانەی مێشکدا ڕوودەدات کە وەڵامی ترس دروست دەکەن و ئەوانەی کە ئەو وەڵامە کۆنترۆڵ دەکەن. لەم مۆدێلەدا، ئامیگدالا و بەشە پێشەوەکانی مێشک ڕۆڵی گرنگیان ھەیە. ئەگەر کۆنترۆڵی ترس بە شێوەی پێویست کار نەکات، وەڵامێکی توند دەکرێت بەبێ مەترسییەکی دەرەکی ڕووبدات. فشاری دەروونی لە منداڵیدا و فاکتەرە بۆماوەیییەکان لە ھۆکارە پێشنیارکراوەکانی ئەو کێشەیەن. ئەمە مۆدێلێکی ڕوونکردنەوەیە، نەک ھۆکارێکی یەکلایی‌کراوە بۆ ھەموو ھێرشەکان.<ref name="source-43" /> <span id="گریمانەی-تێکچوونی-ھاوەسەنگیی-ترشی-و-بازی"></span> === گریمانەی تێکچوونی ھاوەسەنگیی ترشی و بازی === <!-- 002-P21 --> ئەم گریمانەیە پێشنیار دەکات کە گۆڕانی ترشیی ناوخۆی جەستە دەکرێت بەشێک بێت لە دەستپێخەرە ناوخۆییەکانی تۆقین. لە توێژینەوەکاندا، گرنگی بە ڕۆڵی کەناڵە ئایۆنییە ھەستیارەکان بە ترشی دراوە کە لە خانە دەمارەکانی مێشک، لەوانە ئامیگدالا، ھەن. کەمبوونەوەی pH بە مانای زیادبوونی ترشییە؛ ھەڵمژینی دووئۆکسیدی کاربۆن (CO₂) یەکێکە لە ڕێگاکانی لێکۆڵینەوە لە وەڵامدانەوە بەو گۆڕانە.<ref name="source-41" /> <!-- 002-P22 --> گریمانەی پەیوەست بەوە، بە ناوی «ئاگادارکردنەوەی ھەڵە لە خنکان»، ئەوە پێشنیار دەکات کە مێشک دەکرێت گۆڕانە ناوخۆییەکان وەک نیشانەی خنکان وەربگرێت و وەڵامی ترس و تۆقین دروست بکات. ئەو کارانەی لەبارەی CO₂ و ھەستکردن بە ترشی ئەنجام دراون، بۆ تاقیکردنەوەی ئەم جۆرە ڕوونکردنەوانە بەکاردێن؛ ئەنجامەکان بە تەنیا میکانیزمی ھەموو ھێرشەکانی مرۆڤ دیاری ناکەن.<ref name="source-41" /> <span id="گریمانەی-کێشە-لە-کارکردنی-ئامیگدالا"></span> === گریمانەی کێشە لە کارکردنی ئامیگدالا === <!-- 002-P23 --> ئامیگدالا چەند بەشێکی جیاوازی ھەیە. کێشە لە کارکردنی ئەو بەشانە یان پەیوەندیی نێوانیاندا، لە گریمانەکاندا وەک ڕێگایەک بۆ دروستبوونی وەڵامی ترسی زیاتر لە ئاسایی باس دەکرێت. ھەندێک توێژینەوەی وێنەگرتنی مێشک لە کەسانی تووشبوو بە پەشێویی تۆقیندا گۆڕانی چالاکی یان کەمبوونەوەی قەبارەی ئامیگدالایان دۆزیوەتەوە. ئەم دۆزینەوانە لە ھەموو توێژینەوەکاندا یەکسان نین.<ref name="source-42" /> <!-- 002-P24 --> لێکۆڵینەوە لە کەمبوونەوەی ڕێگری لە چالاکیی ئامیگدالا، لەوانە لە مۆدێلە ئاژەڵییەکاندا، پەیوەندیی ئەو کەمبوونەوەیە بە وەڵامە ھاوشێوەکانی تۆقینەوە دەخاتەڕوو. فاکتەرە بۆماوەیییەکان و ئەزموونە ئازاربەخشەکانی منداڵییش لەو فاکتەرانەن کە پەیوەندییان بە کارکردنی ئامیگدالا و پەشێویی تۆقینەوە لێکۆڵراوەتەوە.<ref name="source-42" /> <span id="نێوەندگیرە-دەمارەییەکان"></span> <span id="نێوەندگیرە_دەمارەییەکان"></span> === نێوەندگیرە دەمارەیییەکان === <!-- 002-P25 --> چەند [[پەیەگوێزەرەوە|نێوەندگیرێکی دەمارەیی]] لە نیگەرانی و کارکردنی تۆڕە دەمارەیییەکاندا ڕۆڵ دەبینن. پەیوەندییەکانیان ئاڵۆزە و نابێت ھێرشی تۆقین تەنیا بە کەمبوون یان زیادبوونی یەک ماددە ڕوون بکرێتەوە.<ref name="source-44">Bystritsky, Alexander; Khalsa, Sahib S.; Cameron, Michael E.; Schiffman, Jason (2013). “Current Diagnosis and Treatment of Anxiety Disorders”. Pharmacy and Therapeutics. 38 (1): 30–57. PMC 3628173. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23599668/ PMID 23599668]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3628173 PMC]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23599668 PubMed]. [https://www.semel.ucla.edu/sites/default/files/publications/Bystritsky_anxiety_treatment_overview_Pharm_Therap_2013.pdf Accessible PDF].</ref> {| class="wikitable" |- ! نێوەندگیری دەمارەیی ! ڕۆڵی لە پەیوەندی بە نیگەرانی |- | سیرۆتۆنین | زیادبوونی بەردەستیی سیرۆتۆنین لە ھەندێک ڕێڕەوی مێشکدا بە کەمبوونەوەی نیگەرانی پەیوەستە. کاریگەریی دەرمانەکانی SSRI یەکێکە لە بەڵگەکانی ڕۆڵی ئەم ماددەیە، بەڵام میکانیزمەکە سادە نییە.<ref name="source-44" /> |- | گابا (GABA) | نێوەندگیری سەرەکیی ڕێگری لە سیستەمی دەمارە ناوەندییەکەدایە.<ref name="source-44" /> |- | دۆپامین | ڕۆڵەکەی بە تەواوی ڕوون نییە. ھەندێک دەرمان کە کاریگەریی دۆپامین کەم دەکەنەوە و ھەندێکی تر کە چالاکیی پەیوەست بەو زیاد دەکەن، لە ھەندێک باردا نیگەرانی کەم دەکەنەوە. بەڵام دەرمانە زیادکەرەکانی چالاکیی دۆپامین لە ھەندێک کەسدا دەکرێت نیشانەکان خراپتر بکەن.<ref name="source-44" /> |- | نۆرئەپینەفرین | پەیوەندیی بە نیشانە جەستەیییەکانی وەک خێرابوونی لێدانی دڵ و لەرزینی دەستەکانەوە ھەیە.<ref name="source-44" /> |- | گلوتامەیت | نێوەندگیری سەرەکیی ورووژێنەر لە سیستەمی دەمارە ناوەندییەکەدایە. پێدەچێت لە فێربوونی پەیوەندیی نێوان دۆخێک و ترس، و لە لاوازبوونی ئەو پەیوەندییەدا، ڕۆڵی ھەبێت.<ref name="source-44" /> |} <!-- 002-P26 --> ھەندێک دەرمان کە بەردەستیی نۆرئەپینەفرین زیاد دەکەن، وەک دەرمانە دژەخەمۆکییە سێبازنەییەکان و ڕێگرەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین و نۆرئەپینەفرین، لە چارەسەری پەشێویی تۆقیندا کاریگەرن.<ref name="source-45">Montoya, Alonso; Bruins, Robert; Katzman, Martin A; Blier, Pierre (1 March 2016). “The noradrenergic paradox: implications in the management of depression and anxiety”. Neuropsychiatric Disease and Treatment. 12: 541–557. doi:10.2147/NDT.S91311. PMC 4780187. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27042068/ PMID 27042068]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4780187 PMC]; [https://doi.org/10.2147%2FNDT.S91311 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27042068 PubMed].</ref> <span id="میکانیزمە-پەیوەستەکان-بە-دڵ"></span> === میکانیزمە پەیوەستەکان بە دڵ === <!-- 002-P27 --> یەکێک لە ڕوونکردنەوە پێشنیارکراوەکانی ئازاری سنگ لە ھێرشی تۆقیندا، گۆڕانی ڕەوتی خوێن لە دەمارە خوێنییەکانی دڵدایە. چالاکیی سیستەمی دەمارە خۆکارەکان و ھەناسەدانی زۆر و خێرا دەکرێت لە ھەندێک باردا بە گرژبوونی دەمارەکانی دڵەوە پەیوەست بن. گۆڕان لە دەمارە بچووکەکانیش وەک میکانیزمێکی ئەگەری باس کراوە. ئەمانە ھۆکارە ئەگەرییەکانی ئازارن، نەک ڕوونکردنەوەیەکی یەکسان بۆ ھەموو کەسێک.<ref name="source-47">Huffman, Jeff C.; Pollack, Mark H.; Stern, Theodore A. (2002). “Panic Disorder and Chest Pain: Mechanisms, Morbidity, and Management”. Prim Care Companion J Clin Psychiatry. 4 (2): 54–62. doi:10.4088/PCC.v04n0203. PMC 181226. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15014745/ PMID 15014745]. [https://www.psychiatrist.com/pcc/panic-disorder-chest-pain-mechanisms-morbidity-management Source]; [https://doi.org/10.4088%2FPCC.v04n0203 DOI]; [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC181226 PMC]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15014745 PubMed].</ref> <!-- 002-P28 --> لە کەسانێکدا کە پێشتر [[نەخۆشیی خوێنبەری کۆرۆنەری|نەخۆشیی دەمارە تاجییەکانی دڵ]]یان ھەیە، زیادبوونی لێدانی دڵ و پەستانی خوێن لە کاتی فشار و تۆقیندا پێویستیی دڵ بە ئۆکسجین زیاد دەکات و دەکرێت ئازاری سنگ توندتر بکات.<ref name="source-47" /> ھەندێک توێژینەوە لە پەیوەندیی نێوان پەشێویی تۆقین و نەخۆشیی دەمارە تاجییەکانی دڵ کۆڵیوەتەوە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٤ دەڵێت کە ئەم دوو بارودۆخە دەکرێت پێکەوە ھەبن، بەڵام ڕوونکردنەوەی ھۆکاریی ئەو پەیوەندییە دیاری نەکراوە.<ref name="source-46">Soares-Filho GLF, Arias-Carrión O, Santulli G, Silva AC, Machado S, Valenca AM, Nardi AE (2014). “Chest pain, panic disorder and coronary artery disease: a systematic review”. ''CNS &amp; Neurological Disorders Drug Targets''. 13 (6): 992–1001. [https://doi.org/10.2174/1871527313666140612141500 doi:10.2174/1871527313666140612141500]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24923348/ PMID 24923348].</ref> == دەستنیشانکردن == <!-- 002-P29 --> بەپێی پێوەرەکانی DSM-5، لە ھێرشی تۆقیندا ترس یان ناڕەحەتیی توند بەناکاو زیاد دەبێت و لە ماوەی چەند خولەکدا دەگاتە لووتکە. لەو ماوەیەدا لانیکەم چوار لەم نیشانانە دەردەکەون:<ref name="source-21" /><ref name="source-20" /><ref name="source-50" /> {| class="wikitable" |- ! ژمارە ! نیشانە |- | ١ | دڵەلەرزە، ھەستکردن بە لێدانی توندی دڵ یان خێرابوونی لێدانی دڵ |- | ٢ | ئارەقکردن |- | ٣ | لەرزین یان لەرزەی جەستە |- | ٤ | تەنگەنەفەسی یان ھەستکردن بە کەمھێنانی ھەناسە |- | ٥ | ھەستکردن بە خنکان |- | ٦ | ئازار یان ناڕەحەتیی سنگ |- | ٧ | دڵتێکەڵبوون یان ناڕەحەتیی سک |- | ٨ | سەرگێژە، نائارامیی ھاوسەنگی، سووکبوونی سەر یان ھەستی بێھۆشبوون |- | ٩ | ھەستکردن بە نائاسایی و ناڕاستەقینەبوونی دەوروبەر، یان ھەستکردن بە دابڕان لە خۆ |- | ١٠ | ترسی لەدەستدانی کۆنترۆڵ یان ئەوەی کەسەکە پێی وابێت مێشکی تێک دەچێت |- | ١١ | ترسی مردن |- | ١٢ | بێھەستی یان مێروولەکردن |- | ١٣ | ھەستی سەرما یان گەرما |} <!-- 002-P30 --> لە ھەڵسەنگاندندا، نیشانەکان و مێژووی تەندروستیی کەسەکە لەبەرچاو دەگیرێن. پشکنینی جەستە و، بەپێی بارودۆخەکە، تاقیکردنەوەکان بۆ لێکۆڵینەوە لە ھۆکارەکانی تر بەکاردێن؛ بۆ نموونە، [[ھایپەرسیرۆیدیزم|پەڕچالاکیی تایرۆید]]، [[بەرھەنگ|ڕەبۆ]]، [[جەڵتەی سییەکان]] یان کاریگەریی ھەندێک ماددە و دەرمان دەکرێت ھەندێک نیشانەی ھاوشێوە دروست بکەن.<ref name="source-53" /> دەستنیشانکردنی پەشێویی تۆقین پێویستی بە ھەڵسەنگاندنی دەروونی و جیاکردنەوەی ئەو ھۆکارانە ھەیە.<ref name="source-52" /> <!-- 002-P31 --> ئامرازەکانی پشکنینی سەرەتایی، وەک «پشکنەری پەشێویی تۆقین» (PADIS)، بۆ دۆزینەوەی حاڵەتە ئەگەرییەکان بەکاردێن. ئەنجامی ئەو جۆرە پشکنینانە دەستنیشانکردنی کۆتایی نییە؛ دەکرێت پێویستی بە ھەڵسەنگاندنی وردتری پسپۆڕ ھەبێت.<ref name="source-51">“Panic Disorder Screener (PADIS)”. ANU National Centre for Epidemiology and Population Health. Retrieved 2024-10-30. [https://nceph.anu.edu.au/research/tools-resources/panic-disorder-screener-padis Source].</ref> == چارەسەر == <!-- 002-P32 --> دەروونچارەسەری و دەرمان لە ڕێگاکانی چارەسەری پەشێویی تۆقینن. ئامانجی چارەسەر کەمکردنەوەی ژمارە و توندیی ھێرشەکان، نیگەرانی لە ھێرشی دواتر و نیشانەکانی ئاگۆرافۆبیا، و گەیشتن بە نەمانی نیشانەکانە.<ref name="source-52" /><ref name="source-53">Manjunatha, Narayana; Ram, Dushad (March 2022). “Panic disorder in general medical practice- A narrative review”. Journal of Family Medicine and Primary Care. 11 (3): 861–869. doi:10.4103/jfmpc.jfmpc_888_21. ISSN 2249-4863. PMC 9051703. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35495823/ PMID 35495823]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9051703 PMC]; [https://doi.org/10.4103%2Fjfmpc.jfmpc_888_21 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35495823 PubMed].</ref> <!-- 002-P33 --> خۆبەدوورگرتن لە دۆخە پەیوەستەکان بە ھێرش، نیگەرانی لە دووبارەبوونەوە و لێکدانەوەی کارەساتئاسای نیشانە جەستەیییەکان لەو شتانەن کە دەکرێت کێشەکە بەردەوام بکەن. بۆ نموونە، کەسەکە دەکرێت ھەستێکی جەستەیی وەک نیشانەی جەڵتەی دڵ یان خنکان لێک بداتەوە. ڕاھێنانی ھەناسەدان و شلکردنەوەی ماسولکەکان لە ھەندێک ڕێگای چارەسەردا بەکاردێن و دەکرێت یارمەتیدەر بن.<ref name="source-53" /><ref name="source-15" /> <!-- 002-P34 --> [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT) یەکێکە لە چارەسەرە دەروونییە بەکارھاتووەکان. ھەروەھا دەرمان بە تەنیا یان لەگەڵ دەروونچارەسەری بەکاردێت. لە توێژینەوەکاندا، تێکەڵکردنی ئەو دوو شێوازە لە ھەندێک ئەنجامدا سوودی زیاتری نیشان داوە، بەڵام ئەنجامی کورتخایەن و دوای کۆتاییھاتنی چارەسەر ھەمیشە یەکسان نییە.<ref name="source-5" /><ref name="source-29" /> <span id="گۆڕانکارییەکانی-شێوازی-ژیان"></span> === گۆڕانکارییەکانی شێوازی ژیان === <!-- 002-P35 --> چالاکیی جەستەیی دەکرێت وەک ڕێگایەکی یارمەتیدەر لە کەمکردنەوەی نیگەرانی و نیشانەکانی پەشێویی تۆقیندا ڕۆڵی ھەبێت.<ref name="source-52" /> لە تاقیکردنەوە تاقیگەیییەکاندا، بڕی بەرزی [[کافاین|کافئین]] لە ھەندێک بەشداربوودا نیگەرانی یان ھێرشی تۆقینی دروست کردووە، بە تایبەتی لە کەسانی تووشبوو بە پەشێویی تۆقیندا. پێداچوونەوەکە زانیاریی سنوورداری لەسەر کاریگەریی بڕە کەمترەکانی کافئین ھەبوو.<ref name="source-62">Klevebrant, Lisa; Frick, Andreas (2022). “Effects of caffeine on anxiety and panic attacks in patients with panic disorder: A systematic review and meta-analysis”. General Hospital Psychiatry. 74: 22–31. doi:10.1016/j.genhosppsych.2021.11.005. ISSN 1873-7714. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34871964/ PMID 34871964]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.genhosppsych.2021.11.005 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34871964 PubMed].</ref> جگەرەکێشان و بەکارھێنانی ھەندێک ماددەی ھۆشبەر دەکرێت لە ھەندێک کەسدا ھێرشی تۆقین دروست بکەن یان نیشانەکانی توندتر بکەن.<ref name="source-80">Mayo Clinic Staff (14 March 2026). “Panic attacks and panic disorder: Diagnosis and treatment”. Mayo Clinic. Retrieved 2 November 2026. [https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/panic-attacks/diagnosis-treatment/drc-20376027 Source].</ref> <!-- 002-P36 --> لە توێژینەوەیەکی بچووکدا، ٢٢ کەسی تووشبوو بە پەشێویی نیگەرانی بەشدارییان کرد. لە ٢٠ کەسی ھەڵسەنگێندراودا، بەرنامەیەک کە مێدیتەیشن و شلکردنەوەی تێدا بوو لەگەڵ کەمبوونەوەی نیشانەکاندا پەیوەست بوو. مێدیتەیشن جۆرێکە لە ڕاھێنانی سەرنج و ئاگاداری؛ ئەم توێژینەوەیە بە تەنیا کاریگەریی ئەوی بە سەربەخۆیی ناسەلمێنێت.<ref name="source-64">Kabat-Zinn, J; Massion, AO; Kristeller, J; Peterson, LG; Fletcher, KE; Pbert, L; Lenderking, WR; Santorelli, SF (July 1992). “Effectiveness of a meditation-based stress reduction program in the treatment of anxiety disorders”. American Journal of Psychiatry. 149 (7): 936–943. doi:10.1176/ajp.149.7.936. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1609875/ PMID 1609875]. [https://doi.org/10.1176%2Fajp.149.7.936 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1609875 PubMed].</ref> شلکردنەوەی ماسولکەکانیش دەکرێت بۆ ھەندێک کەس سوودبەخش بێت.<ref name="source-29" /> <span id="ڕاھێنانی-ھەناسەدان"></span> === ڕاھێنانی ھەناسەدان === <!-- 002-P37 --> نائاسایی لە ھەناسەداندا، لەوانە ھەناسەدانی زۆر و خێرا و تەنگەنەفەسی، لە نیشانەکانی نیگەرانی و تۆقینن. ھەناسەدانی قووڵ و خێرا دەکرێت ڕێژەی دووئۆکسیدی کاربۆن بگۆڕێت و کاریگەری لەسەر خوێنڕۆیشتن بۆ مێشک و ھەستی ئاگاداری ھەبێت.<ref name="source-65" /> <!-- 002-P38 --> جۆرە جیاوازەکانی ڕاھێنانی ھەناسەدان لە چارەسەری پەشێوییەکانی نیگەرانی تاقی کراونەتەوە. ھەندێک توێژینەوە کەمبوونەوەی نیشانەکانیان نیشان داوە، بەڵام شێوازی ڕاھێنان و ئەنجامەکان جیاوازن و کاریگەریی ھەموو ڕێگاکان یەکلایی نەکراوەتەوە.<ref name="source-65" /> کاپنۆمەتری، کە ڕێژەی CO₂ دەپێوێت، لە ھەندێک ڕاھێنانی ھەناسەداندا بۆ چاودێری و ئاراستەکردنی ڕاھێنان بەکاردێت.<ref name="source-68">Meuret, Alicia E.; Ritz, Thomas (October 2010). “Hyperventilation in panic disorder and asthma: Empirical evidence and clinical strategies”. International Journal of Psychophysiology. 78 (1): 68–79. doi:10.1016/j.ijpsycho.2010.05.006. PMC 2937087. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20685222/ PMID 20685222]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2937087 PMC]; [https://doi.org/10.1016%2Fj.ijpsycho.2010.05.006 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20685222 PubMed].</ref> لە ڕێنماییی ساڵی ٢٠١٧ی کۆمەڵەی نەخۆشییەکانی سنگی بەریتانیا بۆ پێگەیشتوواندا، دووبارە ھەڵمژینەوەی ھەوا لە کیسەی کاغەزیدا وەک چارەسەری ھەناسەدانی زۆر و خێرا پێشنیار نەکراوە، چونکە دەکرێت ئۆکسجینی خوێن کەم بکاتەوە و مەترسیدار بێت.<ref name="source-83">O’Driscoll, B. R.; Howard, L. S.; Earis, J.; Mak, V. (2017). “BTS guideline for oxygen use in adults in healthcare and emergency settings”. Thorax. 72 (Suppl 1): ii1–ii90. doi:10.1136/thoraxjnl-2016-209729. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28507176/ PMID 28507176]; [https://www.brit-thoracic.org.uk/document-library/guidelines/emergency-oxygen/bts-guideline-for-oxygen-use-in-adults-in-healthcare-and-emergency-settings/ Full guideline, section 8.13.3].</ref> === دەروونچارەسەری === <!-- 002-P39 --> بەپێی کۆمەڵەی دەروونناسیی ئەمریکا، زۆربەی پسپۆڕان تێکەڵەی چارەسەریی مەعریفی و ڕەفتاری بە شێوازێکی سەرەکیی چارەسەری پەشێویی تۆقین دادەنێن. لە زۆر باردا دەرمانیش بەکاردێت. بەشێکی سەرەتایی چارەسەر بریتییە لە ڕوونکردنەوەی سروشتی پەشێوییەکە؛ تێگەیشتن لەوەی چی ڕوودەدات دەکرێت ترس و ناتێگەیشتن کەم بکاتەوە.<ref name="source-73" /> <!-- 002-P40 --> ھەندێک کەس پێیان وایە ھێرشی تۆقین بە مانای لەدەستدانی تەندروستیی دەروونییانە یان دەبێتە ھۆی جەڵتەی دڵ. لە «ڕێکخستنەوەی مەعریفی»دا، ئەو بیرانە دەپشکنرێن و ھەوڵ دەدرێت تێڕوانینێکی ڕاستبینانەتر لە جێگایان دابنرێت. بەشی ڕەفتاریش کار لەسەر خۆبەدوورگرتن لە دۆخە ترسناکەکان دەکات.<ref name="source-73" /> <!-- 002-P41 --> لە چارەسەریی ڕووبەڕووبوونەوەدا، کەسەکە لە چوارچێوەی چارەسەردا بە دووبارەیی ڕووبەڕووی دۆخە ترسناکەکان یان ھەستە جەستەیییەکان دەبێتەوە. ئامانج ئەوەیە وەڵامی نیگەرانی بەو دۆخ و ھەستانە لاواز بکرێت. ئەم ڕێگایە بۆ کەمکردنەوەی خۆبەدوورگرتن، لەوانە لە ئاگۆرافۆبیادا، بەکاردێت.<ref name="source-29" /><ref name="source-73" /> لە توێژینەوەیەکی بەدواداچوونی ساڵی ٢٠٠١دا، ١٣٢ کەسی تووشبوو بە پەشێویی تۆقین و ئاگۆرافۆبیا، کە دوای چارەسەریی ڕووبەڕووبوونەوە ھێرشی تۆقینیان نەما، بۆ ماوەی دوو تا چواردە ساڵ بەدواداچوون کران. ھەندێکیان لەو ماوەیەدا دووبارە تووشی پەشێویی تۆقین بوونەوە؛ ئەم ئەنجامە تەنھا ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە دوای قۆناغی سەرەتاییی چارەسەر ھێرشی تۆقینیان نەما و بەدواداچوونیان بۆ کرا، نەک ھەموو ئەوانەی چارەسەریان وەرگرتووە.<ref name="source-77">Fava, G. A.; Rafanelli, C.; Grandi, S.; Conti, S.; Ruini, C.; Mangelli, L.; Belluardo, P. (July 2001). “Long-term outcome of panic disorder with agoraphobia treated by exposure”. Psychological Medicine. 31 (5): 891–898. doi:10.1017/s0033291701003592. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11459386/ PMID 11459386]. S2CID 5652068. [https://doi.org/10.1017%2Fs0033291701003592 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11459386 PubMed]; [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:5652068 S2CID].</ref> === دەرمان === <!-- 002-P42 --> دەرمانە بەکارھاتووەکان بەنزۆدیازەپینەکان، وەک کلۆنازەپام و ئەلپرازۆلام، و دەرمانە دژەخەمۆکییەکان دەگرنەوە. دەرمانە دژەخەمۆکییەکانیش چەند گرووپێکن: ڕێگرە ھەڵبژاردەیییەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین (SSRIs)، ڕێگرەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین و نۆرئەپینەفرین (SNRIs)، دەرمانە سێبازنەییەکان (TCAs) و ڕێگرەکانی مۆنۆئەمین ئۆکسیدەیز (MAOIs).<ref name="source-6" /> <!-- 002-P43 --> بەنزۆدیازەپینەکان دەکرێت بە خێرایی نیشانەکان کەم بکەنەوە، بەڵام مەترسیی وابەستەبوون، پێویستبوون بە بڕی زیاتر بۆ ھەمان کاریگەری، خەواڵوویی و کێشەی بیرەوەری ھەیە. ئەو سنوورانە لە ھۆکارەکانی بەکارھێنانی کورتخایەنیانن.<ref name="source-5" /><ref name="source-79">Marchesi, Carlo (February 2008). “Pharmacological management of panic disorder”. Neuropsychiatric Disease and Treatment. 4 (1): 93–106. doi:10.2147/ndt.s1557. PMC 2515914. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18728820/ PMID 18728820]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2515914 PMC]; [https://doi.org/10.2147%2Fndt.s1557 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18728820 PubMed].</ref> ڕێنمایی NICE بۆ پێگەیشتووان پێشنیار دەکات بەنزۆدیازەپین بۆ پەشێویی تۆقین نەنووسرێت، چونکە ئەنجامەکانی لە درێژخایەندا کەمتر باشن.<ref name="source-55">National Institute for Health and Care Excellence (NICE). “Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management”. Clinical guideline CG113 (2011). Recommendation 1.3.20 (2004). [https://www.nice.org.uk/guidance/cg113/chapter/Recommendations Recommendations]; [https://www.nice.org.uk/guidance/cg113/resources/generalised-anxiety-disorder-and-panic-disorder-in-adults-management-pdf-35109387756997 guideline PDF].</ref> <!-- 002-P44 --> دەرمانەکانی SSRI زۆرجار ھەڵبژاردەی سەرەتایی چارەسەری دەرمانیی پەشێویی تۆقینن. لە شیکارییەکی کۆکراوەی ساڵی ٢٠٠٢دا، جیاوازییەکی ئاماریی بەرچاو لە کاریگەریی کورتخایەنیان لەگەڵ دەرمانە سێبازنەییەکان نەدۆزرایەوە؛ بەجێھێشتنی چارەسەر لە گرووپی SSRI کەمتر بوو.<ref name="source-6" /><ref name="source-78">Bakker, A.; Van Balkom, A. J. L. M.; Spinhoven, P. (2002). “SSRIs vs. TCAs in the treatment of panic disorder: a meta-analysis”. Acta Psychiatrica Scandinavica. 106 (3): 163–167. doi:10.1034/j.1600-0447.2002.02255.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12197851/ PMID 12197851]. S2CID 26184300. [https://doi.org/10.1034%2Fj.1600-0447.2002.02255.x DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12197851 PubMed]; [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:26184300 S2CID].</ref> دەرمانە سێبازنەییەکان دەکرێت کاریگەریی لاوەکیی وەک زیادبوونی کێش و کێشەی کارە مەعریفییەکان ھەبێت. MAOI زۆرجار بۆ ئەو بارانە باس دەکرێت کە وەڵامی پێویست بە چارەسەرەکانی تر نەدراوەتەوە.<ref name="source-79" /> لە شیکردنەوەی کۆکراوەی تاقیکردنەوە کورتخایەنەکانی دژەخەمۆکییەکاندا، لە بەراورد لەگەڵ دەرمانی بێ مادەی کاریگەر (پلاسیبۆ)، لە ھەندێک منداڵ و ھەرزەکاردا مەترسیی [[بیری خۆکوشتن]] یان ڕەفتاری پەیوەست بە خۆکوشتن زیاد بووە. بەڵگەکە لە توێژینەوەی منداڵ و ھەرزەکارانی خاوەن پەشێوییە دەروونییە جیاوازەکانەوە ھاتووە، بەتایبەتی خەمۆکی و پەشێویی وەسواسی ناچاری. پێویستە سوود و مەترسییەکانی ئەم دەرمانانە لەم تەمەنەدا بە وریایی ھەڵبسەنگێندرێن و دۆخی کەسەکە لە ماوەی چارەسەردا بە وردی چاودێری بکرێت.<ref name="source-79" /><ref name="source-82">U.S. Food and Drug Administration. “Class Suicidality Labeling Language for Antidepressants”. Historical labeling, 2005. [https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2005/020415s018%2C021208s009lbl.pdf FDA].</ref> <!-- 002-P45 --> دەرمان دەکرێت لەگەڵ دەروونچارەسەری بەکاربھێنرێت. ماوەی بەردەوامبوونی چارەسەر و کاتی کەمکردنەوەی دەرمان بە ئەنجامی چارەسەر و دۆخی کەسەکەوە پەیوەستە؛ ماوەیەکی یەکسان بۆ ھەمووان بە تەواوی دیاری نەکراوە. لە سەرچاوە پزیشکییەکاندا، کەمکردنەوەی ھێواشی دەرمان لە کۆتایی چارەسەردا باس دەکرێت، چونکە وەستاندنی لەناکاو دەکرێت نیشانەی وەستاندنی دەرمان دروست بکات.<ref name="source-29" /><ref name="source-79" /> <span id="ئەنجامی-نەخۆشی"></span> == ئەنجامی نەخۆشی == <!-- 002-P46 --> ھێرشە دووبارەبووەکان دەکرێت ژیانی ڕۆژانە و تەندروستیی دەروونی تێک بدەن. لە ھەندێک کەسدا، ھێرشە چارەسەرنەکراوەکان بە گەشەکردنی پەشێویی تۆقین یان فۆبیاوە پەیوەست دەبن. بە چارەسەر، نیشانەکان دەکرێت لە ماوەی چەند ھەفتەیەکدا کەم ببنەوە و لە ماوەی چەند مانگدا زۆر باشتر بن یان نەمێنن.<ref name="source-80" /> == بڵاوبوونەوە == <!-- 002-P47 --> پەشێویی تۆقین زۆرجار لە کۆتایی ھەرزەکاری یان سەرەتای پێگەیشتووییدا دەست پێ دەکات و لە ژناندا زیاتر لە پیاوان دەبینرێت. ئەم زانیارییە سەبارەت بە پەشێویی تۆقینە، کە لە ھێرشێکی تاک جیاوازە.<ref name="source-5" /> توێژینەوەکانی خێزان و دووانەکان ڕۆڵێکی بۆماوەییان لە پەشێویی تۆقیندا نیشان داوە.<ref name="source-81">Hettema, John M.; Neale, Michael C.; Kendler, Kenneth S. (October 2001). “A Review and Meta-Analysis of the Genetic Epidemiology of Anxiety Disorders”. American Journal of Psychiatry. 158 (10): 1568–1578. doi:10.1176/appi.ajp.158.10.1568. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11578982/ PMID 11578982]. S2CID 7865025. [https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.158.10.1568 DOI]; [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11578982 PubMed]; [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:7865025 S2CID].</ref> <span id="ھەروەھا-ببینە"></span> == ھەروەھا ببینە == * [[پەشێویی نیگەرانیی گشتگیر|پەشێویی نیگەرانیی گشتگیر]] * ھیستێریا * [[داڕمانی دەروونی]] * [[تۆقین]] == سەرچاوەکان == <references /> <span id="بەستەرە-دەرەکییەکان"></span> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Panic%20attack میدیای پەیوەست بە ھێرشی تۆقین لە ویکیمیدیا کۆمنز] * [https://en.wiktionary.org/wiki/panic%20attack پێناسەی وشەی “panic attack” لە ویکیفەرھەنگی ئینگلیزی] [[پۆل:دڵەڕاوکێ]] 411drkg1qgsh9wuj424c6c9lbc9dhmy 0 305871 1699683 2026-11-02T16:58:49Z Sarowashere 67323 Translated from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Intrusive_thought&oldid=1381123473 1699683 wikitext text/x-wiki '''بیرە ناخوازیارەکان''' یان '''بیرە نەخوازراوەکان''' (بە ئینگلیزی: ''Intrusive thoughts'') ئەو بیر یان وێنانەن کە بەبێ خواستی کەسەکە دێنە مێشکی و دەکرێت ناخۆش و ناڕەحەتکەر بن و دوورخستنەوەیان ئاسان نەبێت.<ref name="source-1">Bennett, Hayley (26 April 2026). “What your intrusive thoughts actually reveal about you”. ''BBC Science Focus Magazine''. https://www.sciencefocus.com/the-human-body/intrusive-thoughts</ref><ref name="source-2">Brewin CR, Gregory JD, Lipton M, Burgess N (January 2010). “Intrusive images in psychological disorders: characteristics, neural mechanisms, and treatment implications”. ''Psychological Review''. 117 (1): 210–232. DOI: https://doi.org/10.1037/a0018113. PMID: 20063969. PMCID: PMC2834572. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20063969/</ref> ھەندێک جار ئەم ئەزموونە بە شێوەی ھەستێکی لەناکاو و ناخوازیار بۆ ئەنجامدانی کارێک دەردەکەوێت.<ref name="source-33">Clark DA, Purdon CL (November 1995). “The assessment of unwanted intrusive thoughts: a review and critique of the literature”. ''Behaviour Research and Therapy''. 33 (8): 967–976. DOI: https://doi.org/10.1016/0005-7967(95)00030-2. PMID: 7487857. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7487857/</ref> بیرە ناخوازیارەکان لە کەسانی بێ پەشێویی دەروونیشدا ڕوودەدەن؛ ھەبوونیان بە تەنیا بە مانای تووشبوون بە OCD نییە.<ref name="source-1" /> وێنە زەینییە ناخوازیارە دووبارەبووەکان لەگەڵ [[نەخۆشیی وەسواس و ناچاربوون|پەشێویی وەسواسی ناچاری]] (OCD)، [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن|پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش]] (PTSD)، [[پەشێویی دڵەڕاوکێ|پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ]]، خەمۆکی، [[پەشێویی خواردن|پەشێوییەکانی خواردن]] و [[سایکۆسز|سایکۆز]]دا بینراون.<ref name="source-2" /> == وەسف == <span id="بە-گشتی"></span> === بە گشتی === بیرە ناخوازیارەکان تەنھا لە کەسانی تووشبوو بە پەشێویی دەروونیدا ڕوونادەن. توێژینەوەکانی ڕاخمان و دی سیلڤا نیشانیان دا کە ئەزموونی وەسواس‌ئاسا لە کەسانی دەرەوەی گرووپی نەخۆشانیشدا باوە و لە ڕووی شێوە و ھەندێک لە ناوەڕۆکەوە لە بیرە وەسواسییەکان دەچێت. بەڵام ئەزموونە کلینیکی و ناکلینیکییەکان لە دووبارەبوونەوە، ماوە، توندی و ئەنجامەکانیاندا جیاوازن.<ref name="source-4">Rachman S, de Silva P (1978). “Abnormal and normal obsessions”. ''Behaviour Research and Therapy''. 16 (4): 233–248. DOI: https://doi.org/10.1016/0005-7967(78)90022-0. PMID: 718588. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0005796778900220</ref> لە کەسانی تووشبوو بە وەسواسدا، ئەم بیرانە دەکرێت زیاتر دووبارە ببنەوە، توندتر بن و دوورخستنەوەیان سەختتر بێت.<ref name="source-1" /> ھەوڵدان بۆ سەرکوتکردنی بیرە ناخوازیارەکان ھەمیشە سەرکەوتوو نییە. لە ئەزموونەکانی توێژینەوەیەکدا لەسەر OCD، ئەم ھەوڵە پەیوەندیی بە زیادبوونی بیری سەرکوتکراوەوە ھەبوو. نووسەران پێشنیاریان کردووە کە کێشە لە پرۆسە زەینییەکانی ڕێگریکردن لە بیرەکاندا ڕەنگە بەشێک لە ھۆکاری دووبارەبوونەوەیان بێت.<ref name="source-5">Tolin DF, Abramowitz JS, Przeworski A, Foa EB (November 2002). “Thought suppression in obsessive-compulsive disorder”. ''Behaviour Research and Therapy''. 40 (11): 1255–1274. DOI: https://doi.org/10.1016/S0005-7967(01)00095-X. PMID: 12384322. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12384322/</ref> بەپێی دەروونناس فرێد پێنزڵ، کردارە ناچارییەکان ڕەنگە بۆ ماوەیەکی کورت نیگەرانیی دروستبوو لە وەسواس کەم بکەنەوە. ئەم ئاسوودەبوونەوەیە ھانی دووبارەکردنەوەی کردارەکە دەدات و کێشەکە بەردەوام دەکات.<ref name="source-6">Penzel, Fred. “How Do I Know I’m Not Really Gay?” ''West Suffolk psych''. Original URL: http://www.homestead.com/westsuffolkpsych/am_i_gay.html. Retrieved: January 1, 2007. Current author-site republication: https://www.wsps.info/articles/how-do-i-know-im-not-really-gay-ocd-and-sexual-identity-obsessions</ref> لە تاقیکردنەوەیەکدا لەسەر ١٠٣ خوێندکاری زانکۆ، ئەو بەشداربووانەی داوایان لێ کرا بیری ناخوازیاری خۆیان سەرکوت بکەن، دوای ھەوڵەکە زیاتر ناڕەحەت بوون؛ بەڵام ئەوانەی ڕێبازێکی لەسەر بنەمای قبووڵکردنی بیرەکان بەکارھێنا، ناڕەحەتییان کەمتر بوو. لەو توێژینەوەیەدا ڕێبازی قبووڵکردن ژمارەی دەرکەوتنەوەی بیرەکان کەم نەکردەوە. ئەم ئەنجامە بەڵگەی سەرەتایی بوو بۆ ئەوەی قبووڵکردن دەکرێت جێگرەوەیەکی سوودبەخش بۆ سەرکوتکردنی بیرە ناخوازیارەکان بێت.<ref name="source-7">Marcks BA, Woods DW (April 2005). “A comparison of thought suppression to an acceptance-based technique in the management of personal intrusive thoughts: a controlled evaluation”. ''Behaviour Research and Therapy''. 43 (4): 433–445. DOI: https://doi.org/10.1016/j.brat.2004.03.005. PMID: 15701355. https://digitalcommons.memphis.edu/facpub2/2285/</ref> <span id="بیرە-توندوتیژەکان"></span> === بیرە توندوتیژەکان === بیر و وێنە و ھەستە ناخوازیارەکان دەکرێت ناوەڕۆکی توندوتیژییان ھەبێت.<ref name="source-8">Purdon C (November 2004). “Cognitive-behavioral treatment of repugnant obsessions”. ''Journal of Clinical Psychology''. 60 (11): 1169–1180. DOI: https://doi.org/10.1002/jclp.20081. PMID: 15389619. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15389619/ [https://www.researchgate.net/publication/8324872_Cognitive-behavioral_treatment_of_repugnant_obsessions Author-posted full text]</ref> بۆ نموونە، ڕەنگە بیری زیانگەیاندن بە کەسێکی دیکە بەناکاو بێتە مێشکی.<ref name="source-1" /> ھەبوونی بیرێکی ناخوازیار سەبارەت بە زیانگەیاندن، بە تەنیا نیشانەی ئەوە نییە کە کەسەکە نیازی ھەیە ئەو کارە ئەنجام بدات.<ref name="source-8" /> یەکێک لە نموونەکانی ئەم بیرانە «دیاردەی شوێنی بەرز»ە؛ واتە ھەستێکی لەناکاو بۆ بازدان لە شوێنێکی بەرزەوە. توێژینەوەیەک کە ساڵی ٢٠١١ بە شێوەی ئەلیکترۆنی بڵاو کرایەوە، ئەم دیاردەیەی لەنێو خوێندکارانی زانکۆی ئەمریکادا لێکۆڵییەوە. زیاتر لە ٥٠٪ی ئەو بەشداربووانەی کە پێشتر بیریان لە خۆکوشتن نەکردبووەوە، ڕاپۆرتیان کرد کە لانیکەم جارێک ھەستی بازدانیان ھەبووە یان خۆیان لە حاڵەتی بازدان لە شوێنێکی بەرزەوەدا وێنا کردووە. توێژینەوەیەکی ئەڵمانیا لە ساڵی ٢٠٢٠ ئەنجامی ھاوشێوەی ڕاپۆرت کرد.<ref name="source-3">Hames, Jennifer L.; et al. (February 2012). “An urge to jump affirms the urge to live: An empirical examination of the high place phenomenon”. ''Journal of Affective Disorders''. 136 (3): 1114–1120. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jad.2011.10.035. PMID: 22119089. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22119089/</ref><ref name="source-9">Teismann, Tobias; et al. (30 September 2020). “High place phenomenon: prevalence and clinical correlates in two German samples”. ''BMC Psychiatry''. 20 (1): 478. DOI: https://doi.org/10.1186/s12888-020-02875-8. PMID: 32998717. PMCID: PMC7525079. https://link.springer.com/article/10.1186/s12888-020-02875-8</ref> لە نموونەی ئۆنلاینەکەی توێژینەوەی ئەڵمانیا، ئەم ئەزموونە پەیوەندیی بە ھەستیاریی زیاتر بەرامبەر نیشانەکانی نیگەرانییەوە ھەبوو؛ لە گرووپی کەسانی ترساو لە فڕیندا، ھەستیاری بە نیشانەکانی نیگەرانی نەسنجرا. ئەم ھەستە بە تەنھا بە مانای ئارەزووی مردن نییە؛ لەگەڵ ئەوەشدا دەکرێت لە کەسانێکدا لەگەڵ بیری خۆکوشتندا ھاوبەش بێت. توێژەران ئەو گریمانەیەیان خستووەتەڕوو کە ڕەنگە ئەنجامی ھەڵەتێگەیشتن لە نیشانەیەکی خۆپاراستنی غەریزی بێت.<ref name="source-3" /><ref name="source-9" /> <span id="بیرە-سێکسییەکان"></span> === بیرە سێکسییەکان === وەسواسە سێکسییەکان دەکرێت بە شێوەی بیر، وێنەی زەینی، ھەستی ناخوازیار یان گومان دەرکەون.<ref name="source-8" /> لە توێژینەوەیەک لەسەر خوێندکارانی زانکۆدا، بیرکردنەوە لە سێکس لە شوێنی گشتی و سێکس لەگەڵ کەسێکی خاوەن دەسەڵات، لە ناوەڕۆکە باوەکانی بیرە ناخوازیارە سێکسییەکان بوون؛ ئەم دوو ناوەڕۆکە ھەم لە پیاوان و ھەم لە ژناندا ڕاپۆرت کران.<ref name="source-10">Byers, E. Sandra; Purdon, Christine; Clark, David A. (November 1998). “Sexual intrusive thoughts of college students”. ''Journal of Sex Research''. 35 (4): 359–369. DOI: https://doi.org/10.1080/00224499809551954. https://www.researchgate.net/profile/Christine-Purdon/publication/271622019_Sexual_intrusive_thoughts_of_college_students/links/54d8db3e0cf2970e4e79fda7/Sexual-intrusive-thoughts-of-college-students.pdf</ref> لە ھەمان توێژینەوەدا، بیرێکی ناخوازیار سەبارەت بەوەی خۆیان قوربانیی دەستدرێژیی سێکسی بن، یەکێک لە نموونە باوە ڕاپۆرتکراوەکان لە نێو ژناندا بوو؛ ھەندێک لە بەشداربووانی پیاویش ئەم بیرەیان ڕاپۆرت کرد. توێژینەوەکە ئەم بیرە ناخوازیارەی پێواند، نەک ئەوەی دەستدرێژییەکی ڕاستەقینە ڕوویدابێت یان نا.<ref name="source-10" /> بەپێی پێنزڵ، گومانە دووبارە و وەسواسییەکان سەبارەت بە ناسنامەی سێکسی دەکرێت ببنە ھۆی شەرم و دابڕان لە خەڵک. کەسەکە ڕەنگە بە سەختی بتوانێت باس لە ترس و گومانەکانی بکات.<ref name="source-6" /> مێتاشیکردنەوەیەک سەبارەت بە ورووژانی سێکسی، پەیوەندیی نێوان ورووژانی ڕاپۆرتکراو لەلایەن کەسەکە و ورووژانی پێوانەکراوی ئەندامە زاوزێییەکانی بەراورد کردووە. ڕێژەی پەیوەندیی ئاماری لە پیاواندا ٠٫٦٦ و لە ژناندا ٠٫٢٦ بووە؛ واتە ئەم دوو جۆرە پێوانەیە بە تەواوی یەک ناگرنەوە.<ref name="source-11">Chivers, Meredith; Seto, Michael; Lalumière, Martin; Laan, Ellen; Grimbos, Teresa (2010). “Agreement of self-reported and genital measures of sexual arousal in men and women: a meta-analysis”. ''Archives of Sexual Behavior''. 39 (1): 5–56. DOI: https://doi.org/10.1007/s10508-009-9556-9. PMCID: PMC2811244. PMID: 20049519. https://pure.amsterdamumc.nl/en/publications/agreement-of-self-reported-and-genital-measures-of-sexual-arousal/</ref> <span id="بیرە-ئایینییەکان"></span> === بیرە ئایینییەکان === لە توێژینەوەیەکی بەحرەیندا لەسەر ٥٠ کەسی تووشبوو بە OCD، ٤٠٪یان بیر و گومانی وەسواسیی ئایینی یان سووکایەتیکەر بە پیرۆزییەکان ڕاپۆرت کرد. لە ھەمان توێژینەوەدا، ٣٨٪یان بیرە وەسواسییەکانی پەیوەست بە پیسی و پیسبوونیان ھەبوو.<ref name="source-12">Shooka A, al-Haddad MK, Raees A (1998). “OCD in Bahrain: a phenomenological profile”. ''International Journal of Social Psychiatry''. 44 (2): 147–154. DOI: https://doi.org/10.1177/002076409804400207. PMID: 9675634. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/002076409804400207</ref> توێژینەوەیەک لە ئێرانیش پێشنیاری کرد کە ناوەڕۆکی نیشانەکان بە کولتوور جیاواز دەبێت؛ لە نموونەی ئەو توێژینەوەیەدا، بیرە سووکایەتیکەرەکان بە پیرۆزییەکان لە پیاواندا باوتر بوون.<ref name="source-13">Ghassemzadeh H, Mojtabai R, Khamseh A, Ebrahimkhani N, Issazadegan AA, Saif-Nobakht Z (March 2002). “Symptoms of obsessive-compulsive disorder in a sample of Iranian patients”. ''International Journal of Social Psychiatry''. 48 (1): 20–28. DOI: https://doi.org/10.1177/002076402128783055. PMID: 12008904. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/002076402128783055</ref> فرێد پێنزڵ ئەم نموونانە بۆ وەسواس و بیرکردنەوەی ناخوازیاری ئایینی دەھێنێتەوە:<ref name="source-14">Penzel, Fred. “‘Let He Who Is Without Sin’: OCD and Religion”. ''West Suffolk psych''. Original URL: http://www.homestead.com/westsuffolkpsych/Sin.html. Retrieved: January 1, 2007. Current author-site republication: https://www.wsps.info/articles/let-he-who-is-without-sin-ocd-and-religion</ref> * بیری سێکسی سەبارەت بە خودا، پیرۆزان و کەسایەتییە ئایینییەکان؛ * بیر یان وێنەی ناخۆش لە کاتی نوێژ و تێڕاماندا؛ * بیری داگیرکران لەلایەن ھێزێکی نادیارەوە؛ * ترس لە گوناھکردن، شکاندنی یاسایەکی ئایینی یان بە ھەڵە ئەنجامدانی ڕێوڕەسمێک؛ * ترس لە جێھێشتنی دوعا یان بە ھەڵە خوێندنەوەی؛ * بیری دووبارە و ناخوازیار کە کەسەکە بە سووکایەتی بە پیرۆزییەکان دایدەنێت؛ * ھەستی ناخوازیاری وتنی قسە یان ئەنجامدانی کردارێکی سووکایەتیکەر بە پیرۆزییەکان لە کاتی ڕێوڕەسمە ئایینییەکاندا. بەپێی پێنزڵ، ئەم نیشانانە لە کەسێکدا کە باوەڕی ئایینیی بەھێزی ھەیە، دەکرێت ناڕەحەتیی زیاتر دروست بکەن.<ref name="source-14" /> <span id="کاریگەریی-تەمەن"></span> == کاریگەریی تەمەن == لە توێژینەوەیەکی ئۆنلاین لەسەر ١٬٤٢٧ گەورەساڵدا، لە ماوەی تاقیکردنەوەکەدا جیاوازییەکی پەیوەندیدار بە تەمەن لە ژمارە یان ماوەی دووبارەبوونەوەی بیرە ناخوازیارەکاندا نەبینرا.<ref name="source-15">Magee, Joshua C.; Smyth, Frederick L.; Teachman, Bethany A. (2014). “A web-based examination of experiences with intrusive thoughts across the adult lifespan”. ''Aging &amp; Mental Health''. 18 (3): 326–339. DOI: https://doi.org/10.1080/13607863.2013.868405. PMCID: PMC3944111. PMID: 24460223. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3944111/</ref> توێژینەوەیەک لەسەر گەورەساڵانی گەنج و بەتەمەن نیشانی دا کە لە ڕۆژە پڕفشارەکاندا زیادبوونی بیرە ناخوازیارەکان لە ھەردوو گرووپدا ھاوشێوە بوو، بەڵام ھەستە نەرێنییەکانی کەسانی بەتەمەن کەمتر زیاد بوون.<ref name="source-16">Brose, Annette; Schmiedek, Florian; Lövdén, Martin; Lindenberger, Ulman (2011). “Normal aging dampens the link between intrusive thoughts and negative affect in reaction to daily stressors”. ''Psychology and Aging''. 26 (2): 488–502. DOI: https://doi.org/10.1037/a0022287. HDL: https://hdl.handle.net/11858/00-001M-0000-0024-F21A-8. PMID: 21480717. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21480717/</ref> <span id="بارودۆخە-پەیوەندیدارەکان"></span> == بارودۆخە پەیوەندیدارەکان == توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٥ لەسەر OCD دۆزییەوە کە کۆمەڵە نیشانەیەک، کە وەسواسە توندوتیژ، سێکسی و ئایینییەکانی لەخۆ دەگرت، پەیوەندیی بە ھاوکاتبوونی پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ و خەمۆکییەوە ھەبوو.<ref name="source-17">Hasler G, LaSalle-Ricci VH, Ronquillo JG, et al. (June 2005). “Obsessive-compulsive disorder symptom dimensions show specific relationships to psychiatric comorbidity”. ''Psychiatry Research''. 135 (2): 121–132. DOI: https://doi.org/10.1016/j.psychres.2005.03.003. PMID: 15893825. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15893825/</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ١٩٩٤ لەسەر ١٧٧ کەسی تووشبوو بە OCD نیشانی دا کە لەو نموونەیەدا، ئەو کەسانەی OCDیان پەیوەندیی بە [[تیک]]ەوە ھەبوو، وەسواسە توندوتیژ و سێکسییەکانیان زیاتر ڕاپۆرت کرد لەوانەی OCDیان پەیوەندیی بە تیکەوە نەبوو.<ref name="source-32">Leckman JF, Grice DE, Barr LC, de Vries ALC, Martin C, Cohen DJ, McDougle CJ, Goodman WK, Rasmussen SA (1994). “Tic-related vs. non-tic-related obsessive compulsive disorder”. Anxiety. 1 (5): 208–215. DOI: 10.1002/anxi.3070010504. PMID: 9160576. [https://doi.org/10.1002/anxi.3070010504 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9160576/ PMID]</ref> <span id="تێکچوونی-فشاری-دوای-ڕووداوی-ئازاربەخش"></span> === پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش === لە PTSDدا بیرە ناخوازیارەکان دەکرێت پەیوەست بن بە ڕووداوی ئازاربەخش و بەردەوام بن.<ref name="source-19" /> پێداچوونەوەیەکی مێتاشیکاریی ساڵی ٢٠٠٦، کە ٨٧ توێژینەوەی بڕگەیی لەسەر ئەزموونە پڕفشارە جۆراوجۆرەکانی لەخۆ گرتبوو، دۆزییەوە کە دۆزینەوەی لایەنی ئەرێنی لە ئەزموونی پڕفشاردا پەیوەندیی بە خەمۆکیی کەمتر و ھەستی باشبوونی زیاترەوە ھەیە؛ لە ھەمان کاتدا، پەیوەندیی بە بیرە ناخوازیارە زیاترەکان و بیرەکانی دوورکەوتنەوە لە ڕووداوەکەشەوە ھەبوو. ئەم پێداچوونەوەیە تایبەت بە کەسانی تووشبوو بە PTSD نەبوو. ئەمانە پەیوەندیی ئامارین و بە خۆیان نایسەلمێنن کە دۆزینەوەی لایەنی ئەرێنی ھۆکاری ئەو گۆڕانکارییانەیە.<ref name="source-18">Helgeson, Vicki S.; Reynolds, Kerry A.; Tomich, Patricia L. (2006). “A meta-analytic review of benefit finding and growth”. ''Journal of Consulting and Clinical Psychology''. 74 (5): 797–816. DOI: https://doi.org/10.1037/0022-006X.74.5.797. PMID: 17032085. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17032085/</ref> لە توێژینەوەیەکی تاقیگەییدا لەسەر ٤٢ ژنی تووشبوو بە PTSD، بەکارھێنانی زیاتری ڕێبازەکانی دوورکەوتنەوە بۆ ڕێکخستنی بیر، لەو بەشداربووانەدا کە توانای کۆنترۆڵ و ڕێکخستنی کارە زەینییەکانیان (executive functioning) نزمتر بوو، پەیوەندیی بە بەردەوامیی زیاتری بیرە ناخوازیارەکانەوە ھەبوو. ئەم پەیوەندییە لەوانەدا نەبینرا کە ئەو توانایەیان بەرزتر بوو. چونکە داتاکان لە یەک کاتدا کۆکرانەوە، ئەم دۆزینەوەیە ھۆکار و ئەنجام ناسەلمێنێت.<ref name="source-19">Bomyea, Jessica; Lang, Ariel J. (March 2016). “Accounting for intrusive thoughts in PTSD: Contributions of cognitive control and deliberate regulation strategies”. ''Journal of Affective Disorders''. 192: 184–190. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jad.2015.12.021. PMID: 26741045. PMCID: PMC4728012. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26741045/</ref> === خەمۆکی === توێژینەوەیەکی بچووک بە وێنەگرتنی کارکردنی مێشک (fMRI)، ٤٧ کچ و ژنی تەمەن ١٦ تا ٢٤ ساڵی ھەڵسەنگاند. گرووپێکیان تووشی [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|پەشێویی خەمۆکیی گەورە]] بوون، گرووپێک دایک، باوک، خوشک یان برایەکی خاوەن ئەو پەشێوییەیان ھەبوو، و گرووپێکی دیکە بۆ بەراورد بوون. لە کاتی سەرکوتکردنی بیرەکاندا، چالاکیی بەشی پشتی و تەنیشتیی قەشری پێشپێشانی لە گرووپی بەراورددا بەرزترین بوو، پاشان لە گرووپی لە مەترسیدا و دواتر لە گرووپی تووشبوودا. لە کاتی دووبارە دەرکەوتنەوەی بیرە ناخوازیارەکاندا، بە بەراورد بەو کاتانەی بیرەکان بە سەرکەوتوویی سەرکوت دەکرانەوە، چالاکیی قەشری کەمەربەندیی پێشەوە ھەمان ڕیزبەندیی ھەبوو.<ref name="source-20">Carew, Caitlin L.; Tatham, Erica L.; Milne, Andrea M.; MacQueen, Glenda M.; Hall, Geoffrey B.C. (2015-05-19). “Design and Implementation of an fMRI Study Examining Thought Suppression in Young Women with, and At-risk, for Depression”. ''Journal of Visualized Experiments''. (99): 52061. DOI: https://doi.org/10.3791/52061. PMID: 26067869. PMCID: PMC4542819. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4542819/</ref> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٩دا لەسەر ١٦٣ کەسی تووشبوو بە خەمۆکیی توند، نزیکەی ٦٠٪یان ڕاپۆرتیان کرد کە بیرە نەرێنییەکانیان لەگەڵ ئەزموونی ھەستی، وەک ھەستی جەستەیی، بیستن یان بینین، ھاوبەشن. لەو توێژینەوەیەدا ئەوانەی ئەم ئەزموونە ھەستییانەیان ڕاپۆرت کردبوو، دەرمانی زیاتریان بۆ نووسرابوو؛ نووسەران ئەمەیان بە ئاماژەیەکی سەرەتایی بۆ ڕەوتێکی ئاڵۆزتری نەخۆشی دانا.<ref name="source-21">Moritz, Steffen; Klein, Jan Philipp; Berger, Thomas; Larøi, Frank; Meyer, Björn (December 2019). “The Voice of Depression: Prevalence and Stability Across Time of Perception-Laden Intrusive Thoughts in Depression”. ''Cognitive Therapy and Research''. 43 (6): 986–994. DOI: https://doi.org/10.1007/s10608-019-10030-1. https://link.springer.com/article/10.1007/s10608-019-10030-1. Original repository link: https://boris.unibe.ch/133535/</ref> <span id="بیرە-ناخوازیارەکان-لە-دایک-و-باوکدا"></span> === بیرە ناخوازیارەکان لە دایک و باوکدا === لە توێژینەوەی ویسنەر و ھاوکارانیدا لە ساڵی ١٩٩٩، باوترین ناوەڕۆکی بیرە توندوتیژەکانی ژنانی تووشبوو بە [[خەمۆکیی دوای منداڵبوون|خەمۆکیی دوای منداڵبوون]]، زیانگەیاندن بە ساوا یان شیرەخۆرەکەیان بوو. لە گرووپی ئەو توێژینەوەیەدا کە خەمۆکییان دوای منداڵبوون دەستی پێ کردبوو، ٥٧٪ بیرە وەسواسییەکانیان ڕاپۆرت کرد.<ref name="source-22">Wisner KL, Peindl KS, Gigliotti T, Hanusa BH (March 1999). “Obsessions and compulsions in women with postpartum depression”. ''Journal of Clinical Psychiatry''. 60 (3): 176–180. DOI: https://doi.org/10.4088/JCP.v60n0305. PMID: 10192593. https://www.psychiatrist.com/wp-content/uploads/2021/02/15523_obsessions-compulsions-women-postpartum-depression.pdf</ref> لە توێژینەوەیەکدا لەسەر ٨٥ دایک و باوک کە یەکەم منداڵیان لەدایک بووبوو، نزیکەی سێ مانگ دوای لەدایکبوون ھەڵسەنگاندن ئەنجام درا. لەو نموونەیەدا، ٧٦ کەس، واتە ٨٩٫٤٪یان، ڕاپۆرتیان کرد کە لە دوای لەدایکبوونی ساواکەیاندا بیرە ناخوازیار و نیگەرانکەرەکانی پەیوەست بەو ساوایەیان ھەبوو. نیشانەکانی OCD کە گرنگیی کلینیکییان ھەبێت کەم بوون؛ ھەبوونی ئەم بیرانە بە تەنیا مانای ئەوە نییە کە کەسەکە OCDی ھەیە.<ref name="source-23">Abramowitz JS, Khandker M, Nelson CA, Deacon BJ, Rygwall R (September 2006). “The role of cognitive factors in the pathogenesis of obsessive-compulsive symptoms: a prospective study”. ''Behaviour Research and Therapy''. 44 (9): 1361–1374. DOI: https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.09.011. PMID: 16352291. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16352291/ [https://jonabram.web.unc.edu/wp-content/uploads/sites/2968/2012/08/Abramowitz-et-al.-2006.pdf Full study PDF]</ref> لە ھەندێک ژندا، OCD لە دوای منداڵبووندا دەست پێ دەکات یان توندتر دەبێت؛ دەکرێت لەگەڵ پەشێویی دیکە، لەوانە پەشێوییەکانی مەزاج، ھاوبەش بێت.<ref name="source-24">Arnold LM (August 1999). “A Case Series of Women With Postpartum-Onset Obsessive-Compulsive Disorder”. ''Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry''. 1 (4): 103–108. DOI: https://doi.org/10.4088/PCC.v01n0402. PMCID: PMC181073. PMID: 15014682. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15014682/</ref> توێژینەوەیەکی دیکە لەسەر ١٠٠ دایکی تووشبوو بە خەمۆکیی کلینیکی کە منداڵێکیان لە تەمەنی سێ ساڵ کەمتر بوو دۆزییەوە کە ٤١٪یان ڕاپۆرتیان کرد کە بیریان لە زیانگەیاندن بە منداڵەکەیان کردووەتەوە؛ ئەم ڕێژەیە لە گرووپی بەراوردی ٤٦ دایکی بێ خەمۆکی ٧٪ بوو. لەگەڵ دایکانی گرووپی بەراورد چاوپێکەوتنی تەواوی دەستنیشانکردنی نەخۆشی ئەنجام نەدرا. ھەندێک لە دایکانی تووشبوو دەترسان لەگەڵ منداڵەکەیان بە تەنھا بن یان لە چاودێریی منداڵەکەیاندا کێشەیان ھەبوو.<ref name="source-25">Jennings KD, Ross S, Popper S, Elmore M (July 1999). “Thoughts of harming infants in depressed and nondepressed mothers”. ''Journal of Affective Disorders''. 54 (1–2): 21–28. DOI: https://doi.org/10.1016/S0165-0327(98)00185-2. PMID: 10403143. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10403143/</ref> == چارەسەر == کاتێک بیرە ناخوازیارەکان بەشێکن لە OCD، چارەسەرەکانی ئەم پەشێوییە، لەوانە چارەسەریی [[ڕووبەڕووبوونەوە و ڕێگریکردن لە وەڵامدانەوە|ڕووبەڕووبوونەوە و ڕێگریکردن لە وەڵامدانەوە]]، بەکار دەھێنرێن.<ref name="source-14" /> ئەم ڕێبازە جۆرێکە لە چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری.<ref name="source-34">Albert U, Bergesio C, Pessina E, Maina G, Bogetto F (June 2002). “Management of treatment resistant obsessive-compulsive disorder. Algorithms for pharmacotherapy”. ''Panminerva Medica''. 44 (2): 83–91. PMID: 12032425. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12032425/</ref> <span id="چارەسەریی-ڕووبەڕووبوونەوە"></span> === چارەسەریی ڕووبەڕووبوونەوە === پێنزڵ ئەم ڕێبازە وەک ڕووبەڕووبوونەوەی پلەبەپلە لەگەڵ بیر و بارودۆخە نیگەرانیھێنەرەکان و خۆگرتن لە ئەنجامدانی کردارە ناچارییەکان وەسف دەکات. ئامانج ئەوەیە کە کەسەکە بەرگەی نیگەرانی بگرێت و فێر ببێت پێویست ناکات وەڵامی ھەر بیرێک بە کردارێکی ناچاری بداتەوە. بیرەکان ڕەنگە جاروبار ھەر بێنەوە، بەڵام پێویستیی ھەستکراو بە وەڵامدانەوەیان کەم دەبێتەوە.<ref name="source-6" /> <span id="چارەسەریی-مەعریفیی-ڕەفتاری"></span> === چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری === لە توێژینەوەیەکدا لەسەر ئەو دایکانەی منداڵەکانیان تووشی دەستدرێژیی سێکسی بووبوون، بەڵام خۆیان ئەنجامدەری دەستدرێژییەکە نەبوون، [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT)ی گرووپی لە کۆتاییی چارەسەردا لەگەڵ کەمبوونەوەی زیاتری بیرە ناخوازیارەکانی دایکان سەبارەت بەو دەستدرێژییە، بە بەراورد بە چارەسەریی پشتگیریی گرووپی، پەیوەندیی ھەبووە.<ref name="source-26">Deblinger E, Stauffer LB, Steer RA (November 2001). “Comparative efficacies of supportive and cognitive behavioral group therapies for young children who have been sexually abused and their nonoffending mothers”. ''Child Maltreatment''. 6 (4): 332–343. DOI: https://doi.org/10.1177/1077559501006004006. PMID: 11675816. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11675816/</ref> لەم چارەسەرییەدا، تێگەیشتن لە بازنەی وەسواس و کردارە ناچارییەکانی ھەر نەخۆشێک گرنگە.<ref name="source-8" /> لە ڕێبازەکانی بەکارھاتوو وەک تەواوکەری CBT، ڕاھێنانەکانی ھۆشیاریی ئێستا ھەیە؛ وەک سەرنجدان لە بیرەکان و حوکمنەدان لەسەریان. یەکێک لە ئامانجەکان ئەوەیە کە کەسەکە خۆی تەنھا بە بیرەکانی پێناسە نەکات.<ref name="source-27">Shipherd, Jillian C.; Fordiani, Joanne M. (November 2015). “The Application of Mindfulness in Coping With Intrusive Thoughts”. ''Cognitive and Behavioral Practice''. 22 (4): 439–446. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cbpra.2014.06.001. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1077722914000844</ref> === دەرمان === لە چارەسەری OCDدا، ھەندێک کەس لەگەڵ دەروونچارەسەری دەرمانیش بەکاردەھێنن.<ref name="source-6" /> لە چارەسەریی OCDدا ھەندێک جار دەرمانە دژەخەمۆکییەکانی جۆری [[ڕێگرە ھەڵبژاردەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین|SSRI]] بەکار دەھێنرێن.<ref name="source-34" /> لە پێداچوونەوەیەکی ساڵی ١٩٩٢دا، توێژەران تۆماری ١٣ کەسیان پشکنینەوە کە بەھۆی نیشانەی سێکسی دەرمانی ڕێگر لە دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنینیان بەکارھێنابوو. لەو نموونە بچووکەدا، ئەو کەسانەی وەسواسی سێکسییان ھەبوو وەڵامی باشتر لە گرووپەکانی دیکەیان پێشان دا. ئەنجامەکان سەرەتایی بوون و نووسەران پێویستیی دووپاتکردنەوەیان بە تاقیکردنەوەی کۆنترۆڵکراو خستەڕوو.<ref name="source-28">Stein DJ, Hollander E, Anthony DT, et al. (August 1992). “Serotonergic medications for sexual obsessions, sexual addictions, and paraphilias”. ''Journal of Clinical Psychiatry''. 53 (8): 267–271. PMID: 1386848. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1386848/</ref> لە توێژینەوەیەکی بچووک لە ساڵی ١٩٩٠دا، ١٠ کەسی خاوەن وەسواسی ئەخلاقی یان ئایینی بە فلوۆکسیتین یان کلۆمیپرامین چارەسەر کران. حەوت کەس لانیکەم ھەشت ھەفتە بەبێ دەرمانی یارمەتیدەر چارەسەریان تەواو کرد و پێنج کەسیان بە زۆر باشبوو ھەڵسەنگێندران. ئەم توێژینەوەیە کراوە بوو، واتە بەشداربووان و توێژەران لە دەرمانی بەکارھاتوو ئاگادار بوون؛ ئەنجامەکانی بە تەنیا بەڵگەی تەواو بۆ کاریگەریی دەرمانەکان نین.<ref name="source-29">Fallon BA, Liebowitz MR, Hollander E, et al. (December 1990). “The pharmacotherapy of moral or religious scrupulosity”. ''Journal of Clinical Psychiatry''. 51 (12): 517–521. PMID: 2258366. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2258366/</ref> == بڵاوبوونەوە == لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٧دا لەسەر کەسانی تووشبوو بە OCD کە بۆ چارەسەر لە بەشێکی پسپۆڕیی نەخۆشخانەدا وەرگیرابوون، ٣٠ کەس لە ٣٧ کەس، واتە ٨١٪، وێنەی زەینییان ڕاپۆرت کرد. ئەم ئەنجامە تەنھا پەیوەستە بە بەشداربووانی ئەو توێژینەوەیە.<ref name="source-31">Speckens AEM, Hackmann A, Ehlers A, Cuthbert B (2007). “Imagery special issue: intrusive images and memories of earlier adverse events in patients with obsessive compulsive disorder”. ''Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry''. 38 (4): 411–422. doi:10.1016/j.jbtep.2007.09.004. PMID: 18005933. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18005933/</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٦ لەسەر ٢٩٣ کەسی تووشبوو بە OCD دۆزییەوە کە نزیکەی ٢٥٪یان پێشینەی وەسواسی سێکسییان ھەبوو.<ref name="source-30">Grant JE, Pinto A, Gunnip M, Mancebo MC, Eisen JL, Rasmussen SA (2006). “Sexual obsessions and clinical correlates in adults with obsessive-compulsive disorder”. ''Comprehensive Psychiatry''. 47 (5): 325–329. DOI: https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2006.01.007. PMID: 16905392. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16905392/</ref> <span id="ھەروەھا-ببینە"></span> == ھەروەھا ببینە == * [[گۆرانیی گیرخواردوو لە مێشک|گۆرانیی گیرخواردوو لە مێشک]] * [[ئێگزیستانسیالیزم|بوونگەرایی]] * [[گفتوگۆی ناوەکی|گفتوگۆی ناوەکی]] * [[فریشتەی سەر شان|فریشتەی سەر شان]] * [[The Imp of the Perverse|«The Imp of the Perverse»]] * [[سندرۆمی تۆرێت|سندرۆمی تۆرێت]] == سەرچاوەکان == <references /> <span id="خوێندنەوەی-زیاتر"></span> == خوێندنەوەی زیاتر == * Abramowitz JS, Schwartz SA, Moore KM, Luenzmann KR (2003). “Obsessive-compulsive symptoms in pregnancy and the puerperium: a review of the literature”. ''J Anxiety Disord''. 17 (4): 461–78. DOI: https://doi.org/10.1016/s0887-6185(02)00206-2. PMID: 12826092. * Julien D, O’Connor KP, Aardema F (April 2007). “Intrusive thoughts, obsessions, and appraisals in obsessive-compulsive disorder: a critical review”. ''Clin Psychol Rev''. 27 (3): 366–83. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cpr.2006.12.004. PMID: 17240502. * Marsh R, Maia TV, Peterson BS (June 2009). “Functional disturbances within frontostriatal circuits across multiple childhood psychopathologies”. ''Am J Psychiatry''. 166 (6): 664–74. DOI: https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2009.08091354. PMCID: PMC2734479. PMID: 19448188. * Rachman S (December 2007). “Unwanted intrusive images in obsessive compulsive disorders”. ''J Behav Ther Exp Psychiatry''. 38 (4): 402–10. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jbtep.2007.10.008. PMID: 18054779. * Yorulmaz O, Gençöz T, Woody S (April 2009). “OCD cognitions and symptoms in different religious contexts”. ''J Anxiety Disord''. 23 (3): 401–6. DOI: https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2008.11.001. HDL: https://hdl.handle.net/11511/36393. PMID: 19108983. [[پۆل:ھزر]] n3iovv0eaeifv2mu9xwvw24e609xzlc 0 305872 1699685 2026-11-02T16:59:25Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان لە ویکیپیدیای ئینگلیزی: [[:en:Rumination (psychology)]]، پێداچوونەوەی 1378926746 1699685 wikitext text/x-wiki '''گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان''' (بە ئینگلیزی: ''Rumination'') لە پێناسەیەکی باودا بریتییە لە سەرنجخستنە سەر بیر، ھەست و ئەزموونە نەرێنییەکان و دووبارە بە بیردا ھێنانەوەیان بۆ ماوەیەکی درێژ. کەسەکە دەکرێت بەردەوام بە ڕووداوێکی ڕابردوو یان کێشەیەکەوە خەریک بێت و دەرچوون لەو بازنەی بیرکردنەوەیەی بۆ سەخت بێت.<ref name="source-1">Salamon, Maureen (2024). “Break the cycle”. Harvard Health Publishing. https://www.health.harvard.edu/mind-and-mood/break-the-cycle</ref><ref name="source-2">Vigliotti, Amy (2024). “How to Break the Cycle of Rumination”. Psychology Today. https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-now/202404/how-to-break-the-cycle-of-rumination</ref> بۆ نموونە، کەسێک ڕەنگە دوای گفتوگۆیەک بەردەوام لە خۆی بپرسێت: «بۆچی ئەو قسەیەم کرد؟» و گفتوگۆکە دووبارە و دووبارە لە بیریدا بگێڕێتەوە.<ref name="source-1" /> ئەم شێوەیەی بیرکردنەوە بە خۆی پەشێوییەکی دەروونی نییە.<ref name="source-1" /> مۆدێلە دەروونناسییەکان لە پێناسەکردنی ئەم دیاردەیەدا تیشک دەخەنە سەر لایەنی جیاواز؛ لەوانە ھەستە نەرێنییەکان، جیاوازیی نێوان بارودۆخی ئێستا و ئەو بارودۆخەی کەسەکە دەیەوێت، و باوەڕەکانی دەربارەی بیرکردنەوەی خۆی.<ref name="source-3">Smith, Jeannette M.; Alloy, Lauren B. (1 March 2009). “A roadmap to rumination: A review of the definition, assessment, and conceptualization of this multifaceted construct”. Clinical Psychology Review. 29 (2): 116–128. doi:10.1016/j.cpr.2008.10.003. ISSN 0272-7358. PMC 2832862. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19128864/ PMID 19128864]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2832862 https://doi.org/10.1016%2Fj.cpr.2008.10.003 https://search.worldcat.org/issn/0272-7358 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19128864</ref> ئەم جۆرە بیرکردنەوەیە لەگەڵ [[خەمۆکی|خەمۆکی]]، [[دڵەڕاوکێ]] و ھەندێک کێشەی دەروونیی دیکەدا پەیوەندیی ھەیە و دەکرێت نیشانەکانیان خراپتر بکات.<ref name="source-4">Watkins, Edward R.; Roberts, Henrietta (1 April 2020). “Reflecting on rumination: Consequences, causes, mechanisms and treatment of rumination”. Behaviour Research and Therapy. 127 103573. doi:10.1016/j.brat.2020.103573. hdl:10871/40934. ISSN 0005-7967. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32087393/ PMID 32087393]. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0005796720300243 https://doi.org/10.1016%2Fj.brat.2020.103573 https://hdl.handle.net/10871%2F40934 https://search.worldcat.org/issn/0005-7967 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32087393</ref> چەند پێوەرێک بۆ ھەڵسەنگاندنی ئەم دیاردەیە بەکار دێت.<ref name="source-3" /> ھەروەھا، پێداچوونەوەکانی تاقیکردنەوە کۆنترۆڵکراوەکان نیشانیان داوە کە ھەندێک دەستێوەردانی دەروونی، لەوانە ئەوانەی لەسەر بنەمای ھۆشیاریی ئێستان، دەکرێت ئەم بیرکردنەوەیە کەم بکەنەوە.<ref name="source-5">Wei, S.; Qin, W.; Yu, Z.; Cao, Y.; Li, P. (2025). “The effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy on rumination and related psychological indicators: a systematic review and meta-analysis”. BMC Psychology. 13 (1): 968. doi:10.1186/s40359-025-03348-x. PMC 12382274. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40859383/ PMID 40859383]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12382274 https://doi.org/10.1186%2Fs40359-025-03348-x https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40859383</ref><ref name="source-6">Perestelo-Perez, Lilisbeth; Barraca, Jorge; Peñate, Wenceslao; Rivero-Santana, Amado; Alvarez-Perez, Yolanda (September 2017). “Mindfulness-based interventions for the treatment of depressive rumination: Systematic review and meta-analysis”. International Journal of Clinical and Health Psychology. 17 (3): 282–295. doi:10.1016/j.ijchp.2017.07.004. ISSN 1697-2600. PMC 6220915. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30487903/ PMID 30487903]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6220915 https://doi.org/10.1016%2Fj.ijchp.2017.07.004 https://search.worldcat.org/issn/1697-2600 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30487903</ref> [[File:Dattatreya nadahalli.jpg|thumb|alt=کەسێک بە کراسی چوارخانە لە تەنیشت پەرژینی بەردی وەستاوە؛ لە پشت کەسەکەوە دۆڵێکی قووڵ و دارستان دیارن.|ئەم شێوەیەی بیرکردنەوە پەیوەندیی بە خەمخواردنەوە ھەیە.<ref name="source-3" />]] == پێناسە == لە وەسفە باوەکاندا، ئەم دیاردەیە وەک دووبارەکردنەوەی بیری نەرێنی و گیرکردن لە بازنەیەکی بیر و خەمخواردندا باس دەکرێت.<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /> مانای فەرھەنگیی وشە ئینگلیزییەکە فراوانترە: * فەرھەنگی Cambridge: بیرکردنەوەی ورد و درێژخایەن لە شتێک.<ref name="source-7">Cambridge Dictionary, Rumination https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/rumination</ref> * فەرھەنگی Merriam-Webster: دووبارە بە بیردا ھێنانەوەی شتێک، زۆرجار بە شێوەیەکی ئاسایی یان بە ھێواشی.<ref name="source-8">Merriam-Webster, Rumination https://www.merriam-webster.com/dictionary/rumination</ref> لە پێناسە زانستییەکاندا، تیۆریی شێوازەکانی وەڵامدانەوە تیشک دەخاتە سەر دووبارە بیرکردنەوە لە نیشانەکانی خەمۆکی و ھۆکار و ئەنجامە ئەگەرییەکانیان.<ref name="source-9">Nolen-Hoeksema, Susan (1991). “Responses to depression and their effects on the duration of depressive episodes”. Journal of Abnormal Psychology. 100 (4): 569–582. doi:10.1037/0021-843X.100.4.569. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1757671/ PMID 1757671]. Retrieved 2025-06-20. https://psycnet.apa.org/record/1992-12870-001 https://doi.org/10.1037%2F0021-843X.100.4.569 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1757671</ref> تیۆریی پێشکەوتن بەرەو ئامانج، ئەم دیاردەیە بەو ئامانجانەوە دەبەستێتەوە کە ھێشتا بەدەست نەھاتوون یان پێشکەوتنی پێویست بەرەویان نەکراوە.<ref name="source-10">Watkins, E.R. (March 2008). “Constructive and unconstructive repetitive thought”. Psychological Bulletin. 134 (2): 163–206. Bibcode:2008PsycB.134..163W. doi:10.1037/0033-2909.134.2.163. PMC 2672052. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18298268/ PMID 18298268]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2672052 https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2008PsycB.134..163W https://doi.org/10.1037%2F0033-2909.134.2.163 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18298268</ref> == ڕوودان == === جۆرەکان === ھەندێک وەڵامی دووبارەی زەینی بریتین لە سەرنجخستنە سەر دۆخی خۆ و ھۆکار و ئەنجامە ئەگەرییەکانی نیشانەکانی خەمۆکی.<ref name="source-9" /> لە ئەدەبیاتی توێژینەوەدا چەند جۆرێک لەم بیرکردنەوەیە جیا کراونەتەوە: * '''گیرمانەوە لە بارودۆخەکە:''' سەرنجخستنە سەر ھەستەکانی ئێستا و ئەنجامەکانی شکست.<ref name="source-11">Ciarocco NJ, Vohs KD, Baumeister RF (2010). “Some Good News About Rumination: Task-Focused Thinking After Failure Facilitates Performance Improvement”. Journal of Social and Clinical Psychology. 29 (10): 1057–1073. doi:10.1521/jscp.2010.29.10.1057. S2CID 14689415. https://doi.org/10.1521%2Fjscp.2010.29.10.1057 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:14689415</ref> * '''بیرکردنەوەی ئاراستەکراو بۆ کردار:''' بیرکردنەوە لە چۆنیەتیی گەیشتن بە ئامانج و ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی ڕابردوو.<ref name="source-11" /> * '''بیرکردنەوەی ناپەیوەندیدار بە ئەرکەکە:''' خەریکبوون بە کەس یان ڕووداوێکی ناپەیوەندیدار بە ئامانجی بەربەستکراو، کە دەکرێت سەرنج لە شکستەکە دوور بخاتەوە.<ref name="source-11" /> * '''پرۆسەکردنی دوای ڕووداو:''' دووبارە و درێژخایەن بیرکردنەوە لە بارودۆخ و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی ڕابردوو. ئەم جۆرە لە توێژینەوەکانی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتیدا لێکۆڵراوەتەوە.<ref name="source-12">Fehm L, Schneider G, Hoyer J (2007). “Is post-event processing specific for social anxiety?”. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry. 38 (1): 11–22. doi:10.1016/j.jbtep.2006.02.004. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16730328/ PMID 16730328]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jbtep.2006.02.004 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16730328</ref> * '''بیرکردنەوەی دووبارە لە وەڵامی فشاردا:''' گیرمانەوە لە لێکدانەوە نەرێنییەکانی دوای ڕووداوە پڕفشارەکان؛ ئەم شێوەیەی بیرکردنەوە لەگەڵ نیشانەکانی خەمۆکیدا پەیوەندیی ھەیە.<ref name="source-13">Rood L, Roelofs J, Bögels SM, Meesters C (2012). “Stress-reactive rumination, negative cognitive style, and stressors in relationship to depressive symptoms in non-clinical youth”. Journal of Youth and Adolescence. 41 (4): 414–425. doi:10.1007/s10964-011-9657-3. PMC 3298737. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21451946/ PMID 21451946]. S2CID 254740492. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3298737 https://doi.org/10.1007%2Fs10964-011-9657-3 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21451946 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:254740492</ref> <span id="جیاوازیی-نێوان-ژنان-و-پیاوان"></span> === جیاوازیی نێوان ژنان و پیاوان === تیۆریی شێوازەکانی وەڵامدانەوە پێشنیاری ئەوەی کردووە کە ژنان لە کاتی خەمۆکیدا زیاتر لە ھەستەکانیان دەگیرێنەوە، لە کاتێکدا پیاوان زیاتر سەرنجیان بۆ شتی دیکە دەگوازنەوە. ئەمە وەک بەشێک لە ڕوونکردنەوەی ڕێژەی بەرزتری خەمۆکی لە ژناندا خراوەتەڕوو.<ref name="source-9" /><ref name="source-14">Strauss J, Muday T, McNall K, Wong M (1997). “Response Style Theory revisited: Gender differences and stereotypes in rumination and distraction”. Sex Roles. 36 (11/12): 771–792. doi:10.1023/A:1025679223514. S2CID 142916986. https://doi.org/10.1023%2FA%3A1025679223514 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:142916986</ref> بەڵام توێژینەوەکان ھەموویان ئەو بەشەی پێشبینییەکەیان پشتڕاست نەکردووەتەوە کە پیاوان زیاتر سەرنجیان لە ناڕەحەتی دوور دەخەنەوە؛ بۆ نموونە، لە توێژینەوەیەکدا ژنان و پیاوان بە ڕێژەی ھاوشێوە ڕاپۆرتی ئەم ڕەفتارەیان کرد.<ref name="source-14" /> مێتاشیکارییەکی ساڵی ٢٠١٣ لە نێوان گەورەساڵاندا دۆزییەوە کە ژنان بە تێکڕا زیاتر لە پیاوان لەم جۆرە بیرکردنەوەیەدا دەگیرێنەوە. جیاوازییەکە لە ڕووی ئامارییەوە مانادار بوو، بەڵام قەبارەکەی بچووک بوو. لە ھەردوو جۆری ''brooding''، واتە گیرمانەوەی بەردەوام و بێکردار لە بیرە نەرێنییەکان، و ''reflection''، واتە تێڕامان لە خۆ کە بە پێناسە نەرێنی نییە، ژنان نمرەی بەرزتریان ھەبوو؛ جیاوازییەکان لە ھەردوو جۆرەکەدا بچووک بوون.<ref name="source-15">Johnson, Daniel P.; Whisman, Mark A. (2013). “Gender differences in rumination: A meta-analysis”. Personality and Individual Differences. 55 (4): 367–374. doi:10.1016/j.paid.2013.03.019. ISSN 0191-8869. PMC 3786159. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24089583/ PMID 24089583]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3786159 https://doi.org/10.1016%2Fj.paid.2013.03.019 https://search.worldcat.org/issn/0191-8869 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24089583</ref> <span id="دەربڕینی-ھەستەکان"></span> === دەربڕینی ھەستەکان === «گفتوگۆی دووبارە و زۆر لەسەر کێشەکان» (''co-rumination'') بریتییە لەوەی دوو کەس بە درێژی باس لە کێشە کەسییەکان بکەن، دووبارە بگەڕێنەوە سەریان و بە ھەستە نەرێنییەکانەوە خەریک بن. ئەم چەمکە لە توێژینەوەی پەیوەندییە دۆستانەکاندا بۆ تێگەیشتن لە ھەر دوو لایەنی سوودبەخش و ناڕەحەتکەری ئەم جۆرە گفتوگۆیە بەکار ھاتووە.<ref name="source-16">Rose AJ (2002). “Co-rumination in the friendships of girls and boys”. Child Development. 73 (6): 1830–1843. doi:10.1111/1467-8624.00509. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12487497/ PMID 12487497]. https://doi.org/10.1111%2F1467-8624.00509 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12487497</ref> <span id="پەیوەندی-بە-تێکچوونە-دەروونییەکانەوە"></span> === پەیوەندی بە پەشێوییە دەروونییەکانەوە === گیرمانەوەی نەرێنی لە ھەست و کێشەکان دەکرێت چارەسەرکردنی کێشە و سەرنجخستنە سەر کارەکان سەختتر بکات. لە سێ تاقیکردنەوەدا، ئەو خوێندکارە خەمگینانەی ھان دران بیر لە خۆیان بکەنەوە، بە بەراورد لەگەڵ ئەوانەی سەرنجیان بۆ شتی دیکە گواسترایەوە، لە ئەرکەکانی پەیوەست بە خوێندندا زیاتر کێشەی سەرنجیان ڕاپۆرت کرد.<ref name="source-17">Lyubomirsky S, Kasri F, Zehm K (2003). “Dysphoric rumination impairs concentration on academic tasks”. Cognitive Therapy and Research. 27 (3): 309–330. doi:10.1023/A:1023918517378. S2CID 14204781. https://doi.org/10.1023%2FA%3A1023918517378 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:14204781</ref> لە توێژینەوەیەکدا، گیرمانەوەی بەردەوام و بێکردار لە بیرە نەرێنییەکان (''brooding'') پەیوەندیی لەگەڵ لایەنگیریی سەرنج بەرەو ڕووخسارە خەمگینەکاندا ھەبوو.<ref name="source-18">Joormann J, Dkane M, Gotlib IH (September 2006). “Adaptive and maladaptive components of rumination? Diagnostic specificity and relation to depressive biases” (PDF). Behavior Therapy. 37 (3): 269–280. doi:10.1016/j.beth.2006.01.002. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16942978/ PMID 16942978]. Archived from the original (PDF) on 2014-06-01. https://web.archive.org/web/20140601005616/http://www.psy.miami.edu/faculty/jjoormann/publications/joormann_dkane_gotlib_2006.pdf https://doi.org/10.1016%2Fj.beth.2006.01.002 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16942978 http://www.psy.miami.edu/faculty/jjoormann/publications/joormann_dkane_gotlib_2006.pdf</ref> مێتاشیکارییەکی ١٤ توێژینەوەی وێنەگرتنی مێشک، کە بە گشتی ٢٨٦ بەشداربووی تەندروستیان لەخۆ گرتبوو، پەیوەندییەکی لەنێوان ئەم بیرکردنەوەیە و چالاکیی ھەندێک بەشی تۆڕی دۆخی بنەڕەتیی مێشکدا دۆزییەوە. بەڵام میکانیزمەکانی ئەم پەیوەندییە ھێشتا بە تەواوی ڕوون نین و توێژینەوەکانی وێنەگرتن سنووردارن.<ref name="source-19">Zhou, Hui-Xia; Chen, Xiao; Shen, Yang-Qian; Li, Le; Chen, Ning-Xuan; Zhu, Zhi-Chen; Castellanos, Francisco Xavier; Yan, Chao-Gan (2020). “Rumination and the default mode network: Meta-analysis of brain imaging studies and implications for depression”. NeuroImage. 206 116287. doi:10.1016/j.neuroimage.2019.116287. ISSN 1053-8119. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31655111/ PMID 31655111]. S2CID 204837753. https://doi.org/10.1016%2Fj.neuroimage.2019.116287 https://search.worldcat.org/issn/1053-8119 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31655111 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:204837753</ref> ئەم شێوەیەی بیرکردنەوە پەیوەندیی بە مەترسیی تووشبوون بە خەمۆکییەوە ھەیە.<ref name="source-20">Nolen-Hoeksema, S.; Wisco, B.E.; Lyubomirsky, S. (September 2008). “Rethinking Rumination”. Perspectives on Psychological Science. 3 (5): 400–424. doi:10.1111/j.1745-6924.2008.00088.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26158958/ PMID 26158958]. S2CID 6415609. https://escholarship.org/uc/item/8544f7w2 https://doi.org/10.1111%2Fj.1745-6924.2008.00088.x https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26158958 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:6415609</ref> لە ئەزموونێکدا، ئەو بەشداربووانەی دۆخی ھەستییان بە شێوەیەکی سووک تا مامناوەند خەمۆک بوو و ھان دران سەرنج لە ھەست و تایبەتمەندییەکانی خۆیان بدەن، دۆخی خەمۆکییان خراپتر بوو.<ref name="source-21">Nolen-Hoeksema S, Morrow J (1993). “Effects of rumination and distraction on naturally occurring depressed mood”. Cognition and Emotion. 7 (6): 561–570. doi:10.1080/02699939308409206. https://doi.org/10.1080%2F02699939308409206</ref> پەیوەندیی ئەم بیرکردنەوەیە لەگەڵ دڵەڕاوکێ، فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش، زیادەخواردن، زۆر خواردنەوەی ئەڵکۆل و خۆزیانگەیاندنیشدا بینراوە.<ref name="source-20" /><ref name="source-22">Peters, Jessica R.; et al. (23 February 2017). “Characteristics of Repetitive Thought Associated with Borderline Personality Features: A Multimodal Investigation of Ruminative Content and Style”. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment. 39 (3): 456–466. doi:10.1007/s10862-017-9594-x. PMC 5624311. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28983149/ PMID 28983149]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5624311 https://doi.org/10.1007%2Fs10862-017-9594-x https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28983149</ref> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک و مێتاشیکاری پەیوەندییەکی بچووکی لەنێوان ئەم شێوەیەی بیرکردنەوە و ژمارەی جارەکانی [[خۆزیانگەیاندن|خۆبریندارکردنی بێ مەبەستی خۆکوشتن]] دۆزییەوە؛ پەیوەندییەکە لەگەڵ ھەبوونی پێشینەی ئەم ڕەفتارەدا مامناوەند بوو. لە زۆربەی توێژینەوەکانی ئەم پێداچوونەوەیەدا، بەشداربووان خوێندکار بوون و مەترسیی لایەنگیری لە ئەنجامەکاندا مامناوەند ھەڵسەنگێندرا.<ref name="source-23">Coleman, Sophie E.; Dunlop, Brendan J.; Hartley, Samantha; Taylor, Peter J. (22 November 2021). “The relationship between rumination and NSSI: A systematic review and meta-analysis”. British Journal of Clinical Psychology. 61 (2): 405–443. doi:10.1111/bjc.12350. ISSN 0144-6657. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34806214/ PMID 34806214]. S2CID 244519847. https://research.manchester.ac.uk/en/publications/77f7db90-ef11-4a1e-ad94-0b421b961d41 https://doi.org/10.1111%2Fbjc.12350 https://search.worldcat.org/issn/0144-6657 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34806214 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:244519847</ref> لە سەرەتادا وا دادەنرا کە گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان ماوەی نیشانەکانی خەمۆکی درێژ دەکاتەوە.<ref name="source-9" /> پێداچوونەوەیەکی دواتر دۆزییەوە کە بەڵگەکانی پێشبینیکردنی دەستپێکردنی خەمۆکی یەکگرتووترن لە بەڵگەکانی پێشبینیکردنی ماوەکەی. پەیوەندیی نێوان ئەم بیرکردنەوەیە و درێژخایەنیی نیشانەکان سادە و یەکجۆر نییە.<ref name="source-20" /> ئەنجامەکانی توێژینەوە سەبارەت بە تواناکانی کۆنترۆڵ و بەڕێوەبردنی پرۆسە زەینییەکان یەکسان نین. مێتاشیکارییەک پەیوەندییەکی نەرێنی لەگەڵ توانای گۆڕینی ئاراستەی سەرنج و ڕێگریکردن لە وەڵامە ناپەیوەندیدارەکان دۆزییەوە، بەڵام پەیوەندییەکی ماناداری لەگەڵ بیرگەی کارکردندا نەبینی.<ref name="source-24">Yang, Yingkai; Cao, Songfeng; Shields, Grant S.; Teng, Zhaojun; Liu, Yanling (5 July 2016). “The relationships between rumination and core executive functions: A meta-analysis”. Depression and Anxiety. 34 (1): 37–50. doi:10.1002/da.22539. ISSN 1091-4269. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27378739/ PMID 27378739]. S2CID 27626857. https://doi.org/10.1002%2Fda.22539 https://search.worldcat.org/issn/1091-4269 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27378739 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:27626857</ref> مێتاشیکارییەکی دیکە لەسەر بیرکردنەوەی دووبارە و نەرێنی، پەیوەندییەکەی تەنھا لەگەڵ سەختیی لابردنی ئەو زانیارییانەی کە چیتر پێویست نین لە بیرگەی کارکردندا بینی.<ref name="source-25">Zetsche, Ulrike; Bürkner, Paul-Christian; Schulze, Lars (7 June 2018). “Shedding light on the association between repetitive negative thinking and deficits in cognitive control – a meta-analysis”. PsyArXiv. doi:10.31234/osf.io/bz2ck. S2CID 242102055. Zetsche, Ulrike; Bürkner, Paul-Christian; Schulze, Lars (2018). “Shedding light on the association between repetitive negative thinking and deficits in cognitive control – A meta-analysis”. Clinical Psychology Review. 63: 56–65. doi:10.1016/j.cpr.2018.06.001. ISSN 0272-7358. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29913351/ PMID 29913351]. S2CID 49313189. https://psyarxiv.com/bz2ck/ https://doi.org/10.31234%2Fosf.io%2Fbz2ck https://api.semanticscholar.org/CorpusID:242102055 https://doi.org/10.1016%2Fj.cpr.2018.06.001 https://search.worldcat.org/issn/0272-7358 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29913351 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:49313189</ref> == تیۆرییەکان == <span id="تیۆریی-شێوازەکانی-وەڵامدانەوە"></span> === تیۆریی شێوازەکانی وەڵامدانەوە === تیۆریی شێوازەکانی وەڵامدانەوە (RST) لە سەرنجخستنە سەر نیشانەکانی خەمۆکی و ھۆکار و ئەنجامەکانیان دەکۆڵێتەوە؛ ئەو سەرنجخستنەی کە دووبارەیە و بە کردارێکی ڕاستەوخۆ بۆ چارەسەرکردنی کێشەکە ناگات.<ref name="source-9" /> لە پێناسە فراوانترەکاندا، ناڕەحەتیی دەروونی بە گشتی و ھۆکار و ئەنجامەکانی جێگەی باسن، چونکە ئەم بیرکردنەوەیە تەنھا بە خەمۆکی سنووردار نییە.<ref name="source-4" /> ئەم تیۆرییە گواستنەوەی سەرنج بۆ شتێکی ئەرێنی وەک جێگرەوەیەک دەبینێت. بەڵام پێداچوونەوەی توێژینەوەکان جیاوازییەکی نێوان دوو جۆری بەڵگە ڕوون کردووەتەوە: ئەزموونەکان زۆرجار کەمبوونەوەی دۆخی خەمۆکییان بینیوە، لە کاتێکدا توێژینەوەکانی پەیوەندیی ئاماری ھەمیشە پەیوەندییان لەنێوان گواستنەوەی سەرنج و نیشانەی کەمتر نەدۆزیوەتەوە.<ref name="source-20" /> <span id="مۆدێلی-s-ref"></span> === مۆدێلی S-REF === مۆدێلی S-REF ئەم بیرکردنەوەیە لە چوارچێوەی خۆڕێکخستن و جیاوازیی نێوان دۆخی ئێستا و دۆخی خوازراودا دەبینێت. لەم مۆدێلەدا، باوەڕەکانی کەسەکە دەربارەی بیرکردنەوەی خۆی گرنگن.<ref name="source-3" /> باوەڕە ئەرێنییەکان دەکرێت بریتی بن لەوەی کەسەکە ئەم بیرکردنەوەیە بە ڕێگایەک بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکان بزانێت. باوەڕە نەرێنییەکانیش دەکرێت بریتی بن لەوەی کەسەکە پێی وابێت ناتوانێت بیرەکانی کۆنترۆڵ بکات، ئەو بیرانە زیانبەخشن یان ئەنجامی کۆمەڵایەتیی نەرێنییان ھەیە.<ref name="source-26">Papageorgiou C, Wells A (2001). “Meta-cognitive beliefs about rumination in recurrent major depression”. Cognitive and Behavioral Practice. 8 (2): 160–164. doi:10.1016/s1077-7229(01)80021-3. https://doi.org/10.1016%2Fs1077-7229%2801%2980021-3</ref> لە توێژینەوەکاندا، لە پەیوەندیی نێوان ئەم باوەڕانە، بیرکردنەوەی دووبارە و خەمۆکی کۆڵراوەتەوە؛ ئەنجامەکان لەگەڵ ھەندێک پێشبینیی مۆدێلەکەدا گونجاون.<ref name="source-27">Papageorgiou C, Wells A (2003). “An empirical test of a clinical meta-cognitive model of rumination and depression”. Cognitive Therapy and Research. 27 (3): 261–273. doi:10.1023/A:1023962332399. S2CID 23020041. https://doi.org/10.1023%2FA%3A1023962332399 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:23020041</ref> <span id="تیۆریی-پێشکەوتن-بەرەو-ئامانج"></span> === تیۆریی پێشکەوتن بەرەو ئامانج === تیۆریی پێشکەوتن بەرەو ئامانج، کە لە چوارچێوەی تیۆریی کۆنترۆڵیشدا باس دەکرێت، ئەم بیرکردنەوەیە بە وەڵامێک بۆ نەگەیشتن بە ئامانج یان پێشکەوتنی ناتەواو بەرەو ئامانج دەزانێت.<ref name="source-10" /> لەم تێڕوانینەدا، جیاوازیی نێوان دۆخی ئێستا و دۆخی خوازراو دەکرێت ببێتە ھۆی دەستپێکردن یان بەردەوامبوونی بیرکردنەوەی دووبارە.<ref name="source-10" /> لە تاقیکردنەوەیەکدا لەسەر ٣٩ خوێندکاری زانکۆ، ئەوانەی ھان دران سەرنج بخەنە سەر ئامانجێکی کەسیی ھێشتا یەکلایینەکراوە، بە بەراورد لەگەڵ ئەوانەی سەرنجیان خستە سەر ئامانجێکی یەکلاییکراوە، زیاتر بیریان لەو ئامانجە دەکردەوە. توێژەران وتیان پێویستە ئەنجامەکە لە نموونەیەکی کلینیکیی تووشبوو بە خەمۆکیدا دووبارە بپشکنرێتەوە.<ref name="source-28">Roberts H, Watkins ER, Wills AJ (December 2013). “Cueing an unresolved personal goal causes persistent ruminative self-focus: an experimental evaluation of control theories of rumination”. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry. 44 (4): 449–455. doi:10.1016/j.jbtep.2013.05.004. hdl:10871/33114. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23810947/ PMID 23810947]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jbtep.2013.05.004 https://hdl.handle.net/10871%2F33114 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23810947 [https://www.andywills.info/assets/pdf/2013roberts.pdf Full text]</ref> == پێوانەکردن == چەند پێوەرێک بۆ ھەڵسەنگاندنی ئەم جۆرە بیرکردنەوەیە بەکار دێت: * '''پێوەری وەڵامە دووبارەکانی بیرکردنەوە (RRS):''' بەشێکە لە پرسیارنامەی شێوازەکانی وەڵامدانەوە. ٢٢ بڕگەی ھەیە و لە کەسەکە دەپرسێت کە لە کاتی خەمگینی یان خەمۆکیدا چەند جار ھەر یەک لە بیر و ڕەفتارەکان ئەزموون دەکات.<ref name="source-15" /> * '''پێوەری بیرکردنەوەی دووبارە لە خەمگینی (RSS):''' پێوەرێکی خۆڕاپۆرتکردنە بۆ ھەڵسەنگاندنی ئەم بیرکردنەوەیە لە پەیوەندی بە خەمگینییەوە. ١٣ بڕگەی ھەیە؛ وەڵامدەران ھەر بڕگەیەک لەسەر پێوەرێکی پێنج پلەییدا ھەڵدەسەنگێنن. تایبەتمەندییە پێوانەییەکانی لەگەڵ RRSدا لێکۆڵراونەتەوە.<ref name="source-29">Roelofs J, Muris P, Huibers M, Peeters F, Arntz A (December 2006). “On the measurement of rumination: a psychometric evaluation of the ruminative response scale and the rumination on sadness scale in undergraduates”. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry. 37 (4): 299–313. doi:10.1016/j.jbtep.2006.03.002. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16678121/ PMID 16678121]. https://cris.maastrichtuniversity.nl/en/publications/32979b47-e7be-41f9-9757-3a14bffc8e27 https://doi.org/10.1016%2Fj.jbtep.2006.03.002 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16678121</ref> * '''پرسیارنامەی بیرکردنەوەی دووبارە (RTQ):''' بۆ ھەڵسەنگاندنی بیرکردنەوەی دووبارە لە چەند پەشێوییەکی جیاوازدا داڕێژراوە. بڕگەکانی لە پێوەرەکانی خەمخواردن، گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان و پرۆسەکردنی دوای ڕووداو وەرگیراون و ناوەڕۆکی تایبەت بە یەک دەستنیشانی پزیشکی لێیان لابراوە. وەشانی بنەڕەتیی ئەم پرسیارنامەیە ٣١ بڕگە و دوو بەشی ھەیە: «بیرکردنەوەی دووبارە و نەرێنی» و «نەبوونی بیرکردنەوەی دووبارە».<ref name="source-30">McEvoy, Peter M.; Mahoney, Alison E.J.; Moulds, Michelle L. (2010). “Are worry, rumination, and post-event processing one and the same? Development of the repetitive thinking questionnaire”. Journal of Anxiety Disorders. 24 (5): 509–519. doi:10.1016/j.janxdis.2010.03.008. ISSN 0887-6185. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20409676/ PMID 20409676]. https://doi.org/10.1016%2Fj.janxdis.2010.03.008 https://search.worldcat.org/issn/0887-6185 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20409676</ref><ref name="source-31">Mahoney AE, McEvoy PM, Moulds ML (March 2012). “Psychometric properties of the Repetitive Thinking Questionnaire in a clinical sample”. Journal of Anxiety Disorders. 26 (2): 359–367. doi:10.1016/j.janxdis.2011.12.003. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22204788/ PMID 22204788]. https://doi.org/10.1016%2Fj.janxdis.2011.12.003 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22204788</ref> بەشی یەکەم پەیوەندیی بە ھەستە نەرێنییەکان و باوەڕەکانی کەسەکە دەربارەی بیرکردنەوەیەوە ھەیە.<ref name="source-31" /> * '''پرسیارنامەی گیرمانەوە لە بیر و تێڕامان لە خۆ (RRQ):''' ئەم پێوەرە سەرنجدان بە خۆ بۆ تێڕامان و ناسینی خۆ، لە گیرمانەوەی دووبارە لە بیرە پەیوەندیدارەکان بە ھەڕەشە، لەدەستدان یان نادادپەروەری بەرامبەر خۆ جیا دەکاتەوە.<ref name="source-10" /> ھەروەھا ڕێبازێکی پێوانەکردن بە نموونەوەرگرتن لە ئەزموونی ڕۆژانە پەرەی پێ دراوە؛ ئەمە ئەوە دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە کە بیرکردنەوەی دووبارە چۆن لە ماوەی ڕۆژ و کاتژمێرەکاندا دەگۆڕێت. توێژەرانی ئەم ڕێبازە پێویستییان بە پشتڕاستکردنەوەی زیاتری پێوەرەکە خستووەتەڕوو.<ref name="source-32">Hoebeke, Yorgo; Blanchard, M Annelise; Contreras, Alba; Heeren, Alexandre (2022). “An Experience Sampling Measure of the Key Features of Rumination”. Clinical Neuropsychiatry. 19 (5): 288–297. doi:10.36131/cnfioritieditore20220504. PMC 9597648. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36340270/ PMID 36340270]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9597648 https://doi.org/10.36131%2Fcnfioritieditore20220504 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36340270</ref> == چارەسەر == <span id="چارەسەریی-مەعریفیی-ڕەفتاریی-تایبەت-بە-بیرکردنەوەی-دووبارە"></span> === چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاریی تایبەت بە بیرکردنەوەی دووبارە === جۆرێک لە [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT)، بە ناوی RFCBT، بۆ کارکردن لەسەر ئەم جۆرە بیرکردنەوەیە پەرەی پێ دراوە. یەکێک لە ئامانجەکانی ئەوەیە کە کەسەکە تێبگات کەی لە بیرەکانیدا گیر دەکات و چی دەبێتە ھۆی دەستپێکردنی ئەو بازنەیە.<ref name="source-33">Feldhaus, Claudia G.; Jacobs, Rachel H.; Watkins, Edward R.; Peters, Amy T.; Bessette, Katie L.; Langenecker, Scott A. (28 April 2020). “Rumination-Focused Cognitive Behavioral Therapy Decreases Anxiety and Increases Behavioral Activation Among Remitted Adolescents”. Journal of Child and Family Studies. 29 (7): 1982–1991. doi:10.1007/s10826-020-01711-7. ISSN 1062-1024. PMC 7968389. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33737799/ PMID 33737799]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7968389 https://doi.org/10.1007%2Fs10826-020-01711-7 https://search.worldcat.org/issn/1062-1024 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33737799</ref> ئەم ڕێبازە ھەوڵ دەدات بیرکردنەوەی بێکردار و گشتی بگۆڕێت بۆ بیرکردنەوەیەکی دیاریکراو و پەیوەست بە کردار. بۆ نموونە، چارەسەرکار دەتوانێت یارمەتیی کەسەکە بدات پرسیارە گشتییەکانی «بۆچی؟» بگۆڕێت بۆ پرسیاری «چۆن؟» کە لێکۆڵینەوە لێی و وەڵامدانەوەی ئاسانترە.<ref name="source-33" /> لە تاقیکردنەوەیەکی سەرەتاییدا لەسەر ٣٣ ھەرزەکاری خاوەن پێشینەی [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|خەمۆکیی گەورە]] کە لە چاکبوونەوەی تەواو یان بەشیدا بوون، ئەو کەسانەی RFCBTیان وەرگرت، لە بەراورد لەگەڵ گرووپێک کە تەنھا ھەڵسەنگاندنی بۆ توێژینەوەکە کرا، لە ماوەی ھەشت ھەفتەدا کەمبوونەوەی زیاتریان لەم بیرکردنەوەیەدا نیشان دا. بەشداربووانی ھەردوو گرووپ دەتوانیان چارەسەرە پێشوویەکانیان، لەوانە دەرمان و چارەسەری دەروونی، بەردەوام بکەن.<ref name="source-34">Jacobs, Rachel H.; Watkins, Edward R.; Peters, Amy T.; Feldhaus, Claudia G.; Barba, Alyssa; Carbray, Julie; Langenecker, Scott A. (23 November 2016). “Targeting Ruminative Thinking in Adolescents at Risk for Depressive Relapse: Rumination-Focused Cognitive Behavior Therapy in a Pilot Randomized Controlled Trial with Resting State fMRI”. PLOS ONE. 11 (11) e0163952. Bibcode:2016PLoSO..1163952J. doi:10.1371/journal.pone.0163952. ISSN 1932-6203. PMC 5120778. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27880789/ PMID 27880789]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5120778 https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2016PLoSO..1163952J https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0163952 https://search.worldcat.org/issn/1932-6203 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27880789</ref> لە توێژینەوەیەکی دیکەشدا لەسەر ھەرزەکاران و گەنجانی خاوەن ئاستی بەرزی بیرکردنەوەی دووبارە و نەرێنی، لە بەراورد لەگەڵ گرووپی چاوەڕوانیدا، دوای ڕاھێنانی مەعریفیی ڕەفتاری کەمبوونەوەی ئەم بیرکردنەوەیە و نیشانەکانی خەمۆکی و دڵەڕاوکێ بینرا.<ref name="source-35">Topper, Maurice; Emmelkamp, Paul M. G.; Watkins, Ed; Ehring, Thomas (1 March 2017). “Prevention of anxiety disorders and depression by targeting excessive worry and rumination in adolescents and young adults: A randomized controlled trial”. Behaviour Research and Therapy. 90: 123–136. doi:10.1016/j.brat.2016.12.015. hdl:10871/25380. ISSN 0005-7967. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28049069/ PMID 28049069]. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0005796716302352 https://doi.org/10.1016%2Fj.brat.2016.12.015 https://hdl.handle.net/10871%2F25380 https://search.worldcat.org/issn/0005-7967 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28049069</ref> <span id="دەستێوەردانە-پشتبەستووەکان-بە-ھۆشیاریی-ئێستا"></span> === دەستێوەردانە پشتبەستووەکان بە ھۆشیاریی ئێستا === پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٥ ئەنجامەکانی تاقیکردنەوە کۆنترۆڵکراوەکان لەسەر چارەسەریی مەعریفیی پشتبەستوو بە ھۆشیاریی ئێستا کۆ کردەوە و کەمبوونەوەی ئەم بیرکردنەوەیەی دۆزییەوە.<ref name="source-5" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٧ لەسەر کەسانی خاوەن خەمۆکی یان پێشینەی خەمۆکی دۆزییەوە کە دەستێوەردانە پشتبەستووەکان بە ھۆشیاریی ئێستا، بە بەراورد لەگەڵ گرووپەکانی بەراورددا، دەکرێت ئەم بیرکردنەوەیە کەم بکەنەوە. لە زۆربەی توێژینەوەکاندا، گرووپەکانی بەراورد چارەسەری باویان وەرگرت یان لە لیستی چاوەڕوانیدا بوون؛ لە یەک توێژینەوەدا، یۆگای پشتبەستوو بە ھۆشیاریی ئێستا لەگەڵ بەرنامەی ڕۆیشتن لە ماڵەوە و چارەسەری باودا بەراورد کرا. لە شیکردنەوەی کۆکراوەی سێ توێژینەوەدا کە لەگەڵ چارەسەری دیکە بەراوردیان کردبوو، جیاوازییەکی مانادار نەدۆزرایەوە؛ ئەمە بە تەنیا یەکسانیی کاریگەرییەکان ناسەلمێنێت.<ref name="source-6" /> لەم دەستێوەردانانەدا، چوار پرۆسەی سەرەکی باس دەکرێن: قبووڵکردنی ئەزموونەکان، کەمکردنەوەی تێکەڵبوون لەگەڵ بیرەکان، سەرنجدان بە ئێستا، و بینینی خۆ وەک چوارچێوەی ئەزموونەکان. ئامانج ئەوەیە کە کەسەکە بتوانێت ڕووبەڕووی بیر و ھەستە ناخۆشەکان ببێتەوە، بەبێ حوکمدان لەسەریان یان ھەوڵدانی بەردەوام بۆ سەرکوتکردن و دوورکەوتنەوە لێیان.<ref name="source-6" /> گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان دەکرێت وەڵامە جەستەیییەکانی فشار توندتر و بەردەوامتر بکات.<ref name="source-4" /> لە مێتاشیکارییەکی جیاوازدا، ڕاھێنانی تێڕامان و سەرنجدان لەگەڵ چالاکییەکانی دیکە بەراورد کرا و کەمبوونەوەی ھەندێک نیشاندەری جەستەییی فشار ڕاپۆرت کرا.<ref name="source-36">Pascoe MC, Thompson DR, Jenkins ZM, Ski CF (December 2017). “Mindfulness mediates the physiological markers of stress: Systematic review and meta-analysis”. Journal of Psychiatric Research. 95: 156–178. doi:10.1016/j.jpsychires.2017.08.004. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28863392/ PMID 28863392]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jpsychires.2017.08.004 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28863392</ref> <span id="پەیوەندی-بە-چەمکە-نزیکەکانەوە"></span> == پەیوەندی بە چەمکە نزیکەکانەوە == === خەمخواردن === گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان و خەمخواردن پەیوەندیی نزیکیان ھەیە، بەڵام بە تەواوی یەک چەمک نین. خەمخواردن زۆرجار لە چوارچێوەی [[پەشێویی نیگەرانیی گشتگیر|پەشێویی دڵەڕاوکێی گشتگیر]]دا لێک دەدرێتەوە، لە کاتێکدا گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان زۆرجار لە توێژینەوەکانی خەمۆکیدا باس دەکرێت. ھەردووکیان دەتوانن لە یەک کەسدا ھەبن.<ref name="source-37">Watkins E, Moulds M, Mackintosh B (December 2005). “Comparisons between rumination and worry in a non-clinical population”. Behaviour Research and Therapy. 43 (12): 1577–1585. doi:10.1016/j.brat.2004.11.008. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16239152/ PMID 16239152]. https://doi.org/10.1016%2Fj.brat.2004.11.008 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16239152</ref> خەمخواردن زیاتر ئاراستەی داھاتووە، لە کاتێکدا گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان زۆرجار بە ڕابردووەوە پەیوەستە.<ref name="source-33" /> توێژینەوەکان ھاوشێوەیی و جیاوازییان لە ناوەڕۆک و ئەزموونی ئەم دوو جۆرە بیرکردنەوەیەدا بینیوە؛ بۆیە ھەر دووکیان لە چوارچێوەی فراوانتری بیرکردنەوەی دووبارە و نەرێنیشدا لێک دەدرێنەوە.<ref name="source-30" /><ref name="source-37" /> <span id="بیرە-نەرێنییە-خۆکارەکان"></span> === بیرە نەرێنییە خۆکارەکان === بیرە نەرێنییە خۆکارەکان زۆرجار ھەڵسەنگاندنێکی کورتی لەدەستدان یان شکست لەخۆ دەگرن. لە بەرامبەردا، گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان زنجیرەیەکی درێژتر و دووبارەی بیرکردنەوەیە. ھەرچەندە دەکرێت لە ناوەڕۆکدا ھاوبەشییان ھەبێت، بە تەواوی یەکسان نین. ھەروەھا، ڕەخنە لە ھەندێک پێوەر گیراوە کە ئەم دوو چەمکە بە تەواوی لە یەک جیا ناکەنەوە.<ref name="source-3" /> === دوورکەوتنەوە === ھەندێک لێکدانەوە، گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان بە شێوەیەک لە دوورکەوتنەوە لە ئەزموونی ڕاستەوخۆی ھەستە ناخۆشەکان دەبینن؛ بەڵام ڕۆڵی دوورکەوتنەوە ھێشتا پێویستی بە لێکۆڵینەوەی زیاتر ھەیە.<ref name="source-3" /> لە توێژینەوەیەکی ڕاپرسییدا، ئەوانەی ڕاپۆرتیان کردبوو لە سەرکوتکردنی بیرە ناخوازیارەکاندا سەرکەوتوو نەبوون، زیاتر لەوانەی ڕاپۆرتی سەرکەوتنیان کردبوو، گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکانیان ھەبوو.<ref name="source-38">Ryckman, Nathan A.; Lambert, Anthony J. (1 January 2015). “Unsuccessful suppression is associated with increased neuroticism, intrusive thoughts, and rumination”. Personality and Individual Differences. 73: 88–91. doi:10.1016/j.paid.2014.09.029. hdl:2292/30064. ISSN 0191-8869. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0191886914005315 https://doi.org/10.1016%2Fj.paid.2014.09.029 https://hdl.handle.net/2292%2F30064 https://search.worldcat.org/issn/0191-8869</ref> <span id="تێکچوونە-ھاوکاتەکان"></span> === پەیوەندی بە پەشێوییە جیاوازەکانەوە === مێتاشیکارییەک دۆزییەوە کە ئاستی ئەم بیرکردنەوەیە لە گەورەساڵانی تووشبوو بە پەشێویی خەمۆکیی گەورە، پەشێویی دڵەڕاوکێی گشتگیر، [[پەشێویی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی|پەشێویی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی]] و [[دڵنەبردنی دڵەڕاوکەیی|ئەنۆرێکسیا نێرڤۆسا]]، کە جۆرێکە لە پەشێویی خواردن، لە گرووپە تەندروستەکانی بەراورد بەرزترە.<ref name="source-39">Rickerby, Nicole; Krug, Isabel; Fuller-Tyszkiewicz, Matthew; Forte, Elizabeth; Davenport, Rebekah; Chayadi, Ellentika; Kiropoulos, Litza (June 2024). “Rumination across depression, anxiety, and eating disorders in adults: A meta-analytic review”. Clinical Psychology: Science and Practice. 31 (2): 251–268. doi:10.1037/cps0000110. ISSN 1468-2850. https://doi.apa.org/doi/10.1037/cps0000110 https://doi.org/10.1037%2Fcps0000110 https://search.worldcat.org/issn/1468-2850</ref> لە ھەندێک کەسی تووشبوو بە [[نەخۆشیی وەسواس و ناچاربوون|پەشێویی وەسواسی ناچاری]] (OCD)، ئەم بیرکردنەوەیە دەکرێت شێوەی کردارێکی ناچاریی زەینی وەربگرێت.<ref name="source-1" /> ھەروەھا، توێژینەوەیەک لەسەر خوێندکارانی خاوەن ئاستی جیاوازی نیشانەکانی [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری|پەشێویی کەسایەتیی سنووری]]، پەیوەندییەکی لەنێوان ئەو نیشانانە و بیرکردنەوەی دووبارە لە پەیوەندییە نێوان‌کەسییەکان و ھەستە نەرێنییەکاندا بینیوە.<ref name="source-22" /> <span id="ھەروەھا-ببینە"></span> == ھەروەھا ببینە == * [[دووبارەکردنەوە تا بێزاربوون|دووبارەکردنەوە تا بێزاربوون]] (Ad nauseam) * [[ڕەفتاری ناچاری|ڕەفتاری ناچاری]] * [[بیرە ناخوازیارەکان|بیرە ناخوازیارەکان]] * [[نەخۆشیی وەسواس و ناچاربوون|پەشێویی وەسواسی ناچاری]] * [[کاریگەریی ئۆڤسیانکینا|کاریگەریی ئۆڤسیانکینا]] (Ovsiankina effect) * [[بیرکردنەوەی بەردەوام و دووبارە|بیرکردنەوەی بەردەوام و دووبارە]] (Perseverative cognition) * [[خۆنکۆڵی|خۆکەمکردنەوە]] (Self-deprecation) == سەرچاوەکان == <references /> <span id="خوێندنەوەی-زیاتر"></span> == خوێندنەوەی زیاتر == * Pedersen WC, Denson TF, Goss RJ, Vasquez EA, Kelley NJ, Miller N (June 2011). “The impact of rumination on aggressive thoughts, feelings, arousal, and behaviour”. The British Journal of Social Psychology. 50 (Pt 2): 281–301. doi:10.1348/014466610X515696. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21545459/ PMID 21545459]. S2CID 207265785. * Tsai W, Chang EC, Sanna LJ, Herringshaw AJ (September 2011). “An examination of happiness as a buffer of the rumination–adjustment link: Ethnic differences between European and Asian American students”. Asian American Journal of Psychology. 2 (3): 168–180. doi:10.1037/a0025319. S2CID 43930297. * Baer RA, Sauer SE (April 2011). “Relationships between depressive rumination, anger rumination, and borderline personality features”. Personality Disorders. 2 (2): 142–150. doi:10.1037/a0019478. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22448733/ PMID 22448733]. S2CID 17006066. * Simonson J, Mezulis A, Davis K (November 2011). “Socialized to ruminate? Gender role mediates the sex difference in rumination for interpersonal events”. Journal of Social and Clinical Psychology. 30 (9): 937–959. doi:10.1521/jscp.2011.30.9.937. S2CID 30249771. * Dickson KS, Ciesla JA, Reilly LC (September 2012). “Rumination, worry, cognitive avoidance, and behavioral avoidance: examination of temporal effects”. Behavior Therapy. 43 (3): 629–640. doi:10.1016/j.beth.2011.11.002. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22697450/ PMID 22697450]. [[پۆل:ھزر]] prq18gosgrx6m4oe7ba3i2njqvyfgd9 1699806 1699685 2026-11-02T20:06:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1699806 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} '''گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان''' (بە ئینگلیزی: ''Rumination'') لە پێناسەیەکی باودا بریتییە لە سەرنجخستنە سەر بیر، ھەست و ئەزموونە نەرێنییەکان و دووبارە بە بیردا ھێنانەوەیان بۆ ماوەیەکی درێژ. کەسەکە دەکرێت بەردەوام بە ڕووداوێکی ڕابردوو یان کێشەیەکەوە خەریک بێت و دەرچوون لەو بازنەی بیرکردنەوەیەی بۆ سەخت بێت.<ref name="source-1">Salamon, Maureen (2024). “Break the cycle”. Harvard Health Publishing. https://www.health.harvard.edu/mind-and-mood/break-the-cycle</ref><ref name="source-2">Vigliotti, Amy (2024). “How to Break the Cycle of Rumination”. Psychology Today. https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-now/202404/how-to-break-the-cycle-of-rumination</ref> بۆ نموونە، کەسێک ڕەنگە دوای گفتوگۆیەک بەردەوام لە خۆی بپرسێت: «بۆچی ئەو قسەیەم کرد؟» و گفتوگۆکە دووبارە و دووبارە لە بیریدا بگێڕێتەوە.<ref name="source-1" /> ئەم شێوەیەی بیرکردنەوە بە خۆی پەشێوییەکی دەروونی نییە.<ref name="source-1" /> مۆدێلە دەروونناسییەکان لە پێناسەکردنی ئەم دیاردەیەدا تیشک دەخەنە سەر لایەنی جیاواز؛ لەوانە ھەستە نەرێنییەکان، جیاوازیی نێوان بارودۆخی ئێستا و ئەو بارودۆخەی کەسەکە دەیەوێت، و باوەڕەکانی دەربارەی بیرکردنەوەی خۆی.<ref name="source-3">Smith, Jeannette M.; Alloy, Lauren B. (1 March 2009). “A roadmap to rumination: A review of the definition, assessment, and conceptualization of this multifaceted construct”. Clinical Psychology Review. 29 (2): 116–128. doi:10.1016/j.cpr.2008.10.003. ISSN 0272-7358. PMC 2832862. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19128864/ PMID 19128864]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2832862 https://doi.org/10.1016%2Fj.cpr.2008.10.003 https://search.worldcat.org/issn/0272-7358 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19128864</ref> ئەم جۆرە بیرکردنەوەیە لەگەڵ [[خەمۆکی|خەمۆکی]]، [[دڵەڕاوکێ]] و ھەندێک کێشەی دەروونیی دیکەدا پەیوەندیی ھەیە و دەکرێت نیشانەکانیان خراپتر بکات.<ref name="source-4">Watkins, Edward R.; Roberts, Henrietta (1 April 2020). “Reflecting on rumination: Consequences, causes, mechanisms and treatment of rumination”. Behaviour Research and Therapy. 127 103573. doi:10.1016/j.brat.2020.103573. hdl:10871/40934. ISSN 0005-7967. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32087393/ PMID 32087393]. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0005796720300243 https://doi.org/10.1016%2Fj.brat.2020.103573 https://hdl.handle.net/10871%2F40934 https://search.worldcat.org/issn/0005-7967 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32087393</ref> چەند پێوەرێک بۆ ھەڵسەنگاندنی ئەم دیاردەیە بەکار دێت.<ref name="source-3" /> ھەروەھا، پێداچوونەوەکانی تاقیکردنەوە کۆنترۆڵکراوەکان نیشانیان داوە کە ھەندێک دەستێوەردانی دەروونی، لەوانە ئەوانەی لەسەر بنەمای ھۆشیاریی ئێستان، دەکرێت ئەم بیرکردنەوەیە کەم بکەنەوە.<ref name="source-5">Wei, S.; Qin, W.; Yu, Z.; Cao, Y.; Li, P. (2025). “The effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy on rumination and related psychological indicators: a systematic review and meta-analysis”. BMC Psychology. 13 (1): 968. doi:10.1186/s40359-025-03348-x. PMC 12382274. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40859383/ PMID 40859383]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12382274 https://doi.org/10.1186%2Fs40359-025-03348-x https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40859383</ref><ref name="source-6">Perestelo-Perez, Lilisbeth; Barraca, Jorge; Peñate, Wenceslao; Rivero-Santana, Amado; Alvarez-Perez, Yolanda (September 2017). “Mindfulness-based interventions for the treatment of depressive rumination: Systematic review and meta-analysis”. International Journal of Clinical and Health Psychology. 17 (3): 282–295. doi:10.1016/j.ijchp.2017.07.004. ISSN 1697-2600. PMC 6220915. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30487903/ PMID 30487903]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6220915 https://doi.org/10.1016%2Fj.ijchp.2017.07.004 https://search.worldcat.org/issn/1697-2600 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30487903</ref> [[File:Dattatreya nadahalli.jpg|thumb|alt=کەسێک بە کراسی چوارخانە لە تەنیشت پەرژینی بەردی وەستاوە؛ لە پشت کەسەکەوە دۆڵێکی قووڵ و دارستان دیارن.|ئەم شێوەیەی بیرکردنەوە پەیوەندیی بە خەمخواردنەوە ھەیە.<ref name="source-3" />]] == پێناسە == لە وەسفە باوەکاندا، ئەم دیاردەیە وەک دووبارەکردنەوەی بیری نەرێنی و گیرکردن لە بازنەیەکی بیر و خەمخواردندا باس دەکرێت.<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /> مانای فەرھەنگیی وشە ئینگلیزییەکە فراوانترە: * فەرھەنگی Cambridge: بیرکردنەوەی ورد و درێژخایەن لە شتێک.<ref name="source-7">Cambridge Dictionary, Rumination https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/rumination</ref> * فەرھەنگی Merriam-Webster: دووبارە بە بیردا ھێنانەوەی شتێک، زۆرجار بە شێوەیەکی ئاسایی یان بە ھێواشی.<ref name="source-8">Merriam-Webster, Rumination https://www.merriam-webster.com/dictionary/rumination</ref> لە پێناسە زانستییەکاندا، تیۆریی شێوازەکانی وەڵامدانەوە تیشک دەخاتە سەر دووبارە بیرکردنەوە لە نیشانەکانی خەمۆکی و ھۆکار و ئەنجامە ئەگەرییەکانیان.<ref name="source-9">Nolen-Hoeksema, Susan (1991). “Responses to depression and their effects on the duration of depressive episodes”. Journal of Abnormal Psychology. 100 (4): 569–582. doi:10.1037/0021-843X.100.4.569. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1757671/ PMID 1757671]. Retrieved 2025-06-20. https://psycnet.apa.org/record/1992-12870-001 https://doi.org/10.1037%2F0021-843X.100.4.569 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1757671</ref> تیۆریی پێشکەوتن بەرەو ئامانج، ئەم دیاردەیە بەو ئامانجانەوە دەبەستێتەوە کە ھێشتا بەدەست نەھاتوون یان پێشکەوتنی پێویست بەرەویان نەکراوە.<ref name="source-10">Watkins, E.R. (March 2008). “Constructive and unconstructive repetitive thought”. Psychological Bulletin. 134 (2): 163–206. Bibcode:2008PsycB.134..163W. doi:10.1037/0033-2909.134.2.163. PMC 2672052. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18298268/ PMID 18298268]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2672052 https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2008PsycB.134..163W https://doi.org/10.1037%2F0033-2909.134.2.163 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18298268</ref> == ڕوودان == === جۆرەکان === ھەندێک وەڵامی دووبارەی زەینی بریتین لە سەرنجخستنە سەر دۆخی خۆ و ھۆکار و ئەنجامە ئەگەرییەکانی نیشانەکانی خەمۆکی.<ref name="source-9" /> لە ئەدەبیاتی توێژینەوەدا چەند جۆرێک لەم بیرکردنەوەیە جیا کراونەتەوە: * '''گیرمانەوە لە بارودۆخەکە:''' سەرنجخستنە سەر ھەستەکانی ئێستا و ئەنجامەکانی شکست.<ref name="source-11">Ciarocco NJ, Vohs KD, Baumeister RF (2010). “Some Good News About Rumination: Task-Focused Thinking After Failure Facilitates Performance Improvement”. Journal of Social and Clinical Psychology. 29 (10): 1057–1073. doi:10.1521/jscp.2010.29.10.1057. S2CID 14689415. https://doi.org/10.1521%2Fjscp.2010.29.10.1057 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:14689415</ref> * '''بیرکردنەوەی ئاراستەکراو بۆ کردار:''' بیرکردنەوە لە چۆنیەتیی گەیشتن بە ئامانج و ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی ڕابردوو.<ref name="source-11" /> * '''بیرکردنەوەی ناپەیوەندیدار بە ئەرکەکە:''' خەریکبوون بە کەس یان ڕووداوێکی ناپەیوەندیدار بە ئامانجی بەربەستکراو، کە دەکرێت سەرنج لە شکستەکە دوور بخاتەوە.<ref name="source-11" /> * '''پرۆسەکردنی دوای ڕووداو:''' دووبارە و درێژخایەن بیرکردنەوە لە بارودۆخ و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی ڕابردوو. ئەم جۆرە لە توێژینەوەکانی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتیدا لێکۆڵراوەتەوە.<ref name="source-12">Fehm L, Schneider G, Hoyer J (2007). “Is post-event processing specific for social anxiety?”. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry. 38 (1): 11–22. doi:10.1016/j.jbtep.2006.02.004. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16730328/ PMID 16730328]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jbtep.2006.02.004 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16730328</ref> * '''بیرکردنەوەی دووبارە لە وەڵامی فشاردا:''' گیرمانەوە لە لێکدانەوە نەرێنییەکانی دوای ڕووداوە پڕفشارەکان؛ ئەم شێوەیەی بیرکردنەوە لەگەڵ نیشانەکانی خەمۆکیدا پەیوەندیی ھەیە.<ref name="source-13">Rood L, Roelofs J, Bögels SM, Meesters C (2012). “Stress-reactive rumination, negative cognitive style, and stressors in relationship to depressive symptoms in non-clinical youth”. Journal of Youth and Adolescence. 41 (4): 414–425. doi:10.1007/s10964-011-9657-3. PMC 3298737. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21451946/ PMID 21451946]. S2CID 254740492. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3298737 https://doi.org/10.1007%2Fs10964-011-9657-3 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21451946 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:254740492</ref> <span id="جیاوازیی-نێوان-ژنان-و-پیاوان"></span> === جیاوازیی نێوان ژنان و پیاوان === تیۆریی شێوازەکانی وەڵامدانەوە پێشنیاری ئەوەی کردووە کە ژنان لە کاتی خەمۆکیدا زیاتر لە ھەستەکانیان دەگیرێنەوە، لە کاتێکدا پیاوان زیاتر سەرنجیان بۆ شتی دیکە دەگوازنەوە. ئەمە وەک بەشێک لە ڕوونکردنەوەی ڕێژەی بەرزتری خەمۆکی لە ژناندا خراوەتەڕوو.<ref name="source-9" /><ref name="source-14">Strauss J, Muday T, McNall K, Wong M (1997). “Response Style Theory revisited: Gender differences and stereotypes in rumination and distraction”. Sex Roles. 36 (11/12): 771–792. doi:10.1023/A:1025679223514. S2CID 142916986. https://doi.org/10.1023%2FA%3A1025679223514 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:142916986</ref> بەڵام توێژینەوەکان ھەموویان ئەو بەشەی پێشبینییەکەیان پشتڕاست نەکردووەتەوە کە پیاوان زیاتر سەرنجیان لە ناڕەحەتی دوور دەخەنەوە؛ بۆ نموونە، لە توێژینەوەیەکدا ژنان و پیاوان بە ڕێژەی ھاوشێوە ڕاپۆرتی ئەم ڕەفتارەیان کرد.<ref name="source-14" /> مێتاشیکارییەکی ساڵی ٢٠١٣ لە نێوان گەورەساڵاندا دۆزییەوە کە ژنان بە تێکڕا زیاتر لە پیاوان لەم جۆرە بیرکردنەوەیەدا دەگیرێنەوە. جیاوازییەکە لە ڕووی ئامارییەوە مانادار بوو، بەڵام قەبارەکەی بچووک بوو. لە ھەردوو جۆری ''brooding''، واتە گیرمانەوەی بەردەوام و بێکردار لە بیرە نەرێنییەکان، و ''reflection''، واتە تێڕامان لە خۆ کە بە پێناسە نەرێنی نییە، ژنان نمرەی بەرزتریان ھەبوو؛ جیاوازییەکان لە ھەردوو جۆرەکەدا بچووک بوون.<ref name="source-15">Johnson, Daniel P.; Whisman, Mark A. (2013). “Gender differences in rumination: A meta-analysis”. Personality and Individual Differences. 55 (4): 367–374. doi:10.1016/j.paid.2013.03.019. ISSN 0191-8869. PMC 3786159. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24089583/ PMID 24089583]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3786159 https://doi.org/10.1016%2Fj.paid.2013.03.019 https://search.worldcat.org/issn/0191-8869 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24089583</ref> <span id="دەربڕینی-ھەستەکان"></span> === دەربڕینی ھەستەکان === «گفتوگۆی دووبارە و زۆر لەسەر کێشەکان» (''co-rumination'') بریتییە لەوەی دوو کەس بە درێژی باس لە کێشە کەسییەکان بکەن، دووبارە بگەڕێنەوە سەریان و بە ھەستە نەرێنییەکانەوە خەریک بن. ئەم چەمکە لە توێژینەوەی پەیوەندییە دۆستانەکاندا بۆ تێگەیشتن لە ھەر دوو لایەنی سوودبەخش و ناڕەحەتکەری ئەم جۆرە گفتوگۆیە بەکار ھاتووە.<ref name="source-16">Rose AJ (2002). “Co-rumination in the friendships of girls and boys”. Child Development. 73 (6): 1830–1843. doi:10.1111/1467-8624.00509. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12487497/ PMID 12487497]. https://doi.org/10.1111%2F1467-8624.00509 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12487497</ref> <span id="پەیوەندی-بە-تێکچوونە-دەروونییەکانەوە"></span> === پەیوەندی بە پەشێوییە دەروونییەکانەوە === گیرمانەوەی نەرێنی لە ھەست و کێشەکان دەکرێت چارەسەرکردنی کێشە و سەرنجخستنە سەر کارەکان سەختتر بکات. لە سێ تاقیکردنەوەدا، ئەو خوێندکارە خەمگینانەی ھان دران بیر لە خۆیان بکەنەوە، بە بەراورد لەگەڵ ئەوانەی سەرنجیان بۆ شتی دیکە گواسترایەوە، لە ئەرکەکانی پەیوەست بە خوێندندا زیاتر کێشەی سەرنجیان ڕاپۆرت کرد.<ref name="source-17">Lyubomirsky S, Kasri F, Zehm K (2003). “Dysphoric rumination impairs concentration on academic tasks”. Cognitive Therapy and Research. 27 (3): 309–330. doi:10.1023/A:1023918517378. S2CID 14204781. https://doi.org/10.1023%2FA%3A1023918517378 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:14204781</ref> لە توێژینەوەیەکدا، گیرمانەوەی بەردەوام و بێکردار لە بیرە نەرێنییەکان (''brooding'') پەیوەندیی لەگەڵ لایەنگیریی سەرنج بەرەو ڕووخسارە خەمگینەکاندا ھەبوو.<ref name="source-18">Joormann J, Dkane M, Gotlib IH (September 2006). “Adaptive and maladaptive components of rumination? Diagnostic specificity and relation to depressive biases” (PDF). Behavior Therapy. 37 (3): 269–280. doi:10.1016/j.beth.2006.01.002. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16942978/ PMID 16942978]. Archived from the original (PDF) on 2014-06-01. https://web.archive.org/web/20140601005616/http://www.psy.miami.edu/faculty/jjoormann/publications/joormann_dkane_gotlib_2006.pdf https://doi.org/10.1016%2Fj.beth.2006.01.002 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16942978 http://www.psy.miami.edu/faculty/jjoormann/publications/joormann_dkane_gotlib_2006.pdf</ref> مێتاشیکارییەکی ١٤ توێژینەوەی وێنەگرتنی مێشک، کە بە گشتی ٢٨٦ بەشداربووی تەندروستیان لەخۆ گرتبوو، پەیوەندییەکی لەنێوان ئەم بیرکردنەوەیە و چالاکیی ھەندێک بەشی تۆڕی دۆخی بنەڕەتیی مێشکدا دۆزییەوە. بەڵام میکانیزمەکانی ئەم پەیوەندییە ھێشتا بە تەواوی ڕوون نین و توێژینەوەکانی وێنەگرتن سنووردارن.<ref name="source-19">Zhou, Hui-Xia; Chen, Xiao; Shen, Yang-Qian; Li, Le; Chen, Ning-Xuan; Zhu, Zhi-Chen; Castellanos, Francisco Xavier; Yan, Chao-Gan (2020). “Rumination and the default mode network: Meta-analysis of brain imaging studies and implications for depression”. NeuroImage. 206 116287. doi:10.1016/j.neuroimage.2019.116287. ISSN 1053-8119. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31655111/ PMID 31655111]. S2CID 204837753. https://doi.org/10.1016%2Fj.neuroimage.2019.116287 https://search.worldcat.org/issn/1053-8119 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31655111 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:204837753</ref> ئەم شێوەیەی بیرکردنەوە پەیوەندیی بە مەترسیی تووشبوون بە خەمۆکییەوە ھەیە.<ref name="source-20">Nolen-Hoeksema, S.; Wisco, B.E.; Lyubomirsky, S. (September 2008). “Rethinking Rumination”. Perspectives on Psychological Science. 3 (5): 400–424. doi:10.1111/j.1745-6924.2008.00088.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26158958/ PMID 26158958]. S2CID 6415609. https://escholarship.org/uc/item/8544f7w2 https://doi.org/10.1111%2Fj.1745-6924.2008.00088.x https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26158958 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:6415609</ref> لە ئەزموونێکدا، ئەو بەشداربووانەی دۆخی ھەستییان بە شێوەیەکی سووک تا مامناوەند خەمۆک بوو و ھان دران سەرنج لە ھەست و تایبەتمەندییەکانی خۆیان بدەن، دۆخی خەمۆکییان خراپتر بوو.<ref name="source-21">Nolen-Hoeksema S, Morrow J (1993). “Effects of rumination and distraction on naturally occurring depressed mood”. Cognition and Emotion. 7 (6): 561–570. doi:10.1080/02699939308409206. https://doi.org/10.1080%2F02699939308409206</ref> پەیوەندیی ئەم بیرکردنەوەیە لەگەڵ دڵەڕاوکێ، فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش، زیادەخواردن، زۆر خواردنەوەی ئەڵکۆل و خۆزیانگەیاندنیشدا بینراوە.<ref name="source-20" /><ref name="source-22">Peters, Jessica R.; et al. (23 February 2017). “Characteristics of Repetitive Thought Associated with Borderline Personality Features: A Multimodal Investigation of Ruminative Content and Style”. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment. 39 (3): 456–466. doi:10.1007/s10862-017-9594-x. PMC 5624311. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28983149/ PMID 28983149]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5624311 https://doi.org/10.1007%2Fs10862-017-9594-x https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28983149</ref> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک و مێتاشیکاری پەیوەندییەکی بچووکی لەنێوان ئەم شێوەیەی بیرکردنەوە و ژمارەی جارەکانی [[خۆزیانگەیاندن|خۆبریندارکردنی بێ مەبەستی خۆکوشتن]] دۆزییەوە؛ پەیوەندییەکە لەگەڵ ھەبوونی پێشینەی ئەم ڕەفتارەدا مامناوەند بوو. لە زۆربەی توێژینەوەکانی ئەم پێداچوونەوەیەدا، بەشداربووان خوێندکار بوون و مەترسیی لایەنگیری لە ئەنجامەکاندا مامناوەند ھەڵسەنگێندرا.<ref name="source-23">Coleman, Sophie E.; Dunlop, Brendan J.; Hartley, Samantha; Taylor, Peter J. (22 November 2021). “The relationship between rumination and NSSI: A systematic review and meta-analysis”. British Journal of Clinical Psychology. 61 (2): 405–443. doi:10.1111/bjc.12350. ISSN 0144-6657. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34806214/ PMID 34806214]. S2CID 244519847. https://research.manchester.ac.uk/en/publications/77f7db90-ef11-4a1e-ad94-0b421b961d41 https://doi.org/10.1111%2Fbjc.12350 https://search.worldcat.org/issn/0144-6657 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34806214 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:244519847</ref> لە سەرەتادا وا دادەنرا کە گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان ماوەی نیشانەکانی خەمۆکی درێژ دەکاتەوە.<ref name="source-9" /> پێداچوونەوەیەکی دواتر دۆزییەوە کە بەڵگەکانی پێشبینیکردنی دەستپێکردنی خەمۆکی یەکگرتووترن لە بەڵگەکانی پێشبینیکردنی ماوەکەی. پەیوەندیی نێوان ئەم بیرکردنەوەیە و درێژخایەنیی نیشانەکان سادە و یەکجۆر نییە.<ref name="source-20" /> ئەنجامەکانی توێژینەوە سەبارەت بە تواناکانی کۆنترۆڵ و بەڕێوەبردنی پرۆسە زەینییەکان یەکسان نین. مێتاشیکارییەک پەیوەندییەکی نەرێنی لەگەڵ توانای گۆڕینی ئاراستەی سەرنج و ڕێگریکردن لە وەڵامە ناپەیوەندیدارەکان دۆزییەوە، بەڵام پەیوەندییەکی ماناداری لەگەڵ بیرگەی کارکردندا نەبینی.<ref name="source-24">Yang, Yingkai; Cao, Songfeng; Shields, Grant S.; Teng, Zhaojun; Liu, Yanling (5 July 2016). “The relationships between rumination and core executive functions: A meta-analysis”. Depression and Anxiety. 34 (1): 37–50. doi:10.1002/da.22539. ISSN 1091-4269. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27378739/ PMID 27378739]. S2CID 27626857. https://doi.org/10.1002%2Fda.22539 https://search.worldcat.org/issn/1091-4269 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27378739 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:27626857</ref> مێتاشیکارییەکی دیکە لەسەر بیرکردنەوەی دووبارە و نەرێنی، پەیوەندییەکەی تەنھا لەگەڵ سەختیی لابردنی ئەو زانیارییانەی کە چیتر پێویست نین لە بیرگەی کارکردندا بینی.<ref name="source-25">Zetsche, Ulrike; Bürkner, Paul-Christian; Schulze, Lars (7 June 2018). “Shedding light on the association between repetitive negative thinking and deficits in cognitive control – a meta-analysis”. PsyArXiv. doi:10.31234/osf.io/bz2ck. S2CID 242102055. Zetsche, Ulrike; Bürkner, Paul-Christian; Schulze, Lars (2018). “Shedding light on the association between repetitive negative thinking and deficits in cognitive control – A meta-analysis”. Clinical Psychology Review. 63: 56–65. doi:10.1016/j.cpr.2018.06.001. ISSN 0272-7358. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29913351/ PMID 29913351]. S2CID 49313189. https://psyarxiv.com/bz2ck/ https://doi.org/10.31234%2Fosf.io%2Fbz2ck https://api.semanticscholar.org/CorpusID:242102055 https://doi.org/10.1016%2Fj.cpr.2018.06.001 https://search.worldcat.org/issn/0272-7358 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29913351 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:49313189</ref> == تیۆرییەکان == <span id="تیۆریی-شێوازەکانی-وەڵامدانەوە"></span> === تیۆریی شێوازەکانی وەڵامدانەوە === تیۆریی شێوازەکانی وەڵامدانەوە (RST) لە سەرنجخستنە سەر نیشانەکانی خەمۆکی و ھۆکار و ئەنجامەکانیان دەکۆڵێتەوە؛ ئەو سەرنجخستنەی کە دووبارەیە و بە کردارێکی ڕاستەوخۆ بۆ چارەسەرکردنی کێشەکە ناگات.<ref name="source-9" /> لە پێناسە فراوانترەکاندا، ناڕەحەتیی دەروونی بە گشتی و ھۆکار و ئەنجامەکانی جێگەی باسن، چونکە ئەم بیرکردنەوەیە تەنھا بە خەمۆکی سنووردار نییە.<ref name="source-4" /> ئەم تیۆرییە گواستنەوەی سەرنج بۆ شتێکی ئەرێنی وەک جێگرەوەیەک دەبینێت. بەڵام پێداچوونەوەی توێژینەوەکان جیاوازییەکی نێوان دوو جۆری بەڵگە ڕوون کردووەتەوە: ئەزموونەکان زۆرجار کەمبوونەوەی دۆخی خەمۆکییان بینیوە، لە کاتێکدا توێژینەوەکانی پەیوەندیی ئاماری ھەمیشە پەیوەندییان لەنێوان گواستنەوەی سەرنج و نیشانەی کەمتر نەدۆزیوەتەوە.<ref name="source-20" /> <span id="مۆدێلی-s-ref"></span> === مۆدێلی S-REF === مۆدێلی S-REF ئەم بیرکردنەوەیە لە چوارچێوەی خۆڕێکخستن و جیاوازیی نێوان دۆخی ئێستا و دۆخی خوازراودا دەبینێت. لەم مۆدێلەدا، باوەڕەکانی کەسەکە دەربارەی بیرکردنەوەی خۆی گرنگن.<ref name="source-3" /> باوەڕە ئەرێنییەکان دەکرێت بریتی بن لەوەی کەسەکە ئەم بیرکردنەوەیە بە ڕێگایەک بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکان بزانێت. باوەڕە نەرێنییەکانیش دەکرێت بریتی بن لەوەی کەسەکە پێی وابێت ناتوانێت بیرەکانی کۆنترۆڵ بکات، ئەو بیرانە زیانبەخشن یان ئەنجامی کۆمەڵایەتیی نەرێنییان ھەیە.<ref name="source-26">Papageorgiou C, Wells A (2001). “Meta-cognitive beliefs about rumination in recurrent major depression”. Cognitive and Behavioral Practice. 8 (2): 160–164. doi:10.1016/s1077-7229(01)80021-3. https://doi.org/10.1016%2Fs1077-7229%2801%2980021-3</ref> لە توێژینەوەکاندا، لە پەیوەندیی نێوان ئەم باوەڕانە، بیرکردنەوەی دووبارە و خەمۆکی کۆڵراوەتەوە؛ ئەنجامەکان لەگەڵ ھەندێک پێشبینیی مۆدێلەکەدا گونجاون.<ref name="source-27">Papageorgiou C, Wells A (2003). “An empirical test of a clinical meta-cognitive model of rumination and depression”. Cognitive Therapy and Research. 27 (3): 261–273. doi:10.1023/A:1023962332399. S2CID 23020041. https://doi.org/10.1023%2FA%3A1023962332399 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:23020041</ref> <span id="تیۆریی-پێشکەوتن-بەرەو-ئامانج"></span> === تیۆریی پێشکەوتن بەرەو ئامانج === تیۆریی پێشکەوتن بەرەو ئامانج، کە لە چوارچێوەی تیۆریی کۆنترۆڵیشدا باس دەکرێت، ئەم بیرکردنەوەیە بە وەڵامێک بۆ نەگەیشتن بە ئامانج یان پێشکەوتنی ناتەواو بەرەو ئامانج دەزانێت.<ref name="source-10" /> لەم تێڕوانینەدا، جیاوازیی نێوان دۆخی ئێستا و دۆخی خوازراو دەکرێت ببێتە ھۆی دەستپێکردن یان بەردەوامبوونی بیرکردنەوەی دووبارە.<ref name="source-10" /> لە تاقیکردنەوەیەکدا لەسەر ٣٩ خوێندکاری زانکۆ، ئەوانەی ھان دران سەرنج بخەنە سەر ئامانجێکی کەسیی ھێشتا یەکلایینەکراوە، بە بەراورد لەگەڵ ئەوانەی سەرنجیان خستە سەر ئامانجێکی یەکلاییکراوە، زیاتر بیریان لەو ئامانجە دەکردەوە. توێژەران وتیان پێویستە ئەنجامەکە لە نموونەیەکی کلینیکیی تووشبوو بە خەمۆکیدا دووبارە بپشکنرێتەوە.<ref name="source-28">Roberts H, Watkins ER, Wills AJ (December 2013). “Cueing an unresolved personal goal causes persistent ruminative self-focus: an experimental evaluation of control theories of rumination”. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry. 44 (4): 449–455. doi:10.1016/j.jbtep.2013.05.004. hdl:10871/33114. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23810947/ PMID 23810947]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jbtep.2013.05.004 https://hdl.handle.net/10871%2F33114 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23810947 [https://www.andywills.info/assets/pdf/2013roberts.pdf Full text]</ref> == پێوانەکردن == چەند پێوەرێک بۆ ھەڵسەنگاندنی ئەم جۆرە بیرکردنەوەیە بەکار دێت: * '''پێوەری وەڵامە دووبارەکانی بیرکردنەوە (RRS):''' بەشێکە لە پرسیارنامەی شێوازەکانی وەڵامدانەوە. ٢٢ بڕگەی ھەیە و لە کەسەکە دەپرسێت کە لە کاتی خەمگینی یان خەمۆکیدا چەند جار ھەر یەک لە بیر و ڕەفتارەکان ئەزموون دەکات.<ref name="source-15" /> * '''پێوەری بیرکردنەوەی دووبارە لە خەمگینی (RSS):''' پێوەرێکی خۆڕاپۆرتکردنە بۆ ھەڵسەنگاندنی ئەم بیرکردنەوەیە لە پەیوەندی بە خەمگینییەوە. ١٣ بڕگەی ھەیە؛ وەڵامدەران ھەر بڕگەیەک لەسەر پێوەرێکی پێنج پلەییدا ھەڵدەسەنگێنن. تایبەتمەندییە پێوانەییەکانی لەگەڵ RRSدا لێکۆڵراونەتەوە.<ref name="source-29">Roelofs J, Muris P, Huibers M, Peeters F, Arntz A (December 2006). “On the measurement of rumination: a psychometric evaluation of the ruminative response scale and the rumination on sadness scale in undergraduates”. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry. 37 (4): 299–313. doi:10.1016/j.jbtep.2006.03.002. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16678121/ PMID 16678121]. https://cris.maastrichtuniversity.nl/en/publications/32979b47-e7be-41f9-9757-3a14bffc8e27 https://doi.org/10.1016%2Fj.jbtep.2006.03.002 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16678121</ref> * '''پرسیارنامەی بیرکردنەوەی دووبارە (RTQ):''' بۆ ھەڵسەنگاندنی بیرکردنەوەی دووبارە لە چەند پەشێوییەکی جیاوازدا داڕێژراوە. بڕگەکانی لە پێوەرەکانی خەمخواردن، گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان و پرۆسەکردنی دوای ڕووداو وەرگیراون و ناوەڕۆکی تایبەت بە یەک دەستنیشانی پزیشکی لێیان لابراوە. وەشانی بنەڕەتیی ئەم پرسیارنامەیە ٣١ بڕگە و دوو بەشی ھەیە: «بیرکردنەوەی دووبارە و نەرێنی» و «نەبوونی بیرکردنەوەی دووبارە».<ref name="source-30">McEvoy, Peter M.; Mahoney, Alison E.J.; Moulds, Michelle L. (2010). “Are worry, rumination, and post-event processing one and the same? Development of the repetitive thinking questionnaire”. Journal of Anxiety Disorders. 24 (5): 509–519. doi:10.1016/j.janxdis.2010.03.008. ISSN 0887-6185. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20409676/ PMID 20409676]. https://doi.org/10.1016%2Fj.janxdis.2010.03.008 https://search.worldcat.org/issn/0887-6185 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20409676</ref><ref name="source-31">Mahoney AE, McEvoy PM, Moulds ML (March 2012). “Psychometric properties of the Repetitive Thinking Questionnaire in a clinical sample”. Journal of Anxiety Disorders. 26 (2): 359–367. doi:10.1016/j.janxdis.2011.12.003. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22204788/ PMID 22204788]. https://doi.org/10.1016%2Fj.janxdis.2011.12.003 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22204788</ref> بەشی یەکەم پەیوەندیی بە ھەستە نەرێنییەکان و باوەڕەکانی کەسەکە دەربارەی بیرکردنەوەیەوە ھەیە.<ref name="source-31" /> * '''پرسیارنامەی گیرمانەوە لە بیر و تێڕامان لە خۆ (RRQ):''' ئەم پێوەرە سەرنجدان بە خۆ بۆ تێڕامان و ناسینی خۆ، لە گیرمانەوەی دووبارە لە بیرە پەیوەندیدارەکان بە ھەڕەشە، لەدەستدان یان نادادپەروەری بەرامبەر خۆ جیا دەکاتەوە.<ref name="source-10" /> ھەروەھا ڕێبازێکی پێوانەکردن بە نموونەوەرگرتن لە ئەزموونی ڕۆژانە پەرەی پێ دراوە؛ ئەمە ئەوە دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە کە بیرکردنەوەی دووبارە چۆن لە ماوەی ڕۆژ و کاتژمێرەکاندا دەگۆڕێت. توێژەرانی ئەم ڕێبازە پێویستییان بە پشتڕاستکردنەوەی زیاتری پێوەرەکە خستووەتەڕوو.<ref name="source-32">Hoebeke, Yorgo; Blanchard, M Annelise; Contreras, Alba; Heeren, Alexandre (2022). “An Experience Sampling Measure of the Key Features of Rumination”. Clinical Neuropsychiatry. 19 (5): 288–297. doi:10.36131/cnfioritieditore20220504. PMC 9597648. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36340270/ PMID 36340270]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9597648 https://doi.org/10.36131%2Fcnfioritieditore20220504 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36340270</ref> == چارەسەر == <span id="چارەسەریی-مەعریفیی-ڕەفتاریی-تایبەت-بە-بیرکردنەوەی-دووبارە"></span> === چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاریی تایبەت بە بیرکردنەوەی دووبارە === جۆرێک لە [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT)، بە ناوی RFCBT، بۆ کارکردن لەسەر ئەم جۆرە بیرکردنەوەیە پەرەی پێ دراوە. یەکێک لە ئامانجەکانی ئەوەیە کە کەسەکە تێبگات کەی لە بیرەکانیدا گیر دەکات و چی دەبێتە ھۆی دەستپێکردنی ئەو بازنەیە.<ref name="source-33">Feldhaus, Claudia G.; Jacobs, Rachel H.; Watkins, Edward R.; Peters, Amy T.; Bessette, Katie L.; Langenecker, Scott A. (28 April 2020). “Rumination-Focused Cognitive Behavioral Therapy Decreases Anxiety and Increases Behavioral Activation Among Remitted Adolescents”. Journal of Child and Family Studies. 29 (7): 1982–1991. doi:10.1007/s10826-020-01711-7. ISSN 1062-1024. PMC 7968389. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33737799/ PMID 33737799]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7968389 https://doi.org/10.1007%2Fs10826-020-01711-7 https://search.worldcat.org/issn/1062-1024 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33737799</ref> ئەم ڕێبازە ھەوڵ دەدات بیرکردنەوەی بێکردار و گشتی بگۆڕێت بۆ بیرکردنەوەیەکی دیاریکراو و پەیوەست بە کردار. بۆ نموونە، چارەسەرکار دەتوانێت یارمەتیی کەسەکە بدات پرسیارە گشتییەکانی «بۆچی؟» بگۆڕێت بۆ پرسیاری «چۆن؟» کە لێکۆڵینەوە لێی و وەڵامدانەوەی ئاسانترە.<ref name="source-33" /> لە تاقیکردنەوەیەکی سەرەتاییدا لەسەر ٣٣ ھەرزەکاری خاوەن پێشینەی [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|خەمۆکیی گەورە]] کە لە چاکبوونەوەی تەواو یان بەشیدا بوون، ئەو کەسانەی RFCBTیان وەرگرت، لە بەراورد لەگەڵ گرووپێک کە تەنھا ھەڵسەنگاندنی بۆ توێژینەوەکە کرا، لە ماوەی ھەشت ھەفتەدا کەمبوونەوەی زیاتریان لەم بیرکردنەوەیەدا نیشان دا. بەشداربووانی ھەردوو گرووپ دەتوانیان چارەسەرە پێشوویەکانیان، لەوانە دەرمان و چارەسەری دەروونی، بەردەوام بکەن.<ref name="source-34">Jacobs, Rachel H.; Watkins, Edward R.; Peters, Amy T.; Feldhaus, Claudia G.; Barba, Alyssa; Carbray, Julie; Langenecker, Scott A. (23 November 2016). “Targeting Ruminative Thinking in Adolescents at Risk for Depressive Relapse: Rumination-Focused Cognitive Behavior Therapy in a Pilot Randomized Controlled Trial with Resting State fMRI”. PLOS ONE. 11 (11) e0163952. Bibcode:2016PLoSO..1163952J. doi:10.1371/journal.pone.0163952. ISSN 1932-6203. PMC 5120778. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27880789/ PMID 27880789]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5120778 https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2016PLoSO..1163952J https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0163952 https://search.worldcat.org/issn/1932-6203 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27880789</ref> لە توێژینەوەیەکی دیکەشدا لەسەر ھەرزەکاران و گەنجانی خاوەن ئاستی بەرزی بیرکردنەوەی دووبارە و نەرێنی، لە بەراورد لەگەڵ گرووپی چاوەڕوانیدا، دوای ڕاھێنانی مەعریفیی ڕەفتاری کەمبوونەوەی ئەم بیرکردنەوەیە و نیشانەکانی خەمۆکی و دڵەڕاوکێ بینرا.<ref name="source-35">Topper, Maurice; Emmelkamp, Paul M. G.; Watkins, Ed; Ehring, Thomas (1 March 2017). “Prevention of anxiety disorders and depression by targeting excessive worry and rumination in adolescents and young adults: A randomized controlled trial”. Behaviour Research and Therapy. 90: 123–136. doi:10.1016/j.brat.2016.12.015. hdl:10871/25380. ISSN 0005-7967. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28049069/ PMID 28049069]. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0005796716302352 https://doi.org/10.1016%2Fj.brat.2016.12.015 https://hdl.handle.net/10871%2F25380 https://search.worldcat.org/issn/0005-7967 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28049069</ref> <span id="دەستێوەردانە-پشتبەستووەکان-بە-ھۆشیاریی-ئێستا"></span> === دەستێوەردانە پشتبەستووەکان بە ھۆشیاریی ئێستا === پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٥ ئەنجامەکانی تاقیکردنەوە کۆنترۆڵکراوەکان لەسەر چارەسەریی مەعریفیی پشتبەستوو بە ھۆشیاریی ئێستا کۆ کردەوە و کەمبوونەوەی ئەم بیرکردنەوەیەی دۆزییەوە.<ref name="source-5" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٧ لەسەر کەسانی خاوەن خەمۆکی یان پێشینەی خەمۆکی دۆزییەوە کە دەستێوەردانە پشتبەستووەکان بە ھۆشیاریی ئێستا، بە بەراورد لەگەڵ گرووپەکانی بەراورددا، دەکرێت ئەم بیرکردنەوەیە کەم بکەنەوە. لە زۆربەی توێژینەوەکاندا، گرووپەکانی بەراورد چارەسەری باویان وەرگرت یان لە لیستی چاوەڕوانیدا بوون؛ لە یەک توێژینەوەدا، یۆگای پشتبەستوو بە ھۆشیاریی ئێستا لەگەڵ بەرنامەی ڕۆیشتن لە ماڵەوە و چارەسەری باودا بەراورد کرا. لە شیکردنەوەی کۆکراوەی سێ توێژینەوەدا کە لەگەڵ چارەسەری دیکە بەراوردیان کردبوو، جیاوازییەکی مانادار نەدۆزرایەوە؛ ئەمە بە تەنیا یەکسانیی کاریگەرییەکان ناسەلمێنێت.<ref name="source-6" /> لەم دەستێوەردانانەدا، چوار پرۆسەی سەرەکی باس دەکرێن: قبووڵکردنی ئەزموونەکان، کەمکردنەوەی تێکەڵبوون لەگەڵ بیرەکان، سەرنجدان بە ئێستا، و بینینی خۆ وەک چوارچێوەی ئەزموونەکان. ئامانج ئەوەیە کە کەسەکە بتوانێت ڕووبەڕووی بیر و ھەستە ناخۆشەکان ببێتەوە، بەبێ حوکمدان لەسەریان یان ھەوڵدانی بەردەوام بۆ سەرکوتکردن و دوورکەوتنەوە لێیان.<ref name="source-6" /> گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان دەکرێت وەڵامە جەستەیییەکانی فشار توندتر و بەردەوامتر بکات.<ref name="source-4" /> لە مێتاشیکارییەکی جیاوازدا، ڕاھێنانی تێڕامان و سەرنجدان لەگەڵ چالاکییەکانی دیکە بەراورد کرا و کەمبوونەوەی ھەندێک نیشاندەری جەستەییی فشار ڕاپۆرت کرا.<ref name="source-36">Pascoe MC, Thompson DR, Jenkins ZM, Ski CF (December 2017). “Mindfulness mediates the physiological markers of stress: Systematic review and meta-analysis”. Journal of Psychiatric Research. 95: 156–178. doi:10.1016/j.jpsychires.2017.08.004. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28863392/ PMID 28863392]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jpsychires.2017.08.004 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28863392</ref> <span id="پەیوەندی-بە-چەمکە-نزیکەکانەوە"></span> == پەیوەندی بە چەمکە نزیکەکانەوە == === خەمخواردن === گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان و خەمخواردن پەیوەندیی نزیکیان ھەیە، بەڵام بە تەواوی یەک چەمک نین. خەمخواردن زۆرجار لە چوارچێوەی [[پەشێویی نیگەرانیی گشتگیر|پەشێویی دڵەڕاوکێی گشتگیر]]دا لێک دەدرێتەوە، لە کاتێکدا گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان زۆرجار لە توێژینەوەکانی خەمۆکیدا باس دەکرێت. ھەردووکیان دەتوانن لە یەک کەسدا ھەبن.<ref name="source-37">Watkins E, Moulds M, Mackintosh B (December 2005). “Comparisons between rumination and worry in a non-clinical population”. Behaviour Research and Therapy. 43 (12): 1577–1585. doi:10.1016/j.brat.2004.11.008. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16239152/ PMID 16239152]. https://doi.org/10.1016%2Fj.brat.2004.11.008 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16239152</ref> خەمخواردن زیاتر ئاراستەی داھاتووە، لە کاتێکدا گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان زۆرجار بە ڕابردووەوە پەیوەستە.<ref name="source-33" /> توێژینەوەکان ھاوشێوەیی و جیاوازییان لە ناوەڕۆک و ئەزموونی ئەم دوو جۆرە بیرکردنەوەیەدا بینیوە؛ بۆیە ھەر دووکیان لە چوارچێوەی فراوانتری بیرکردنەوەی دووبارە و نەرێنیشدا لێک دەدرێنەوە.<ref name="source-30" /><ref name="source-37" /> <span id="بیرە-نەرێنییە-خۆکارەکان"></span> === بیرە نەرێنییە خۆکارەکان === بیرە نەرێنییە خۆکارەکان زۆرجار ھەڵسەنگاندنێکی کورتی لەدەستدان یان شکست لەخۆ دەگرن. لە بەرامبەردا، گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان زنجیرەیەکی درێژتر و دووبارەی بیرکردنەوەیە. ھەرچەندە دەکرێت لە ناوەڕۆکدا ھاوبەشییان ھەبێت، بە تەواوی یەکسان نین. ھەروەھا، ڕەخنە لە ھەندێک پێوەر گیراوە کە ئەم دوو چەمکە بە تەواوی لە یەک جیا ناکەنەوە.<ref name="source-3" /> === دوورکەوتنەوە === ھەندێک لێکدانەوە، گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکان بە شێوەیەک لە دوورکەوتنەوە لە ئەزموونی ڕاستەوخۆی ھەستە ناخۆشەکان دەبینن؛ بەڵام ڕۆڵی دوورکەوتنەوە ھێشتا پێویستی بە لێکۆڵینەوەی زیاتر ھەیە.<ref name="source-3" /> لە توێژینەوەیەکی ڕاپرسییدا، ئەوانەی ڕاپۆرتیان کردبوو لە سەرکوتکردنی بیرە ناخوازیارەکاندا سەرکەوتوو نەبوون، زیاتر لەوانەی ڕاپۆرتی سەرکەوتنیان کردبوو، گیرمانەوە لە بیرە نەرێنییەکانیان ھەبوو.<ref name="source-38">Ryckman, Nathan A.; Lambert, Anthony J. (1 January 2015). “Unsuccessful suppression is associated with increased neuroticism, intrusive thoughts, and rumination”. Personality and Individual Differences. 73: 88–91. doi:10.1016/j.paid.2014.09.029. hdl:2292/30064. ISSN 0191-8869. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0191886914005315 https://doi.org/10.1016%2Fj.paid.2014.09.029 https://hdl.handle.net/2292%2F30064 https://search.worldcat.org/issn/0191-8869</ref> <span id="تێکچوونە-ھاوکاتەکان"></span> === پەیوەندی بە پەشێوییە جیاوازەکانەوە === مێتاشیکارییەک دۆزییەوە کە ئاستی ئەم بیرکردنەوەیە لە گەورەساڵانی تووشبوو بە پەشێویی خەمۆکیی گەورە، پەشێویی دڵەڕاوکێی گشتگیر، [[پەشێویی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی|پەشێویی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی]] و [[دڵنەبردنی دڵەڕاوکەیی|ئەنۆرێکسیا نێرڤۆسا]]، کە جۆرێکە لە پەشێویی خواردن، لە گرووپە تەندروستەکانی بەراورد بەرزترە.<ref name="source-39">Rickerby, Nicole; Krug, Isabel; Fuller-Tyszkiewicz, Matthew; Forte, Elizabeth; Davenport, Rebekah; Chayadi, Ellentika; Kiropoulos, Litza (June 2024). “Rumination across depression, anxiety, and eating disorders in adults: A meta-analytic review”. Clinical Psychology: Science and Practice. 31 (2): 251–268. doi:10.1037/cps0000110. ISSN 1468-2850. https://doi.apa.org/doi/10.1037/cps0000110 https://doi.org/10.1037%2Fcps0000110 https://search.worldcat.org/issn/1468-2850</ref> لە ھەندێک کەسی تووشبوو بە [[نەخۆشیی وەسواس و ناچاربوون|پەشێویی وەسواسی ناچاری]] (OCD)، ئەم بیرکردنەوەیە دەکرێت شێوەی کردارێکی ناچاریی زەینی وەربگرێت.<ref name="source-1" /> ھەروەھا، توێژینەوەیەک لەسەر خوێندکارانی خاوەن ئاستی جیاوازی نیشانەکانی [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری|پەشێویی کەسایەتیی سنووری]]، پەیوەندییەکی لەنێوان ئەو نیشانانە و بیرکردنەوەی دووبارە لە پەیوەندییە نێوان‌کەسییەکان و ھەستە نەرێنییەکاندا بینیوە.<ref name="source-22" /> <span id="ھەروەھا-ببینە"></span> == ھەروەھا ببینە == * [[دووبارەکردنەوە تا بێزاربوون|دووبارەکردنەوە تا بێزاربوون]] (Ad nauseam) * [[ڕەفتاری ناچاری|ڕەفتاری ناچاری]] * [[بیرە ناخوازیارەکان|بیرە ناخوازیارەکان]] * [[نەخۆشیی وەسواس و ناچاربوون|پەشێویی وەسواسی ناچاری]] * [[کاریگەریی ئۆڤسیانکینا|کاریگەریی ئۆڤسیانکینا]] (Ovsiankina effect) * [[بیرکردنەوەی بەردەوام و دووبارە|بیرکردنەوەی بەردەوام و دووبارە]] (Perseverative cognition) * [[خۆنکۆڵی|خۆکەمکردنەوە]] (Self-deprecation) == سەرچاوەکان == <references /> <span id="خوێندنەوەی-زیاتر"></span> == خوێندنەوەی زیاتر == * Pedersen WC, Denson TF, Goss RJ, Vasquez EA, Kelley NJ, Miller N (June 2011). “The impact of rumination on aggressive thoughts, feelings, arousal, and behaviour”. The British Journal of Social Psychology. 50 (Pt 2): 281–301. doi:10.1348/014466610X515696. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21545459/ PMID 21545459]. S2CID 207265785. * Tsai W, Chang EC, Sanna LJ, Herringshaw AJ (September 2011). “An examination of happiness as a buffer of the rumination–adjustment link: Ethnic differences between European and Asian American students”. Asian American Journal of Psychology. 2 (3): 168–180. doi:10.1037/a0025319. S2CID 43930297. * Baer RA, Sauer SE (April 2011). “Relationships between depressive rumination, anger rumination, and borderline personality features”. Personality Disorders. 2 (2): 142–150. doi:10.1037/a0019478. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22448733/ PMID 22448733]. S2CID 17006066. * Simonson J, Mezulis A, Davis K (November 2011). “Socialized to ruminate? Gender role mediates the sex difference in rumination for interpersonal events”. Journal of Social and Clinical Psychology. 30 (9): 937–959. doi:10.1521/jscp.2011.30.9.937. S2CID 30249771. * Dickson KS, Ciesla JA, Reilly LC (September 2012). “Rumination, worry, cognitive avoidance, and behavioral avoidance: examination of temporal effects”. Behavior Therapy. 43 (3): 629–640. doi:10.1016/j.beth.2011.11.002. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22697450/ PMID 22697450]. [[پۆل:ھزر]] qvwba0ugd86fou5nrlycsnbb7p9eay0 0 305873 1699686 2026-11-02T17:00:22Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان و گونجاندنی وتاری Anticipatory anxiety لە ویکیپیدیای ئینگلیزی، وەشانی 1351706792: https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Anticipatory_anxiety&oldid=1351706792 1699686 wikitext text/x-wiki '''نیگەرانیی پێشوەختە''' (بە ئینگلیزی: ''Anticipatory anxiety'') بریتییە لە [[دڵەڕاوکێ]] و [[ترس]] لەوەی کە ڕەنگە لە داھاتوودا ڕووداوێکی ناخۆش ڕوو بدات.<ref name="source-2" /> دەکرێت پێش ڕووداوێک وەک وتاردان، تاقیکردنەوە یان چوونە بۆنەیەکی کۆمەڵایەتی ھەست پێ بکرێت.<ref name="source-1" /> بە خۆی [[پەشێویی دەروونی|پەشێوییەکی دەروونی]]ی سەربەخۆ نییە، بەڵام دەکرێت لەگەڵ چەند [[پەشێویی دڵەڕاوکێ|پەشێوییەکی دڵەڕاوکێ]] ببینرێت. ھەبوونی ئەم نیگەرانییە بە تەنھا واتای ئەوە نییە کە کەسەکە تووشی پەشێوییەکی دڵەڕاوکێ بووە.<ref name="source-1">Shafir, Hailey. “Anticipatory Anxiety: Signs, Symptoms, &amp; Treatment”. Choosing Therapy. Medical review: Meera Patel. Updated October 13, 2026. Retrieved 2026-11-01. https://www.choosingtherapy.com/anticipatory-anxiety/</ref> لە [[پەشێویی تۆقین|پەشێویی تۆقین]]دا، [[ھێرشی تۆقین|ھێرشەکانی تۆقین]] و دڵەڕاوکێی پێشوەختە پەیوەندییان بە یەکترەوە ھەیە و ھێرشێکی پێشوو دەکرێت ترسی ھێرشێکی داھاتوو زیاتر بکات.<ref name="source-2">Helbig-Lang, Sylvia; Lang, Thomas; Petermann, Franz; Hoyer, Jürgen (October 2012). “Anticipatory Anxiety as a Function of Panic Attacks and Panic-Related Self-Efficacy: An Ambulatory Assessment Study in Panic Disorder”. Behavioural and Cognitive Psychotherapy. 40 (5): 590–604. doi:10.1017/S1352465812000057. ISSN 1469-1833. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22373714/ PMID 22373714]. https://www.cambridge.org/core/journals/behavioural-and-cognitive-psychotherapy/article/abs/anticipatory-anxiety-as-a-function-of-panic-attacks-and-panicrelated-selfefficacy-an-ambulatory-assessment-study-in-panic-disorder/F74B866DB57404E82BAB423D9F48689F https://www.researchgate.net/publication/221869715_Anticipatory_Anxiety_as_a_Function_of_Panic_Attacks_and_Panic-Related_Self-Efficacy_An_Ambulatory_Assessment_Study_in_Panic_Disorder https://doi.org/10.1017%2FS1352465812000057 https://search.worldcat.org/issn/1469-1833 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22373714</ref><ref name="source-3">Locke, Amy B.; Kirst, Nell; Shultz, Cameron G. (2015-05-01). “Diagnosis and management of generalized anxiety disorder and panic disorder in adults”. American Family Physician. 91 (9): 617–624. ISSN 1532-0650. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25955736/ PMID 25955736]. https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2015/0501/p617.html https://search.worldcat.org/issn/1532-0650 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25955736</ref> لە ئینگلیزیدا دەستەواژەی «Sunday scaries» بۆ دڵەڕاوکێی کۆتاییی پشووی ھەفتە بەکار دێت، کە زۆرجار لە ڕۆژی یەکشەممەدا پێش دەستپێکردنەوەی کار یان خوێندن ھەست پێ دەکرێت. بەپێی ڕۆژانی پشووی کەسەکە، ئەم ھەستە دەکرێت لە ڕۆژانی دیکەشدا ڕوو بدات.<ref name="source-18">Raypole, Crystal (2020-08-25). “Sunday Scaries Are Real — Here’s How to Cope”. Healthline. Medically reviewed by Alex Klein. https://www.healthline.com/health/sunday-scaries</ref> == وەسف == لەم جۆرە نیگەرانییەدا، سەرنجی کەسەکە دەچێتە سەر مەترسییەکی پێشبینیکراو لە داھاتوودا. نادیاریی ئەوەی چی ڕوو دەدات، کەی ڕوو دەدات و چەندە ناخۆش دەبێت، دەکرێت نیگەرانی زیاد بکات.<ref name="source-4">Grupe, Dan W.; Nitschke, Jack B. (July 2013). “Uncertainty and anticipation in anxiety: an integrated neurobiological and psychological perspective”. Nature Reviews Neuroscience. 14 (7): 488–501. doi:10.1038/nrn3524. ISSN 1471-0048. PMC 4276319. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23783199/ PMID 23783199]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4276319 https://doi.org/10.1038%2Fnrn3524 https://search.worldcat.org/issn/1471-0048 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23783199</ref> لە پەشێویی تۆقیندا، ئەم نیگەرانییە دەکرێت بە ترس لە ھێرشێکی دیکە یان دەرئەنجامەکانی دەربکەوێت.<ref name="source-3" /> لە تاقیکردنەوەیەکدا لەسەر ٢٤ کەسی تووشبوو بە پەشێویی تۆقین و ٢٤ کەسی تەندروست، توێژەران لە دوای پووکردنی ھەوا بۆ سەر ناوچاوان، وەڵامی لەناکاوی پلکەی چاو وەک پێوانەیەکی ناڕاستەوخۆی نیگەرانی تۆمار کرد. لە کاتی چاوەڕوانیی ڕووداوێکی ناخۆشی پێشبینینەکراودا، ئەم وەڵامە لە گرووپی تووشبوودا، بە بەراورد بە دۆخی بێ ڕووداوی ناخۆش، بەھێزتر بوو؛ لە گرووپی تەندروستدا زیادبوونێکی بەرچاو نەدۆزرایەوە. بەڵام ھەڵسەنگاندنی نیگەرانی لەلایەن بەشداربووانەوە، کە دوای تاقیکردنەوەکە کرا، ھەمان جیاوازیی نێوان دوو گرووپەکەی نیشان نەدا.<ref name="source-5">Grillon, Christian; Lissek, Shmuel; Rabin, Stephanie; McDowell, Dana; Dvir, Sharone; Pine, Daniel S. (2008-07-01). “Increased Anxiety During Anticipation of Unpredictable But Not Predictable Aversive Stimuli as a Psychophysiologic Marker of Panic Disorder”. American Journal of Psychiatry. 165 (7): 898–904. doi:10.1176/appi.ajp.2007.07101581. ISSN 0002-953X. PMC 2669688. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18347001/ PMID 18347001]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2669688 https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.2007.07101581 https://search.worldcat.org/issn/0002-953X https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18347001</ref> بەشێک لە ڕوونکردنەوە دەمارەیییەکان پەیوەندیی نێوان ئەم نیگەرانییە و چۆنیەتیی ھەڵسەنگاندنی مەترسی لە [[مێشک|مێشک]]دا دەخەنە ڕوو. ئەم ڕوونکردنەوانە لە مۆدێلێکی یەکخەری دەمارەیی و دەروونیدا باس کراون؛ نابێت وەک ھۆکارێکی یەکسان بۆ ھەموو کەسێک لێیان بڕوانرێت.<ref name="source-4" /> == نیشانەکان == نیشانەکانی دڵەڕاوکێی پێشوەختە دەکرێت لەگەڵ نیشانەکانی پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ ھاوشێوە بن. لە نیشانە ڕاپۆرتکراوەکاندا ئەمانە ھەن:<ref name="source-1" /> * لێدانی خێرای دڵ؛ * [[دڵتێکەڵھاتن|دڵتێکەڵبوون]] و سەرگێژە؛ * ھەستی گرژی، فشار و زوو بێزاربوون؛ * بێئارامی؛ * سەختیی کۆکردنەوەی سەرنج لەسەر کاری ئێستا. ترسی ھێرشێکی تۆقینیش دەکرێت بەشێک لەم نیگەرانییە بێت. کە ھێرشی تۆقین ڕوو دەدات، [[ھەناسەسواری|کورتەھەناسە]]، ئازاری سنگ، ترس لە مردن، ترس لە بێھۆشبوون، یان ترس لە لەدەستدانی کۆنترۆڵ دەکرێت لە نیشانەکانی بن.<ref name="source-2" /><ref name="source-3" /> ئەم نیشانانە لێرەدا بە ھێرشی تۆقینەوە پەیوەست کراون، نەک بە پێوەرێکی سەربەخۆ بۆ دڵەڕاوکێی پێشوەختە. <span id="ھۆکار-و-ھۆکارە-پەیوەندیدارەکان"></span> == ھۆکار و ھۆکارە پەیوەندیدارەکان == توێژینەوەکان لە پەیوەندیی نێوان دڵەڕاوکێی پێشوەختە و چەند تایبەتمەندیی کەسی و بارودۆخ کۆڵیونەتەوە. لە توێژینەوەیەکدا لە منداڵانی قوتابخانە، تێڕوانینی منداڵان بۆ ئەوەی چەندە کۆنترۆڵی ڕووداوەکانی ژیانیان دەکەن، پەیوەندیی بە ئاستی دڵەڕاوکێی پێش تاقیکردنەوەوە ھەبوو.<ref name="source-6">Li, Ho Cheung William; Chung, Oi Kwan Joyce (2009). “The Relationship Between Children’s Locus of Control and Their Anticipatory Anxiety”. Public Health Nursing. 26 (2): 153–160. doi:10.1111/j.1525-1446.2009.00766.x. ISSN 1525-1446. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19261154/ PMID 19261154]. S2CID 35942513. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1525-1446.2009.00766.x https://doi.org/10.1111%2Fj.1525-1446.2009.00766.x https://search.worldcat.org/issn/1525-1446 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19261154 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:35942513</ref> نادیاربوونی ڕووداوە ناخۆشەکان دەکرێت دڵەڕاوکێی پێشوەختە توندتر بکات.<ref name="source-5" /> لە توێژینەوەیەکدا لە منداڵانی چاوەڕوانی پشکنینی ئەندۆسکۆپیی بەشی سەرەوەی کۆئەندامی ھەرس، ئەوانەی زانیاریی زیاتریان دەربارەی پشکنینەکە ھەبوو، ناڕەحەتیی کەمتریان ئەزموون کرد و پێشبینییان کرد لە پشکنینێکی داھاتووی ھەمان جۆردا کەمتر نیگەران دەبن.<ref name="source-7">Claar, Robyn Lewis; Walker, Lynn S.; Barnard, John A. (January 2002). “Children’s Knowledge, Anticipatory Anxiety, Procedural Distress, and Recall of Esophagogastroduodenoscopy”. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition. 34 (1): 68–72. doi:10.1097/00005176-200201000-00016. ISSN 0277-2116. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11753168/ PMID 11753168]. S2CID 22359201. https://doi.org/10.1097%2F00005176-200201000-00016 https://search.worldcat.org/issn/0277-2116 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11753168 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:22359201</ref> لە توێژینەوەیەکدا، لە سەرەتادا ١٢٥ کەسی [[جگەرەکێشان|جگەرەکێشی]] ڕۆژانە بەشدار بوون و ١٠٤ کەسیان دوای سێ مانگ دووبارە ھەڵسەنگێندران. لە شیکردنەوەکەدا، ھەستیاریی بەرزتر بە نیشانەکانی دڵەڕاوکێ لەگەڵ جگەرەکێشانی زیاتر پێکەوە پەیوەست بوون بە زیادبوونی زیاتر لە دڵەڕاوکێی پێشوەختەدا لەو ماوەیەدا.<ref name="source-8">McLeish, Alison C.; Zvolensky, Michael J.; Bucossi, Meggan M. (2007-01-01). “Interaction between smoking rate and anxiety sensitivity: Relation to anticipatory anxiety and panic-relevant avoidance among daily smokers”. Journal of Anxiety Disorders. 21 (6): 849–859. doi:10.1016/j.janxdis.2006.11.003. ISSN 0887-6185. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17166696/ PMID 17166696]. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0887618506001721 https://doi.org/10.1016%2Fj.janxdis.2006.11.003 https://search.worldcat.org/issn/0887-6185 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17166696</ref> توێژینەوەیەکی دیکە لەسەر جگەرەکێشانی ڕۆژانەی ناوەڕاستی تەمەنیش پەیوەندیی نێوان ئەم دوو تایبەتمەندییە و دڵەڕاوکێی پێشوەختە دۆزییەوە.<ref name="source-9">McLeish, Alison C.; Zvolensky, Michael J.; Del Ben, Kevin S.; Burke, Randy S. (2009-01-01). “Anxiety Sensitivity as a Moderator of the Association between Smoking Rate and Panic-Relevant Symptoms among a Community Sample of Middle-aged Adult Daily Smokers”. American Journal on Addictions. 18 (1): 93–99. doi:10.1080/10550490802408985. ISSN 1055-0496. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19219671/ PMID 19219671]. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10550490802408985 https://doi.org/10.1080%2F10550490802408985 https://search.worldcat.org/issn/1055-0496 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19219671</ref> ئەم دۆزینەوانە پەیوەندی نیشان دەدەن، نەک بەڵگەیەک کە جگەرەکێشان بە تەنھا ھۆکاری ئەم نیگەرانییەیە. <span id="ھێرشەکانی-تۆقین"></span> === ھێرشەکانی تۆقین === دڵەڕاوکێی پێشوەختە لە نیشانەکانی پەشێویی تۆقینە و، بەپێی ھەندێک توێژەر، دەکرێت لە دەستپێکردن و بەردەوامبوونی ئەم پەشێوییە و کاریگەرییە ناخۆشەکانی ڕۆڵی ھەبێت. ئەو کەسانەی ھێرشی تۆقینی پێشبینینەکراویان ھەیە، ڕەنگە بەردەوام لە ھێرشێکی دیکە یان دەرئەنجامەکانی بترسن.<ref name="source-2" /><ref name="source-3" /> لە توێژینەوەیەکی حەوت ڕۆژەدا لەسەر ٢١ کەسی تووشبوو بە پەشێویی تۆقین، توندیی ئەم نیگەرانییە پەیوەندیی بە بارودۆخ و نیشانە جەستەییە ڕاپۆرتکراوەکانەوە ھەبووە.<ref name="source-2" /> بەپێی توێژەرانی توێژینەوەیەک لەسەر پەشێویی تۆقین، چەند توێژینەوەی پێشوو نیشانیان داوە کە پەیوەندیی ئاستی بەرزی دڵەڕاوکێی پێشوەختە بە خۆدوورخستنەوە بەھێزتر بووە لە پەیوەندیی ژمارەی ھێرشەکانی تۆقین بە خۆدوورخستنەوە.<ref name="source-2" /> پێداچوونەوەیەک باس لەوە دەکات کە دڵەڕاوکێی پێشوەختە دەکرێت لە خۆدوورخستنەوە لە بارودۆخەکاندا ڕۆڵی ھەبێت.<ref name="source-17">Lohr, Jeffrey M.; Lilienfeld, Scott O.; Rosen, Gerald M. (October 2012). “Anxiety and its treatment: Promoting science-based practice”. Journal of Anxiety Disorders. 26 (7): 719–727. doi:10.1016/j.janxdis.2012.06.007. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22858898/ PMID 22858898]. https://scottlilienfeld.com/wp-content/uploads/2021/01/lohr2012.pdf https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2012.06.007 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22858898/</ref> لە توێژینەوەیەکدا، ٢٩ کەسی تووشبوو بە پەشێویی تۆقین و ٢٧ کەسی تەندروست لەسەر تەختەی پێوانەکردن وەستان و وێنەیان سەیر کرد. لە گرووپی تووشبوواندا، دڵەڕاوکێی پێشوەختەی زیاتر لەگەڵ جووڵەی کەمتری جەستە لە کاتی وەستاندا پەیوەست بوو. توێژەران ئەم ئەنجامەیان بە وەڵامێکی بەرگریی ھاوشێوەی «وشکبوونەوە» پەیوەست کرد.<ref name="source-10">Lopes, Fabiana L.; Azevedo, Tatiana M.; Imbiriba, Luiz A.; Freire, Rafael C.; Valença, Alexandre M.; Caldirola, Daniela; Perna, Giampaolo; Volchan, Eliane; Nardi, Antonio E. (2009). “Freezing reaction in panic disorder patients associated with anticipatory anxiety”. Depression and Anxiety. 26 (10): 917–921. doi:10.1002/da.20593. ISSN 1520-6394. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19582830/ PMID 19582830]. S2CID 23316631. https://doi.org/10.1002%2Fda.20593 https://search.worldcat.org/issn/1520-6394 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19582830 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:23316631</ref> «[[پێوەری تۆقین و ئاگۆرافۆبیا|پێوەری تۆقین و ئاگۆرافۆبیا]]» (Panic and Agoraphobia Scale) دڵەڕاوکێی پێشوەختە لە نێو پێنج لایەنی ھەڵسەنگاندنی توندیی پەشێوییەکەدا لەبەرچاو دەگرێت. لەم پێوەرەدا ژمارەی جارەکانی دڵەڕاوکێی پێشوەختە و توندییەکەی ھەڵدەسەنگێندرێن.<ref name="source-11">Bandelow, B. (June 1995). “Assessing the efficacy of treatments for panic disorder and agoraphobia. II. The Panic and Agoraphobia Scale”. International Clinical Psychopharmacology. 10 (2): 73–81. doi:10.1097/00004850-199506000-00003. ISSN 0268-1315. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7673659/ PMID 7673659]. S2CID 23346245. https://journals.lww.com/intclinpsychopharm/Abstract/1995/06000/Assessing_the_efficacy_of_treatments_for_panic.3.aspx https://doi.org/10.1097%2F00004850-199506000-00003 https://search.worldcat.org/issn/0268-1315 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7673659 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:23346245</ref> لە گەورەساڵانی تووشبوو بە [[پەرکەم|سەرع]]یشدا، نیگەرانی لە ڕوودانی [[نۆرەفێ|ھێرشێکی سەرع]]، ترسی توند لەو ھێرشانە و پەشێویی تۆقینی پەیوەست بە سەرع باس کراون.<ref name="source-12">Hingray, Coraline; McGonigal, Aileen; Kotwas, Iliana; Micoulaud-Franchi, Jean-Arthur (2019-04-29). “The Relationship Between Epilepsy and Anxiety Disorders”. Current Psychiatry Reports. 21 (6): 40. doi:10.1007/s11920-019-1029-9. ISSN 1535-1645. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31037466/ PMID 31037466]. S2CID 140230271. https://doi.org/10.1007%2Fs11920-019-1029-9 https://search.worldcat.org/issn/1535-1645 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31037466 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:140230271</ref> <span id="تێکچوونەکانی-دیکەی-نیگەرانی"></span> === دۆخە دەروونییەکانی دیکە === دڵەڕاوکێی پێشوەختە لە [[پەشێویی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی|پەشێویی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی]]شدا دەبینرێت. «پێوەری فۆبیای کۆمەڵایەتی» (Social Phobia Scale؛ SPS)، کە پرسیارنامەیەکی خۆڕاپۆرتکردنە، ترس و نیگەرانیی کەس لەوەی ئەوانی دیکە چاودێریی بکەن دەپێوێت، لەوانە لە کاتی ئەنجامدانی کارە ڕۆژانەکاندا.<ref name="source-13">Herbert, James D.; Brandsma, Lynn L.; Fischer, Laura (2014-01-01). “Assessment of Social Anxiety and its Clinical Expressions”. In Hofmann SG, DiBartolo PM (eds.). Social Anxiety: Clinical, Developmental, and Social Perspectives (3rd ed.). Elsevier. pp. 45–94. doi:10.1016/B978-0-12-394427-6.00003-0. ISBN 978-0-12-394427-6. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123944276000030 https://doi.org/10.1016%2FB978-0-12-394427-6.00003-0 https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/social-phobia-scale</ref> لە پێداچوونەوەی توێژینەوەکانی منداڵان و ھەرزەکاراندا، ئازاردان لەلایەن ھاوتەمەنانەوە، وەک [[مووبەکردن|مووبەکردن]]، پەیوەندیی بە دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتییەوە ھەبووە. ترسی ئەوەی لەلایەن ھاوتەمەنانەوە ئازار بدرێن و خۆدوورخستنەوە لە بارودۆخە کۆمەڵایەتییەکان لەم باسەدا گرنگن.<ref name="source-14">Pontillo, Maria; Tata, Maria Cristina; Averna, Roberto; Demaria, Francesco; Gargiullo, Prisca; Guerrera, Silvia; Pucciarini, Maria Laura; Santonastaso, Ornella; Vicari, Stefano (June 2019). “Peer Victimization and Onset of Social Anxiety Disorder in Children and Adolescents”. Brain Sciences. 9 (6): 132. doi:10.3390/brainsci9060132. PMC 6627045. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31174384/ PMID 31174384]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6627045 https://doi.org/10.3390%2Fbrainsci9060132 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31174384</ref> پێداچوونەوەیەکی کلینیکی سەبارەت بە دەرئەنجامە دەروونییەکانی ڕووداوی ئازاربەخش، ڕێکارەکانی خۆدوورخستنەوەی بە زیادبوونی دڵەڕاوکێی پێشوەختە پەیوەست کردووە. لەو پێداچوونەوەیەدا، [[ئاگۆرافۆبیا|ئاگۆرافۆبیا]]، فۆبیای کۆمەڵایەتی، [[نەخۆشیی وەسواس و ناچاربوون|پەشێویی وەسواسی ناچاری]] و [[پەشێویی دڵەڕاوکێی جیابوونەوە|دڵەڕاوکێی جیابوونەوە]] وەک ھەندێک لە دۆخە دەروونییەکان کە دەکرێت دوای ڕووداوێکی ئازاربەخش ڕوو بدەن، باس کراون.<ref name="source-15">Auxéméry, Yann (May 2018). “Post-traumatic psychiatric disorders: PTSD is not the only diagnosis”. Presse Médicale. 47 (5): 423–430. doi:10.1016/j.lpm.2017.12.006. ISSN 2213-0276. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29580906/ PMID 29580906]. https://doi.org/10.1016%2Fj.lpm.2017.12.006 https://search.worldcat.org/issn/2213-0276 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29580906</ref> <span id="بنەما-دەمارەییەکان"></span> <span id="بنەما_دەمارەییەکان"></span> == بنەما دەمارەیییەکان == پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٣ مۆدێلێکی یەکخەری بۆ پەیوەندیی نێوان نادیاری، چاوەڕوانیی مەترسی و نیگەرانی پێشنیار کردووە. لەم مۆدێلەدا، چالاکیی بەرزی [[ئامیگدالا|ئامیگدالا]] بە ھۆشیاریی زۆر و سەرنجدانی لایەنگرانە بە مەترسی پەیوەستە. پەیوەندیی دوولایەنەی ئەم ناوچەیە لەگەڵ بەشی ژێرەوەی سترایەتەم (ventral striatum) و قەشری ئۆربیتۆفرۆنتاڵ (orbitofrontal cortex) ڕۆڵی لە ھەڵسەنگاندنی ڕووداوە داھاتووەکاندا ھەیە. سەرنجدان بە مەترسی و ھەڵسەنگاندنی ناخۆشیی ڕووداوەکان دەکرێت یەکتر بەھێز بکەن.<ref name="source-4" /> خانە دەمارەییە دۆپامینییەکانی ناوەڕاستی مێشک، جیاوازیی نێوان ئەنجامی پێشبینیکراو و ئەنجامی ڕاستەقینە بە نیشانەکانی «ھەڵەی پێشبینی» دەردەبڕن. ئەمە بە فێربوون و وردترکردنەوەی پێشبینیی ڕووداوە خۆش و ناخۆشەکان پەیوەستە. نووسەرانی ئەو مۆدێلە پێشنیار دەکەن کە بەشی پێشەوەی ئینسولا (anterior insula) لە دروستکردنی وەڵامی ھەستی بۆ ڕووداوە خەیاڵکراوەکانی داھاتوودا ڕۆڵی ھەبێت. چالاکیی بەرزی ئەم ناوچەیە لە کاتی چاوەڕوانیی ڕووداوە نەرێنییەکان و لە ھەندێک بارودۆخی نادیاریی مەترسیدا بینراوە.<ref name="source-4" /> بەشی پێشەوەی قەشری کەمەربەندیی ناوەڕاست (aMCC) بە ڕێکخستنی چالاکیی خۆکاری جەستە، وەڵامە بەرگرییەکان، ھەڵبژاردنی وەڵام و سەرنجدانەوە پەیوەستە. ئەم ناوچەیە لەگەڵ ناوەندەکانی جووڵە، ئامیگدالا، ناوچەکانی ناوەڕاستی مێشک، ناوچە پەریەتاڵەکان (parietal regions) و بەشەکانی قەشری پێشپێشانی پەیوەندیی ھەیە. لە ھەندێک پەشێویی دڵەڕاوکێی کلینیکیدا، گۆڕان لە پێکھاتە، کارکردن و پەیوەندییەکانی ئەم ناوچەیە ڕاپۆرت کراوە. پەیوەندیی ڕاستەوخۆی نێوان ئەو گۆڕانانە و وەڵامی نەگونجاو بە نادیاری، بەشێک لەو گریمانانەیە کە پێویستی بە توێژینەوەی زیاتر ھەیە.<ref name="source-4" /> == چارەسەر == [[چارەسەری دەروونی|چارەسەری دەروونی]] دەکرێت یارمەتیی کەس بدات ڕێگای مامەڵەکردن لەگەڵ دڵەڕاوکێی پێشوەختە فێر ببێت.<ref name="source-1" /> لە گەورەساڵانی تووشبوو بە پەشێویی تۆقیندا، [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT) یەکێکە لە چارەسەرە بەکارھاتووەکان؛ لە چوارچێوەی ئەم چارەسەرەدا ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئەو بارودۆخانەی کە کەسەکە ترسی لێیان ھەیە، دەکرێت بەکار بھێنرێت.<ref name="source-3" /> لە مێدیتەیشنی پشتبەستوو بە ھۆشیاریی ئێستادا، کەس ھەوڵ دەدات سەرنجی لەسەر کاتی ئێستا بێت. بەڵگەکان نیشان دەدەن کە دەکرێت بە گشتی لە کەمکردنەوەی دڵەڕاوکێ و فشاری دەروونیدا یارمەتیدەر بێت، بەڵام نابێت ئەمە وەک دڵنیایی لە لەناوچوونی ھەموو بیرە نیگەرانکەرەکان لێک بدرێتەوە.<ref name="source-16">Corliss, Julie (2014-01-08). “Mindfulness meditation may ease anxiety, mental stress”. Harvard Health. Retrieved 2026-11-02. https://www.health.harvard.edu/blog/mindfulness-meditation-may-ease-anxiety-mental-stress-201401086967</ref> چالاکیی جەستەییش لە پێداچوونەوەیەکی پزیشکیی تایبەت بە گەورەساڵاندا بە کەمکردنەوەی نیشانەکانی [[پەشێویی نیگەرانیی گشتگیر|پەشێویی دڵەڕاوکێی گشتگیر]] و پەشێویی تۆقین پەیوەست کراوە.<ref name="source-3" /> == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:دڵەڕاوکێ]] 1o2a66qnaczcmdfp2ii2ffqf7lu1zzz 1699805 1699686 2026-11-02T20:06:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1699805 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} '''نیگەرانیی پێشوەختە''' (بە ئینگلیزی: ''Anticipatory anxiety'') بریتییە لە [[دڵەڕاوکێ]] و [[ترس]] لەوەی کە ڕەنگە لە داھاتوودا ڕووداوێکی ناخۆش ڕوو بدات.<ref name="source-2" /> دەکرێت پێش ڕووداوێک وەک وتاردان، تاقیکردنەوە یان چوونە بۆنەیەکی کۆمەڵایەتی ھەست پێ بکرێت.<ref name="source-1" /> بە خۆی [[پەشێویی دەروونی|پەشێوییەکی دەروونی]]ی سەربەخۆ نییە، بەڵام دەکرێت لەگەڵ چەند [[پەشێویی دڵەڕاوکێ|پەشێوییەکی دڵەڕاوکێ]] ببینرێت. ھەبوونی ئەم نیگەرانییە بە تەنھا واتای ئەوە نییە کە کەسەکە تووشی پەشێوییەکی دڵەڕاوکێ بووە.<ref name="source-1">Shafir, Hailey. “Anticipatory Anxiety: Signs, Symptoms, &amp; Treatment”. Choosing Therapy. Medical review: Meera Patel. Updated October 13, 2026. Retrieved 2026-11-01. https://www.choosingtherapy.com/anticipatory-anxiety/</ref> لە [[پەشێویی تۆقین|پەشێویی تۆقین]]دا، [[ھێرشی تۆقین|ھێرشەکانی تۆقین]] و دڵەڕاوکێی پێشوەختە پەیوەندییان بە یەکترەوە ھەیە و ھێرشێکی پێشوو دەکرێت ترسی ھێرشێکی داھاتوو زیاتر بکات.<ref name="source-2">Helbig-Lang, Sylvia; Lang, Thomas; Petermann, Franz; Hoyer, Jürgen (October 2012). “Anticipatory Anxiety as a Function of Panic Attacks and Panic-Related Self-Efficacy: An Ambulatory Assessment Study in Panic Disorder”. Behavioural and Cognitive Psychotherapy. 40 (5): 590–604. doi:10.1017/S1352465812000057. ISSN 1469-1833. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22373714/ PMID 22373714]. https://www.cambridge.org/core/journals/behavioural-and-cognitive-psychotherapy/article/abs/anticipatory-anxiety-as-a-function-of-panic-attacks-and-panicrelated-selfefficacy-an-ambulatory-assessment-study-in-panic-disorder/F74B866DB57404E82BAB423D9F48689F https://www.researchgate.net/publication/221869715_Anticipatory_Anxiety_as_a_Function_of_Panic_Attacks_and_Panic-Related_Self-Efficacy_An_Ambulatory_Assessment_Study_in_Panic_Disorder https://doi.org/10.1017%2FS1352465812000057 https://search.worldcat.org/issn/1469-1833 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22373714</ref><ref name="source-3">Locke, Amy B.; Kirst, Nell; Shultz, Cameron G. (2015-05-01). “Diagnosis and management of generalized anxiety disorder and panic disorder in adults”. American Family Physician. 91 (9): 617–624. ISSN 1532-0650. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25955736/ PMID 25955736]. https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2015/0501/p617.html https://search.worldcat.org/issn/1532-0650 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25955736</ref> لە ئینگلیزیدا دەستەواژەی «Sunday scaries» بۆ دڵەڕاوکێی کۆتاییی پشووی ھەفتە بەکار دێت، کە زۆرجار لە ڕۆژی یەکشەممەدا پێش دەستپێکردنەوەی کار یان خوێندن ھەست پێ دەکرێت. بەپێی ڕۆژانی پشووی کەسەکە، ئەم ھەستە دەکرێت لە ڕۆژانی دیکەشدا ڕوو بدات.<ref name="source-18">Raypole, Crystal (2020-08-25). “Sunday Scaries Are Real — Here’s How to Cope”. Healthline. Medically reviewed by Alex Klein. https://www.healthline.com/health/sunday-scaries</ref> == وەسف == لەم جۆرە نیگەرانییەدا، سەرنجی کەسەکە دەچێتە سەر مەترسییەکی پێشبینیکراو لە داھاتوودا. نادیاریی ئەوەی چی ڕوو دەدات، کەی ڕوو دەدات و چەندە ناخۆش دەبێت، دەکرێت نیگەرانی زیاد بکات.<ref name="source-4">Grupe, Dan W.; Nitschke, Jack B. (July 2013). “Uncertainty and anticipation in anxiety: an integrated neurobiological and psychological perspective”. Nature Reviews Neuroscience. 14 (7): 488–501. doi:10.1038/nrn3524. ISSN 1471-0048. PMC 4276319. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23783199/ PMID 23783199]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4276319 https://doi.org/10.1038%2Fnrn3524 https://search.worldcat.org/issn/1471-0048 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23783199</ref> لە پەشێویی تۆقیندا، ئەم نیگەرانییە دەکرێت بە ترس لە ھێرشێکی دیکە یان دەرئەنجامەکانی دەربکەوێت.<ref name="source-3" /> لە تاقیکردنەوەیەکدا لەسەر ٢٤ کەسی تووشبوو بە پەشێویی تۆقین و ٢٤ کەسی تەندروست، توێژەران لە دوای پووکردنی ھەوا بۆ سەر ناوچاوان، وەڵامی لەناکاوی پلکەی چاو وەک پێوانەیەکی ناڕاستەوخۆی نیگەرانی تۆمار کرد. لە کاتی چاوەڕوانیی ڕووداوێکی ناخۆشی پێشبینینەکراودا، ئەم وەڵامە لە گرووپی تووشبوودا، بە بەراورد بە دۆخی بێ ڕووداوی ناخۆش، بەھێزتر بوو؛ لە گرووپی تەندروستدا زیادبوونێکی بەرچاو نەدۆزرایەوە. بەڵام ھەڵسەنگاندنی نیگەرانی لەلایەن بەشداربووانەوە، کە دوای تاقیکردنەوەکە کرا، ھەمان جیاوازیی نێوان دوو گرووپەکەی نیشان نەدا.<ref name="source-5">Grillon, Christian; Lissek, Shmuel; Rabin, Stephanie; McDowell, Dana; Dvir, Sharone; Pine, Daniel S. (2008-07-01). “Increased Anxiety During Anticipation of Unpredictable But Not Predictable Aversive Stimuli as a Psychophysiologic Marker of Panic Disorder”. American Journal of Psychiatry. 165 (7): 898–904. doi:10.1176/appi.ajp.2007.07101581. ISSN 0002-953X. PMC 2669688. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18347001/ PMID 18347001]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2669688 https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.2007.07101581 https://search.worldcat.org/issn/0002-953X https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18347001</ref> بەشێک لە ڕوونکردنەوە دەمارەیییەکان پەیوەندیی نێوان ئەم نیگەرانییە و چۆنیەتیی ھەڵسەنگاندنی مەترسی لە [[مێشک|مێشک]]دا دەخەنە ڕوو. ئەم ڕوونکردنەوانە لە مۆدێلێکی یەکخەری دەمارەیی و دەروونیدا باس کراون؛ نابێت وەک ھۆکارێکی یەکسان بۆ ھەموو کەسێک لێیان بڕوانرێت.<ref name="source-4" /> == نیشانەکان == نیشانەکانی دڵەڕاوکێی پێشوەختە دەکرێت لەگەڵ نیشانەکانی پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ ھاوشێوە بن. لە نیشانە ڕاپۆرتکراوەکاندا ئەمانە ھەن:<ref name="source-1" /> * لێدانی خێرای دڵ؛ * [[دڵتێکەڵھاتن|دڵتێکەڵبوون]] و سەرگێژە؛ * ھەستی گرژی، فشار و زوو بێزاربوون؛ * بێئارامی؛ * سەختیی کۆکردنەوەی سەرنج لەسەر کاری ئێستا. ترسی ھێرشێکی تۆقینیش دەکرێت بەشێک لەم نیگەرانییە بێت. کە ھێرشی تۆقین ڕوو دەدات، [[ھەناسەسواری|کورتەھەناسە]]، ئازاری سنگ، ترس لە مردن، ترس لە بێھۆشبوون، یان ترس لە لەدەستدانی کۆنترۆڵ دەکرێت لە نیشانەکانی بن.<ref name="source-2" /><ref name="source-3" /> ئەم نیشانانە لێرەدا بە ھێرشی تۆقینەوە پەیوەست کراون، نەک بە پێوەرێکی سەربەخۆ بۆ دڵەڕاوکێی پێشوەختە. <span id="ھۆکار-و-ھۆکارە-پەیوەندیدارەکان"></span> == ھۆکار و ھۆکارە پەیوەندیدارەکان == توێژینەوەکان لە پەیوەندیی نێوان دڵەڕاوکێی پێشوەختە و چەند تایبەتمەندیی کەسی و بارودۆخ کۆڵیونەتەوە. لە توێژینەوەیەکدا لە منداڵانی قوتابخانە، تێڕوانینی منداڵان بۆ ئەوەی چەندە کۆنترۆڵی ڕووداوەکانی ژیانیان دەکەن، پەیوەندیی بە ئاستی دڵەڕاوکێی پێش تاقیکردنەوەوە ھەبوو.<ref name="source-6">Li, Ho Cheung William; Chung, Oi Kwan Joyce (2009). “The Relationship Between Children’s Locus of Control and Their Anticipatory Anxiety”. Public Health Nursing. 26 (2): 153–160. doi:10.1111/j.1525-1446.2009.00766.x. ISSN 1525-1446. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19261154/ PMID 19261154]. S2CID 35942513. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1525-1446.2009.00766.x https://doi.org/10.1111%2Fj.1525-1446.2009.00766.x https://search.worldcat.org/issn/1525-1446 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19261154 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:35942513</ref> نادیاربوونی ڕووداوە ناخۆشەکان دەکرێت دڵەڕاوکێی پێشوەختە توندتر بکات.<ref name="source-5" /> لە توێژینەوەیەکدا لە منداڵانی چاوەڕوانی پشکنینی ئەندۆسکۆپیی بەشی سەرەوەی کۆئەندامی ھەرس، ئەوانەی زانیاریی زیاتریان دەربارەی پشکنینەکە ھەبوو، ناڕەحەتیی کەمتریان ئەزموون کرد و پێشبینییان کرد لە پشکنینێکی داھاتووی ھەمان جۆردا کەمتر نیگەران دەبن.<ref name="source-7">Claar, Robyn Lewis; Walker, Lynn S.; Barnard, John A. (January 2002). “Children’s Knowledge, Anticipatory Anxiety, Procedural Distress, and Recall of Esophagogastroduodenoscopy”. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition. 34 (1): 68–72. doi:10.1097/00005176-200201000-00016. ISSN 0277-2116. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11753168/ PMID 11753168]. S2CID 22359201. https://doi.org/10.1097%2F00005176-200201000-00016 https://search.worldcat.org/issn/0277-2116 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11753168 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:22359201</ref> لە توێژینەوەیەکدا، لە سەرەتادا ١٢٥ کەسی [[جگەرەکێشان|جگەرەکێشی]] ڕۆژانە بەشدار بوون و ١٠٤ کەسیان دوای سێ مانگ دووبارە ھەڵسەنگێندران. لە شیکردنەوەکەدا، ھەستیاریی بەرزتر بە نیشانەکانی دڵەڕاوکێ لەگەڵ جگەرەکێشانی زیاتر پێکەوە پەیوەست بوون بە زیادبوونی زیاتر لە دڵەڕاوکێی پێشوەختەدا لەو ماوەیەدا.<ref name="source-8">McLeish, Alison C.; Zvolensky, Michael J.; Bucossi, Meggan M. (2007-01-01). “Interaction between smoking rate and anxiety sensitivity: Relation to anticipatory anxiety and panic-relevant avoidance among daily smokers”. Journal of Anxiety Disorders. 21 (6): 849–859. doi:10.1016/j.janxdis.2006.11.003. ISSN 0887-6185. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17166696/ PMID 17166696]. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0887618506001721 https://doi.org/10.1016%2Fj.janxdis.2006.11.003 https://search.worldcat.org/issn/0887-6185 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17166696</ref> توێژینەوەیەکی دیکە لەسەر جگەرەکێشانی ڕۆژانەی ناوەڕاستی تەمەنیش پەیوەندیی نێوان ئەم دوو تایبەتمەندییە و دڵەڕاوکێی پێشوەختە دۆزییەوە.<ref name="source-9">McLeish, Alison C.; Zvolensky, Michael J.; Del Ben, Kevin S.; Burke, Randy S. (2009-01-01). “Anxiety Sensitivity as a Moderator of the Association between Smoking Rate and Panic-Relevant Symptoms among a Community Sample of Middle-aged Adult Daily Smokers”. American Journal on Addictions. 18 (1): 93–99. doi:10.1080/10550490802408985. ISSN 1055-0496. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19219671/ PMID 19219671]. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10550490802408985 https://doi.org/10.1080%2F10550490802408985 https://search.worldcat.org/issn/1055-0496 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19219671</ref> ئەم دۆزینەوانە پەیوەندی نیشان دەدەن، نەک بەڵگەیەک کە جگەرەکێشان بە تەنھا ھۆکاری ئەم نیگەرانییەیە. <span id="ھێرشەکانی-تۆقین"></span> === ھێرشەکانی تۆقین === دڵەڕاوکێی پێشوەختە لە نیشانەکانی پەشێویی تۆقینە و، بەپێی ھەندێک توێژەر، دەکرێت لە دەستپێکردن و بەردەوامبوونی ئەم پەشێوییە و کاریگەرییە ناخۆشەکانی ڕۆڵی ھەبێت. ئەو کەسانەی ھێرشی تۆقینی پێشبینینەکراویان ھەیە، ڕەنگە بەردەوام لە ھێرشێکی دیکە یان دەرئەنجامەکانی بترسن.<ref name="source-2" /><ref name="source-3" /> لە توێژینەوەیەکی حەوت ڕۆژەدا لەسەر ٢١ کەسی تووشبوو بە پەشێویی تۆقین، توندیی ئەم نیگەرانییە پەیوەندیی بە بارودۆخ و نیشانە جەستەییە ڕاپۆرتکراوەکانەوە ھەبووە.<ref name="source-2" /> بەپێی توێژەرانی توێژینەوەیەک لەسەر پەشێویی تۆقین، چەند توێژینەوەی پێشوو نیشانیان داوە کە پەیوەندیی ئاستی بەرزی دڵەڕاوکێی پێشوەختە بە خۆدوورخستنەوە بەھێزتر بووە لە پەیوەندیی ژمارەی ھێرشەکانی تۆقین بە خۆدوورخستنەوە.<ref name="source-2" /> پێداچوونەوەیەک باس لەوە دەکات کە دڵەڕاوکێی پێشوەختە دەکرێت لە خۆدوورخستنەوە لە بارودۆخەکاندا ڕۆڵی ھەبێت.<ref name="source-17">Lohr, Jeffrey M.; Lilienfeld, Scott O.; Rosen, Gerald M. (October 2012). “Anxiety and its treatment: Promoting science-based practice”. Journal of Anxiety Disorders. 26 (7): 719–727. doi:10.1016/j.janxdis.2012.06.007. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22858898/ PMID 22858898]. https://scottlilienfeld.com/wp-content/uploads/2021/01/lohr2012.pdf https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2012.06.007 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22858898/</ref> لە توێژینەوەیەکدا، ٢٩ کەسی تووشبوو بە پەشێویی تۆقین و ٢٧ کەسی تەندروست لەسەر تەختەی پێوانەکردن وەستان و وێنەیان سەیر کرد. لە گرووپی تووشبوواندا، دڵەڕاوکێی پێشوەختەی زیاتر لەگەڵ جووڵەی کەمتری جەستە لە کاتی وەستاندا پەیوەست بوو. توێژەران ئەم ئەنجامەیان بە وەڵامێکی بەرگریی ھاوشێوەی «وشکبوونەوە» پەیوەست کرد.<ref name="source-10">Lopes, Fabiana L.; Azevedo, Tatiana M.; Imbiriba, Luiz A.; Freire, Rafael C.; Valença, Alexandre M.; Caldirola, Daniela; Perna, Giampaolo; Volchan, Eliane; Nardi, Antonio E. (2009). “Freezing reaction in panic disorder patients associated with anticipatory anxiety”. Depression and Anxiety. 26 (10): 917–921. doi:10.1002/da.20593. ISSN 1520-6394. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19582830/ PMID 19582830]. S2CID 23316631. https://doi.org/10.1002%2Fda.20593 https://search.worldcat.org/issn/1520-6394 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19582830 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:23316631</ref> «[[پێوەری تۆقین و ئاگۆرافۆبیا|پێوەری تۆقین و ئاگۆرافۆبیا]]» (Panic and Agoraphobia Scale) دڵەڕاوکێی پێشوەختە لە نێو پێنج لایەنی ھەڵسەنگاندنی توندیی پەشێوییەکەدا لەبەرچاو دەگرێت. لەم پێوەرەدا ژمارەی جارەکانی دڵەڕاوکێی پێشوەختە و توندییەکەی ھەڵدەسەنگێندرێن.<ref name="source-11">Bandelow, B. (June 1995). “Assessing the efficacy of treatments for panic disorder and agoraphobia. II. The Panic and Agoraphobia Scale”. International Clinical Psychopharmacology. 10 (2): 73–81. doi:10.1097/00004850-199506000-00003. ISSN 0268-1315. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7673659/ PMID 7673659]. S2CID 23346245. https://journals.lww.com/intclinpsychopharm/Abstract/1995/06000/Assessing_the_efficacy_of_treatments_for_panic.3.aspx https://doi.org/10.1097%2F00004850-199506000-00003 https://search.worldcat.org/issn/0268-1315 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7673659 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:23346245</ref> لە گەورەساڵانی تووشبوو بە [[پەرکەم|سەرع]]یشدا، نیگەرانی لە ڕوودانی [[نۆرەفێ|ھێرشێکی سەرع]]، ترسی توند لەو ھێرشانە و پەشێویی تۆقینی پەیوەست بە سەرع باس کراون.<ref name="source-12">Hingray, Coraline; McGonigal, Aileen; Kotwas, Iliana; Micoulaud-Franchi, Jean-Arthur (2019-04-29). “The Relationship Between Epilepsy and Anxiety Disorders”. Current Psychiatry Reports. 21 (6): 40. doi:10.1007/s11920-019-1029-9. ISSN 1535-1645. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31037466/ PMID 31037466]. S2CID 140230271. https://doi.org/10.1007%2Fs11920-019-1029-9 https://search.worldcat.org/issn/1535-1645 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31037466 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:140230271</ref> <span id="تێکچوونەکانی-دیکەی-نیگەرانی"></span> === دۆخە دەروونییەکانی دیکە === دڵەڕاوکێی پێشوەختە لە [[پەشێویی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی|پەشێویی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی]]شدا دەبینرێت. «پێوەری فۆبیای کۆمەڵایەتی» (Social Phobia Scale؛ SPS)، کە پرسیارنامەیەکی خۆڕاپۆرتکردنە، ترس و نیگەرانیی کەس لەوەی ئەوانی دیکە چاودێریی بکەن دەپێوێت، لەوانە لە کاتی ئەنجامدانی کارە ڕۆژانەکاندا.<ref name="source-13">Herbert, James D.; Brandsma, Lynn L.; Fischer, Laura (2014-01-01). “Assessment of Social Anxiety and its Clinical Expressions”. In Hofmann SG, DiBartolo PM (eds.). Social Anxiety: Clinical, Developmental, and Social Perspectives (3rd ed.). Elsevier. pp. 45–94. doi:10.1016/B978-0-12-394427-6.00003-0. ISBN 978-0-12-394427-6. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123944276000030 https://doi.org/10.1016%2FB978-0-12-394427-6.00003-0 https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/social-phobia-scale</ref> لە پێداچوونەوەی توێژینەوەکانی منداڵان و ھەرزەکاراندا، ئازاردان لەلایەن ھاوتەمەنانەوە، وەک [[مووبەکردن|مووبەکردن]]، پەیوەندیی بە دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتییەوە ھەبووە. ترسی ئەوەی لەلایەن ھاوتەمەنانەوە ئازار بدرێن و خۆدوورخستنەوە لە بارودۆخە کۆمەڵایەتییەکان لەم باسەدا گرنگن.<ref name="source-14">Pontillo, Maria; Tata, Maria Cristina; Averna, Roberto; Demaria, Francesco; Gargiullo, Prisca; Guerrera, Silvia; Pucciarini, Maria Laura; Santonastaso, Ornella; Vicari, Stefano (June 2019). “Peer Victimization and Onset of Social Anxiety Disorder in Children and Adolescents”. Brain Sciences. 9 (6): 132. doi:10.3390/brainsci9060132. PMC 6627045. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31174384/ PMID 31174384]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6627045 https://doi.org/10.3390%2Fbrainsci9060132 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31174384</ref> پێداچوونەوەیەکی کلینیکی سەبارەت بە دەرئەنجامە دەروونییەکانی ڕووداوی ئازاربەخش، ڕێکارەکانی خۆدوورخستنەوەی بە زیادبوونی دڵەڕاوکێی پێشوەختە پەیوەست کردووە. لەو پێداچوونەوەیەدا، [[ئاگۆرافۆبیا|ئاگۆرافۆبیا]]، فۆبیای کۆمەڵایەتی، [[نەخۆشیی وەسواس و ناچاربوون|پەشێویی وەسواسی ناچاری]] و [[پەشێویی دڵەڕاوکێی جیابوونەوە|دڵەڕاوکێی جیابوونەوە]] وەک ھەندێک لە دۆخە دەروونییەکان کە دەکرێت دوای ڕووداوێکی ئازاربەخش ڕوو بدەن، باس کراون.<ref name="source-15">Auxéméry, Yann (May 2018). “Post-traumatic psychiatric disorders: PTSD is not the only diagnosis”. Presse Médicale. 47 (5): 423–430. doi:10.1016/j.lpm.2017.12.006. ISSN 2213-0276. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29580906/ PMID 29580906]. https://doi.org/10.1016%2Fj.lpm.2017.12.006 https://search.worldcat.org/issn/2213-0276 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29580906</ref> <span id="بنەما-دەمارەییەکان"></span> <span id="بنەما_دەمارەییەکان"></span> == بنەما دەمارەیییەکان == پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٣ مۆدێلێکی یەکخەری بۆ پەیوەندیی نێوان نادیاری، چاوەڕوانیی مەترسی و نیگەرانی پێشنیار کردووە. لەم مۆدێلەدا، چالاکیی بەرزی [[ئامیگدالا|ئامیگدالا]] بە ھۆشیاریی زۆر و سەرنجدانی لایەنگرانە بە مەترسی پەیوەستە. پەیوەندیی دوولایەنەی ئەم ناوچەیە لەگەڵ بەشی ژێرەوەی سترایەتەم (ventral striatum) و قەشری ئۆربیتۆفرۆنتاڵ (orbitofrontal cortex) ڕۆڵی لە ھەڵسەنگاندنی ڕووداوە داھاتووەکاندا ھەیە. سەرنجدان بە مەترسی و ھەڵسەنگاندنی ناخۆشیی ڕووداوەکان دەکرێت یەکتر بەھێز بکەن.<ref name="source-4" /> خانە دەمارەییە دۆپامینییەکانی ناوەڕاستی مێشک، جیاوازیی نێوان ئەنجامی پێشبینیکراو و ئەنجامی ڕاستەقینە بە نیشانەکانی «ھەڵەی پێشبینی» دەردەبڕن. ئەمە بە فێربوون و وردترکردنەوەی پێشبینیی ڕووداوە خۆش و ناخۆشەکان پەیوەستە. نووسەرانی ئەو مۆدێلە پێشنیار دەکەن کە بەشی پێشەوەی ئینسولا (anterior insula) لە دروستکردنی وەڵامی ھەستی بۆ ڕووداوە خەیاڵکراوەکانی داھاتوودا ڕۆڵی ھەبێت. چالاکیی بەرزی ئەم ناوچەیە لە کاتی چاوەڕوانیی ڕووداوە نەرێنییەکان و لە ھەندێک بارودۆخی نادیاریی مەترسیدا بینراوە.<ref name="source-4" /> بەشی پێشەوەی قەشری کەمەربەندیی ناوەڕاست (aMCC) بە ڕێکخستنی چالاکیی خۆکاری جەستە، وەڵامە بەرگرییەکان، ھەڵبژاردنی وەڵام و سەرنجدانەوە پەیوەستە. ئەم ناوچەیە لەگەڵ ناوەندەکانی جووڵە، ئامیگدالا، ناوچەکانی ناوەڕاستی مێشک، ناوچە پەریەتاڵەکان (parietal regions) و بەشەکانی قەشری پێشپێشانی پەیوەندیی ھەیە. لە ھەندێک پەشێویی دڵەڕاوکێی کلینیکیدا، گۆڕان لە پێکھاتە، کارکردن و پەیوەندییەکانی ئەم ناوچەیە ڕاپۆرت کراوە. پەیوەندیی ڕاستەوخۆی نێوان ئەو گۆڕانانە و وەڵامی نەگونجاو بە نادیاری، بەشێک لەو گریمانانەیە کە پێویستی بە توێژینەوەی زیاتر ھەیە.<ref name="source-4" /> == چارەسەر == [[چارەسەری دەروونی|چارەسەری دەروونی]] دەکرێت یارمەتیی کەس بدات ڕێگای مامەڵەکردن لەگەڵ دڵەڕاوکێی پێشوەختە فێر ببێت.<ref name="source-1" /> لە گەورەساڵانی تووشبوو بە پەشێویی تۆقیندا، [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT) یەکێکە لە چارەسەرە بەکارھاتووەکان؛ لە چوارچێوەی ئەم چارەسەرەدا ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئەو بارودۆخانەی کە کەسەکە ترسی لێیان ھەیە، دەکرێت بەکار بھێنرێت.<ref name="source-3" /> لە مێدیتەیشنی پشتبەستوو بە ھۆشیاریی ئێستادا، کەس ھەوڵ دەدات سەرنجی لەسەر کاتی ئێستا بێت. بەڵگەکان نیشان دەدەن کە دەکرێت بە گشتی لە کەمکردنەوەی دڵەڕاوکێ و فشاری دەروونیدا یارمەتیدەر بێت، بەڵام نابێت ئەمە وەک دڵنیایی لە لەناوچوونی ھەموو بیرە نیگەرانکەرەکان لێک بدرێتەوە.<ref name="source-16">Corliss, Julie (2014-01-08). “Mindfulness meditation may ease anxiety, mental stress”. Harvard Health. Retrieved 2026-11-02. https://www.health.harvard.edu/blog/mindfulness-meditation-may-ease-anxiety-mental-stress-201401086967</ref> چالاکیی جەستەییش لە پێداچوونەوەیەکی پزیشکیی تایبەت بە گەورەساڵاندا بە کەمکردنەوەی نیشانەکانی [[پەشێویی نیگەرانیی گشتگیر|پەشێویی دڵەڕاوکێی گشتگیر]] و پەشێویی تۆقین پەیوەست کراوە.<ref name="source-3" /> == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:دڵەڕاوکێ]] s5m6nutf5vd65d54e0a7h43chzxn7ei 0 305874 1699687 2026-11-02T17:01:00Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان و گونجاندن لە «Self-harm»ی ویکیپیدیای ئینگلیزی، وەشانی 1381352157: https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Self-harm&oldid=1381352157 1699687 wikitext text/x-wiki [[File:SelfHarm2017.jpg|thumb|alt=پێشبازوویەک بە چەند شوێنەواری سوورباوی درێژ لەسەر پێستەکەیدا.|شوێنەواری برینە چاکبووەکان لە پێشبازوودا، لە ئەنجامی خۆزیانگەیاندن.]] '''خۆزیانگەیاندن''' یان '''خۆئازاردان''' (Self-harm) کردارێکە کە تێیدا کەسێک بە ئەنقەست زیان بە خۆی دەگەیەنێت؛ بەڵام سنووری ئەم زاراوەیە لە ئەدەبیاتی پزیشکی و توێژینەوەکاندا یەکسان نییە. لە ھەندێک ڕێنماییی کلینیکیدا، خۆژەھراویکردن یان خۆبریندارکردن دەگرێتەوە، جا مەبەستی [[خۆکوشتن|خۆکوشتن]] ھەبێت یان نەبێت.<ref name="source-152">National Institute for Health and Care Excellence (7 September 2022). “Self-harm: assessment, management and preventing recurrence”. NICE guideline NG225. https://www.nice.org.uk/guidance/ng225</ref> '''[[خۆبریندارکردنی بێ مەبەستی خۆکوشتن|خۆبریندارکردنی بێ مەبەستی خۆکوشتن]]'''، کە بە کورتکراوەی '''NSSI''' دەناسرێت، بە تایبەتی بریتییە لە زیانگەیاندنی ڕاستەوخۆ و بە ئەنقەست بە [[شانە (ژینناسی)|شانەکانی جەستە]]، وەک پێست، بێ مەبەستی کۆتاییھێنان بە ژیان.<ref name="source-29">National Collaborating Centre for Mental Health (2012). Self-harm: Longer-term Management (Clinical guidelines). National Institute for Health and Care Excellence: Guidelines. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23534084/ PMID 23534084]. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23534084</ref><ref name="source-2">Klonsky ED (March 2007a). “The functions of deliberate self-injury: a review of the evidence”. Clinical Psychology Review. 27 (2): 226–239. doi:10.1016/j.cpr.2006.08.002. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17014942/ PMID 17014942]. https://doi.org/10.1016%2Fj.cpr.2006.08.002 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17014942</ref> خۆبریندارکردنی بێ مەبەستی خۆکوشتن بەخۆی بە مانای دەستنیشانکردنی پەشێوییەکی دەروونی نییە.<ref name="source-36" /> خۆبریندارکردن شێوەی جیاوازی ھەیە؛ لەوانە بڕینی پێست، سووتاندن، خۆخوراندن و لێدانی خۆ. پێناسەی NSSI زۆرجار کردارە کۆمەڵایەتییە پەسەندکراوەکان، وەک [[تاتۆ|تاتوو]] و کونکردنی جەستە بۆ جوانکاری، ناگرێتەوە.<ref name="source-2" /><ref name="source-5">Klonsky ED (November 2007b). “Non-suicidal self-injury: an introduction”. Journal of Clinical Psychology. 63 (11): 1039–1043. doi:10.1002/jclp.20411. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17932979/ PMID 17932979]. https://doi.org/10.1002%2Fjclp.20411 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17932979</ref> مەبەستەکانی خۆبریندارکردن دەکرێت کەمکردنەوەی ھەستە ناخۆشەکان یان سزادانی خۆ بێت. بەڵگەکان بۆ ئەم دوو مەبەستە بەھێزترن لە بەڵگەکانی مەبەستەکانی وەک کۆتاییھێنان بە ھەستی دابڕان (dissociation)، کاریگەریکردن لەسەر پەیوەندییەکان، بەرەنگاربوونەوەی مەیلی توند بۆ خۆکوشتن، بەدواداگەڕان بۆ ھەستێکی بەھێز، یان دیاریکردنی سنوور لە نێوان خۆ و کەسانی دیکەدا.<ref name="source-2" /> خۆزیانگەیاندن پەیوەندی بە مەترسیی بەرزتری خۆکوشتنی دواتر ھەیە؛ بێ مەبەستی خۆکوشتنبوونی کردارێک بە مانای نەبوونی ئەو مەترسییە نییە.<ref name="source-8">Hawton K, Zahl D, Weatherall R (June 2003). “Suicide following deliberate self-harm: long-term follow-up of patients who presented to a general hospital”. The British Journal of Psychiatry. 182 (6): 537–542. doi:10.1192/bjp.182.6.537. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12777346/ PMID 12777346]. https://doi.org/10.1192%2Fbjp.182.6.537 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12777346</ref><ref name="source-54">Urnes O (April 2009). “[Self-harm and personality disorders]”. Tidsskrift for den Norske Laegeforening. 129 (9): 872–876. doi:10.4045/tidsskr.08.0140. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19415088/ PMID 19415088]. https://doi.org/10.4045%2Ftidsskr.08.0140 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19415088</ref> خۆبریندارکردنی بێ مەبەستی خۆکوشتن دەتوانێت ببێتە ھۆی برینداریی قورس و، لە ھەندێک دۆخدا، مردنی نەخوازراو.<ref name="source-75">Lengel GJ, Styer D (2019). “Comprehensive Assessment of Nonsuicidal Self-Injury”. In Washburn JJ (ed.). Nonsuicidal Self-Injury: Advances in Research and Practice. Routledge. pp. 130–131. doi:10.4324/9781315164182-8. ISBN 978-1-315-16418-2. [https://www.perlego.com/book/1573309/nonsuicidal-selfinjury-advances-in-research-and-practice-pdf Preview].</ref> ئەم ڕەفتارە لە [[ھەرزەکاری]]دا باوە، بەڵام لە تەمەنەکانی دیکەشدا ڕوودەدات.<ref name="source-122">Gillies D, Christou MA, Dixon AC, Featherston OJ, Rapti I, Garcia-Anguita A, Villasis-Keever M, Reebye P, Christou E, Al Kabir N, Christou PA (October 2018). “Prevalence and Characteristics of Self-Harm in Adolescents: Meta-Analyses of Community-Based Studies 1990–2015”. Journal of the American Academy of Child &amp; Adolescent Psychiatry. 57 (10): 733–741. doi:10.1016/j.jaac.2018.06.018. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30274648/ PMID 30274648]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jaac.2018.06.018 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30274648</ref><ref name="source-43">Troya MI, Babatunde O, Polidano K, Bartlam B, McCloskey E, Dikomitis L, Chew-Graham CA (April 2019). “Self-harm in older adults: systematic review”. British Journal of Psychiatry. 214 (4): 186–200. doi:10.1192/bjp.2019.11. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30789112/ PMID 30789112]. pp. 189–190. https://doi.org/10.1192%2Fbjp.2019.11 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30789112</ref> توێژینەوەی چارەسەرەکان دەستێوەردانی دەروونی، کۆمەڵایەتی و دەرمانی دەگرێتەوە؛ دڵنیایی بەڵگەکان بە پێی جۆری چارەسەر، تەمەن و ئەنجامە پێوانەکراوەکە جیاوازە.<ref name="source-100">Witt KG, Hetrick SE, Rajaram G, Hazell P, Taylor Salisbury TL, Townsend E, Hawton K (2021-01-10). Cochrane Common Mental Disorders Group (ed.). “Pharmacological interventions for self-harm in adults”. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2021 (1) CD013669. doi:10.1002/14651858.CD013669.pub2. PMC 8094615. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35608866/ PMID 35608866]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8094615 https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD013669.pub2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35608866</ref><ref name="source-109">Witt KG, Hetrick SE, Rajaram G, Hazell P, Taylor Salisbury TL, Townsend E, Hawton K (2021). “Psychosocial interventions for self-harm in adults”. The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2021 (4) CD013668. doi:10.1002/14651858.CD013668.pub2. PMC 8094743. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33884617/ PMID 33884617]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8094743 https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD013668.pub2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33884617</ref><ref name="source-110">Witt KG, Hetrick SE, Rajaram G, Hazell P, Taylor Salisbury TL, Townsend E, Hawton K (March 2021b). “Interventions for self-harm in children and adolescents”. The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2021 (3) CD013667. doi:10.1002/14651858.cd013667.pub2. PMC 8094399. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33677832/ PMID 33677832]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8094399 https://doi.org/10.1002%2F14651858.cd013667.pub2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33677832</ref> == پۆلێنکردن == شێوازی تێگەیشتن لە خۆبریندارکردن لە مێژووی دەروونپزیشکیدا گۆڕاوە. پێداچوونەوەیەکی مێژوویی ڕوونی دەکاتەوە کە لە سەدەی نۆزدەھەمدا پزیشکان ھەوڵیان دەدا خۆبریندارکردن لە خۆکوشتن جیا بکەنەوە و لە پۆلێنکردنەکانیاندا سەرنجیان بە مەبەست، بوونی دەروونپەریشی، و جیاوازیی نێوان بریندارکردنی دووبارە و بریندارکردنی قورس دەدا.<ref name="source-19">Angelotta C (2015). “Defining and Refining Self-Harm: A Historical Perspective on Nonsuicidal Self-Injury”. The Journal of Nervous and Mental Disease. 203 (2): 75–80. doi:10.1097/NMD.0000000000000243. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25594789/ PMID 25594789]. https://doi.org/10.1097%2FNMD.0000000000000243 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25594789</ref> لە ساڵی ١٩٩٣دا، ئارماندۆ فاڤازا و ڕیچارد ڕۆزنتاڵ لە پێداچوونەوەیەکدا خۆبریندارکردنی بێ مەبەستی ھۆشیارانەی خۆکوشتنیان لە سێ جۆردا پۆلێن کرد: بریندارکردنی قورس و کەمجار، ڕەفتاری جێگیر و دووبارەبووەوە، و بریندارکردنی ڕووەکی یان مامناوەند. ئەمە پۆلێنکردنێکی پێشنیارکراوی ئەو نووسەرانە لەو کاتەدا بوو، نەک پێناسەیەکی یەکسان بۆ ھەموو جۆرەکانی خۆزیانگەیاندن.<ref name="source-27">Favazza AR; Rosenthal RJ (February 1993). “Diagnostic issues in self-mutilation”. Hospital &amp; Community Psychiatry. 44 (2): 134–140. doi:10.1176/ps.44.2.134. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8432496/ PMID 8432496]. https://doi.org/10.1176/ps.44.2.134 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8432496/</ref> === زاراوەکان === لە ئەدەبیاتی توێژینەوەدا ناوەکانی «خۆزیانگەیاندنی بە ئەنقەست» ('''DSH''') و «خۆبریندارکردن» ('''SI''')یش بەکاردێن. پێناسەکانیان ھەموو کاتێک یەکسان نین؛ بە تایبەتی دەکرێت لە گرتنەوە یان نەگرتنەوەی مەبەستی خۆکوشتندا جیاواز بن. ئەمە بەراوردکردنی توێژینەوەکان ئاڵۆز دەکات.<ref name="source-29" /><ref name="source-123">Gillies D, Christou MA, Dixon AC, Featherston OJ, Rapti I, Garcia-Anguita A, Villasis-Keever M, Reebye P, Christou E, Al Kabir N, Christou PA (October 2018). “Prevalence and Characteristics of Self-Harm in Adolescents: Meta-Analyses of Community-Based Studies 1990–2015”. Journal of the American Academy of Child &amp; Adolescent Psychiatry. 57 (10): 733–741. doi:10.1016/j.jaac.2018.06.018. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30274648/ PMID 30274648].; Muehlenkamp JJ, Claes L, Havertape L, Plener PL (December 2012). “International prevalence of adolescent non-suicidal self-injury and deliberate self-harm”. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health. 6 (1): 10. doi:10.1186/1753-2000-6-10. PMC 3348041. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22462815/ PMID 22462815]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jaac.2018.06.018 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30274648 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3348041 https://doi.org/10.1186%2F1753-2000-6-10 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22462815</ref> ڕێنماییی NCCMH لە ساڵی ٢٠١٢دا ڕوونی کردووەتەوە کە وشەی «بە ئەنقەست» دەکرێت ھەڵوێستێکی سەرزەنشتئامێز بگەیەنێت؛ ھەروەھا ئاستی ھۆشیاری و مەبەست ھەموو کاتێک ڕوون نییە، بەتایبەتی لە کاتی دابڕانی دەروونیدا. ئەو ڕێنمایییە خۆزیانگەیاندن بە خۆژەھراویکردن یان خۆبریندارکردن پێناسە دەکات، بەبێ ئەوەی مەبەستی کردارەکە ببێتە بنەمای پۆلێنکردن. لەم پێناسەیەدا خواردنەوەی لەڕادەبەدەری ئەڵکۆل، بەکارھێنانی ماددە بۆ خۆشی و کردارە کۆمەڵایەتییە پەسەندکراوەکانی وەک کونکردنی جەستە ناژمێردرێن.<ref name="source-29" /> لە '''DSM-5'''ی ساڵی ٢٠١٣دا، پێشنیاری دەستنیشانکردنی پەشێویی خۆبریندارکردنی بێ مەبەستی خۆکوشتن لە بەشی بارودۆخە پێویستەکان بە توێژینەوەی زیاتر دانرا. لە پێوەرە پێشنیارکراوەکاندا زیانگەیاندنی بێ مەبەستی خۆکوشتن لە پێنج ڕۆژ یان زیاتردا لە ١٢ مانگی ڕابردوودا ھاتبوو؛ کەسەکە چاوەڕێی کەمبوونەوەی دۆخێکی ناخۆش، چارەسەرکردنی کێشەیەکی نێوان کەسان یان دروستبوونی دۆخێکی ئەرێنی دەکرد. ئەمانە ھەموو پێوەرە پێشنیارکراوەکان ناگرنەوە.<ref name="source-37">American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Washington, DC: American Psychiatric Association. pp. 803–804. ISBN 978-0-89042-554-1. doi:10.1176/appi.books.9780890425596. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596</ref> لە '''DSM-5-TR'''دا، کۆدەکانی ڕەفتاری خۆکوشتن و NSSI لە بەشی «بارودۆخەکانی دیکە کە دەکرێت ببنە بابەتی سەرنجی کلینیکی» زیاد کراون. بە گوێرەی ڕوونکردنەوەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکیی ئەمریکا، بابەتەکانی ئەو بەشە خۆیان [[پەشێویی دەروونی|پەشێویی دەروونی]] نین. کۆدەکان یارمەتیی تۆمارکردنی ئەم ڕەفتارانە دەدەن، لەوانە کاتێک لەگەڵ دۆخە دەروونییەکانی دیکەدا ڕوودەدەن.<ref name="source-36">“Addition of Diagnostic Codes for Suicidal Behavior and Nonsuicidal Self- Injury” (PDF). American Psychiatric Association. 2022. Retrieved November 2, 2026. https://www.psychiatry.org/getmedia/1f70c2ab-04dd-4267-aae7-b421c17072b8/APA-DSM5TR-SuicidalBehaviorandNonsuicidalSelfInjury.pdf</ref> === شاردنەوە === ھەندێک کەس شوێنەوارەکانی خۆبریندارکردن لە خۆیان یان لە کەسانی دیکە دەشارنەوە. شاردنەوە بە جل، کەرەستەی جوانکاری، تاتوو یان نەشتەرگەری ڕاپۆرت کراوە. ھەستی شەرم، بیرکردنەوە نەرێنییەکان دەربارەی شوێنەوارەکان و ترسی داغی کۆمەڵایەتی دەکرێت پەیوەندی بە شاردنەوە ھەبێت. بەڵام ھەموو کەسێک دیدێکی یەکسانی بۆ ئەو شوێنەوارانە نییە؛ ھەندێکیان مانای ئەرێنی، وەک نیشانەی تێپەڕاندنی قۆناغێکی سەخت، پێدەبەخشن.<ref name="source-39">Burke TA, Ammerman BA, Hamilton JL, Stange JP, Piccirillo M (2020-11-01). “Nonsuicidal self-injury scar concealment from the self and others”. Journal of Psychiatric Research. 130: 313–320. doi:10.1016/j.jpsychires.2020.07.040. PMC 10266527. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32871456/ PMID 32871456]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10266527 https://doi.org/10.1016%2Fj.jpsychires.2020.07.040 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32871456</ref> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیکی دەربارەی ھۆکارە ڕاپۆرتکراوەکانی خۆزیانگەیاندن نیشانی دا کە جگە لە کەمکردنەوەی ناخۆشیی دەروونی و کاریگەریی لەسەر کەسانی دیکە، ھەندێک کەس مەبەستی وەک پشتڕاستکردنەوەی ئەزموونی خۆ، ھەستکردن بە زاڵبوون بەسەر بارودۆخەکەدا، یان بەدەستھێنانی ھەستێکی ئەرێنی ڕاپۆرت دەکات.<ref name="source-41">Edmondson AJ, Brennan CA, House AO (February 2016). “Non-suicidal reasons for self-harm: A systematic review of self-reported accounts”. Journal of Affective Disorders. 191: 109–117. doi:10.1016/j.jad.2015.11.043. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26655120/ PMID 26655120]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2015.11.043 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26655120</ref> <span id="نیشانەکان-و-شێوەکانی-ڕەفتار"></span> == نیشانەکان و شێوەکانی ڕەفتار == شێوەی باوی خۆزیانگەیاندن بە پێی تەمەن و شوێنی توێژینەوە دەگۆڕێت. لە توێژینەوەکانی ھەرزەکارانی ناو کۆمەڵگادا، بڕینی پێست زۆرجار لە شێوەکانی دیکە باوترە.<ref name="source-42">Greydanus DE, Shek D (September 2009). “Deliberate Self-harm and Suicide in Adolescents”. The Keio Journal of Medicine. 58 (3): 144–151. doi:10.2302/kjm.58.144. hdl:10397/4495. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19826208/ PMID 19826208]. pp. 145–146. https://doi.org/10.2302%2Fkjm.58.144 https://hdl.handle.net/10397%2F4495 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19826208</ref><ref name="source-132">Madge N, Hewitt A, Hawton K, de Wilde EJ, Corcoran P, Fekete S, et al. (June 2008). “Deliberate self-harm within an international community sample of young people: comparative findings from the Child &amp; Adolescent Self-harm in Europe (CASE) Study”. Journal of Child Psychology and Psychiatry, and Allied Disciplines. 49 (6): 667–677. doi:10.1111/j.1469-7610.2008.01879.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18341543/ PMID 18341543]. https://doi.org/10.1111%2Fj.1469-7610.2008.01879.x https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18341543</ref> لە پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٩ دەربارەی کەسانی تەمەن شەست ساڵ و سەرووتر، خۆژەھراویکردن شێوەی زاڵ بوو؛ بەڵام زۆربەی توێژینەوە لەخۆگیراوەکان لە نەخۆشخانە کرابوون، بۆیە ئەنجامەکە نابێت بێ سنوور بۆ ھەموو کەسانی بەساڵاچوو بگوازرێتەوە.<ref name="source-43" /> زۆرێک لە ڕووداوەکانی خۆزیانگەیاندن ناگەنە بەر سەرنجی خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان. لە توێژینەوەی نێودەوڵەتیی '''CASE'''دا، زۆرێک لە ھەرزەکاران نەچووبوونە نەخۆشخانە و تەنانەت کەسێکی دیکەشیان لە ڕووداوەکە ئاگادار نەکردبووەوە.<ref name="source-132" /> <span id="ھۆکارە-پەیوەندیدارەکان"></span> == ھۆکارە پەیوەندیدارەکان == <span id="تێکچوونە-دەروونییەکان"></span> <span id="دۆخە_دەروونی_و_گەشەییەکان"></span> === دۆخە دەروونی و گەشەیییەکان === خۆزیانگەیاندن دەکرێت لەگەڵ بارودۆخە دەروونییە جیاوازەکاندا ڕووبدات. ھاوکاتبوونی لەگەڵ [[پەشێویی خواردن|پەشێوییەکانی خواردن]]، [[پەشێویی دووجەمسەری|پەشێویی دووجەمسەری]]، نیشانەکانی [[خەمۆکی|خەمۆکی]] و کێشەکانی بەکارھێنانی ماددە ڕاپۆرت کراوە.<ref name="source-47">Cucchi A, Ryan D, Konstantakopoulos G, Stroumpa S, Kaçar Aş, Renshaw S, Landau S, Kravariti E (May 2016). “Lifetime prevalence of non-suicidal self-injury in patients with eating disorders: a systematic review and meta-analysis”. Psychological Medicine. 46 (7): 1345–1358. doi:10.1017/S0033291716000027. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26954514/ PMID 26954514]. https://doi.org/10.1017%2FS0033291716000027 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26954514</ref><ref name="source-51">Joyce PR, Light KJ, Rowe SL, Cloninger CR, Kennedy MA (March 2010). “Self-mutilation and suicide attempts: relationships to bipolar disorder, borderline personality disorder, temperament and character”. The Australian and New Zealand Journal of Psychiatry. 44 (3): 250–257. doi:10.3109/00048670903487159. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20180727/ PMID 20180727]. https://doi.org/10.3109%2F00048670903487159 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20180727</ref><ref name="source-52">Hawton K, Kingsbury S, Steinhardt K, James A, Fagg J (June 1999). “Repetition of deliberate self-harm by adolescents: the role of psychological factors”. Journal of Adolescence. 22 (3): 369–378. doi:10.1006/jado.1999.0228. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10462427/ PMID 10462427]. https://doi.org/10.1006%2Fjado.1999.0228 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10462427</ref><ref name="source-70">Greydanus DE, Shek D (September 2009). “Deliberate Self-harm and Suicide in Adolescents”. The Keio Journal of Medicine. 58 (3): 144–151. doi:10.2302/kjm.58.144. hdl:10397/4495. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19826208/ PMID 19826208]. https://doi.org/10.2302%2Fkjm.58.144 https://hdl.handle.net/10397%2F4495 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19826208</ref> ئەو ھاوکاتبوونە بەخۆی نایسەلمێنێت کە یەکێکیان ھۆکاری ڕاستەوخۆی ئەوی دیکەیە. خۆبریندارکردنی بێ مەبەستی خۆکوشتن بەخۆی بە مانای دەستنیشانکردنی پەشێوییەکی دەروونی نییە.<ref name="source-36" /> لە توێژینەوەیەکدا، ڕەفتاری خۆبریندارکردن لە ھەندێک منداڵی [[ئۆتیزم|ئۆتیست]] تۆمار کراوە. لەو توێژینەوەیەدا مەبەستی منداڵەکان لەو ڕەفتارانە نەسەنجێنراوە؛ بۆیە لەو توێژینەوەیەوە ناتوانرێت دیاری بکرێت ئایا ئەو ڕەفتارانە خۆزیانگەیاندنی بە ئەنقەست بوون یان نا.<ref name="source-49">Dominick KC, Davis NO, Lainhart J, Tager-Flusberg H, Folstein S (2007). “Atypical behaviors in children with autism and children with a history of language impairment”. Research in Developmental Disabilities. 28 (2): 145–162. doi:10.1016/j.ridd.2006.02.003. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16581226/ PMID 16581226]. https://doi.org/10.1016%2Fj.ridd.2006.02.003 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16581226</ref> ھەروەھا، لە نموونەیەکی کلینیکیی کەسانێکدا کە [[پەشێویی خۆناشیرینبینی]] (body dysmorphic disorder؛ BDD) لە تەمەنی ١٢ تا ٦٥ ساڵیدا بۆیان دەستنیشان کرابوو، خۆزیانگەیاندن و ھەوڵی خۆکوشتن ڕاپۆرت کراون؛ ئەو دوو ئەنجامە لە ھەندێک پێوانەدا پێکەوە ھەژمار کراون.<ref name="source-50">Addison M, James A, Borschmann R, Costa M, Jassi A, Krebs G (September 2024). “Suicidal thoughts and behaviours in body dysmorphic disorder: Prevalence and correlates in a sample of mental health service users in the UK”. Journal of Affective Disorders. 361: 515–521. doi:10.1016/j.jad.2024.05.145. hdl:11343/349219. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38821371/ PMID 38821371]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2024.05.145 https://hdl.handle.net/11343%2F349219 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38821371</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩ ڕاپۆرت دەکات کە لە ھەندێک توێژینەوەدا تا ٧٠٪ی کەسانی تووشبوو بە [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری|پەشێویی کەسایەتیی سنووری]] مێژووی خۆبریندارکردنی بێ مەبەستی خۆکوشتنیان ھەبووە.<ref name="source-54" /> لە پێداچوونەوەیەک دەربارەی کەسانی تووشبوو بە [[شیزۆفرێنیا|شیزۆفرینیا]]شدا، مێژووی خۆزیانگەیاندن و بیرکردنەوە لە خۆکوشتن، خەمۆکیی پێشوو، خراپبەکارھێنانی ماددە یان وابەستەبوون پێی، و تێکڕای بەرزتری ژمارەی بستەرکردنە دەروونپزیشکییەکان لەگەڵ خۆزیانگەیاندن پەیوەندییان ھەبوو.<ref name="source-55">Haw C, Hawton K, Sutton L, Sinclair J, Deeks J (February 2005). “Schizophrenia and Deliberate Self-Harm: A Systematic Review of Risk Factors”. Suicide and Life-Threatening Behavior. 35 (1): 50–62. doi:10.1521/suli.35.1.50.59260. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15843323/ PMID 15843323]. https://doi.org/10.1521%2Fsuli.35.1.50.59260 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15843323</ref> <span id="ھۆکارە-دەروونی-و-کۆمەڵایەتییەکان"></span> === ھۆکارە دەروونی و کۆمەڵایەتییەکان === ھۆکارە پەیوەندیدارەکان لە ئاستی تاک، خێزان، ھاوڕێیان و کۆمەڵگادا دەبینرێن.<ref name="source-42" /> پێداچوونەوەیەکی کۆکراوەی ساڵی ٢٠٢٥ پەیوەندیی نێوان خراپمامەڵەکردنی سەردەمی منداڵی و بیر و ڕەفتاری خۆزیانگەیاندنی دۆزییەوە. لەو پێداچوونەوەیەدا، خراپمامەڵەکردن ئازاردانی جەستەیی، ھەستی و سێکسی و پشتگوێخستن دەگرتەوە؛ ئەنجامەکانیش ھەردوو NSSI و بیر و ڕەفتاری پەیوەست بە خۆکوشتنیان لەخۆ گرتبوو.<ref name="source-81">Chia AYY, Hartanto A, Wan TS, Teo SSM, Sim L, Kasturiratna KTAS (March 2025). “The impact of childhood sexual, physical and emotional abuse and neglect on suicidal behavior and non-suicidal self-injury: A systematic review of meta-analyses”. Psychiatry Research Communications. 5 (1) 100202. doi:10.1016/j.psycom.2025.100202. https://doi.org/10.1016%2Fj.psycom.2025.100202</ref> پەیوەندییەکە نابێت وەک ڕوونکردنەوەیەکی تاکەھۆکاری بخوێندرێتەوە. شیکردنەوەیەکی ئاماریی کۆکراوەی ساڵی ٢٠٠٨، پەیوەندیی نێوان ئازاردانی سێکسی لە منداڵیدا و NSSIی بە پەیوەندییەکی بچووک تا ناوەند ناساند. ئەو توێژینەوانەی کاریگەریی ھۆکارە دەروونییەکانی دیکەیان لەبەرچاو گرتبوو، بەڵگەی کەمیان بۆ پەیوەندییەکی سەربەخۆ نیشان دەدا. نووسەران پشتگیرییان لەو بۆچوونە نەکرد کە ئازاردانی سێکسی بەخۆی ھۆکارێکی ناوەندیی NSSI بێت.<ref name="source-136">Klonsky ED, Moyer A (March 2008). “Childhood sexual abuse and non-suicidal self-injury: meta-analysis”. British Journal of Psychiatry. 192 (3): 166–170. doi:10.1192/bjp.bp.106.030650. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18310572/ PMID 18310572]. https://doi.org/10.1192%2Fbjp.bp.106.030650 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18310572</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٢، پەلەکردن لە کردار و لاوازیی چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان بە ھۆکاری پەیوەست بە خۆزیانگەیاندنی ھەرزەکاران ناساند. ھەستکردن بە گیرخواردن، شکست، نەبوونی سەر بە گرووپێکبوون و باربوون بەسەر کەسانی دیکەدا لەو پێداچوونەوەیەدا بە پێشبینیکەری ڕەفتاری پەیوەست بە خۆکوشتن باس کراون؛ ئەو ئەنجامە تایبەت بە NSSI بە تەنھا نییە.<ref name="source-62">Hawton K, Saunders KE, O’Connor RC (June 2012). “Self-harm and suicide in adolescents”. Lancet. 379 (9834): 2373–2382. doi:10.1016/S0140-6736(12)60322-5. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22726518/ PMID 22726518]. p. 2375. https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2812%2960322-5 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22726518</ref> پەیوەندیی خۆزیانگەیاندن بە [[پێگەیشتوویی لە مرۆڤدا|گەیشتنی جەستەیی]]شەوە توێژراوەتەوە. لە توێژینەوەیەکی قوتابیانی تەمەن ١٢ تا ١٥ ساڵ لە ئەمریکا و ئوسترالیادا، قۆناغی گەیشتنی جەستەیی پەیوەندی بە خۆزیانگەیاندن ھەبوو، تەنانەت دوای لەبەرچاوگرتنی تەمەنی ساڵانەش. ئەم پەیوەندییە بەتایبەتی لە کچاندا دیار بوو.<ref name="source-63">Hawton K, Saunders KE, O’Connor RC (June 2012). “Self-harm and suicide in adolescents”. Lancet. 379 (9834): 2373–2382. doi:10.1016/S0140-6736(12)60322-5. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22726518/ PMID 22726518].; Patton GC, Hemphill SA, Beyers JM, Bond L, Toumbourou JW, McMorris BJ, Catalano RF (April 2007). “Pubertal Stage and Deliberate Self-Harm in Adolescents”. Journal of the American Academy of Child &amp; Adolescent Psychiatry. 46 (4): 508–514. doi:10.1097/chi.0b013e31803065c7. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17420686/ PMID 17420686]. Hawton et al., p. 2374. https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2812%2960322-5 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22726518 https://doi.org/10.1097%2Fchi.0b013e31803065c7 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17420686</ref> پێداچوونەوەیەک لە ساڵی ٢٠١٦دا، خۆزیانگەیاندن، خەمۆکی و مەترسییە پەیوەندیدارەکانی خۆکوشتنی لە گەنجانی [[ترانسجێندەر|ترانسجێندەردا]] بەرزتر ڕاپۆرت کرد لە ھاوتەمەنەکانیان.<ref name="source-64">Connolly MD, Zervos MJ, Barone CJ, Johnson CC, Joseph CL (November 2016). “The Mental Health of Transgender Youth: Advances in Understanding”. The Journal of Adolescent Health. 59 (5): 489–495. doi:10.1016/j.jadohealth.2016.06.012. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27544457/ PMID 27544457]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jadohealth.2016.06.012 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27544457</ref> توێژینەوەیەکی قوتابخانەیی ساڵی ٢٠١٩، لەو گرووپەدا پەیوەندیی نێوان ناسنامەی ڕەگەزی و بیرکردنەوە لە خۆزیانگەیاندن، ئازاردان لەلایەن ھاوتەمەنان و نیشانەکانی خەمۆکیی پشکنی. پێوانەی خۆزیانگەیاندنی ئەو توێژینەوەیە بیرکردنەوە لە کردارەکە بوو، نە تۆمارکردنی ئەنجامدانی کردارەکە خۆی.<ref name="source-65">Butler C, Joiner R, Bradley R, Bowles M, Bowes A, Russell C, Roberts V (2019-10-02). “Self-harm prevalence and ideation in a community sample of cis, trans and other youth”. The International Journal of Transgenderism. 20 (4): 447–458. doi:10.1080/15532739.2019.1614130. PMC 6913646. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32999629/ PMID 32999629]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6913646 https://doi.org/10.1080%2F15532739.2019.1614130 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32999629</ref> === بۆماوەیی === سندرۆمی '''Lesch–Nyhan''' نەخۆشییەکی بۆماوەییی دەگمەنە کە پەیوەندی بە کرۆمۆسۆمی Xەوە ھەیە. لە ھەندێک کەسی تووشبوو بەو سندرۆمە، ڕەفتاری خۆبریندارکردن دەکرێت ناچارەکی بێت و کۆنترۆڵکردنی سەخت بێت؛ ئەمە ھەمیشە لەگەڵ خۆزیانگەیاندنی بە ئەنقەست، کە لە سەرەتای وتارەکەدا پێناسە کراوە، یەکسان نییە.<ref name="source-67">Cauwels RG, Martens LC (1 September 2005). “Self-mutilation behaviour in Lesch-Nyhan syndrome”. Journal of Oral Pathology and Medicine. 34 (9): 573–575. doi:10.1111/j.1600-0714.2005.00330.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16138897/ PMID 16138897]. https://doi.org/10.1111%2Fj.1600-0714.2005.00330.x https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16138897</ref> <span id="ماددە-ھۆشبەرەکان-و-ئەڵکۆل"></span> === ماددە ھۆشبەرەکان و ئەڵکۆل === لە ھەندێک توێژینەوەدا، خۆزیانگەیاندن لەگەڵ خراپبەکارھێنانی ماددە، لەوانە ئەڵکۆل، پەیوەندی ھەبووە.<ref name="source-70" /> بەڵام پەیوەندییەکان بە پێی دانیشتووان و ھۆکارە لەبەرچاوگیراوەکان دەگۆڕێن. لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩ لە ھەرزەکارانی ئینگلتەرا و نەرویژدا، پەیوەندیی نێوان [[ماریوانا|کانابیس]] و خۆزیانگەیاندن دوای لەبەرچاوگرتنی ھۆکارەکانی دیکە لە نموونەی ئینگلتەرادا بەرچاوی ئاماریی نەما، بەڵام لە نموونەی نەرویژدا مایەوە.<ref name="source-72">Rossow I, Hawton K, Ystgaard M (2009). “Cannabis use and deliberate self-harm in adolescence: a comparative analysis of associations in England and Norway”. Archives of Suicide Research. 13 (4): 340–348. doi:10.1080/13811110903266475. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19813111/ PMID 19813111]. https://doi.org/10.1080%2F13811110903266475 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19813111</ref> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیکی و شیکردنەوەی ئاماریی کۆکراوە لە ساڵی ٢٠٢١دا، پەیوەندیی نێوان بەکارھێنانی کانابینۆیدەکان و ڕەفتاری خۆزیانگەیاندنی دۆزییەوە. لە توێژینەوەکانی یەک خاڵی کاتدا، ڕێژەی ئۆدز (odds ratio؛ '''OR''') ١٫٥٦٩ بوو و سنووری دڵنیاییی ٩٥٪ لە ١٫١٦٧ تا ٢٫١٠٨ بوو. ئەو پێداچوونەوەیە پەیوەندی لە توێژینەوەکانی بەدواداچوونیشدا ڕاپۆرت کردووە.<ref name="source-74">Escelsior A, Belvederi Murri M, Corsini GP, Serafini G, Aguglia A, Zampogna D, et al. (January 2021). “Cannabinoid use and self-injurious behaviors: A systematic review and meta-analysis”. Journal of Affective Disorders. 278: 85–98. doi:10.1016/j.jad.2020.09.020. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32956965/ PMID 32956965]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2020.09.020 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32956965</ref> لە بەکارھێنەرانی کانابیسدا، بەکارھێنانی بەردەوام، بوونی پەشێویی دەروونی، نیشانەکانی خەمۆکی، کێشەی ڕێکخستنی ھەستەکان و تایبەتمەندیی پەلەکردن لە کرداردا لەوانەیە لەگەڵ مەترسیی زیاتر پەیوەندییان ھەبێت. ئەم ئەنجامانە پەیوەندیی ئاماری نیشان دەدەن و بە تەنھا ھۆکاربوون ناسەلمێنن.<ref name="source-74" /> جگەرەکێشانیش لەگەڵ خۆزیانگەیاندنی ھەرزەکاران پەیوەندی ھەبووە، بەڵام تا چەندە ھۆکارێکی سەربەخۆیە یان لە پەیوەندییەکانی لەگەڵ خەمۆکی، ناخۆشیی ھەستی و مەترسیپەسەندییەوە دێت، ڕوون نەبووە.<ref name="source-73">Hawton K, Saunders KE, O’Connor RC (June 2012). “Self-harm and suicide in adolescents”. Lancet. 379 (9834): 2373–2382. doi:10.1016/S0140-6736(12)60322-5. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22726518/ PMID 22726518]. p. 2376. https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2812%2960322-5 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22726518</ref> <span id="میکانیزمە-جەستەیی-و-دەروونییەکان"></span> == میکانیزمە جەستەیی و دەروونییەکان == خۆزیانگەیاندن دەتوانێت زیانی جەستەیی و شوێنەوار بەجێبھێڵێت.<ref name="source-117">Haris AM, Pitman A, Mughal F, Bakanaite E, Morant N, Rowe SL (June 2022). “Harm minimisation for self-harm: a cross-sectional survey of British clinicians’ perspectives and practices”. BMJ Open. 12 (6) e056199. doi:10.1136/bmjopen-2021-056199. PMC 9171231. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35980724/ PMID 35980724]. p. 3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9171231 https://doi.org/10.1136%2Fbmjopen-2021-056199 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35980724</ref> لە زۆرێک لە توێژینەوەکاندا، کەمکردنەوەی ناخۆشیی دەروونی لە ھۆکارە سەرەکییە ڕاپۆرتکراوەکانە. لە توێژینەوەیەکی قوتابیانی تەمەن ١٤ تا ١٦ ساڵدا، ئارەزووی ڕزگاربوون لە دۆخێکی دەروونیی زۆر ناخۆش باوترین وەڵام بوو، ھەردوو لە کوڕان و کچاندا. ئەو وەڵامە لەگەڵ دووبارەبوونەوەی خۆزیانگەیاندن لە شەش مانگی دواتردا پەیوەندی ھەبوو.<ref name="source-76">Rasmussen S, Hawton K, Philpott-Morgan S, O’Connor RC (2016). “Why Do Adolescents Self-Harm?”. Crisis. 37 (3). Hogrefe Publishing Group: 176–183. doi:10.1027/0227-5910/a000369. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26831210/ PMID 26831210]. https://doi.org/10.1027%2F0227-5910%2Fa000369 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26831210</ref> بەڵام بەردەوامبوون لە ھەموو کەسێکدا یەکسان نییە. لە توێژینەوەیەکی بەدواداچوونی ھەرزەکاران لە ئوسترالیادا، زۆربەی ئەو بەشداربووانەی لە ھەرزەکاریدا خۆزیانگەیاندنیان ڕاپۆرت کردبوو، لە قۆناغی گەورەساڵیی سەرەتایی دووبارە ڕاپۆرتی ئەو ڕەفتارەیان نەکرد؛ ھەندێکیانیش ڕاپۆرتیان کرد.<ref name="source-79">Moran P, Coffey C, Romaniuk H, Olsson C, Borschmann R, Carlin JB, Patton GC (2012). “The natural history of self-harm from adolescence to young adulthood: a population-based cohort study”. The Lancet. 379 (9812). Elsevier BV: 236–243. doi:10.1016/s0140-6736(11)61141-0. hdl:1983/5e72032a-8883-49e4-b342-8a86f0e7de03. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22100201/ PMID 22100201]. https://doi.org/10.1016%2Fs0140-6736%2811%2961141-0 https://hdl.handle.net/1983%2F5e72032a-8883-49e4-b342-8a86f0e7de03 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22100201 [https://blogs.rch.org.au/cah/files/2011/11/The-natural-history-of-self-harm-from-adolescence-to-young.pdf Full text]</ref> لە توێژینەوەی نەخۆشانی پێشتر ھاتووە نەخۆشخانەدا، دووبارەبوونەوەی خۆزیانگەیاندن پەیوەندی بە مەترسیی بەرزتری خۆکوشتنی دواتر ھەبوو.<ref name="source-80">Zahl DL, Hawton K (2004). “Repetition of deliberate self-harm and subsequent suicide risk: Long-term follow-up study of 11 583 patients”. British Journal of Psychiatry. 185 (1). Royal College of Psychiatrists: 70–75. doi:10.1192/bjp.185.1.70. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15231558/ PMID 15231558]. https://doi.org/10.1192%2Fbjp.185.1.70 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15231558</ref> تێگەیشتنی کەسەکە و پسپۆڕی ھەڵسەنگێنەر لە مەبەستی کردارەکە دەکرێت یەک نەبێت. لە توێژینەوەیەکی ساڵی ١٩٨٢ لە پەنجا ھەرزەکاری خۆژەھراویکردوودا، بەشداربووان زۆرجار تەنیایی، ھەستکردن بە نەویستراوبوون یان تووڕەییان باس کرد؛ بەڵام ھەڵسەنگێنەرە کلینیکییەکان زیاتر مەبەستی سزادان یان دەستکاریکردنی ڕەفتاری کەسانی دیکەیان بۆ کردارەکە دادەنا.<ref name="source-83">Hawton K, Cole D, O’Grady J, Osborn M (September 1982). “Motivational aspects of deliberate self-poisoning in adolescents”. The British Journal of Psychiatry. 141 (3): 286–291. doi:10.1192/bjp.141.3.286. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7139213/ PMID 7139213]. https://doi.org/10.1192%2Fbjp.141.3.286 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7139213</ref> لە توێژینەوەیەکی دیکەی ھەرزەکاراندا، مەبەستەکان جیاواز و ھەندێک جار فرەچەشن بوون؛ ئەنجامەکان پشتگیریی زیاتریان لە ڕێکخستنی ھەستەکان دەکرد تا لەو بۆچوونەی کە کردارەکە ھەوڵێکە بۆ سەرنجڕاکێشان.<ref name="source-78">Doyle L, Sheridan A, Treacy MP (March 2017). “Motivations for adolescent self‐harm and the implications for mental health nurses”. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing. 24 (2–3): 134–142. doi:10.1111/jpm.12360. hdl:2262/92183. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28124465/ PMID 28124465]. https://doi.org/10.1111%2Fjpm.12360 https://hdl.handle.net/2262%2F92183 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28124465</ref> لە کەسانی بەساڵاچوودا، کێشە دارایی و پەیوەندییەکان، [[ئێش|ئازاری جەستەیی]]، تەنیایی، لەدەستدانی کەسێکی نزیک و ھەستکردن بە لەدەستدانی کۆنترۆڵ لە ھۆکارە ڕاپۆرتکراوەکان بوون. بەڵام ھەندێک لە توێژینەوە کوالیتییەکانی ئەم بوارە ھەوڵی خۆکوشتنیان پشکنیوە؛ بۆیە ئەو ئەنجامانە نابێت تەنھا بە NSSI بدرێنە پاڵ.<ref name="source-43" /> پەیوەندیی نێوان خۆبریندارکردنی بێ مەبەستی خۆکوشتن و ئازار توێژراوەتەوە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦ نیشانی دا کە، لە بەراورد لەگەڵ گرووپەکانی تر، ھەندێک توێژینەوە سنووری بەرزتری ھەستکردن بە ئازار یان توانای زیاتر بۆ بەرگەگرتنی ئازاریان دۆزییەوە. بەڵام ھەموو توێژینەوەکان ھەردوو پێوانەکەیان نەسەنجاندبوو و ئەنجامەکان بۆ ھەموو کەسێک ناگونجێن. ھەروەھا توێژینەوەکان جیاوازیی زۆریان ھەبوو و نەیانتوانی دیاری بکەن کە ئەو جیاوازییە ھۆکارە یان ئەنجامی خۆبریندارکردن.<ref name="source-92">Kirtley OJ, O’Carroll RE, O’Connor RC (October 2016). “Pain and self-harm: A systematic review”. Journal of Affective Disorders. 203: 347–363. doi:10.1016/j.jad.2016.05.068. hdl:1893/23261. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27323296/ PMID 27323296]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2016.05.068 https://hdl.handle.net/1893%2F23261 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27323296</ref> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٢١ لە ژنانی بەشداربوو کە بەبێ مەبەستی خۆکوشتن خۆیان بریندار دەکرد، ئاستی بێتا [[ئیندۆرفین|ئەندۆرفین]] لە تووکاودا پێش ڕووداوەکە نزمتر بوو لە دوای؛ ئەم ئەنجامەی سەرەکی پشت بە ١٨ نموونەی تووکاوی پێش ڕووداوەکە دەبەست. نووسەران ئەمەیان بە نیشانەی ئەگەری گۆڕانێکی کاتی لە سیستەمی ئەندۆرفیندا ناساند و پێویستییان بە دووبارەکردنەوەی توێژینەوەکە دیار کرد.<ref name="source-90">Störkel LM, Karabatsiakis A, Hepp J, Kolassa IT, Schmahl C, Niedtfeld I (June 2021). “Salivary beta-endorphin in nonsuicidal self-injury: an ambulatory assessment study”. Neuropsychopharmacology. 46 (7): 1357–1363. doi:10.1038/s41386-020-00914-2. PMC 8134499. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33398083/ PMID 33398083]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8134499 https://doi.org/10.1038%2Fs41386-020-00914-2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33398083</ref> ھەندێک توێژینەوە باس لە تایبەتمەندییەکانێک کە لە ئادەت و وابەستەیی دەچن دەکات. لە توێژینەوەیەکی بچووکی ھەرزەکارانی نەخۆشخانەدا، بەشداربووان مەیلی توند و بەردەوام بۆ خۆبریندارکردن و ھەندێک نیشانەی ھاوشێوەی ئەوانەی لە وابەستەییدا دەبینرێن ڕاپۆرتیان کرد. ئەم ئەنجامە بە تەنھا ناسەلمێنێت کە خۆزیانگەیاندن جۆرێکە لە وابەستەیی.<ref name="source-93">Nixon MK, Cloutier PF, Aggarwal S (November 2002). “Affect regulation and addictive aspects of repetitive self-injury in hospitalized adolescents”. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry. 41 (11): 1333–1341. doi:10.1097/00004583-200211000-00015. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12410076/ PMID 12410076]. https://doi.org/10.1097%2F00004583-200211000-00015 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12410076</ref> <span id="سیستەمی-دەمارەیی-خۆکار"></span> === سیستەمی دەمارەیی خۆکار === لە توێژینەوەیەکدا، ٦٢ کەسی تەمەن ١٢ تا ١٩ ساڵ کە مێژووی خۆبریندارکردنی بێ مەبەستی خۆکوشتنیان ھەبوو، لەگەڵ ٣٠ کەسی دیکە کە ئەو مێژووەیان نەبوو بەراورد کران. گرووپی یەکەم لە کاتی ئەرکێکی ناخۆشدا کاردانەوەی جەستەییی بەرزتری نیشان دا؛ ئەمە بە گەیاندنی کارەباییی پێست پێوانە کرا. توێژینەوەکە ھەروەھا توانای کەمتر بۆ بەرگەگرتنی ناخۆشیی دەروونی و کێشە لە ھەندێک توانای چارەسەرکردنی کێشەی کۆمەڵایەتیدا ڕاپۆرت کرد.<ref name="source-97">Nock MK, Mendes WB (February 2008). “Physiological arousal, distress tolerance, and social problem-solving deficits among adolescent self-injurers”. Journal of Consulting and Clinical Psychology. 76 (1): 28–38. doi:10.1037/0022-006x.76.1.28. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18229980/ PMID 18229980]. https://doi.org/10.1037%2F0022-006x.76.1.28 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18229980</ref> == چارەسەر == چارەسەری خۆزیانگەیاندن لە توێژینەوەکاندا چەند ڕێبازێکی دەروونی و کۆمەڵایەتی و دەرمانی دەگرێتەوە. پێداچوونەوەی کۆکرەین لە ساڵی ٢٠٢١دا بەڵگەی تەواوی نەدۆزییەوە بۆ ئەوەی [[دەرمانی دژەخەمۆکی|دەرمانە دژەخەمۆکییەکان]]، دەرمانە جێگیرکەرەکانی مەزاج یان [[تەواوکەری خۆراکی|تەواوکەرەکانی خۆراک]] دووبارەبوونەوەی خۆزیانگەیاندنی گەورەساڵان کەم بکەنەوە. دڵنیایی بەڵگەکان زۆرجار نزم یان زۆر نزم بوو. ئەنجامی یەک تاقیکردنەوەی بچووک دەربارەی دەرمانی فلوپێنتیکسۆڵ، بە بەراورد بە دەرمانی بێمادەی کاریگەر، نیشانەیەکی ئەگەری سوودی ھەبوو، بەڵام ئەو ئەنجامە پێویستی بە دووبارە پشکنینەوە ھەبوو. لە تاقیکردنەوەیەکی تردا لەسەر گەورەساڵانێک کە ھەوڵی خۆکوشتنیان دابوو، داتای ٥٣ کەس ھەڵسەنگێندرا. لە دووبارەبوونەوەی خۆزیانگەیاندندا جیاوازییەکی ئاماریی بەرچاو لە نێوان بڕی کەم و زۆر کەمی دەرمانی فلوفێنازیندا نەدۆزرایەوە. دڵنیایی بەڵگەکە نزم بوو؛ نەدۆزینەوەی جیاوازیی ئاماری بە مانای سەلماندنی یەکسانیی دوو بڕەکە نییە.<ref name="source-100" /> دەرمان لەوانەیە بۆ چارەسەرکردنی دۆخە دەروونییە ھاوکاتەکان، وەک خەمۆکی، بە پێی ھەڵسەنگاندنی پسپۆڕ پێشنیار بکرێت؛ ئەمە لە بەکارھێنانی دەرمان بۆ کەمکردنەوەی خودی خۆزیانگەیاندن جیاوازە.<ref name="source-29" /> بەشەکانی فریاکەوتن زۆرجار یەکەم شوێنی پەیوەندیکردن بە خزمەتگوزاریی تەندروستین دوای خۆزیانگەیاندن، و دەتوانن دەرفەتێک بۆ چاودێری و ھەڵسەنگاندنی پێداویستییەکان بن.<ref name="source-103" /> ئەزموونی خزمەتگوزاریی تەندروستیش بابەتی توێژینەوە بووە. وتارێکی ساڵی ٢٠٢٢ کە توێژینەوەیەکی کوالیتیی لە بەشەکانی فریاکەوتندا تاوتوێ دەکات، گرنگیی پەیوەندیی مرۆڤانە، بەزەیی و ھیوا دەخاتە ڕوو. ئەو وتارە ھەروەھا باس لەوە دەکات کە ھەندێک نەخۆش ھەستی بە شەرم و بە کەمگرتنی ئەزموونی خۆی کردووە، لە کاتێکدا ھەندێک کارمەند ھەستی بە بێدەسەڵاتی و ترسی ئەوەی تاوانبار بکرێن کردووە.<ref name="source-103">Robinson J, Bailey E (March 2022). “Experiences of care for self-harm in the emergency department: the perspectives of patients, carers and practitioners”. BJPsych Open. 8 (2) e66. doi:10.1192/bjo.2022.35. PMC 8935906. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35264275/ PMID 35264275]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8935906 https://doi.org/10.1192%2Fbjo.2022.35 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35264275</ref> پێداچوونەوەیەکی توێژینەوە کوالیتییەکان نیشانی دا کە کارکردن لەگەڵ خۆزیانگەیاندن دەتوانێت ھەستە بەھێزەکان لە کارمەنداندا دروست بکات و کاریگەری لەسەر پەیوەندیی چارەسەری ھەبێت.<ref name="source-104">O’Connor S, Glover L (September 2017). “Hospital staff experiences of their relationships with adults who self-harm: A meta-synthesis”. Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice. 90 (3): 480–501. doi:10.1111/papt.12113. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28035740/ PMID 28035740]. https://hull-repository.worktribe.com/output/451499 https://doi.org/10.1111%2Fpapt.12113 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28035740</ref> لە توێژینەوەیەکی نۆ پەرستاری یەک خزمەتگوزاریدا، بەشداربووان باس لە سنوورەکانی ڕێبازەکانێک کرد کە زیاتر تەنھا لەسەر ڕێگریکردن و پاراستنی سەلامەتی دەوەستن. ئەوە ڕاپۆرتی دیدی پەرستاران بوو، نە تاقیکردنەوەیەک بۆ سەلماندنی بێکاریگەریی ھەموو ڕێوشوێنە پارێزەرەکان.<ref name="source-105">Murphy C, Keogh B, Doyle L (October 2019). “‘There is no progression in prevention’ – The experiences of mental health nurses working with repeated self-harm”. International Journal of Mental Health Nursing. 28 (5): 1145–1154. doi:10.1111/inm.12626. hdl:2262/89600. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31240823/ PMID 31240823]. https://doi.org/10.1111%2Finm.12626 https://hdl.handle.net/2262%2F89600 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31240823</ref> ھەندێک ڕێکخراوی کەسانی خاوەن ئەزموونی چارەسەری دەروونی، شێوازی مامەڵەی دەروونپزیشکییان لەگەڵ خۆزیانگەیاندن ڕەخنە کردووە. شیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٥ پیشانی دا کە ئەو گرووپانە جەخت لە ئەزموونی تاکەکەسی و گێڕانەوەی کەسەکە دەکەنەوە و دەسەڵاتی زانیاریی پسپۆڕان بە تەنھا بەس نازانن.<ref name="source-107">Cresswell M (October 2005). “Psychiatric ‘survivors’ and testimonies of self-harm”. Social Science &amp; Medicine. 61 (8): 1668–1677. doi:10.1016/j.socscimed.2005.03.033. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16029773/ PMID 16029773]. https://durham-repository.worktribe.com/output/1560284 https://doi.org/10.1016%2Fj.socscimed.2005.03.033 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16029773</ref> === دەروونچارەسەری === پێداچوونەوەی کۆکرەین لە ساڵی ٢٠٢١دا نادڵنیایییەکانی بەڵگەکان بۆ ژمارەیەک دەستێوەردانی دەروونی و کۆمەڵایەتی بۆ ئەو گەورەساڵانە دیار کرد کە دوای خۆزیانگەیاندن ڕوویان لە خزمەتگوزاریی تەندروستی کردبوو. [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]]ی تاکەکەسیی پشتبەستوو بە '''[[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT)''' دەکرێت، لە بەراورد لەگەڵ چاودێریی ئاسایی یان ڕێبازێکی بەراوردیی دیکەدا، لە بەدواداچوونی درێژتردا ژمارەی ئەو کەسانە کەم بکاتەوە کە دووبارە زیان بە خۆیان دەگەیەنن؛ بەڵام دڵنیایی بەڵگەکان نزم بوو و لە ھەڵسەنگاندنی ڕاستەوخۆی دوای چارەسەردا ئەو کاریگەرییە بە ڕوونی نەبینرا.<ref name="source-109" /> بۆ '''چارەسەریی ڕەفتاریی دیالێکتیکی (DBT)'''، کەمبوونەوەی ژمارەی جارەکانی خۆزیانگەیاندن ئەگەرێکی ھەبوو، بەڵام کاریگەریی لەسەر ئەوەی کێ دووبارە ئەو کردارە دەکاتەوە ھێشتا نادڵنیا بوو. ئەنجامەکانی '''چارەسەریی پشتبەستوو بە تێگەیشتن لە دۆخە زەینییەکان (MBT)''' و چارەسەریی گرووپیی ڕێکخستنی ھەستەکان لە تاقیکردنەوەیەک یان چەند تاقیکردنەوەی یەک گرووپی توێژەرەوە ھاتبوون و پێویستییان بە ھەڵسەنگاندنی زیاتری ھەبوو.<ref name="source-109" /> لە پێداچوونەوەیەکی جیاوازی کۆکرەین لە ساڵی ٢٠٢١دا، جۆری گونجاوکراوی DBT بۆ ھەرزەکاران ('''DBT-A''') لە چوار تاقیکردنەوەدا لە کۆتایی چارەسەردا، بە بەراورد بە چاودێریی ئاسایی یان بەھێزکراو یان دەروونچارەسەرییەکی دیکە، ڕێژەی دووبارەبوونەوەی خۆزیانگەیاندنی کەم کردەوە؛ بەڵام بۆ ژمارەیەک چارەسەریی دیکە بەڵگەکان نادڵنیا بوون.<ref name="source-110" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٩، DBT-Aی بۆ ئەنجامی کۆکراوەی خۆزیانگەیاندن (بە مەبەستی خۆکوشتن یان بێ ئەو مەبەستە) و بۆ بیرکردنەوە لە خۆکوشتن بە چارەسەرییەکی پشتڕاستکراو بە بەڵگەی بەھێزتر ناساند؛ بۆ NSSI بە تەنھا، بەڵگەکان لە ئاستی «بە ئەگەری زۆر کاریگەر» بوون.<ref name="source-98">Glenn CR, Esposito EC, Porter AC, Robinson DJ (2019). “Evidence Base Update of Psychosocial Treatments for Self-Injurious Thoughts and Behaviors in Youth”. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology. 48 (3): 357–392. doi:10.1080/15374416.2019.1591281. PMC 6534465. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31046461/ PMID 31046461]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6534465 https://doi.org/10.1080%2F15374416.2019.1591281 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31046461</ref> لە DBT-Aدا ڕاھێنانی لێھاتووییەکان دەکرێت سەرنجدان بە ئێستا، بەرگەگرتنی ناڕەحەتی، ڕێکخستنی ھەستەکان و لێھاتوویی لە پەیوەندییەکاندا لەخۆ بگرێت.<ref name="source-98" /> بۆ کەمکردنەوەی ھەوڵی خۆکوشتن لە ھەرزەکاراندا، پێداچوونەوەی ساڵی ٢٠١٩ چارەسەریی خێزانیی تێکەڵی بە «بە ئەگەری زۆر کاریگەر» ناساند. ئەم ھەڵسەنگاندنە پشت بە یەک تاقیکردنەوە دەبەست و پێویستی بە دووبارەکردنەوەی ئەنجامەکان لەلایەن گرووپی توێژەری سەربەخۆ ھەبوو.<ref name="source-98" /> شیکردنەوەیەکی ئاماریی کۆکراوەی ساڵی ٢٠١٥، نۆزدە تاقیکردنەوەی چارەسەریی ھەرزەکارانی پشکنی. لە ماوەی بەدواداچووندا، ٢٨٪ی گرووپەکانی دەستێوەردان و ٣٣٪ی گرووپەکانی بەراورد دووبارە زیانیان بە خۆیان گەیاند. ئەندازەی کاریگەری لە DBT، CBT و MBTدا گەورەتر بوو؛ بەڵام کاتێک ھەوڵی خۆکوشتن و خۆبریندارکردنی بێ مەبەستی خۆکوشتن بە جیا شیکرانەوە، جیاوازییە کۆکراوەکان لە ڕووی ئامارییەوە بەرچاو نەبوون. لەو کاتەدا ھیچ یەکێک لە ئەنجامە کاریگەرەکان لەلایەن گرووپێکی سەربەخۆوە دووبارە پشتڕاست نەکرابووەوە.<ref name="source-114">Ougrin D, Tranah T, Stahl D, Moran P, Asarnow JR (February 2015). “Therapeutic interventions for suicide attempts and self-harm in adolescents: systematic review and meta-analysis”. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry. 54 (2): 97–107.e2. doi:10.1016/j.jaac.2014.10.009. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25617250/ PMID 25617250]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jaac.2014.10.009 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25617250</ref> <span id="کەمکردنەوەی-ڕووداوەکان-و-ڕەفتاری-جێگرەوە"></span> === کەمکردنەوەی ڕووداوەکان و ڕەفتاری جێگرەوە === لە توێژینەوەیەکی بچووکی کەسانی گەنجدا، بەشداربووان باسی ئەو ڕێگایانەیان کرد کە بۆ بەرەنگاربوونەوەی مەیلی توند بۆ خۆبریندارکردن بەکاریان دەھێنا. خۆسەرقاڵکردن بە چالاکی، بوون لەگەڵ ھاوڕێیان، قسەکردن لەگەڵ کەسێک دەربارەی ھەستەکان، نووسین و وەرزش لە ڕێگاکانی ڕاپۆرتکراو بوون؛ ھەندێکیان دوورخستنەوەی کەرەستەی بریندارکردنیشیان بە یارمەتیدەر زانی. ئەمە ھەڵسەنگاندنی بەشداربووان لە سوودمەندیی ڕێگاکان بوو، نە تاقیکردنەوەیەکی کۆنترۆڵکراوی کاریگەرییان.<ref name="source-13">Klonsky ED, Glenn CR (March 2008). “Resisting Urges to Self-Injure”. Behavioural and Cognitive Psychotherapy. 36 (2): 211–220. doi:10.1017/S1352465808004128. PMC 5841247. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29527120/ PMID 29527120]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5841247 https://doi.org/10.1017%2FS1352465808004128 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29527120</ref> «کەمکردنەوەی زیان»یش لە خزمەتگوزارییەکاندا تاوتوێ کراوە. لە ڕاپرسییەکی ئینتەرنێتی کە لە ساڵی ٢٠٢٢ بڵاو کرایەوە، وەڵامەکانی ٩٠ کارمەندی کلینیکی لە بەریتانیا شیکرانەوە. زۆرێکیان ڕاپۆرتیان کرد کە شێوازەکانی ئەم ڕێبازەیان بۆ ئەو کەسانەی لە ژێر چاودێرییاندابوون پێشنیار کردووە، بەڵام نیگەرانیی دەربارەی ئەگەری خراپتربوونی خۆزیانگەیاندن، گونجاوی و کاریگەریی ڕێگاکان، و نەبوونی ڕێنمایی و ڕاھێنانی ڕوون ھەبووە. بەشداربووان لە ڕێگەی بانگەواز و تۆڕی پەیوەندییەکانەوە کۆ کرابوونەوە و لەوانەیە نوێنەری ھەموو کارمەندانی تەندروستی نەبن. ئەنجامی ڕاپرسییەکە بەخۆی کاریگەری یان سەلامەتیی ئەو ڕێبازە ناسەلمێنێت.<ref name="source-117" /> == بڵاوبوونەوە == ژمارەی ڕاستەقینەی ڕووداوەکان بە ئاسانی نازانرێت؛ زۆرێک لە خۆزیانگەیاندنەکان ناگەنە نەخۆشخانە یان خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان.<ref name="source-132" /> جیاوازیی پێناسە و شێوازی پێوانەکردنیش بەراوردکردنی ڕێژەکان ئاڵۆز دەکات. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٢ کە توێژینەوەکانی ساڵانی ٢٠٠٥ تا ٢٠١١ی لەخۆ گرتبوو، تێکڕای ڕێژەی NSSIی لە ماوەی ژیانی ھەرزەکاراندا بە ١٨٪ و DSHی بە ١٦٫١٪ ڕاپۆرت کرد. جیاوازییەکە لە ڕووی ئامارییەوە بەرچاو نەبوو؛ بەڵام پرسیارنامەی لیستی چەند ڕەفتارێکی دیاریکراو ڕێژەی بەرزتری بەدەست دەھێنا لە یەک پرسیاری گشتی.<ref name="source-123" /> شیکردنەوەیەکی ئاماریی کۆکراوەی ساڵی '''٢٠١٨'''، توێژینەوەکانی ناو کۆمەڵگا لە ساڵانی ١٩٩٠ تا ٢٠١٥ و نزیکەی شەش سەد ھەزار ھەرزەکاری لەخۆ گرت. تێکڕای بڵاوبوونەوەی خۆزیانگەیاندن لە ماوەی ژیاندا ١٦٫٩٪ بوو. ئەم ڕێژەیە پێوانەی خۆزیانگەیاندنە و نابێت بە ڕێژەی خۆکوشتن یان تەنھا بە ڕێژەی NSSI دابنرێت. لە شیکردنەوەی توێژینەوەکان بە پێی زاراوەی بەکارھاتوو، ڕێژەی DSH ١١٫٤٪ و ڕێژەی NSSI ٢٢٫٩٪ بوو. نووسەران جیاوازیی ڕێگای پێوانەکردنی توێژینەوەکان بە یەکێک لە ڕوونکردنەوە ئەگەرییەکانی ئەم جیاوازییە دەزانن.<ref name="source-122" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٠، بڵاوبوونەوەی NSSIی لە گەورەساڵانی ئەمریکادا بە نزیکەی ١٪ تا ٤٪ و شێوەی بەردەوام و قورسی بە نزیکەی ١٪ ڕاپۆرت کرد. ئەمانە خەمڵاندنی پێداچوونەوەیەکی ئەو کاتەن، نە ئاماری نوێی ھەموو وڵاتان.<ref name="source-125">Kerr PL, Muehlenkamp JJ, Turner JM (2010). “Nonsuicidal self-injury: a review of current research for family medicine and primary care physicians”. Journal of the American Board of Family Medicine. 23 (2): 240–259. doi:10.3122/jabfm.2010.02.090110. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20207935/ PMID 20207935]. https://doi.org/10.3122%2Fjabfm.2010.02.090110 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20207935</ref> <span id="جیاوازییەکانی-ڕەگەز"></span> === جیاوازییەکانی ڕەگەز === ڕێژەکان بە پێی دانیشتووان و شێوازی توێژینەوە دەگۆڕێن. لە توێژینەوەی CASEدا، کە زیاتر لە سی ھەزار قوتابیی لە حەوت وڵاتدا لەخۆ گرتبوو کە زۆربەیان پازدە یان شازدە ساڵ بوون، خۆزیانگەیاندن لە کچاندا زیاتر لە دوو ھێندەی کوڕان بوو.<ref name="source-132" /> لە بەدواداچوونی کەسانی ھاتووە نەخۆشخانە بەھۆی خۆزیانگەیاندنیشدا، مەترسیی خۆکوشتنی دواتر لە پیاواندا بەرزتر بوو؛ ئەمە پێوانەیەکی جیاوازە لە ڕێژەی خودی خۆزیانگەیاندن.<ref name="source-8" /> <span id="کەسانی-بەساڵاچوو"></span> === کەسانی بەساڵاچوو === خۆزیانگەیاندن بە ھەرزەکارانەوە سنووردار نییە. توێژینەوەیەکی ساڵی ١٩٨٧، تۆماری ١٤٥ نەخۆشی تەمەن سەرووی ٦٥ ساڵی لە یەک نەخۆشخانەی ناوچەییی بەریتانیا لە ساڵانی ١٩٧٣ تا ١٩٨٥دا پشکنی. ئەوان ٥٫٤٪ی کەیسەکانی خۆزیانگەیاندنی ئەو نەخۆشخانەیە بوون؛ ئەم ڕێژەیە ڕێژەی نیشتمانی نییە.<ref name="source-15">Pierce D (1987). “Deliberate self-harm in the elderly”. International Journal of Geriatric Psychiatry. 2 (2): 105–110. doi:10.1002/gps.930020208. https://doi.org/10.1002%2Fgps.930020208</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٠ لە ئیرلەندا، خۆزیانگەیاندنی چارەسەرکراو لە نەخۆشخانە و خۆکوشتنی کەسانی تەمەن سەرووی ٥٥ ساڵی پشکنی. لەو داتایانەدا، بەپێی توێژەران، ڕێژەی خۆزیانگەیاندنی چارەسەرکراو لە نەخۆشخانە بە ئەگەری زۆر لە چوارچێوەی ئەورووپادا بەرز بوو؛ ڕێژەی خۆکوشتنیش لە ڕێژەی زۆربەی وڵاتانی ئەورووپا نزمتر بوو. ڕێژەی خۆزیانگەیاندنی نەخۆشخانە لە دانیشتووانی شار و ناوچە شارستانییەکاندا بەرزتر بوو.<ref name="source-131">Corcoran P, Reulbach U, Perry IJ, Arensman E (December 2010). “Suicide and deliberate self harm in older Irish adults”. International Psychogeriatrics. 22 (8): 1327–1336. doi:10.1017/S1041610210001377. hdl:10468/2916. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20716390/ PMID 20716390]. https://doi.org/10.1017%2FS1041610210001377 https://hdl.handle.net/10468%2F2916 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20716390</ref> <span id="وڵاتانی-لە-گەشەدابوو"></span> === وڵاتانی لە گەشەدابوو === ڕاپۆرتێکی ساڵی ١٩٩٨ دەربارەی [[سریلانکا]]، خۆژەھراویکردنی بە ئەنقەستی بە کێشەیەکی گرنگی تەندروستیی گشتی ناساند. لە نەخۆشە چارەسەرکراوەکانی ساڵانی ١٩٩٥ و ١٩٩٦ لە نەخۆشخانەی ئانوراداپوورادا، زۆرێک گەنج بوون و کەمێکیان دەیانگوت دەیانەوێت بمرن؛ لەگەڵ ئەوەشدا مردن ڕووی دەدا. نووسەران لاوازیی سەرچاوە پزیشکییەکان و پێویستیی باشترکردنی چارەسەری ژەھراویبوونیان باس کرد.<ref name="source-141">Eddleston M, Sheriff MH, Hawton K (July 1998). “Deliberate self harm in Sri Lanka: an overlooked tragedy in the developing world”. BMJ. 317 (7151): 133–135. doi:10.1136/bmj.317.7151.133. PMC 1113497. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9657795/ PMID 9657795]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1113497 https://doi.org/10.1136%2Fbmj.317.7151.133 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9657795</ref> لەو ڕاپۆرتەدا، لەدەستدانی کەس یان شتێکی خۆشەویست و مامەڵەی توندی دایک و باوک لە بارودۆخە پێش ڕووداوەکان بوون. نووسەران ھەروەھا باس لە ناسینی کەسانی پێشتر خۆزیانگەیاندنکەر لە کۆمەڵگاکەدا دەکەن. ئەوان سنووردارکردنی دەستگەیشتن بە ماددە ژەھراوییەکان، فێرکردنی مامەڵەکردن لەگەڵ فشارەکانی ژیان و بەردەستکردنی ڕاوێژکارییان بە ڕێگای پێشنیارکراوی ڕێگری ناساند؛ بەڵام بەرنامە پەروەردەیییە پێشنیارکراوەکان لەو ڕاپۆرتەدا تاقی نەکرابوونەوە و کەمیی سەرچاوە بە بەربەست ناسێنرابوو. ئەم وەسفە تایبەتە بە کات و شوێنی ئەو ڕاپۆرتە.<ref name="source-141" /> === زیندانەکان === خۆزیانگەیاندن لە زیندانەکانیش توێژراوەتەوە. لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٤ لە زیندانەکانی شاری نیویۆرکدا، ڕاگرتن لە ژووری تاکەکەسیی زینداندا (solitary confinement) لەگەڵ خۆزیانگەیاندن پەیوەندی ھەبوو، تەنانەت دوای لەبەرچاوگرتنی پەشێویی دەروونیی توند و تەمەنیش. ئەمە پەیوەندییەکی بینراو لە داتاکاندا بوو و بە تەنھا پەیوەندیی ھۆکار و ئەنجام ناسەلمێنێت.<ref name="source-145">Kaba F, Lewis A, Glowa-Kollisch S, Hadler J, Lee D, Alper H, et al. (March 2014). “Solitary confinement and risk of self-harm among jail inmates”. American Journal of Public Health. 104 (3): 442–447. doi:10.2105/ajph.2013.301742. PMC 3953781. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24521238/ PMID 24521238]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3953781 https://doi.org/10.2105%2Fajph.2013.301742 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24521238</ref> == ئاگادارکردنەوە == یەکەمی ئازار بە «[[ڕۆژی ئاگادارکردنەوە لە خۆبریندارکردن]]» ('''SIAD''') دەناسرێت. ڕێکخراوی LifeSIGNS ئەوە بە ڕۆژێکی نێودەوڵەتیی ساڵانە بۆ تێگەیشتنی زیاتر و کەمکردنەوەی داغی کۆمەڵایەتی دەناسێنێت.<ref name="source-146">Self injury awareness day, LifeSIGNS, retrieved 2012-05-10 http://www.lifesigns.org.uk/siad/</ref> <span id="لە-ئاژەڵانی-دیکەدا"></span> == لە ئاژەڵانی دیکەدا == ڕەفتاری خۆبریندارکردن لە ھەندێک ئاژەڵی ڕاگیراو لە باخچەی ئاژەڵان و تاقیگەدا تۆمار کراوە. پێداچوونەوەیەک لە ساڵی ١٩٧٨دا باس لەوە دەکات کە شێوازی پەروەردەکردن و دابڕانی کۆمەڵایەتی لە مەیموونەکانی تاقیگەدا دەکرێت پەیوەندی بە ئەم ڕەفتارە ھەبێت. نووسەران ئەم نموونانەیان بۆ توێژینەوەی ڕەفتار بەکارھێناوە؛ ئەنجامی ئاژەڵان بەخۆی میکانیزمی خۆزیانگەیاندنی مرۆڤ ناسەلمێنێت.<ref name="source-17">Jones IH, Barraclough BM (July 1978). “Auto-mutilation in animals and its relevance to self-injury in man”. Acta Psychiatrica Scandinavica. 58 (1): 40–47. doi:10.1111/j.1600-0447.1978.tb06918.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/99981/ PMID 99981]. https://doi.org/10.1111%2Fj.1600-0447.1978.tb06918.x https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/99981</ref> لە توێژینەوە تاقیگەیییەکاندا، ڕەفتاری خۆبریندارکردنی ڕاتەکان بە ماددەکانی وەک [[کافاین|کافئین]]، [[ئەمفێتامین]] و [[پێمۆلین]] توێژراوەتەوە. ئەمانە مۆدێلی تاقیگەییی ئاژەڵن و بە پێی ماددە و بارودۆخی تاقیکردنەوە جیاوازییان ھەیە.<ref name="source-148">Mueller K, Nyhan WL (June 1983). “Clonidine potentiates drug induced self-injurious behavior in rats”. Pharmacology, Biochemistry, and Behavior. 18 (6): 891–894. doi:10.1016/S0091-3057(83)80011-2. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6684300/ PMID 6684300]. https://doi.org/10.1016%2FS0091-3057%2883%2980011-2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6684300</ref><ref name="source-149">Kies SD, Devine DP (December 2004). “Self-injurious behaviour: a comparison of caffeine and pemoline models in rats”. Pharmacology, Biochemistry, and Behavior. 79 (4): 587–598. doi:10.1016/j.pbb.2004.09.010. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15582667/ PMID 15582667]. https://doi.org/10.1016%2Fj.pbb.2004.09.010 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15582667</ref> [[پەڕکێشانەوە]] و خۆبریندارکردن لە پزیشکیی باڵندەکاندا ناسراون.<ref name="source-150">Gill JH (May 2001). “Avian Skin Diseases”. Veterinary Clinics of North America: Exotic Animal Practice. 4 (2): 463–492. doi:10.1016/S1094-9194(17)30040-3. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11480362/ PMID 11480362]. pp. 474–475, 482. https://doi.org/10.1016%2FS1094-9194%2817%2930040-3 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11480362</ref> لە مووشەکانی تاقیگەشدا، ڕەفتاری دەرھێنانی موو و سمێڵ توێژراوەتەوە؛ ھۆکارە ژینگەیی، کۆمەڵایەتی و بۆماوەیییەکان پەیوەندییان بەو ڕەفتارەوە ھەیە.<ref name="source-151">Kalueff AV, Minasyan A, Keisala T, Shah ZH, Tuohimaa P (January 2006). “Hair barbering in mice: implications for neurobehavioural research”. Behavioural Processes. 71 (1): 8–15. doi:10.1016/j.beproc.2005.09.004. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16236465/ PMID 16236465]. https://doi.org/10.1016%2Fj.beproc.2005.09.004 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16236465</ref> [[File:Moluccan Cockatoo (Cacatua moluccensis) -feather plucking.jpg|thumb|alt=کۆکاتۆیەکی سەرسپی بە کاکەی پەمەیی و ناوچەیەکی زۆری بێ پەڕ لە سنگ و سکیدا.|پەڕکێشانەوە لە کۆکاتۆیەکی مۆلوکاندا.]] <span id="ھەروەھا-بڕوانە"></span> == ھەروەھا بڕوانە == * [[ڕەفتاری خۆوێرانکەر]] * [[ڕق لە خۆ]] * [[سیستەمی ڕێگری لە ڕەفتاری خۆبریندارکردن]] ('''SIBIS''') == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:ڕەفتاری مرۆڤ]] hsvvn5q2wjpm4jp25jqzajkldegdgec 0 305875 1699689 2026-11-02T17:01:13Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان و گونجاندن لە «Suicide prevention»ی ویکیپیدیای ئینگلیزی، وەشانی 1382900698: https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Suicide_prevention&oldid=1382900698 1699689 wikitext text/x-wiki '''پێشگیری لە خۆکوشتن''' (Suicide prevention) کۆمەڵە ھەوڵێکە بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی [[خۆکوشتن|خۆکوشتن]]. ئەم ھەوڵانە لە ئاستی تاک، پەیوەندییە نزیکەکان، کۆمەڵگای ناوخۆیی و کۆمەڵگا بە گشتیدا ئەنجام دەدرێن و [[چارەسەری دەروونی|چارەسەریی دەروونی]]، پشتگیریی کۆمەڵایەتی و سیاسەتەکانی تەندروستیی گشتی دەگرنەوە.<ref name="source-1">Stone, D. M.; Holland, K. M.; Bartholow, B.; Crosby, A. E.; Davis, S.; Wilkins, N. (2017). Preventing Suicide: A Technical Package of Policy, Programs, and Practices. Atlanta, GA: CDC, National Center for Injury Prevention and Control. pp. 7–13, 35–38, 41–43. https://www.cdc.gov/violenceprevention/pdf/suicideTechnicalPackage.pdf https://web.archive.org/web/20210318050929/https://www.cdc.gov/violenceprevention/pdf/suicidetechnicalpackage.pdf https://stacks.cdc.gov/view/cdc/44275/cdc_44275_DS1.pdf</ref> خۆکوشتن کێشەیەکی گرنگی تەندروستیی گشتییە و کاریگەرییەکانی دەتوانن خێزان، ھاوڕێیان و کۆمەڵگاش بگرنەوە.<ref name="source-2">“Suicide Prevention - National Institute of Mental Health (NIMH)”. www.nimh.nih.gov. Retrieved 2026-11-02. https://www.nimh.nih.gov/health/topics/suicide-prevention</ref> پێشگیری تەنیا لە کاتی قەیراندا نییە؛ دروستکردنی ژینگەی پشتگیریکەر، پەرەپێدانی توانای مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکان، ناسینەوەی نیشانە ئاگادارکەرەوەکان و پشتگیری لە کەسانی لەبەردەم مەترسی بەشێکن لەم ھەوڵانە.<ref name="source-3">“Preventing Suicide”. Centers for Disease Control and Prevention. 2026-05-26. Retrieved 2026-11-02. https://www.cdc.gov/suicide/prevention/index.html</ref> چارەسەرکردنی کێشە دەروونییەکان، کەمکردنەوەی دەستڕاگەیشتن بە کەرەستە کوشندەکان، بەھێزکردنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و پەیوەستکردنی کەسانی لە قەیراندا بە خزمەتگوزارییەکانی یارمەتی لە ڕێکارەکانی پێشگیرییەکن.<ref name="source-1" /> <span id="ناسینەوە-و-ھەڵسەنگاندنی-مەترسی"></span> == ناسینەوە و ھەڵسەنگاندنی مەترسی == <span id="نیشانە-ئاگادارکەرەوەکان"></span> === نیشانە ئاگادارکەرەوەکان === نیشانە ئاگادارکەرەوەکان لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازن. لەوانەیە کەسەکە باس لە ئارەزووی مردن، بێھیوایی، ئازاری بەرگەنەگیراو یان ھەستکردن بەوە بکات کە بارێکە لەسەر ئەوانی تر. زیادبوونی بەکارھێنانی ئەڵکۆل یان ماددە ھۆشبەرەکان و دوورکەوتنەوە لە خەڵکی تر یان گۆشەگیریش دەتوانن لە نیشانەکان بن.<ref name="source-3" /> ھەندێک گۆڕانی ڕەفتار، وەک ماڵئاواییکردنی نائاسایی، بەخشینی کەلوپەلی گرنگ یان گۆڕانی زۆر لە خەوتن، دەتوانن نیشانە بن، بە تایبەتی ئەگەر ئەم گۆڕانانە نوێ بن یان زیاد بووبن.<ref name="source-202">National Institute of Mental Health. “Warning Signs of Suicide”. Revised 2025. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/warning-signs-of-suicide</ref> <span id="ھۆکارەکانی-مەترسی"></span> === ھۆکارەکانی مەترسی === ھۆکارە پەیوەندیدارەکان لەوانەیە ئەمانە بگرنەوە:<ref name="source-1" /><ref name="source-3" /> * ھەوڵی پێشووی خۆکوشتن؛ * [[خەمۆکی|خەمۆکی]] و [[پەشێویی دەروونی|پەشێوییە دەروونییەکانی]] تر؛ * بەکارھێنانی زیانبەخشی ماددە ھۆشبەرەکان؛ * ھەندێک کێشەی تەندروستی، لەوانە ئازاری درێژخایەن؛<ref name="source-46">Bohnert, Amy S. B.; Ilgen, Mark A. (3 January 2019). “Understanding Links among Opioid Use, Overdose, and Suicide”. The New England Journal of Medicine. 380 (1): 71–79. doi:10.1056/NEJMra1802148. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30601750/ PMID 30601750]. https://doi.org/10.1056/NEJMra1802148 https://www.massmed.org/Patient-Care/Health-Topics/Opioids/Understanding-Links-among-Opioid-Use%2C-Overdose%2C-and-Suicide/</ref> * ئەزموونی توندوتیژی یان خراپ مامەڵەکردن، لەوانە لە منداڵیدا؛ * توندوتیژی و ناکۆکی لە پەیوەندییە نزیکەکاندا؛ * مێژووی خۆکوشتن لە خێزاندا؛ * کێشەی دارایی، بێکاری، گۆشەگیری یان نەبوونی پشتگیریی کۆمەڵایەتی؛ * ئاسانیی دەستڕاگەیشتن بە کەرەستە کوشندەکان. بوونی ھۆکارێکی مەترسی بە تەنیا چارەنووسی تاک دیاری ناکات؛ خۆکوشتن زۆرجار لەگەڵ چەندین ھۆکاری تاکەکەسی، کۆمەڵایەتی و ژینگەیی پەیوەندیدارە.<ref name="source-1" /> توێژینەوەیەکی نێوان چەندین وڵات پەیوەندیی نێوان نەبوونی دەستڕاگەیشتنی دڵنیابەخش بە خواردنی پێویست و بیر و ھەوڵی خۆکوشتنی لە ھەرزەکارانی قوتابیدا بینیوە؛ قەبارەی ئەم پەیوەندییە لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر جیاواز بوو.<ref name="source-4">Steare, Thomas; Lewis, Gemma; Evans-Lacko, Sara; Pitman, Alexandra; Rose-Clarke, Kelly; Patalay, Praveetha (2023-12-11). “Food Insecurity, Adolescent Suicidal Thoughts and Behaviors, and Country-Level Context: A Multi-Country Cross-Sectional Analysis”. Journal of Adolescent Health. 74 (3): 545–555. doi:10.1016/j.jadohealth.2023.10.018. PMC 11139653. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38085207/ PMID 38085207]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11139653 https://doi.org/10.1016%2Fj.jadohealth.2023.10.018 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38085207</ref> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیکی ساڵی ٢٠١٩ بەڵگەیەکی سنوورداری بۆ پەیوەندیی نێوان بەرکەوتنی درێژخایەن بە تەنۆلکەی پیسکەری ھەوای PM2.5 و خەمۆکی، و پەیوەندییەکی ئەگەریی نێوان بەرکەوتنی کورتخایەن بە PM10 و خۆکوشتن دۆزییەوە؛ ئەمە بەڵگەی سەلماندنی ھۆکاربوون نییە.<ref name="source-5">Braithwaite I, Zhang S, Kirkbride JB, Osborn DP, Hayes JF (December 2019). “Air Pollution (Particulate Matter) Exposure and Associations with Depression, Anxiety, Bipolar, Psychosis and Suicide Risk: A Systematic Review and Meta-Analysis”. Environmental Health Perspectives. 127 (12) 126002. Bibcode:2019EnvHP.127l6002B. doi:10.1289/EHP4595. PMC 6957283. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31850801/ PMID 31850801]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6957283 https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2019EnvHP.127l6002B https://doi.org/10.1289%2FEHP4595 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31850801</ref> لە توێژینەوەیەکی بەدواداچوونی منداڵانی سوێددا، نمرەی کەمتری قوتابخانە لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا پەیوەندیی بە ھەوڵی خۆکوشتنی دواترەوە ھەبوو.<ref name="source-6">Sörberg Wallin, A.; Zeebari, Z.; Lager, A.; Gunnell, D.; Allebeck, P.; Falkstedt, D. (April 2018). “Suicide attempt predicted by academic performance and childhood IQ: a cohort study of 26 000 children”. Acta Psychiatrica Scandinavica. 137 (4): 277–286. doi:10.1111/acps.12817. hdl:1983/8e4462ce-c3a7-4b88-b00d-37f33e42f6de. ISSN 0001-690X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29114860/ PMID 29114860]. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acps.12817 https://doi.org/10.1111%2Facps.12817 https://hdl.handle.net/1983%2F8e4462ce-c3a7-4b88-b00d-37f33e42f6de https://search.worldcat.org/issn/0001-690X https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29114860</ref> <span id="گفتوگۆ-و-پشکنینی-سەرەتایی"></span> === گفتوگۆ و پشکنینی سەرەتایی === پرسین دەربارەی [[بیری خۆکوشتن|بیری خۆکوشتن]] بەخۆی بە واتای زیادکردنی مەترسی نییە. لە تاقیکردنەوەیەکی ھەڕەمەکیی کۆنترۆڵکراودا، ئەو نەخۆشانی چاودێریی سەرەتایی کە نیشانەی خەمۆکییان ھەبوو و زووتر پشکنران، ١٠ تا ١٤ ڕۆژ دواتر لە بەراورد بە گرووپی بەراورددا زیادبوونێکی ئاماریی بەرچاوی ھەستی «ژیان شایەنی ژیانکردن نییە»یان نیشان نەدا.<ref name="source-7">Crawford, MJ; Thana, L; Methuen, C; Ghosh, P; Stanley, SV; Ross, J; Gordon, F; Blair, G; Bajaj, P (May 2011). “Impact of screening for risk of suicide: randomised controlled trial”. The British Journal of Psychiatry. 198 (5): 379–84. doi:10.1192/bjp.bp.110.083592. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21525521/ PMID 21525521]. https://doi.org/10.1192%2Fbjp.bp.110.083592 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21525521</ref> ڕێبەری ساڵی ٢٠٠٠ی ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی بۆ کارمەندانی چاودێریی سەرەتایی لە گفتوگۆدا جەخت لە گوێگرتنی بە ئارامی و ھاوسۆزی و ڕێزگرتن لە ھەستەکانی کەسەکە دەکاتەوە. ڕێبەرەکە ڕاوێژ دەکات لە سووکگرتنی کێشەکە و دڵنەواییی بێبنەما دوور بکرێتەوە.<ref name="source-35" /><ref name="source-201">National Institute of Mental Health. “5 Action Steps to Help Someone Having Thoughts of Suicide”. Revised 2024. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/5-action-steps-to-help-someone-having-thoughts-of-suicide</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٢ بۆ توێژینەوەکانی پەیوەندی بە خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان پێش مردن بە خۆکوشتن، ڕاپۆرتی کرد کە نزیکەی ٧٥٪ی کەسانەکە لە ساڵی پێش مردنیاندا و ٤٥٪ لە مانگی پێش مردنیاندا پەیوەندییان بە خزمەتگوزاریی تەندروستیی سەرەتاییەوە ھەبووە. نزیکەی یەک لە سێیان لە ساڵی پێشوو و یەک لە پێنجیان لە مانگی پێشوو پەیوەندییان بە خزمەتگوزارییەکانی تەندروستیی دەروونییەوە ھەبووە.<ref name="source-8">Luoma JB, Martin CE, Pearson JL (June 2002). “Contact with mental health and primary care providers before suicide: a review of the evidence”. The American Journal of Psychiatry. 159 (6): 909–16. doi:10.1176/appi.ajp.159.6.909. PMC 5072576. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12042175/ PMID 12042175]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5072576 https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.159.6.909 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12042175</ref> ھەڵسەنگاندنی مەترسی سنووری خۆی ھەیە. توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٥ ئاماژەی بەوە کرد کە ھەندێک پێوەری ھەڵسەنگاندن پشتڕاستکردنەوەی پێویستیان نییە یان ھەموو ڕەھەندە سۆزداری، ڕەفتاری و مەعریفییەکانی خۆکوشتن ناگرنەوە.<ref name="source-9">Harris K. M.; Syu J.-J.; Lello O. D.; Chew Y. L. E.; Willcox C. H.; Ho R. H. M. (2015). “The ABC’s of suicide risk assessment: Applying a tripartite approach to individual evaluations”. PLOS ONE. 10 (6) e0127442. Bibcode:2015PLoSO..1027442H. doi:10.1371/journal.pone.0127442. PMC 4452484. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26030590/ PMID 26030590]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4452484 https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015PLoSO..1027442H https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0127442 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26030590</ref> شیکارییەکی کۆمەڵە توێژینەوە لە ساڵی ٢٠١٩دا پەیوەندیی نێوان بیری خۆکوشتن و مردن بە خۆکوشتنی بینی، بەڵام توانای ئەو بیرانە بۆ پێشبینیی ئەوەی کام تاک دواتر دەمرێت سنووردار بوو.<ref name="source-10">McHugh, Catherine M.; Corderoy, Amy; Ryan, Christopher James; Hickie, Ian B.; Large, Matthew Michael (March 2019). “Association between suicidal ideation and suicide: meta-analyses of odds ratios, sensitivity, specificity and positive predictive value”. BJPsych Open. 5 (2): e18. doi:10.1192/bjo.2018.88. PMC 6401538. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30702058/ PMID 30702058]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6401538 https://doi.org/10.1192%2Fbjo.2018.88 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30702058</ref> پێداچوونەوەیەکی فراوانی توێژینەوەکانی پەنجا ساڵیش دەرخست کە توانای پێشبینیی ھۆکارە پشکنراوەکانی مەترسی بە گشتی کەمێک لە ھەڵکەوت باشتر بووە.<ref name="source-11">Franklin, JC; Ribeiro, JD; Fox, KR; Bentley, KH; Kleiman, EM; Huang, X; Musacchio, KM; Jaroszewski, AC; Chang, BP; Nock, MK (2017). “Risk factors for suicidal thoughts and behaviors: A meta-analysis of 50 years of research”. Psychological Bulletin. 143 (2): 187–232. Published online 14 November 2016. doi:10.1037/bul0000084. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27841450/ PMID 27841450]. S2CID 3941854. https://doi.org/10.1037%2Fbul0000084 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27841450 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:3941854</ref> <span id="کێشە-تەندروستییە-بنەڕەتییەکان"></span> === کێشە تەندروستییە بنەڕەتییەکان === ھەندێک نەخۆشیی جەستەیی و ھەندێک دەرمان دەتوانن نیشانەی دەروونی دروست بکەن. بۆیە ناسینەوەی ھۆکاری بنەڕەتی و کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرمان بەشێکە لە ھەڵسەنگاندنی کلینیکی؛ نیشانە دەروونییەکان ھەمیشە بە تەنیا نیشانەی پەشێوییەکی دەروونیی سەربەخۆ نین.<ref name="source-12">Kamboj MK, Tareen RS (February 2011). “Management of nonpsychiatric medical conditions presenting with psychiatric manifestations”. Pediatr. Clin. North Am. 58 (1): 219–41, xii. doi:10.1016/j.pcl.2010.10.008. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21281858/ PMID 21281858]. https://doi.org/10.1016%2Fj.pcl.2010.10.008 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21281858</ref> <span id="ڕێکارەکانی-دەستێوەردان"></span> == ڕێکارەکانی دەستێوەردان == <span id="سنووردارکردنی-دەستڕاگەیشتن-بە-کەرەستە-کوشندەکان"></span> === سنووردارکردنی دەستڕاگەیشتن بە کەرەستە کوشندەکان === کەمکردنەوەی دەستڕاگەیشتن بە کەرەستە و شوێنە پڕمەترسییەکان لە ڕێکارەکانی پێشگیریی تەندروستیی گشتییە. ئەم ڕێکارە دەتوانێت کردارەکە دوا بخات و دەرفەتێک بۆ تێپەڕبوونی قەیران یان وەرگرتنی یارمەتی بڕەخسێنێت. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٢ بەڵگەی پشتگیریکەری بۆ ئەم ڕێکارە کۆ کردەوە؛ گواستنەوە بۆ ڕێگایەکی تر لە ھەموو بارودۆخێکدا تەواو و حەتمی نییە.<ref name="source-13">Yip, Paul SF; Caine, Eric; Yousuf, Saman; Chang, Shu-Sen; Wu, Kevin Chien-Chang; Chen, Ying-Yeh (June 2012). “Means restriction for suicide prevention”. The Lancet. 379 (9834): 2393–2399. doi:10.1016/S0140-6736(12)60521-2. PMC 6191653. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22726520/ PMID 22726520]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6191653 https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2812%2960521-2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22726520</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٣ لە شوێنەکانی دووبارەبوونەوەی خۆکوشتن، وەک پرد و ھەڵدێرەکان، بەڵگەی بەھێزتری بۆ بەربەستە جەستەیییەکان دۆزییەوە. بەڵگەکان بۆ تابلۆکانی داواکردنی یارمەتی و چاودێری کەمتر بوون.<ref name="source-14">Cox, Georgina R; Owens, Christabel; Robinson, Jo; Nicholas, Angela; Lockley, Anne; Williamson, Michelle; Cheung, Yee Tak Derek; Pirkis, Jane (December 2013). “Interventions to reduce suicides at suicide hotspots: a systematic review”. BMC Public Health. 13 (1): 214. doi:10.1186/1471-2458-13-214. PMC 3606606. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23496989/ PMID 23496989]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3606606 https://doi.org/10.1186%2F1471-2458-13-214 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23496989</ref> پێداچوونەوەی کۆکرەین لە ساڵی ٢٠٢٠دا ئاماژەی بەوە کرد کە سنووردارکردنی دەستڕاگەیشتن بە شوێنە بەرزەکان دەتوانێت ژمارەی خۆکوشتن لەو شوێنانە کەم بکاتەوە، بەڵام کوالیتیی بەڵگەکان بە نزم ھەڵسەنگێندرا؛ زۆربەی توێژینەوەکان چاودێری بوون و سنوورداریی ڕێبازناسییان ھەبوو.<ref name="source-15">Okolie, Chukwudi; Wood, Suzanne; Hawton, Keith; Kandalama, Udai; Glendenning, Alexander C; Dennis, Michael; Price, Sian F; Lloyd, Keith; John, Ann (25 February 2020). “Means restriction for the prevention of suicide by jumping”. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2020 (2) CD013543. doi:10.1002/14651858.CD013543. PMC 7039710. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32092795/ PMID 32092795]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7039710 https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD013543 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32092795</ref> نموونەیەکی مێژوویی، کەمکردنەوەی ژەھراویبوونی گازی ماڵان لە بەریتانیا بوو. لە ساڵانی ١٩٦٠–١٩٧١دا، کەمبوونەوەی مۆنۆکسیدی کاربۆنی ناو گازی ماڵان لەگەڵ کەمبوونەوەی مردن بەو گازەدا ھاوکات بوو؛ بەڵام لە ھەندێک گرووپدا مردن بە ڕێگای تر زیاد بوو.<ref name="source-16">Kreitman, N (Jun 1976). “The Coal Gas Story: United Kingdom suicide rates, 1960–1971”. Br J Prev Soc Med. 30 (2): 86–93. doi:10.1136/jech.30.2.86. PMC 478945. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/953381/ PMID 953381]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC478945 https://doi.org/10.1136%2Fjech.30.2.86 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/953381</ref> توێژینەوەیەکی بڵاوکراوە لە ساڵی ٢٠٠٠، بە پشتبەستن بە داتای پزیشکیی ھەشت ویلایەتی ئەمریکا، دەرخست کە جۆری کەرەستەی بەکارھاتوو پەیوەندیی بە ئەگەری مردنەوە ھەیە و چەکی ئاگرین لەو داتایانەدا کوشندەترین بوو.<ref name="source-17">Spicer, Rebecca S.; Miller, Ted R. (December 2000). “Suicide Acts in 8 States: Incidence and Case Fatality Rates by Demographics and Method”. American Journal of Public Health. 90 (12): 1885–1891. doi:10.2105/ajph.90.12.1885. PMC 1446422. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11111261/ PMID 11111261]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1446422 https://doi.org/10.2105%2Fajph.90.12.1885 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11111261</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٣یش گۆڕانکاریی یاساکانی چەکی لە ویلایەتەکانی ئەمریکا لە ساڵانی ١٩٩١–٢٠١٦ پشکنی. یاسا سنووردارکەرەکانی چەک لەو شیکارییەدا لەگەڵ کەمبوونەوەی مردن بە چەک، لەوانە خۆکوشتن بە چەک، پەیوەندیدار بوون.<ref name="source-18">Sharkey, Patrick; Kang, Megan (November 2023). “The Era of Progress on Gun Mortality: State Gun Regulations and Gun Deaths from 1991 to 2016”. Epidemiology. 34 (6): 786–792. doi:10.1097/EDE.0000000000001662. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37732847/ PMID 37732847]. Fig. 2. https://doi.org/10.1097%2FEDE.0000000000001662 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37732847 https://static1.squarespace.com/static/5b7ea2794cde7a79e7c00582/t/655a0ac5150d5e44319d0d87/1700399813821/the_era_of_progress_on_gun_mortality__state_gun.3.pdf</ref> === دەروونچارەسەری === [[File:US Navy 091027-N-0000X-001 A photo illustration produced by the Defense Media Agency on suicide prevention.jpg|thumb|alt=وێنەسازییەکی فەرمیی پێشگیری لە خۆکوشتن؛ کەسێک لە پشت مێزێک دانیشتووە و کەسێکی تر لە پاشەوە دیارە.|وێنەسازییەک لەسەر پێشگیری لە خۆکوشتن، بەرھەمی ئاژانسی ڕاگەیاندنی بەرگریی ئەمریکا، ٢٠٠٩.]] '''[[چارەسەریی ڕەفتاریی دیالێکتیکی|چارەسەریی ڕەفتاریی دیالێکتیکی]]''' (DBT) یەکێکە لە ڕێبازە دەروونچارەسەرییە پشکنراوەکان. لە تاقیکردنەوەیەکدا لەسەر ژنانی پێگەیشتووی تووشبوو بە پەشێویی کەسایەتیی سنووری و خاوەن مێژووی ڕەفتاری خۆکوشتن یان [[خۆزیانگەیاندن|خۆزیانگەیاندن]]، ئەوانەی DBTیان وەرگرت، بە بەراورد بە چارەسەریی پسپۆڕانی دیکە، کەمتر ھەوڵی خۆکوشتنیان دا و بۆ بیری خۆکوشتن کەمتر لە نەخۆشخانە بستەر کران.<ref name="source-1" /> بەڵام پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٠ دەربارەی ھەرزەکاران دەرخست کە ئەنجامەکان ھیوابەخش بوون و بەڵگەی بەرزکوالیتی کەم بوو؛ زۆربەی توێژینەوەکان بچووک یان بێ گرووپی کۆنترۆڵ بوون.<ref name="source-19">Canadian Agency for Drugs Technologies in Health (CADTH) (1 March 2010). “Dialectical Behaviour Therapy in Adolescents for Suicide Prevention: Systematic Review of Clinical-Effectiveness”. CADTH Technology Overviews. 1 (1): e0104. PMC 3411135. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22977392/ PMID 22977392]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3411135 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22977392</ref> '''[[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] بۆ پێشگیری لە خۆکوشتن''' (CBT-SP)، کە لەسەر بیرکردنەوە و ڕەفتار کار دەکات، بۆ ھەرزەکارانی لەبەردەم مەترسیی دووبارەکردنەوەی ھەوڵی خۆکوشتن پەرەی پێ دراوە. ئەم مۆدێلە لە بنەماکانی CBT و DBT سوود وەردەگرێت؛ شیکردنەوەی ڕووداو، پلانی سەلامەتی، فێربوونی کارامەیی، بەشداریی خێزان و پێشگیری لە دووبارەبوونەوە دەگرێتەوە. توێژینەوەی ساڵی ٢٠٠٩ نیشانی دا کە لەو ھەرزەکارە خەمۆکانەدا کە تازە ھەوڵی خۆکوشتنیان دابوو، جێبەجێکردنی ئەم مۆدێلە دەکرێت؛ ئەو توێژینەوەیە سەلماندنی کۆتایی کاریگەریی چارەسەرەکە نەبوو.<ref name="source-20">Stanley B, Brown G, Brent DA, et al. (October 2009). “Cognitive-behavioral therapy for suicide prevention (CBT-SP): treatment model, feasibility, and acceptability”. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 48 (10): 1005–13. doi:10.1097/CHI.0b013e3181b5dbfe. PMC 2888910. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19730273/ PMID 19730273]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2888910 https://doi.org/10.1097%2FCHI.0b013e3181b5dbfe https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19730273</ref> لە توێژینەوەیەکدا لەسەر پێگەیشتووانی وەرگری چاودێریی سەرەتایی، پلانی سەلامەتی بە ھاوکاریی کەسەکە و کارمەندی تەندروستی دادەڕێژرا و نیشانە ئاگادارکەرەوەکان، ڕێگاکانی مامەڵەکردن لەگەڵ قەیران، پشتگیریی بەردەست و دروستکردنی ژینگەیەکی سەلامەتتر لەخۆ دەگرت.<ref name="source-200">National Institute of Mental Health (30 December 2024). “Primary Care Can Play Key Role in Suicide Prevention”. https://www.nimh.nih.gov/news/science-updates/2024/primary-care-can-play-key-role-in-suicide-prevention</ref> «دەستێوەردانی کورت و پەیوەندیی بەردەوام» (WHO BIC) ڕێبازێکە کە زانیاریدانی نەخۆش و پەیوەندیی بەدواداچوونەوە لەخۆ دەگرێت.<ref name="source-203">Fleischmann A, Bertolote JM, Wasserman D, et al. (2008). “Effectiveness of brief intervention and contact for suicide attempters: a randomized controlled trial in five countries”. Bulletin of the World Health Organization. 86: 703–709. doi:10.2471/BLT.07.046995. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18797646/</ref> ڕێنمایییەکی ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢٤ بۆ پێگەیشتووانی لە مەترسیی خۆکوشتن دەڵێت بەڵگە بەس نییە بۆ پێشنیارکردنی بەکارھێنان یان بەکارنەھێنانی ئەم جۆرە دەستێوەردانە لەگەڵ چاودێریی ئاسایی، بۆ کەمکردنەوەی ھەوڵی خۆکوشتن دوای دەرچوون لە بەشی فریاکەوتن.<ref name="source-204">U.S. Department of Veterans Affairs and Department of Defense (2024). “VA/DoD Clinical Practice Guideline for Assessment and Management of Patients at Risk for Suicide”. pp. 66–68. https://www.healthquality.va.gov/guidelines/MH/srb/VADoD-CPG-Suicide-Risk-Full-CPG-2024_Final_508.pdf</ref> <span id="ھێڵەکانی-یارمەتیی-قەیران"></span> === ھێڵەکانی یارمەتیی قەیران === [[File:Suicide prevention sign on the Golden Gate Bridge 2.jpg|thumb|alt=تەلەفۆنێکی زەرد و تابلۆیەکی شین لەسەر بەشی سووری پردی گۆڵدن گەیت، لە بەردەم ئاودا.|تەلەفۆن و تابلۆی پێشگیری لە خۆکوشتن لەسەر پردی گۆڵدن گەیت؛ وێنەکە لە ساڵی ٢٠١٠ گیراوە.]] خزمەتگوزارییەکانی دەستێوەردان لە قەیراندا، کەسانی لە قەیراندا بە خۆبەخش یان کارمەندی ڕاھێنراوەوە پەیوەست دەکەن. ئەم خزمەتگوزارییانە دەتوانن لە ڕێگەی ھێڵی تەلەفۆن، گفتوگۆی ئۆنلاین، پەیامی نووسراو یان بە ڕووبەڕوو بن.<ref name="source-1" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦ داوای توێژینەوەی زیاتری لەسەر کاریگەریی ھێڵەکانی یارمەتی و پشتگیریی ئینتەرنێتی کرد.<ref name="source-22">Zalsman, Gil; Hawton, Keith; Wasserman, Danuta; van Heeringen, Kees; Arensman, Ella; Sarchiapone, Marco; Carli, Vladimir; Höschl, Cyril; Barzilay, Ran; Balazs, Judit; Purebl, György; Kahn, Jean Pierre; Sáiz, Pilar Alejandra; Lipsicas, Cendrine Bursztein; Bobes, Julio; Cozman, Doina; Hegerl, Ulrich; Zohar, Joseph (July 2016). “Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review”. The Lancet Psychiatry. 3 (7): 646–659. doi:10.1016/S2215-0366(16)30030-X. hdl:1854/LU-8509936. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27289303/ PMID 27289303]. Other approaches that need further investigation include gatekeeper training, education of physicians, and internet and helpline support. https://doi.org/10.1016%2FS2215-0366%2816%2930030-X https://hdl.handle.net/1854%2FLU-8509936 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27289303</ref> ڕاپۆرتی CDC لە ساڵی ٢٠١٧دا ھەڵسەنگاندنێکی ھێڵەکانی قەیرانی باس کرد کە لە دەستپێکی پەیوەندییەکە تا بەدواداچوونی چەند ھەفتە دواتر، ئازاری دەروونی، بێھیوایی و مەبەستی خۆکوشتن کەم بوونەوە. بەڵام گۆڕانی مەبەستی خۆکوشتن لە کۆتایی پەیوەندییەکە تا بەدواداچوون، جیاوازییەکی ئاماریی بەرچاوی نەبوو. لەو توێژینەوەیەدا تەنھا بەشێک لە پەیوەندیکەران بەدواداچوونیان بۆ کرا و گرووپی بەراورد نەبوو؛ بۆیە ناتوانرێت گۆڕانەکان بە دڵنیایی تەنھا بە پەیوەندییەکە بدرێنە پاڵ.<ref name="source-1" /> لە ئەمریکا، پەڕەی پێشگیریی دامەزراوەی نیشتمانیی تەندروستیی دەروونی، بە پێداچوونەوەی ئابی ٢٠٢٦، خزمەتگوزاریی '''٩٨٨''' بۆ پەیوەندیی تەلەفۆنی، پەیامی نووسراو و گفتوگۆی ئۆنلاین ناساندووە.<ref name="source-2" /> <span id="نامەکانی-گرنگیپێدان"></span> === نامەکانی گرنگیپێدان === لە مۆدێلی '''نامەکانی گرنگیپێدان''' (Caring Letters)دا، پەیامی کورت بۆ کەسەکە دەنێردرێت بۆ نیشاندانی ئەوەی کەسێک گرنگیی پێ دەدات. ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠١٤ لەسەر جێبەجێکردنی تاقیکردنەوەیەکی چەند ناوەندی، ئەم ڕێبازە و ئەنجامی ھیوابەخشی تاقیکردنەوەی سەرەتاییەکەی باس کردووە.<ref name="source-23">Luxton, David D.; Thomas, Elissa K.; Chipps, Joan; Relova, Rona M.; Brown, Daphne; McLay, Robert; Lee, Tina T.; Nakama, Helenna; Smolenski, Derek J. (March 2014). “Caring letters for suicide prevention: implementation of a multi-site randomized clinical trial in the U.S. military and Veteran Affairs healthcare systems”. Contemporary Clinical Trials. 37 (2): 252–260. doi:10.1016/j.cct.2014.01.007. ISSN 1559-2030. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24473106/ PMID 24473106]. https://doi.org/10.1016%2Fj.cct.2014.01.007 https://search.worldcat.org/issn/1559-2030 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24473106</ref> لە ئەزموونی سەرەتایی جیرۆم مۆتۆدا، نامەکان ئارەزووی زانینی ھەواڵی وەرگرەکەیان دەردەبڕی، بەبێ ئەوەی داوای کردارێکی لێ بکەن. ھەندێک لە ئیلھامی مۆتۆ لەو نامانەوە ھاتبوو کە لە جەنگی دووەمی جیھاندا لە ژنێکی ئاشناوە وەری دەگرت. ئەم چیرۆکە مێژووییە لە ڕاپۆرتێکی ساڵی ٢٠١٨دا باس کراوە.<ref name="source-24">Cherkis, Jason (15 November 2018). “The Best Way To Save People From Suicide”. The Huffington Post. Archived from the original on 2018-11-25. Retrieved 2018-11-29. https://highline.huffingtonpost.com/articles/en/how-to-help-someone-who-is-suicidal/ https://web.archive.org/web/20181125170855/https://highline.huffingtonpost.com/articles/en/how-to-help-someone-who-is-suicidal/</ref> <span id="پلاندانان-بۆ-مامەڵەکردن-لەگەڵ-کێشەکان"></span> === پلاندانان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکان === '''پلاندانان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکان''' (Coping planning) ڕێبازێکی پێشنیارکراوە کە جەخت لە پێداویستی و خاڵە بەھێزەکانی کەسی داواکاری یارمەتی دەکاتەوە. لە مۆدێلەکەدا گرنگیپێدان، ھاوکاری و پەیوەستکردن بە پشتگیریی گونجاو بنەما سەرەکییەکانن.<ref name="source-25">Stallman, H. M. (2018). “Coping planning: a patient-centred and strengths-focused approach to suicide prevention training”. Australasian Psychiatry. 26 (2): 141–144. doi:10.1177/1039856217732471. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28967263/ PMID 28967263]. S2CID 4527243. https://doi.org/10.1177%2F1039856217732471 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28967263 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:4527243</ref> لە وتارێکی بۆچوونیدا کە لە ساڵی ٢٠١٨ بڵاو کرایەوە، ئەم ڕێبازە وەک ھەوڵێک بۆ گوێگرتن لە کەسەکە کاتێک باسی ئازاری دەروونیی خۆی دەکات، ناسینەوەی ڕێگاکانی ئێستای مامەڵەکردنی لەگەڵ کێشەکان و دابینکردنی پشتگیریی زیاتر بە پێی پێویست پێشنیار کرا. ئەمە چوارچێوەیەکی پێشنیارکراوە، وەک سەلماندنی کاریگەرییەکی حەتمی پێشکەش نەکراوە.<ref name="source-26">Stallman, H. M.; Ohan, J. L. (2018). “The alignment of law, practice and need in suicide prevention”. BJPsych Bulletin. 42 (2): 51–53. doi:10.1192/bjb.2017.3. PMC 6001851. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29455707/ PMID 29455707]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6001851 https://doi.org/10.1192%2Fbjb.2017.3 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29455707</ref> <span id="تەندروستیی-جەستەیی-خەوتن-و-جووڵە"></span> === تەندروستیی جەستەیی، خەوتن و جووڵە === پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٣ لە پەیوەندیی خۆراک، خەوتن و ڕاھێنانی جەستەیی لەگەڵ [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|پەشێویی خەمۆکیی گەورە]] کۆڵیوەتەوە. ئەم پێداچوونەوەیە کاریگەریی ڕاستەوخۆی ئەو ھۆکارانە لە پێشگیری لە خۆکوشتن نەسەلماندووە.<ref name="source-27">Lopresti, Adrian L.; Hood, Sean D.; Drummond, Peter D. (2013-05-15). “A review of lifestyle factors that contribute to important pathways associated with major depression: diet, sleep and exercise”. Journal of Affective Disorders. 148 (1): 12–27. doi:10.1016/j.jad.2013.01.014. ISSN 1573-2517. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23415826/ PMID 23415826]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2013.01.014 https://search.worldcat.org/issn/1573-2517 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23415826</ref> <span id="دەستڕاگەیشتن-بە-پسپۆڕانی-تەندروستی"></span> === دەستڕاگەیشتن بە پسپۆڕانی تەندروستی === کارمەندانی چاودێریی تەندروستیی سەرەتایی بە پێی ڕێبەرەکەی ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی، پەیوەندییەکی گرنگ لە نێوان کۆمەڵگا و سیستەمی تەندروستی دروست دەکەن. پەیوەندیی نزیکیان بە خەڵک و توانای بەردەوامبوون لە چاودێری، ڕۆڵیان لە پێشگیریدا گرنگ دەکات.<ref name="source-35">Preventing Suicide – A Resource for Primary Health Care Workers World Health Organization, Geneva, 2000. https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/67603/WHO_MNH_MBD_00.4.pdf https://www.who.int/publications/i/item/WHO_MNH_MBD_00.4</ref> === دەرمان === ھەندێک لە دەرمانە دژەخەمۆکییەکان دەتوانن لە ھەندێک منداڵ، ھەرزەکار و گەنجی خوار ٢٥ ساڵدا، بە تایبەت لە دەستپێکی بەکارھێنان یان کاتی گۆڕینی بڕی دەرمان، بیری خۆزیانگەیاندن یان خۆکوشتن زیاد بکەن. پەڕەی MedlinePlus گرنگیی چاودێریی پزیشکی و گفتوگۆ لەسەر گۆڕانی نیشانەکان لە کاتی چارەسەرکردندا باس دەکات. ئەو پەڕەیە ھەروەھا ڕوون دەکاتەوە کە دەرمانە دژەخەمۆکییەکان دەتوانن یارمەتیی زۆرێک لە تووشبووانی خەمۆکی بدەن و گۆڕینی بڕ یان وەستاندنیان دەبێت لەگەڵ پسپۆڕی تەندروستی تاوتوێ بکرێت. MedlinePlus ڕاوێژ دەکات ئەگەر ئەو بیرانە دەرکەون، دەستبەجێ یارمەتیی پزیشکی وەربگیرێت.<ref name="source-36">“Antidepressants”. MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine. Last updated 17 March 2025. Retrieved 2 November 2026. https://medlineplus.gov/antidepressants.html</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩ لە داتای بیمەی ئەمریکاییی کەسانی دەستنیشانکراو بە خەمۆکی کۆڵییەوە. لەو شیکارییەدا ماوەی دەستپێکردن، گۆڕینی بڕ و وەستاندنی دەرمانە دژەخەمۆکییەکان لەگەڵ ئەگەری زیاتر بۆ ھەوڵی خۆکوشتن پەیوەست بوون، بە بەراورد بە گرووپی «چارەسەری پێشووتر» (prior therapy)، کە بەپێی تۆمارەکانی ڕەچەتەکان لە قۆناغی وەستاندنی دەرمان جیا پۆلێن کرابوو. نووسەران جەختیان لە گرنگیی چاودێری لەو ماوانەدا کردەوە، ھەروەھا ئاماژەیان بە تێکەڵبوونی ھۆکارەکانی نەخۆشی و چارەسەرەکە کرد؛ ئەنجامەکە بەخۆی بەڵگەی ھۆکاربوونی دەرمان نییە.<ref name="source-37">Valuck, Robert J.; Orton, Heather D.; Libby, Anne M. (August 2009). “Antidepressant discontinuation and risk of suicide attempt: a retrospective, nested case-control study”. Journal of Clinical Psychiatry. 70 (8): 1069–1077. doi:10.4088/JCP.08m04943. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19758520/ PMID 19758520]. https://doi.org/10.4088%2FJCP.08m04943 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19758520</ref> <span id="بەربەست-و-پاراستنی-جەستەیی"></span> === بەربەست و پاراستنی جەستەیی === [[File:Tromsøbrua suicide prevention fence 2008-06-28 (cropped).jpg|thumb|alt=شووڕەیەکی فلزیی بەرز لەسەر پیادەڕەوی پردی ترۆمسۆ، لە ژێر ئاسمانێکی شین.|شووڕەی پێشگیری لە خۆکوشتن لەسەر پردی ترۆمسۆ، لە وێنەیەکی ساڵی ٢٠٠٨دا.]] بەربەست، شووڕە و تۆڕی پاراستن لە ھەندێک پرد و شوێنی بەرز دادەنرێن بۆ سنووردارکردنی دەستڕاگەیشتن. ئەم ڕێکارانە لە چوارچێوەی پێشگیری لە خۆکوشتن لە شوێنە پڕمەترسییەکاندا توێژینەوەیان لەسەر کراوە.<ref name="source-14" /><ref name="source-15" /> <span id="بەرنامەکانی-پێشگیری-و-زانیاری"></span> === بەرنامەکانی پێشگیری و زانیاری === ھەندێک ڕێکار پێش دروستبوونی قەیران کار لەسەر ھۆکارەکانی مەترسی و بەھێزکردنی پشتگیری دەکەن. پەروەردەی کارامەییی کۆمەڵایەتی و سۆزداری، چارەسەرکردنی کێشەکان، بەھێزکردنی پەیوەندیی خێزان و کەمکردنەوەی بەکارھێنانی زیانبەخشی ئەڵکۆل لەو چوارچێوەیەن.<ref name="source-1" /> ڕێبەری ساڵی ٢٠٠٠ی ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی بۆ مامۆستایان و کارمەندانی قوتابخانە، ناسینەوەی ھۆکارەکانی مەترسی و پاراستن و مامەڵەکردن لەگەڵ کەسانی لەبەردەم مەترسی بە بەشێک لە ڕۆڵی قوتابخانە دەزانێت.<ref name="source-40">Preventing suicide: a resource for teachers and other school staff. World Health Organization. 2000. hdl:10665/66801. https://hdl.handle.net/10665%2F66801 https://www.who.int/publications/i/item/WHO_MNH_MBD_00.3</ref> ئەم ڕێبەرە ھەروەھا پێشنیار دەکات کە کارامەییی تایبەت بۆ پێشگیری لە [[مووبەکردن|گێچەڵپێکردن]] و توندوتیژی لە قوتابخانە و دەوروبەریدا لە سیستەمی پەروەردەدا بەردەست بێت.<ref name="source-40" /> بەرنامەکانی ھۆشیارکردنەوە و ڕاگەیاندن دەتوانن زانیاری لەسەر نیشانەکان و ڕێگاکانی یارمەتی بڵاو بکەنەوە. بەڵام پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦ بەڵگەی بەردەستی بۆ دیاریکردنی سوودی فێرکردنی گشتی لە کەمکردنەوەی خۆکوشتندا بە ناتەواو زانی.<ref name="source-22" /> <span id="ڕێنماییی-ڕاگەیاندن"></span> === ڕێنماییی ڕاگەیاندن === ڕێنمایییەکانی ڕاپۆرتکردن لە خۆکوشتن جەخت لەوە دەکەنەوە کە ڕووداوەکە بە شێوەیەکی ھەستبزوێن پێشکەش نەکرێت و بە تەنیا ھۆکارێک ڕوون نەکرێتەوە. چیرۆکی ھیوا و زانیاریی ڕێگاکانی یارمەتی لە پێشنیارەکانن.<ref name="source-1" /> ڕێبەری ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی لە ساڵی ٢٠١٧دا گرنگیی وریاییی تایبەتی لە ڕاپۆرتکردنی خۆکوشتنی کەسایەتییە ناسراوەکاندا باس کردووە؛ ھەروەھا پێشنیار دەکات وردەکاریی ڕێگاکە و شوێنەکە بڵاو نەکرێتەوە.<ref name="source-41">Organization, World Health (2017). Preventing suicide: a resource for media professionals. WHO. p. viii. hdl:10665/258814. https://hdl.handle.net/10665%2F258814 https://grn.issup.net/files/2019-09/Preventing%20suicide%20a%20resource%20for%20media%20professionals%20-%20update%202017.pdf</ref> بەڵگەکانی کاریگەریی خودی ڕێنمایییەکانی ڕاگەیاندن یەکدەست نین. پێداچوونەوەیەکی ڕەخنەیی ساڵی ٢٠٢٠ دەرخست کە توێژینەوەکانی دابینکردنی زانیاریی شوێنی یارمەتی بەڵگەیەکی کەمیان بۆ کەمکردنەوەی خۆکوشتن دابین کردووە، و کاریگەریی ڕێنمایییە جیاوازەکان پێویستی بە ھەڵسەنگاندنی وردتری ھەیە.<ref name="source-42">Stack, Steven (October 2020). “Media guidelines and suicide: A critical review”. Social Science &amp; Medicine. 262 112690. doi:10.1016/j.socscimed.2019.112690. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32067758/ PMID 32067758]. S2CID 211159266. https://doi.org/10.1016%2Fj.socscimed.2019.112690 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32067758 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:211159266</ref> <span id="ستراتیژییە-کۆمەڵایەتییەکان"></span> == ستراتیژییە کۆمەڵایەتییەکان == پێشگیری دەتوانێت تاک یان کۆی دانیشتووان بکاتە ئامانج. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤ جەختی لەوە کردەوە کە پەیوەستکردنی چاودێریی تاکەکەسی، بەدواداچوون و پشتگیریی کۆمەڵایەتی بە ڕێکارەکانی تەندروستیی گشتی، لە کردارە تاک و پچڕپچڕەکان دەرفەتی زیاتری کاریگەریی فراوانی ھەیە؛ گواستنەوەی بەرنامە لە کۆمەڵگایەکەوە بۆ کۆمەڵگایەکی تر پێویستی بە سەرنجدان بە بارودۆخی کۆمەڵایەتی و کەلتووری ھەیە.<ref name="source-43">Bertolote, Jose (October 2004). “Suicide Prevention: at what level does it work?”. World Psychiatry. 3 (3): 147–151. PMC 1414695. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16633479/ PMID 16633479]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1414695 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16633479</ref> ستراتیژیی نیشتمانیی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٢دا جەختی لە بەشداریی کەرتە جیاوازەکان کردەوە، لەوانە تەندروستی، پەروەردە، خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان و ڕاگەیاندن.<ref name="source-44">U.S. Department of Health and Human Services, Office of the Surgeon General; National Action Alliance for Suicide Prevention (2012). 2012 National Strategy for Suicide Prevention: Goals and Objectives for Action. Washington, DC: HHS. pp. 3–4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK109906/ https://web.archive.org/web/20230213083603/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK109906/ https://www.govinfo.gov/content/pkg/GOVPUB-HE-PURL-gpo27976/pdf/GOVPUB-HE-PURL-gpo27976.pdf</ref> ڕێکارە کۆمەڵایەتییەکان دەتوانن ئەمانە بگرنەوە:<ref name="source-1" /> * بەھێزکردنی پشتگیریی ئابووری و کۆمەڵایەتی؛ * باشترکردنی دەستڕاگەیشتن بە چاودێریی تەندروستیی دەروونی؛ * کەمکردنەوەی دەستڕاگەیشتن بە کەرەستە کوشندەکان؛ * پەرەپێدانی پەیوەندی و بەشداریی کۆمەڵگایی؛ * فێرکردنی کارامەییی مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکان و چارەسەرکردنیان؛ * ناسینەوە و پشتگیری لە کەسانی لەبەردەم مەترسی و دەستێوەردان لە قەیراندا؛ * پشتگیری لە دوای خۆکوشتن و ڕاپۆرتکردنی بەرپرسیارانە. <span id="پشتگیری-لە-دوای-خۆکوشتن"></span> === پشتگیری لە دوای خۆکوشتن === '''پشتگیری لە دوای خۆکوشتن''' (Postvention) ئامانجی یارمەتیدانی ئەو کەسانەیە کە خۆکوشتنی کەسێک کاریگەریی لەسەریان داناوە. ئەم پشتگیرییە دەتوانێت لە مامەڵەکردن لەگەڵ [[خەمی لەدەستدان]]، ھەستی تاوانباری و خەمۆکیدا یارمەتیدەر بێت. بە پێی ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠١٧ی CDC، بەرنامەکانی ئەم بوارە بە شێوەیەکی باو لە ڕووی کاریگەری لەسەر ئەنجامەکانی خۆکوشتنەوە ھەڵنەسەنگێندراون؛ بۆیە سوودی پشتگیرییەکە و سەلماندنی کەمکردنەوەی مردنی دواتر دوو ئەنجامی جیاوازن.<ref name="source-1" /> <span id="ڕێکخراوەکانی-پشتگیری"></span> == ڕێکخراوەکانی پشتگیری == ھەوڵە ڕێکخراوە مێژوویییەکان بۆ پێشگیری لە خۆکوشتن دەگەڕێنەوە بۆ ساڵی ١٩٠٦، کاتێک «National Save-A-Life League» لە نیویۆرک و بەشی پێشگیری لە خۆکوشتنی «Salvation Army» لە لەندەن دەستیان بە کار کرد. ئەم مێژووە لە پێداچوونەوەی ساڵی ٢٠٠٤ی خۆزێ بێرتۆلۆتێدا ھاتووە.<ref name="source-43" /> بۆ ناساندن و پەرەپێدانی بەرنامە پشتبەستووەکان بە بەڵگە، پڕۆژەی «Evidence-Based Practices Project» لە ئەمریکا دروست کرا. وتارێکی ساڵی ٢٠٠٧ پرۆسەی ھەڵسەنگاندنی بەرنامەکان و دامەزراندنی تۆمارێکی ڕێکارە باشەکانی پێشگیری باس دەکات. ئەم زانیارییە پەیوەستە بەو قۆناغە مێژووییەی پڕۆژەکە.<ref name="source-45">Rodgers PL, Sudak HS, Silverman MM, Litts DA (April 2007). “Evidence-based practices project for suicide prevention”. Suicide Life Threat Behav. 37 (2): 154–64. doi:10.1521/suli.2007.37.2.154. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17521269/ PMID 17521269]. https://doi.org/10.1521%2Fsuli.2007.37.2.154 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17521269</ref> <span id="لایەنی-ئابووری"></span> == لایەنی ئابووری == لە ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠١٧ی CDCدا، بە پشتبەستن بە ھەژمارەکانی ساڵی ٢٠١٣ لە ئەمریکا، تێچووی ناوەندیی ھەر مردنێک بە خۆکوشتن لە ١٫٣ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی زیاتر مەزەندە کراوە. زۆربەی تێچووە ھەژمارکراوەکان پەیوەندییان بە لەدەستدانی بەرھەمھێنانەوە ھەبوو؛ ئەم ژمارەیە مەزەندەیەکی مێژووییە.<ref name="source-1" /> <span id="ھەروەھا-ببینە"></span> == ھەروەھا ببینە == * [[بانگەشە بۆ خۆکوشتن]] * [[نامەکانی گرنگیپێدان]] * [[پلاندانان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکان]] * [[دەستێوەردان لە قەیران|دەستێوەردان لە قەیراندا]] * [[یۆتانازی|کوشتنی بەبەزەیی]] (Euthanasia) * [[لیستی ھێڵەکانی یارمەتیی قەیرانی خۆکوشتن]] * [[یارمەتیی سەرەتایی بۆ تەندروستیی دەروونی]] * [[فریاگوزاریی سەرەتاییی دەروونی]] * [[ھۆشیاری دەربارەی خۆکوشتن]] * [[ڕێککەوتنی خۆکوشتن‌نەکردن]] * [[ڕۆژی جیھانیی پێشگیری لە خۆکوشتن]] == سەرچاوەکان == <references /> <span id="خوێندنەوەی-زیاتر"></span> == خوێندنەوەی زیاتر == * Pappas, Stephanie (25 Aug 2021). “New research in suicide prevention”. American Psychological Association https://www.apa.org/monitor/2021/09/news-suicide-prevention * Suicide prevention and assessment handbook, Centre for Addiction and Mental Health, 2011. https://www.camh.ca/en/hospital/health_information/a_z_mental_health_and_addiction_information/suicide/Documents/sp_handbook_final_feb_2011.pdf * Nancy Boyd-Franklin; Elizabeth N. Cleek; Matt Wofsy; Brian Mundy (2013). “Risk Assessment and Suicide Prevention”. Therapy in the Real World: Effective Treatments for Challenging Problems. Guilford Press. p. 341. ISBN 978-1-4625-1034-4. https://books.google.com/books?id=WibZ-LMdS2UC&pg=PT341 * Van Orden, Kimberly A.; Witte, Tracy K.; Cukrowicz, Kelly C.; Braithwaite, Scott R.; Selby, Edward A.; Joiner, Thomas E. (2010). “The interpersonal theory of suicide”. Psychological Review. 117 (2): 575–600. doi:10.1037/a0018697. PMC 3130348. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20438238/ PMID 20438238]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3130348 https://doi.org/10.1037%2Fa0018697 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20438238 [[پۆل:خۆکوشتن]] fjkuwhblnjon9k27dys286ok6tm0ics 1699803 1699689 2026-11-02T20:05:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1699803 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} '''پێشگیری لە خۆکوشتن''' (Suicide prevention) کۆمەڵە ھەوڵێکە بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی [[خۆکوشتن|خۆکوشتن]]. ئەم ھەوڵانە لە ئاستی تاک، پەیوەندییە نزیکەکان، کۆمەڵگای ناوخۆیی و کۆمەڵگا بە گشتیدا ئەنجام دەدرێن و [[چارەسەری دەروونی|چارەسەریی دەروونی]]، پشتگیریی کۆمەڵایەتی و سیاسەتەکانی تەندروستیی گشتی دەگرنەوە.<ref name="source-1">Stone, D. M.; Holland, K. M.; Bartholow, B.; Crosby, A. E.; Davis, S.; Wilkins, N. (2017). Preventing Suicide: A Technical Package of Policy, Programs, and Practices. Atlanta, GA: CDC, National Center for Injury Prevention and Control. pp. 7–13, 35–38, 41–43. https://www.cdc.gov/violenceprevention/pdf/suicideTechnicalPackage.pdf https://web.archive.org/web/20210318050929/https://www.cdc.gov/violenceprevention/pdf/suicidetechnicalpackage.pdf https://stacks.cdc.gov/view/cdc/44275/cdc_44275_DS1.pdf</ref> خۆکوشتن کێشەیەکی گرنگی تەندروستیی گشتییە و کاریگەرییەکانی دەتوانن خێزان، ھاوڕێیان و کۆمەڵگاش بگرنەوە.<ref name="source-2">“Suicide Prevention - National Institute of Mental Health (NIMH)”. www.nimh.nih.gov. Retrieved 2026-11-02. https://www.nimh.nih.gov/health/topics/suicide-prevention</ref> پێشگیری تەنیا لە کاتی قەیراندا نییە؛ دروستکردنی ژینگەی پشتگیریکەر، پەرەپێدانی توانای مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکان، ناسینەوەی نیشانە ئاگادارکەرەوەکان و پشتگیری لە کەسانی لەبەردەم مەترسی بەشێکن لەم ھەوڵانە.<ref name="source-3">“Preventing Suicide”. Centers for Disease Control and Prevention. 2026-05-26. Retrieved 2026-11-02. https://www.cdc.gov/suicide/prevention/index.html</ref> چارەسەرکردنی کێشە دەروونییەکان، کەمکردنەوەی دەستڕاگەیشتن بە کەرەستە کوشندەکان، بەھێزکردنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و پەیوەستکردنی کەسانی لە قەیراندا بە خزمەتگوزارییەکانی یارمەتی لە ڕێکارەکانی پێشگیرییەکن.<ref name="source-1" /> <span id="ناسینەوە-و-ھەڵسەنگاندنی-مەترسی"></span> == ناسینەوە و ھەڵسەنگاندنی مەترسی == <span id="نیشانە-ئاگادارکەرەوەکان"></span> === نیشانە ئاگادارکەرەوەکان === نیشانە ئاگادارکەرەوەکان لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازن. لەوانەیە کەسەکە باس لە ئارەزووی مردن، بێھیوایی، ئازاری بەرگەنەگیراو یان ھەستکردن بەوە بکات کە بارێکە لەسەر ئەوانی تر. زیادبوونی بەکارھێنانی ئەڵکۆل یان ماددە ھۆشبەرەکان و دوورکەوتنەوە لە خەڵکی تر یان گۆشەگیریش دەتوانن لە نیشانەکان بن.<ref name="source-3" /> ھەندێک گۆڕانی ڕەفتار، وەک ماڵئاواییکردنی نائاسایی، بەخشینی کەلوپەلی گرنگ یان گۆڕانی زۆر لە خەوتن، دەتوانن نیشانە بن، بە تایبەتی ئەگەر ئەم گۆڕانانە نوێ بن یان زیاد بووبن.<ref name="source-202">National Institute of Mental Health. “Warning Signs of Suicide”. Revised 2025. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/warning-signs-of-suicide</ref> <span id="ھۆکارەکانی-مەترسی"></span> === ھۆکارەکانی مەترسی === ھۆکارە پەیوەندیدارەکان لەوانەیە ئەمانە بگرنەوە:<ref name="source-1" /><ref name="source-3" /> * ھەوڵی پێشووی خۆکوشتن؛ * [[خەمۆکی|خەمۆکی]] و [[پەشێویی دەروونی|پەشێوییە دەروونییەکانی]] تر؛ * بەکارھێنانی زیانبەخشی ماددە ھۆشبەرەکان؛ * ھەندێک کێشەی تەندروستی، لەوانە ئازاری درێژخایەن؛<ref name="source-46">Bohnert, Amy S. B.; Ilgen, Mark A. (3 January 2019). “Understanding Links among Opioid Use, Overdose, and Suicide”. The New England Journal of Medicine. 380 (1): 71–79. doi:10.1056/NEJMra1802148. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30601750/ PMID 30601750]. https://doi.org/10.1056/NEJMra1802148 https://www.massmed.org/Patient-Care/Health-Topics/Opioids/Understanding-Links-among-Opioid-Use%2C-Overdose%2C-and-Suicide/</ref> * ئەزموونی توندوتیژی یان خراپ مامەڵەکردن، لەوانە لە منداڵیدا؛ * توندوتیژی و ناکۆکی لە پەیوەندییە نزیکەکاندا؛ * مێژووی خۆکوشتن لە خێزاندا؛ * کێشەی دارایی، بێکاری، گۆشەگیری یان نەبوونی پشتگیریی کۆمەڵایەتی؛ * ئاسانیی دەستڕاگەیشتن بە کەرەستە کوشندەکان. بوونی ھۆکارێکی مەترسی بە تەنیا چارەنووسی تاک دیاری ناکات؛ خۆکوشتن زۆرجار لەگەڵ چەندین ھۆکاری تاکەکەسی، کۆمەڵایەتی و ژینگەیی پەیوەندیدارە.<ref name="source-1" /> توێژینەوەیەکی نێوان چەندین وڵات پەیوەندیی نێوان نەبوونی دەستڕاگەیشتنی دڵنیابەخش بە خواردنی پێویست و بیر و ھەوڵی خۆکوشتنی لە ھەرزەکارانی قوتابیدا بینیوە؛ قەبارەی ئەم پەیوەندییە لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر جیاواز بوو.<ref name="source-4">Steare, Thomas; Lewis, Gemma; Evans-Lacko, Sara; Pitman, Alexandra; Rose-Clarke, Kelly; Patalay, Praveetha (2023-12-11). “Food Insecurity, Adolescent Suicidal Thoughts and Behaviors, and Country-Level Context: A Multi-Country Cross-Sectional Analysis”. Journal of Adolescent Health. 74 (3): 545–555. doi:10.1016/j.jadohealth.2023.10.018. PMC 11139653. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38085207/ PMID 38085207]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11139653 https://doi.org/10.1016%2Fj.jadohealth.2023.10.018 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38085207</ref> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیکی ساڵی ٢٠١٩ بەڵگەیەکی سنوورداری بۆ پەیوەندیی نێوان بەرکەوتنی درێژخایەن بە تەنۆلکەی پیسکەری ھەوای PM2.5 و خەمۆکی، و پەیوەندییەکی ئەگەریی نێوان بەرکەوتنی کورتخایەن بە PM10 و خۆکوشتن دۆزییەوە؛ ئەمە بەڵگەی سەلماندنی ھۆکاربوون نییە.<ref name="source-5">Braithwaite I, Zhang S, Kirkbride JB, Osborn DP, Hayes JF (December 2019). “Air Pollution (Particulate Matter) Exposure and Associations with Depression, Anxiety, Bipolar, Psychosis and Suicide Risk: A Systematic Review and Meta-Analysis”. Environmental Health Perspectives. 127 (12) 126002. Bibcode:2019EnvHP.127l6002B. doi:10.1289/EHP4595. PMC 6957283. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31850801/ PMID 31850801]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6957283 https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2019EnvHP.127l6002B https://doi.org/10.1289%2FEHP4595 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31850801</ref> لە توێژینەوەیەکی بەدواداچوونی منداڵانی سوێددا، نمرەی کەمتری قوتابخانە لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا پەیوەندیی بە ھەوڵی خۆکوشتنی دواترەوە ھەبوو.<ref name="source-6">Sörberg Wallin, A.; Zeebari, Z.; Lager, A.; Gunnell, D.; Allebeck, P.; Falkstedt, D. (April 2018). “Suicide attempt predicted by academic performance and childhood IQ: a cohort study of 26 000 children”. Acta Psychiatrica Scandinavica. 137 (4): 277–286. doi:10.1111/acps.12817. hdl:1983/8e4462ce-c3a7-4b88-b00d-37f33e42f6de. ISSN 0001-690X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29114860/ PMID 29114860]. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acps.12817 https://doi.org/10.1111%2Facps.12817 https://hdl.handle.net/1983%2F8e4462ce-c3a7-4b88-b00d-37f33e42f6de https://search.worldcat.org/issn/0001-690X https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29114860</ref> <span id="گفتوگۆ-و-پشکنینی-سەرەتایی"></span> === گفتوگۆ و پشکنینی سەرەتایی === پرسین دەربارەی [[بیری خۆکوشتن|بیری خۆکوشتن]] بەخۆی بە واتای زیادکردنی مەترسی نییە. لە تاقیکردنەوەیەکی ھەڕەمەکیی کۆنترۆڵکراودا، ئەو نەخۆشانی چاودێریی سەرەتایی کە نیشانەی خەمۆکییان ھەبوو و زووتر پشکنران، ١٠ تا ١٤ ڕۆژ دواتر لە بەراورد بە گرووپی بەراورددا زیادبوونێکی ئاماریی بەرچاوی ھەستی «ژیان شایەنی ژیانکردن نییە»یان نیشان نەدا.<ref name="source-7">Crawford, MJ; Thana, L; Methuen, C; Ghosh, P; Stanley, SV; Ross, J; Gordon, F; Blair, G; Bajaj, P (May 2011). “Impact of screening for risk of suicide: randomised controlled trial”. The British Journal of Psychiatry. 198 (5): 379–84. doi:10.1192/bjp.bp.110.083592. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21525521/ PMID 21525521]. https://doi.org/10.1192%2Fbjp.bp.110.083592 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21525521</ref> ڕێبەری ساڵی ٢٠٠٠ی ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی بۆ کارمەندانی چاودێریی سەرەتایی لە گفتوگۆدا جەخت لە گوێگرتنی بە ئارامی و ھاوسۆزی و ڕێزگرتن لە ھەستەکانی کەسەکە دەکاتەوە. ڕێبەرەکە ڕاوێژ دەکات لە سووکگرتنی کێشەکە و دڵنەواییی بێبنەما دوور بکرێتەوە.<ref name="source-35" /><ref name="source-201">National Institute of Mental Health. “5 Action Steps to Help Someone Having Thoughts of Suicide”. Revised 2024. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/5-action-steps-to-help-someone-having-thoughts-of-suicide</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٢ بۆ توێژینەوەکانی پەیوەندی بە خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان پێش مردن بە خۆکوشتن، ڕاپۆرتی کرد کە نزیکەی ٧٥٪ی کەسانەکە لە ساڵی پێش مردنیاندا و ٤٥٪ لە مانگی پێش مردنیاندا پەیوەندییان بە خزمەتگوزاریی تەندروستیی سەرەتاییەوە ھەبووە. نزیکەی یەک لە سێیان لە ساڵی پێشوو و یەک لە پێنجیان لە مانگی پێشوو پەیوەندییان بە خزمەتگوزارییەکانی تەندروستیی دەروونییەوە ھەبووە.<ref name="source-8">Luoma JB, Martin CE, Pearson JL (June 2002). “Contact with mental health and primary care providers before suicide: a review of the evidence”. The American Journal of Psychiatry. 159 (6): 909–16. doi:10.1176/appi.ajp.159.6.909. PMC 5072576. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12042175/ PMID 12042175]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5072576 https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.159.6.909 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12042175</ref> ھەڵسەنگاندنی مەترسی سنووری خۆی ھەیە. توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٥ ئاماژەی بەوە کرد کە ھەندێک پێوەری ھەڵسەنگاندن پشتڕاستکردنەوەی پێویستیان نییە یان ھەموو ڕەھەندە سۆزداری، ڕەفتاری و مەعریفییەکانی خۆکوشتن ناگرنەوە.<ref name="source-9">Harris K. M.; Syu J.-J.; Lello O. D.; Chew Y. L. E.; Willcox C. H.; Ho R. H. M. (2015). “The ABC’s of suicide risk assessment: Applying a tripartite approach to individual evaluations”. PLOS ONE. 10 (6) e0127442. Bibcode:2015PLoSO..1027442H. doi:10.1371/journal.pone.0127442. PMC 4452484. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26030590/ PMID 26030590]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4452484 https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015PLoSO..1027442H https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0127442 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26030590</ref> شیکارییەکی کۆمەڵە توێژینەوە لە ساڵی ٢٠١٩دا پەیوەندیی نێوان بیری خۆکوشتن و مردن بە خۆکوشتنی بینی، بەڵام توانای ئەو بیرانە بۆ پێشبینیی ئەوەی کام تاک دواتر دەمرێت سنووردار بوو.<ref name="source-10">McHugh, Catherine M.; Corderoy, Amy; Ryan, Christopher James; Hickie, Ian B.; Large, Matthew Michael (March 2019). “Association between suicidal ideation and suicide: meta-analyses of odds ratios, sensitivity, specificity and positive predictive value”. BJPsych Open. 5 (2): e18. doi:10.1192/bjo.2018.88. PMC 6401538. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30702058/ PMID 30702058]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6401538 https://doi.org/10.1192%2Fbjo.2018.88 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30702058</ref> پێداچوونەوەیەکی فراوانی توێژینەوەکانی پەنجا ساڵیش دەرخست کە توانای پێشبینیی ھۆکارە پشکنراوەکانی مەترسی بە گشتی کەمێک لە ھەڵکەوت باشتر بووە.<ref name="source-11">Franklin, JC; Ribeiro, JD; Fox, KR; Bentley, KH; Kleiman, EM; Huang, X; Musacchio, KM; Jaroszewski, AC; Chang, BP; Nock, MK (2017). “Risk factors for suicidal thoughts and behaviors: A meta-analysis of 50 years of research”. Psychological Bulletin. 143 (2): 187–232. Published online 14 November 2016. doi:10.1037/bul0000084. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27841450/ PMID 27841450]. S2CID 3941854. https://doi.org/10.1037%2Fbul0000084 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27841450 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:3941854</ref> <span id="کێشە-تەندروستییە-بنەڕەتییەکان"></span> === کێشە تەندروستییە بنەڕەتییەکان === ھەندێک نەخۆشیی جەستەیی و ھەندێک دەرمان دەتوانن نیشانەی دەروونی دروست بکەن. بۆیە ناسینەوەی ھۆکاری بنەڕەتی و کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرمان بەشێکە لە ھەڵسەنگاندنی کلینیکی؛ نیشانە دەروونییەکان ھەمیشە بە تەنیا نیشانەی پەشێوییەکی دەروونیی سەربەخۆ نین.<ref name="source-12">Kamboj MK, Tareen RS (February 2011). “Management of nonpsychiatric medical conditions presenting with psychiatric manifestations”. Pediatr. Clin. North Am. 58 (1): 219–41, xii. doi:10.1016/j.pcl.2010.10.008. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21281858/ PMID 21281858]. https://doi.org/10.1016%2Fj.pcl.2010.10.008 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21281858</ref> <span id="ڕێکارەکانی-دەستێوەردان"></span> == ڕێکارەکانی دەستێوەردان == <span id="سنووردارکردنی-دەستڕاگەیشتن-بە-کەرەستە-کوشندەکان"></span> === سنووردارکردنی دەستڕاگەیشتن بە کەرەستە کوشندەکان === کەمکردنەوەی دەستڕاگەیشتن بە کەرەستە و شوێنە پڕمەترسییەکان لە ڕێکارەکانی پێشگیریی تەندروستیی گشتییە. ئەم ڕێکارە دەتوانێت کردارەکە دوا بخات و دەرفەتێک بۆ تێپەڕبوونی قەیران یان وەرگرتنی یارمەتی بڕەخسێنێت. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٢ بەڵگەی پشتگیریکەری بۆ ئەم ڕێکارە کۆ کردەوە؛ گواستنەوە بۆ ڕێگایەکی تر لە ھەموو بارودۆخێکدا تەواو و حەتمی نییە.<ref name="source-13">Yip, Paul SF; Caine, Eric; Yousuf, Saman; Chang, Shu-Sen; Wu, Kevin Chien-Chang; Chen, Ying-Yeh (June 2012). “Means restriction for suicide prevention”. The Lancet. 379 (9834): 2393–2399. doi:10.1016/S0140-6736(12)60521-2. PMC 6191653. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22726520/ PMID 22726520]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6191653 https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2812%2960521-2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22726520</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٣ لە شوێنەکانی دووبارەبوونەوەی خۆکوشتن، وەک پرد و ھەڵدێرەکان، بەڵگەی بەھێزتری بۆ بەربەستە جەستەیییەکان دۆزییەوە. بەڵگەکان بۆ تابلۆکانی داواکردنی یارمەتی و چاودێری کەمتر بوون.<ref name="source-14">Cox, Georgina R; Owens, Christabel; Robinson, Jo; Nicholas, Angela; Lockley, Anne; Williamson, Michelle; Cheung, Yee Tak Derek; Pirkis, Jane (December 2013). “Interventions to reduce suicides at suicide hotspots: a systematic review”. BMC Public Health. 13 (1): 214. doi:10.1186/1471-2458-13-214. PMC 3606606. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23496989/ PMID 23496989]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3606606 https://doi.org/10.1186%2F1471-2458-13-214 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23496989</ref> پێداچوونەوەی کۆکرەین لە ساڵی ٢٠٢٠دا ئاماژەی بەوە کرد کە سنووردارکردنی دەستڕاگەیشتن بە شوێنە بەرزەکان دەتوانێت ژمارەی خۆکوشتن لەو شوێنانە کەم بکاتەوە، بەڵام کوالیتیی بەڵگەکان بە نزم ھەڵسەنگێندرا؛ زۆربەی توێژینەوەکان چاودێری بوون و سنوورداریی ڕێبازناسییان ھەبوو.<ref name="source-15">Okolie, Chukwudi; Wood, Suzanne; Hawton, Keith; Kandalama, Udai; Glendenning, Alexander C; Dennis, Michael; Price, Sian F; Lloyd, Keith; John, Ann (25 February 2020). “Means restriction for the prevention of suicide by jumping”. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2020 (2) CD013543. doi:10.1002/14651858.CD013543. PMC 7039710. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32092795/ PMID 32092795]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7039710 https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD013543 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32092795</ref> نموونەیەکی مێژوویی، کەمکردنەوەی ژەھراویبوونی گازی ماڵان لە بەریتانیا بوو. لە ساڵانی ١٩٦٠–١٩٧١دا، کەمبوونەوەی مۆنۆکسیدی کاربۆنی ناو گازی ماڵان لەگەڵ کەمبوونەوەی مردن بەو گازەدا ھاوکات بوو؛ بەڵام لە ھەندێک گرووپدا مردن بە ڕێگای تر زیاد بوو.<ref name="source-16">Kreitman, N (Jun 1976). “The Coal Gas Story: United Kingdom suicide rates, 1960–1971”. Br J Prev Soc Med. 30 (2): 86–93. doi:10.1136/jech.30.2.86. PMC 478945. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/953381/ PMID 953381]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC478945 https://doi.org/10.1136%2Fjech.30.2.86 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/953381</ref> توێژینەوەیەکی بڵاوکراوە لە ساڵی ٢٠٠٠، بە پشتبەستن بە داتای پزیشکیی ھەشت ویلایەتی ئەمریکا، دەرخست کە جۆری کەرەستەی بەکارھاتوو پەیوەندیی بە ئەگەری مردنەوە ھەیە و چەکی ئاگرین لەو داتایانەدا کوشندەترین بوو.<ref name="source-17">Spicer, Rebecca S.; Miller, Ted R. (December 2000). “Suicide Acts in 8 States: Incidence and Case Fatality Rates by Demographics and Method”. American Journal of Public Health. 90 (12): 1885–1891. doi:10.2105/ajph.90.12.1885. PMC 1446422. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11111261/ PMID 11111261]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1446422 https://doi.org/10.2105%2Fajph.90.12.1885 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11111261</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٣یش گۆڕانکاریی یاساکانی چەکی لە ویلایەتەکانی ئەمریکا لە ساڵانی ١٩٩١–٢٠١٦ پشکنی. یاسا سنووردارکەرەکانی چەک لەو شیکارییەدا لەگەڵ کەمبوونەوەی مردن بە چەک، لەوانە خۆکوشتن بە چەک، پەیوەندیدار بوون.<ref name="source-18">Sharkey, Patrick; Kang, Megan (November 2023). “The Era of Progress on Gun Mortality: State Gun Regulations and Gun Deaths from 1991 to 2016”. Epidemiology. 34 (6): 786–792. doi:10.1097/EDE.0000000000001662. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37732847/ PMID 37732847]. Fig. 2. https://doi.org/10.1097%2FEDE.0000000000001662 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37732847 https://static1.squarespace.com/static/5b7ea2794cde7a79e7c00582/t/655a0ac5150d5e44319d0d87/1700399813821/the_era_of_progress_on_gun_mortality__state_gun.3.pdf</ref> === دەروونچارەسەری === [[File:US Navy 091027-N-0000X-001 A photo illustration produced by the Defense Media Agency on suicide prevention.jpg|thumb|alt=وێنەسازییەکی فەرمیی پێشگیری لە خۆکوشتن؛ کەسێک لە پشت مێزێک دانیشتووە و کەسێکی تر لە پاشەوە دیارە.|وێنەسازییەک لەسەر پێشگیری لە خۆکوشتن، بەرھەمی ئاژانسی ڕاگەیاندنی بەرگریی ئەمریکا، ٢٠٠٩.]] '''[[چارەسەریی ڕەفتاریی دیالێکتیکی|چارەسەریی ڕەفتاریی دیالێکتیکی]]''' (DBT) یەکێکە لە ڕێبازە دەروونچارەسەرییە پشکنراوەکان. لە تاقیکردنەوەیەکدا لەسەر ژنانی پێگەیشتووی تووشبوو بە پەشێویی کەسایەتیی سنووری و خاوەن مێژووی ڕەفتاری خۆکوشتن یان [[خۆزیانگەیاندن|خۆزیانگەیاندن]]، ئەوانەی DBTیان وەرگرت، بە بەراورد بە چارەسەریی پسپۆڕانی دیکە، کەمتر ھەوڵی خۆکوشتنیان دا و بۆ بیری خۆکوشتن کەمتر لە نەخۆشخانە بستەر کران.<ref name="source-1" /> بەڵام پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٠ دەربارەی ھەرزەکاران دەرخست کە ئەنجامەکان ھیوابەخش بوون و بەڵگەی بەرزکوالیتی کەم بوو؛ زۆربەی توێژینەوەکان بچووک یان بێ گرووپی کۆنترۆڵ بوون.<ref name="source-19">Canadian Agency for Drugs Technologies in Health (CADTH) (1 March 2010). “Dialectical Behaviour Therapy in Adolescents for Suicide Prevention: Systematic Review of Clinical-Effectiveness”. CADTH Technology Overviews. 1 (1): e0104. PMC 3411135. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22977392/ PMID 22977392]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3411135 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22977392</ref> '''[[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] بۆ پێشگیری لە خۆکوشتن''' (CBT-SP)، کە لەسەر بیرکردنەوە و ڕەفتار کار دەکات، بۆ ھەرزەکارانی لەبەردەم مەترسیی دووبارەکردنەوەی ھەوڵی خۆکوشتن پەرەی پێ دراوە. ئەم مۆدێلە لە بنەماکانی CBT و DBT سوود وەردەگرێت؛ شیکردنەوەی ڕووداو، پلانی سەلامەتی، فێربوونی کارامەیی، بەشداریی خێزان و پێشگیری لە دووبارەبوونەوە دەگرێتەوە. توێژینەوەی ساڵی ٢٠٠٩ نیشانی دا کە لەو ھەرزەکارە خەمۆکانەدا کە تازە ھەوڵی خۆکوشتنیان دابوو، جێبەجێکردنی ئەم مۆدێلە دەکرێت؛ ئەو توێژینەوەیە سەلماندنی کۆتایی کاریگەریی چارەسەرەکە نەبوو.<ref name="source-20">Stanley B, Brown G, Brent DA, et al. (October 2009). “Cognitive-behavioral therapy for suicide prevention (CBT-SP): treatment model, feasibility, and acceptability”. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 48 (10): 1005–13. doi:10.1097/CHI.0b013e3181b5dbfe. PMC 2888910. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19730273/ PMID 19730273]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2888910 https://doi.org/10.1097%2FCHI.0b013e3181b5dbfe https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19730273</ref> لە توێژینەوەیەکدا لەسەر پێگەیشتووانی وەرگری چاودێریی سەرەتایی، پلانی سەلامەتی بە ھاوکاریی کەسەکە و کارمەندی تەندروستی دادەڕێژرا و نیشانە ئاگادارکەرەوەکان، ڕێگاکانی مامەڵەکردن لەگەڵ قەیران، پشتگیریی بەردەست و دروستکردنی ژینگەیەکی سەلامەتتر لەخۆ دەگرت.<ref name="source-200">National Institute of Mental Health (30 December 2024). “Primary Care Can Play Key Role in Suicide Prevention”. https://www.nimh.nih.gov/news/science-updates/2024/primary-care-can-play-key-role-in-suicide-prevention</ref> «دەستێوەردانی کورت و پەیوەندیی بەردەوام» (WHO BIC) ڕێبازێکە کە زانیاریدانی نەخۆش و پەیوەندیی بەدواداچوونەوە لەخۆ دەگرێت.<ref name="source-203">Fleischmann A, Bertolote JM, Wasserman D, et al. (2008). “Effectiveness of brief intervention and contact for suicide attempters: a randomized controlled trial in five countries”. Bulletin of the World Health Organization. 86: 703–709. doi:10.2471/BLT.07.046995. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18797646/</ref> ڕێنمایییەکی ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢٤ بۆ پێگەیشتووانی لە مەترسیی خۆکوشتن دەڵێت بەڵگە بەس نییە بۆ پێشنیارکردنی بەکارھێنان یان بەکارنەھێنانی ئەم جۆرە دەستێوەردانە لەگەڵ چاودێریی ئاسایی، بۆ کەمکردنەوەی ھەوڵی خۆکوشتن دوای دەرچوون لە بەشی فریاکەوتن.<ref name="source-204">U.S. Department of Veterans Affairs and Department of Defense (2024). “VA/DoD Clinical Practice Guideline for Assessment and Management of Patients at Risk for Suicide”. pp. 66–68. https://www.healthquality.va.gov/guidelines/MH/srb/VADoD-CPG-Suicide-Risk-Full-CPG-2024_Final_508.pdf</ref> <span id="ھێڵەکانی-یارمەتیی-قەیران"></span> === ھێڵەکانی یارمەتیی قەیران === [[File:Suicide prevention sign on the Golden Gate Bridge 2.jpg|thumb|alt=تەلەفۆنێکی زەرد و تابلۆیەکی شین لەسەر بەشی سووری پردی گۆڵدن گەیت، لە بەردەم ئاودا.|تەلەفۆن و تابلۆی پێشگیری لە خۆکوشتن لەسەر پردی گۆڵدن گەیت؛ وێنەکە لە ساڵی ٢٠١٠ گیراوە.]] خزمەتگوزارییەکانی دەستێوەردان لە قەیراندا، کەسانی لە قەیراندا بە خۆبەخش یان کارمەندی ڕاھێنراوەوە پەیوەست دەکەن. ئەم خزمەتگوزارییانە دەتوانن لە ڕێگەی ھێڵی تەلەفۆن، گفتوگۆی ئۆنلاین، پەیامی نووسراو یان بە ڕووبەڕوو بن.<ref name="source-1" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦ داوای توێژینەوەی زیاتری لەسەر کاریگەریی ھێڵەکانی یارمەتی و پشتگیریی ئینتەرنێتی کرد.<ref name="source-22">Zalsman, Gil; Hawton, Keith; Wasserman, Danuta; van Heeringen, Kees; Arensman, Ella; Sarchiapone, Marco; Carli, Vladimir; Höschl, Cyril; Barzilay, Ran; Balazs, Judit; Purebl, György; Kahn, Jean Pierre; Sáiz, Pilar Alejandra; Lipsicas, Cendrine Bursztein; Bobes, Julio; Cozman, Doina; Hegerl, Ulrich; Zohar, Joseph (July 2016). “Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review”. The Lancet Psychiatry. 3 (7): 646–659. doi:10.1016/S2215-0366(16)30030-X. hdl:1854/LU-8509936. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27289303/ PMID 27289303]. Other approaches that need further investigation include gatekeeper training, education of physicians, and internet and helpline support. https://doi.org/10.1016%2FS2215-0366%2816%2930030-X https://hdl.handle.net/1854%2FLU-8509936 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27289303</ref> ڕاپۆرتی CDC لە ساڵی ٢٠١٧دا ھەڵسەنگاندنێکی ھێڵەکانی قەیرانی باس کرد کە لە دەستپێکی پەیوەندییەکە تا بەدواداچوونی چەند ھەفتە دواتر، ئازاری دەروونی، بێھیوایی و مەبەستی خۆکوشتن کەم بوونەوە. بەڵام گۆڕانی مەبەستی خۆکوشتن لە کۆتایی پەیوەندییەکە تا بەدواداچوون، جیاوازییەکی ئاماریی بەرچاوی نەبوو. لەو توێژینەوەیەدا تەنھا بەشێک لە پەیوەندیکەران بەدواداچوونیان بۆ کرا و گرووپی بەراورد نەبوو؛ بۆیە ناتوانرێت گۆڕانەکان بە دڵنیایی تەنھا بە پەیوەندییەکە بدرێنە پاڵ.<ref name="source-1" /> لە ئەمریکا، پەڕەی پێشگیریی دامەزراوەی نیشتمانیی تەندروستیی دەروونی، بە پێداچوونەوەی ئابی ٢٠٢٦، خزمەتگوزاریی '''٩٨٨''' بۆ پەیوەندیی تەلەفۆنی، پەیامی نووسراو و گفتوگۆی ئۆنلاین ناساندووە.<ref name="source-2" /> <span id="نامەکانی-گرنگیپێدان"></span> === نامەکانی گرنگیپێدان === لە مۆدێلی '''نامەکانی گرنگیپێدان''' (Caring Letters)دا، پەیامی کورت بۆ کەسەکە دەنێردرێت بۆ نیشاندانی ئەوەی کەسێک گرنگیی پێ دەدات. ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠١٤ لەسەر جێبەجێکردنی تاقیکردنەوەیەکی چەند ناوەندی، ئەم ڕێبازە و ئەنجامی ھیوابەخشی تاقیکردنەوەی سەرەتاییەکەی باس کردووە.<ref name="source-23">Luxton, David D.; Thomas, Elissa K.; Chipps, Joan; Relova, Rona M.; Brown, Daphne; McLay, Robert; Lee, Tina T.; Nakama, Helenna; Smolenski, Derek J. (March 2014). “Caring letters for suicide prevention: implementation of a multi-site randomized clinical trial in the U.S. military and Veteran Affairs healthcare systems”. Contemporary Clinical Trials. 37 (2): 252–260. doi:10.1016/j.cct.2014.01.007. ISSN 1559-2030. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24473106/ PMID 24473106]. https://doi.org/10.1016%2Fj.cct.2014.01.007 https://search.worldcat.org/issn/1559-2030 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24473106</ref> لە ئەزموونی سەرەتایی جیرۆم مۆتۆدا، نامەکان ئارەزووی زانینی ھەواڵی وەرگرەکەیان دەردەبڕی، بەبێ ئەوەی داوای کردارێکی لێ بکەن. ھەندێک لە ئیلھامی مۆتۆ لەو نامانەوە ھاتبوو کە لە جەنگی دووەمی جیھاندا لە ژنێکی ئاشناوە وەری دەگرت. ئەم چیرۆکە مێژووییە لە ڕاپۆرتێکی ساڵی ٢٠١٨دا باس کراوە.<ref name="source-24">Cherkis, Jason (15 November 2018). “The Best Way To Save People From Suicide”. The Huffington Post. Archived from the original on 2018-11-25. Retrieved 2018-11-29. https://highline.huffingtonpost.com/articles/en/how-to-help-someone-who-is-suicidal/ https://web.archive.org/web/20181125170855/https://highline.huffingtonpost.com/articles/en/how-to-help-someone-who-is-suicidal/</ref> <span id="پلاندانان-بۆ-مامەڵەکردن-لەگەڵ-کێشەکان"></span> === پلاندانان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکان === '''پلاندانان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکان''' (Coping planning) ڕێبازێکی پێشنیارکراوە کە جەخت لە پێداویستی و خاڵە بەھێزەکانی کەسی داواکاری یارمەتی دەکاتەوە. لە مۆدێلەکەدا گرنگیپێدان، ھاوکاری و پەیوەستکردن بە پشتگیریی گونجاو بنەما سەرەکییەکانن.<ref name="source-25">Stallman, H. M. (2018). “Coping planning: a patient-centred and strengths-focused approach to suicide prevention training”. Australasian Psychiatry. 26 (2): 141–144. doi:10.1177/1039856217732471. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28967263/ PMID 28967263]. S2CID 4527243. https://doi.org/10.1177%2F1039856217732471 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28967263 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:4527243</ref> لە وتارێکی بۆچوونیدا کە لە ساڵی ٢٠١٨ بڵاو کرایەوە، ئەم ڕێبازە وەک ھەوڵێک بۆ گوێگرتن لە کەسەکە کاتێک باسی ئازاری دەروونیی خۆی دەکات، ناسینەوەی ڕێگاکانی ئێستای مامەڵەکردنی لەگەڵ کێشەکان و دابینکردنی پشتگیریی زیاتر بە پێی پێویست پێشنیار کرا. ئەمە چوارچێوەیەکی پێشنیارکراوە، وەک سەلماندنی کاریگەرییەکی حەتمی پێشکەش نەکراوە.<ref name="source-26">Stallman, H. M.; Ohan, J. L. (2018). “The alignment of law, practice and need in suicide prevention”. BJPsych Bulletin. 42 (2): 51–53. doi:10.1192/bjb.2017.3. PMC 6001851. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29455707/ PMID 29455707]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6001851 https://doi.org/10.1192%2Fbjb.2017.3 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29455707</ref> <span id="تەندروستیی-جەستەیی-خەوتن-و-جووڵە"></span> === تەندروستیی جەستەیی، خەوتن و جووڵە === پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٣ لە پەیوەندیی خۆراک، خەوتن و ڕاھێنانی جەستەیی لەگەڵ [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|پەشێویی خەمۆکیی گەورە]] کۆڵیوەتەوە. ئەم پێداچوونەوەیە کاریگەریی ڕاستەوخۆی ئەو ھۆکارانە لە پێشگیری لە خۆکوشتن نەسەلماندووە.<ref name="source-27">Lopresti, Adrian L.; Hood, Sean D.; Drummond, Peter D. (2013-05-15). “A review of lifestyle factors that contribute to important pathways associated with major depression: diet, sleep and exercise”. Journal of Affective Disorders. 148 (1): 12–27. doi:10.1016/j.jad.2013.01.014. ISSN 1573-2517. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23415826/ PMID 23415826]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2013.01.014 https://search.worldcat.org/issn/1573-2517 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23415826</ref> <span id="دەستڕاگەیشتن-بە-پسپۆڕانی-تەندروستی"></span> === دەستڕاگەیشتن بە پسپۆڕانی تەندروستی === کارمەندانی چاودێریی تەندروستیی سەرەتایی بە پێی ڕێبەرەکەی ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی، پەیوەندییەکی گرنگ لە نێوان کۆمەڵگا و سیستەمی تەندروستی دروست دەکەن. پەیوەندیی نزیکیان بە خەڵک و توانای بەردەوامبوون لە چاودێری، ڕۆڵیان لە پێشگیریدا گرنگ دەکات.<ref name="source-35">Preventing Suicide – A Resource for Primary Health Care Workers World Health Organization, Geneva, 2000. https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/67603/WHO_MNH_MBD_00.4.pdf https://www.who.int/publications/i/item/WHO_MNH_MBD_00.4</ref> === دەرمان === ھەندێک لە دەرمانە دژەخەمۆکییەکان دەتوانن لە ھەندێک منداڵ، ھەرزەکار و گەنجی خوار ٢٥ ساڵدا، بە تایبەت لە دەستپێکی بەکارھێنان یان کاتی گۆڕینی بڕی دەرمان، بیری خۆزیانگەیاندن یان خۆکوشتن زیاد بکەن. پەڕەی MedlinePlus گرنگیی چاودێریی پزیشکی و گفتوگۆ لەسەر گۆڕانی نیشانەکان لە کاتی چارەسەرکردندا باس دەکات. ئەو پەڕەیە ھەروەھا ڕوون دەکاتەوە کە دەرمانە دژەخەمۆکییەکان دەتوانن یارمەتیی زۆرێک لە تووشبووانی خەمۆکی بدەن و گۆڕینی بڕ یان وەستاندنیان دەبێت لەگەڵ پسپۆڕی تەندروستی تاوتوێ بکرێت. MedlinePlus ڕاوێژ دەکات ئەگەر ئەو بیرانە دەرکەون، دەستبەجێ یارمەتیی پزیشکی وەربگیرێت.<ref name="source-36">“Antidepressants”. MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine. Last updated 17 March 2025. Retrieved 2 November 2026. https://medlineplus.gov/antidepressants.html</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩ لە داتای بیمەی ئەمریکاییی کەسانی دەستنیشانکراو بە خەمۆکی کۆڵییەوە. لەو شیکارییەدا ماوەی دەستپێکردن، گۆڕینی بڕ و وەستاندنی دەرمانە دژەخەمۆکییەکان لەگەڵ ئەگەری زیاتر بۆ ھەوڵی خۆکوشتن پەیوەست بوون، بە بەراورد بە گرووپی «چارەسەری پێشووتر» (prior therapy)، کە بەپێی تۆمارەکانی ڕەچەتەکان لە قۆناغی وەستاندنی دەرمان جیا پۆلێن کرابوو. نووسەران جەختیان لە گرنگیی چاودێری لەو ماوانەدا کردەوە، ھەروەھا ئاماژەیان بە تێکەڵبوونی ھۆکارەکانی نەخۆشی و چارەسەرەکە کرد؛ ئەنجامەکە بەخۆی بەڵگەی ھۆکاربوونی دەرمان نییە.<ref name="source-37">Valuck, Robert J.; Orton, Heather D.; Libby, Anne M. (August 2009). “Antidepressant discontinuation and risk of suicide attempt: a retrospective, nested case-control study”. Journal of Clinical Psychiatry. 70 (8): 1069–1077. doi:10.4088/JCP.08m04943. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19758520/ PMID 19758520]. https://doi.org/10.4088%2FJCP.08m04943 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19758520</ref> <span id="بەربەست-و-پاراستنی-جەستەیی"></span> === بەربەست و پاراستنی جەستەیی === [[File:Tromsøbrua suicide prevention fence 2008-06-28 (cropped).jpg|thumb|alt=شووڕەیەکی فلزیی بەرز لەسەر پیادەڕەوی پردی ترۆمسۆ، لە ژێر ئاسمانێکی شین.|شووڕەی پێشگیری لە خۆکوشتن لەسەر پردی ترۆمسۆ، لە وێنەیەکی ساڵی ٢٠٠٨دا.]] بەربەست، شووڕە و تۆڕی پاراستن لە ھەندێک پرد و شوێنی بەرز دادەنرێن بۆ سنووردارکردنی دەستڕاگەیشتن. ئەم ڕێکارانە لە چوارچێوەی پێشگیری لە خۆکوشتن لە شوێنە پڕمەترسییەکاندا توێژینەوەیان لەسەر کراوە.<ref name="source-14" /><ref name="source-15" /> <span id="بەرنامەکانی-پێشگیری-و-زانیاری"></span> === بەرنامەکانی پێشگیری و زانیاری === ھەندێک ڕێکار پێش دروستبوونی قەیران کار لەسەر ھۆکارەکانی مەترسی و بەھێزکردنی پشتگیری دەکەن. پەروەردەی کارامەییی کۆمەڵایەتی و سۆزداری، چارەسەرکردنی کێشەکان، بەھێزکردنی پەیوەندیی خێزان و کەمکردنەوەی بەکارھێنانی زیانبەخشی ئەڵکۆل لەو چوارچێوەیەن.<ref name="source-1" /> ڕێبەری ساڵی ٢٠٠٠ی ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی بۆ مامۆستایان و کارمەندانی قوتابخانە، ناسینەوەی ھۆکارەکانی مەترسی و پاراستن و مامەڵەکردن لەگەڵ کەسانی لەبەردەم مەترسی بە بەشێک لە ڕۆڵی قوتابخانە دەزانێت.<ref name="source-40">Preventing suicide: a resource for teachers and other school staff. World Health Organization. 2000. hdl:10665/66801. https://hdl.handle.net/10665%2F66801 https://www.who.int/publications/i/item/WHO_MNH_MBD_00.3</ref> ئەم ڕێبەرە ھەروەھا پێشنیار دەکات کە کارامەییی تایبەت بۆ پێشگیری لە [[مووبەکردن|گێچەڵپێکردن]] و توندوتیژی لە قوتابخانە و دەوروبەریدا لە سیستەمی پەروەردەدا بەردەست بێت.<ref name="source-40" /> بەرنامەکانی ھۆشیارکردنەوە و ڕاگەیاندن دەتوانن زانیاری لەسەر نیشانەکان و ڕێگاکانی یارمەتی بڵاو بکەنەوە. بەڵام پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦ بەڵگەی بەردەستی بۆ دیاریکردنی سوودی فێرکردنی گشتی لە کەمکردنەوەی خۆکوشتندا بە ناتەواو زانی.<ref name="source-22" /> <span id="ڕێنماییی-ڕاگەیاندن"></span> === ڕێنماییی ڕاگەیاندن === ڕێنمایییەکانی ڕاپۆرتکردن لە خۆکوشتن جەخت لەوە دەکەنەوە کە ڕووداوەکە بە شێوەیەکی ھەستبزوێن پێشکەش نەکرێت و بە تەنیا ھۆکارێک ڕوون نەکرێتەوە. چیرۆکی ھیوا و زانیاریی ڕێگاکانی یارمەتی لە پێشنیارەکانن.<ref name="source-1" /> ڕێبەری ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی لە ساڵی ٢٠١٧دا گرنگیی وریاییی تایبەتی لە ڕاپۆرتکردنی خۆکوشتنی کەسایەتییە ناسراوەکاندا باس کردووە؛ ھەروەھا پێشنیار دەکات وردەکاریی ڕێگاکە و شوێنەکە بڵاو نەکرێتەوە.<ref name="source-41">Organization, World Health (2017). Preventing suicide: a resource for media professionals. WHO. p. viii. hdl:10665/258814. https://hdl.handle.net/10665%2F258814 https://grn.issup.net/files/2019-09/Preventing%20suicide%20a%20resource%20for%20media%20professionals%20-%20update%202017.pdf</ref> بەڵگەکانی کاریگەریی خودی ڕێنمایییەکانی ڕاگەیاندن یەکدەست نین. پێداچوونەوەیەکی ڕەخنەیی ساڵی ٢٠٢٠ دەرخست کە توێژینەوەکانی دابینکردنی زانیاریی شوێنی یارمەتی بەڵگەیەکی کەمیان بۆ کەمکردنەوەی خۆکوشتن دابین کردووە، و کاریگەریی ڕێنمایییە جیاوازەکان پێویستی بە ھەڵسەنگاندنی وردتری ھەیە.<ref name="source-42">Stack, Steven (October 2020). “Media guidelines and suicide: A critical review”. Social Science &amp; Medicine. 262 112690. doi:10.1016/j.socscimed.2019.112690. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32067758/ PMID 32067758]. S2CID 211159266. https://doi.org/10.1016%2Fj.socscimed.2019.112690 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32067758 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:211159266</ref> <span id="ستراتیژییە-کۆمەڵایەتییەکان"></span> == ستراتیژییە کۆمەڵایەتییەکان == پێشگیری دەتوانێت تاک یان کۆی دانیشتووان بکاتە ئامانج. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤ جەختی لەوە کردەوە کە پەیوەستکردنی چاودێریی تاکەکەسی، بەدواداچوون و پشتگیریی کۆمەڵایەتی بە ڕێکارەکانی تەندروستیی گشتی، لە کردارە تاک و پچڕپچڕەکان دەرفەتی زیاتری کاریگەریی فراوانی ھەیە؛ گواستنەوەی بەرنامە لە کۆمەڵگایەکەوە بۆ کۆمەڵگایەکی تر پێویستی بە سەرنجدان بە بارودۆخی کۆمەڵایەتی و کەلتووری ھەیە.<ref name="source-43">Bertolote, Jose (October 2004). “Suicide Prevention: at what level does it work?”. World Psychiatry. 3 (3): 147–151. PMC 1414695. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16633479/ PMID 16633479]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1414695 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16633479</ref> ستراتیژیی نیشتمانیی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٢دا جەختی لە بەشداریی کەرتە جیاوازەکان کردەوە، لەوانە تەندروستی، پەروەردە، خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان و ڕاگەیاندن.<ref name="source-44">U.S. Department of Health and Human Services, Office of the Surgeon General; National Action Alliance for Suicide Prevention (2012). 2012 National Strategy for Suicide Prevention: Goals and Objectives for Action. Washington, DC: HHS. pp. 3–4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK109906/ https://web.archive.org/web/20230213083603/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK109906/ https://www.govinfo.gov/content/pkg/GOVPUB-HE-PURL-gpo27976/pdf/GOVPUB-HE-PURL-gpo27976.pdf</ref> ڕێکارە کۆمەڵایەتییەکان دەتوانن ئەمانە بگرنەوە:<ref name="source-1" /> * بەھێزکردنی پشتگیریی ئابووری و کۆمەڵایەتی؛ * باشترکردنی دەستڕاگەیشتن بە چاودێریی تەندروستیی دەروونی؛ * کەمکردنەوەی دەستڕاگەیشتن بە کەرەستە کوشندەکان؛ * پەرەپێدانی پەیوەندی و بەشداریی کۆمەڵگایی؛ * فێرکردنی کارامەییی مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکان و چارەسەرکردنیان؛ * ناسینەوە و پشتگیری لە کەسانی لەبەردەم مەترسی و دەستێوەردان لە قەیراندا؛ * پشتگیری لە دوای خۆکوشتن و ڕاپۆرتکردنی بەرپرسیارانە. <span id="پشتگیری-لە-دوای-خۆکوشتن"></span> === پشتگیری لە دوای خۆکوشتن === '''پشتگیری لە دوای خۆکوشتن''' (Postvention) ئامانجی یارمەتیدانی ئەو کەسانەیە کە خۆکوشتنی کەسێک کاریگەریی لەسەریان داناوە. ئەم پشتگیرییە دەتوانێت لە مامەڵەکردن لەگەڵ [[خەمی لەدەستدان]]، ھەستی تاوانباری و خەمۆکیدا یارمەتیدەر بێت. بە پێی ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠١٧ی CDC، بەرنامەکانی ئەم بوارە بە شێوەیەکی باو لە ڕووی کاریگەری لەسەر ئەنجامەکانی خۆکوشتنەوە ھەڵنەسەنگێندراون؛ بۆیە سوودی پشتگیرییەکە و سەلماندنی کەمکردنەوەی مردنی دواتر دوو ئەنجامی جیاوازن.<ref name="source-1" /> <span id="ڕێکخراوەکانی-پشتگیری"></span> == ڕێکخراوەکانی پشتگیری == ھەوڵە ڕێکخراوە مێژوویییەکان بۆ پێشگیری لە خۆکوشتن دەگەڕێنەوە بۆ ساڵی ١٩٠٦، کاتێک «National Save-A-Life League» لە نیویۆرک و بەشی پێشگیری لە خۆکوشتنی «Salvation Army» لە لەندەن دەستیان بە کار کرد. ئەم مێژووە لە پێداچوونەوەی ساڵی ٢٠٠٤ی خۆزێ بێرتۆلۆتێدا ھاتووە.<ref name="source-43" /> بۆ ناساندن و پەرەپێدانی بەرنامە پشتبەستووەکان بە بەڵگە، پڕۆژەی «Evidence-Based Practices Project» لە ئەمریکا دروست کرا. وتارێکی ساڵی ٢٠٠٧ پرۆسەی ھەڵسەنگاندنی بەرنامەکان و دامەزراندنی تۆمارێکی ڕێکارە باشەکانی پێشگیری باس دەکات. ئەم زانیارییە پەیوەستە بەو قۆناغە مێژووییەی پڕۆژەکە.<ref name="source-45">Rodgers PL, Sudak HS, Silverman MM, Litts DA (April 2007). “Evidence-based practices project for suicide prevention”. Suicide Life Threat Behav. 37 (2): 154–64. doi:10.1521/suli.2007.37.2.154. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17521269/ PMID 17521269]. https://doi.org/10.1521%2Fsuli.2007.37.2.154 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17521269</ref> <span id="لایەنی-ئابووری"></span> == لایەنی ئابووری == لە ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠١٧ی CDCدا، بە پشتبەستن بە ھەژمارەکانی ساڵی ٢٠١٣ لە ئەمریکا، تێچووی ناوەندیی ھەر مردنێک بە خۆکوشتن لە ١٫٣ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی زیاتر مەزەندە کراوە. زۆربەی تێچووە ھەژمارکراوەکان پەیوەندییان بە لەدەستدانی بەرھەمھێنانەوە ھەبوو؛ ئەم ژمارەیە مەزەندەیەکی مێژووییە.<ref name="source-1" /> <span id="ھەروەھا-ببینە"></span> == ھەروەھا ببینە == * [[بانگەشە بۆ خۆکوشتن]] * [[نامەکانی گرنگیپێدان]] * [[پلاندانان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکان]] * [[دەستێوەردان لە قەیران|دەستێوەردان لە قەیراندا]] * [[یۆتانازی|کوشتنی بەبەزەیی]] (Euthanasia) * [[لیستی ھێڵەکانی یارمەتیی قەیرانی خۆکوشتن]] * [[یارمەتیی سەرەتایی بۆ تەندروستیی دەروونی]] * [[فریاگوزاریی سەرەتاییی دەروونی]] * [[ھۆشیاری دەربارەی خۆکوشتن]] * [[ڕێککەوتنی خۆکوشتن‌نەکردن]] * [[ڕۆژی جیھانیی پێشگیری لە خۆکوشتن]] == سەرچاوەکان == <references /> <span id="خوێندنەوەی-زیاتر"></span> == خوێندنەوەی زیاتر == * Pappas, Stephanie (25 Aug 2021). “New research in suicide prevention”. American Psychological Association https://www.apa.org/monitor/2021/09/news-suicide-prevention * Suicide prevention and assessment handbook, Centre for Addiction and Mental Health, 2011. https://www.camh.ca/en/hospital/health_information/a_z_mental_health_and_addiction_information/suicide/Documents/sp_handbook_final_feb_2011.pdf * Nancy Boyd-Franklin; Elizabeth N. Cleek; Matt Wofsy; Brian Mundy (2013). “Risk Assessment and Suicide Prevention”. Therapy in the Real World: Effective Treatments for Challenging Problems. Guilford Press. p. 341. ISBN 978-1-4625-1034-4. https://books.google.com/books?id=WibZ-LMdS2UC&pg=PT341 * Van Orden, Kimberly A.; Witte, Tracy K.; Cukrowicz, Kelly C.; Braithwaite, Scott R.; Selby, Edward A.; Joiner, Thomas E. (2010). “The interpersonal theory of suicide”. Psychological Review. 117 (2): 575–600. doi:10.1037/a0018697. PMC 3130348. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20438238/ PMID 20438238]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3130348 https://doi.org/10.1037%2Fa0018697 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20438238 [[پۆل:خۆکوشتن]] jy2eaxhsrnoqkni5n0j5zj7xb1sb5ex 0 305876 1699691 2026-11-02T17:01:51Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان لە ویکیپیدیای ئینگلیزی: [[:en:Panic disorder]]، پێداچوونەوەی 1381309459 1699691 wikitext text/x-wiki [[File:Panic attack.jpg|thumb|alt=وێنەیەکی کێشراوی دوو کەس؛ یەکێکیان سەری شۆڕ کردووەتەوە و ئەوی دیکە دەستی لە شانی داناوە.|وێناکردنی کەسێک کە ھێرشی تۆقینی بۆ ھاتووە و کەسێکی دیکە دڵنەوایی دەداتەوە.]] {| class="wikitable" |- ! زانیاری ! وردەکاری |- | نیشانە سەرەکییەکان | ھێرشی دووبارەبووەوە و بەناکاوی ترسی زۆر؛ لێدانی خێرای دڵ، ئارەقەکردن، لەرزین، تەنگەنەفەسی و بێھەستی.<ref name="source-1">National Institute of Mental Health. “Panic Disorder: What You Need to Know”. Revised 2025. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/panic-disorder-when-fear-overwhelms</ref> |- | ھۆکار | ھۆکاری وردی بە تەواوی ڕوون نییە.<ref name="source-1" /> |- | ئەو شتانەی لەگەڵ مەترسیی زیاتر پەیوەستن | ھەبوونی ئەم پەشێوییە لە خێزاندا، فشاری دەروونی، جگەرەکێشان و ھەندێک ئەزموونی ئازاربەخشی منداڵی.<ref name="source-1" /><ref name="source-2">Zhang, Joyce; Wiecaszek, Patryja; Sami, Saber; Meiser-Stedman, Richard (15 November 2021). “Association between panic disorder and childhood adversities: a systematic review and meta-analysis”. Psychological Medicine. 53 (6): 2585–2595. doi:10.1017/S0033291721004505. ISSN 0033-2917. https://www.cambridge.org/core/journals/psychological-medicine/article/abs/association-between-panic-disorder-and-childhood-adversities-a-systematic-review-and-metaanalysis/3F3458BED339AC6888CA1A364EAAAF11 https://doi.org/10.1017%2FS0033291721004505 https://search.worldcat.org/issn/0033-2917</ref><ref name="source-3">Cosci F, Knuts IJ, Abrams K, Griez EJ, Schruers KR (May 2010). “Cigarette smoking and panic: a critical review of the literature”. The Journal of Clinical Psychiatry. 71 (5): 606–15. doi:10.4088/JCP.08r04523blu. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19961810/ PMID 19961810]. https://doi.org/10.4088%2FJCP.08r04523blu https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19961810</ref> |- | دەستنیشانکردن | ھەڵسەنگاندنی نیشانەکان و پشکنینی ھۆکارە جەستەیییەکان، پەشێوییە دەروونییەکانی دیکە و بەکارھێنانی ماددەکان کە ڕەنگە نیشانەکانیان لێک بچێت.<ref name="source-4">Barnhill, John W. “Panic Attacks and Panic Disorder”. MSD Manual Consumer Version. Reviewed April 2026. https://www.msdmanuals.com/home/mental-health-disorders/anxiety-and-trauma-and-stressor-related-disorders/panic-attacks-and-panic-disorder</ref> |- | چارەسەر | [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]]، دەرمان، یان ھەردووکیان.<ref name="source-1" /> |- | دەرمانەکان | دەرمانە دژەخەمۆکییەکان، [[بەنزۆدیازەپین|بەنزۆدیازەپین]]ەکان و، لە ھەندێک بارودۆخدا، بێتابلۆکەرەکان.<ref name="source-1" /> |} '''پەشێویی تۆقین''' (Panic disorder) جۆرێکە لە [[پەشێویی دڵەڕاوکێ|پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ]] کە بە دووبارەبوونەوەی چاوەڕواننەکراوی [[ھێرشی تۆقین|ھێرشەکانی تۆقین]] دەناسرێتەوە. لە ھێرشی تۆقیندا، ترسێکی زۆر بەناکاو دەست پێ دەکات و ڕەنگە لەگەڵیدا لێدانی خێرای دڵ، ئارەقەکردن، لەرزین، تەنگەنەفەسی، بێھەستی یان ھەستی نزیکبوونەوەی ڕووداوێکی کارەساتبار ڕوو بدات. نیشانەکان لە ماوەی چەند خولەکێکدا دەگەنە لووتکە. کەسەکە ڕەنگە بەردەوام خەمی دووبارەبوونەوەی ھێرشەکان بخوات و خۆی لەو شوێنانە بپارێزێت کە پێشتر ھێرشی تێدا بۆ ھاتووە. ھەر کەسێک کە ھێرشی تۆقینی بۆ دێت، بە مانای ئەوە نییە کە تووشی پەشێویی تۆقین دەبێت.<ref name="source-5">“Anxiety Disorders”. Mental Health Information: Health Topics. National Institute of Mental Health. March 2016. Archived from the original on 29 September 2016. Retrieved 1 October 2016. https://web.archive.org/web/20160929085938/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/anxiety-disorders/index.shtml https://www.nimh.nih.gov/health/topics/anxiety-disorders/index.shtml</ref><ref name="source-1" /><ref name="source-4" /> ھۆکاری وردی ئەم پەشێوییە بە تەواوی ڕوون نییە. ھەبوونی ئەم پەشێوییە لە خێزاندا و فشارە دەروونی و ژینگەیییەکان لەو بابەتانەن کە ڕۆڵیان لە پەیدابوونیدا لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت. دەستنیشانکردنەکە پێویستی بە پشکنینی ھۆکارەکانی دیکەی نیشانەکان ھەیە؛ بۆ نموونە، نەخۆشیی دڵ، [[ھایپەرسیرۆیدیزم|زۆرکارکردنی ڕژێنی تایرۆید]] و بەکارھێنانی ماددەکان. پرسیارنامەش بۆ پشکنینی سەرەتایی ئەم پەشێوییە بەکار دێت.<ref name="source-1" /><ref name="source-6">Craske MG, Stein MB (December 2016). “Anxiety”. Lancet. 388 (10063): 3048–3059. doi:10.1016/S0140-6736(16)30381-6. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27349358/ PMID 27349358]. S2CID 208789585. https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2816%2930381-6 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27349358 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:208789585 https://www.tnu.ethz.ch/fileadmin/user_upload/teaching/cpcourse/2020/Literature/Craske_2016.pdf</ref><ref name="source-7">Herr NR, Williams JW, Benjamin S, McDuffie J (July 2014). “Does this patient have generalized anxiety or panic disorder?: The Rational Clinical Examination systematic review”. JAMA. 312 (1): 78–84. doi:10.1001/jama.2014.5950. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25058220/ PMID 25058220]. https://doi.org/10.1001%2Fjama.2014.5950 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25058220</ref> چارەسەرییەکان زۆرجار بریتین لە دەروونچارەسەری، دەرمان، یان ھەردووکیان. '''[[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]]''' (CBT) شێوازێکی باوی دەروونچارەسەرییە کە کار لەسەر چۆنیەتی بیرکردنەوە، ڕەفتار و وەڵامدانەوە بە ھەستەکانی کاتی ھێرش دەکات. لە دەرمانە بەکارھاتووەکاندا، دەرمانە دژەخەمۆکییەکان و بەنزۆدیازەپینەکان ھەن؛ بێتابلۆکەرەکانیش لە ھەندێک بارودۆخدا بەکار دێن.<ref name="source-1" /> پەشێویی تۆقین زۆرجار لە کۆتایی ھەرزەکاری یان سەرەتای گەنجیدا دەست پێ دەکات و لە ژناندا باوترە لە پیاوان.<ref name="source-1" /> == نیشانەکان == کەسانی تووشبوو بە پەشێویی تۆقین ڕەنگە چەندین جار ھێرشی نیگەرانیی زۆر توند ئەزموون بکەن. ماوە و توندی ھێرشەکان جیاوازە؛ ھێرشێک ڕەنگە چەند خولەک، یەک کاتژمێر، یان لە ھەندێک حاڵەتدا زیاتریش بخایەنێت.<ref name="source-1" /><ref name="source-8">“Panic disorder”. UK National Health Service. 16 February 2021. https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/panic-disorder/</ref> خودی ھێرشی تۆقین بۆ ژیان مەترسیدار نییە، بەڵام نیشانە جەستەیییەکانی دەتوانن لەگەڵ نیشانەکانی دۆخە پزیشکییەکانی دیکە ھاوشێوە بن. نیشانە توند یان بەردەوامەکان پێویستیان بە ھەڵسەنگاندنی پزیشکی ھەیە.<ref name="source-1" /><ref name="source-4" /> نیشانە جەستەیییەکان لێدانی خێرای دڵ، ئارەقەکردن، لەرزین، تەنگەنەفەسی، ئازاری سنگ، دڵتێکەڵبوون، سەرگێژە و بێھەستی یان مێروولەکردن دەگرنەوە. ھەستی خنکان، گەرمەشەپۆل، سەرماکردن و ھەستکردن بە نزیکبوونەوەی بێھۆشبوونیش ڕەنگە ڕوو بدەن. لە ڕووی ھەستییەوە، کەسەکە ڕەنگە لە مردن، لەدەستدانی کۆنترۆڵ یان «شێتبوون» بترسێت، یان ھەست بکات ژینگەکەی نامۆ و ناڕاستەقینەیە یان لە خۆی دوور کەوتووەتەوە.<ref name="source-8" /><ref name="source-4" /><ref name="source-35" /> ھەندێک کەس ھێرشێکی ھاوشێوەی ھێرشی تۆقین ئەزموون دەکەن کە تێیدا کەمتر لە چوار لە نیشانەکانی ھێرشی تۆقین دەردەکەون. بەمە دەوترێت «[[ھێرشی کەم‌نیشانە]]» (limited-symptom attack)؛ ئەم ھێرشە بە تەنیا بە مانای ھەبوونی پەشێویی تۆقین نییە.<ref name="source-36">Center for the Treatment and Study of Anxiety. “Panic Disorder: Symptoms”. Perelman School of Medicine, University of Pennsylvania. [https://www.med.upenn.edu/ctsa/panic_symptoms.html Source].</ref> ھەندێک ھێرش وەڵامدانەوەن بە بارودۆخێکی دیاریکراو و ھەندێکی دیکە بێ ورووژێنەرێکی دیار ڕوو دەدەن. ھێرشەکان ڕەنگە لە کاتی خەویشدا دەست پێ بکەن. دووبارەبوونەوەیان لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی دیکە زۆر جیاوازە؛ ھەندێک کەس ھەفتانە، یان تەنانەت ڕۆژانە، تووشی ھێرش دەبن.<ref name="source-1" /><ref name="source-4" /> لە چەند توێژینەوەیەک لەسەر ھەستکردن بە ناوەوەی جەستەدا (interoception)، کەسانی تووشبوو بە پەشێویی تۆقین، کاتێک بە ماددەی دەرمانی ورووژێنراون، ھەستەکانی دڵ و سووڕی خوێنیان توندتر ئەزموون کردووە. بەڵام بە پێی ئەو پێداچوونەوەیە، زۆربەی پشکنینەکانی کاتی پشوودان بە ڕوونی نیشانیان نەدا کە ئایا ھەستکردنیان بە لێدانی دڵ جیاوازە یان نا.<ref name="source-9">Khalsa, Sahib S.; Lapidus, Rachel C. (2016). “Can Interoception Improve the Pragmatic Search for Biomarkers in Psychiatry?”. Frontiers in Psychiatry. 7: 121. doi:10.3389/fpsyt.2016.00121. PMC 4958623. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27504098/ PMID 27504098]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4958623 https://doi.org/10.3389%2Ffpsyt.2016.00121 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27504098</ref> ھەندێک کەسی تووشبوو بە پەشێویی تۆقین [[ئاگۆرافۆبیا]]یان ھەیە. ئەمە ترس یان نیگەرانییەکی توندە لە شوێن و بارودۆخێک کە ئەگەر ھێرشی تۆقین یان نیشانەی ھاوشێوە ڕوو بدات، دەرچوون یان گەیشتن بە یارمەتی لێی سەخت بێت.<ref name="source-1" /> == ھۆکارەکان == <span id="مۆدێلە-دەروونییەکان"></span> === مۆدێلە دەروونییەکان === ڕۆڵی ھۆکارە دەروونییەکان، فشارەکانی ژیان و ژینگە لە پەیدابوونی پەشێویی تۆقیندا لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت. یەکێک لە ڕوونکردنەوە پێشنیارکراوەکان ئەوەیە کە کەسەکە ھەستە جەستەیییەکان بە نیشانەی مەترسییەکی گەورە دادەنێت؛ ئەمەش ڕەنگە ترس و تۆقین زیاتر بکات.<ref name="source-1" /> مێتاشیکردنەوەیەکی Zhang و ھاوکارانی لە ساڵی ٢٠٢١دا پەیوەندیی نێوان ئەزموونە ناخۆشەکانی منداڵی و پەشێویی تۆقینی دۆزییەوە. لەو ئەزموونانەدا، ئازاردانی جەستەیی، دەستدرێژیی سێکسی، کێشەی بەکارھێنانی ئەڵکۆل لە دایک یان باوکدا، و جیابوونەوە لە دایک و باوک یان لەدەستدانیان ھەن. پێداچوونەوە و مێتاشیکردنەوەیەکی Gardner و ھاوکارانیش لە ساڵی ٢٠١٩دا پەیوەندیی نێوان چەند جۆرێک لە خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ منداڵ و پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ دۆزییەوە.<ref name="source-2" /><ref name="source-10">Gardner, M. J.; Thomas, H. J.; Erskine, H. E. (1 October 2019). “The association between five forms of child maltreatment and depressive and anxiety disorders: A systematic review and meta-analysis”. Child Abuse &amp; Neglect. 96 104082. doi:10.1016/j.chiabu.2019.104082. ISSN 0145-2134. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0145213419302595 https://doi.org/10.1016%2Fj.chiabu.2019.104082 https://search.worldcat.org/issn/0145-2134</ref> <span id="بەکارھێنانی-ماددەکان"></span> === بەکارھێنانی ماددەکان === لە توێژینەوەیەکدا لەسەر ٩٧ کەسی تووشبوو بە تۆقین، لەوانە ئەو کەسانەی ھەموو پێوەرەکانی دەستنیشانکردنی پەشێویی تۆقینیان تێدا نەبوو، پەیوەندیی نێوان بەکارھێنانی زیانبەخشی ماددەکان و ھێرشەکانی تۆقین پشکنرا. لە بەشداربووانی ئەو توێژینەوەیەدا، ٦٣٪ی ئەوانەی ئەڵکۆلیان بە شێوەی زیانبەخش بەکار دەھێنا و ٥٩٪ی ئەوانەی ماددەی نایاساییان بە شێوەی زیانبەخش بەکار دەھێنا، گوتوویانە بەکارھێنانی ماددەکە پێش دەستپێکردنی تۆقین بووە. تەنھا ژمارەیەکی کەم ڕاپۆرتیان کردووە کە بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی تۆقین خۆیان ئەو ماددانەیان بەکار ھێناوە.<ref name="source-11">Katerndahl DA, Realini JP (1999). “Relationship between substance abuse and panic attacks”. Addictive Behaviors. 24 (5): 731–6. doi:10.1016/s0306-4603(98)00078-1. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10574314/ PMID 10574314]. https://doi.org/10.1016%2Fs0306-4603%2898%2900078-1 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10574314</ref> ==== ئەمفێتامینەکان ==== لە توێژینەوەیەکدا، ١٠٠ کەسی گەورەساڵی وابەستە بە مێتامفێتامین لە سێ ناوەندی چارەسەریی ئاڵوودەبوون بە ماددەوە ھەڵبژێردران و لە ڕووی ھەبوونی پەشێویی دەروونیی ھاوکاتەوە پشکنران. ٣٦٪یان پەشێویی دەروونیی ھاوکاتیان ھەبوو. پەشێوییەکانی مەزاج و دەروونپەشێوی باوتر بوون لە پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ؛ ئەم گرووپەی کۆتاییە لە ٧٪ی بەشداربوواندا ھەبوو.<ref name="source-12">Akindipe T, Wilson D, Stein DJ (June 2014). “Psychiatric disorders in individuals with methamphetamine dependence: prevalence and risk factors”. Metabolic Brain Disease. 29 (2): 351–7. doi:10.1007/s11011-014-9496-5. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24532047/ PMID 24532047]. S2CID 14880172. https://doi.org/10.1007%2Fs11011-014-9496-5 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24532047 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:14880172</ref> ==== جگەرەکێشان ==== [[جگەرەکێشان|جگەرەکێشان]] بە زیادبوونی مەترسیی پەیدابوونی پەشێویی تۆقینەوە پەیوەستە، چ ئاگۆرافۆبیا لەگەڵیدا ھەبێت چ نەبێت. توێژینەوەکان لەسەر ھەرزەکاران و گەنجانیش پەیوەندیی نێوان جگەرەکێشان و پەشێویی تۆقینیان نیشان داوە.<ref name="source-3" /><ref name="source-13">Johnson JG, Cohen P, Pine DS, Klein DF, Kasen S, Brook JS (November 2000). “Association between cigarette smoking and anxiety disorders during adolescence and early adulthood”. JAMA. 284 (18): 2348–51. doi:10.1001/jama.284.18.2348. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11066185/ PMID 11066185]. https://doi.org/10.1001%2Fjama.284.18.2348 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11066185</ref> میکانیزمی ئەم پەیوەندییە بە تەواوی ڕوون نییە. یەکێک لە گریمانەکان ئەوەیە کە گۆڕان لە کارکردنی ھەناسەدان و زیادبوونی ھەستە جەستەییە ترسێنەرەکان، وەک تەنگەنەفەسی، لەم پەیوەندییەدا ڕۆڵیان ھەیە. گریمانەیەکی دیکەش ئەوەیە کە ھەندێک کەسی تووشبوو بۆ کەمکردنەوەی نیگەرانی جگەرە دەکێشن. ئەمانە ڕوونکردنەوەی پێشنیارکراون و ھۆکارەکان ھێشتا جێی گفتوگۆن.<ref name="source-3" /> <span id="ماددە-ورووژێنەرەکان"></span> ==== ماددە ورووژێنەرەکان ==== پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک لە تاقیکردنەوە کلینیکییەکاندا پەیوەندیی نێوان پێدانی [[کافاین|کافئین]] و زیادبوونی نیگەرانی یان ورووژاندنی ھێرشی تۆقین لە کەسانی تووشبوو بە پەشێویی تۆقیندا دۆزییەوە.<ref name="source-14">Vilarim MM, Rocha Araujo DM, Nardi AE (August 2011). “Caffeine challenge test and panic disorder: a systematic literature review”. Expert Review of Neurotherapeutics. 11 (8): 1185–95. doi:10.1586/ern.11.83. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21797659/ PMID 21797659]. S2CID 5364016. https://doi.org/10.1586%2Fern.11.83 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21797659 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:5364016</ref> لە تاقیکردنەوەیەکدا، دوای پێدانی ٤٨٠ میلیگرام کافئین، کەسانی تووشبوو بە پەشێویی تۆقین بەرامبەر بە کاریگەریی کافئین ھەستیارتر بوون لە بەشداربووانی تەندروست.<ref name="source-15">Nardi AE, Lopes FL, Valença AM, Freire RC, Veras AB, de-Melo-Neto VL, et al. (May–June 2007). “Caffeine challenge test in panic disorder and depression with panic attacks”. Comprehensive Psychiatry. 48 (3): 257–63. doi:10.1016/j.comppsych.2006.12.001. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17445520/ PMID 17445520]. https://doi.org/10.1016%2Fj.comppsych.2006.12.001 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17445520</ref> <span id="ئەڵکۆل-و-دەرمانە-ھێورکەرەکان"></span> ==== ئەڵکۆل و دەرمانە ھێورکەرەکان ==== لە مێتاشیکردنەوەیەکدا، ڕێژەی خەمڵێنراوی پەشێویی بەکارھێنانی ئەڵکۆل لە کەسانی تووشبوو بە پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ یان فۆبیا نزیکەی ١٧٪ بوو، بەراورد بە نزیکەی ١٠٪ لە کەسانی بێ ئەو پەشێوییانەدا. ئەم خەمڵاندنانە بۆ گرووپە گشتییەکە بوون کە پەشێویی تۆقینیش لەخۆ دەگرێت. توێژینەوەکانی ناو ئەو شیکردنەوەیە جیاوازییەکی زۆریان لە نێواندا ھەبوو.<ref name="source-16">Puddephatt, Jo-Anne; Irizar, Patricia; Jones, Andrew; Gage, Suzanne H.; Goodwin, Laura (2022). “Associations of common mental disorder with alcohol use in the adult general population: a systematic review and meta-analysis”. Addiction. 117 (6): 1543–1572. doi:10.1111/add.15735. ISSN 1360-0443. PMC 9300028. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34729837/ PMID 34729837]. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/add.15735 https://doi.org/10.1111%2Fadd.15735 https://search.worldcat.org/issn/1360-0443 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9300028 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34729837</ref> ھەرچەندە ئەڵکۆل ڕەنگە لە سەرەتادا ھەستی نیگەرانی کەم بکاتەوە، بەکارھێنانی درێژخایەن و نیشانەکانی وازھێنان ڕەنگە تۆقین ورووژێنن. پێداچوونەوەیەک پەیوەندیی نێوان پەشێویی تۆقین و پەشێویی بەکارھێنانی ئەڵکۆل بە ئاڵۆز داناوە و ھۆکارەکانی بە تەواوی یەکلایی نەکردووەتەوە.<ref name="source-17">Cosci F, Schruers KR, Abrams K, Griez EJ (June 2007). “Alcohol use disorders and panic disorder: a review of the evidence of a direct relationship”. The Journal of Clinical Psychiatry. 68 (6): 874–80. doi:10.4088/JCP.v68n0608. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17592911/ PMID 17592911]. https://doi.org/10.4088%2FJCP.v68n0608 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17592911</ref> لە پێداچوونەوەیەکی ساڵی ١٩٩١دا، نیشانەی درێژخایەن دوای وازھێنان لە بەنزۆدیازەپین باس کراوە؛ لەوانە نیگەرانی و تۆقین کە ڕەنگە چەندین مانگ بخایەنن. ئەو پێداچوونەوەیە ڕوونی دەکاتەوە کە ھەموو نیشانە بەردەوامەکان بە ناچاری «نیشانەی ڕاستەوخۆی وازھێنانی دەرمانی» نین. ھەندێک لەم نیشانانە بە تێپەڕبوونی کات کەم دەبنەوە.<ref name="source-18">Ashton H (1991). “Protracted withdrawal syndromes from benzodiazepines”. Journal of Substance Abuse Treatment. 8 (1–2): 19–28. doi:10.1016/0740-5472(91)90023-4. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1675688/ PMID 1675688]. http://www.benzo.org.uk/ashpws.htm https://doi.org/10.1016%2F0740-5472%2891%2990023-4 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1675688</ref> <span id="ڕوونکردنەوە-بایۆلۆژییەکان"></span> === ڕوونکردنەوە بایۆلۆژییەکان === لە توێژینەوەیەکی بچووکی ساڵی ٢٠٠٥دا، ١٤ کەسی تووشبوو بە پەشێویی تۆقین کە دەرمانیان نەدەخوارد، بە ٢٨ کەسی تەندروست بەراورد کران. لە ھەندێک تاقیکردنەوەدا، کەمبوونەوەی وەڵامی لەناکاوی جەستە بە دەنگێکی بەرز، کاتێک دەنگێکی لاواز پێشی دەکەوت، لە گرووپی تووشبوودا کەمتر بوو. پێی دەوترێت ڕێگریی پێشەکی (prepulse inhibition).<ref name="source-19">Ludewig S, Geyer MA, Ramseier M, Vollenweider FX, Rechsteiner E, Cattapan-Ludewig K (January 2005). “Information-processing deficits and cognitive dysfunction in panic disorder”. Journal of Psychiatry &amp; Neuroscience. 30 (1): 37–43. doi:10.1139/jpn.0506. PMC 543839. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15644996/ PMID 15644996]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC543839 https://doi.org/10.1139%2Fjpn.0506 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15644996</ref> == دەستنیشانکردن == دەستنیشانکردنی پەشێویی تۆقین لەسەر ھێرشە دووبارەبووەوە و چاوەڕواننەکراوەکان، و ئەو گۆڕانانە بنیات دەنرێت کە دوای ھێرش ڕوو دەدەن. لە DSM-5دا، ھێرشی تۆقین بە دەستپێکردنی لەناکاوی ترس یان ناڕەحەتییەکی توند پێناسە دەکرێت کە لە چەند خولەکدا دەگاتە لووتکە و لانیکەم چوار نیشانە لەو نیشانانەی لە پێوەرەکەدا دیاری کراون لەگەڵیدا ڕوو دەدەن. لە پێوەرەکانی DSM-5دا، دوای لانیکەم یەکێک لە ھێرشەکان، بۆ ماوەی لانیکەم یەک مانگ یەکێک لەمانە دەردەکەوێت:<ref name="source-1" /><ref name="source-4" /><ref name="source-35">Substance Abuse and Mental Health Services Administration. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/books/NBK571021/box/ch4.b27/?report=objectonly “Exhibit 4.9: Diagnostic Criteria for Panic Disorder”]. ''Substance Use Disorder Treatment for People With Co-Occurring Disorders: Updated 2020''. Treatment Improvement Protocol 42. Rockville (MD): SAMHSA; 2020. Reprinted from the American Psychiatric Association, ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'', fifth edition (2013), pp. 208–209.</ref> * خەمخواردنی بەردەوام لەبارەی ھاتنی ھێرشی زیاتر یان ئەنجامەکانی ھێرش؛ * گۆڕانێکی بەرچاو و ناگونجاو لە ڕەفتار بەھۆی ھێرشەکانەوە، وەک خۆپاراستن لە بارودۆخەکان بە مەبەستی ڕێگرتن لە ھێرشێکی دیکە.<ref name="source-1" /><ref name="source-4" /><ref name="source-35" /> بەپێی DSM-5، ئەم پەشێوییە نابێت ئەنجامی کاریگەریی جەستەییی ماددەیەک یان دۆخێکی پزیشکیی دیکە بێت؛ ھەروەھا، نابێت پەشێوییەکی دەروونیی دیکە باشتر ڕوونی بکاتەوە. ھەڵسەنگاندنەکە بەکارھێنان یان وازھێنان لە ماددەکانیش لەبەرچاو دەگرێت.<ref name="source-4" /><ref name="source-35" /> لە پۆلێنکردنی ICD-10ی ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانیدا، پەشێویی تۆقین بەبێ ئاگۆرافۆبیا کۆدی F41.0ی ھەیە؛ ئاگۆرافۆبیا لەگەڵ پەشێویی تۆقینیش دەتوانرێت بە کۆدی F40.01 تۆمار بکرێت.<ref name="source-37">World Health Organization (1992). “The ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders: Clinical Descriptions and Diagnostic Guidelines”. pp. 136, 139–140. [https://www.who.int/docs/default-source/classification/other-classifications/9241544228_eng.pdf WHO].</ref> '''پێوەری توندیی پەشێویی تۆقین''' (Panic Disorder Severity Scale؛ PDSS) بۆ ھەڵسەنگاندنی توندیی ئەم پەشێوییە بەکار دێت.<ref name="source-20">Shear, M. Katherine; Clark, Duncan; Feske, Ulrika (1 February 1998). “The Road to Recovery in Panic Disorder: Response, Remission, and Relapse”. The Journal of Clinical Psychiatry. 59 (suppl 8): 4–8. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9707156/ PMID 9707156]. https://www.psychiatrist.com/JCP/article/Pages/road-recovery-panic-disorder-response-remission-relapse.aspx https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9707156</ref> == چارەسەر == دەروونچارەسەری و دەرمان دەتوانن نیشانەکانی پەشێویی تۆقین کەم بکەنەوە. چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری یەکێکە لە چارەسەرییە سەرەکییەکان؛ دەرمانیش، لەوانە ڕێگرە ھەڵبژاردەیییەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین (SSRIs)، بەکار دێت.<ref name="source-1" /><ref name="source-21">Breilmann J, Girlanda F, Guaiana G, Barbui C, Cipriani A, Castellazzi M, et al. (March 2019). “Benzodiazepines versus placebo for panic disorder in adults”. The Cochrane Database of Systematic Reviews. 3 (3) CD010677. doi:10.1002/14651858.CD010677.pub2. PMC 6438660. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30921478/ PMID 30921478]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6438660 https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD010677.pub2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30921478</ref> دووبارەبوونەوەی نیشانەکان دوای کۆتایی چارەسەریش ڕاپۆرت کراوە.<ref name="source-6" /> === دەروونچارەسەری === چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری بۆ پەشێویی تۆقین کاریگەرە.<ref name="source-4" /> ھەروەھا، شێوازێک بە ناوی '''چارەسەریی دەرووندینامیکیی سەرنجخراوەسەر تۆقین''' لە تاقیکردنەوە کلینیکییەکاندا ئەنجامی بەڵێندەری ھەبووە. ئەم شێوازە سەرنج دەداتە پەیوەندیی نێوان پشتبەستن بە کەسانی دیکە، ترسی جیابوونەوە و تووڕەیی.<ref name="source-22">Busch, Fredric N.; Milrod, Barbara L. (1 February 2008). “Panic-Focused Psychodynamic Psychotherapy”. Psychiatric Times. 25 (2). https://www.psychiatrictimes.com/view/panic-focused-psychodynamic-psychotherapy</ref> بەپێی مۆدێلی پێشنیارکراوی ئەم چارەسەرییە، لاوازییەکی بایۆکیمیایی، ئەزموونی ئازاربەخشی سەرەتای ژیان، یان ھەردووکیان ڕەنگە ببنە ھۆی ئەوەی کەسەکە بۆ ھەستکردن بە ئاسایش بە شێوەیەکی پڕ لە ترس پشت بە کەسانی دیکە ببەستێت. ئەمەش لەو مۆدێلەدا بە ترسی جیابوونەوە و تووڕەییەوە پەیوەست دەکرێت. لە چارەسەرییەکەدا سەرەتا فشار و ھەستەکانی دەوروبەری دەستپێکردنی ھێرشەکان دەخرێنە بەر لێکۆڵینەوە؛ دواتر ناکۆکییە دەروونییەکان و میکانیزمە بەرگرییەکان، لەوانە ئەوەی لە پەیوەندیی نێوان چارەسەرکار و کەسەکەدا دەردەکەون، تاوتوێ دەکرێن. ئەمە ڕوونکردنەوەیەکی تیۆرییە و نابێت وەک ھۆکارێکی سەلمێنراوی ھەموو حاڵەتەکان بخوێندرێتەوە.<ref name="source-22" /> پێداچوونەوەیەکی Cochrane لە ساڵی ٢٠٠٩دا دەریخست کە بەڵگەی کوالێتی بەرز بۆ ھەڵسەنگاندنی کاریگەریی تێکەڵکردنی دەروونچارەسەری و بەنزۆدیازەپین لە پەشێویی تۆقیندا کەمە، و بۆ بڕیاردان لەسەر کاریگەریی کلینیکیی ئەو تێکەڵەیە بەڵگەی پێویست بەردەست نییە.<ref name="source-23">Watanabe, Norio; Churchill, Rachel; Furukawa, Toshi A (21 January 2009). “Combined psychotherapy plus benzodiazepines for panic disorder”. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2009 (1) CD005335. doi:10.1002/14651858.CD005335.pub2. PMC 12621187. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19160253/ PMID 19160253]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12621187 https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD005335.pub2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19160253</ref> لە توێژینەوەیەکی van Apeldoorn و ھاوکاراندا لەسەر ١٥٠ کەس، دوای نۆ مانگ و پێش کەمکردنەوەی دەرمان، تێکەڵکردنی CBT و SSRI لە بەراورد بە CBTی تەنھا ئەنجامی باشتر نیشان دا. لە شیکردنەوەیەکدا کە داتای ١٤٥ کەسی تێدا بوو، لەوانە کەسانێک کە چارەسەریان تەواو نەکردبوو، لە پێوانە شیکراوەکاندا جیاوازییەکی ئاماریی بەرچاو لە نێوان چارەسەریی تێکەڵ و SSRIی تەنھا نەدۆزرایەوە؛ لە شیکردنەوەی ئەوانەی چارەسەریان تەواو کرددا، چارەسەریی تێکەڵ لە سێ پێوانەدا باشتر بوو.<ref name="source-24">van Apeldoorn, F. J.; van Hout, W. J. P. J.; Mersch, P. P. A.; Huisman, M.; Slaap, B. R.; Hale, W. W.; Visser, S.; van Dyck, R.; den Boer, J. A. (April 2008). “Is a combined therapy more effective than either CBT or SSRI alone? Results of a multicenter trial on panic disorder with or without agoraphobia”. Acta Psychiatrica Scandinavica. 117 (4): 260–270. doi:10.1111/j.1600-0447.2008.01157.x. hdl:1874/385414. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18307586/ PMID 18307586]. S2CID 23376651. https://doi.org/10.1111%2Fj.1600-0447.2008.01157.x https://hdl.handle.net/1874%2F385414 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18307586 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:23376651</ref> لە توێژینەوەی Gloster و ھاوکاراندا، کە ٣٦٩ کەسی تووشبوو بە پەشێویی تۆقین و ئاگۆرافۆبیای لەخۆ گرتبوو، ھەردوو گرووپی چارەسەری باشتر بوون، بەڵام ئەو گرووپەی چارەسەرکار لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ بارودۆخە ترسێنەرەکاندا یاوەریان بوو، لە ھەندێک ئەنجامدا پێشکەوتنی زیاتر نیشان دا.<ref name="source-25">Gloster, Andrew T.; Wittchen, Hans-Ulrich; Einsle, Franziska; Lang, Thomas; Helbig-Lang, Sylvia; Fydrich, Thomas; Fehm, Lydia; Hamm, Alfons O.; Richter, Jan; Alpers, Georg W.; Gerlach, Alexander L.; Ströhle, Andreas; Kircher, Tilo; Deckert, Jürgen; Zwanzger, Peter; Höfler, Michael; Arolt, Volker (2011). “Psychological treatment for panic disorder with agoraphobia: A randomized controlled trial to examine the role of therapist-guided exposure in situ in CBT”. Journal of Consulting and Clinical Psychology. 79 (3): 406–420. doi:10.1037/a0023584. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21534651/ PMID 21534651]. https://doi.org/10.1037%2Fa0023584 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21534651</ref> <span id="چارەسەریی-مەعریفیی-ڕەفتاری"></span> ==== چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری ==== ئەم چارەسەرییە کار لەسەر ئەو بیرکردنەوە و ڕەفتارانە دەکات کە نیگەرانی و تۆقین بەردەوام دەکەن. کەسەکە بە شێوەیەکی ڕێکخراو ڕووبەڕووی ئەو بارودۆخانە دەکرێتەوە کە بە ھێرشەکانەوە دەیانبەستێتەوە؛ ھەروەھا، کار لەسەر لێکدانەوەی ھەستە جەستەیییەکان و وەڵامدانەوەی پێیان دەکرێت.<ref name="source-1" /><ref name="source-4" /> ھەڵبژاردەیەکی دیکە '''خۆیاریدان'''ە کە لەسەر بنەماکانی CBT دامەزراوە. کەسەکە بە یارمەتیی کتێب، ماڵپەڕ یان کەرەستەی دیکە کار لەسەر ڕاھێنانەکان دەکات؛ لە ھەندێک بەرنامەدا پشتیوانییەکی سنوورداری تەلەفۆنی یان ئیمەیڵی لە چارەسەرکارەوە وەردەگرێت. پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک دەریخست کە ئەم جۆرە کەرەستانە دەتوانن یارمەتیی ھەندێک کەس بدەن. پەشێویی تۆقین و فۆبیای کۆمەڵایەتی لەو بارودۆخانەن کە زۆرتر لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە.<ref name="source-27">Lewis, Catrin; Pearce, Jennifer; Bisson, Jonathan I. (January 2012). “Efficacy, cost-effectiveness and acceptability of self-help interventions for anxiety disorders: systematic review”. British Journal of Psychiatry. 200 (1): 15–21. doi:10.1192/bjp.bp.110.084756. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22215865/ PMID 22215865]. https://doi.org/10.1192%2Fbjp.bp.110.084756 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22215865</ref> <span id="تەکنیکەکانی-ھەستکردن-بە-ناوەوەی-جەستە"></span> ==== تەکنیکەکانی ھەستکردن بە ناوەوەی جەستە ==== [[ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ھەستە ناوخۆییەکانی جەستە|ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ھەستە ناوخۆییەکانی جەستە]] (interoceptive exposure) ھەندێک جار لە چارەسەریی پەشێویی تۆقیندا بەکار دێت. سەرەتا ئەو ھەستە جەستەییانەی نیگەرانی ورووژێنن بۆ ھەر کەسێک بە جیا ھەڵدەسەنگێنرێن. لە ڕووبەڕووبوونەوەکەدا، چارەسەرکار کار لەسەر ئەو ھەستە و وەڵامی ترس بەرامبەری دەکات؛ بۆ نموونە، ھەستی لێدانی دڵ لە کاتی جووڵەی جەستەییدا.<ref name="source-9" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦ باس لە کەمی بەکارھێنانی ئەم تەکنیکە دەکات. کەمی دەرفەتی ڕاھێنان، کێشەی ڕێکخستنی دانیشتنەکان، سنوورداریی کارکردن لە دەرەوەی شوێنی چارەسەری، و نیگەرانیی ھەندێک چارەسەرکار دەربارەی ئەم شێوازە، وەک ھۆکارە ئەگەرییەکانی کەمی بەکارھێنانی باس کراون.<ref name="source-9" /> === دەرمان === پێداچوونەوەیەک خەمۆکیی کلینیکی، پەشێوییەکانی کەسایەتی و بەکارھێنانی زیانبەخشی ئەڵکۆلی وەک ھۆکارە پەیوەندیدارەکان بە نەسەرکەوتنی چارەسەریی دەرمانی باس کردووە.<ref name="source-26">Seguí J, Márquez M, Canet J, García L (1999). “Causas de fracaso en el tratamiento psicofarmacologico del trastorno por angustia” [Causes of failure in psychopharmacological treatment of anxiety disorder]. Actas Españolas de Psiquiatría (in Spanish). 27 (4): 250–258. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10469946/ PMID 10469946]. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10469946</ref> دەرمانە دژەخەمۆکییەکان، بە تایبەتی SSRIs، لە چارەسەریی پەشێویی تۆقیندا بەکار دێن. لە ھەندێک ڕێنمایی چارەسەریدا SSRIs پێش بەنزۆدیازەپینەکان پێشنیار دەکرێن، بەشێک لەبەر نیگەرانی لە مەترسیی وابەستەبوون بە بەنزۆدیازەپینەکان.<ref name="source-21" /> دەرمانەکانی جۆری SSRI لەوانەیە چەند ھەفتەیان پێویست بێت تا کاریگەرییان دەست پێ بکات.<ref name="source-1" /> پێداچوونەوەیەکی دیکەش لەبارەی ئەلپرازۆلامەوە نیگەرانیی لەبارەی ڕاھاتنی جەستە بە دەرمانەکە، وابەستەبوون و بەکارھێنانی نادروستی باس کردووە.<ref name="source-28">Moylan, Steven; Giorlando, Francesco; Nordfjærn, Trond; Berk, Michael (March 2012). “The role of alprazolam for the treatment of panic disorder in Australia”. Australian &amp; New Zealand Journal of Psychiatry. 46 (3): 212–224. doi:10.1177/0004867411432074. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22391278/ PMID 22391278]. S2CID 11006795. https://doi.org/10.1177%2F0004867411432074 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22391278 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:11006795</ref> * '''دەرمانە دژەخەمۆکییەکان:''' جگە لە SSRIs، دەرمانە سێبازنەییەکان و ڕێگرەکانی مۆنۆئامین ئۆکسیدەیز (MAOIs) لە ھەڵبژاردە دەرمانییە باسکراوەکانن.<ref name="source-29">Ziffra, Michael (2021). “Panic disorder: A review of treatment options”. Annals of Clinical Psychiatry. doi:10.12788/acp.0014. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33529291/ PMID 33529291]. https://doi.org/10.12788%2Facp.0014 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33529291 https://journals.sagepub.com/doi/10.12788/acp.0014</ref> * '''بەنزۆدیازەپینەکان:''' دەتوانن نیشانەکان بەخێرایی کەم بکەنەوە، بەڵام مەترسیی ڕاھاتنی جەستە بە دەرمان و وابەستەبوون ھەیە.<ref name="source-1" /> لە ڕێنمایی ساڵی ٢٠٠٤ی NICEی بەریتانیا بۆ گەورەساڵاندا، پێشنیار کراوە بەنزۆدیازەپین بۆ چارەسەریی پەشێویی تۆقین نەنووسرێت، چونکە بە ئەنجامی خراپتری درێژخایەنەوە پەیوەست کراوە.<ref name="source-34">School of Health and Related Research (ScHARR), University of Sheffield (December 2004). “Clinical Guidelines for the Management of Anxiety: Management of Anxiety (Panic Disorder, with or without Agoraphobia, and Generalised Anxiety Disorder) in Adults in Primary, Secondary and Community Care”. National Collaborating Centre for Primary Care. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20945576/ PMID 20945576]. [https://citeseerx.ist.psu.edu/document?doi=890eeb1d1b61b216aeab70d7e5728f831f3be477&repid=rep1&type=pdf Full guideline]; [https://www.slideshare.net/slideshow/clinical-guidelines-for-the-management-of-anxiety/4698743 alternative copy], pp. 49–50.</ref> پێداچوونەوەی Cochrane لە ساڵی ٢٠١٩دا بەڵگەیەکی کوالێتی نزم بۆ ئەگەری باشتر بوونیان لە پلاسیبۆ لە چارەسەریی کورتخایەندا دۆزییەوە. توێژینەوەکان کورتخایەن بوون و مەترسیی درێژخایەنی وابەستەبوون و نیشانەکانی وازھێنانیان بە تەواوی ڕوون نەدەکردەوە؛ بۆیە سوودی ئەنجامەکان بۆ بڕیارە کلینیکییەکان سنووردار بوو.<ref name="source-21" /> * '''بێتابلۆکەرەکان:''' بە شێوەیەکی باو بۆ ئەم پەشێوییە نانووسرێن، بەڵام لە ھەندێک بارودۆخی پێش ھێرشی تۆقیندا دەتوانن لە کۆنترۆڵکردنی نیشانە جەستەیییەکان، وەک لێدانی خێرای دڵ، یارمەتیدەر بن.<ref name="source-1" /> <span id="چارەسەرییەکانی-دیکە"></span> === چارەسەرییەکانی دیکە === لە ڕاپۆرتێکی کلینیکیدا، ھەندێک کەسی تووشبوو بە پەشێویی دڵەڕاوکێ دوای وازھێنان لە کافئین باشتر بوون. ئەم ئەنجامە لە ڕاپۆرتی حاڵەتەوە ھاتووە.<ref name="source-30">Bruce MS, Lader M (February 1989). “Caffeine abstention in the management of anxiety disorders”. Psychological Medicine. 19 (1): 211–4. doi:10.1017/S003329170001117X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2727208/ PMID 2727208]. S2CID 45368729. https://doi.org/10.1017%2FS003329170001117X https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2727208 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:45368729</ref> خەوی پێویست، چالاکیی جەستەیی و پاڵپشتیی خێزان و ھاوڕێی متمانەپێکراو ڕەنگە یارمەتیدەر بن، بەڵام بە تەنیا جێگای چارەسەر ناگرنەوە.<ref name="source-1" /> == بڵاوبوونەوە == پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦ خەمڵاندووە کە لە توێژینەوە جیاوازەکاندا، نزیکەی ٢٪ تا ٥٪ی خەڵک لە ماوەی ژیانیاندا تووشی پەشێویی تۆقین دەبن.<ref name="source-6" /> پەشێویی تۆقین بە گشتی لە کۆتایی ھەرزەکاری یان سەرەتای گەنجیدا دەست پێ دەکات. ژنان نزیکەی دوو ھێندەی پیاوان تووشی دەبن.<ref name="source-1" /><ref name="source-4" /> لە ھەندێک کەسدا نیشانەکان بۆ مانگ یان ساڵ بەردەوام دەبن و ڕەنگە ماوەی پڕ لە ھێرش و ماوەی کەم‌نیشانە بەدوای یەکدا بێن.<ref name="source-4" /> == منداڵان == توێژینەوەکان پەشێویی تۆقینیان لە منداڵان و ھەرزەکاراندا تۆمار کردووە. لە توێژینەوەی Diler و ھاوکاراندا، ٤٢ کەسی کەم‌تەمەنی تووشبوو بە پەشێویی تۆقین پشکنران؛ لێدانی دڵ، ئازاری سنگ، ھەستکردن بە بێھۆشبوون و لەرزین لە نیشانە باوەکان بوون. [[پەشێویی دووجەمسەری|پەشێویی دووجەمسەری]]، [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|خەمۆکیی گەورە]] و پەشێوییەکانی دیکەی دڵەڕاوکێ زۆرجار لەگەڵ ئەم پەشێوییەدا ھەبوون.<ref name="source-31">Diler RS, Birmaher B, Brent DA, Axelson DA, Firinciogullari S, Chiapetta L, Bridge J (2004). “Phenomenology of panic disorder in youth”. Depression and Anxiety. 20 (1): 39–43. doi:10.1002/da.20018. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15368595/ PMID 15368595]. S2CID 23612310. https://doi.org/10.1002%2Fda.20018 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15368595 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:23612310</ref> توێژینەوەی Essau و ھاوکارانیش لە ھەرزەکاراندا ھاوکاتبوونی پەشێویی تۆقین و پەشێوییە دەروونییەکانی دیکەی، بە تایبەتی خەمۆکیی گەورە، تۆمار کردووە.<ref name="source-32">Essau CA, Conradt J, Petermann F (1999). “Frequency of panic attacks and panic disorder in adolescents”. Depression and Anxiety. 9 (1): 19–26. doi:10.1002/(SICI)1520-6394(1999)9:1&lt;19::AID-DA3&gt;3.0.CO;2-#. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9989346/ PMID 9989346]. S2CID 23669841. https://doi.org/10.1002%2F%28SICI%291520-6394%281999%299%3A1%3C19%3A%3AAID-DA3%3E3.0.CO%3B2-%23 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9989346 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:23669841</ref> بەشداریی دایک و باوک لە چارەسەریی پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێی منداڵاندا بابەتی توێژینەوەیە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١١ باس لەوە دەکات کە باشترین شێوازی ئەم بەشدارییە بە تەواوی ڕوون نەبووە.<ref name="source-33">Lewin AB (2011). “Parent Training for Childhood Anxiety”. In ''Handbook of Child and Adolescent Anxiety Disorders''. pp. 405–417. [https://doi.org/10.1007/978-1-4419-7784-7_27 doi:10.1007/978-1-4419-7784-7_27]. [https://www.researchgate.net/publication/226446286_Parent_Training_for_Childhood_Anxiety Abstract].</ref> <span id="بەستەرە-دەرەکییەکان"></span> == بەستەرە دەرەکییەکان == [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Panic_disorder وێنە و ڕاگەیەندراوەکانی پەیوەست بە پەشێویی تۆقین لە ویکیمیدیا کۆمۆنز] == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ]] qpdrjrghwm1sk5pocd26tfk0lfohz30 0 305877 1699694 2026-11-02T17:02:08Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان لە ویکیپیدیای ئینگلیزی: [[:en:Suicidal ideation]]، پێداچوونەوەی 1381481301 1699694 wikitext text/x-wiki '''بیری خۆکوشتن''' (Suicidal ideation) بریتییە لە بیرکردنەوە دەربارەی [[خۆکوشتن|خۆکوشتن]]، لەبەرچاوگرتنی یان پلاندانان بۆی. ئەم بیرانە دەتوانن لە بیرێکی کورتخایەنەوە تا پلانێکی ورد بگۆڕێن. زۆربەی ئەو کەسانەی بیری خۆکوشتنیان ھەیە ھەوڵی خۆکوشتن نادەن؛ بەڵام ھەبوونی ئەم بیرانە یەکێکە لە ھۆکارەکانی مەترسیی ھەوڵدان و مردن بە خۆکوشتن.<ref name="source-1">Klonsky, E. David; May, Alexis M.; Saffer, Boaz Y. (2016-03-28). “Suicide, Suicide Attempts, and Suicidal Ideation” (PDF). Annual Review of Clinical Psychology. 12 (1): 307–330. doi:10.1146/annurev-clinpsy-021815-093204. ISSN 1548-5943. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26772209/ PMID 26772209]. https://www2.psych.ubc.ca/~klonsky/publications/AnnualReview2016.pdf https://doi.org/10.1146%2Fannurev-clinpsy-021815-093204 https://search.worldcat.org/issn/1548-5943 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26772209</ref><ref name="source-2">Gliatto, MF; Rai, AK (March 1999). “Evaluation and Treatment of Patients with Suicidal Ideation”. American Family Physician. 59 (6): 1500–6. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10193592/ PMID 10193592]. Archived from the original on 2006-09-25. Retrieved 2007-01-08. http://www.aafp.org/afp/990315ap/1500.html https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10193592 https://web.archive.org/web/20060925091838/http://www.aafp.org/afp/990315ap/1500.html https://www.aafp.org/afp/1999/0315/p1500</ref> [[File:Stückelberg Sappho 1897.jpg|thumb|alt=تابلۆی ژنێک بە جلوبەرگی درێژەوە کە لەسەر بەردێک لە تەنیشت ئاوەکە وەستاوە و ئامێرێکی ژێداری بە دەستەوەیە.|«سافۆ»، تابلۆیەکی Ernst Stückelberg، ساڵی ١٨٩٧.]] {| class="wikitable" |- ! زانیاریی سەرەتایی ! وردەکاری |- | ناوی ئینگلیزی | Suicidal ideation؛ Suicidal thoughts<ref name="source-2" /> |- | کۆدی ICD-11 | MB26.A<ref name="source-200">World Health Organization (2026). “ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics”, January 2026 release. MB26.A, Suicidal ideation, p. 1420. https://icd.who.int/browse/2026-01/mms/en#778734771 https://icdcdn.who.int/static/releasefiles/2026-01/print-ICD-11-MMS-en.zip</ref> |- | بوارە پەیوەندیدارەکان | [[دەروونپزیشکی|دەروونپزیشکی]]، [[دەروونناسی|دەروونناسی]] و [[پزیشکیی فریاکەوتن]]<ref name="source-2" /><ref name="source-3">“Suicide and suicidal thoughts - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic”. Mayo Clinic. Archived from the original on 2016-06-05. Retrieved 2016-06-03. http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/suicide/basics/treatment/con-20033954 https://web.archive.org/web/20160605091131/http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/suicide/basics/treatment/con-20033954 https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/suicide/diagnosis-treatment/drc-20378054</ref> |- | ھۆکارە پەیوەندیدارەکان | پەشێوییە دەروونییەکان، ڕووداوە فشاربەخشەکانی ژیان و بارودۆخی خێزان؛ کاریگەرییەکە بە پێی جۆری ھۆکار و گرووپی پشکنراو دەگۆڕێت.<ref name="source-1" /><ref name="source-4">Fergusson, D. M.; Woodward, L. J.; Horwood, L. J. (2000). “Risk factors and life processes associated with the onset of suicidal behaviour during adolescence and early adulthood”. Psychological Medicine. 30 (1): 23–39. doi:10.1017/S003329179900135X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10722173/ PMID 10722173]. S2CID 5803465. https://doi.org/10.1017%2Fs003329179900135x https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10722173 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:5803465</ref> |} لە ڕاپرسییەکانی ئەمریکا بۆ ساڵانی ٢٠٠٨–٢٠٠٩، تێکڕای ساڵانەی ئەو کەسانەی تەمەنیان ١٨ ساڵ یان زیاتر بوو و ڕایانگەیاندبوو لە ساڵی پێشوودا بە جیدی بیریان لە خۆکوشتن کردووەتەوە، بە ٨٫٣ ملیۆن کەس خەمڵێنرا؛ واتە ٣٫٧٪ی دانیشتووانی گەورەساڵ. ھەر لەو ماوەیەدا، تێکڕای ساڵانەی ئەوانەی پلانێکی خۆکوشتنیان دانابوو بە ٢٫٢ ملیۆن کەس خەمڵێنرا.<ref name="source-5">Crosby, Alex E.; Han, Beth; Ortega, LaVonne A. G.; Parks, Sharyn E.; Gfroerer, Joseph (2011). “Suicidal Thoughts and Behaviors Among Adults Aged ≥18 Years — United States, 2008–2009”. Morbidity and Mortality Weekly Report. 60 (SS-13). https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/ss6013a1.htm https://web.archive.org/web/20150107083836/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/ss6013a1.htm</ref> لە ڕاپرسیی ساڵی ٢٠١٩دا خەمڵێنرا کە ١٢ ملیۆن گەورەساڵی ئەمریکا لە ساڵی پێشوودا بە جیدی بیریان لە خۆکوشتن کردووەتەوە؛ ٣٫٥ ملیۆن کەس پلانیان دانابوو و ١٫٤ ملیۆن کەسیش ھەوڵیان دابوو کە بە مردن کۆتایی نەھاتبوو. خەمڵاندنەکانی ھەردوو ماوەکە دانیشتووانی مەدەنیی گەورەساڵیان دەگرتەوە و ئەوانەی لە دامەزراوەکانی وەک زیندان یان خانەی بەساڵاچوواندا نیشتەجێ بوون، یان بێماڵ بوون و لە پەناگادا نەدەژیان، لەخۆ نەدەگرت.<ref name="source-6">Substance Abuse and Mental Health Services Administration (2020). “Key substance use and mental health indicators in the United States: Results from the 2019 National Survey on Drug Use and Health”. Archived from the original on 2021-10-09. Retrieved 2022-01-09. https://store.samhsa.gov/product/key-substance-use-and-mental-health-indicators-in-the-united-states-results-from-the-2019-national-survey-on-Drug-Use-and-Health/PEP20-07-01-001 https://web.archive.org/web/20211009013956/https://store.samhsa.gov/product/key-substance-use-and-mental-health-indicators-in-the-united-states-results-from-the-2019-national-survey-on-Drug-Use-and-Health/PEP20-07-01-001 https://www.samhsa.gov/data/sites/default/files/reports/rpt29393/2019NSDUHFFRPDFWHTML/2019NSDUHFFR090120.htm [https://assets.sites.bsu.edu/wp-content/uploads/sites/39/2021/06/22094318/National-Survey-on-Drug-Use-and-Health-2019.pdf Accessible report]</ref> بیری خۆکوشتن لە ھەرزەکارانیشدا دەبینرێت. توێژینەوەیەک، کە بنەمای لەسەر ڕاپرسییەکانی ساڵانی ٢٠٠٣–٢٠١٥ لە ٥٩ وڵاتی کەمدەھات و مامناوەندی دەھات بوو، ئەم بیرانەی لە نێو قوتابیانی تەمەن ١٣ تا ١٧ ساڵدا تۆمار کردووە.<ref name="source-7">Uddin, R; Burton, NW; Maple, M; Khan, SR; Khan, A (2019). “Suicidal ideation, suicide planning, and suicide attempts among adolescents in 59 low-income and middle-income countries: a population-based study” (PDF). The Lancet Child &amp; Adolescent Health. 3 (4): 223–233. doi:10.1016/S2352-4642(18)30403-6. hdl:10072/387579. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30878117/ PMID 30878117]. S2CID 81982117. Archived (PDF) from the original on 2020-02-18. Retrieved 2019-11-29. https://eprints.qut.edu.au/127817/1/127817a.pdf https://doi.org/10.1016%2FS2352-4642%2818%2930403-6 https://hdl.handle.net/10072%2F387579 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30878117 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:81982117 https://web.archive.org/web/20200218002359/https://eprints.qut.edu.au/127817/1/127817a.pdf</ref> بیری خۆکوشتن بە [[خەمۆکی|خەمۆکی]] و ھەندێک پەشێویی دیکەی مەزاج و [[پەشێویی دەروونی|پەشێویی دەروونی]]یەوە پەیوەستە؛ ڕووداوەکانی ژیان و بارودۆخی خێزانیش دەتوانن پەیوەندییان بە ھەبوونیەوە ھەبێت.<ref name="source-1" /><ref name="source-4" /> ھەندێک کەس بەبێ ئەوەی پەشێوییەکی دەروونییان دەستنیشان کرابێت، بیری خۆکوشتنیان ھەیە.<ref name="source-204">Ahrens B, Linden M, Zaske H, Berzewski H (2000). “Suicidal behavior—symptom or disorder?”. Comprehensive Psychiatry. 41 (2 Suppl 1): 116–121. doi:10.1016/S0010-440X(00)80017-6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10746913/</ref> توێژەران جەخت لەوە دەکەنەوە کە خودی ئەم بیرانە شایەنی سەرنجی کلینیکین، چونکە دەکرێت ئازاربەخش بن و کارکردنی کەسەکە تێک بدەن، تەنانەت ئەگەر بە ھەوڵی خۆکوشتن نەگەن.<ref name="source-8">Kleiman, Evan M. (2020). “Suicidal thinking as a valuable clinical endpoint”. eClinicalMedicine. 23 100399. doi:10.1016/j.eclinm.2020.100399. ISSN 2589-5370. PMC 7298405. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32566922/ PMID 32566922]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7298405 https://doi.org/10.1016%2Fj.eclinm.2020.100399 https://search.worldcat.org/issn/2589-5370 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32566922</ref> == پێناسەکان == لە پێناسەی ناوەندەکانی کۆنترۆڵ و پێشگیری لە نەخۆشییەکانی ئەمریکادا (CDC)، بیری خۆکوشتن بیرکردنەوە دەربارەی خۆکوشتن، لەبەرچاوگرتنی یان پلاندانان بۆی دەگرێتەوە.<ref name="source-1" /> لە پێشنووسی ڕێنمایییەکی ساڵی ٢٠١٢ی دەزگای خۆراک و دەرمانی ئەمریکادا، جیاوازی لە نێوان بیری خۆکوشتنی «ناچالاک» و «چالاک» دەکرێت. جۆری ناچالاک ئارەزووی مردن یان نەویستنی بەردەوامبوونی ژیانە و بە خۆی پلاندانان یان مەبەستی ئەنجامدانی خۆکوشتن نیشان نادات. بۆ نموونە، ئاواتی ئەوەی کەسێک لە خەو ھەڵنەستێتەوە دەتوانێت لەم جۆرە بیرانە بێت. جۆری چالاک بیرکردنەوە لە کوشتنی خۆیە؛ دەکرێت لە ماوەی ھەڵسەنگاندندا پلانی دیاریکراو و مەبەستی ئەنجامدانی نەبێت، یان مەبەستی ئەنجامدان و لە ھەندێک حاڵەتدا پلانیشی ھەبێت. ئەم ناونانە بە تەنھا ناتوانن مەترسیی ھەموو تاکێک بە دڵنیایی دیاری بکەن.<ref name="source-2" /><ref name="source-9">Rizvi, Abid; Harmer, Bonnie; Saadabadi, Abdolreza. “Suicidal Ideation”. Updated April 20, 2024. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan–. Bookshelf ID: NBK565877. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33351435/ PMID 33351435]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK565877/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33351435 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK565877/?report=classic U.S. Food and Drug Administration (2012). “Suicidal Ideation and Behavior: Prospective Assessment of Occurrence in Clinical Trials”. Draft guidance, appendix A. https://www.fda.gov/media/79482/download</ref> لە وتارێکی ساڵی ٢٠١٩دا، Lisa C. Barry ئاماژە بە بەڵگەی ھەبوونی ئارەزووی مردن لە ھەندێک بەساڵاچوو دەکات کە خەمۆکیی کلینیکییان نییە؛ ئەم باسە ھەبوون یان نەبوونی پەشێویی دەروونیی دیکە دیاری ناکات.<ref name="source-46">Barry, Lisa C. (2019). “Passive Suicidal Ideation in Older Adults: Implications for Suicide Prevention”. The American Journal of Geriatric Psychiatry. 27 (12): 1411–1413. doi:10.1016/j.jagp.2019.08.003. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31477456/ PMID 31477456]. https://doi.org/10.1016/j.jagp.2019.08.003 https://www.safetylit.org/citations/index.php?citationIds%5B%5D=citjournalarticle_621990_18&amp;fuseaction=citations.viewdetails</ref> == زاراوە == لە ئینگلیزیدا، دەستەواژەی ''Suicidal thoughts''یش بۆ ئەم چەمکە بەکاردێت.<ref name="source-2" /> <span id="ھۆکارەکانی-مەترسی"></span> == ھۆکارەکانی مەترسی == <span id="تێکچوونە-دەروونییەکان"></span> === پەشێوییە دەروونییەکان === بیری خۆکوشتن لەگەڵ چەند جۆرێکی پەشێویی دەروونیدا پەیوەندیی ھەیە. توێژینەوەکان بۆ ھەموو پەشێوییەکان یەک ڕادەی پەیوەندی نیشان نادەن؛ ھەروەھا، ھۆکارێک کە بە بیرکردنەوە لە خۆکوشتنەوە پەیوەستە، لەوانەیە ھەمان توانای جیاکردنەوەی ئەو کەسانەی ھەوڵ دەدەن لەوانەی تەنھا بیر دەکەنەوە نەبێت.<ref name="source-1" /> لە پەشێوییە باسکراوەکاندا ئەمانە ھەن: * پەشێوییەکانی مەزاج، بە تایبەتی [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|خەمۆکیی گەورە]] و [[پەشێویی دووجەمسەری|پەشێویی دووجەمسەری]]؛<ref name="source-1" /> * [[پەشێویی دڵەڕاوکێ|پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ]]، لەوانە [[پەشێویی نیگەرانیی گشتگیر|دڵەڕاوکێی گشتگیر]] و [[پەشێویی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی|دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی]]؛<ref name="source-10">Hemelrijk, E; Van Ballegooijen, W; Donker, T; Van Straten, A; Kerkhof, A (2012). “Internet-based screening for suicidal ideation in common mental disorders”. Crisis: The Journal of Crisis Intervention and Suicide Prevention. 33 (4): 215–221. doi:10.1027/0227-5910/a000142. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22713975/ PMID 22713975]. S2CID 21192564. https://doi.org/10.1027%2F0227-5910%2Fa000142 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22713975 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:21192564</ref> * [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن|پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش]] (PTSD)؛<ref name="source-10" /> * [[نەخۆشیی وەسواس و ناچاربوون|پەشێویی وەسواسی ناچاری]]؛<ref name="source-205">Pellegrini L, Maietti E, Rucci P, et al. (2020). “Suicide attempts and suicidal ideation in patients with obsessive-compulsive disorder: A systematic review and meta-analysis”. Journal of Affective Disorders. 276: 1001–1021. doi:10.1016/j.jad.2020.07.115. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32750613/</ref><ref name="source-210">Albert U, De Ronchi D, Maina G, Pompili M (2019). “Suicide Risk in Obsessive-Compulsive Disorder and Exploration of Risk Factors: A Systematic Review”. Current Neuropharmacology. 17 (8): 681–696. doi:10.2174/1570159X16666180620155941. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7059158/</ref> * [[پەشێویی خواردن|پەشێوییەکانی خواردن]]؛<ref name="source-206">Sohn MN, Dimitropoulos G, Ramirez A, et al. (2023). “Non-suicidal self-injury, suicidal thoughts and behaviors in individuals with an eating disorder relative to healthy and psychiatric controls: A systematic review and meta-analysis”. International Journal of Eating Disorders. 56 (3): 501–515. doi:10.1002/eat.23880. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36647184/</ref> * [[شیزۆفرێنیا|شیزۆفرینیا]]؛<ref name="source-9" /> * پەشێوییەکانی بەکارھێنانی ماددە؛<ref name="source-1" /><ref name="source-9" /> * پەشێویی ڕەفتار، کە لە ھەندێک توێژینەوەی ھەرزەکاران و گەنجاندا پەیوەندیی بە دەستپێکردنی بیر یان ھەوڵی خۆکوشتنەوە ھەبووە.<ref name="source-4" /> ڕەفتاری پەیوەست بە خۆکوشتن لە [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری|پەشێویی کەسایەتیی سنووری]]شدا بەربڵاو وەسف کراوە.<ref name="source-11">Soloff, P. H.; Lynch, K. G.; Kelly, T. M.; Malone, K. M.; Mann, J. J. (2000). “Characteristics of suicide attempts of patients with major depressive episode and borderline personality disorder: a comparative study”. American Journal of Psychiatry. 157 (4): 601–608. doi:10.1176/appi.ajp.157.4.601. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10739420/ PMID 10739420]. https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.157.4.601 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10739420 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:27150913</ref> === دۆخە گەشەیییەکان === لە ھەندێک توێژینەوەدا بیری خۆکوشتن لەگەڵ [[ماخۆلان|پەشێویی کەمی سەرنج و زۆری جووڵە]] (ADHD) و [[ئۆتیزم]]دا پەیوەندیدار بووە.<ref name="source-207">Septier M, Stordeur C, Zhang J, Delorme R, Cortese S (2019). “Association between suicidal spectrum behaviors and Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A systematic review and meta-analysis”. Neuroscience & Biobehavioral Reviews. 103: 109–118. doi:10.1016/j.neubiorev.2019.05.022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31129238/</ref><ref name="source-208">Brown CM, Newell V, Sahin E, Hedley D (2024). “Updated Systematic Review of Suicide in Autism: 2018–2024”. Current Developmental Disorders Reports. 11: 225–256. doi:10.1007/s40474-024-00308-9. https://link.springer.com/article/10.1007/s40474-024-00308-9</ref> ئەنجامەکان بە پێی توێژینەوە و ئەو کەسانەی لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە جیاوازن؛ ئەمە بەو مانایە نییە کە ھەموو ئەو کەسانە ئەم بیرانەیان ھەیە. <span id="ڕووداو-و-بارودۆخەکانی-ژیان"></span> === ڕووداو و بارودۆخەکانی ژیان === توێژینەوەیەکی درێژخایەنی نیوزیلەندا پەیوەندیی نێوان ڕووداوە ناخۆشەکانی ژیان، کێشەکانی تەندروستیی دەروونی و دەستپێکردنی بیر و ھەوڵی خۆکوشتنی لە ھەرزەکاری و سەرەتای گەورەساڵیدا دۆزیوەتەوە. ئەو دۆزینەوانە گرنگیی کۆبوونەوەی چەند ھۆکارێکی کۆمەڵایەتی، خێزانی و دەروونی لە ماوەی ژیاندا نیشان دەدەن.<ref name="source-4" /> لە باسە کۆمەڵناسییە نوێکانیشدا، مانا، کولتوور و پەیوەندی و ڕێکخراوە کۆمەڵایەتییەکانی نێوان تاک و کۆمەڵگە لە ڕوونکردنەوەی خۆکوشتندا جێی سەرنجن؛ ئەمە لە وتارێکی تیۆریی ساڵی ٢٠٢٦دا باس کراوە.<ref name="source-12">Fernández-Vilas, Enrique; Labora González, Juan José; Coca, Juan R. (2026-02-03). “Suicidal Distress and Daily Well-Being: A New Model of Social Hysteresis”. Behavioral Sciences. 16 (2): 215. doi:10.3390/bs16020215. https://doi.org/10.3390%2Fbs16020215 https://www.mdpi.com/2076-328x/16/2/215</ref> لە توێژینەوەکانی پەیوەندیداردا، ئەم بارودۆخانە باس کراون: * '''بەکارھێنانی ئەڵکۆل:''' لە نموونەیەک لە خوێندکارانی زانکۆ کە لە یەک دانیشتندا زۆر ئەڵکۆلیان دەخواردەوە، بیری خۆکوشتن بە خواردنەوەی ئەڵکۆلی زیاتر لە کاتی تەنھاییدا پەیوەست بوو. بەراوردەکە لە نێوان خواردنەوەی زۆر لە تەنھایی و خواردنەوەی زۆر لەگەڵ خەڵک بوو؛ ئەو توێژینەوەیە ھۆکار و دەرئەنجامی پەیوەندییەکە دیاری نەکردووە.<ref name="source-13">Gonzalez, VM (2012). “Association of solitary binge drinking and suicidal behavior among emerging adult college students”. Psychology of Addictive Behaviors. 26 (3): 609–614. doi:10.1037/a0026916. PMC 3431456. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22288976/ PMID 22288976]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3431456 https://doi.org/10.1037%2Fa0026916 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22288976. Correction: Psychology of Addictive Behaviors. 2012;26(3):620. doi:10.1037/a0028972. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22642852/ PMID 22642852]. [https://doi.org/10.1037/a0028972 Correction]</ref> لە توێژینەوەیەکی دیکەدا لەسەر ٣٤٠ گەورەساڵ، کە دایک یان باوکی ھەندێکیان پێشتر تووشی خەمۆکی بوو و ئەوانی دیکە منداڵی دایک و باوکانی گرووپی بەراورد بوون، ئەوانەی لە مانگی پێشوودا بیری خۆکوشتنیان ھەبوو، بەراورد بە ئەوانی دیکە ئەڵکۆلیان زیاتر بەکارھێنابوو.<ref name="source-14">Valenstein, H; Cronkite, RC; Moos, RH; Snipes, C; Timko, C (2012). “Suicidal ideation in adult offspring of depressed and matched control parents: Childhood and concurrent predictors”. Journal of Mental Health. 21 (5): 459–468. doi:10.3109/09638237.2012.694504. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22978501/ PMID 22978501]. S2CID 9842249. https://doi.org/10.3109%2F09638237.2012.694504 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22978501 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:9842249</ref> * '''بێکاری و پەیوەندییە لاوازە کۆمەڵایەتییەکان:''' لە توێژینەوەی منداڵە گەورەبووەکانی دایک یان باوکی تووشبوو بە خەمۆکی و گرووپێکی بەراورددا، بێکاری، پەیوەندیی لاوازتر لەگەڵ خەڵک و یەکگرتوویی کەمتری خێزان بە بیری خۆکوشتنەوە پەیوەست بوون.<ref name="source-14" /> * '''فشارە کۆمەڵایەتییەکانی پەیوەست بە ناسنامەی ڕەگەزی یان ئاراستەی سێکسی:''' لە توێژینەوەی گەنجانی لێزبین، گەی، بایسێکشوواڵ، ترانسجێندەر و کوییردا، فشاری پێوەرە کۆمەڵایەتییەکان و سەختیی داواکردنی یارمەتی لە باسەکانی بیر و ڕەفتاری خۆکوشتندا دیارن.<ref name="source-15">McDermott, Elizabeth; Hughes, Elizabeth; Rawlings, Victoria (February 2018). “Norms and normalisation: understanding lesbian, gay, bisexual, transgender and queer youth, suicidality and help-seeking”. Culture, Health &amp; Sexuality. 20 (2): 156–172. doi:10.1080/13691058.2017.1335435. ISSN 1369-1058. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28641479/ PMID 28641479]. https://doi.org/10.1080%2F13691058.2017.1335435 https://search.worldcat.org/issn/1369-1058 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28641479</ref> * '''نەخۆشی یان [[ئازاری درێژخایەن|ئازاری بەردەوام]]:''' نەخۆشییە بەردەوامەکان لە ھۆکارە پەیوەندیدارەکان بە بیری خۆکوشتندا باس کراون.<ref name="source-9" /> بیری خۆکوشتن لە توێژینەوەی کەسانی تووشبوو بە ئازاری بەردەوامی ناپەیوەست بە شێرپەنجەدا تۆمار کراوە.<ref name="source-16">Smith, Michael T.; Edwards, Robert R.; Robinson, Richard C.; Dworkin, Robert H. (2004). “Suicidal ideation, plans, and attempts in chronic pain patients: factors associated with increased risk”. Pain. 111 (1–2): 201–208. doi:10.1016/j.pain.2004.06.016. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15327824/ PMID 15327824]. S2CID 6745062. https://doi.org/10.1016%2Fj.pain.2004.06.016 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15327824 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:6745062</ref> * '''ئازاردان لەلایەن ھاوتەمەنانەوە:''' توێژینەوەکان پەیوەندیی نێوان ئازاردان لە قوتابخانە، ئازاردانی ئەلیکترۆنی و بیری خۆکوشتنیان دۆزیوەتەوە. ئەم ئازاردانە بە تەنھا ھۆکاری خۆکوشتن دانانرێت.<ref name="source-17">Hinduja, Sameer; Patchin, Justin W. (2010). “Cyberbullying Research Summary – Cyberbullying and Suicide”. Cyberbullying Research Center. Archived from the original on 4 September 2012. Retrieved 3 July 2012. http://www.cyberbullying.us/cyberbullying_and_suicide_research_fact_sheet.pdf https://web.archive.org/web/20120904001101/http://www.cyberbullying.us/cyberbullying_and_suicide_research_fact_sheet.pdf https://cyberbullying.org/cyberbullying_and_suicide_research_fact_sheet.pdf</ref> * '''ھەوڵی پێشووی خۆکوشتن:''' مێژووی ھەوڵی خۆکوشتن لە ھۆکارەکانی مەترسیدا لەبەرچاو دەگیرێت.<ref name="source-9" /> * '''توندوتیژیی کۆمەڵگە:''' لە توێژینەوەی LONGSCANدا، بەرکەوتن بە توندوتیژیی کۆمەڵگە لە ھەرزەکاریدا یەکێک لە ئەزموونە ناخۆشە پەیوەستەکان بە بیری خۆکوشتن بوو.<ref name="source-18">Thompson, R; Litrownik, AJ; Isbell, P; Everson, MD; English, DJ; Dubowitz, H; et al. (2012). “Adverse experiences and suicidal ideation in adolescence: Exploring the link using the LONGSCAN samples”. Psychology of Violence. 2 (2): 211–225. doi:10.1037/a0027107. PMC 3857611. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24349862/ PMID 24349862]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3857611 https://doi.org/10.1037%2Fa0027107 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24349862</ref> * '''باری دەروونیی ھەندێک سەرباز و ئەندامانی پێشووی سوپا:''' لە نموونەیەکی چارەسەرخواز لە سەربازان، پۆلیسان و ئەندامانی پێشووی سوپای کەنەدا، توندیی نیشانەکانی PTSD بە بیری خۆکوشتنەوە پەیوەست بوو. بەڵام دوای لەبەرچاوگرتنی توندیی نیشانەکانی خەمۆکی، کێشەی بەکارھێنانی ئەڵکۆل و دڵەڕاوکێی گشتگیر، پەیوەندییەکە لە ڕووی ئامارییەوە مانادار نەما؛ لەو شیکارییەدا توندیی نیشانەکانی خەمۆکی بەھێزترین پەیوەندیی ھەبوو.<ref name="source-19">Richardson, JD; St Cyr, KC; McIntyre-Smith, AM; Haslam, D; Elhai, JD; Sareen, J (2012). “Examining the association between psychiatric illness and suicidal ideation in a sample of treatment-seeking Canadian peacekeeping and combat veterans with posttraumatic stress disorder PTSD”. Canadian Journal of Psychiatry. 57 (8): 496–504. doi:10.1177/070674371205700808. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22854032/ PMID 22854032]. https://doi.org/10.1177%2F070674371205700808 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22854032</ref> * '''پێوەری بارستەی جەستە (BMI):''' لە ڕاپرسییەکی گەورەساڵانی ڕەشپێست و سپیپێستی ئەمریکادا، BMIی بەرزتر لە ژنان و BMIی نزمتر لە پیاوان بە بیری خۆکوشتنەوە پەیوەست بوون. ئەنجامەکە پەیوەندیی نێوان BMI و بیرەکان نیشان دەدات؛ لەوەوە ناتوانرێت دەرئەنجام بگیرێت کە زیادبوون یان کەمبوونەوەی کێش لە ماوەی کاتدا ھۆکاری ئەو بیرانەیە.<ref name="source-20">Carpenter, KM; Hasin, DS; Allison, DB; Faith, MS (2000). “Relationships between obesity and DSM-IV major depressive disorder, suicide ideation, and suicide attempts: results from a general population study”. American Journal of Public Health. 90 (2): 251–257. doi:10.2105/ajph.90.2.251. PMC 1446144. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10667187/ PMID 10667187]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1446144 https://doi.org/10.2105%2Fajph.90.2.251 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10667187</ref> <span id="مێژوو-و-بارودۆخی-خێزان"></span> === مێژوو و بارودۆخی خێزان === لە توێژینەوەی Valenstein و ھاوکارانیدا، ٣٤٠ گەورەساڵ پشکنران کە ھەندێکیان منداڵی دایک یان باوکی تووشبوو بە خەمۆکی بوون و ھەندێکیشیان منداڵی دایک و باوکی گرووپی بەراورد بوون. لە کۆی ئەو نموونەیەدا، ٧٪ ڕایانگەیاندبوو لە مانگی پێشوودا بیری خۆکوشتنیان ھەبووە. یەکگرتوویی کەمتری خێزان و پەیوەندییە لاوازترەکانیش لەگەڵ ئەم بیرانەدا پەیوەندییان ھەبوو.<ref name="source-14" /> لە توێژینەوەی LONGSCANدا، ئەم ئەزموونە خێزانییانە لە نێو ھۆکارە پەیوەستەکان بە بیری خۆکوشتنی ھەرزەکاراندا بوون:<ref name="source-18" /> * ئازاردانی جەستەیی، توندوتیژیی خێزان و ناجێگیریی شوێنی نیشتەجێبوون لە منداڵیدا؛ * ئازاردانی جەستەیی، سێکسی و دەروونی لە ھەرزەکاریدا. بەرکەوتن بە ئازاردانی سێکسی لە منداڵیدا و تێکچوونی پەیوەندیی نێوان دایک و باوکیش لە توێژینەوەیەکی درێژخایەنی نیوزیلەندادا بە مەترسیی زیاتری بیر و ھەوڵی خۆکوشتنەوە پەیوەست بوون.<ref name="source-4" /> <span id="کاریگەرییە-لاوەکییەکانی-دەرمان"></span> === کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرمان === دەرمانە دژەخەمۆکییەکان بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی خەمۆکیی کلینیکی بەکاردێن. لەگەڵ سوودەکانیان، پێداچوونەوەکان باس لەوە دەکەن کە لە ھەندێک کەسدا دەکرێت بیر یان ڕەفتاری پەیوەست بە خۆکوشتن لە کاتی چارەسەردا دەربکەوێت یان توندتر بێت. لە پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٠دا، ئەو حاڵەتانەی کە پێدەچوو دەرمان ھۆکاریان بێت بە کەمباو وەسف کران؛ بەڵام دەرکەوتنی نیشانە لە کاتی چارەسەردا بە تەنھا نایسەلمێنێت کە دەرمان ھۆکارییەتی.<ref name="source-21">Teicher, M. H.; Glod, C. A.; Cole, J. O. (March 1993). “Antidepressant drugs and the emergence of suicidal tendencies”. Drug Safety. 8 (3): 186–212. doi:10.2165/00002018-199308030-00002. ISSN 0114-5916. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8452661/ PMID 8452661]. S2CID 36366654. https://doi.org/10.2165%2F00002018-199308030-00002 https://search.worldcat.org/issn/0114-5916 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8452661 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:36366654</ref><ref name="source-22">Reeves, Roy R.; Ladner, Mark E. (2010). “Antidepressant-Induced Suicidality: An Update”. CNS Neuroscience &amp; Therapeutics. 16 (4): 227–234. doi:10.1111/j.1755-5949.2010.00160.x. ISSN 1755-5949. PMC 6493906. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20553304/ PMID 20553304]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6493906 https://doi.org/10.1111%2Fj.1755-5949.2010.00160.x https://search.worldcat.org/issn/1755-5949 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20553304</ref> ڕێگرە ھەڵبژاردەیییەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین (SSRIs) لە دەرمانە دژەخەمۆکییەکانن. سەرچاوەی کلینیکیی Mayo Clinic باس لە زیادبوونی ئەگەری بیر و ڕەفتاری خۆکوشتن لە ھەندێک کەسی کەمتر لە ٢٥ ساڵدا دەکات، بە تایبەتی لە سەرەتای بەکارھێنان یان گۆڕینی بڕی دەرماندا؛ بۆیە چاودێریی کلینیکی لەو ماوانەدا گرنگ دانراوە. چاودێریی نیشانەکان لە ھەموو تەمەنێکدا گرنگە. ھەمان سەرچاوە سوودی چارەسەرکردنی خەمۆکیش لەبەرچاو دەگرێت. گۆڕینی بڕ یان وەستاندنی دەرمان دەبێت لەگەڵ پسپۆڕی تەندروستی تاوتوێ بکرێت. مایۆ کلینیک ڕاوێژ دەکات ئەگەر کەسێک لە کاتی بەکارھێنانی دەرمانی دژەخەمۆکیدا بیری خۆکوشتنی ھەبێت، دەستبەجێ پەیوەندی بە پسپۆڕی تەندروستییەوە بکات یان یارمەتیی فریاکەوتن وەربگرێت.<ref name="source-23">Mayo Clinic. “Selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs)”. Retrieved 2026-11-01. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/depression/in-depth/ssris/art-20044825</ref> لە ئۆکتۆبەری ٢٠٠٤دا، دەزگای خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) ئاگادارکردنەوەی «چوارچێوەی ڕەشی» بۆ دەرمانە دژەخەمۆکییەکان دەرکرد. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٩ باس لە ناکۆکیی بەڵگەکان، جیاوازیی نێوان گرووپە تەمەنییەکان و سنووری ئەو دەرئەنجامانە دەکات کە لە توێژینەوە چاودێرییەکان دەگیرێن.<ref name="source-24">Fornaro, Michele; Anastasia, Annalisa; Valchera, Alessandro; Carano, Alessandro; Orsolini, Laura; Vellante, Federica; Rapini, Gabriella; Olivieri, Luigi; Di Natale, Serena; Perna, Giampaolo; Martinotti, Giovanni; Di Giannantonio, Massimo; De Berardis, Domenico (2019-05-03). “The FDA ‘Black Box’ Warning on Antidepressant Suicide Risk in Young Adults: More Harm Than Benefits?”. Frontiers in Psychiatry. 10 294. doi:10.3389/fpsyt.2019.00294. ISSN 1664-0640. PMC 6510161. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31130881/ PMID 31130881]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6510161 https://doi.org/10.3389%2Ffpsyt.2019.00294 https://search.worldcat.org/issn/1664-0640 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31130881</ref> لە کەسانی تووشبوو بە پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێدا، بەکارھێنانی ئەڵکۆل یان ماددە بۆ ئارامکردنەوەی خۆ پەیوەندیی بە بیری خۆکوشتنەوە ھەبووە.<ref name="source-25">Bolton, James; Cox, Brian; Clara, Ian; Sareen, Jitender (November 2006). “Use of alcohol and drugs to self-medicate anxiety disorders in a nationally representative sample”. The Journal of Nervous and Mental Disease. 194 (11): 818–825. doi:10.1097/01.nmd.0000244481.63148.98. ISSN 0022-3018. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17102705/ PMID 17102705]. S2CID 7515999. https://doi.org/10.1097%2F01.nmd.0000244481.63148.98 https://search.worldcat.org/issn/0022-3018 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17102705 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:7515999</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ڕاپۆرتی کردووە کە لە زۆربەی مردنەکانی خۆکوشتنی باسکراو لە بەڵگە ژەھرناسییەکاندا، ماددەی ئارامکەرەوە یان خەوھێنەر، لەوانە ئەڵکۆل، دۆزراوەتەوە. ئەو پێداچوونەوەیە ناتوانێت بە دڵنیایی دیاری بکات کە بەکارھێنانی کورتخایەنی دەرمانی ئارامکەرەوە لەگەڵ دەرمانی دژەخەمۆکیدا بۆ دڵەڕاوکێ لە نەخۆشانی خەمۆکدا، مەترسی کەم دەکاتەوە یان زیادی دەکات.<ref name="source-26">Youssef NA, Rich CL (2008). “Does acute treatment with sedatives/hypnotics for anxiety in depressed patients affect suicide risk? A literature review”. Annals of Clinical Psychiatry. 20 (3): 157–69. doi:10.1080/10401230802177698. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18633742/ PMID 18633742]. https://doi.org/10.1080%2F10401230802177698 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18633742</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٧ بەکارھێنانی بەنزۆدیازەپین بە ڕەچەتەی پزیشک بە زیادبوونی مەترسیی خۆکوشتن و ھەوڵی خۆکوشتنەوە پەیوەست کردووە. لاوازبوونی کۆنترۆڵی ڕەفتار و نیشانەکانی کشانەوە لە دەرمان لە میکانیزمە گومانلێکراوەکانن؛ بەڵام ئەو پەیوەندییە بە تەنھا ناسەلمێنێت کە دەرمانەکە ھۆکاری ھەوڵ یان مردن بە خۆکوشتنە. دڵەڕاوکێ و بێخەوی، کە بۆیان ئەم دەرمانانە بەکاردێن و خۆیان دەکرێت لەگەڵ مەترسیی خۆکوشتن پەیوەست بن، لە ڕوونکردنەوە ئەگەرییەکانی دیکەن.<ref name="source-27">Dodds TJ (March 2017). “Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature”. The Primary Care Companion for CNS Disorders. 19 (2). doi:10.4088/PCC.16r02037. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28257172/ PMID 28257172]. https://doi.org/10.4088%2FPCC.16r02037 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28257172</ref> <span id="پەیوەندی-لەگەڵ-دایک-و-باوک"></span> === پەیوەندی لەگەڵ دایک و باوک === لە توێژینەوەیەکی ئەمریکیدا، Ruth X. Liu پەیوەندیی نێوان نزیکیی ھەرزەکاران لە دایک و باوک و بیری خۆکوشتنی لە دوو کاتدا پشکنیوە. لە توێژینەوەکەدا پرسیار لەوە کراوە کە ئایا بەشداربووان لە ١٢ مانگی پێشوودا بە جدی بیریان لە خۆکوشتن کردووەتەوە. لەو نموونەیەدا، نزیکیی زیاتر لە باوک لە کچاندا لە قۆناغە جیاوازەکانی ھەرزەکاریدا بە کەمتر ڕاپۆرتکردنی بیری خۆکوشتنەوە پەیوەست بوو؛ لە کوڕاندا ئەو پەیوەندییە لە کۆتایی ھەرزەکاریدا بە بەراورد لەگەڵ ناوەڕاستی ئەو قۆناغە لاوازتر بوو. نزیکیی زیاتر لە دایک لە کوڕاندا لە سەرەتا و کۆتایی ھەرزەکاریدا بە کەمتر ڕاپۆرتکردنی بیری خۆکوشتنەوە پەیوەست بوو، بەڵام لە ناوەڕاستی ئەو قۆناغەدا پەیوەندییەکە لە ڕووی ئامارییەوە مانادار نەبوو. ئەم پەیوەندییانە بە تەنھا ھۆکار و دەرئەنجام ناسەلمێنن.<ref name="source-28">Liu, Ruth X. (December 2005). “Parent-Youth Closeness and Youth’s Suicidal Ideation: The Moderating Effects of Gender, Stages of Adolescence, and Race or Ethnicity”. Youth &amp; Society. 37 (2): 145–175. doi:10.1177/0044118X04272290. S2CID 144519020. https://doi.org/10.1177%2F0044118X04272290 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:144519020 https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0044118X04272290</ref> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٠دا، Ugo Pace و Carla Zappulla دۆزییانەوە کە دوورکەوتنەوەی ھەستی لە دایک و باوک و خەمۆکی لە کوڕانی ھەرزەکاردا پەیوەندییان بە بیری خۆکوشتنەوە ھەیە؛ پەیوەندیی دوورکەوتنەوە بەو بیرانە لە ئامادەبوونی خەمۆکیدا بەھێزتر بوو.<ref name="source-29">Pace, Ugo; Zappulla, Carla (2010). “Relations between suicidal ideation, depression, and emotional autonomy from parents in adolescence”. Journal of Child and Family Studies. 19 (6): 747–756. doi:10.1007/s10826-010-9364-9. S2CID 145370728. Archived from the original on February 16, 2023. Retrieved 10 April 2012. https://web.archive.org/web/20230216221434/https://www.academia.edu/15733869 https://doi.org/10.1007%2Fs10826-010-9364-9 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:145370728 https://www.academia.edu/15733869 https://link.springer.com/article/10.1007/s10826-010-9364-9</ref> ڕەتکردنەوە لەلایەن خێزانەوە لە باسەکانی مەترسیی خۆکوشتنی گەنجانی کەمینەی ئاراستەی سێکسی و ناسنامەی ڕەگەزیدا جێی سەرنجە.<ref name="source-30">Haas, Ann P.; Eliason, Mickey; Mays, Vickie M.; Mathy, Robin M.; Cochran, Susan D.; D’Augelli, Anthony R.; Silverman, Morton M.; Fisher, Prudence W.; Hughes, Tonda; Rosario, Margaret; Russell, Stephen T.; Malley, Effie; Reed, Jerry; Litts, David A.; Haller, Ellen; Sell, Randall L.; Remafedi, Gary; Bradford, Judith; Beautrais, Annette L.; Brown, Gregory K.; Diamond, Gary M.; Friedman, Mark S.; Garofalo, Robert; Turner, Mason S.; Hollibaugh, Amber; Clayton, Paula J. (2011; first published online 30 December 2010). “Suicide and Suicide Risk in Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Populations: Review and Recommendations”. Journal of Homosexuality. 58 (1): 10–51. doi:10.1080/00918369.2011.534038. PMC 3662085. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21213174/ PMID 21213174]. https://doi.org/10.1080/00918369.2011.534038 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3662085/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21213174/</ref> == پێشگیری == [[File:Caringletterhw.jpg|thumb|alt=نامەیەکی کورت بە دەستنووسی ئینگلیزی، بە دەستپێکی «Dear John» و واژۆی «Susan».|نامەیەکی پشتگیری کە بە دەست نووسراوە.]] ناسینەوەی زووی بیرەکان و دەستێوەردانی گونجاو لە پێشگیری لە ڕەفتاری خۆکوشتندا گرنگن.<ref name="source-9" /> لە توێژینەوەیەکی درێژخایەندا، نیشانەکانی خەمۆکی لە پۆلەکانی نۆیەم تا یازدەیەم پێشبینیکەری بیری خۆکوشتن لە سەرەتای گەورەساڵیدا بوون.<ref name="source-31">Dugas, E; Low, NP; Rodriguez, D; Burrows, S; Contreras, G; Chaiton, M; et al. (2012). “Early Predictors of Suicidal Ideation in Young Adults”. Canadian Journal of Psychiatry. 57 (7): 429–436. doi:10.1177/070674371205700706. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22762298/ PMID 22762298]. https://doi.org/10.1177%2F070674371205700706 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22762298</ref> بەڵام لە ڕاپرسییەک لە ٢١ وڵاتدا، زۆربەی ئەو گەورەساڵانەی لە ساڵی پێشوودا بیر، پلان یان ھەوڵی خۆکوشتنیان ھەبوو، چارەسەریان وەرنەگرتبوو. ئەو توێژینەوەیە گرنگیی بەردەستبوونی خزمەتگوزاری و زانیاریی خەڵک لەسەر یارمەتیی دەروونی خستووەتە ڕوو.<ref name="source-32">Bruffaerts, Ronny; Demyttenaere, Koen; Hwang, Irving; et al. (2011). “Treatment of suicidal people around the world”. British Journal of Psychiatry. 199 (1): 64–70. doi:10.1192/bjp.bp.110.084129. PMC 3167419. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21263012/ PMID 21263012]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3167419 https://doi.org/10.1192%2Fbjp.bp.110.084129 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21263012</ref> توێژینەوەیەکی ئەوسترالیای باشوور بۆ ساڵانی ٢٠٠٢–٢٠٠٧ سیستەمێکی چاودێریی مانگانەی بەکارھێنا، کە ھەر مانگ نموونەیەکی ھەڕەمەکیی نوێی لە دانیشتووان وەردەگرت. تێیدا ناڕەحەتیی دەروونی بە پێوەری K10 و بیری خۆکوشتن بە چوار پرسیاری پرسیارنامەی GHQ-28 ھەڵسەنگێنرا. توێژەران لە وەڵامەکاندا پەیوەندییەکیان لە نێوان ئاستی بەرزتری ناڕەحەتیی دەروونی و ڕاپۆرتکردنی بیری خۆکوشتن دۆزییەوە؛ ئەمە بە تەنیا ناسەلمێنێت کە ناڕەحەتیی دەروونی ھۆکاری ئەو بیرانە بووە.<ref name="source-33">Chamberlain, P; Goldney, R; Delfabbro, P; Gill, T; Dal Grande, L (2009). “Suicidal ideation. The clinical utility of the K10”. Crisis. 30 (1): 39–42. doi:10.1027/0227-5910.30.1.39. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19261567/ PMID 19261567]. https://doi.org/10.1027%2F0227-5910.30.1.39 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19261567</ref> لە ڕاپۆرتێکی CDCدا لەسەر مردنەکانی خۆکوشتن لە ٢٧ ویلایەتی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٥، زیاتر لە نیوەی کەسانەکە ھیچ کێشەیەکی تەندروستیی دەروونیی ناسراویان لە تۆمارەکاندا نەبوو. نووسەران ڕوونیان کردووەتەوە کە ڕەنگە لە ھەندێکیاندا کێشەی دەروونی نەناسرابێتەوە، دەستنیشان نەکرابێت یان ڕاپۆرت نەکرابێت؛ بۆیە ئەو ژمارەیە نەبوونی پەشێوییەکی دەروونی ناسەلمێنێت.<ref name="source-34">Stone, DM; Simon, TR; Fowler, KA; Kegler, SR; Yuan, K; Holland, KM; Ivey-Stephenson, AZ; Crosby, AE (2018). “Vital signs: Trends in state suicide rates—United States, 1999–2016 and circumstances contributing to suicide—27 states, 2015”. Morbidity and Mortality Weekly Report. 67 (22): 617-624. doi:10.15585/mmwr.mm6722a1. PMC 5991813. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29879094/ PMID 29879094]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5991813 https://doi.org/10.15585%2Fmmwr.mm6722a1 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29879094 https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/67/wr/mm6722a1.htm</ref> لە کتێبێکی ساڵی ٢٠١٧دا، Igor Galynker «سندرۆمی قەیرانی خۆکوشتن» (SCS) و پێوەرە پێشنیارکراوەکانی بۆ ھەڵسەنگاندنی مەترسیی خۆکوشتن لە ماوەی نزیکدا باس کردووە. ئەو باسە لە سنووری پشتبەستن بە ڕاپۆرتی خودی کەسەکە سەبارەت بە بیری خۆکوشتن دەکۆڵێتەوە؛ پێوەرەکان وەک پێشنیار خراونەتە ڕوو.<ref name="source-35">Galynker, Igor (2017). The Suicidal Crisis: Clinical Guide to the Assessment of Imminent Suicide Risk. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-026088-0. https://academic.oup.com/book/24739 https://academic.oup.com/book/24739/chapter-abstract/188241211</ref> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٢١دا، Nguyen و ھاوکارانی لێکدانەوەیەکی بایسییان لەگەڵ چوارچێوەی تیۆریی ''Mindsponge''<ref name="source-36">Vuong, QH; Napier, Nancy K. (2015). “Acculturation and global mindsponge: an emerging market perspective”. International Journal of Intercultural Relations. 49: 354–367. doi:10.1016/j.ijintrel.2015.06.003. https://doi.org/10.1016%2Fj.ijintrel.2015.06.003 https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0147176715000826 https://scholarworks.boisestate.edu/internationalbusiness_facpub/22/</ref> بەکارھێنا بۆ باسکردنی شێوەی دروستبوون و بەردەوامبوونی بیری خۆکوشتن. لەو لێکدانەوەیەدا، ھەڵسەنگاندنی کەسیی زانیاری و تێڕوانینی کەسەکە بۆ سوود و زیان بەشێکە لە مۆدێلە پێشنیارکراوەکە. ئەمە لێکدانەوەی نووسەرانی توێژینەوەیەکی دیاریکراوە، کە لە خوێندکارانی زانکۆیەکی ژاپۆندا ئەنجام دراوە.<ref name="source-37">Nguyen, M. H.; Le, T. T.; Nguyen, H. K. T.; Ho, M. T.; Nguyen, T. T. H.; Vuong, Q. H. (2021). “Alice in Suicideland: Exploring the Suicidal Ideation Mechanism through the Sense of Connectedness and Help-Seeking Behaviors”. International Journal of Environmental Research and Public Health. 18 (7): 3681. doi:10.3390/ijerph18073681. PMC 8037954. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33916123/ PMID 33916123]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8037954 https://doi.org/10.3390%2Fijerph18073681 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33916123</ref> == ھەڵسەنگاندن == ھەڵسەنگاندن زانیاریی کلینیکی، مێژووی کێشەکان و، لە کاتی پێویستدا، زانیاریی خێزان یان کەسانی نزیک کۆ دەکاتەوە. مەبەست تێگەیشتنە لە بارودۆخ و نیشانەکانی کەسەکە.<ref name="source-2" /> === چاوپێکەوتن === پسپۆڕانی تەندروستیی دەروونی لە چاوپێکەوتندا سروشتی کێشەکە و ھێما و نیشانەکانی ھەڵدەسەنگێنن. چاوپێکەوتن بەشێکە لە ھەڵسەنگاندنی کلینیکیی بیری خۆکوشتن.<ref name="source-2" /> <span id="پێوەرە-دەروونپێوانییە-ستانداردکراوەکان"></span> === پێوەرە دەروونپێوانییە ستانداردکراوەکان === لە ئامرازە باسکراوەکانی ھەڵسەنگاندندا ئەمانە ھەن:<ref name="source-38">Harris, K. M.; Syu, J. J.; Lello, O. D.; Chew, Y. L. E.; Willcox, C. H.; Ho, R. H. M. (2015). “The ABC’s of Suicide Risk Assessment: Applying a Tripartite Approach to Individual Evaluations”. PLOS ONE. 10 (6): e0127442. Bibcode:2015PLoSO..1027442H. doi:10.1371/journal.pone.0127442. PMC 4452484. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26030590/ PMID 26030590]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4452484 https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015PLoSO..1027442H https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0127442 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26030590 https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0127442 Correction: The PLOS ONE Staff (2015). PLOS ONE. 10 (7): e0133223. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0133223</ref> * پێوەری بێک بۆ بیری خۆکوشتن (Beck Scale for Suicide Ideation)؛ * پێوەری ھەست، ڕەفتار و بیرکردنەوەی پەیوەست بە خۆکوشتن (Suicidal Affect–Behavior–Cognition Scale؛ SABCS)؛ * پێوەری کۆلەمبیا بۆ ھەڵسەنگاندنی توندیی بیر و ڕەفتاری خۆکوشتن (Columbia–Suicide Severity Rating Scale؛ C-SSRS). <span id="چارەسەر-و-چاودێری"></span> == چارەسەر و چاودێری == [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]]، چارەسەریی دەرمانی، چارەسەریی دەرەوەی نەخۆشخانە و، لە ھەندێک بارودۆخدا، بستەرکردن لە نەخۆشخانە لە شێوەکانی چارەسەر و چاودێریی ئەم کێشەیەن. ھەڵبژاردنیان بە بارودۆخ و پێویستییەکانی کەسەکەوە پەیوەستە.<ref name="source-3" /> === دەروونچارەسەری === لە دەروونچارەسەریدا، کەسەکە لەگەڵ چارەسەرکار لە کێشە پەیوەندیدارەکان دەکۆڵێتەوە و کارامەیی بۆ بەڕێوەبردنی ھەستەکانی فێر دەبێت.<ref name="source-3" /> [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] دەتوانێت یارمەتیی کەس بدات شێوازەکانی بیرکردنەوە بناسێتەوە و ڕێگاکانی دیکەی مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم بیرانە لەبەرچاو بگرێت. پلانی سەلامەتیش دەتوانێت نیشانە ئاگادارکەرەوەکان، ڕێگاکانی مامەڵەکردن لەگەڵ قەیران و سەرچاوەکانی پشتگیری لەخۆ بگرێت.<ref name="source-209">U.S. Department of Veterans Affairs. “The Safety Planning Intervention”. https://www.mirecc.va.gov/MIRECC/visn19/safety-planning/index.asp</ref><ref name="source-202">National Institute of Mental Health. “Frequently Asked Questions About Suicide”. Revised 2023. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/suicide-faq</ref> <span id="بستەرکردن-لە-نەخۆشخانە"></span> === بستەرکردن لە نەخۆشخانە === بستەرکردن دەتوانێت ژینگەیەکی پارێزراو و چاودێریکراو دابین بکات تا مەترسیی زیانگەیاندن بە خۆ کەم بکرێتەوە.<ref name="source-3" /> پێداچوونەوەیەکی کلینیکیی ساڵی ١٩٩٩ بوونی پلان، نیشانەی پەشێویی دەروونی و نەبوونی پشتگیریی خێزانیی بە ھۆکارە گرنگەکانی بڕیارەکە داناوە.<ref name="source-2" /> <span id="چارەسەریی-دەرەوەی-نەخۆشخانە"></span> === چارەسەریی دەرەوەی نەخۆشخانە === لە چارەسەریی دەرەوەی نەخۆشخانەدا کەسەکە بەبێ بستەرکردن خزمەتگوزاری وەردەگرێت.<ref name="source-3" /> پێداچوونەوەی ساڵی ١٩٩٩ گرنگیی ھەڵسەنگاندنی پشتگیریی کۆمەڵایەتی، توانای ڕاگرتنی خۆ لە کردارە لەپڕەکان و توانای بڕیاردانی باس کردووە.<ref name="source-2" /> === دەرمان === پێداچوونەوەی ساڵی ١٩٩٩ SSRIsی بە بەراورد بە دەرمانە دژەخەمۆکییە سێبازنەییەکان (TCAs) لە ڕووی ژەھراویبوون بە بڕی زۆرەوە کەممەترسیتر داناوە.<ref name="source-2" /> بەڵگەکانی دەرمان جۆری جیاواز و سنووری تایبەتیان ھەیە. لە وتارێکی ساڵی ٢٠٠٦دا، توێژینەوەیەکی پەیوەندیی ئاماری لە نێوان بەکارھێنانی SSRIs و مردنی خۆکوشتن باس کراوە: لە کانتییەکانی ئەمریکا کە ڕێژەی ڕەچەتەکردنی ئەو دەرمانانە زیاتر بوو، ڕێژەی مردن بە خۆکوشتن لە تەمەنی ٥ تا ١٤ ساڵدا کەمتر بوو. ئەم جۆرە بەراوردە لە ئاستی ناوچەدا بە تەنھا ھۆکار و دەرئەنجام ناسەلمێنێت.<ref name="source-39">Simon, G. E. (2006). “How can we know whether antidepressants increase suicide risk?”. American Journal of Psychiatry. 163 (11): 1861–1863. doi:10.1176/ajp.2006.163.11.1861. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17074930/ PMID 17074930]. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17074930 https://doi.org/10.1176/ajp.2006.163.11.1861</ref><ref name="source-203">Gibbons RD, Hur K, Bhaumik DK, Mann JJ (2006). “The relationship between antidepressant prescription rates and rate of early adolescent suicide”. American Journal of Psychiatry. 163 (11): 1898–1904. doi:10.1176/ajp.2006.163.11.1898. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17074941/</ref> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨دا، مێژووی شەش مانگی پێشووی ١٩٥ کەسی تووشبوو بە خەمۆکی کە لە دەرەوەی نەخۆشخانە چارەسەریان وەردەگرت، بە شێوەی گەڕانەوە بۆ ڕابردوو ھەڵسەنگێنرا و پاشان شەش مانگ لە کاتی چارەسەریی دژەخەمۆکیدا بەدواداچوونیان بۆ کرا. ڕێژەی ئەوەی توێژەران بە «بیری خۆکوشتنی بەرچاو» دیارییان کردبوو، لە ٤٧٪ لە سەرەتادا بۆ ١٤٪ دوای سێ ھەفتە دابەزی و لە ماوەی بەدواداچوونەکەدا نزم مایەوە. لە ٢٠ کەسدا بیری خۆکوشتن لە کاتی چارەسەردا دەری کەوت. ئەم دۆزینەوانە بە تەنھا ناسەلمێنن کە دەرمان ھۆکاری گۆڕانی بیرەکان بووە.<ref name="source-40">Mulder, R. T.; Joyce, P. R.; Frampton, C. M. A.; Luty, S. E. (2008). “Antidepressant treatment is associated with a reduction in suicidal ideation and suicide attempts”. Acta Psychiatrica Scandinavica. 118 (2): 116–122. doi:10.1111/j.1600-0447.2008.01179.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18384467/ PMID 18384467]. S2CID 34987889. https://doi.org/10.1111%2Fj.1600-0447.2008.01179.x https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18384467 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:34987889</ref> لە تاقیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠١١دا، ٦٦٥ نەخۆشی دەرەوەی نەخۆشخانە کە خەمۆکیی گەورەی درێژخایەن یان دووبارەبووەوەیان ھەبوو، بە چەند ڕێکخستنێکی دەرمانی دژەخەمۆکی چارەسەر کران. لەو بەشداربووانەی لە سەرەتادا بیری خۆکوشتنیان ھەبوو، لە پشکنینەکانی ھەفتەی ٤، ١٢ و ٢٨دا ڕێژەی ڕاپۆرتکردنی ئەو بیرانە کەم بووبووەوە. لە ئەوانەی لە سەرەتادا ئەو بیرانەیان نەبوو، ڕێژەی ڕاپۆرتکردنیان لەم پشکنینانەدا کەم بوو؛ ھەڵسەنگاندنەکان تەنھا ٢٤ کاتژمێری پێشوویان دەگرتەوە. ھەموو گرووپەکان دەرمانی دژەخەمۆکییان وەرگرت، بۆیە توێژینەوەکە بە تەنھا ناسەلمێنێت کە دەرمان ھۆکاری ئەو گۆڕانانە بووە.<ref name="source-41">Zisook, S; Lesser, IM; Lebowitz, B; Rush, AJ; Kallenberg, G; Wisniewski, SR; et al. (2011). “Effect of antidepressant medication treatment on suicidal ideation and behavior in a randomized trial: An exploratory report from the Combining Medications to Enhance Depression Outcomes Study”. Journal of Clinical Psychiatry. 72 (10): 1322–1332. doi:10.4088/JCP.10m06724. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22075098/ PMID 22075098]. S2CID 20222046. http://scholarbank.nus.edu.sg/handle/10635/110042 https://doi.org/10.4088%2FJCP.10m06724 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22075098 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:20222046</ref> لەگەڵ ئەم دۆزینەوانەدا، ئەگەری دەرکەوتن یان زیادبوونی بیرەکان لە ھەندێک کەسدا ھەر بەشێکە لە باسەکانی سەلامەتیی دەرمان و ئاگادارکردنەوەکانی FDA.<ref name="source-22" /><ref name="source-24" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٣یش بەڵگەی سەرەتایی بۆ کەمبوونەوەی ڕەفتاری پەیوەست بە خۆکوشتن بە کلۆزاپین لە ھەندێک کەسی تووشبوو بە شیزۆفرینیا یان پەشێویی شیزۆئەفێکتیڤدا خستووەتە ڕوو.<ref name="source-43">Wagstaff, A; Perry, C (2003). “Clozapine: in prevention of suicide in patients with schizophrenia or schizoaffective disorder”. CNS Drugs. 17 (4): 273–80, discussion 281–3. doi:10.2165/00023210-200317040-00004. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12665398/ PMID 12665398]. https://doi.org/10.2165%2F00023210-200317040-00004 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12665398</ref> دەزگای FDAی ئەمریکا ئاگادار دەکاتەوە کە کلۆزاپین دەکرێت ببێتە ھۆی کەمبوونەوەی توندی ژمارەی نێوترۆفیلەکان، کە جۆرێکن لە خانە سپییەکانی خوێن؛ بۆیە پشکنینی ژمارەیان پێش دەستپێکردن و لە کاتی چارەسەردا پێویستە.<ref name="source-201">U.S. Food and Drug Administration (27 August 2025). “FDA removes risk evaluation and mitigation strategy (REMS) program for the antipsychotic drug Clozapine”. https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-communications/fda-removes-risk-evaluation-and-mitigation-strategy-rems-program-antipsychotic-drug-clozapine</ref> <span id="بابەتەکانی-دیکەی-پەیوەندیدار"></span> === بابەتەکانی دیکەی پەیوەندیدار === * [[چارەسەریی ڕەفتاریی دیالێکتیکی]] (Dialectical behavior therapy)؛ * [[ھاندانی مێشک بە مەغناتیس لە دەرەوەی کاسەسەر]] (Transcranial magnetic stimulation)؛ * [[چارەسەریی شۆکی کارەبایی]] (Electroconvulsive therapy). <span id="گەنجانی-lgbtq"></span> == گەنجانی LGBTQ == توێژینەوەکان ڕێژەی بەرزتری بیری خۆکوشتنیان لە نێو گەنجانی کەمینەی ئاراستەی سێکسیدا، بە بەراورد بە ھاوتەمەنەکانیان، دۆزیوەتەوە.<ref name="source-44">Russell, Stephen T.; Joyner, Kara (2001). “Adolescent Sexual Orientation and Suicide Risk: Evidence From a National Study”. American Journal of Public Health. 91 (8): 1276–1281. doi:10.2105/AJPH.91.8.1276. PMC 1446760. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11499118/ PMID 11499118]. https://doi.org/10.2105/AJPH.91.8.1276 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1446760/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11499118/</ref> پێداچوونەوەیەک سەبارەت بە کۆمەڵەکانی لێزبین، گەی، بایسێکشوواڵ و ترانسجێندەر، فشاری کەمینەبوون، جیاکاری، ئازاردان و ڕەتکردنەوە لەلایەن خێزانەوە بە ھۆکارە پەیوەندیدارەکانی بیر و ڕەفتاری خۆکوشتن باس دەکات. بەڵگەکان بۆ ھەموو ئەو کۆمەڵانە بە یەک ڕادە بەردەست نین.<ref name="source-30" /> لە توێژینەوەیەک سەبارەت بە کەسانی ترانسجێندەردا، گەنجان بە گرووپێکی دارای ڕێژەی بەرزی بیر و ڕەفتاری پەیوەست بە خۆکوشتن وەسف کراون. ئەو توێژینەوەیە لە فاکتەرە پەیوەندیدارەکان بە ژیانی گەنجانی ترانسجێندەر دەکۆڵێتەوە؛ ئەمە نابێت بە بەراوردێکی یەکسانی ھەموو بەشەکانی LGBTQ لێک بدرێتەوە.<ref name="source-45">Austin, Ashley; Craig, Shelley L.; D’Souza, Sandra; McInroy, Lauren B. (March 2022). “Suicidality Among Transgender Youth: Elucidating the Role of Interpersonal Risk Factors”. Journal of Interpersonal Violence. 37 (5–6): NP2696–NP2718. doi:10.1177/0886260520915554. ISSN 1552-6518. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32345113/ PMID 32345113]. https://doi.org/10.1177%2F0886260520915554 https://search.worldcat.org/issn/1552-6518 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32345113 Corrigendum (2020). doi:10.1177/0886260520946128. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32727311/ PMID 32727311]. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0886260520946128</ref> <span id="ھەروەھا-بڕوانە"></span> == ھەروەھا بڕوانە == * [[بیرە ناخوازیارەکان]] * [[نیگەرانیی بوونگەرایانە]] (Existential angst) * [[قەیرانی بوونگەرایانە]] (Existential crisis) * [[نیھیلیزمی بوونگەرایانە]] (Existential nihilism) * [[گریمانەی خۆکوشتنی فینۆ–ئوگری]] (Finno-Ugrian suicide hypothesis) * [[یارمەتیی سەرەتایی بۆ تەندروستیی دەروونی]] (Mental health first aid) * [[ھەوڵی خۆکوشتن]] (Suicide attempt) * [[قەیرانی خۆکوشتن]] (Suicide crisis) * [[نامەی خۆکوشتن|نامەی پێش خۆکوشتن]] (Suicide note) * [[سەردان بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتیی کەسێک]] (Wellness check) == سەرچاوەکان == <references /> <span id="بۆ-خوێندنەوەی-زیاتر"></span> == بۆ خوێندنەوەی زیاتر == * Beck, A. T.; Steer, R. A.; Kovacs, M.; Garrison, B. (1985). “Hopelessness and eventual suicide: a 10-year prospective study of patients hospitalized with suicidal ideation”. American Journal of Psychiatry. 142 (5): 559–563. doi:10.1176/ajp.142.5.559. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3985195/ PMID 3985195]. https://doi.org/10.1176/ajp.142.5.559 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3985195/ * Uncapher, Heather (2000–2001). “Cognitive Biases and Suicidal Ideation in Elderly Psychiatric Inpatients”. OMEGA - Journal of Death and Dying. 42 (1): 21–36. doi:10.2190/6UU8-HK8E-HL0V-Q4CU. S2CID 144242247. https://journals.sagepub.com/doi/10.2190/6UU8-HK8E-HL0V-Q4CU * Uncapher, H.; Gallagher-Thompson, D.; Osgood, N. J.; Bongar, B. (1998). “Hopelessness and suicidal ideation in older adults”. The Gerontologist. 38 (1): 62–70. doi:10.1093/geront/38.1.62. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9499654/ PMID 9499654]. https://doi.org/10.1093/geront/38.1.62 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9499654/ [[پۆل:خۆکوشتن]] 73b123evah7syjcyiknjnz2ctbee9sv 0 305878 1699695 2026-11-02T17:02:29Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان لە ویکیپیدیای ئینگلیزی: [[:en:Grief]]، پێداچوونەوەی 1381230956 1699695 wikitext text/x-wiki '''خەمی لەدەستدان''' یان '''پەژارە''' (Grief) وەڵامدانەوەیە بە لەدەستدانی کەسێک یان شتێک کە بۆ مرۆڤ گرنگە؛ بەتایبەتی بە مردنی کەسێکی خۆشەویست. ئەم وەڵامدانەوەیە تەنھا ھەستێکی ناخۆش نییە و دەتوانێت لە بیرکردنەوە، جەستە، ڕەفتار و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا دەربکەوێت. پەژارە لە دوای لەدەستدانی تەندروستی، کار، پەیوەندییەکی سۆزداری یان ئاژەڵێکی ماڵیش ڕوودەدات. وشەی ''bereavement'' زۆرجار بۆ دۆخی دوای مردنی کەسێک بەکاردێت، لە کاتێکدا ''grief'' وەڵامدانەوەی کەسەکە بە لەدەستدانەکەیە. شینگێڕان (mourning) زۆرجار بە دەربڕینی ئاشکرای خەم و ئەو ڕێوڕەسمانە دەوترێت کە دوای مردنی کەسێک بەڕێوە دەبرێن؛ شێوازی ئەو دەربڕینە بە پێی کولتوور و باوەڕەکان جیاوازە. ئەم چەمکانە لەگەڵ یەکدا تێکەڵ دەبن.<ref name="source-200">National Cancer Institute. “Grief, Bereavement, and Coping With Loss (PDQ®)”. https://www.cancer.gov/about-cancer/advanced-cancer/caregivers/planning/bereavement-hp-pdq</ref><ref name="source-1">“Grief: MedlinePlus Medical Encyclopedia”. medlineplus.gov. Archived from the original on 15 December 2023. Retrieved 21 July 2019. https://medlineplus.gov/ency/article/001530.htm https://web.archive.org/web/20231215131728/http://medlineplus.gov/ency/article/001530.htm</ref><ref name="source-2">“Understanding About Grief”. psychologistanywhereanytime.com. Archived from the original on 21 April 2021. Retrieved 23 December 2020. https://www.psychologistanywhereanytime.com/emotional_problems_psychologist/psychologist_grief.htm https://web.archive.org/web/20210421202218/http://www.psychologistanywhereanytime.com/emotional_problems_psychologist/psychologist_grief.htm</ref> [[File:Grief - old woman (70-ies).jpg|thumb|alt=ژنێکی بەساڵاچوو دەستەکانی لەسەر دیوارێکی بەردین داناوە و سەیری دوورەوە دەکات.|وێنەیەک بە ناوی «Grief»، لەلایەن Ion Chibzii.]] پەژارە بۆ ھەموو کەسێک بە یەک شێوە بەڕێوە ناچێت. مۆدێلی دووڕەوتی سیمۆن شیمشۆن ڕوبین سەرنج دەخاتە سەر ھەم بەڕێوەبردنی ژیانی ڕۆژانە و ھەم پەیوەندیی ھەستیی بەردەوام لەگەڵ کەسی مردوو. توێژینەوەکانی جۆرج بۆنانۆش جەخت لە توانای [[خۆڕاگریی دەروونی|خۆڕاگری]] دەکەنەوە: زۆر کەس، لەگەڵ ئەزموونی لەدەستداندا، دەتوانن ئاستێکی تا ڕادەیەک جێگیری کارکردنی دەروونی و جەستەیی بپارێزن.<ref name="source-3">Rubin, Simon Shimshon (1999). “The Two-Track Model of Bereavement: Overview, Retrospect, and Prospect”. Death Studies. 23 (8): 681–714. doi:10.1080/074811899200731. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10848088/ PMID 10848088]. https://doi.org/10.1080%2F074811899200731 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10848088</ref><ref name="source-4">Bonanno, George A. (2004). “Loss, Trauma, and Human Resilience: Have We Underestimated the Human Capacity to Thrive After Extremely Aversive Events?”. American Psychologist. 59 (1): 20–28. doi:10.1037/0003-066X.59.1.20. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14736317/ PMID 14736317]. S2CID 6296189. https://doi.org/10.1037%2F0003-066X.59.1.20 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14736317 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:6296189 https://gwern.net/doc/psychology/2004-bonanno.pdf</ref> لە ھەندێک کەسدا پەژارەی توند بۆ ماوەیەکی درێژ بەردەوام دەبێت و ژیانی ڕۆژانە بە شێوەیەکی بەرچاو تێک دەدات. لە ھەندێک سەرچاوەدا ئەمە «پەژارەی ئاڵۆز» ناو دەبرێت. توندی یان درێژەکێشانی پەژارە بە تەنھا بە مانای ھەبوونی پەشێویی نییە؛ لە ھەڵسەنگاندندا ماوەی نیشانەکان، کاریگەرییان لە ژیان و بارودۆخی کەسەکە لەبەرچاو دەگیرێن.<ref name="source-5">“Complicated grief”. Mayo Clinic. 13 December 2022. Archived from the original on 10 March 2023. Retrieved 10 March 2023. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/complicated-grief/symptoms-causes/syc-20360374 https://web.archive.org/web/20230310044403/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/complicated-grief/symptoms-causes/syc-20360374</ref><ref name="source-6">Prigerson, Holly G.; Horowitz, Mardi J.; Jacobs, Selby C.; Parkes, Colin M.; Aslan, Mihaela; Goodkin, Karl; Raphael, Beverley; Marwit, Samuel J.; Wortman, Camille; Neimeyer, Robert A.; Bonanno, George; Block, Susan D.; Kissane, David; Boelen, Paul; Maercker, Andreas; Litz, Brett T.; Johnson, Jeffrey G.; First, Michael B.; Maciejewski, Paul K. (4 August 2009). “Prolonged Grief Disorder: Psychometric Validation of Criteria Proposed for DSM-V and ICD-11”. PLOS Medicine. 6 (8) e1000121. doi:10.1371/journal.pmed.1000121. ISSN 1549-1676. PMC 2711304. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19652695/ PMID 19652695]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2711304 https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pmed.1000121 https://search.worldcat.org/issn/1549-1676 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19652695</ref> {| class="wikitable" |- ! بابەت ! زانیاری |- | پێناسە | وەڵامدانەوە بە لەدەستدانێکی گرنگ.<ref name="source-1" /> |- | شێوەکانی پشتگیری | پشتگیریی خێزان و ھاوڕێیان، ڕاوێژکاریی ئایینی، پسپۆڕانی تەندروستیی دەروونی، کارمەندانی کۆمەڵایەتی و گرووپەکانی پشتگیری.<ref name="source-1" /> |} <span id="ڕەوتی-پەژارە"></span> == ڕەوتی پەژارە == مۆدێلی دووڕەوتی ڕوبین دوو لایەنی پەیوەست بەیەک جیا دەکاتەوە. ڕەوتی یەکەم بریتییە لە کارکردنی زیستی، دەروونی و کۆمەڵایەتیی کەسەکە دوای لەدەستدان. ڕەوتی دووەم بریتییە لە پەیوەندیی ھەستیی بەردەوامی کەسی زیندوو لەگەڵ کەسی مردوو. ئەم مۆدێلە لەبەرچاو دەگرێت کە کاریگەریی لەدەستدان دەتوانێت لە قۆناغە جیاوازەکانی ژیاندا بەردەوام بێت.<ref name="source-3" /> [[File:Mother of martyr.jpg|thumb|alt=ژنێک بە جلی ڕەشەوە لەنێوان ڕیزە وێنەکان و گۆڕەکاندا دانیشتووە.|دایکێک لە ئەسفەھان؛ وێنەی Mehdi Nazeri.]] پەژارە بە گشتی وەڵامدانەوەیەکی سروشتییە بە لەدەستدان. پەژارە بە خۆی پەشێویی خەمۆکی نییە، بەڵام کەسێک دەتوانێت پەژارە و خەمۆکیی کلینیکی بە یەکەوە ئەزموون بکات.<ref name="source-1" /> بەڵام کاتێک زۆر توند و درێژخایەنە و توانای بەڕێوەبردنی ژیان تێک دەدات، دەتوانێت پێویستی بە ھەڵسەنگاندنی کلینیکی ھەبێت. توێژینەوەکان نیشانەکانی [[پەشێویی پەژارەی درێژخایەن|پەشێویی پەژارەی درێژخایەن]]یان لە نیشانەکانی خەمۆکی و [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن|پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش]] جیا کردووەتەوە.<ref name="source-6" /><ref name="source-7">Boelen, Paul A.; van de Schoot, Rens; van den Hout, Marcel A.; de Keijser, Jos; van den Bout, Jan (September 2010). “Prolonged Grief Disorder, depression, and posttraumatic stress disorder are distinguishable syndromes”. Journal of Affective Disorders. 125 (1–3): 374–78. doi:10.1016/j.jad.2010.01.076. hdl:11370/22494acc-f331-4c7d-9ff0-6ea22d360501. ISSN 0165-0327. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20189657/ PMID 20189657]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2010.01.076 https://hdl.handle.net/11370%2F22494acc-f331-4c7d-9ff0-6ea22d360501 https://search.worldcat.org/issn/0165-0327 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20189657</ref> == وەڵامدانەوەکان == [[File:D. Maria II (BM 1868,0612.2285).jpg|thumb|right|upright=0.8|alt=کەسێک نیوەپەیکەرێکی لە باوەش گرتووە.|وێنەیەکی چاپکراوی سەندیم: ماریا دووەمی پورتوگال نیوەپەیکەرێکی لە باوەش گرتووە. لە کۆکراوەی مۆزەخانەی بەریتانی.]] [[File:Evstafiev-bosnia-sarajevo-funeral-reaction.jpg|thumb|alt=کەسانێک لە مەراسیمێکدا کۆ بوونەتەوە؛ ژنێک دەستماڵێکی بە دەم و لووتییەوە گرتووە و پیاوێک لە تەنیشتی وەستاوە.|خێزانێک لە مەراسیمی بەخاکسپاردنێک لە گۆڕستانی شێر لە سارایێڤۆ، ١٩٩٢.]] گریان، خەوی تێکچوو و کێشە لە کارکردندا دەتوانن لەگەڵ پەژارەدا دەربکەون. [[دڵەڕاوکێ]]ش لە وەڵامدانەوە باوەکانە. ھەندێک کەس ھەستی تووڕەیی، بێھەستی یان تاوانباری دەکەن.<ref name="source-201">NHS. “Get help with grief after bereavement or loss”. Reviewed 14 July 2026. https://www.nhs.uk/mental-health/feelings-symptoms-behaviours/feelings-and-symptoms/grief-bereavement-loss/</ref><ref name="source-1" /><ref name="source-8">Shear, M. Katherine; Skritskaya, Natalia (2012). “Bereavement and Anxiety”. Current Psychiatry Reports. 14 (3): 169–175. doi:10.1007/s11920-012-0270-2. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22538558/ PMID 22538558]. https://doi.org/10.1007%2Fs11920-012-0270-2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22538558</ref> بەڵام نیشاندانی خەمی زۆر تەنھا شێوەی گونجانی تەندروست نییە. بۆنانۆ لە پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤دا ڕوونی کردووەتەوە کە نەبوونی نیشانەی توند بە تەنھا بەڵگەی کێشەی دەروونی نییە. لەو توێژینەوانەی پێداچوونەوەکە باسیان دەکات، پێکەنین و ھەستی ئەرێنی لە کاتی باسکردنی لەدەستداندا لەگەڵ گونجانی باشتر پەیوەندییان ھەبووە.<ref name="source-4" /> ھەندێک کەس ڕاپۆرت دەکەن کە دوای مردنی کەسێکی خۆشەویست ھەستیان بە ئامادەبوونی کردووە، بینیویانە یان دەنگیان بیستووە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ دەڵێت ئەم ئەزموونانە زۆرجار دڵنەوایی دەدەن و زۆربەیان بە خۆیان زیانبەخش نین؛ بەڵام لە ھەندێک کەسدا دەتوانن نیگەرانکەر بن. پەیوەندیی ھەندێک لەو ئەزموونانە بە توندیی پەژارەوە توێژراوەتەوە، بەڵام بە گشتی نابێت بە نیشانەی نەخۆشیی دەروونی دابنرێن؛ بارودۆخی کەسی، پەیوەندییەکان و کولتوور لە تێگەیشتنیاندا گرنگن.<ref name="source-9">Kamp, Karina Stengaard; Steffen, Edith Maria; Alderson-Day, Ben; Allen, Paul; Austad, Anne; Hayes, Jacqueline; Larøi, Frank; Ratcliffe, Matthew; Sabucedo, Pablo (4 November 2020). “Sensory and Quasi-Sensory Experiences of the Deceased in Bereavement: An Interdisciplinary and Integrative Review”. Schizophr Bull. 46 (6). Oxford University Press: 1367–81. doi:10.1093/schbul/sbaa113. ISSN 0586-7614. OCLC 8874703671. PMC 7707065. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33099644/ PMID 33099644]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7707065 https://doi.org/10.1093%2Fschbul%2Fsbaa113 https://search.worldcat.org/issn/0586-7614 https://search.worldcat.org/oclc/8874703671 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33099644</ref> <span id="توێژینەوە-لە-پەژارە"></span> == توێژینەوە لە پەژارە == [[File:Bundesarchiv Bild 146-1996-036-01, Flüchtlingsfrau mit Wägelchen.jpg|thumb|alt=ژنێکی بەساڵاچوو لەسەر کورسییەک دانیشتووە و سەری خستووەتە ناو دەستی؛ عەرەبانەیەکی بچووک و کەلوپەل لە تەنیشتییە.|وێنەی ژنێکی پەنابەر؛ ئەلبوومی Bundesarchiv.]] <span id="چوار-ڕەوت-لە-کارەکانی-بۆنانۆدا"></span> === چوار ڕەوت لە کارەکانی بۆنانۆدا === بۆنانۆ چوار شێوەی گۆڕانی کارکردن دوای لەدەستدان یان ڕووداوێکی ئازاربەخش جیا دەکاتەوە:<ref name="source-4" /> * '''خۆڕاگری:''' پاراستنی ئاستێکی تا ڕادەیەک جێگیر و تەندروستی کارکردن، لەگەڵ ئەوەی کە ھەندێک ناڕەحەتیی کاتی ڕووبدات. * '''چاکبوونەوە:''' تێکچوونی کاتیی کارکردن و دواتر گەڕانەوەی وردەوردە بۆ ئاستی پێش ڕووداوەکە. * '''تێکچوونی درێژخایەن:''' بەردەوامبوونی ئازار و کەمبوونەوەی توانای کارکردن. * '''وەڵامدانەوەی دواکەوتوو:''' زیادبوونی نیشانەکان دوای ماوەیەک. لە پێداچوونەوەکەی ساڵی ٢٠٠٤دا، بۆنانۆ جیاوازی لەنێوان پەژارەی دواکەوتوو و نیشانە دواکەوتووەکانی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخشدا دەکات؛ بۆ یەکەمیان بەڵگەی ڕوونی نەدۆزیوەتەوە، بەڵام بۆ دووەمیان بەڵگە ھەبووە. <span id="مۆدێلی-پێنج-قۆناغ"></span> === مۆدێلی پێنج قۆناغ === [[مۆدێلی کوبلەر-ڕۆس|مۆدێلی پێنج قۆناغ]]، کە زۆرجار لە باسکردنی پەژارەدا بەکاردێت، بە ئیشی ئەلیزابێث کوبلەر-ڕۆس پەیوەستە. ئەو لە کتێبی ساڵی ١٩٦٩ی خۆیدا، On Death and Dying، پێنج وەڵامدانەوەی کەسانی بەرەو مردنی باس کرد.<ref name="source-42">Nuland, Sherwin B. (6 September 2004). “Appreciation: Dr. Elisabeth Kübler-Ross”. Time. https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,995057,00.html</ref> ئەم ھەستانە لە مۆدێلەکەدا باس دەکرێن:<ref name="source-1" /> * ١. نکۆڵی؛ * ٢. تووڕەیی؛ * ٣. چانەدان؛ * ٤. خەمگینی یان مەزاجی خەمبار؛ * ٥. پەسەندکردنی ڕاستیی لەدەستدان. ئەم قۆناغانە ڕیزێکی نەگۆڕ و پێویست بۆ ھەموو کەسێک نین؛ ھەموو کەسێکیش ھەموویان ئەزموون ناکات.<ref name="source-1" /> توێژینەوەیەکی بڵاوکراوە لە ساڵی ٢٠٠٧ لە ٢٣٣ کەس کە کەسێکی نزیکیان بە مردنی سروشتی لەدەست دابوو، پێنج نیشاندەری پەژارەی پشکنیوە کە بە تەواوی لەگەڵ پێنج قۆناغەکە یەکسان نەبوون. لەو توێژینەوەیەدا پەسەندکردن لە ھەموو کاتەکاندا بەرزترین نیشاندەر بوو. ڕیزبەندیی لووتکەی ھەندێک نیشاندەر، دوای گۆڕینی پێوەری بەراوردکردنیان، پشتگیرییەکی سنوورداری لە مۆدێلی قۆناغەکان کرد؛ ئەمە بە مانای ڕەوتێکی یەکسان بۆ ھەموو کەسێک نییە.<ref name="source-10">Maciejewski, P. K.; Zhang, B.; Block, S. D.; Prigerson, H. G. (2007). “An Empirical Examination of the Stage Theory of Grief”. JAMA: The Journal of the American Medical Association. 297 (7): 716–23. doi:10.1001/jama.297.7.716. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17312291/ PMID 17312291]. https://doi.org/10.1001%2Fjama.297.7.716 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17312291. Correction: JAMA. 2007;297(20):2200. doi:10.1001/jama.297.20.2200. [https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/207187 Correction]</ref> <span id="پەیوەندییە-بەردەوامەکان"></span> === پەیوەندییە بەردەوامەکان === تێڕوانینی «پەیوەندییە بەردەوامەکان» (continuing bonds) جەخت لەوە دەکاتەوە کە پەیوەندیی مرۆڤ لەگەڵ کەسێکی مردوو دەتوانێت لە یادەوەری و مانای ژیانیدا بەردەوام بێت. تۆنی واڵتەر لە مۆدێلێکی ساڵی ١٩٩٦دا پێشنیاری کردووە کە یادەوەریی کەسی مردوو بخرێتە ناو ژیانی بەردەوامی ئەوانەی ماونەتەوە؛ ئەمە لە ڕێگەی باسکردنی کەسەکە لەگەڵ ئەوانەی ناسیویانەوەش ڕوودەدات.<ref name="source-11">Walter, T (1996). “A new model of grief: Bereavement and biography”. Mortality. 1 (1): 7–25. doi:10.1080/713685822. ISSN 1357-6275. http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/713685822 https://doi.org/10.1080%2F713685822 https://search.worldcat.org/issn/1357-6275</ref> دێنیس کلاس جەخت لەوە دەکاتەوە کە تێگەیشتن لەم پەیوەندییانە پێویستی بە لەبەرچاوگرتنی چوارچێوەی کولتووری ھەیە. ئەمانە مۆدێل و تێڕوانینی توێژینەوەین، نەک یاسایەکی یەکسان بۆ ھەموو شێوەکانی پەژارە.<ref name="source-12">Klass, D. (2023). “Continuing Bonds in the Existential, Phenomenological, and Cultural Study of Grief: Prolegomena”. OMEGA - Journal of Death and Dying 00302228231205766. doi:10.1177/00302228231205766. ISSN 0030-2228. https://doi.org/10.1177%2F00302228231205766 https://search.worldcat.org/issn/0030-2228</ref> <span id="ڕەوتە-جەستەیی-و-دەمارەییەکان"></span> <span id="ڕەوتە_جەستەیی_و_دەمارەییەکان"></span> == ڕەوتە جەستەیی و دەمارەیییەکان == [[File:El Greco Pietà.jpg|thumb|alt=تابلۆیەک کە جەستەی مەسیح و چەند کەسێک لە دەوری نیشان دەدات.|«Pietà»، کاری El Greco، ١٥٧١–١٥٧٦.]] لە توێژینەوەیەکی بچووکی ساڵی ٢٠٠٩دا، ١٨ ژن کە دایک یان خوشکیان لە ماوەی پێنج ساڵی پێشوودا بە شێرپەنجەی مەمک مردبوو، لە کاتی ئەرکێکی ورووژێنەری پەژارەدا بە وێنەگرتنی مەغناتیسیی کارکردنی مێشک (fMRI) پشکنران. نیشاندەرەکانی ھەوکردن لە لیکی دەمدا لەگەڵ چالاکیی ھەندێک ناوچەی مێشک، لەوانە بەشێکی قەشری کەمەربەندیی پێشەوە و قەشری ئۆربیتۆفرۆنتاڵ، پەیوەندییان ھەبوو. ھەندێک لەم چالاکییانە لەگەڵ بیرھێنانەوەی وشەکانی پەیوەست بە پەژارەش پەیوەندییان ھەبوو. ئەنجامەکە پەیوەندیی نێوان نیشاندەرەکان نیشان دەدات؛ بە تەنھا ناسەلمێنێت کە پەژارە ھۆکاری ھەوکردنە.<ref name="source-13">O’Connor, Mary-Frances; Irwin, Michael R.; Wellisch, David K. (2009). “When grief heats up: Pro-inflammatory cytokines predict regional brain activation”. NeuroImage. 47 (3): 891–96. doi:10.1016/j.neuroimage.2009.05.049. PMC 2760985. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19481155/ PMID 19481155]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2760985 https://doi.org/10.1016%2Fj.neuroimage.2009.05.049 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19481155</ref> توێژینەوەیەکی بچووکی دیکە لە ھەمان ساڵدا، لەسەر ٢٠ کەس کە بە تازەیی ئاژەڵێکی ماڵییان لەدەست دابوو، پەیوەندیی نێوان شێوازی پەژارە و چالاکیی مێشکی پشکنیوە. [[بیرە ناخوازیارەکان|بیرە ناخوازیارەکان]]ی پەیوەست بە ئاژەڵە مردووەکە لەگەڵ چالاکبوونی بەشی خوارەوەی ئامیگدالا و بەشێکی پێشەوەی قەشری کەمەربەندی پەیوەندییان ھەبوو. خۆدوورخستنەوە لەو بیرانەش لەگەڵ کەمبوونەوەی چالاکیی ناوچە جیاوازەکانی ئامیگدالا و قەشری پێشپێشانی پەیوەندیی ھەبوو. ھەر لەو توێژینەوەیەدا، پەیوەندیی کارکردنی نێوان ناوچەکان لەگەڵ سەرنج و توندیی خەمگینی گۆڕاوە. نووسەران ئەم ئەنجامانە بە گونجاو لەگەڵ مۆدێلێکی ڕێکخستنی سەرنج و خەمگینی دەزانن؛ ئەمە سەلماندنی ڕاستەوخۆی کۆنترۆڵکردنی ناوچەیەک بەسەر ناوچەیەکی دیکەدا نییە.<ref name="source-14">Freed, Peter J.; Yanagihara, Ted K.; Hirsch, Joy; Mann, J. John (2009). “Neural Mechanisms of Grief Regulation”. Biological Psychiatry. 66 (1): 33–40. doi:10.1016/j.biopsych.2009.01.019. PMC 2782609. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19249748/ PMID 19249748]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2782609 https://doi.org/10.1016%2Fj.biopsych.2009.01.019 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19249748</ref> <span id="گریمانە-پەرەسەندنییەکان"></span> == گریمانە پەرەسەندنییەکان == لە ڕوانگەی پەرەسەندنەوە، توێژەران پرسیاریان کردووە کە پەژارەی پڕتێچوو و درێژخایەن چ ئەرکێکی ھەیە. بۆ واینەگارد (Bo Winegard) و ھاوکارانی لە ساڵی ٢٠١٤دا گریمانەیەکیان پێشنیار کردووە: دەربڕینی پەژارە دەتوانێت بۆ کەسانی دیکە نیشانەی توانای دامەزراندنی پەیوەندیی بەھێز و پابەندبوون بێت. بەپێی ئەم گریمانەیە، ھەڵبژاردنە کۆمەڵایەتییەکانی مرۆڤەکان لە پەرەسەندنی وەڵامدانەوەی پەژارەدا ڕۆڵیان ھەبووە. نووسەران ئەمە وەک ڕوونکردنەوەیەکی تیۆری و چوارچێوەی توێژینەوە پێشکەش دەکەن.<ref name="source-15">Winegard B. M.; Reynolds T.; Baumeister R. F.; Winegard B.; Maner J. K. (2014). “Grief functions as an honest indicator of commitment”. Personality and Social Psychology Review. 18 (2): 168–86. doi:10.1177/1088868314521016. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24501093/ PMID 24501093]. S2CID 3580609. https://doi.org/10.1177%2F1088868314521016 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24501093 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:3580609</ref> == مەترسییەکان == <span id="مەترسییە-تەندروستییەکان"></span> === مەترسییە تەندروستییەکان === پەژارە دەتوانێت لەگەڵ خەمۆکی یان بەکارھێنانی زیانبەخشی ئەڵکۆل و ماددە ھۆشبەرەکاندا بێت.<ref name="source-1" /> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦ لە کارمەند و خوێندکارانی زانکۆکانی بەریتانیا، لە تەمەنی ١٨–٤٠ ساڵیدا کە بە مردنی لەناکاوی ھاوڕێیەک یان ئەندامێکی خێزان کەسێکیان لەدەست دابوو، پەیوەندیی نێوان شێوەی مردنی کەسی نزیک و ھەوڵی [[خۆکوشتن|خۆکوشتن]]ی پشکنیوە. بەپێی ڕاپۆرتی زانکۆی UCL، ئەو کەسانەی کە کەسێکی نزیکیان بە خۆکوشتن مردبوو، زیاتر لەو کەسانەی کە کەسێکی نزیکیان بە مردنی لەناکاوی سروشتی مردبوو، ھەوڵی خۆکوشتنیان ڕاپۆرت کردبوو. لە گرووپی یەکەمدا نزیکەی یەک لە دە کەس ڕاپۆرتی ھەوڵی خۆکوشتنی دوای لەدەستدانەکەی کردبوو. ئەم ئەنجامە بۆ گرووپی توێژراوە و پەیوەندییەکەیە، نەک پێشبینییەکی تاکەکەسی یان ڕێژەیەکی جیھانی.<ref name="source-16">UCL (27 January 2016). “1 in 10 suicide attempt risk among friends and relatives of people who die by suicide”. UCL News. Archived from the original on 16 August 2025. Retrieved 11 August 2025. UCL press release, reprinted by EurekAlert, 26 January 2016. https://www.ucl.ac.uk/news/2016/jan/1-10-suicide-attempt-risk-among-friends-and-relatives-people-who-die-suicide https://web.archive.org/web/20250816103324/https://www.ucl.ac.uk/news/2016/jan/1-10-suicide-attempt-risk-among-friends-and-relatives-people-who-die-suicide https://www.eurekalert.org/news-releases/641747</ref> لە توێژینەوەیەکی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠١٤دا، کەسانێک کە لە سەرەتای توێژینەوەکە تەمەنیان ٦٠ تا ٨٩ ساڵ بوو و پاشان ھاوبەشی ژیانیان لەدەست دا، لە ٣٠ ڕۆژی دوای مردنەکەدا بە بەراورد لەگەڵ گرووپێکی ھاوتا ڕێژەی بەرزتری جەڵتەی دڵ یان سکتەی مێشکیان ھەبوو. ئەم دۆزینەوەیە پەیوەندییەکی ئامارییە و مەترسیی ھەر کەسێک دیاری ناکات.<ref name="source-203">Carey IM, Shah SM, DeWilde S, Harris T, Victor CR, Cook DG (2014). “Increased Risk of Acute Cardiovascular Events After Partner Bereavement: A Matched Cohort Study”. JAMA Internal Medicine. 174 (4): 598–605. doi:10.1001/jamainternmed.2013.14558. https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/1832196</ref> <span id="پەژارەی-ئاڵۆز"></span> === پەژارەی ئاڵۆز === لە پەژارەی ئاڵۆزدا، ئازارەکە دەتوانێت توند و بەردەوام بێت و ژیانی ڕۆژانە تێک بدات. ھەندێک نیشانە لەگەڵ پەژارەی ئاساییش ھاوبەشن؛ توندی، ماوە و کاریگەرییان لەسەر ژیان لە ھەڵسەنگاندندا گرنگن. لە نیشانە باسکراوەکان:<ref name="source-5" /> * دڵتەنگیی توند و بەردەوام بۆ کەسی مردوو؛ * کێشە لە پەسەندکردنی ڕاستیی مردنەکە؛ * بێھەستی یان ھەستکردن بە دابڕان؛ * سەرقاڵبوونی زۆر بە لەدەستدانەکە یان خۆدوورخستنەوەی زۆر لە بیرخەرەوەکان؛ * نەتوانینی چێژوەرگرتن لە ژیان و ھەستکردن بە بێمانایی؛ * کێشە لە کارە ڕۆژانەکاندا و کشانەوە لە چالاکییە کۆمەڵایەتییەکان. پەشێویی پەژارەی درێژخایەن، خەمۆکی و پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش نیشانەی ھاوبەشیان ھەیە، بەڵام توێژینەوەکان پشتگیری لە جیاوازییان دەکەن.<ref name="source-7" /> لە پەژارەی دوای مردنی توندوتیژانەدا، ھاوبەشیی لەگەڵ کێشەکانی دیکەی تەندروستیی دەروونی، بەتایبەتی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش، باس کراوە.<ref name="source-17">Nakajima, S.; Ito, M.; Shirai, A.; Konishi, T. (June 2012). “Complicated grief in those bereaved by violent death: the effects of post-traumatic stress disorder on complicated grief”. Dialogues in Clinical Neuroscience. 14 (2): 210–14. doi:10.31887/DCNS.2012.14.2/snakajima. PMC 3384450. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22754294/ PMID 22754294]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3384450 https://doi.org/10.31887%2FDCNS.2012.14.2%2Fsnakajima https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22754294</ref> لە تاقیکردنەوەیەکی ھەڕەمەکیی ساڵی ٢٠٠٥دا، چارەسەرییەکی تایبەت بۆ پەژارەی ئاڵۆز بە [[چارەسەری دەروونی|چارەسەریی دەروونی]]ی نێوانکەسی بەراورد کرا. ھەردووکیان لەگەڵ باشبوونی نیشانەکاندا بوون، بەڵام وەڵامدانەوە بە چارەسەریی تایبەتی پەژارەی ئاڵۆز زیاتر و خێراتر بوو. ئەمە ئەنجامی ئەو تاقیکردنەوەیەیە و بە مانای کاریگەریی یەکسان بۆ ھەموو کەسێک نییە.<ref name="source-18">Shear, Katherine; Frank, Ellen; Houck, Patricia R.; Reynolds, Charles F. III (2005). “Treatment of Complicated Grief: A Randomized Controlled Trial”. JAMA: The Journal of the American Medical Association. 293 (21): 2601–08. doi:10.1001/jama.293.21.2601. PMC 5953417. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15928281/ PMID 15928281]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5953417 https://doi.org/10.1001%2Fjama.293.21.2601 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15928281</ref> <span id="پەژارەی-دانپێدانەنراو"></span> === پەژارەی دانپێدانەنراو === پەژارەی دانپێدانەنراو (disenfranchised grief) ئەو خەم و پەژارەیەیە کە کۆمەڵگە بە ئاشکرا دانی پێدا نانێت یان پشتگیریی کۆمەڵایەتیی پێویستی بۆ دابین ناکات. ئەمە دەتوانێت بە پەیوەندییەک، جۆرێکی لەدەستدان، کەسی پەژارەدار یان شێوەیەکی مردنەوە پەیوەست بێت. بۆ نموونە، خەمی کەسێک دوای لەبارچوونی دووگیانی یان مردنی ئاژەڵێکی ماڵی لەوانەیە لەلایەن کەسانی دەوروبەرییەوە بە گرنگی وەرنەگیرێت.<ref name="source-202">University of Colorado Denver. “Disenfranchised Loss and Grief: Pet Loss”. https://www.cudenver.edu/student/healthy-happy-life/disenfranchised-loss-and-grief-pet-loss</ref><ref name="source-19">Corr, Charles A. (February 1999). “Enhancing the Concept of Disenfranchised Grief”. OMEGA - Journal of Death and Dying. 38 (1): 1–20. doi:10.2190/ld26-42a6-1eav-3mdn. ISSN 0030-2228. S2CID 143701184. https://doi.org/10.2190%2Fld26-42a6-1eav-3mdn https://search.worldcat.org/issn/0030-2228 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:143701184</ref> لە نموونەکانی باسکراو لە ئەدەبیاتی توێژینەوەدا، کاریگەریی لەدەستدانی منداڵێک لە یادەوەریی خێزان و نەوەکانی دواتردا ھەیە. کێمپسن و ھاوکارانی ئەم بابەتەیان وەک چەمکێکی تیۆریی پەژارەی نێوان نەوەکان خستووەتەڕوو.<ref name="source-20">Kempson, Diane; Conley, Virginia M.; Murdock, Victoria (2008). “Unearthing the Construct of Transgenerational Grief: The”Ghost” of the Sibling Never Known”. Illness, Crisis &amp; Loss. 16 (4): 271–84. doi:10.2190/IL.16.4.aa. S2CID 144807471. https://doi.org/10.2190%2FIL.16.4.aa https://api.semanticscholar.org/CorpusID:144807471</ref> ھەروەھا، پێداچوونەوەیەک لە ئەزموونی ژنانی گەنجی ڕزگاربوو لە دەستدرێژیی سێکسی، گرنگیی لەدەستدان و پەژارە و دانپێدانەنانی کۆمەڵگە بەو ئەزموونانە باس دەکات.<ref name="source-21">Bordere, Tashel (February 2017). “Disenfranchisement and Ambiguity in the Face of Loss: The Suffocated Grief of Sexual Assault Survivors: Sexual Assault, Loss, and Grief”. Family Relations. 66 (1): 29–45. doi:10.1111/fare.12231. http://doi.wiley.com/10.1111/fare.12231 https://doi.org/10.1111%2Ffare.12231</ref> <span id="نموونەکانی-لەدەستدان"></span> == نموونەکانی لەدەستدان == <span id="مردنی-منداڵ"></span> === مردنی منداڵ === [[File:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 103.png|thumb|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپی کە چەند کەسێک لە ژوورێکدا نیشان دەدات.|کێشانێک بۆ «Die Bibel in Bildern»، ١٨٦٠، کاری Julius Schnorr von Carolsfeld.]] لەدەستدانی منداڵ دەتوانێت لە کاتی لەدایکبوون، دوای لەدایکبوون یان لە تەمەنی گەورەتردا ڕووبدات. ئەم لەدەستدانە بۆ دایک و باوک دەتوانێت پەژارەیەکی توند دروست بکات؛ Mayo Clinic مردنی منداڵ بە یەکێک لە ھۆکارە پەیوەستەکان بە زیادبوونی مەترسیی پەژارەی ئاڵۆز دەناسێنێت.<ref name="source-2" /><ref name="source-5" /> <span id="مردنی-ھاوسەر"></span> === مردنی ھاوسەر === مردنی ھاوسەر جگە لە لەدەستدانی پەیوەندییەکی نزیک، دەتوانێت گۆڕان لە ناسنامەی کەسی، ئەرکەکانی ناوماڵ و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا دروست بکات. کەسی ماوەتەوە لەوانەیە ئەو ئەرکانەش بگرێتە ئەستۆ کە پێشتر ھاوسەرەکەی ئەنجامی دەدان.<ref name="source-2" /> <span id="مردنی-خوشک-یان-برا"></span> === مردنی خوشک یان برا === ئەوانەی خوشک یان برایان لەدەست داوە، ھەندێک جار بە «پەژارەدارە لەبیرکراوەکان» ناو دەبرێن، چونکە خەمیان لەژێر سێبەری خەمی دایک و باوک یان ئەندامانی دیکەی خێزاندا دەمێنێتەوە. مردنی خوشک یان برا دەتوانێت بە مانای لەدەستدانی پەیوەندییەکی درێژخایەن و بەشێک لە یادەوەریی ھاوبەش بێت. ھەستی تاوانباری بۆ مشتومڕەکانی پێشوو، نزیکنەبوونەوە یان زیندوومانەوەش لەو ئەزموونانەن کە باس کراون.<ref name="source-22">“Grieving the Loss of a Sibling”. Cancer.Net. March 2018. Archived from the original on 18 October 2023. Retrieved 21 December 2021. Reprinted in The Compassionate Friends, Charlotte Chapter, May–June 2024, pp.14–16. https://www.cancer.net/coping-with-cancer/managing-emotions/grief-and-loss/grieving-loss-sibling/1 https://web.archive.org/web/20231018114704/https://www.cancer.net/coping-with-cancer/managing-emotions/grief-and-loss/grieving-loss-sibling/1 https://static1.squarespace.com/static/5c55fae97a1fbd1e958b2222/t/6633894797a3f56dc0b3f8fa/1714653511983/TCF%2BMay-June%2B2024.pdf</ref> <span id="مردنی-دایک-یان-باوک"></span> === مردنی دایک یان باوک === <span id="لە-گەورەساڵیدا"></span> ==== لە گەورەساڵیدا ==== لەدەستدانی دایک یان باوک لە گەورەساڵیدا دەتوانێت گۆڕانێکی گرنگ لە ژیان بێت. لە توێژینەوەیەکی چۆنایەتیی بچووکدا، جیاوازی لەنێوان مردنی یەکەم دایک یان باوک و مردنی ئەوی دووەمدا بینراوە؛ نیگەرانی بۆ ئەوەی ماوەتەوە دەتوانێت شێوەی پەژارەی یەکەم لەدەستدان بگۆڕێت.<ref name="source-23">Marshall, H (2004). “Midlife loss of parents: The Transition from Adult Child to Orphan”. Ageing International. 29 (4): 351–67. doi:10.1007/s12126-004-1004-5. S2CID 145804476. https://doi.org/10.1007%2Fs12126-004-1004-5 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:145804476</ref> <span id="لە-منداڵیدا"></span> ==== لە منداڵیدا ==== لە توێژینەوەیەکدا، ٣٦٠ منداڵی ٦–١٧ ساڵ کە دایک یان باوکیان لەدەست دابوو، لەگەڵ گرووپێکی منداڵانی کۆمەڵگە و گرووپێکی منداڵانی تووشبوو بە خەمۆکیی کلینیکی بەراورد کران. لە دوو ساڵی دوای مردنەکەدا، کێشەی دەروونی لە گرووپی پەژارەداردا لە گرووپی کۆمەڵگە زیاتر بوو، بەڵام تێکچوونی کارکردنیان لە منداڵانی تووشبوو بە خەمۆکیی کلینیکی کەمتر بوو. ئاستی خەمۆکیی دایک یان باوکی ماوە و فشارەکانی دیکەی خێزان لە ئەنجامەکاندا گرنگ بوون.<ref name="source-24">Cerel, Julie; Fristad, Mary A.; Verducci, Joseph; Weller, Ronald A.; Weller, Elizabeth B. (2006). “Childhood Bereavement: Psychopathology in the 2 Years Postparental Death”. Journal of the American Academy of Child &amp; Adolescent Psychiatry. 45 (6): 681–90. doi:10.1097/01.chi.0000215327.58799.05. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16721318/ PMID 16721318]. https://doi.org/10.1097%2F01.chi.0000215327.58799.05 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16721318</ref> <span id="لەدەستدان-لە-منداڵی-و-ھەرزەکاریدا"></span> === لەدەستدان لە منداڵی و ھەرزەکاریدا === تێگەیشتنی منداڵ لە مردن و شێوازی دەربڕینی خەمی دەتوانێت بە پێی تەمەن جیاواز بێت. منداڵانی بچووک لەوانەیە مردن بە شتێکی کاتی یان گەڕاوە بزانن. ھەندێک منداڵ دوای لەدەستدانی دایک یان باوک بۆ ھەندێک ڕەفتاری تەمەنی بچووکتر دەگەڕێنەوە یان خەمیان بە تووڕەیی دەردەبڕن.<ref name="source-2" /> توێژینەوە درێژخایەنەکان پەیوەندیی نێوان لەدەستدانی دایک یان باوک لە منداڵیدا و ھەندێک کێشەی ڕەفتاری و کۆمەڵایەتی پشکنیوە. لە توێژینەوەیەکی ئەمریکیدا، ھەرزەکارانی دایک یان باوکیان مردبوو لەگەڵ ھاوتەمەنانیان کە لە سەرەتای توێژینەوەکەدا لەگەڵ ھەردوو دایک و باوکی زیستییان دەژیان بەراورد کران. زۆرێک لە جیاوازییە ڕەفتاری و کۆمەڵایەتییەکانی نێوان گرووپەکان لە پێوانەکردنی دواتر، کاتێک بەشداربووان گەنج بوون، بە شێوەیەکی ئاماریی بەرچاو نەبینران. بەڵام لەو پێوانەکردنەدا، گرووپی پەژارەدار بە تێکڕا ساڵانی خوێندنی تەواوکراوی کەمتر و کەموکوڕیی مادیی زیاتر ھەبوو. ئەم ئەنجامانە پەیوەندی نیشان دەدەن و بە تەنھا ھۆکاری جیاوازییەکان ناسەلمێنن.<ref name="source-25">Feigelman, William; Rosen, Zohn; Joiner, Thomas; Silva, Caroline; Mueller, Anna S. (March 2017). “Examining longer-term effects of parental death in adolescents and young adults: Evidence from the National Longitudinal Survey of Adolescent to Adult Health”. Death Studies. 41 (3): 133–43. doi:10.1080/07481187.2016.1226990. ISSN 0748-1187. PMC 7219956. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27813715/ PMID 27813715]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7219956 https://doi.org/10.1080%2F07481187.2016.1226990 https://search.worldcat.org/issn/0748-1187 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27813715</ref> توێژینەوەیەکی دیکە لە کۆمەڵەیەکی لەدایکبووی ستۆکھۆڵم، پەیوەندیی نێوان لەدەستدانی دایک یان باوک لە منداڵیدا و مەترسیی مردن لە تەمەنی دواتر پشکنیوە؛ ئەم پەیوەندییە بە ھۆکارە ڕەفتاری و ئابوورییەکانیشەوە بەشێک ڕوون کراوەتەوە.<ref name="source-26">Hiyoshi, A; Berg, L; Grotta, A; Almquist, Y; Rostila, M (1 September 2020). “Childhood bereavement and adult mortality: A 65-year follow-up of the Stockholm birth cohort”. European Journal of Public Health. 30 (Supplement_5) ckaa165.051. doi:10.1093/eurpub/ckaa165.051. ISSN 1101-1262. https://doi.org/10.1093%2Feurpub%2Fckaa165.051 https://search.worldcat.org/issn/1101-1262</ref> <span id="لەدەستدانی-ھاوڕێ-یان-ھاوپۆل"></span> === لەدەستدانی ھاوڕێ یان ھاوپۆل === پشتگیریی قوتابخانە دەتوانێت بۆ منداڵانی تووشبوو بە لەدەستدان و ڕووداوی ئازاربەخش ڕۆڵ ھەبێت. لە وتارێکدا دەربارەی گرووپەکانی پشتگیریی قوتابیان، جەخت لە یارمەتیدانی قوتابیان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ھەستە توندەکان و ھەستکردن بە تەنھانەبوون کراوەتەوە.<ref name="source-27">Leek Openshaw, L (April 2011). “School-based support groups for traumatized students”. School Psychology International. 32 (2): 163–78. doi:10.1177/0143034311400830. S2CID 220161595. https://doi.org/10.1177%2F0143034311400830 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:220161595</ref> «ھەستی تاوانباریی زیندوومانەوە» ھەستکردنە بە تاوانباری بۆ ڕزگاربوونی خۆ، بۆ نموونە کاتێک کەسانی دیکە لە ھەمان ڕووداودا مردوون. ئەم چەمکە لە ئەدەبیاتی دەروونناسی و پزیشکیدا باس کراوە و پێناسە و چوارچێوەی بەکارھێنانی جیاواز بووە.<ref name="source-28">Hutson, Sadie P.; Hall, Joanne M.; Pack, Frankie L. (1 January 2015). “Survivor Guilt: Analyzing the Concept and Its Contexts”. Advances in Nursing Science. 38 (1): 20–33. doi:10.1097/ANS.0000000000000058. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25635503/ PMID 25635503]. S2CID 23485053. Archived from the original on 11 March 2022. Retrieved 11 March 2022. https://www.ingentaconnect.com/content/wk/ans/2015/00000038/00000001/art00005 https://doi.org/10.1097%2FANS.0000000000000058 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25635503 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:23485053 https://web.archive.org/web/20220311231816/https://www.ingentaconnect.com/content/wk/ans/2015/00000038/00000001/art00005</ref> <span id="لەدەستدانەکانی-دیکە"></span> === لەدەستدانەکانی دیکە === [[File:FEMA - 29783 - Workers unemployed by the freeze in California.jpg|thumb|alt=کۆمەڵێک کەس لەناو بینایەکدا لە ڕیز وەستاون.|کەسانێک لە کالیفۆرنیا کە کارەکەیان لەدەست داوە، لە ڕیزی ناونووسین بۆ یارمەتیی بێکاریدا.]] پەژارە بە مردنەوە سنووردار نییە. کۆتاییھاتنی پەیوەندییەکی نزیک، لەدەستدانی کار، ماڵ یان ئاژەڵێکی ماڵی دەتوانێت ئەزموونی لەدەستدان دروست بکات.<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /> <span id="پەژارەی-سەربازانی-پێشووی-جەنگ"></span> === پەژارەی سەربازانی پێشووی جەنگ === [[File:KoreanWarFallenSoldier1.jpg|thumb|alt=سەربازێک دەستی بە دەوری سەربازێکی دانیشتوودا گرتووە و دڵنەوایی دەداتەوە.|سەربازێکی ئەمریکی دوای کوژرانی ھاوڕێکەی لە شەڕی کۆریادا، لەلایەن سەربازێکی دیکەوە دڵنەوایی دەدرێتەوە.]] لوبێنس و سیلڤەر لە سەرنووسینێکی ساڵی ٢٠١٩دا نووسیویانە کە، بە بەراورد لەگەڵ توێژینەوە لە فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش و کێشەکانی دیکەی دوای جەنگ، پەژارەی سەربازانی پێشووی جەنگ بۆ ھاوڕێ سەربازە مردووەکانیان کەمتر توێژراوەتەوە. ئەوان جیاوازی لەنێوان پەژارەی خێزانەکان و ئەزموونی خودی سەربازانی ماوەدا دەکەن و داوای سەرنجی زیاتر بۆ دووەمیان دەکەن. ئەمە ھەڵسەنگاندنی نووسەران لەو ساڵەدایە.<ref name="source-29">Lubens, Pauline; Silver, Roxane Cohen (March 2019). “Grief in Veterans: An Unexplored Consequence of War”. American Journal of Public Health. 109 (3): 394–95. doi:10.2105/AJPH.2018.304924. ISSN 0090-0036. PMC 6366488. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30726138/ PMID 30726138]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6366488 https://doi.org/10.2105%2FAJPH.2018.304924 https://search.worldcat.org/issn/0090-0036 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30726138</ref> <span id="لەدەستدانی-وردەوردە"></span> === لەدەستدانی وردەوردە === ھەندێک لەدەستدان بە شێوەیەکی وردەوردە ڕوودەدات. چاوپێکەوتنێک دەربارەی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشیی ئەڵزھایمەر]]، ئەزموونی ئەندامانی خێزان لەگەڵ لەدەستچوونی وردەوردەی پەیوەندی لەگەڵ کەسی خۆشەویست باس دەکات.<ref name="source-30">Guthrie, Stan (interviewer) (February 2004). “The Gradual Grief of Alzheimer’s”. ChristianityToday.com. Archived from the original on 29 November 2020. Retrieved 23 December 2020. https://www.christianitytoday.com/ct/2004/february/8.64.html https://web.archive.org/web/20201129070510/https://www.christianitytoday.com/ct/2004/february/8.64.html</ref> نووسەر کارا تیپێتس لە یادداشتێکی کەسیدا، بەرەو مردنچوونی خۆی و لەدەستچوونی وردەوردەی تواناکانی جەستەی بە «وردەوردە مردن» وێنا کردووە. ئەمە گێڕانەوەی ئەزموونی خودی نووسەرە، نەک پێناسەیەکی کلینیکی.<ref name="source-31">“By Degrees – Living and Dying”. Mundane Faithfulness. 29 December 2014. Archived from the original on 26 August 2020. Retrieved 23 December 2020. https://www.mundanefaithfulness.com/home/2014/12/29/by-degrees-living-and-dying https://web.archive.org/web/20200826030813/https://www.mundanefaithfulness.com/home/2014/12/29/by-degrees-living-and-dying</ref> == پشتگیری == <span id="پشتگیریی-پسپۆڕان"></span> === پشتگیریی پسپۆڕان === پشتگیریی خێزان، ھاوڕێیان، ڕاوێژکاران، کارمەندانی کۆمەڵایەتی و پسپۆڕانی تەندروستیی دەروونی لە شێوەکانی یارمەتیدانی کەسی پەژارەدارن. قسەکردن لەگەڵ کەسێکی متمانەپێکراو دەتوانێت یارمەتیدەر بێت.<ref name="source-201" /> MedlinePlus نیشانەکانی وەک خەمۆکیی درێژخایەن کە ژیانی ڕۆژانە تێک دەدات و بەکارھێنانی زۆری ئەڵکۆل یان ماددە ھۆشبەرەکان بە ھۆکاری پەیوەندیکردن بە پسپۆڕ دەناسێنێت.<ref name="source-1" /> ھەندێک نووسەر بەکارھێنانی ھونەر و ڕێگا داھێنەرانەکان بۆ دەربڕینی ھەست و مامەڵەکردن لەگەڵ پەژارە باس دەکەن. لە وتاری «Good Grief»دا، ھونەر و چەند شێوازێکی دیکەی دەربڕین وەک ڕێگایەک بۆ دەربڕینی ھەستە ئاڵۆزەکان و بەردەوامکردنی پەیوەندیی یادەوەری لەگەڵ کەسی مردوو خراونەتەڕوو.<ref name="source-32">Buser, Trevor J.; Buser, Juleen K.; Gladding, Samuel T. (2005). “Good Grief: The Part of Arts in Healing Loss and Grief”. Journal of Creativity in Mental Health. 1 (3–4). Informa UK Limited: 173–183. doi:10.1300/j456v01n03_10. ISSN 1540-1383. S2CID 145016908. https://doi.org/10.1300%2Fj456v01n03_10 https://search.worldcat.org/issn/1540-1383 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:145016908</ref> لە تاقیکردنەوەیەکی ھەڕەمەکیدا، لیشتێنتاڵ و کروز شێوازی جیاوازی نووسینیان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ لەدەستدان بەراورد کرد. لە شیکردنەوەی دوای سێ مانگدا، داتای ٦٨ قوتابیی زانکۆ کە کەسێکیان بە مردن لەدەست دابوو بەکارھێنرا. گۆڕانی نمرەی نیشانەکانی پەژارە، خەمۆکی و فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش بە تێپەڕبوونی کات لە نێوان گرووپەکاندا جیاواز بوو. بچووکیی نموونەکە و بەشدارنەبوونی ژمارەیەک لە ھەڵسەنگاندنی دواتردا سنوور بۆ ئەنجامەکان دادەنێن؛ پێوانەکردنی نیشانەکان بە تەنھا مانای دەستنیشانکردنی پەشێویی لە بەشداربوواندا نییە.<ref name="source-33">Lichtenthal, W.G.; Cruess D.G. (2010). “Effects of Directed Written Disclosure on Grief and Distress symptoms among Bereaved individuals”. Death Studies. 34 (6): 475–99. doi:10.1080/07481187.2010.483332. PMC 3909885. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24482856/ PMID 24482856]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3909885 https://doi.org/10.1080%2F07481187.2010.483332 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24482856</ref> <span id="گرووپەکانی-پشتگیری"></span> === گرووپەکانی پشتگیری === گرووپەکانی پشتگیری یەکێکن لە سەرچاوەکانی یارمەتیدان بۆ کەسانی پەژارەدار. ئەم گرووپانە دەتوانن بۆ کەسانێک کە ئەزموونی لەدەستدانی ھاوشێوەیان ھەیە دەرفەتی گفتوگۆ و تێگەیشتنی ھاوبەش بڕەخسێنن.<ref name="source-1" /><ref name="source-22" /> <span id="جیاوازییە-کولتوورییەکان"></span> == جیاوازییە کولتوورییەکان == کولتوور، باوەڕە ئایینییەکان و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لە تێگەیشتن و دەربڕینی پەژارەدا ڕۆڵیان ھەیە.<ref name="source-2" /><ref name="source-12" /> بۆ نموونە، پێداچوونەوەی ئەزموونە ھەستییەکانی پەیوەست بە کەسی مردوو جیاوازی لە چۆنیەتی وەرگرتن و مانادانی ئەم ئەزموونانە لە کۆمەڵگە جیاوازەکاندا باس دەکات. پەیوەندیی بەردەوام لەگەڵ یادەوەریی مردوو لە ھەموو چوارچێوەیەکدا ھەمان مانای نییە.<ref name="source-9" /> <span id="لە-کەسانی-خاوەن-تێکچوونەکانی-گەشەی-دەماردا"></span> == لە کەسانی خاوەن دۆخەکانی گەشەی مێشک و دەماردا == کەسانی خاوەن کەمئەندامیی ھزرییش پەژارە ئەزموون دەکەن. توێژینەوەیەکی چۆنایەتی لە ١٣ گەورەساڵی خاوەن کەمئەندامیی ھزریدا نیشانی داوە کە ئەزموونەکانیان لە زۆر ڕووەوە لە ئەزموونی کەسانی دیکە دەچێت. توێژینەوەکە گرنگیی گفتوگۆی ڕوون، ھەڵبژاردنی ئاگادارانە و بەشدارکردنی کەسەکە لە ڕووداوە پەیوەستەکاندا دەخاتەڕوو.<ref name="source-34">McRitchie, Robyn; McKenzie, Karen; Quayle, Ethel; Harlin, Margaret; Neumann, Katja (27 August 2013). “How Adults With an Intellectual Disability Experience Bereavement and Grief: A Qualitative Exploration” (PDF). Death Studies. 38 (3). Informa UK Limited: 179–185. doi:10.1080/07481187.2012.738772. ISSN 0748-1187. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24524546/ PMID 24524546]. S2CID 205584795. Archived (PDF) from the original on 14 March 2022. Retrieved 18 May 2022. https://nrl.northumbria.ac.uk/id/eprint/18059/1/ID_grief_Author_Version.pdf https://doi.org/10.1080%2F07481187.2012.738772 https://search.worldcat.org/issn/0748-1187 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24524546 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:205584795 https://web.archive.org/web/20220314144826/http://nrl.northumbria.ac.uk/id/eprint/18059/1/ID_grief_Author_Version.pdf</ref> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک لە ئەزموونی کەسانی خاوەن دۆخەکانی گەشەی مێشک و دەمار، لەوانە [[ئۆتیزم|ئۆتیزم]] و کەمئەندامیی ھزری، دەڵێت کە پەژارەی ئەم کەسانە زۆرجار ناناسرێتەوە یان بە دروستی لێی تێناگەن. ھەندێک کەس لە زانیارییەکانی مردن یان مەراسیمی بەخاکسپاردن دوور دەخرێنەوە. شێوازی دەربڕینی پەژارەش لەوانەیە لە چاوەڕوانیی کەسانی دەوروبەر جیاواز بێت؛ لەوانە دووبارەکردنەوەی بیر، وشە یان ڕەفتاری پەیوەست بە لەدەستدان. پێداچوونەوەکە باسی گرنگیی چیرۆکگێڕان، زانیارییەک کە ئەو کەسانە بتوانن لێی تێبگەن و ڕێزگرتن لە ھەڵبژاردنی کەسەکە دەکات.<ref name="source-35">Mair, Ally Pax Arcari; Nimbley, Emy; McConachie, Doug; Goodall, Karen; Gillespie‑Smith, Karri (2026). “Understanding the Neurodiversity of Grief: A Systematic Literature Review of Experiences of Grief and Loss in the Context of Neurodevelopmental Disorders”. Review Journal of Autism and Developmental Disorders. 13: 452–500. doi:10.1007/s40489-024-00447-0. hdl:20.500.11820/a719370b-7c93-4e24-8d2c-447e00303cf4. https://doi.org/10.1007%2Fs40489-024-00447-0 https://hdl.handle.net/20.500.11820%2Fa719370b-7c93-4e24-8d2c-447e00303cf4</ref> لە توێژینەوەیەکی دیکەدا، ١١ کەسی خاوەن کەمئەندامیی ھزری ئەزموونی پشتگیریی دوای لەدەستدانیان باس کردووە. ئەوان بەشداریکردن لە کار و مەراسیمەکانی پەیوەست بە مردنەکەیان بە سوودبەخش زانیوە، بەڵام کەموکوڕییان لە پشتگیریی ھەستیدا بینیوە. نووسەران پێویستیی ڕاھێنانی ئەو کارمەندانە دەخەنەڕوو کە پشتگیریی ئەم کەسانە دەکەن.<ref name="source-36">Gilrane-McGarry, U.; Taggart, L. (2007). “An exploration of the support received by people with intellectual disabilities who have been bereaved”. Journal of Research in Nursing. 12 (2). SAGE Publications: 129–144. doi:10.1177/1744987106075611. ISSN 1744-9871. S2CID 145479747. https://doi.org/10.1177%2F1744987106075611 https://search.worldcat.org/issn/1744-9871 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:145479747</ref> توێژینەوەیەکی چۆنایەتیی ساڵی ٢٠٢٦ پۆستە گشتییەکانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی شیکردووەتەوە کە بەتایبەتی باس لە ناسینەوەی ئۆتیزم، [[ماخۆلان|پەشێویی کەمی سەرنج و زۆری جووڵە]] (ADHD)، یان ھەردووکیان لە گەورەساڵیدا دەکەن. توێژینەوەکە شێوازێکی ھاتوچۆی نێوان پەژارە، ھەستی حەسانەوە و باوەڕ بە خۆی باس کردووە. ئەمە ئەنجامی شیکردنەوەی ئەو پۆستانەیە و نابێت وەک ڕەوتێکی پێویست بۆ ھەموو کەسێکی لەم گرووپە بخوێندرێتەوە.<ref name="source-37">Mair, Ally Pax Arcari; Gonzalez-Figueroa, Marina; McConachie, Doug; Goodall, Karen; Gillespie-Smith, Karri (2026). “Grief, Relief, and Belief: A Social Media Study on Late Identification of Neurodivergence”. Autism. 30 (5): 1344–1359. doi:10.1177/13623613261437916. hdl:20.500.11820/5b45a32e-9a27-4584-ada0-be24e7a2dd19. https://doi.org/10.1177%2F13623613261437916 https://hdl.handle.net/20.500.11820%2F5b45a32e-9a27-4584-ada0-be24e7a2dd19</ref> <span id="لە-ئاژەڵاندا"></span> == لە ئاژەڵاندا == [[File:August Friedrich Albrecht Schenck - Anguish - Google Art Project.jpg|thumb|alt=تابلۆی مەڕێک لەسەر بەفر کە بەرخێک لە تەنیشتی کەوتووە و باڵندە ڕەشەکان دەوریان داوە.|«Anguish»، تابلۆیەکی نزیکەی ١٨٧٨ی August Friedrich Schenck، کە مەڕێک و بەرخەکەی نیشان دەدات.]] ھەڵسەنگاندنی پەژارە لە ئاژەڵاندا ئاسان نییە، چونکە تێگەیشتنی ڕاستەوخۆ لە ئەزموونی ناخیان سنووردارە. مرۆڤناسی باربارا کینگ پێشنیار دەکات کە گۆڕانەکانی ڕەفتاری کۆمەڵایەتی، خواردن، خەو و دەربڕینی ھەست دوای مردنی ئاژەڵێکی نزیک لەبەرچاو بگیرێن. بەپێی ئەم پێوەرانە، کینگ ڕەفتاری لە پەژارەچوو لە مەیموونە گەورەکان، فیلەکان، ھەندێک پستانداری ئاوی، ئاژەڵە ماڵییەکان و ھەندێک باڵندەدا باس دەکات. ئەم لێکدانەوەیە بە خۆی ناسەلمێنێت کە تێگەیشتن و ھەستەکانیان لە مردن ھەمان ئەزموونی مرۆڤن.<ref name="source-38">King, Barbara J (2016). “Animal mourning: Précis of How animals grieve (King 2013)”. Animal Sentience. 1 (4). doi:10.51291/2377-7478.1010. https://doi.org/10.51291%2F2377-7478.1010</ref> === پستانداران === لە ڕاپۆرتێکی مێژووییی ساڵی ١٨٧٩دا، ئارتەر براون ڕەفتاری شیمپانزییەکی باخچەی ئاژەڵانی فیلادەلفیای لە دوای مردنی ھاوڕێکەی باس کرد. بە گوێرەی ئەو ڕاپۆرتە، ئاژەڵە زیندووەکە چەند جار ھەوڵی ھەستاندنەوەی ئەوی دا و دەنگێکی تازەی لێ دەرچوو؛ دوای بردنی جەستەکە بۆ ماوەیەک ئارامتر بوو، بەڵام کاتێک دووبارە بینییەوە ناڕەحەت بوو. براون ئەم ڕەفتارەی بە پەژارە لێکدایەوە؛ ئەمە تێبینییەکی تاکە و نابێت بۆ ھەموو شیمپانزییەکان گشتی بکرێتەوە.<ref name="source-41">Brown, Arthur E. (March 1879). “Grief in the Chimpanzee”. The American Naturalist. 13 (3): 173–175. doi:10.1086/272298. https://doi.org/10.1086/272298 https://archive.org/details/sim_american-naturalist_1879-03_13_3/page/172</ref> لە ھەندێک جۆری مەیمووندا، دایک جەستەی منداڵە مردووەکەی ھەڵدەگرێت و ماوەیەک لەگەڵی دەمێنێتەوە. توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ لە شیمپانزییەکانی گۆمبێ ئەم ڕەفتارەی پشکنیوە. توێژەران چەند ڕوونکردنەوەیەک، وەک بەستەی دایک و منداڵ و بارودۆخی ژینگە، باس دەکەن، بەڵام ئەنجامەکان پشتگیرییەکی ڕوونیان بۆ گریمانە سەرەکییەکانی ماوەی ھەڵگرتنی جەستەکە نەدۆزیوەتەوە. بۆیە ڕەفتارەکە نابێت تەنھا بە یەک ھۆکار ڕوون بکرێتەوە.<ref name="source-39">Lonsdorf, Elizabeth V.; Wilson, Michael L.; Boehm, Emily; Delaney-Soesman, Josephine; Grebey, Tessa; Murray, Carson; Wellens, Kaitlin; Pusey, Anne E. (July 2020). “Why chimpanzees carry dead infants: an empirical assessment of existing hypotheses”. Royal Society Open Science. 7 (7) 200931. Bibcode:2020RSOS….700931L. doi:10.1098/rsos.200931. ISSN 2054-5703. PMC 7428235. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32874665/ PMID 32874665]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7428235 https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2020RSOS....700931L https://doi.org/10.1098%2Frsos.200931 https://search.worldcat.org/issn/2054-5703 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32874665</ref> === باڵندەکان === [[File:Mute swans (Cygnus olor) and cygnets.jpg|thumb|alt=دوو قووی سپی لەگەڵ چەند بێچوویەکدا لەسەر ئاو مەلە دەکەن.|قووی جۆری Cygnus olor لەگەڵ بێچووەکانیان.]] کینگ ھەندێک باڵندەش لە نموونەکانی ڕەفتاری ئەگەریی پەژارەدا دەژمێرێت.<ref name="source-38" /> بەڵام جووڵەکردن لە دەوری جەستەی باڵندەیەکی مردوو یان ھەوڵدان بۆ جووڵاندنی بێچوو بە تەنھا ناتوانێت ئەزموونی ناوەوەی باڵندەکە بسەلمێنێت. لە ڕاپۆرتێکی Audubonدا، توێژەران لەسەر لێکدانەوەی ئەم ڕەفتارانە و بەڵگەی پێویست بۆ ناونانیان بە پەژارە جیاوازیی بۆچوونیان ھەیە.<ref name="source-40">“Do Birds Grieve? | Audubon”. www.audubon.org. 28 July 2015. Archived from the original on 7 February 2026. Retrieved 18 January 2026. https://www.audubon.org/news/do-birds-grieve https://web.archive.org/web/20260207071317/https://www.audubon.org/news/do-birds-grieve</ref> == بڕوانە == * [[لەدەستدانی ئاژەڵ]]؛ * [[ئەزموونە نائاسایییەکان]]؛ * [[پەژارەی پێش لەدەستدان]]؛ * [[کۆمەڵەی پەروەردە و ڕاوێژکاری دەربارەی مردن]] (Association for Death Education and Counseling)؛ * [[پرسە|مەراسیمی بەخاکسپاردن]]؛ * [[شێوازی ھەستی و شێوازی کردارمەندی پەژارە]]؛ * [[لیستی بابەتەکانی ڕاوێژکاری]]؛ * [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|پەشێویی خەمۆکیی گەورە]]؛ * [[شینگێڕان]]؛ * [[پەژارەی لەدەستدانی ئاژەڵی ماڵی]]؛ * [[دواخستنی ھەست]] (Postponement of affect)؛ * [[ھەستیاریی دیزاین بەرامبەر بە مردن]] (Thanatosensitivity). == سەرچاوەکان == <references /> <span id="بۆ-خوێندنەوەی-زیاتر"></span> == بۆ خوێندنەوەی زیاتر == * Black, H. K.; Santanello, H. R. (2012). “The Salience of Family Worldview in Mourning an Elderly Husband and Father”. The Gerontologist. 52 (4): 472–83. doi:10.1093/geront/gnr148. PMC 3391382. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22241808/ PMID 22241808]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3391382 https://doi.org/10.1093%2Fgeront%2Fgnr148 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22241808 * Cholbi, Michael (2022). Grief—A Philosophical Guide. Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-20179-5. * Hoy, William G. (2016). Bereavement Groups and the Role of Social Support: Integrating Theory, Research, and Practice. New York: Routledge. * Newson, Rachel S.; Boelen, Paul A.; Hek, Karin; Hofman, Albert; Tiemeier, Henning (2011). “The Prevalence and Characteristics of Complicated Grief in Older Adults”. Journal of Affective Disorders. 132 (1–2): 231–38. doi:10.1016/j.jad.2011.02.021. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21397336/ PMID 21397336]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2011.02.021 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21397336 * Rosenstein, Donald L.; Yopp, Justin M. (2018). The Group—Seven Widowed Fathers Reimagine Life. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-064956-2. https://books.google.com/books?id=RXI8DwAAQBAJ * Schmid, Wilhelm, What We Gain as We Grow Older: On Gelassenheit. New York: Upper West Side Philosophers, Inc. 2016. * Shear, M. Katherine (8 January 2015). “Complicated Grief”. New England Journal of Medicine. 372 (2): 153–60. doi:10.1056/NEJMcp1315618. ISSN 0028-4793. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25564898/ PMID 25564898]. https://doi.org/10.1056%2FNEJMcp1315618 https://search.worldcat.org/issn/0028-4793 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25564898 * Smith, Melinda; Robinson, Lawrence; Segal, Jeanne (1997). Depression in Older Adults and the Elderly. Helpguide. Retrieved 8 February 2012. https://web.archive.org/web/20120313162709/http://helpguide.org/mental/depression_elderly.htm * Span, Paula (29 December 2011). “The unspoken diagnosis: Old age”. The New Old Age (blog). The New York Times. Retrieved 8 February 2012. https://newoldage.blogs.nytimes.com/2011/12/29/the-unspoken-diagnosis-old-age/ * Stengel, Kathrin, November Rose: A Speech on Death. New York: Upper West Side Philosophers, Inc. 2007. [[پۆل:سۆزەکان]] j5x14auaji0xm9t57gh7stiu26nzxh8 0 305879 1699699 2026-11-02T17:03:25Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان و گونجاندنی وتاری Prolonged grief disorder لە ویکیپیدیای ئینگلیزی، وەشانی 1377756349: https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Prolonged_grief_disorder&oldid=1377756349 1699699 wikitext text/x-wiki '''پەشێویی پەژارەی درێژخایەن''' (Prolonged grief disorder؛ '''PGD''') [[پەشێویی دەروونی|پەشێوییەکی دەروونی]]یە کە دوای مردنی کەسێکی نزیک ڕوودەدات. [[خەمی لەدەستدان]] (پەژارە) وەڵامدانەوەیەکی سروشتییە بە لەدەستدان، بەڵام لەم پەشێوییەدا دڵتەنگیی توند بۆ کەسی مردوو یان سەرقاڵبوون بە بیرکردنەوە لەو کەسە بەردەوام دەبن و ئازارێکی بەرچاوی دەروونی یان کێشە لە بەڕێوەبردنی ژیانی ڕۆژانە دروست دەکەن. نیشانەکان دەتوانن ئازاری ھەستی، سڕبوونی ھەستەکان، تەنھایی، گۆڕانی ھەستی ناسنامەی خۆ و کێشە لە پەیوەندی لەگەڵ کەسانی دیکە لەخۆ بگرن.<ref name="source-1">LaPlante, Charlotte D.; Hardt, Madeleine M.; Maciejewski, Paul K.; Prigerson, Holly G. (2024-11-01). “State of the Science: Psychotherapeutic Interventions for Prolonged Grief Disorder”. Behavior Therapy. Special Issue: State of the Science in Behavior Therapy: Taking Stock and Looking Forward. 55 (6): 1303–1317. doi:10.1016/j.beth.2024.07.002. ISSN 0005-7894. PMC 11979903. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39443067/ PMID 39443067]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11979903 https://doi.org/10.1016%2Fj.beth.2024.07.002 https://search.worldcat.org/issn/0005-7894 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39443067</ref><ref name="source-2">Simon, Naomi M.; Shear, M. Katherine (3 October 2024). “Prolonged Grief Disorder”. New England Journal of Medicine. 391 (13): 1227–1236. doi:10.1056/NEJMcp2308707. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39589372/ PMID 39589372]. https://doi.org/10.1056%2FNEJMcp2308707 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39589372</ref> [[File:Grief - old woman (70-ies).jpg|thumb|alt=ژنێکی بەساڵاچوو دەستەکانی لەسەر دیوارێکی بەردین داناوە و سەیری دوورەوە دەکات.|وێنەیەک بە ناوی «Grief»، لەلایەن Ion Chibzii.]] لە ئەدەبیاتی پێشووی ئەم بوارەدا ناوەکانی ''complicated grief''، ''traumatic grief'' و ''persistent complex bereavement disorder'' بەکارھاتوون؛ پێوەرەکانی ئەم ناوانە لە ھەموو وەشانەکاندا یەکسان نەبوون.<ref name="source-2" /><ref name="source-3">Boelen, Paul; Lenferink, Lonneke (2020). “Comparison of six proposed diagnostic criteria sets for disturbed grief”. Psychiatry Research. 285 112786. doi:10.1016/j.psychres.2020.112786. hdl:1874/407971. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32000105/ PMID 32000105]. S2CID 210928314. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0165178119325260 https://doi.org/10.1016%2Fj.psychres.2020.112786 https://hdl.handle.net/1874%2F407971 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32000105 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:210928314</ref> قبووڵنەکردنی ڕاستیی مردن، دووبارە و دووبارە بیرکردنەوە لەو ڕووداوە، دڵتەنگیی توند بۆ کەسی مردوو و ھەستی باوەڕنەکردن بە لەدەستدان دەتوانن لە نیشانەکان بن.<ref name="source-4">Prigerson, Holly G.; Boelen, Paul A.; Xu, Jiehui; Smith, Kirsten V.; Maciejewski, Paul K. (2021-01-12). “Validation of the new DSM-5-TR criteria for prolonged grief disorder and the PG-13-Revised (PG-13-R) scale”. World Psychiatry. 20 (1): 96–106. doi:10.1002/wps.20823. ISSN 1723-8617. PMC 7801836. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33432758/ PMID 33432758]. S2CID 231579446. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7801836 https://doi.org/10.1002%2Fwps.20823 https://search.worldcat.org/issn/1723-8617 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33432758 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:231579446</ref><ref name="source-2" /> پێداچوونەوەیەکی کۆکاری لە ساڵی ٢٠١٧دا مەزەندەی کرد کە نزیکەی ١٠٪ لە گەورەساڵانی کەس‌لەدەستداوی ناو ئەو توێژینەوانەدا، دوای مردنی ناتوندوتیژانە، نیشانەکانی پەژارەی درێژخایەنیان لە ئاستێکی بەرچاودا ھەبوو. ئەم مەزەندەیە پشت بە پێوەر و ئامرازەکانی ئەو توێژینەوانە دەبەستێت و بە تەنھا مانای دەستنیشانکردنی فەرمی نییە؛ ڕێژەکانیش بە پێی گرووپی توێژراو و شێوازی ھەڵبژاردنی نموونە دەگۆڕێن.<ref name="source-5">Lundorff, Marie; Holmgren, Helle; Zachariae, Robert; Farver-Vestergaard, Ingeborg; O’Connor, Maja (April 2017). “Prevalence of prolonged grief disorder in adult bereavement: A systematic review and meta-analysis”. Journal of Affective Disorders. 212: 138–149. doi:10.1016/j.jad.2017.01.030. ISSN 0165-0327. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28167398/ PMID 28167398]. https://pure.au.dk/portal/en/publications/de7580a6-de32-42ca-85c1-213dadc0e57c https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2017.01.030 https://search.worldcat.org/issn/0165-0327 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28167398</ref> لە ساڵی ٢٠٢٢دا PGD خرایە ناو وەشانی پێنجەمی پێداچوونەوەکراوی دەقی «دەستنامەی دەستنیشانکردن و ئاماریی پەشێوییە دەروونییەکان» (DSM-5-TR). لە وەشانی یازدەھەمی پۆلێنکردنی نێودەوڵەتیی نەخۆشییەکان (ICD-11)یشدا ھەیە. مەرجی کات لەم دوو پۆلێنکردنەدا جیاوازە: لە ICD-11دا وەڵامدانەوەی بەردەوامی پەژارە بە گشتی دەبێت زیاتر لە شەش مانگ بخایەنێت؛ لە DSM-5-TRدا لانیکەم دوازدە مانگ بۆ گەورەساڵان و شەش مانگ بۆ منداڵان و ھەرزەکاران بەسەر مردنەکەدا تێپەڕیبێت. درێژەکێشانی پەژارە بە تەنھا بۆ دەستنیشانکردنی ئەم پەشێوییە بەس نییە؛ توندیی نیشانەکان، کاریگەرییان لەسەر ژیان و چوارچێوەی کۆمەڵایەتی و کولتوورییش گرنگن.<ref name="source-1" /><ref name="source-4" /><ref name="source-51">Reed, Geoffrey M.; First, Michael B.; Billieux, Joël; Cloitre, Marylene; Briken, Peer; Achab, Sophia; Brewin, Chris R.; King, Daniel L.; Kraus, Shane W.; Bryant, Richard A. (June 2022). “Emerging experience with selected new categories in the ICD -11: complex PTSD, prolonged grief disorder, gaming disorder, and compulsive sexual behaviour disorder”. World Psychiatry. 21 (2): 189–213. doi:10.1002/wps.20960. ISSN 1723-8617. PMC 9077619. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35524599/ PMID 35524599]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9077619 https://doi.org/10.1002%2Fwps.20960 https://search.worldcat.org/issn/1723-8617 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35524599</ref> ئەم مەرجە کاتییانە مانای ئەوە نین کە کەسێک بۆ داواکردنی پشتگیری یان یارمەتیی دەروونی دەبێت چاوەڕوانی ئەو ماوەیە بکات.<ref name="source-13" /> {| class="wikitable" |- ! بابەت ! زانیاری |- | کۆدی ICD-11 | 6B42<ref name="source-200">World Health Organization (2026). “ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics”, January 2026 release. 6B42, Prolonged grief disorder, p. 436. https://icdcdn.who.int/static/releasefiles/2026-01/print-ICD-11-MMS-en.zip</ref> |- | تایبەتمەندیی سەرەکی | دڵتەنگیی توند و بەردەوام بۆ کەسی مردوو یان سەرقاڵبوونی بەردەوام بە بیرکردنەوە لەو کەسە، لەگەڵ ئازاری دەروونیی بەرچاو یان تێکچوونی کارکردنی ڕۆژانە.<ref name="source-4" /> |- | نیشانەکانی دیکە | سڕبوونی ھەستەکان، تەنھایی، کێشە لە قبووڵکردنی ڕاستیی مردن، ھەستی بێمانایی ژیان یان گۆڕانی ناسنامەی خۆ.<ref name="source-4" /> |- | دۆخە پەیوەندیدارەکان | [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|پەشێویی خەمۆکیی گەورە]] و [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن|پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش]] پەشێوییە جیاوازن، بەڵام دەکرێت لەگەڵ PGD پێکەوە ھەبن؛ [[بیری خۆکوشتن|بیری خۆکوشتن]]یش دەکرێت ببینرێت.<ref name="source-4" /> |} == نیشانەکان == نیشانەکانی ئەم پەشێوییە تەنھا بە خەمگینی سنووردار نابن. دڵتەنگیی توند بۆ کەسی مردوو دەتوانێت لەگەڵ ئارەزوویەکی بەھێز بۆ دووبارە لەگەڵیدا بوونەوە بێت.<ref name="source-13" /> ئەم نیشانانە دەتوانن توانای کارکردن، بەڕێوەبردنی ژیانی ڕۆژانە و پەیوەندییەکان تێک بدەن.<ref name="source-6">Prigerson HG, Horowitz MJ, Jacobs SC, Parkes CM, Aslan M, Goodkin K, et al. (August 2009). Brayne C (ed.). “Prolonged grief disorder: Psychometric validation of criteria proposed for DSM-V and ICD-11”. PLOS Medicine. 6 (8) e1000121. doi:10.1371/journal.pmed.1000121. PMC 2711304. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19652695/ PMID 19652695]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2711304 https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pmed.1000121 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19652695</ref> توێژینەوەکان پەیوەندیی نێوان توندیی نیشانەکان و بیری خۆکوشتنیان نیشان داوە. ئەم پەیوەندییە لە توێژینەوەی گەنجانی ھاوڕێی کەسانی مردوو بە [[خۆکوشتن|خۆکوشتن]]یشدا، دوای لەبەرچاوگرتنی خەمۆکی، ماوەتەوە.<ref name="source-7">Sekowski, M; Prigerson, H. G. (November 2022). “Associations between symptoms of prolonged grief disorder and depression and suicidal ideation”. British Journal of Clinical Psychology. 61 (4): 1211–1218. doi:10.1111/bjc.12381. ISSN 0144-6657. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35869636/ PMID 35869636]. S2CID 250990108. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/bjc.12381 https://doi.org/10.1111%2Fbjc.12381 https://search.worldcat.org/issn/0144-6657 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35869636 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:250990108</ref><ref name="source-8">Prigerson HG, Bridge J, Maciejewski PK, Beery LC, Rosenheck RA, Jacobs SC, et al. (December 1999). “Influence of traumatic grief on suicidal ideation among young adults”. The American Journal of Psychiatry. 156 (12): 1994–5. doi:10.1176/ajp.156.12.1994. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10588419/ PMID 10588419]. S2CID 39108484. https://doi.org/10.1176%2Fajp.156.12.1994 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10588419 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:39108484</ref> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ١٩٩٧ لە کەسانی ھاوسەرلەدەستداودا، نیشانەکانی پەژارەی ئازاربەخش لەگەڵ ئەنجامە نەرێنییە تەندروستییەکانی دواتر پەیوەندییان ھەبوو؛ لەوانە [[شێرپەنجە|شێرپەنجە]]، کێشەی دڵ، بەرزیی پەستانی خوێن و گۆڕانی خواردن. ئەم ئەنجامانە پەیوەندیی ئاماری نیشان دەدەن و بە تەنھا ناسەلمێنن کە پەژارە ھۆکاری ئەو نەخۆشییانەیە.<ref name="source-9">Prigerson HG, Bierhals AJ, Kasl SV, Reynolds CF, Shear MK, Day N, et al. (May 1997). “Traumatic grief as a risk factor for mental and physical morbidity”. The American Journal of Psychiatry. 154 (5): 616–23. doi:10.1176/ajp.154.5.616. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9137115/ PMID 9137115]. https://doi.org/10.1176%2Fajp.154.5.616 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9137115</ref> توێژینەوەیەکی دیکە لە کەسانی ھاوسەرلەدەستداو پەیوەندیی ئەم نیشانانەی بە کارکردنی کۆمەڵایەتی و تەندروستیی دەروونیی خراپتر و وزەی کەمترەوە دۆزیوەتەوە.<ref name="source-10">Silverman GK, Jacobs SC, Kasl SV, Shear MK, Maciejewski PK, Noaghiul FS, Prigerson HG (July 2000). “Quality of life impairments associated with diagnostic criteria for traumatic grief”. Psychological Medicine. 30 (4): 857–62. doi:10.1017/S0033291799002524. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11037094/ PMID 11037094]. S2CID 25793130. https://doi.org/10.1017%2FS0033291799002524 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11037094 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:25793130</ref> نزیکیی پەیوەندی بە کەسی مردوو دەتوانێت لەگەڵ توندیی پەژارە پەیوەندی ھەبێت. توێژینەوەیەک لە خزمان و ناسیاوانی کەسانی مردوو بە خۆکوشتن، نیشانەی توندتری لە خزمە نزیکەکاندا دۆزیوەتەوە.<ref name="source-11">Mitchell AM, Kim Y, Prigerson HG, Mortimer-Stephens M (2004). “Complicated grief in survivors of suicide”. Crisis. 25 (1): 12–8. doi:10.1027/0227-5910.25.1.12. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15384652/ PMID 15384652]. https://doi.org/10.1027%2F0227-5910.25.1.12 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15384652</ref> ئەوانەی کەسێکیان بە خۆکوشتن لەدەست داوە زۆرجار ھەوڵ دەدەن لە ھۆکاری مردنەکە تێبگەن؛ تەنانەت ئەگەر کەسی مردوو پەیامێکیشی بەجێ ھێشتبێت، دەکرێت پرسیاری بێوەڵام بمێنێتەوە.<ref name="source-12">Tal Young, I.; Iglewicz, A.; Glorioso, D.; Lanouette, N.; Seay, K.; Ilapakurti, M.; Zisook, S. (June 2012). “Suicide bereavement and complicated grief”. Dialogues in Clinical Neuroscience. 14 (2): 177–186. doi:10.31887/dcns.2012.14.2/iyoung. ISSN 2608-3477. PMC 3384446. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22754290/ PMID 22754290]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3384446 https://doi.org/10.31887%2Fdcns.2012.14.2%2Fiyoung https://search.worldcat.org/issn/2608-3477 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22754290</ref> تەنھا کەمینەیەک لە کەسانی تووشبوو بە پەژارە مەرجەکانی PGD پڕ دەکەنەوە. لە زۆربەیاندا توندیی پەژارە بە تێپەڕبوونی کات کەم دەبێتەوە؛ بەڵام لە PGDدا دڵتەنگی، ئازار و سەرقاڵبوون بە لەدەستدان بە شێوەیەکی بەرچاو ژیان تێک دەدەن.<ref name="source-13">Szuhany, Kristin L.; Malgaroli, Matteo; Miron, Carly D.; Simon, Naomi M. (June 2021). “Prolonged Grief Disorder: Course, Diagnosis, Assessment, and Treatment”. FOCUS. 19 (2): 161–172. doi:10.1176/appi.focus.20200052. ISSN 1541-4094. PMC 8475918. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34690579/ PMID 34690579]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8475918 https://doi.org/10.1176%2Fappi.focus.20200052 https://search.worldcat.org/issn/1541-4094 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34690579</ref> کەسەکە لەوانەیە ھەست بکات بەشێک لە خۆی مردووە، لە کەسانی دیکە دابڕاوە، یان ناتوانێت دووبارە بەشداریی ژیان و پەیوەندییەکان بکات.<ref name="source-4" /> لە ساڵانی ١٩٩٠ەوە، توێژینەوەکان پشتگیرییان لە جیاکردنەوەی نیشانەکانی پەژارەی ئاڵۆز لە خەمۆکی کردووە.<ref name="source-14">Prigerson HG, Frank E, Kasl SV, Reynolds CF, Anderson B, Zubenko GS, et al. (January 1995). “Complicated grief and bereavement-related depression as distinct disorders: preliminary empirical validation in elderly bereaved spouses”. The American Journal of Psychiatry. 152 (1): 22–30. CiteSeerX 10.1.1.466.8151. doi:10.1176/ajp.152.1.22. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7802116/ PMID 7802116]. https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.466.8151 https://doi.org/10.1176%2Fajp.152.1.22 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7802116</ref> توێژینەوەی پێوەرەکانی DSM-5-TRیش جیاوازیی PGDی لە پەشێویی خەمۆکیی گەورە، پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش و [[پەشێویی نیگەرانیی گشتگیر|پەشێویی دڵەڕاوکێی گشتگیر]] نیشان داوە.<ref name="source-4" /> لە PGDدا دڵتەنگی و سەرقاڵبوون بە بیرکردنەوە زۆرجار پەیوەستن بە کەسی مردوو؛ لە خەمۆکیی گەورەدا خەمگینی و کەمبوونەوەی چێژ دەتوانن فراوانتر بن. ئەم دوو دۆخە دەتوانن پێکەوە بوونیان ھەبێت.<ref name="source-41" /><ref name="source-13" /> PGD و پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش دوو دۆخی جیاوازن، بەڵام دەتوانن ھەندێک نیشانەی ھاوبەشیان ھەبێت، وەک بیر یان وێنەی ناخوازیاری پەیوەست بە مردنەکە و سڕبوونی ھەستەکان. تێکچوونی خەویش دەتوانێت لە ھەردوو دۆخدا ڕووبدات، بەڵام بۆ خۆی پێوەری دەستنیشانکردنی PGD نییە.<ref name="source-13" /> == دەستنیشانکردن == DSM-5-TR و ICD-11 ھەردووکیان پێوەری دەستنیشانکردنی PGDیان ھەیە، بەڵام وردەکارییەکانیان یەکسان نییە. لە DSM-5ی ساڵی ٢٠١٣دا، ''persistent complex bereavement disorder'' لە بەشی ئەو دۆخانەدا دانرابوو کە پێویستیان بە توێژینەوەی زیاتر ھەبوو؛ PGD دواتر وەک دەستنیشانکردنێکی فەرمی خرایە ناو DSM-5-TR.<ref name="source-4" /><ref name="source-1" /> <span id="dsm-5-tr"></span> === DSM-5-TR === لەم دەستنامەیەدا PGD لە گرووپی پەشێوییە پەیوەستەکان بە ڕووداوی ئازاربەخش و فشاردا پۆلێن دەکرێت. دوای مردنی کەسێکی نزیک، دڵتەنگیی توند بۆ ئەو کەسە یان سەرقاڵبوون بە بیرکردنەوە لەو کەسە نیشانەی سەرەکین. لە منداڵان و ھەرزەکاراندا، ئەم سەرقاڵبوونە دەکرێت لەسەر چۆنیەتی و بارودۆخی مردنەکەش بێت. لەگەڵ یەکێک یان ھەردووکی ئەو دوو نیشانە سەرەکییە، لانیکەم سێ لە ھەشت نیشانەی دیکەش پێویستن. ئەو نیشانانە ئەمانەن:<ref name="source-4" /><ref name="source-15">Hilberdink, Charlotte E.; Ghainder, Kevin; Dubanchet, Alexandre; Hinton, Devon; Djelantik, A. A. A. Manik J.; Hall, Brian J.; Bui, Eric (January 2023). “Bereavement issues and prolonged grief disorder: A global perspective”. Cambridge Prisms: Global Mental Health. 10: e32. doi:10.1017/gmh.2023.28. ISSN 2054-4251. PMC 10579660. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37854407/ PMID 37854407]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10579660 https://doi.org/10.1017%2Fgmh.2023.28 https://search.worldcat.org/issn/2054-4251 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37854407</ref> * گۆڕانی ھەست بە ناسنامەی خۆ، بۆ نموونە ھەستکردن بەوەی بەشێک لە خۆی مردووە؛ * باوەڕنەکردنێکی بەرچاو بە مردنەکە؛ * خۆدوورخستنەوە لەو شتانەی ڕاستیی مردنی کەسەکە بیر دەخەنەوە؛ * ئازاری ھەستیی توندی پەیوەست بە مردنەکە، وەک خەم یان تووڕەیی؛ * دژواری لە بەشداری‌کردنەوە لە ژیاندا، وەک پەیوەندیکردن لەگەڵ ھاوڕێیان، ئەنجامدانی چالاکییە دڵخوازەکان یان پلاندانان بۆ داھاتوو؛ * سڕبوون یان کەمبوونەوەی بەرچاوی ھەستەکان؛ * ھەستکردن بەوەی ژیان بە ھۆی مردنەکەوە بێمانایە؛ * تەنھاییی توند بە ھۆی مردنەکەوە. نیشانەکان دەبێت ئازار یان تێکچوونێکی بەرچاوی کارکردن دروست بکەن. ماوە و توندیی وەڵامدانەوەی پەژارە دەبێت بە شێوەیەکی ڕوون لەوە زیاتر بێت کە لە چوارچێوەی کۆمەڵایەتی، کولتووری و ئایینیی کەسەکەدا چاوەڕێ دەکرێت. نیشانەکان نابێت بە پەشێوییەکی دەروونیی دیکە باشتر ڕوون بکرێنەوە یان دەرئەنجامی کاریگەریی جەستەییی ماددەیەک، وەک ئەلکول یان دەرمان، یان نەخۆشییەکی جەستەیی بن. لە DSM-5-TRدا، لانیکەم یەکێک لە نیشانە سەرەکییەکان و سێ نیشانەی دیکە دەبێت بە ئاستێکی بەرچاو، لە نزیکەی ھەموو ڕۆژێکدا، بۆ لانیکەم مانگی پێش ھەڵسەنگاندن ھەبووبن. ئەم پێوەرە مەرج ناکات نیشانەکان بۆ ھەموو ماوەی تێپەڕبوو لە دوای مردنەکە ھەبووبن؛ دەتوانن دواتر دەست پێ بکەن.<ref name="source-4" /> <span id="icd-11"></span> === ICD-11 === لە ICD-11دا نیشانەی ناوەندی، دڵتەنگیی بەردەوام بۆ کەسی مردوو یان سەرقاڵبوون بەو کەسەیە، لەگەڵ ئازارێکی توندی ھەستی. ئەم ئازارە دەتوانێت بە خەمگینی، ھەستی تاوانباری، تووڕەیی، سڕبوونی ھەستەکان، کێشە لە قبووڵکردنی ڕاستیی مردن و دوورکەوتنەوە لە چالاکییە کۆمەڵایەتییەکان دەربکەوێت. ئەم وەڵامدانەوەیە بە گشتی دەبێت زیاتر لە شەش مانگ بەردەوام بێت و ماوە و توندییەکەی لەوە زیاتر بێت کە بەپێی کولتوور و بارودۆخی کەسەکە چاوەڕێ دەکرێت. ئەم دۆخە دەبێت کارکردنی کەسەکە بە شێوەیەکی بەرچاو تێک بدات؛ ئەگەر کارکردن پارێزراو بێت، ئەوە تەنھا بە ھەوڵێکی زۆری زیادە دەکرێت. لە ھەندێک بارودۆخی کولتووریدا ماوەی چاوەڕوانکراو لە شەش مانگ زیاترە.<ref name="source-15" /><ref name="source-51" /> <span id="ئامرازەکانی-ھەڵسەنگاندن"></span> === ئامرازەکانی ھەڵسەنگاندن === پرسیارنامەی کورتی پەژارە (Brief Grief Questionnaire)، پێوەری ١٣ بڕگەیی PG-13-R و «پێرستی پەژارەی ئاڵۆز» (Inventory of Complicated Grief؛ ICG) کە ١٩ بڕگەی ھەیە، بۆ پشکنینی سەرەتایی بەکاردێن. ئەنجامی ئەم پێوەرانە بە تەنھا دەستنیشانکردنی کۆتایی نییە؛ چاوپێکەوتنی کلینیکی و ھەڵسەنگاندنی مێژووی لەدەستدانیش پێویستن.<ref name="source-2" /> ICG لە ساڵی ١٩٩٥دا پەرەی پێ دراوە و ڕەوایی و جێگیریی پێوانەکردنی لە توێژینەوەدا پشکنراوە؛ لە ئامرازە بەربڵاوەکانی ھەڵسەنگاندنی پەژارەشە.<ref name="source-16">Prigerson HG, Maciejewski PK, Reynolds CF, Bierhals AJ, Newsom JT, Fasiczka A, et al. (November 1995). “Inventory of Complicated Grief: a scale to measure maladaptive symptoms of loss”. Psychiatry Research. 59 (1–2): 65–79. doi:10.1016/0165-1781(95)02757-2. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8771222/ PMID 8771222]. S2CID 34298459. https://doi.org/10.1016%2F0165-1781%2895%2902757-2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8771222 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:34298459</ref><ref name="source-17">Kustanti, Christina Yeni; Chu, Hsin; Kang, Xiao Linda; Liu, Doresses; Pien, Li-Chung; Jen, Hsiu-Ju; Shen, Shu-Tai H.; Chen, Jin-Hua; Chou, Kuei-Ru (August 2021). “Evaluation of the performance of instruments to diagnose grief disorders: A diagnostic meta-analysis”. International Journal of Nursing Studies. 120 103972. doi:10.1016/j.ijnurstu.2021.103972. ISSN 0020-7489. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34098452/ PMID 34098452]. S2CID 235370943. https://doi.org/10.1016%2Fj.ijnurstu.2021.103972 https://search.worldcat.org/issn/0020-7489 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34098452 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:235370943</ref> پێداچوونەوەیەکی ڕێکخراوی ساڵی ٢٠٢٠ یازدە ئامرازی ھەڵسەنگاندنی ناساند، کە سێیان چاوپێکەوتنی کلینیکی بوون. لەو پێداچوونەوەیەدا ھیچ ئامرازێک ھەموو پێوەرەکانی PGDی ناو ICD-11ی بە تەواوی نەپێواوە. لە نێوان ئەو ئامرازانەی ھەموو پێوەرەکانی دۆخی پێشنیارکراوی ناو DSM-5یان دەگرتەوە، تەنھا TGI-SR ڕێکارێکی دەستنیشانکردنی گونجاو و بە داتای توێژینەوە تاقیکراوەی ھەبوو.<ref name="source-18">Treml, Julia; Kaiser, Julia; Plexnies, Anna; Kersting, Anette (September 2020). “Assessing prolonged grief disorder: A systematic review of assessment instruments”. Journal of Affective Disorders. 274: 420–434. doi:10.1016/j.jad.2020.05.049. ISSN 0165-0327. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32663972/ PMID 32663972]. S2CID 219497064. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2020.05.049 https://search.worldcat.org/issn/0165-0327 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32663972 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:219497064</ref> <span id="ھۆکارەکان-و-فاکتەرەکانی-مەترسی"></span> == ھۆکارەکان و فاکتەرەکانی مەترسی == توێژینەوەکان چەند فاکتەرێکی پەیوەست بە پەژارەی درێژخایەن یان پەژارەی ئاڵۆزیان دۆزیوەتەوە. ھەندێک توێژینەوەی کۆنتر پێوەری جیاوازیان بەکارھێناوە، کە ھەموویان بە تەواوی لەگەڵ پێوەرە نوێکانی PGD یەکسان نین.<ref name="source-3" /><ref name="source-4" /> بوونی فاکتەرێکی مەترسی بەو مانایە نییە کە پەشێوییەکە بە دڵنیایی ڕوودەدات؛ بەشێکی زۆری ئەم بەڵگانە پەیوەندیی ئاماری نیشان دەدەن و ڕەوتێکی ھۆکار و ئەنجام ناسەلمێنن.<ref name="source-19">Heeke, Carina; Kampisiou, Christina; Niemeyer, Helen; Knaevelsrud, Christine (2019-03-27). “A systematic review and meta-analysis of correlates of prolonged grief disorder in adults exposed to violent loss”. European Journal of Psychotraumatology. 10 (1): 1583524. doi:10.1080/20008198.2019.1583524. ISSN 2000-8198. PMC 6442112. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30949303/ PMID 30949303]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6442112 https://doi.org/10.1080%2F20008198.2019.1583524 https://search.worldcat.org/issn/2000-8198 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30949303</ref> پێداچوونەوەیەک پەژارەی ئاڵۆزی دوای لەدەستدانی منداڵ لە [[دووگیانی|دووگیانی]]دا، لەوانە [[لەبارچوون|لەبارچوون]]، باس دەکات.<ref name="source-21">Kersting A, Wagner B (June 2012). “Complicated grief after perinatal loss”. Dialogues in Clinical Neuroscience. 14 (2): 187–94. doi:10.31887/DCNS.2012.14.2/akersting. PMC 3384447. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22754291/ PMID 22754291]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3384447 https://doi.org/10.31887%2FDCNS.2012.14.2%2Fakersting https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22754291</ref> فاکتەرە پەیوەستەکان بە بارودۆخی مردن بریتین لە: * مردنی توندوتیژانە، وەک کوشتن یان خۆکوشتن.<ref name="source-19" /> * مردن لە نەخۆشخانە: لە توێژینەوەیەک لە نەخۆشانی شێرپەنجەی پێشکەوتوو و چاودێرە خێزانییەکانیاندا، مردن لە نەخۆشخانە لە بەراورد بە مردن لە ماڵ لەژێر چاودێریی کۆتایی ژیاندا، بە PGDی زیاتر لە چاودێرانی کەس‌لەدەستداودا پەیوەست بوو.<ref name="source-20">Wright AA, Keating NL, Balboni TA, Matulonis UA, Block SD, Prigerson HG (October 2010). “Place of death: correlations with quality of life of patients with cancer and predictors of bereaved caregivers’ mental health”. Journal of Clinical Oncology. 28 (29): 4457–64. doi:10.1200/JCO.2009.26.3863. PMC 2988637. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20837950/ PMID 20837950]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2988637 https://doi.org/10.1200%2FJCO.2009.26.3863 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20837950</ref> * ھەستکردن بە ئامادەنەبوون بۆ مردنەکە. ئەم پەیوەندییە لە کەسانی کەس‌لەدەستداو و لە چاودێرانی نەخۆشانی دیمێنشیاشدا توێژراوەتەوە.<ref name="source-22">Barry LC, Kasl SV, Prigerson HG (2002). “Psychiatric disorders among bereaved persons: the role of perceived circumstances of death and preparedness for death”. The American Journal of Geriatric Psychiatry. 10 (4): 447–57. doi:10.1176/appi.ajgp.10.4.447. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12095904/ PMID 12095904]. https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajgp.10.4.447 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12095904</ref><ref name="source-23">Hebert RS, Dang Q, Schulz R (June 2006). “Preparedness for the death of a loved one and mental health in bereaved caregivers of patients with dementia: findings from the REACH study”. Journal of Palliative Medicine. 9 (3): 683–93. doi:10.1089/jpm.2006.9.683. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16752974/ PMID 16752974]. https://doi.org/10.1089%2Fjpm.2006.9.683 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16752974</ref> * [[پەژارەی پێش لەدەستدان|پەژارەی پێشوەختەی توند]] پێش مردنی نەخۆش؛ ئەم فاکتەرە لە توێژینەوەی چاودێرانی نەخۆشانی شێرپەنجەدا بە نیشانەکانی پەژارەی دواترەوە پەیوەست بووە.<ref name="source-24">Zordan, Rachel D.; Bell, Melanie L.; Price, Melanie; Remedios, Cheryl; Lobb, Elizabeth; Hall, Christopher; Hudson, Peter (2019-02-15). “Long-term prevalence and predictors of prolonged grief disorder amongst bereaved cancer caregivers: A cohort study”. Palliative and Supportive Care. 17 (5): 507–514. doi:10.1017/s1478951518001013. ISSN 1478-9515. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30767818/ PMID 30767818]. S2CID 73430241. https://doi.org/10.1017%2Fs1478951518001013 https://search.worldcat.org/issn/1478-9515 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30767818 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:73430241</ref> فاکتەرە پەیوەستەکان بە ئەزموونە پێشووەکان و پەیوەندییەکانیش بریتین لە: * دڵەڕاوکێی جیابوونەوە لە منداڵیدا.<ref name="source-25">Vanderwerker LC, Jacobs SC, Parkes CM, Prigerson HG (February 2006). “An exploration of associations between separation anxiety in childhood and complicated grief in later life”. The Journal of Nervous and Mental Disease. 194 (2): 121–3. doi:10.1097/01.nmd.0000198146.28182.d5. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16477190/ PMID 16477190]. S2CID 8995920. https://doi.org/10.1097%2F01.nmd.0000198146.28182.d5 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16477190 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:8995920</ref> * ئەزموونی کۆنترۆڵی زۆری دایک و باوک لە منداڵیدا.<ref name="source-26">Johnson JG, Zhang B, Greer JA, Prigerson HG (January 2007). “Parental control, partner dependency, and complicated grief among widowed adults in the community”. The Journal of Nervous and Mental Disease. 195 (1): 26–30. doi:10.1097/01.nmd.0000252009.45915.b2. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17220736/ PMID 17220736]. S2CID 45358849. https://doi.org/10.1097%2F01.nmd.0000252009.45915.b2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17220736 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:45358849</ref> * خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ منداڵ یان لەدەستدانی دایک یان باوک لە منداڵیدا.<ref name="source-27">Silverman GK, Johnson JG, Prigerson HG (2001). “Preliminary explorations of the effects of prior trauma and loss on risk for psychiatric disorders in recently widowed people”. The Israel Journal of Psychiatry and Related Sciences. 38 (3–4): 202–15. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11725418/ PMID 11725418]. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11725418</ref> * خزمێتیی نزیک لەگەڵ کەسی مردوو.<ref name="source-11" /> * ھەندێک شێوازی دڵبەستنی نائەمن؛ ئەم پەیوەندییە لە پەژارەی پێش لەدەستدان و لە دوای لەدەستدانیشدا توێژراوەتەوە و بە پێی جۆر و تێکەڵبوونی شێوازەکانی دڵبەستن جیاوازە.<ref name="source-28">van Doorn C, Kasl SV, Beery LC, Jacobs SC, Prigerson HG (September 1998). “The influence of marital quality and attachment styles on traumatic grief and depressive symptoms”. The Journal of Nervous and Mental Disease. 186 (9): 566–73. doi:10.1097/00005053-199809000-00008. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9741563/ PMID 9741563]. https://doi.org/10.1097%2F00005053-199809000-00008 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9741563</ref><ref name="source-29">Sekowski, M; Prigerson, HG (2022). “Disorganized attachment and prolonged grief”. Journal of Clinical Psychology. 78 (9): 1806–1823. doi:10.1002/jclp.23325. ISSN 0021-9762. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35132649/ PMID 35132649]. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jclp.23325 https://doi.org/10.1002%2Fjclp.23325 https://search.worldcat.org/issn/0021-9762 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35132649</ref> * پشتبەستنی ھەستیی نالەبار بە کەسانی دیکە. توێژینەوەیەک ئەم پەیوەندییەی بۆ پشتبەستنی وابەستە و نەپێگەیشتوو دۆزیوەتەوە، بەڵام بۆ شێوەی پێگەیشتووتر و گونجاوتری پەیوەندی نەیدۆزیوەتەوە.<ref name="source-30">Sekowski, M.; Prigerson, H. G. (2021-07-01). “Associations between interpersonal dependency and severity of prolonged grief disorder symptoms in bereaved surviving family members”. Comprehensive Psychiatry. 108 152242. doi:10.1016/j.comppsych.2021.152242. ISSN 0010-440X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33979631/ PMID 33979631]. S2CID 234486311. https://doi.org/10.1016%2Fj.comppsych.2021.152242 https://search.worldcat.org/issn/0010-440X https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33979631 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:234486311</ref> * نزیکیی ھەستی بە کەسی مردوو پێش مردنەکە.<ref name="source-31">Sekowski, M.; Prigerson, H. G. (2021). “Conflicted or close: Which relationships to the deceased are associated with loss-related psychopathology?”. British Journal of Clinical Psychology. 61 (2): 510–526. doi:10.1111/bjc.12344. ISSN 2044-8260. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34724233/ PMID 34724233]. S2CID 240422216. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/bjc.12344 https://doi.org/10.1111%2Fbjc.12344 https://search.worldcat.org/issn/2044-8260 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34724233 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:240422216</ref> توێژینەوەیەکی وێنەگرتنی مێشک لە ژنانی کەس‌لەدەستداو، نیشانی دا کە بیرخەرەوەکانی کەسی مردوو لە گرووپی تووشبوو بە پەژارەی ئاڵۆزدا بە چالاکبوونی ناوکی ئەکومبێنس (nucleus accumbens) پەیوەست بوون. ئەم ناوچەیە بەشێکە لە سیستەمی پاداشتی مێشک؛ ئەنجامەکە پەیوەندییەکی دەمارەیی نیشان دەدات و بە تەنھا ھۆکاری پەشێوییەکە دیاری ناکات.<ref name="source-32">O’Connor MF, Wellisch DK, Stanton AL, Eisenberger NI, Irwin MR, Lieberman MD (August 2008). “Craving love? Enduring grief activates brain’s reward center”. NeuroImage. 42 (2): 969–72. doi:10.1016/j.neuroimage.2008.04.256. PMC 2553561. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18559294/ PMID 18559294]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2553561 https://doi.org/10.1016%2Fj.neuroimage.2008.04.256 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18559294</ref> ھەندێک پەیوەندی تایبەتتر بە نیشانەکانی پەژارەن. بۆ نموونە، دڵەڕاوکێی جیابوونەوەی منداڵی لە توێژینەوەیەکدا بە پەژارەی ئاڵۆزەوە پەیوەست بوو، بەڵام پەیوەندیی بەرچاوی ئاماریی بە خەمۆکیی گەورە، پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش یان پەشێویی دڵەڕاوکێی گشتگیرەوە نەبوو.<ref name="source-25" /> توێژینەوەی خەوی کەسانی بەساڵاچووی کەس‌لەدەستداویش جیاوازیی نێوان پەژارەی ئاڵۆز و خەمۆکی لە ھەندێک پێوانەی خەودا دۆزیوەتەوە؛ ئەمە بەو مانایە نییە کە ھەموو فاکتەرەکانی مەترسی تەنھا تایبەت بە PGDن.<ref name="source-33">McDermott OD, Prigerson HG, Reynolds CF, Houck PR, Dew MA, Hall M, et al. (March 1997). “Sleep in the wake of complicated grief symptoms: an exploratory study”. Biological Psychiatry. 41 (6): 710–6. doi:10.1016/S0006-3223(96)00118-7. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9066995/ PMID 9066995]. S2CID 22306103. https://doi.org/10.1016%2FS0006-3223%2896%2900118-7 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9066995 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:22306103</ref> == چارەسەر == [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]]ی پشتبەستوو بە بەڵگە کە بۆ خەمی لەدەستدان پەرەی پێ دراوە، یەکەم ھەڵبژاردەی چارەسەریی ئەم پەشێوییەیە. «چارەسەریی پەژارەی درێژخایەن» لە ڕێبازەکانی ئەم بوارەدا پشتگیریی توێژینەوەییی بەھێزی ھەیە. لە ڕێبازێکی تایبەتی ئەم چارەسەرەدا، کە لە ھەندێک تاقیکردنەوەدا ١٦ دانیشتنی ھەبووە، لەگەڵ باسکردنی لەدەستدانەکە لەسەر گونجان و دانانی ئامانجی ژیانی داھاتووش کار دەکرێت.<ref name="source-13" /><ref name="source-2" /> پێداچوونەوەکان نیشان دەدەن کە [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT)ی تەرکیزکراو لەسەر پەژارە دەتوانێت نیشانەکانی PGD کەم بکاتەوە؛ لە ھەندێک توێژینەوەدا نیشانەکانی خەمۆکی و فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخشیش کەم بوونەتەوە. بەڵام جیاوازیی نێوان توێژینەوەکان سنوور بۆ گشتاندنی ئەنجامەکان دادەنێت.<ref name="source-34">Komischke-Konnerup, Katrine B.; Zachariae, Robert; Boelen, Paul A.; Marello, Madeline Marie; O’Connor, Maja (April 2024). “Grief-focused cognitive behavioral therapies for prolonged grief symptoms: A systematic review and meta-analysis”. Journal of Consulting and Clinical Psychology. 92 (4): 236–248. doi:10.1037/ccp0000884. ISSN 1939-2117. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38573714/ PMID 38573714]. https://doi.apa.org/doi/10.1037/ccp0000884 https://doi.org/10.1037%2Fccp0000884 https://search.worldcat.org/issn/1939-2117 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38573714</ref><ref name="source-35">Srivastava, Tara; Lee, Keegan; Ehrenkranz, Rebecca; Cozzolino, Philip J.; Wise, Fatma A.; Burns, Madeline; McCormick, Tess; Yaden, David; Agrawal, Manish; Penberthy, J. Kim (2025-07-01). “The efficacy of psychotherapeutic interventions for prolonged grief disorder: A systematic review”. Journal of Affective Disorders. 380: 561–575. doi:10.1016/j.jad.2025.03.173. ISSN 0165-0327. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40180039/ PMID 40180039]. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0165032725005221 https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2025.03.173 https://search.worldcat.org/issn/0165-0327 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40180039</ref> دەرمانە دژەخەمۆکییەکان لەگەڵ چارەسەریی پەژارەدا دەتوانن بۆ خەمۆکیی ھاوکات بەکاربێن. بەڵگەی سەلمێنەر بۆ ئەوەی دەرمان بە تەنھا چارەسەری نیشانەکانی PGD بکات، بەدەست نەھاتووە.<ref name="source-2" /> لە تاقیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦دا، زیادکردنی سیتاڵۆپرام بە چارەسەریی پەژارەی ئاڵۆز بووە ھۆی کەمبوونەوەی زیاتر لە نیشانەکانی خەمۆکی، بەڵام وەڵامدانەوە بە چارەسەریی پەژارە بە شێوەیەکی بەرچاوی ئاماری باشتر نەبوو.<ref name="source-36">Shear, M. Katherine; Reynolds, Charles F.; Simon, Naomi M.; Zisook, Sidney; Wang, Yuanjia; Mauro, Christine; Duan, Naihua; Lebowitz, Barry; Skritskaya, Natalia (1 July 2016). “Optimizing Treatment of Complicated Grief: A Randomized Clinical Trial”. JAMA Psychiatry. 73 (7): 685–694. doi:10.1001/jamapsychiatry.2016.0892. PMC 5735848. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27276373/ PMID 27276373]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5735848 https://doi.org/10.1001%2Fjamapsychiatry.2016.0892 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27276373</ref> بەڵگە بۆ ڕێبازە تێکەڵەکانی مەعریفی، ڕەفتاری و پەیوەندییەکان لە چارەسەریی پەژارەی ئاڵۆزدا ھەیە؛ بەڵام پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٢ جەخت لە کەمیی بەڵگەی تایبەت بە کەسانی کەس‌لەدەستداوی دوای خۆکوشتن دەکاتەوە.<ref name="source-12" /> پێداچوونەوەیەکی ڕێبازەکانی چارەسەرکردنی ھاوکاتی PGD و پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش، ئەنجامی لەیەکنزیکی بۆ ئەو چارەسەرانە دۆزیوەتەوە کە پێکھاتەی ڕووبەڕووبوونەوەیان ھەبوو یان نەیانبوو. سنوورداریی ڕێبازەکانی توێژینەوە ڕێگەی نەداوە حوکمێکی یەکلاکەرەوە لەسەر سوودی زیادەی ڕووبەڕووبوونەوە بدرێت.<ref name="source-37">Eddinger, Jasmine R.; Hardt, Madeleine M.; Williams, Joah L. (2019-06-13). “Concurrent Treatment for PTSD and Prolonged Grief Disorder: Review of Outcomes for Exposure- and Nonexposure-Based Treatments”. OMEGA - Journal of Death and Dying. 83 (3): 446–469. doi:10.1177/0030222819854907. ISSN 0030-2228. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31194639/ PMID 31194639]. S2CID 189813903. https://doi.org/10.1177%2F0030222819854907 https://search.worldcat.org/issn/0030-2228 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31194639 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:189813903</ref> <span id="چاودێران-و-خێزانی-نەخۆشانی-شێرپەنجە"></span> === چاودێران و خێزانی نەخۆشانی شێرپەنجە === پشتگیریی کەسانی کەس‌لەدەستداو بەشێکە لە چاودێریی پالیاتیڤ؛ واتە ئەو چاودێرییەی ئامانجی کەمکردنەوەی ئازار و باشترکردنی چۆنایەتیی ژیانی نەخۆش و خێزانەکەیە. لەم ڕێبازەدا پشتگیری لە خێزان لە کاتی دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکەوە دەست پێ دەکات و دوای مردنیش بەردەوام دەبێت. شێوەکانی پشتگیری دەتوانن ڕاوێژکاریی تاکەکەسی، گرووپی پشتگیریی کەسانی ھاوئەزموون، و بەرنامەی گرووپی بە ڕابەرایەتیی پسپۆڕان لەخۆ بگرن. ئامانجەکان گونجان لەگەڵ ژیان بەبێ کەسی مردوو و پاراستنی پەیوەندییەکی بنیاتنراو لەسەر یادەوەریی ئەون.<ref name="source-38">Morris, Sue E.; Sannes, Timothy S. (January 2021). “Bereavement care for family caregivers of neuro-oncology patients”. Annals of Palliative Medicine. 10 (1): 953–963. doi:10.21037/apm-20-708. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32648450/ PMID 32648450]. https://apm.amegroups.com/article/view/46177/html https://doi.org/10.21037%2Fapm-20-708 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32648450</ref> پێداچوونەوەی ڕێنمایییەکانی پشتگیری لە چاودێرانی خێزانی، ھەڵسەنگاندنی پێداویستی و پشتگیری لە پێش و دوای مردنەکە بە گرنگ دەزانێت؛ بەڵام کوالێتیی بەڵگە و نوێکردنەوەی ڕێنمایییەکان یەکسان نییە.<ref name="source-39">Coelho, Alexandra; Albuquerque, Sara; Neto, David Dias (2025-04-07). “Bereavement support guidelines for caregivers in palliative care: a scoping review”. Frontiers in Psychology. 16 1541783. doi:10.3389/fpsyg.2025.1541783. ISSN 1664-1078. PMC 12010901. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40260008/ PMID 40260008]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12010901 https://doi.org/10.3389%2Ffpsyg.2025.1541783 https://search.worldcat.org/issn/1664-1078 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40260008</ref> چارەسەرەکانی پشتبەستوو بە CBT، لەوانە بەرنامە ئینتەرنێتییەکان بە ھاوکاریی چارەسەرکار، بۆ پەژارەی ئاڵۆز ئەنجامی ھیوابەخشیان نیشان داوە.<ref name="source-38" /><ref name="source-35" /> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٧دا، CBT بە بەراورد بە ڕاوێژکاریی پشتگیریکەر بووە ھۆی کەمبوونەوەی زیاتر لە نیشانەکانی پەژارەی ئاڵۆز.<ref name="source-40">Boelen PA, de Keijser J, van den Hout MA, van den Bout J (April 2007). “Treatment of complicated grief: a comparison between cognitive-behavioral therapy and supportive counseling”. Journal of Consulting and Clinical Psychology. 75 (2): 277–84. doi:10.1037/0022-006X.75.2.277. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17469885/ PMID 17469885]. https://doi.org/10.1037%2F0022-006X.75.2.277 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17469885</ref> چارەسەریی پەژارەی ئاڵۆز (CGT) پێکھاتەکانی فێرکردن و ڕوونکردنەوەی دەروونی و شێوازەکانی CBT تێکەڵ دەکات؛ لە تاقیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٥دا، وەڵامدانەوەی باشتر و خێراتری لە دەروونچارەسەریی پەیوەندیی نێوان کەسان (IPT) نیشان دا.<ref name="source-1" /><ref name="source-41">Shear K, Frank E, Houck PR, Reynolds CF (June 2005). “Treatment of complicated grief: a randomized controlled trial”. JAMA. 293 (21): 2601–8. doi:10.1001/jama.293.21.2601. PMC 5953417. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15928281/ PMID 15928281]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5953417 https://doi.org/10.1001%2Fjama.293.21.2601 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15928281</ref> <span id="ئەندامە-گەنجەکانی-خێزانی-نەخۆشانی-شێرپەنجە"></span> === ئەندامە گەنجەکانی خێزانی نەخۆشانی شێرپەنجە === گرووپە پشتگیریکەرەکان و بەرنامەکانی ئەوانەی دایک، باوک، برا یان خوشکیان بە شێرپەنجە لەدەست داوە توێژراونەتەوە. بەرنامەکان دەرفەتی چالاکی، ھاوبەشکردنی ئەزموون و یادکردنەوەی کەسی مردوو دابین دەکەن. پێداچوونەوەیەک کە یەکەم جار لە ٢٠١٩دا بڵاو کرایەوە، ھەندێک ئەنجامی ئەرێنی دۆزییەوە، بەڵام سوودەکان لە ھەموو توێژینەوەکان و گرووپە تەمەنییەکاندا یەکسان نەبوون؛ کاریگەریی تایبەت بۆ ھەرزەکاران و گەنجانی کەس‌لەدەستداوی دوای شێرپەنجە ھێشتا ڕوون نەبوو.<ref name="source-42">Ing, Veronica; Patterson, Pandora; Szabo, Marianna; Allison, Kimberley R (November 2022). “Interventions available to adolescents and young adults bereaved by familial cancer: a systematic literature review”. BMJ Supportive &amp; Palliative Care. 12 (e5): e632–e640. doi:10.1136/bmjspcare-2019-001959. ISSN 2045-435X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31422375/ PMID 31422375]. https://spcare.bmj.com/lookup/doi/10.1136/bmjspcare-2019-001959 https://doi.org/10.1136%2Fbmjspcare-2019-001959 https://search.worldcat.org/issn/2045-435X https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31422375</ref> «بەرنامەی ڕێنمایی دایک و باوک» (The Parent Guidance Program) لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٥دا بۆ خێزانە خاوەن منداڵانی تەمەن ٧–١٧ ساڵ پشکنرا. بەرنامەکە لانیکەم شەش دانیشتنی لە قۆناغی کۆتاییی نەخۆشیی دایک یان باوکدا و لانیکەم شەش دانیشتنی دوای مردنەکەدا ھەبوو؛ چاوپێکەوتنی خێزانیشی لەخۆ دەگرت. ئامانج ئەوە بوو کە بە بەھێزکردنی توانای دایک یان باوکی ماوە بۆ پشتگیری لە منداڵ، گونجانی منداڵ لەگەڵ لەدەستدان ئاسانتر بکرێت. لە پێداچوونەوەکەدا کاریگەریی نێوان گرووپەکان بۆ دڵەڕاوکێی منداڵان بچووک بوو و لە ڕووی ئامارییەوە بەرچاو نەبوو.<ref name="source-43">Bergman, Ann-Sofie; Axberg, Ulf; Hanson, Elizabeth (2017-08-10). “When a parent dies – a systematic review of the effects of support programs for parentally bereaved children and their caregivers”. BMC Palliative Care. 16 (1): 39. doi:10.1186/s12904-017-0223-y. ISSN 1472-684X. PMC 5553589. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28797262/ PMID 28797262]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5553589 https://doi.org/10.1186%2Fs12904-017-0223-y https://search.worldcat.org/issn/1472-684X https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28797262</ref> == بڵاوبوونەوە == پێداچوونەوەی کۆکاریی ساڵی ٢٠١٧، بەپێی پێوەر و ئامرازەکانی توێژینەوەکانی، ڕێژەی نیشانە بەرچاوەکانی پەژارەی درێژخایەنی لە گەورەساڵانی کەس‌لەدەستداوی دوای مردنی ناتوندوتیژانەدا ٩٫٨٪ مەزەندە کرد.<ref name="source-5" /> پێداچوونەوەیەکی کۆکاریی ساڵی ٢٠٢٠ لە کەسانی کە کەسێکیان لە مردنی نائاسایی، وەک ڕووداو، کوشتن و خۆکوشتن، لەدەست داوە، مەزەندەیەکی کۆکراوەی ٤٩٪ی (مەودای دڵنیاییی ٩٥٪: ٣٣٫٦٪ تا ٦٥٫٤٪) بۆ نیشانەکانی پەژارەی درێژخایەن لە ئاستێکی بەرچاودا دۆزییەوە. زۆربەی توێژینەوەکانی ھەردوو پێداچوونەوەکە پشت بە پرسیارنامە بەستبوون؛ ئەم ئەنجامانە بە تەنھا مانای دەستنیشانکردنی فەرمیی پەشێوییەکە نییە. ئەم ژمارانە لە گرووپ و ڕێبازی جیاوازەوە ھاتوون و نابێت بێ لەبەرچاوگرتنی ئەو جیاوازییانە بۆ ھەموو کەسان گشتی بکرێن.<ref name="source-44">Djelantik, A.A.A. Manik J.; Smid, Geert E.; Mroz, Anna; Kleber, Rolf J.; Boelen, Paul A. (March 2020). “The prevalence of prolonged grief disorder in bereaved individuals following unnatural losses: Systematic review and meta regression analysis”. Journal of Affective Disorders. 265: 146–156. doi:10.1016/j.jad.2020.01.034. hdl:1874/409914. ISSN 0165-0327. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32090736/ PMID 32090736]. S2CID 211262942. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2020.01.034 https://hdl.handle.net/1874%2F409914 https://search.worldcat.org/issn/0165-0327 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32090736 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:211262942</ref> لە شیکردنەوەی نێوان توێژینەوەکانی پێداچوونەوەی دووەمدا، لەدەستدان لە کارەساتی سروشتیدا بە مەزەندەی نزمترەوە پەیوەست بوو بە بەراورد لەگەڵ لەدەستدان بە ڕووداوی ناخوازیار، وەک ڕووداوی ھاتوچۆ؛ ئەمە بەراوردێکی نێوان توێژینەوەکانە و پێشبینیی بۆ تاکەکەس ناکات.<ref name="source-44" /> پێداچوونەوەیەکی کەس‌لەدەستدانی توندوتیژانە پەیوەندییەکی بچووکی لە نێوان ژنبوون و توندیی PGDدا دۆزییەوە؛ زۆربەی داتاکان لە توێژینەوەیەوە ھاتبوون کە داتاکانی لە یەک قۆناغی کاتدا کۆ کرابوونەوە.<ref name="source-19" /> پێداچوونەوەیەکی کۆکاریی ساڵی ٢٠٢١ لەسەر گەورەساڵانی کەس‌لەدەستداو کە نیشانەی بەرچاوی پەژارەی درێژخایەنیان ھەبوو، دۆزییەوە کە لە توێژینەوە پشکنراوەکاندا زۆرجار نیشانەی بەرچاوی خەمۆکی، دڵەڕاوکێ یان فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخشیشیان ھەبوو. ئەنجامەکانی توێژینەوەکان زۆر جیاواز بوون و زۆربەیان کەسانیان لەخۆ گرت کە بە ھۆی ڕووداوێکی کارەساتبارەوە، وەک کوشتن یان کارەساتێکی سروشتی، کەسێکیان لەدەست دابوو؛ بۆیە گشتاندنی ئەنجامەکان سنووردارە.<ref name="source-56">Komischke-Konnerup, Katrine B.; Zachariae, Robert; Johannsen, Maja; Nielsen, Louise Dyrvig; O'Connor, Maja (2021). “Co-occurrence of prolonged grief symptoms and symptoms of depression, anxiety, and posttraumatic stress in bereaved adults: A systematic review and meta-analysis”. Journal of Affective Disorders Reports. 4: 100140. doi:10.1016/j.jadr.2021.100140. [https://doi.org/10.1016/j.jadr.2021.100140 DOI]; [https://pure.au.dk/ws/files/214815796/Co_occurrence_of_prolonged_grief_symptoms_and_symptoms_of_depression_anxiety_and_posttraumatic_stress_in_bereaved_adults._A_systematic_review_and_meta_analysis.pdf Aarhus University full text].</ref> <span id="لە-چاودێرانی-کەسلەدەستداوی-دوای-شێرپەنجەدا"></span> === لە چاودێرانی کەس‌لەدەستداوی دوای شێرپەنجەدا === چاودێریی کەسێکی تووشبوو بە شێرپەنجە دەتوانێت بارێکی قورس بخاتە سەر خێزان. لە توێژینەوەکانی چاودێرانی کەسانی تووشبوو بە تومۆری مێشکدا، ئەرکی زۆری بێ مووچە، ھەستکردن بەوەی ڕاھێنانی پێویستیان بۆ چاودێری وەرنەگرتووە، ئامادەنەبوون بۆ چاودێری و پێداویستییە دابین‌نەکراوەکان ڕاپۆرت کراون. ئەم ئەزموونانە دەتوانن لە پەژارەی دوای مردنەکەدا ڕۆڵ ببینن.<ref name="source-38" /> پێداچوونەوەیەکی کۆکاری کە لە کۆتاییی ٢٠٢١دا لەسەر ئینتەرنێت و لە ژمارەی ساڵی ٢٠٢٢ی گۆڤاردا بڵاو کرایەوە، ڕێژەی کۆی پەشێوییەکانی پەژارەی لە خێزانی کەسانی مردوو بە شێرپەنجە ١٤٫٢٪ مەزەندە کرد. ئەم ژمارەیە تەنھا بۆ یەک پێناسەی PGD نەبوو. لەو پێداچوونەوەیەدا ڕێژەی زیاتر لە ژنان و خێزانی نەخۆشانی شێرپەنجەکانی سیستەمی دەماریدا ڕاپۆرت کرا، بەڵام جیاوازیی توێژینەوەکان و فراوانیی مەزەندەکان سنوورداریی ئەنجامەکانن.<ref name="source-45">Kustanti, Christina Yeni; Chu, Hsin; Kang, Xiao Linda; Huang, Tsai-Wei; Jen, Hsiu-Ju; Liu, Doresses; Shen Hsiao, Shu-Tai; Chou, Kuei-Ru (2022-02-01). “Prevalence of grief disorders in bereaved families of cancer patients: A meta-analysis”. Palliative Medicine. 36 (2): 305–318. doi:10.1177/02692163211066747. ISSN 0269-2163. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34965780/ PMID 34965780]. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/02692163211066747 https://doi.org/10.1177%2F02692163211066747 https://search.worldcat.org/issn/0269-2163 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34965780</ref> چاودێرانی ھەندێک نەخۆشی تووشبوو بە تومۆری مێشک گوتوویانە بۆ قۆناغی کۆتاییی ژیان بە باشی ئامادە نەبوون و ئارەزوویان کردووە زووتر سوودیان لە چاودێریی کۆتایی ژیان وەرگرتبایە. لە توێژینەوەکانی گلیۆمای پلەبەرزدا، پەژارەی توند و پێداویستیی دابین‌نەکراوی چاودێران ڕاپۆرت کراوە.<ref name="source-38" /> پەژارەی پێش لەدەستدان، ئەزموونکردنی پەژارەیە پێش مردنی نەخۆش. پێداچوونەوەیەکی ڕێکخراو پەیوەندیی نێوان ئاستی بەرزی ئەم پەژارەیە و ئامادەنەبوون بۆ مردن، لەگەڵ گونجانی خراپتری دوای لەدەستدان، لەوانە پەژارەی درێژخایەن و نیشانەکانی خەمۆکی، دۆزیوەتەوە.<ref name="source-46">Treml, Julia; Schmidt, Viktoria; Nagl, Michaela; Kersting, Anette (2021-09-01). “Pre-loss grief and preparedness for death among caregivers of terminally ill cancer patients: A systematic review”. Social Science &amp; Medicine. 284 114240. doi:10.1016/j.socscimed.2021.114240. ISSN 0277-9536. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34303292/ PMID 34303292]. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0277953621005724 https://doi.org/10.1016%2Fj.socscimed.2021.114240 https://search.worldcat.org/issn/0277-9536 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34303292</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٤ لە خێزانە تایوانییەکان، کە زۆربەی توێژینەوەکانی پەیوەست بە شێرپەنجە بوون، ئامادەنەبوون بۆ مردنی کەسێکی نزیک وەک فاکتەرێکی پەیوەست بە ئەنجامی خراپتری پەژارە ناساند.<ref name="source-47">Liang, Hui-Ju; Xiong, Qian; Remawi, Bader Nael; Preston, Nancy (2024-01-11). “Taiwanese family members’ bereavement experience following an expected death: a systematic review and narrative synthesis”. BMC Palliative Care. 23 (1): 14. doi:10.1186/s12904-024-01344-3. ISSN 1472-684X. PMC 10782629. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38212776/ PMID 38212776]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10782629 https://doi.org/10.1186%2Fs12904-024-01344-3 https://search.worldcat.org/issn/1472-684X https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38212776</ref> <span id="جیاوازییە-کولتوورییەکان"></span> === جیاوازییە کولتوورییەکان === بەراوردکردنی ڕێژەکانی PGD لە نێوان وڵاتاندا ئاسان نییە. پێناسە، پێوەر و ڕێکارە جیاوازەکانی دەستنیشانکردن دەتوانن ڕێژەی جیاواز بەدەست بھێنن؛ ئەمە بەراوردی نێوان نموونەکانی وڵاتانی ئاسیا و وڵاتانی باکووری جیھان سنووردار دەکات.<ref name="source-48">Stelzer, Eva-Maria; Zhou, Ningning; Maercker, Andreas; O’Connor, Mary-Frances; Killikelly, Clare (2020-01-10). “Prolonged Grief Disorder and the Cultural Crisis”. Frontiers in Psychology. 10 2982. doi:10.3389/fpsyg.2019.02982. ISSN 1664-1078. PMC 6967836. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31998204/ PMID 31998204]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6967836 https://doi.org/10.3389%2Ffpsyg.2019.02982 https://search.worldcat.org/issn/1664-1078 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31998204</ref> شێوازی دەربڕینی پەژارە و نیشانەکانی PGD لە نێوان کولتوورەکاندا جیاوازی ھەیە. لە بەراوردێکی دایک و باوکی کەس‌لەدەستداوی چین و سویسرا، گرووپە چینییەکە ھەستی زیاتر بە بەتاڵی یان بێمانایی ژیان ڕاپۆرت کرد، لە کاتێکدا گرووپە سویسرایییەکە زیاتر سەرقاڵی بیری پەیوەست بە پەژارە بوو. لە ھەندێک نموونەی چینییشدا نیشانە جەستەیییەکانی فشار، ئازاری پەیوەست بە ڕووداوی ئازاربەخش و ئەزموونی بینین یان بیستنی کەسی مردوو زیاتر ڕاپۆرت کراون. ئەم ئەنجامانە تایبەت بە نموونە توێژراوەکانن.<ref name="source-48" /><ref name="source-15" /> لە پێداچوونەوەی خێزانە تایوانییەکاندا، باوەڕی ئایینی و ھەستی بەردەوامبوونی پەیوەندی لەگەڵ کەسی مردوو، لەوانە باوەڕ بە دووبارە یەکگرتنەوە دوای مردن، وەک سەرچاوەی پشتگیری و گونجان باس کراون.<ref name="source-47" /> ڕێوڕەسمەکانی شینگێڕانیش وەک فاکتەرێکی ئەگەریی پارێزەر توێژراونەتەوە، بەڵام جیاکردنەوەی کاریگەریی ڕێوڕەسم لە باوەڕ، پشتگیریی کۆمەڵایەتی و فاکتەرەکانی دیکە ئاسان نییە.<ref name="source-15" /> == مێژوو == لە ساڵی ١٩٩٥دا بەڵگەی سەرەتایی بۆ جیاکردنەوەی پەژارەی ئاڵۆز لە خەمۆکیی پەیوەست بە لەدەستدان بڵاو کرایەوە.<ref name="source-14" /> دواتر پێوەرە پێشنیارکراوەکان لەسەر بنەمای ڕێککەوتنی پسپۆڕان و شیکردنەوەی داتای کەسانی کەس‌لەدەستداو پەرەیان پێ درا؛ توێژینەوەکانی ١٩٩٩ و ٢٠٠٩ بەشێک بوون لەم ڕەوتە.<ref name="source-49">Prigerson HG, Shear MK, Jacobs SC, Reynolds CF, Maciejewski PK, Davidson JR, et al. (January 1999). “Consensus criteria for traumatic grief. A preliminary empirical test”. The British Journal of Psychiatry. 174: 67–73. doi:10.1192/bjp.174.1.67. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10211154/ PMID 10211154]. S2CID 19235992. https://doi.org/10.1192%2Fbjp.174.1.67 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10211154 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:19235992</ref><ref name="source-6" /> PGD لە ساڵی ٢٠١٨دا خرایە ناو ICD-11 و لە ساڵی ٢٠٢٢دا خرایە ناو DSM-5-TR.<ref name="source-15" /><ref name="source-1" /> لە توێژینەوەکاندا پێوەرەکانی ئەم دۆخە لە بارودۆخ و پەیوەندیی جیاوازدا پشکنراون. بۆ نموونە، توێژینەوەیەک لە کۆسۆڤۆ لە گەنجانی کە لە منداڵی یان ھەرزەکاریدا باوکیان بە توندوتیژیی جەنگ لەدەست دابوو، پەیوەندیی PGDی بە ئازار و تێکچوونی زیاترەوە دۆزییەوە.<ref name="source-50">Morina N, von Lersner U, Prigerson HG (2011). Laks J (ed.). “War and bereavement: consequences for mental and physical distress”. PLOS ONE. 6 (7) e22140. Bibcode:2011PLoSO…622140M. doi:10.1371/journal.pone.0022140. PMC 3134481. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21765944/ PMID 21765944]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3134481 https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2011PLoSO…622140M https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0022140 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21765944</ref> پێوەرەکانی پێشووی پەژارەی ئاڵۆز و پەژارەی ئازاربەخش بە تەواوی لەگەڵ پێوەرە نوێکاندا یەکسان نین.<ref name="source-3" /> == مشتومڕەکان == پێش ناساندنی فەرمیی PGD، ساڵانێک مشتومڕ لەسەر ئەوە ھەبوو کە پەژارەی توند و بەردەوام چۆن پۆلێن بکرێت. لایەنگرانی ناساندنی پەشێوییەکە پێیان وایە ئەمە یارمەتیی ناسینەوە، توێژینەوە و چارەسەریی کەسانێک دەدات کە ئازار و کێشەی بەرچاویان ھەیە. بەڵگەی بەردەوامی و جیاوازیی نیشانەکان لە خەمۆکی و پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش، بەشێک بووە لە پشتگیریی ئەم بۆچوونە.<ref name="source-51" /> ڕەخنەگران نیگەران بوون کە دانانی دەستنیشانکردنێکی پزیشکی بۆ پەژارە، وەڵامدانەوەیەکی سروشتی بکاتە نەخۆشی و ببێتە ھۆی نووسینی دەرمانی دەروونیی زیادە. نیگەرانییەکی دیکە ئەوە بوو کە پێوەرە یەکسانەکان جیاوازییە کولتووری و ئایینییەکانی شینگێڕان لەبەرچاو نەگرن.<ref name="source-51" /> لە مشتومڕەکانی پێش DSM-5دا، ھەندێک توێژەر پشتگیرییان لە ناساندنی پەژارەی نالەبار کرد، بەڵام بەرامبەر بە پێوەرە پێشنیارکراوە تایبەتەکان ڕەخنەیان ھەبوو.<ref name="source-52">Boelen PA, Prigerson HG (October 2012). “Commentary on the inclusion of persistent complex bereavement-related disorder in DSM-5”. Death Studies. 36 (9): 771–94. doi:10.1080/07481187.2012.706982. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24563927/ PMID 24563927]. S2CID 44547916. https://doi.org/10.1080%2F07481187.2012.706982 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24563927 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:44547916</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩ لە کەسانی ھاوسەرلەدەستداو نیشانی دا کە زۆربەی ئەوانەی پەژارەی ئاڵۆزیان ھەبوو، ئەگەر بزانن نیشانەکانیان بەشێکن لە دۆخێکی ناسراو، ھەست بە ئاسوودەیی دەکەن و حەزیان بە وەرگرتنی چارەسەرە. ئەمە بۆچوونی بەشداربووانی توێژینەوەکە بوو و تاقیکردنەوەی پێوەرەکانی DSM-5-TR نەبوو.<ref name="source-53">Johnson JG, First MB, Block S, Vanderwerker LC, Zivin K, Zhang B, Prigerson HG (September 2009). “Stigmatization and receptivity to mental health services among recently bereaved adults”. Death Studies. 33 (8): 691–711. doi:10.1080/07481180903070392. PMC 2834798. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19697482/ PMID 19697482]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2834798 https://doi.org/10.1080%2F07481180903070392 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19697482</ref> لە تاقیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ بە چیرۆکی کورتی گریمانەیی، زیادکردنی ناوی دەستنیشانکردنی PGD بە وەسفی نیشانە توندەکانی پەژارە، لە بەراورد بە وەسفی نیشانەکان بەبێ ناوی دەستنیشانکردن، ننگلێدانی کۆمەڵایەتیی زیاتری دروست نەکرد. ئەم ئەنجامە تایبەت بەو شێوازەی تاقیکردنەوەیەیە.<ref name="source-54">Gonschor, Judith; Eisma, Maarten; Barke, Antonia; Doering, Bettina (2020). “Public stigma towards prolonged grief disorder: Does diagnostic labeling matter?”. PLOS ONE. 15 (9) e0237021. Bibcode:2020PLoSO..1537021G. doi:10.1371/journal.pone.0237021. PMC 7485774. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32915800/ PMID 32915800]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7485774 https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2020PLoSO..1537021G https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0237021 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32915800</ref> == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان]] hzpubmz7caiblnfiys96wdhx4pwwh8m 0 305880 1699705 2026-11-02T17:05:46Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان و گونجاندنی وتاری Adjustment disorder لە ویکیپیدیای ئینگلیزی، وەشانی 1382238401: https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Adjustment_disorder&oldid=1382238401 1699705 wikitext text/x-wiki '''پەشێویی خۆگونجاندن''' (Adjustment disorder) [[پەشێویی دەروونی|پەشێوییەکی دەروونی]]یە کە بە کاردانەوەیەکی ھەستی یان ڕەفتاری لە وەڵامی ھۆکارێکی فشارھێنەری دەروونی و کۆمەڵایەتیدا دەردەکەوێت. بەپێی پێوەرەکانی DSM-5، بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخ و کولتووری کەسەکە، ئەم کاردانەوەیە ئازاری دەروونیی لەڕادەبەدەر دروست دەکات، یان کارکردنی کۆمەڵایەتی، پیشەیی یان بوارێکی گرنگی تری ژیان بە شێوەیەکی بەرچاو تێک دەدات.<ref name="source-5">Substance Abuse and Mental Health Services Administration (June 2016). “Table 3.19, DSM-IV to DSM-5 Adjustment Disorders Comparison”. www.ncbi.nlm.nih.gov. Retrieved 2026-11-02. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/books/NBK519704/table/ch3.t19/?report=objectonly [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519697/pdf/Bookshelf_NBK519697.pdf PDF]</ref> سەرقاڵبوونی بەردەوام بە بیرکردنەوە لە ھۆکارە فشارھێنەرەکە و لێکەوتەکانی، لەگەڵ کێشەی خۆگونجاندن بە دۆخەکە، بەشێکن لە وەسفی نیشانەکان لە ICD-11دا.<ref name="source-9">Zelviene P, Kazlauskas E, Maercker A (2020-01-10). “Risk factors of ICD-11 adjustment disorder in the Lithuanian general population exposed to life stressors”. European Journal of Psychotraumatology. 11 (1) 1708617. doi:10.1080/20008198.2019.1708617. PMC 6968697. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32002141/ PMID 32002141]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6968697 https://doi.org/10.1080%2F20008198.2019.1708617 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32002141</ref> ئەم دەستنیشانکردنە لە خزمەتگوزارییە دەروونپزیشکییەکاندا باوە.<ref name="source-8">Portzky G, Audenaert K, van Heeringen K (August 2005). “Adjustment disorder and the course of the suicidal process in adolescents”. Journal of Affective Disorders. 87 (2–3): 265–270. doi:10.1016/j.jad.2005.04.009. hdl:1854/LU-337403. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16005078/ PMID 16005078]. https://biblio.ugent.be/publication/337403 https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2005.04.009 https://hdl.handle.net/1854%2FLU-337403 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16005078 https://biblio.ugent.be/publication/337403/file/6792217.pdf</ref> لە منداڵان و ھەرزەکاراندا، تووشبوون لە نێوان کچان و کوڕاندا یەکسان ڕاپۆرت کراوە.<ref name="source-1">“Adjustment Disorders”. www.hopkinsmedicine.org. 8 August 2021. Retrieved 2022-04-10. https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/adjustment-disorders</ref> بەپێی پێداچوونەوەکەی Carta و ھاوکارانی، ناوی پەشێویی خۆگونجاندن بۆ یەکەم جار لە وەشانی سێیەمی «دەستنامەی دەستنیشانکردن و ئاماریی پەشێوییە دەروونییەکان» (DSM-III)، لە ساڵی ١٩٨٠دا، ھاتووە.<ref name="source-4">Carta MG, Balestrieri M, Murru A, Hardoy MC (June 2009). “Adjustment Disorder: epidemiology, diagnosis and treatment”. Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health. 5: 15. doi:10.1186/1745-0179-5-15. PMC 2710332. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19558652/ PMID 19558652]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2710332 https://doi.org/10.1186%2F1745-0179-5-15 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19558652</ref> لە ھەندێک سەرچاوەی ئینگلیزیدا ناوی ''stress response syndrome''یشی بۆ بەکاردێت.<ref name="source-10">“What Is Adjustment Disorder?”. WebMD. Retrieved 2022-04-10. https://www.webmd.com/mental-health/mental-health-adjustment-disorder</ref> دەستەواژەی ''situational depression''یش ھەندێک جار بۆ ئەم پەشێوییە لەگەڵ مەزاجی خەمۆک بەکاردێت.<ref name="source-201">Cleveland Clinic (11 July 2025). “Understanding Situational Depression”. https://health.clevelandclinic.org/feeling-down-lately-it-might-be-situational-depression</ref><ref name="source-2">“Adjustment Disorder: All You Need to Know”. Psych Central. 2021-08-27. Retrieved 2022-04-10. https://psychcentral.com/disorders/adjustment-disorder</ref> {| class="wikitable" |- ! زانیاری ! وردەکاری |- | کۆدی ICD-11 | 6B43<ref name="source-200">Veterans Affairs Canada (11 July 2025). “Adjustment Disorder”. Entitlement Eligibility Guideline. https://www.veterans.gc.ca/en/mental-and-physical-health/mental-health-and-wellness/compensation-illness-or-injury/disability-benefits/entitlement-eligibility-guidelines/az-index/adjustment-disorder</ref> |- | بوارە پسپۆڕییەکان | [[دەروونپزیشکی|پزیشکیی دەروونی]] و [[دەروونناسیی کلینیکی]].<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /> |- | نیشانەکان | [[دڵەڕاوکێ]]، [[خەمۆکی|خەمۆکی]] و ناڕێکیی ڕەفتار لە وەڵامی ڕووداوێکی فشارھێنەردا.<ref name="source-1" /> |- | ئاڵۆزییە ئەگەرییەکان | زیادبوونی مەترسیی [[خۆکوشتن|خۆکوشتن]]؛ بەردەوامبوونی کێشەکە دەکرێت بە [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|خەمۆکیی گەورە]] یان خراپ بەکارھێنانی ماددەکانەوە پەیوەست بێت.<ref name="source-3">“Adjustment disorders - Symptoms and causes”. Mayo Clinic. Retrieved 30 May 2019. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/adjustment-disorders/symptoms-causes/syc-20355224</ref> |- | دەستپێکی نیشانەکان | لە دوای دەستپێکی ھۆکارە فشارھێنەرەکە: بەپێی ICD-10، زۆرجار لە ماوەی ١ مانگدا؛ بەپێی DSM-5، لە ماوەی ٣ مانگدا.<ref name="source-5" /><ref name="source-21">World Health Organization (1992). “F43.2 Adjustment disorders”. The ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders: Clinical descriptions and diagnostic guidelines. Geneva: World Health Organization. pp. 149–150. https://cdn.who.int/media/docs/default-source/classification/other-classifications/9241544228_eng.pdf?download=true&sfvrsn=933a13d3_1</ref> |- | ماوە | بەپێی DSM-5، دوای کۆتاییھاتنی ھۆکارە فشارھێنەرەکە یان لێکەوتەکانی، نیشانەکان زیاتر لە ٦ مانگی تر بەردەوام نابن؛ بەردەوامبوونی ھۆکارەکە یان لێکەوتەکانی دەتوانێت ماوەکە درێژ بکاتەوە. لە ICD-10دا، نیشانەکان زۆرجار زیاتر لە ٦ مانگ بەردەوام نابن، جگە لە کاردانەوەی خەمۆکانەی درێژخایەن.<ref name="source-5" /><ref name="source-21" /> |- | ھۆکارەکانی مەترسی | ھەبوونی کێشەیەکی تری تەندروستیی دەروونی و کەمیی پشتگیریی کۆمەڵایەتی.<ref name="source-2" /> |- | جیاکردنەوە لە پەشێوییەکانی تر | [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن|پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش]] (PTSD)، پەشێویی خەمۆکیی گەورە (MDD) و [[پەشێویی نیگەرانیی گشتگیر|پەشێویی دڵەڕاوکێی گشتگیر]] (GAD).<ref name="source-6">Casey P, Doherty A (2012). “Adjustment disorder: Diagnostic and treatment issues”. Psychiatric Times. 29: 43–46. http://www.psychiatrictimes.com/personality-disorders/adjustment-disorders-diagnostic-and-treatment-issues https://www.psychiatrictimes.com/view/adjustment-disorders-diagnostic-and-treatment-issues</ref> |- | چارەسەر | [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]]ی تاکەکەسی، [[چارەسەریی خێزانی]] و چارەسەریی گرووپی ھاوتەمەنان.<ref name="source-1" /> |- | ڕەوتی چاوەڕوانکراو | زۆرجار بە تێپەڕبوونی کات باش دەبێتەوە؛ ڕەوتی چاوەڕوانکراوی ئەم پەشێوییە لە کورتخایەندا بە گشتی لە ھی ھەندێک پەشێویی دەروونیی تر باشترە، بەڵام توندیی نیشانەکان جیاوازە.<ref name="source-7">Bisson JI, Sakhuja D (July 2006). “Adjustment disorders”. Psychiatry. 5 (7): 240–242. doi:10.1053/j.mppsy.2006.04.004. https://doi.org/10.1053%2Fj.mppsy.2006.04.004 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1476179306000152</ref><ref name="source-8" /><ref name="source-1" /> |} == نیشانەکان == نیشانەکان دەکرێت خەمباری، بێھیوایی، کەمبوونەوەی چێژ لە چالاکییەکان، گریان، نائارامی، دڵەڕاوکێ، ھەستکردن بەوەی کە ناتوانێت لەگەڵ کێشەکاندا مامەڵە بکات، [[بیری خۆکوشتن|بیری خۆکوشتن]] و خراپبوونی ئاستی کارکردن لە قوتابخانە یان شوێنی کاردا لەخۆ بگرن.<ref name="source-3" /> نیشانە سووکەکانی خەمۆکی، نیشانەکانی دڵەڕاوکێ و نیشانەکانی فشاری پەیوەست بە ڕووداوی ئازاربەخش، یان تێکەڵەیەک لەمانە، لە تایبەتمەندییە باوەکانی ئەم پەشێوییەن.<ref name="source-7" /> لە ھەندێک کەسدا نیشانەکان دەکرێت توند بن.<ref name="source-6" /> ھەروەھا لە ھەندێک کەسدا نیشانەی جەستەییش دەردەکەوێت.<ref name="source-2" /> لە ڕووی ماوەوە، پەشێوییەکە دەتوانێت کورتخایەن یان درێژخایەن بێت. لە پۆلێنکردنی DSM-IVدا، ماوەی کەمتر لە ٦ مانگ بە «کورتخایەن» (acute) و ٦ مانگ یان زیاتر بە «درێژخایەن» (chronic) دیاری کرابوو. بەردەوامبوونی ھۆکارە فشارھێنەرەکە یان لێکەوتە درێژخایەنەکانی دەتوانێت ببێتە ھۆی بەردەوامبوونی نیشانەکان. پێوەرەکانی DSM-5 دیاری دەکەن کە دوای کۆتاییھاتنی ئەو ھۆکارە یان لێکەوتەکانی، نیشانەکان زیاتر لە ٦ مانگی تر بەردەوام نابن. پەشێوییەکەش نابێت تەنیا توندتربوونی پەشێوییەکی دەروونیی پێشووتر بێت.<ref name="source-5" /><ref name="source-4" /> ھەبوونی ھۆکارێکی فشارھێنەری دیار لە دەستنیشانکردنی ئەم پەشێوییەدا بنەڕەتییە. نیشانەکان زۆرجار کاتێک کەم دەبنەوە کە ھۆکارەکە کەم دەبێتەوە یان لادەچێت، یان کەسەکە خۆی لەگەڵ دۆخەکە دەگونجێنێت. لەگەڵ ئەوەشدا، جیاکردنەوەی لە خەمۆکیی گەورە، پەشێویی دڵەڕاوکێی گشتگیر و پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش پێویستی بە ھەڵسەنگاندنی کلینیکی ھەیە.<ref name="source-6" /> ڕووداوێکی ئازاربەخش دەکرێت لە ھەردوو پەشێویی خۆگونجاندن و پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخشدا ھۆکاری فشارھێنەر بێت.<ref name="source-6" /> ڕەفتاری خۆکوشتن لە کەسانی تووشبوو بە پەشێویی خۆگونجاندندا ڕاپۆرت کراوە.<ref name="source-3" /> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ١٩٨٩دا، Bronisch و Hecht دوو گرووپی نەخۆشی بستەرکراویان بەراورد کرد: ٢٠ کەسی تووشبوو بە پەشێویی خۆگونجاندن لەگەڵ مەزاجی خەمۆک، بەپێی پێوەرەکانی DSM-III، و ٢٢ کەسی تووشبوو بە خەمۆکیی گەورەی پەیوەست بە بارودۆخ. کەسانی گرووپی یەکەم بە گشتی خێراتر لە نیشانەکانیان چاک بوونەوە.<ref name="source-11">Bronisch T, Hecht H (1989). “Validity of adjustment disorder, comparison with major depression”. Journal of Affective Disorders. 17 (3): 229–36. doi:10.1016/0165-0327(89)90004-9. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2529290/ PMID 2529290]. https://doi.org/10.1016%2F0165-0327%2889%2990004-9 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2529290</ref> لە توێژینەوەکەی Bolu و ھاوکارانی لە ساڵی ٢٠١٢دا، پەڕگەی ٨٢ سەرباز و پلەداری سوپای ١٨–٤٦ ساڵ کە لە ساڵی ٢٠٠٩دا لە نەخۆشخانەیەکی سەربازیدا پەشێویی خۆگونجاندنیان بۆ دەستنیشان کرابوو، پشکنرا. لەوانە ٢٢ کەس، واتە ٢٦٫٨٪، دوای ھەوڵی خۆکوشتن بۆ کلینیکەکە ھاتبوون. ئەم ڕێژەیە تەنھا بۆ ئەم گرووپەی نەخۆشخانەکەیە و ناتوانرێت بۆ ھەموو تووشبووان بە پەشێویی خۆگونجاندن گشتی بکرێتەوە. توێژەرەکان بەپێی شێوازی ھەوڵەکان، ھەوڵی ١٥ کەس لەو ٢٢ کەسەیان لەو گرووپەدا پۆلێن کرد کە ئەگەری ڕزگارکردنی کەسەکە زیاتر دادەنرا.<ref name="source-12">Bolu A, Doruk A, Ak M, Özdemir B, Özgen F (2012). “Suicidal behavior in adjustment disorder patients”. Dusunen Adam: The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences. 25 (1): 58–62. doi:10.5350/DAJPN2012250107. https://doi.org/10.5350%2FDAJPN2012250107 https://dusunenadamdergisi.org/article/382 https://dusunenadamdergisi.org/article/382/pdf</ref> گریمانەیەک ئەوەیە کە پەشێویی خۆگونجاندن سەندرۆمێک بێت کە نیشانەکانی بەو سنوورە ناگەن کە بۆ دەستنیشانکردنی پەشێوییەکی تر دیاری کراوە. ئەمە بەشێکە لە گفتوگۆی کلینیکی دەربارەی سنوورەکانی ئەم پۆلە.<ref name="source-6" /> لە ھەندێک ڕێبازی کلینیکیدا، [[ماندووبوونی پیشەیی]] (occupational burnout) بە پۆلێنکردنی پەشێویی خۆگونجاندنەوە پەیوەست کراوە. پۆلێنکردنی ئەو دۆخە لە نێوان سیستەمە تەندروستییەکان و کلینیکییەکاندا یەکگرتوو نییە.<ref name="source-13">Lastovkova A, Carder M, Rasmussen HM, Sjoberg L, Groene GJ, Sauni R, et al. (April 2018). “Burnout syndrome as an occupational disease in the European Union: an exploratory study”. Industrial Health. 56 (2): 160–165. Bibcode:2018IndHe..56..160L. doi:10.2486/indhealth.2017-0132. PMC 5889935. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29109358/ PMID 29109358]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5889935 https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2018IndHe..56..160L https://doi.org/10.2486%2Findhealth.2017-0132 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29109358 https://www.jstage.jst.go.jp/article/indhealth/56/2/56_2017-0132/_article</ref><ref name="source-14">van Dam A (2021-09-03). “A clinical perspective on burnout: diagnosis, classification, and treatment of clinical burnout”. European Journal of Work and Organizational Psychology. 30 (5): 732–741. doi:10.1080/1359432X.2021.1948400. ISSN 1359-432X. S2CID 237829018. https://doi.org/10.1080%2F1359432X.2021.1948400 https://search.worldcat.org/issn/1359-432X https://api.semanticscholar.org/CorpusID:237829018 https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1359432X.2021.1948400</ref> === ژێرجۆرەکان === بەپێی DSM-5، شەش ژێرجۆر بە پێی نیشانە زاڵەکان جیا دەکرێنەوە.<ref name="source-5" /> نموونەکانی خوارەوە لە سەرچاوەیەکدا بۆ ھەرزەکاران باس کراون:<ref name="source-1" /> * '''لەگەڵ مەزاجی خەمۆک:''' مەزاجی نزم، بێھیوایی و گریان زاڵن. * '''لەگەڵ دڵەڕاوکێ:''' نائارامی، خەمخواردن و شڵەژان زاڵن؛ ترسی جیابوونەوە لە کەسانی نزیکیش دەکرێت ھەبێت. * '''لەگەڵ تێکەڵەی دڵەڕاوکێ و مەزاجی خەمۆک:''' نیشانەکانی ھەردوو جۆری پێشوو پێکەوە دەردەکەون. * '''لەگەڵ ناڕێکیی ڕەفتار:''' ڕەفتاری وەک پێشێلکردنی مافەکانی کەسانی تر یان یاسا و ڕێساکان، تێکدانی شتەکان و ڕەفتاری بێپەروا دەکرێت ھەبێت. * '''لەگەڵ تێکەڵەی ناڕێکیی ھەست و ڕەفتار:''' نیشانەکانی خەمۆکی یان دڵەڕاوکێ لەگەڵ ناڕێکیی ڕەفتاردا پێکەوە دەردەکەون. * '''دیارینەکراو:''' کاردانەوە نالەبارەکان لە ژێرجۆرەکانی سەرەوەدا ناگونجێن؛ دەکرێت دوورکەوتنەوە لە کەسانی تر یان چالاکییە ڕۆژانەکان لەخۆ بگرن. <span id="ھۆکارەکانی-مەترسی"></span> == ھۆکارەکانی مەترسی == ئەزموونە ئازاربەخشەکانی پێشوو، فشارە درێژخایەنەکان، کەمیی پشتگیریی کۆمەڵایەتی و ھەبوونی کێشەیەکی تری تەندروستیی دەروونی دەتوانن لەگەڵ مەترسیی تووشبوون پەیوەست بن.<ref name="source-2" /> لە منداڵان و ھەرزەکاراندا، تەمەن و قۆناغی گەشە، ئەزموونە پێشووەکان و توانای مامەڵەکردن لەگەڵ فشار لە کاردانەوەکەدا ڕۆڵ دەبینن.<ref name="source-1" /> ھۆکارە فشارھێنەرەکان جۆراوجۆرن و پێویست ناکات ھەموویان ڕووداوێکی کارەساتبار بن. ھەندێک گۆڕانکاری کە زۆرجار ئەرێنی دادەنرێن، وەک لەدایکبوونی منداڵ، دەتوانن فشارھێنەر بن.<ref name="source-3" /> کێشەی پەیوەندی، کێشەی خوێندن یان گواستنەوە بۆ شوێنێکی نوێ دەکرێت لەوانە بن.<ref name="source-2" /> شێوەی تێگەیشتن و ھەستکردنی کەسەکە بە ڕووداوەکەش گرنگە؛ یەک ڕووداو دەتوانێت کاریگەریی جیاوازی لەسەر کەسانی جیاواز ھەبێت.<ref name="source-4" /> لە گەورەساڵاندا، نموونەی ھۆکارە فشارھێنەرە باوەکان ئەمانەن:<ref name="source-2" /> * کێشەی ھاوسەرگیری یان پەیوەندی؛ * کێشەی دارایی؛ * نەخۆشی و کێشەی تەندروستی؛ * مردنی کەسێکی نزیک یان لەدەستدان؛ * لەدەستدانی کار یان بێکاری. لە منداڵان و ھەرزەکاراندا، ئەمانە دەکرێت ھۆکاری فشار بن:<ref name="source-2" /> * جیابوونەوە یان تەڵاقی دایک و باوک؛ * کێشەکانی قوتابخانە لە ڕووی کۆمەڵایەتی یان خوێندنەوە؛ * کێشەی پەیوەست بە سێکسوالیەت؛ * مردنی کەسێکی نزیک یان ھاوڕێیەک. لە توێژینەوەکەی Pelkonen و ھاوکارانی لە ساڵی ٢٠٠٥دا، لە نێوان ٣٠٢ کەسی ١٢–٢٢ ساڵ کە بۆ خزمەتگوزاریی دەروونپزیشکیی دەرەوەی نەخۆشخانە ڕەوانە کرابوون، ٨٩ کەسیان پەشێویی خۆگونجاندنیان بۆ دەستنیشان کرابوو. لەو گرووپەی ٨٩ کەسییەدا ٢٥٪ ھەوڵی خۆکوشتن، ھەڕەشەی خۆکوشتن یان بیری خۆکوشتنیان ھەبوو؛ ژمارەکە کۆی ئەم سێ جۆرە دەگرێتەوە.<ref name="source-15">Pelkonen M, Marttunen M, Henriksson M, Lönnqvist J (May 2005). “Suicidality in adjustment disorder–clinical characteristics of adolescent outpatients”. European Child &amp; Adolescent Psychiatry. 14 (3): 174–180. doi:10.1007/s00787-005-0457-8. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15959663/ PMID 15959663]. S2CID 33646901. https://doi.org/10.1007%2Fs00787-005-0457-8 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15959663 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:33646901</ref> == دەستنیشانکردن == <span id="پۆلێنکردنی-dsm-5"></span> === پۆلێنکردنی DSM-5 === دەستنیشانکردن پشت بە دیاریکردنی ھۆکارە فشارھێنەرەکە و ھەڵسەنگاندنی کلینیکیی پەیوەندیی نێوان ئەو ھۆکارە و نیشانەکان دەبەستێت. ھەڵسەنگاندنی ئەوەش گرنگە کە ئایا بە لابردنی ھۆکارەکە، نیشانەکان ئەگەری کەمبوونەوەیان ھەیە. کاتێک فشار و نیشانەکان پێکەوە بۆ ماوەیەکی درێژ بەردەوامن، جیاکردنەوەی ئەم دۆخە لە خەمۆکیی گەورە و پەشێویی دڵەڕاوکێی گشتگیر ئاڵۆزتر دەبێت. ھەموو کاردانەوەیەکی خەمباری یان نیگەرانی بەرامبەر ڕووداوێکی فشارھێنەر واتای پەشێویی خۆگونجاندن نییە؛ جیاکردنەوەی لە کاردانەوەی ئاسایی بە فشار بەشێکە لە ھەڵسەنگاندنەکە.<ref name="source-6" /> بەپێی پێوەرەکانی DSM-5، نیشانەکان لە ماوەی ٣ مانگدا دوای دەستپێکی ھۆکارێکی فشارھێنەری دیار دەردەکەون. دەبێت ئازاری دەروونییەکە بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخ و کولتوور، لەوە زیاتر بێت کە لەبەر توندیی ھۆکارە فشارھێنەرەکە چاوەڕێ دەکرێت، یان کارکردنی کۆمەڵایەتی، پیشەیی یان بوارێکی گرنگی تری ژیان بە شێوەیەکی بەرچاو تێک بچێت. ئەو نیشانە پەیوەستانە بە فشار نابێت پێوەرەکانی پەشێوییەکی دەروونیی تری دیاریکراو پڕ بکەنەوە یان تەنیا توندتربوونی پەشێوییەکی پێشووتر بن. لەگەڵ ئەوەشدا، دەکرێت پەشێویی خۆگونجاندن لەگەڵ پەشێوییەکی تری جیادا دەستنیشان بکرێت، ئەگەر ئەو پەشێوییە نیشانە پەیوەستەکان بە فشار ڕوون نەکاتەوە. ئەم دەستنیشانکردنە پەژارەی ئاساییی دوای مردنی کەسێکی نزیک ناگرێتەوە.<ref name="source-5" /><ref name="source-22">First, Michael B. (2014). DSM-5 Handbook of Differential Diagnosis. American Psychiatric Publishing. p. 227. doi:10.1176/appi.books.9781585629992. https://doi.org/10.1176/appi.books.9781585629992</ref> پەشێویی خۆگونجاندن دەکرێت بە تێپەڕبوونی کات خۆبەخۆ کۆتایی پێ بێت. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٦ ڕاپۆرتی کردووە کە لە بەشێک لە کەسانی بەدواداچووکراودا، دواتر پەشێوییەکی دەروونیی تر دەستنیشان کراوە. ئەنجامەکانی بەدواداچوون بە گرووپی توێژینەوە و بارودۆخی نەخۆشەکان پەیوەستن.<ref name="source-7" /> == چارەسەر == ھەڵبژاردنی چارەسەر بە تەمەن، توندیی نیشانەکان، ژێرجۆری پەشێوییەکە و بارودۆخ و پەسەندی کەسەکەوە پەیوەستە.<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /> شێوەکانی چارەسەر کە لە سەرچاوەکاندا باس کراون ئەمانەن:<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /> * دەروونچارەسەریی تاکەکەسی؛ * چارەسەریی خێزانی؛ * چارەسەریی گرووپی ھاوتەمەنان؛ * دەرمان بۆ ھەندێک نیشانەی دیاریکراوی توند. لە چارەسەریی تاکەکەسیی ھەرزەکاراندا، [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT) دەتوانێت بۆ فێرکردنی ڕێگاکانی مامەڵەکردن لەگەڵ فشار و چارەسەرکردنی کێشەکان بەکاربھێنرێت.<ref name="source-1" /> بەڵگەی توێژینەوە دەربارەی چارەسەرەکان سنووردارە. دەرمان بۆ ئەم پەشێوییە بە شێوەی ڕوتین بەکارناھێنرێت و دەکرێت لە ھەندێک باردا بۆ نیشانەیەکی توند، وەک دڵەڕاوکێی زۆر، بەکاربھێنرێت.<ref name="source-2" /> سەرچاوەی Johns Hopkinsیش سوودی دەرمان لە چارەسەریی پەشێویی خۆگونجاندنی ھەرزەکاراندا بە زۆر سنووردار وەسف دەکات.<ref name="source-1" /> == ڕەخنەکان == کەمیی وردی و دیاریکراویی پێوەرەکانی دەستنیشانکردن و جیاکردنەوەی پەشێوییەکە لە کێشە ئاسایییەکانی ژیان، جێی گفتوگۆ بوون. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠١ ئاماژەی بە کەمیی توێژینەوە لەسەر ئەم دۆخە کردووە.<ref name="source-16">Casey P (January 2001). “Adult adjustment disorder: a review of its current diagnostic status”. Journal of Psychiatric Practice. 7 (1): 32–40. doi:10.1097/00131746-200101000-00004. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15990499/ PMID 15990499]. S2CID 24932443. https://doi.org/10.1097%2F00131746-200101000-00004 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15990499 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:24932443</ref> سەرنووسینێکی ساڵی ٢٠٠١ لە ''British Journal of Psychiatry''دا، ڕەخنەی ئەوەی گواستووەتەوە کە ئەم دەستنیشانکردنە بە شێوەیەکی زۆر ناڕوون و فراوان بەکاردێت و بەو ھۆیەوە سوودی لەدەست دەدات. ئەمە ڕای ڕەخنەگرانە کە سەرنووسینەکە دەیگوازێتەوە؛ نووسەرانی سەرنووسینەکە ھاوکات بەڵگەی پشتیوانی لە دروستیی ئەم دەستنیشانکردنەش باس دەکەن.<ref name="source-17">Casey P, Dowrick C, Wilkinson G (December 2001). “Adjustment disorders: fault line in the psychiatric glossary”. The British Journal of Psychiatry. 179 (6): 479–481. doi:10.1192/bjp.179.6.479. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11731347/ PMID 11731347]. https://doi.org/10.1192%2Fbjp.179.6.479 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11731347 https://www.cambridge.org/core/journals/the-british-journal-of-psychiatry/article/adjustment-disorders-fault-line-in-the-psychiatric-glossary/1D312436C2F667856C6AE8C164E49908</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩یش دەڵێت پزیشکان سوود لە ھەبوونی ئەم پۆلە دەبینن بۆ کەسانێک کە پێویستیان بە چارەسەر دەبینرێت، بەڵام پێوەرەکانی دەستنیشانکردنێکی وردتریان پڕ ناکەنەوە؛ لە ھەمان کاتدا، ناوردیی پێوەرەکان بە کێشەیەک بۆ توێژینەوە دەزانێت.<ref name="source-18">Baumeister H, Kufner K (July 2009). “It is time to adjust the adjustment disorder category”. Current Opinion in Psychiatry. 22 (4): 409–12. doi:10.1097/YCO.0b013e32832cae5e. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19436201/ PMID 19436201]. S2CID 8610912. https://doi.org/10.1097%2FYCO.0b013e32832cae5e https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19436201 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:8610912</ref> ڕاپۆرتێکی ''Military Times'' نیگەرانیی داکۆکیکارانی مافەکانی ئەندامانی پێشووی سوپای ئەمریکای دەگوازێتەوە دەربارەی بەکارھێنانی ئەم دەستنیشانکردنە بۆ دەرکردنی ئەندامانی سوپا لە خزمەتی سەربازی.<ref name="source-19">“Discharges for adjustment disorder soar”. 29 March 2013. Retrieved 31 July 2018. https://www.militarytimes.com/2013/03/29/discharges-for-adjustment-disorder-soar/</ref> <span id="پەیوەندی-بە-پەتای-کۆڤید-١٩"></span> == پەیوەندی بە پەتای کۆڤید-١٩ == لە سەرەتای [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|پەتای کۆڤید-١٩]] و قۆناغی یەکەمی سنووردارکردنی ھاتوچۆ لە پۆڵەندا، توێژینەوەیەک بە پرسیارنامەی ئینتەرنێتی و خۆڕاپۆرتکردن ئەنجام درا. داتاکانی ١٬٧٤٢ گەورەساڵ لە ئادار و نیسانی ٢٠٢٠دا کۆ کرانەوە؛ نیشانەکانی پەشێویی خۆگونجاندن لەگەڵ نیشانەکانی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش، خەمۆکی و دڵەڕاوکێ ھەڵسەنگێنران.<ref name="source-20">Dragan M, Grajewski P, Shevlin M (2021-01-26). “Adjustment disorder, traumatic stress, depression and anxiety in Poland during an early phase of the COVID-19 pandemic”. European Journal of Psychotraumatology. 12 (1) 1860356. doi:10.1080/20008198.2020.1860356. PMC 8725738. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34992743/ PMID 34992743]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8725738 https://doi.org/10.1080%2F20008198.2020.1860356 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34992743 https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/20008198.2020.1860356?needAccess=true&role=button</ref> ئەنجامەکان لەو نموونەیەدا بەم شێوەیە بوون:<ref name="source-20" /> * نزیکەی ٧٥٪ پەتاکەیان وەک ڕووداوێکی فشارھێنەر دیاری کرد. لە شیکردنەوەی نیشانە سەرەکییەکاندا، پەتاکە بەھێزترین پێشبینیکەری ئاماریی ئەنجامی ئەرێنیی پشکنینی پەشێویی خۆگونجاندن بوو. * ٤٩٪، بەپێی ڕێبازی سختگیرانەتر بۆ نمرەدانی پرسیارنامەکە، نیشانەکانی پەشێویی خۆگونجاندنیان لە ئاستێکی بەرزدا ھەبوو. ئەم نیشانانە لە ژنان و ئەوانەی کاری تەواوکاتیان نەبوو باوتر بوون. دوای لابردنی ئەو کەسانەی کە پشکنینەکەیان بۆ خەمۆکی، دڵەڕاوکێی گشتگیر یان پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش ئەرێنی بوو، ١٤٪ی کۆی نموونەکە بە ئەگەری پڕکردنەوەی پێوەرەکانی ئەم دەستنیشانکردنە پۆلێن کران. * لە پشکنینی سەرەتایی بە پرسیارنامەدا، ٤٤٪ بۆ دڵەڕاوکێی گشتگیر و ٢٦٪ بۆ خەمۆکی ئەنجامی ئەرێنییان ھەبوو؛ ڕێژەی دەستنیشانکردنی ئەگەریی پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش ٢٫٤٪ بوو. بەشداریکردن لە توێژینەوەکە خۆبەخشانە و لە ڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە بوو. ئەم ڕێژانە لەسەر بنەمای خۆڕاپۆرتکردن ھەڵسەنگێنراون و پشت بە چاوپێکەوتنی کلینیکی نابەستن. لەبەر ئەم سنووردارییانە، ناتوانرێت ئەم ڕێژانە بە نوێنەری ھەموو دانیشتووانی پۆڵەندا دابنرێن.<ref name="source-20" /> == سەرچاوەکان == <references /> <span id="بۆ-خوێندنەوەی-زیاتر"></span> == بۆ خوێندنەوەی زیاتر == * First MB, ed. (2014). “Differential Diagnosis by the Trees”. ''DSM-5 Handbook of Differential Diagnosis'' (1st ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing. doi:10.1176/appi.books.9781585629992.mf02. ISBN 978-1-58562-999-2. OCLC 864759427. https://doi.org/10.1176/appi.books.9781585629992.mf02 * Casey PR, Strain JJ, eds. (2016). ''Trauma-and Stressor-related Disorders: A Handbook for Clinicians'' (First ed.). Arlington, Virginia: American Psychiatric Pub. ISBN 978-1-58562-505-5. [[پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان]] hgeocmj7r1l6paodg0lkigipf3la4bc 1699801 1699705 2026-11-02T20:04:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1699801 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} '''پەشێویی خۆگونجاندن''' (Adjustment disorder) [[پەشێویی دەروونی|پەشێوییەکی دەروونی]]یە کە بە کاردانەوەیەکی ھەستی یان ڕەفتاری لە وەڵامی ھۆکارێکی فشارھێنەری دەروونی و کۆمەڵایەتیدا دەردەکەوێت. بەپێی پێوەرەکانی DSM-5، بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخ و کولتووری کەسەکە، ئەم کاردانەوەیە ئازاری دەروونیی لەڕادەبەدەر دروست دەکات، یان کارکردنی کۆمەڵایەتی، پیشەیی یان بوارێکی گرنگی تری ژیان بە شێوەیەکی بەرچاو تێک دەدات.<ref name="source-5">Substance Abuse and Mental Health Services Administration (June 2016). “Table 3.19, DSM-IV to DSM-5 Adjustment Disorders Comparison”. www.ncbi.nlm.nih.gov. Retrieved 2026-11-02. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/books/NBK519704/table/ch3.t19/?report=objectonly [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519697/pdf/Bookshelf_NBK519697.pdf PDF]</ref> سەرقاڵبوونی بەردەوام بە بیرکردنەوە لە ھۆکارە فشارھێنەرەکە و لێکەوتەکانی، لەگەڵ کێشەی خۆگونجاندن بە دۆخەکە، بەشێکن لە وەسفی نیشانەکان لە ICD-11دا.<ref name="source-9">Zelviene P, Kazlauskas E, Maercker A (2020-01-10). “Risk factors of ICD-11 adjustment disorder in the Lithuanian general population exposed to life stressors”. European Journal of Psychotraumatology. 11 (1) 1708617. doi:10.1080/20008198.2019.1708617. PMC 6968697. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32002141/ PMID 32002141]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6968697 https://doi.org/10.1080%2F20008198.2019.1708617 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32002141</ref> ئەم دەستنیشانکردنە لە خزمەتگوزارییە دەروونپزیشکییەکاندا باوە.<ref name="source-8">Portzky G, Audenaert K, van Heeringen K (August 2005). “Adjustment disorder and the course of the suicidal process in adolescents”. Journal of Affective Disorders. 87 (2–3): 265–270. doi:10.1016/j.jad.2005.04.009. hdl:1854/LU-337403. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16005078/ PMID 16005078]. https://biblio.ugent.be/publication/337403 https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2005.04.009 https://hdl.handle.net/1854%2FLU-337403 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16005078 https://biblio.ugent.be/publication/337403/file/6792217.pdf</ref> لە منداڵان و ھەرزەکاراندا، تووشبوون لە نێوان کچان و کوڕاندا یەکسان ڕاپۆرت کراوە.<ref name="source-1">“Adjustment Disorders”. www.hopkinsmedicine.org. 8 August 2021. Retrieved 2022-04-10. https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/adjustment-disorders</ref> بەپێی پێداچوونەوەکەی Carta و ھاوکارانی، ناوی پەشێویی خۆگونجاندن بۆ یەکەم جار لە وەشانی سێیەمی «دەستنامەی دەستنیشانکردن و ئاماریی پەشێوییە دەروونییەکان» (DSM-III)، لە ساڵی ١٩٨٠دا، ھاتووە.<ref name="source-4">Carta MG, Balestrieri M, Murru A, Hardoy MC (June 2009). “Adjustment Disorder: epidemiology, diagnosis and treatment”. Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health. 5: 15. doi:10.1186/1745-0179-5-15. PMC 2710332. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19558652/ PMID 19558652]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2710332 https://doi.org/10.1186%2F1745-0179-5-15 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19558652</ref> لە ھەندێک سەرچاوەی ئینگلیزیدا ناوی ''stress response syndrome''یشی بۆ بەکاردێت.<ref name="source-10">“What Is Adjustment Disorder?”. WebMD. Retrieved 2022-04-10. https://www.webmd.com/mental-health/mental-health-adjustment-disorder</ref> دەستەواژەی ''situational depression''یش ھەندێک جار بۆ ئەم پەشێوییە لەگەڵ مەزاجی خەمۆک بەکاردێت.<ref name="source-201">Cleveland Clinic (11 July 2025). “Understanding Situational Depression”. https://health.clevelandclinic.org/feeling-down-lately-it-might-be-situational-depression</ref><ref name="source-2">“Adjustment Disorder: All You Need to Know”. Psych Central. 2021-08-27. Retrieved 2022-04-10. https://psychcentral.com/disorders/adjustment-disorder</ref> {| class="wikitable" |- ! زانیاری ! وردەکاری |- | کۆدی ICD-11 | 6B43<ref name="source-200">Veterans Affairs Canada (11 July 2025). “Adjustment Disorder”. Entitlement Eligibility Guideline. https://www.veterans.gc.ca/en/mental-and-physical-health/mental-health-and-wellness/compensation-illness-or-injury/disability-benefits/entitlement-eligibility-guidelines/az-index/adjustment-disorder</ref> |- | بوارە پسپۆڕییەکان | [[دەروونپزیشکی|پزیشکیی دەروونی]] و [[دەروونناسیی کلینیکی]].<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /> |- | نیشانەکان | [[دڵەڕاوکێ]]، [[خەمۆکی|خەمۆکی]] و ناڕێکیی ڕەفتار لە وەڵامی ڕووداوێکی فشارھێنەردا.<ref name="source-1" /> |- | ئاڵۆزییە ئەگەرییەکان | زیادبوونی مەترسیی [[خۆکوشتن|خۆکوشتن]]؛ بەردەوامبوونی کێشەکە دەکرێت بە [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|خەمۆکیی گەورە]] یان خراپ بەکارھێنانی ماددەکانەوە پەیوەست بێت.<ref name="source-3">“Adjustment disorders - Symptoms and causes”. Mayo Clinic. Retrieved 30 May 2019. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/adjustment-disorders/symptoms-causes/syc-20355224</ref> |- | دەستپێکی نیشانەکان | لە دوای دەستپێکی ھۆکارە فشارھێنەرەکە: بەپێی ICD-10، زۆرجار لە ماوەی ١ مانگدا؛ بەپێی DSM-5، لە ماوەی ٣ مانگدا.<ref name="source-5" /><ref name="source-21">World Health Organization (1992). “F43.2 Adjustment disorders”. The ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders: Clinical descriptions and diagnostic guidelines. Geneva: World Health Organization. pp. 149–150. https://cdn.who.int/media/docs/default-source/classification/other-classifications/9241544228_eng.pdf?download=true&sfvrsn=933a13d3_1</ref> |- | ماوە | بەپێی DSM-5، دوای کۆتاییھاتنی ھۆکارە فشارھێنەرەکە یان لێکەوتەکانی، نیشانەکان زیاتر لە ٦ مانگی تر بەردەوام نابن؛ بەردەوامبوونی ھۆکارەکە یان لێکەوتەکانی دەتوانێت ماوەکە درێژ بکاتەوە. لە ICD-10دا، نیشانەکان زۆرجار زیاتر لە ٦ مانگ بەردەوام نابن، جگە لە کاردانەوەی خەمۆکانەی درێژخایەن.<ref name="source-5" /><ref name="source-21" /> |- | ھۆکارەکانی مەترسی | ھەبوونی کێشەیەکی تری تەندروستیی دەروونی و کەمیی پشتگیریی کۆمەڵایەتی.<ref name="source-2" /> |- | جیاکردنەوە لە پەشێوییەکانی تر | [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن|پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش]] (PTSD)، پەشێویی خەمۆکیی گەورە (MDD) و [[پەشێویی نیگەرانیی گشتگیر|پەشێویی دڵەڕاوکێی گشتگیر]] (GAD).<ref name="source-6">Casey P, Doherty A (2012). “Adjustment disorder: Diagnostic and treatment issues”. Psychiatric Times. 29: 43–46. http://www.psychiatrictimes.com/personality-disorders/adjustment-disorders-diagnostic-and-treatment-issues https://www.psychiatrictimes.com/view/adjustment-disorders-diagnostic-and-treatment-issues</ref> |- | چارەسەر | [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]]ی تاکەکەسی، [[چارەسەریی خێزانی]] و چارەسەریی گرووپی ھاوتەمەنان.<ref name="source-1" /> |- | ڕەوتی چاوەڕوانکراو | زۆرجار بە تێپەڕبوونی کات باش دەبێتەوە؛ ڕەوتی چاوەڕوانکراوی ئەم پەشێوییە لە کورتخایەندا بە گشتی لە ھی ھەندێک پەشێویی دەروونیی تر باشترە، بەڵام توندیی نیشانەکان جیاوازە.<ref name="source-7">Bisson JI, Sakhuja D (July 2006). “Adjustment disorders”. Psychiatry. 5 (7): 240–242. doi:10.1053/j.mppsy.2006.04.004. https://doi.org/10.1053%2Fj.mppsy.2006.04.004 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1476179306000152</ref><ref name="source-8" /><ref name="source-1" /> |} == نیشانەکان == نیشانەکان دەکرێت خەمباری، بێھیوایی، کەمبوونەوەی چێژ لە چالاکییەکان، گریان، نائارامی، دڵەڕاوکێ، ھەستکردن بەوەی کە ناتوانێت لەگەڵ کێشەکاندا مامەڵە بکات، [[بیری خۆکوشتن|بیری خۆکوشتن]] و خراپبوونی ئاستی کارکردن لە قوتابخانە یان شوێنی کاردا لەخۆ بگرن.<ref name="source-3" /> نیشانە سووکەکانی خەمۆکی، نیشانەکانی دڵەڕاوکێ و نیشانەکانی فشاری پەیوەست بە ڕووداوی ئازاربەخش، یان تێکەڵەیەک لەمانە، لە تایبەتمەندییە باوەکانی ئەم پەشێوییەن.<ref name="source-7" /> لە ھەندێک کەسدا نیشانەکان دەکرێت توند بن.<ref name="source-6" /> ھەروەھا لە ھەندێک کەسدا نیشانەی جەستەییش دەردەکەوێت.<ref name="source-2" /> لە ڕووی ماوەوە، پەشێوییەکە دەتوانێت کورتخایەن یان درێژخایەن بێت. لە پۆلێنکردنی DSM-IVدا، ماوەی کەمتر لە ٦ مانگ بە «کورتخایەن» (acute) و ٦ مانگ یان زیاتر بە «درێژخایەن» (chronic) دیاری کرابوو. بەردەوامبوونی ھۆکارە فشارھێنەرەکە یان لێکەوتە درێژخایەنەکانی دەتوانێت ببێتە ھۆی بەردەوامبوونی نیشانەکان. پێوەرەکانی DSM-5 دیاری دەکەن کە دوای کۆتاییھاتنی ئەو ھۆکارە یان لێکەوتەکانی، نیشانەکان زیاتر لە ٦ مانگی تر بەردەوام نابن. پەشێوییەکەش نابێت تەنیا توندتربوونی پەشێوییەکی دەروونیی پێشووتر بێت.<ref name="source-5" /><ref name="source-4" /> ھەبوونی ھۆکارێکی فشارھێنەری دیار لە دەستنیشانکردنی ئەم پەشێوییەدا بنەڕەتییە. نیشانەکان زۆرجار کاتێک کەم دەبنەوە کە ھۆکارەکە کەم دەبێتەوە یان لادەچێت، یان کەسەکە خۆی لەگەڵ دۆخەکە دەگونجێنێت. لەگەڵ ئەوەشدا، جیاکردنەوەی لە خەمۆکیی گەورە، پەشێویی دڵەڕاوکێی گشتگیر و پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش پێویستی بە ھەڵسەنگاندنی کلینیکی ھەیە.<ref name="source-6" /> ڕووداوێکی ئازاربەخش دەکرێت لە ھەردوو پەشێویی خۆگونجاندن و پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخشدا ھۆکاری فشارھێنەر بێت.<ref name="source-6" /> ڕەفتاری خۆکوشتن لە کەسانی تووشبوو بە پەشێویی خۆگونجاندندا ڕاپۆرت کراوە.<ref name="source-3" /> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ١٩٨٩دا، Bronisch و Hecht دوو گرووپی نەخۆشی بستەرکراویان بەراورد کرد: ٢٠ کەسی تووشبوو بە پەشێویی خۆگونجاندن لەگەڵ مەزاجی خەمۆک، بەپێی پێوەرەکانی DSM-III، و ٢٢ کەسی تووشبوو بە خەمۆکیی گەورەی پەیوەست بە بارودۆخ. کەسانی گرووپی یەکەم بە گشتی خێراتر لە نیشانەکانیان چاک بوونەوە.<ref name="source-11">Bronisch T, Hecht H (1989). “Validity of adjustment disorder, comparison with major depression”. Journal of Affective Disorders. 17 (3): 229–36. doi:10.1016/0165-0327(89)90004-9. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2529290/ PMID 2529290]. https://doi.org/10.1016%2F0165-0327%2889%2990004-9 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2529290</ref> لە توێژینەوەکەی Bolu و ھاوکارانی لە ساڵی ٢٠١٢دا، پەڕگەی ٨٢ سەرباز و پلەداری سوپای ١٨–٤٦ ساڵ کە لە ساڵی ٢٠٠٩دا لە نەخۆشخانەیەکی سەربازیدا پەشێویی خۆگونجاندنیان بۆ دەستنیشان کرابوو، پشکنرا. لەوانە ٢٢ کەس، واتە ٢٦٫٨٪، دوای ھەوڵی خۆکوشتن بۆ کلینیکەکە ھاتبوون. ئەم ڕێژەیە تەنھا بۆ ئەم گرووپەی نەخۆشخانەکەیە و ناتوانرێت بۆ ھەموو تووشبووان بە پەشێویی خۆگونجاندن گشتی بکرێتەوە. توێژەرەکان بەپێی شێوازی ھەوڵەکان، ھەوڵی ١٥ کەس لەو ٢٢ کەسەیان لەو گرووپەدا پۆلێن کرد کە ئەگەری ڕزگارکردنی کەسەکە زیاتر دادەنرا.<ref name="source-12">Bolu A, Doruk A, Ak M, Özdemir B, Özgen F (2012). “Suicidal behavior in adjustment disorder patients”. Dusunen Adam: The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences. 25 (1): 58–62. doi:10.5350/DAJPN2012250107. https://doi.org/10.5350%2FDAJPN2012250107 https://dusunenadamdergisi.org/article/382 https://dusunenadamdergisi.org/article/382/pdf</ref> گریمانەیەک ئەوەیە کە پەشێویی خۆگونجاندن سەندرۆمێک بێت کە نیشانەکانی بەو سنوورە ناگەن کە بۆ دەستنیشانکردنی پەشێوییەکی تر دیاری کراوە. ئەمە بەشێکە لە گفتوگۆی کلینیکی دەربارەی سنوورەکانی ئەم پۆلە.<ref name="source-6" /> لە ھەندێک ڕێبازی کلینیکیدا، [[ماندووبوونی پیشەیی]] (occupational burnout) بە پۆلێنکردنی پەشێویی خۆگونجاندنەوە پەیوەست کراوە. پۆلێنکردنی ئەو دۆخە لە نێوان سیستەمە تەندروستییەکان و کلینیکییەکاندا یەکگرتوو نییە.<ref name="source-13">Lastovkova A, Carder M, Rasmussen HM, Sjoberg L, Groene GJ, Sauni R, et al. (April 2018). “Burnout syndrome as an occupational disease in the European Union: an exploratory study”. Industrial Health. 56 (2): 160–165. Bibcode:2018IndHe..56..160L. doi:10.2486/indhealth.2017-0132. PMC 5889935. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29109358/ PMID 29109358]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5889935 https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2018IndHe..56..160L https://doi.org/10.2486%2Findhealth.2017-0132 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29109358 https://www.jstage.jst.go.jp/article/indhealth/56/2/56_2017-0132/_article</ref><ref name="source-14">van Dam A (2021-09-03). “A clinical perspective on burnout: diagnosis, classification, and treatment of clinical burnout”. European Journal of Work and Organizational Psychology. 30 (5): 732–741. doi:10.1080/1359432X.2021.1948400. ISSN 1359-432X. S2CID 237829018. https://doi.org/10.1080%2F1359432X.2021.1948400 https://search.worldcat.org/issn/1359-432X https://api.semanticscholar.org/CorpusID:237829018 https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1359432X.2021.1948400</ref> === ژێرجۆرەکان === بەپێی DSM-5، شەش ژێرجۆر بە پێی نیشانە زاڵەکان جیا دەکرێنەوە.<ref name="source-5" /> نموونەکانی خوارەوە لە سەرچاوەیەکدا بۆ ھەرزەکاران باس کراون:<ref name="source-1" /> * '''لەگەڵ مەزاجی خەمۆک:''' مەزاجی نزم، بێھیوایی و گریان زاڵن. * '''لەگەڵ دڵەڕاوکێ:''' نائارامی، خەمخواردن و شڵەژان زاڵن؛ ترسی جیابوونەوە لە کەسانی نزیکیش دەکرێت ھەبێت. * '''لەگەڵ تێکەڵەی دڵەڕاوکێ و مەزاجی خەمۆک:''' نیشانەکانی ھەردوو جۆری پێشوو پێکەوە دەردەکەون. * '''لەگەڵ ناڕێکیی ڕەفتار:''' ڕەفتاری وەک پێشێلکردنی مافەکانی کەسانی تر یان یاسا و ڕێساکان، تێکدانی شتەکان و ڕەفتاری بێپەروا دەکرێت ھەبێت. * '''لەگەڵ تێکەڵەی ناڕێکیی ھەست و ڕەفتار:''' نیشانەکانی خەمۆکی یان دڵەڕاوکێ لەگەڵ ناڕێکیی ڕەفتاردا پێکەوە دەردەکەون. * '''دیارینەکراو:''' کاردانەوە نالەبارەکان لە ژێرجۆرەکانی سەرەوەدا ناگونجێن؛ دەکرێت دوورکەوتنەوە لە کەسانی تر یان چالاکییە ڕۆژانەکان لەخۆ بگرن. <span id="ھۆکارەکانی-مەترسی"></span> == ھۆکارەکانی مەترسی == ئەزموونە ئازاربەخشەکانی پێشوو، فشارە درێژخایەنەکان، کەمیی پشتگیریی کۆمەڵایەتی و ھەبوونی کێشەیەکی تری تەندروستیی دەروونی دەتوانن لەگەڵ مەترسیی تووشبوون پەیوەست بن.<ref name="source-2" /> لە منداڵان و ھەرزەکاراندا، تەمەن و قۆناغی گەشە، ئەزموونە پێشووەکان و توانای مامەڵەکردن لەگەڵ فشار لە کاردانەوەکەدا ڕۆڵ دەبینن.<ref name="source-1" /> ھۆکارە فشارھێنەرەکان جۆراوجۆرن و پێویست ناکات ھەموویان ڕووداوێکی کارەساتبار بن. ھەندێک گۆڕانکاری کە زۆرجار ئەرێنی دادەنرێن، وەک لەدایکبوونی منداڵ، دەتوانن فشارھێنەر بن.<ref name="source-3" /> کێشەی پەیوەندی، کێشەی خوێندن یان گواستنەوە بۆ شوێنێکی نوێ دەکرێت لەوانە بن.<ref name="source-2" /> شێوەی تێگەیشتن و ھەستکردنی کەسەکە بە ڕووداوەکەش گرنگە؛ یەک ڕووداو دەتوانێت کاریگەریی جیاوازی لەسەر کەسانی جیاواز ھەبێت.<ref name="source-4" /> لە گەورەساڵاندا، نموونەی ھۆکارە فشارھێنەرە باوەکان ئەمانەن:<ref name="source-2" /> * کێشەی ھاوسەرگیری یان پەیوەندی؛ * کێشەی دارایی؛ * نەخۆشی و کێشەی تەندروستی؛ * مردنی کەسێکی نزیک یان لەدەستدان؛ * لەدەستدانی کار یان بێکاری. لە منداڵان و ھەرزەکاراندا، ئەمانە دەکرێت ھۆکاری فشار بن:<ref name="source-2" /> * جیابوونەوە یان تەڵاقی دایک و باوک؛ * کێشەکانی قوتابخانە لە ڕووی کۆمەڵایەتی یان خوێندنەوە؛ * کێشەی پەیوەست بە سێکسوالیەت؛ * مردنی کەسێکی نزیک یان ھاوڕێیەک. لە توێژینەوەکەی Pelkonen و ھاوکارانی لە ساڵی ٢٠٠٥دا، لە نێوان ٣٠٢ کەسی ١٢–٢٢ ساڵ کە بۆ خزمەتگوزاریی دەروونپزیشکیی دەرەوەی نەخۆشخانە ڕەوانە کرابوون، ٨٩ کەسیان پەشێویی خۆگونجاندنیان بۆ دەستنیشان کرابوو. لەو گرووپەی ٨٩ کەسییەدا ٢٥٪ ھەوڵی خۆکوشتن، ھەڕەشەی خۆکوشتن یان بیری خۆکوشتنیان ھەبوو؛ ژمارەکە کۆی ئەم سێ جۆرە دەگرێتەوە.<ref name="source-15">Pelkonen M, Marttunen M, Henriksson M, Lönnqvist J (May 2005). “Suicidality in adjustment disorder–clinical characteristics of adolescent outpatients”. European Child &amp; Adolescent Psychiatry. 14 (3): 174–180. doi:10.1007/s00787-005-0457-8. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15959663/ PMID 15959663]. S2CID 33646901. https://doi.org/10.1007%2Fs00787-005-0457-8 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15959663 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:33646901</ref> == دەستنیشانکردن == <span id="پۆلێنکردنی-dsm-5"></span> === پۆلێنکردنی DSM-5 === دەستنیشانکردن پشت بە دیاریکردنی ھۆکارە فشارھێنەرەکە و ھەڵسەنگاندنی کلینیکیی پەیوەندیی نێوان ئەو ھۆکارە و نیشانەکان دەبەستێت. ھەڵسەنگاندنی ئەوەش گرنگە کە ئایا بە لابردنی ھۆکارەکە، نیشانەکان ئەگەری کەمبوونەوەیان ھەیە. کاتێک فشار و نیشانەکان پێکەوە بۆ ماوەیەکی درێژ بەردەوامن، جیاکردنەوەی ئەم دۆخە لە خەمۆکیی گەورە و پەشێویی دڵەڕاوکێی گشتگیر ئاڵۆزتر دەبێت. ھەموو کاردانەوەیەکی خەمباری یان نیگەرانی بەرامبەر ڕووداوێکی فشارھێنەر واتای پەشێویی خۆگونجاندن نییە؛ جیاکردنەوەی لە کاردانەوەی ئاسایی بە فشار بەشێکە لە ھەڵسەنگاندنەکە.<ref name="source-6" /> بەپێی پێوەرەکانی DSM-5، نیشانەکان لە ماوەی ٣ مانگدا دوای دەستپێکی ھۆکارێکی فشارھێنەری دیار دەردەکەون. دەبێت ئازاری دەروونییەکە بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخ و کولتوور، لەوە زیاتر بێت کە لەبەر توندیی ھۆکارە فشارھێنەرەکە چاوەڕێ دەکرێت، یان کارکردنی کۆمەڵایەتی، پیشەیی یان بوارێکی گرنگی تری ژیان بە شێوەیەکی بەرچاو تێک بچێت. ئەو نیشانە پەیوەستانە بە فشار نابێت پێوەرەکانی پەشێوییەکی دەروونیی تری دیاریکراو پڕ بکەنەوە یان تەنیا توندتربوونی پەشێوییەکی پێشووتر بن. لەگەڵ ئەوەشدا، دەکرێت پەشێویی خۆگونجاندن لەگەڵ پەشێوییەکی تری جیادا دەستنیشان بکرێت، ئەگەر ئەو پەشێوییە نیشانە پەیوەستەکان بە فشار ڕوون نەکاتەوە. ئەم دەستنیشانکردنە پەژارەی ئاساییی دوای مردنی کەسێکی نزیک ناگرێتەوە.<ref name="source-5" /><ref name="source-22">First, Michael B. (2014). DSM-5 Handbook of Differential Diagnosis. American Psychiatric Publishing. p. 227. doi:10.1176/appi.books.9781585629992. https://doi.org/10.1176/appi.books.9781585629992</ref> پەشێویی خۆگونجاندن دەکرێت بە تێپەڕبوونی کات خۆبەخۆ کۆتایی پێ بێت. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٦ ڕاپۆرتی کردووە کە لە بەشێک لە کەسانی بەدواداچووکراودا، دواتر پەشێوییەکی دەروونیی تر دەستنیشان کراوە. ئەنجامەکانی بەدواداچوون بە گرووپی توێژینەوە و بارودۆخی نەخۆشەکان پەیوەستن.<ref name="source-7" /> == چارەسەر == ھەڵبژاردنی چارەسەر بە تەمەن، توندیی نیشانەکان، ژێرجۆری پەشێوییەکە و بارودۆخ و پەسەندی کەسەکەوە پەیوەستە.<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /> شێوەکانی چارەسەر کە لە سەرچاوەکاندا باس کراون ئەمانەن:<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /> * دەروونچارەسەریی تاکەکەسی؛ * چارەسەریی خێزانی؛ * چارەسەریی گرووپی ھاوتەمەنان؛ * دەرمان بۆ ھەندێک نیشانەی دیاریکراوی توند. لە چارەسەریی تاکەکەسیی ھەرزەکاراندا، [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT) دەتوانێت بۆ فێرکردنی ڕێگاکانی مامەڵەکردن لەگەڵ فشار و چارەسەرکردنی کێشەکان بەکاربھێنرێت.<ref name="source-1" /> بەڵگەی توێژینەوە دەربارەی چارەسەرەکان سنووردارە. دەرمان بۆ ئەم پەشێوییە بە شێوەی ڕوتین بەکارناھێنرێت و دەکرێت لە ھەندێک باردا بۆ نیشانەیەکی توند، وەک دڵەڕاوکێی زۆر، بەکاربھێنرێت.<ref name="source-2" /> سەرچاوەی Johns Hopkinsیش سوودی دەرمان لە چارەسەریی پەشێویی خۆگونجاندنی ھەرزەکاراندا بە زۆر سنووردار وەسف دەکات.<ref name="source-1" /> == ڕەخنەکان == کەمیی وردی و دیاریکراویی پێوەرەکانی دەستنیشانکردن و جیاکردنەوەی پەشێوییەکە لە کێشە ئاسایییەکانی ژیان، جێی گفتوگۆ بوون. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠١ ئاماژەی بە کەمیی توێژینەوە لەسەر ئەم دۆخە کردووە.<ref name="source-16">Casey P (January 2001). “Adult adjustment disorder: a review of its current diagnostic status”. Journal of Psychiatric Practice. 7 (1): 32–40. doi:10.1097/00131746-200101000-00004. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15990499/ PMID 15990499]. S2CID 24932443. https://doi.org/10.1097%2F00131746-200101000-00004 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15990499 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:24932443</ref> سەرنووسینێکی ساڵی ٢٠٠١ لە ''British Journal of Psychiatry''دا، ڕەخنەی ئەوەی گواستووەتەوە کە ئەم دەستنیشانکردنە بە شێوەیەکی زۆر ناڕوون و فراوان بەکاردێت و بەو ھۆیەوە سوودی لەدەست دەدات. ئەمە ڕای ڕەخنەگرانە کە سەرنووسینەکە دەیگوازێتەوە؛ نووسەرانی سەرنووسینەکە ھاوکات بەڵگەی پشتیوانی لە دروستیی ئەم دەستنیشانکردنەش باس دەکەن.<ref name="source-17">Casey P, Dowrick C, Wilkinson G (December 2001). “Adjustment disorders: fault line in the psychiatric glossary”. The British Journal of Psychiatry. 179 (6): 479–481. doi:10.1192/bjp.179.6.479. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11731347/ PMID 11731347]. https://doi.org/10.1192%2Fbjp.179.6.479 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11731347 https://www.cambridge.org/core/journals/the-british-journal-of-psychiatry/article/adjustment-disorders-fault-line-in-the-psychiatric-glossary/1D312436C2F667856C6AE8C164E49908</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩یش دەڵێت پزیشکان سوود لە ھەبوونی ئەم پۆلە دەبینن بۆ کەسانێک کە پێویستیان بە چارەسەر دەبینرێت، بەڵام پێوەرەکانی دەستنیشانکردنێکی وردتریان پڕ ناکەنەوە؛ لە ھەمان کاتدا، ناوردیی پێوەرەکان بە کێشەیەک بۆ توێژینەوە دەزانێت.<ref name="source-18">Baumeister H, Kufner K (July 2009). “It is time to adjust the adjustment disorder category”. Current Opinion in Psychiatry. 22 (4): 409–12. doi:10.1097/YCO.0b013e32832cae5e. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19436201/ PMID 19436201]. S2CID 8610912. https://doi.org/10.1097%2FYCO.0b013e32832cae5e https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19436201 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:8610912</ref> ڕاپۆرتێکی ''Military Times'' نیگەرانیی داکۆکیکارانی مافەکانی ئەندامانی پێشووی سوپای ئەمریکای دەگوازێتەوە دەربارەی بەکارھێنانی ئەم دەستنیشانکردنە بۆ دەرکردنی ئەندامانی سوپا لە خزمەتی سەربازی.<ref name="source-19">“Discharges for adjustment disorder soar”. 29 March 2013. Retrieved 31 July 2018. https://www.militarytimes.com/2013/03/29/discharges-for-adjustment-disorder-soar/</ref> <span id="پەیوەندی-بە-پەتای-کۆڤید-١٩"></span> == پەیوەندی بە پەتای کۆڤید-١٩ == لە سەرەتای [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|پەتای کۆڤید-١٩]] و قۆناغی یەکەمی سنووردارکردنی ھاتوچۆ لە پۆڵەندا، توێژینەوەیەک بە پرسیارنامەی ئینتەرنێتی و خۆڕاپۆرتکردن ئەنجام درا. داتاکانی ١٬٧٤٢ گەورەساڵ لە ئادار و نیسانی ٢٠٢٠دا کۆ کرانەوە؛ نیشانەکانی پەشێویی خۆگونجاندن لەگەڵ نیشانەکانی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش، خەمۆکی و دڵەڕاوکێ ھەڵسەنگێنران.<ref name="source-20">Dragan M, Grajewski P, Shevlin M (2021-01-26). “Adjustment disorder, traumatic stress, depression and anxiety in Poland during an early phase of the COVID-19 pandemic”. European Journal of Psychotraumatology. 12 (1) 1860356. doi:10.1080/20008198.2020.1860356. PMC 8725738. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34992743/ PMID 34992743]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8725738 https://doi.org/10.1080%2F20008198.2020.1860356 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34992743 https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/20008198.2020.1860356?needAccess=true&role=button</ref> ئەنجامەکان لەو نموونەیەدا بەم شێوەیە بوون:<ref name="source-20" /> * نزیکەی ٧٥٪ پەتاکەیان وەک ڕووداوێکی فشارھێنەر دیاری کرد. لە شیکردنەوەی نیشانە سەرەکییەکاندا، پەتاکە بەھێزترین پێشبینیکەری ئاماریی ئەنجامی ئەرێنیی پشکنینی پەشێویی خۆگونجاندن بوو. * ٤٩٪، بەپێی ڕێبازی سختگیرانەتر بۆ نمرەدانی پرسیارنامەکە، نیشانەکانی پەشێویی خۆگونجاندنیان لە ئاستێکی بەرزدا ھەبوو. ئەم نیشانانە لە ژنان و ئەوانەی کاری تەواوکاتیان نەبوو باوتر بوون. دوای لابردنی ئەو کەسانەی کە پشکنینەکەیان بۆ خەمۆکی، دڵەڕاوکێی گشتگیر یان پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش ئەرێنی بوو، ١٤٪ی کۆی نموونەکە بە ئەگەری پڕکردنەوەی پێوەرەکانی ئەم دەستنیشانکردنە پۆلێن کران. * لە پشکنینی سەرەتایی بە پرسیارنامەدا، ٤٤٪ بۆ دڵەڕاوکێی گشتگیر و ٢٦٪ بۆ خەمۆکی ئەنجامی ئەرێنییان ھەبوو؛ ڕێژەی دەستنیشانکردنی ئەگەریی پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش ٢٫٤٪ بوو. بەشداریکردن لە توێژینەوەکە خۆبەخشانە و لە ڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە بوو. ئەم ڕێژانە لەسەر بنەمای خۆڕاپۆرتکردن ھەڵسەنگێنراون و پشت بە چاوپێکەوتنی کلینیکی نابەستن. لەبەر ئەم سنووردارییانە، ناتوانرێت ئەم ڕێژانە بە نوێنەری ھەموو دانیشتووانی پۆڵەندا دابنرێن.<ref name="source-20" /> == سەرچاوەکان == <references /> <span id="بۆ-خوێندنەوەی-زیاتر"></span> == بۆ خوێندنەوەی زیاتر == * First MB, ed. (2014). “Differential Diagnosis by the Trees”. ''DSM-5 Handbook of Differential Diagnosis'' (1st ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing. doi:10.1176/appi.books.9781585629992.mf02. ISBN 978-1-58562-999-2. OCLC 864759427. https://doi.org/10.1176/appi.books.9781585629992.mf02 * Casey PR, Strain JJ, eds. (2016). ''Trauma-and Stressor-related Disorders: A Handbook for Clinicians'' (First ed.). Arlington, Virginia: American Psychiatric Pub. ISBN 978-1-58562-505-5. [[پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان]] 7xkbjrazrtyld5k7wxxnx571feqvxmb 0 305881 1699706 2026-11-02T17:06:09Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان و گونجاندنی وتاری Postpartum depression لە ویکیپیدیای ئینگلیزی، وەشانی 1382741039: https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Postpartum_depression&oldid=1382741039 1699706 wikitext text/x-wiki '''خەمۆکیی دوای منداڵبوون''' (بە ئینگلیزی: ''Postpartum depression''؛ کورتکراوە: '''PPD''') پەشێوییەکی مەزاجە کە دوای منداڵبوون ڕوودەدات. وشەی ''postpartum'' واتای «دوای منداڵبوون» دەدات. زاراوەی فراوانتری «خەمۆکیی دەوروبەری منداڵبوون» خەمۆکیی کاتی [[دووگیانی|دووگیانی]] و دوای منداڵبوون ھەردووکیان دەگرێتەوە. خەمباریی توند، دڵەڕاوکێ، ماندووبوون، گریان، زوو تووڕەبوون و گۆڕانی خەوتن یان خواردن لە نیشانەکانی ئەم پەشێوییەن. ئەم نیشانانە دەتوانن چاودێریکردنی خۆ و منداڵ و ئەنجامدانی کارە ڕۆژانەکان دژوار بکەن.<ref name="source-1">National Institute of Mental Health (2023). “[https://www.nimh.nih.gov/health/publications/perinatal-depression Perinatal Depression]”. Retrieved 1 November 2026.</ref><ref name="source-5">“[https://medlineplus.gov/postpartumdepression.html Postpartum Depression]”. medlineplus.gov. Archived from the original on 27 July 2016. Retrieved 25 September 2020. [https://web.archive.org/web/20160727211033/https://medlineplus.gov/postpartumdepression.html Archived version].</ref> لە ھەندێک توێژینەوەدا خەمۆکیی دایک بە دژواریی پەیوەندیی دایک و کۆرپە و ھەندێک ئەنجامی گەشەی منداڵەوە پەیوەست بووە.<ref name="source-4" /><ref name="source-6">Grace SL, Evindar A, Stewart DE (November 2003). “[https://doi.org/10.1007/s00737-003-0024-6 The effect of postpartum depression on child cognitive development and behavior: a review and critical analysis of the literature]”. Archives of Women’s Mental Health. 6 (4): 263–274. doi:10.1007/s00737-003-0024-6. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14628179/ PMID 14628179]. S2CID 20966469.</ref> ھۆکاری وردی ئەم پەشێوییە بە تەواوی ڕوون نییە. گۆڕانە [[ھۆرمۆن|ھۆرمۆنی]] و جەستەیییەکان، مێژووی کەسی یان خێزانیی خەمۆکی، [[کەمخەوی|کەمیی خەو]] و فشارەکانی چاودێریکردنی کۆرپەیەکی نوێ دەتوانن بەشدار بن. مێژووی خەمۆکی یان [[پەشێویی دووجەمسەری|پەشێویی دووجەمسەری]]، فشارەکانی ژیان، ئاڵۆزییەکانی منداڵبوون و نەبوونی پشتگیری لە ھۆکارەکانی مەترسین.<ref name="source-1" /><ref name="source-5" /> دەستنیشانکردن بە ھەڵسەنگاندنی نیشانەکان دەکرێت. خەمۆکیی دوای منداڵبوون لە [[خەمباریی دوای منداڵبوون|خەمباریی کاتیی دوای منداڵبوون]] (baby blues)، کە گۆڕانێکی سووک و کاتیی مەزاجە، جیاوازە؛ توندبوونی نیشانەکان یان بەردەوامبوونیان بۆ زیاتر لە دوو ھەفتە لە نیشانەکانی پێویستی بە ھەڵسەنگاندنی کلینیکین.<ref name="source-1" /><ref name="source-3">Pearlstein T, Howard M, Salisbury A, Zlotnick C (April 2009). “[https://doi.org/10.1016/j.ajog.2008.11.033 Postpartum depression]”. American Journal of Obstetrics and Gynecology. 200 (4): 357–364. doi:10.1016/j.ajog.2008.11.033. PMC 3918890. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19318144/ PMID 19318144].</ref> دەروونچارەسەری و دەرمان لە چارەسەرەکانی خەمۆکیی دوای منداڵبوونن. شێوازەکانی دەروونچارەسەری، لەوانە [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]]، دەروونچارەسەریی پەیوەندییە نێوان‌کەسییەکان و دەروونچارەسەریی داینامیکی، لە ھەندێک پێداچوونەوەدا وەک چارەسەریی ئەگەری باس کراون.<ref name="source-3" /> پشتگیریی دەروونی و کۆمەڵایەتی دەتوانێت بۆ کەسانی خاوەن مەترسیی بەرز ڕۆڵی پێشگیری ھەبێت.<ref name="source-7">Dennis CL, Dowswell T (February 2013). Dennis CL (ed.). “[https://doi.org/10.1002/14651858.CD001134.pub3 Psychosocial and psychological interventions for preventing postpartum depression]”. The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2013 (2) CD001134. doi:10.1002/14651858.CD001134.pub3. PMC 11936315. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23450532/ PMID 23450532]. S2CID 4812056.</ref> خەمۆکی لە باوکانیشدا لە دەوروبەری لەدایکبوونی منداڵدا دەبینرێت. [[سایکۆزی دوای منداڵبوون|سایکۆزی دوای منداڵبوون]] دۆخێکی جیاواز و توندترە کە بە پێی پێداچوونەوەیەکی کلینیکی لە نزیکەی ١–٢ لە ھەر ١٠٠٠ منداڵبووندا ڕوودەدات.<ref name="source-8">Scarff JR (May 2019). “[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6659987 Postpartum Depression in Men]”. Innovations in Clinical Neuroscience. 16 (5–6): 11–14. PMC 6659987. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31440396/ PMID 31440396].</ref><ref name="source-9">Seyfried LS, Marcus SM (August 2003). “[https://doi.org/10.1080/0954026031000136857 Postpartum mood disorders]”. International Review of Psychiatry. 15 (3): 231–242. doi:10.1080/0954026031000136857. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15276962/ PMID 15276962].</ref> {| class="wikitable" |- ! زانیاری ! وردەکاری |- | ناوی ئینگلیزی | Postpartum depression؛ ھەروەھا Postnatal depression |- | بوار | [[دەروونپزیشکی|دەروونپزیشکی]] |- | نیشانە سەرەکییەکان | خەمباریی توند، کەمیی وزە، [[دڵەڕاوکێ]]، گریان و گۆڕانی خەوتن یان خواردن.<ref name="source-1" /> |- | کاتی دەستپێکردن | زۆرجار لە ھەفتەکانی دوای منداڵبوون؛ دەکرێت لە ساڵی یەکەمی دوای منداڵبووندا دەست پێ بکات.<ref name="source-2">“[https://medlineplus.gov/lab-tests/postpartum-depression-screening/ Postpartum Depression Screening]”. medlineplus.gov. Last updated 12 January 2026. Retrieved 2 November 2026. [https://web.archive.org/web/20190727175805/https://medlineplus.gov/lab-tests/postpartum-depression-screening/ Archived 27 July 2019].</ref> |- | ھۆکار | بە تەواوی ڕوون نییە؛ کۆمەڵێک ھۆکاری جەستەیی، دەروونی و کۆمەڵایەتی بەشدارن.<ref name="source-1" /> |- | دەستنیشانکردن | ھەڵسەنگاندنی کلینیکیی نیشانەکان.<ref name="source-3" /> |- | چارەسەر | [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]]، دەرمان، یان تێکەڵەی ھەردووکیان.<ref name="source-1" /> |- | بڵاوبوونەوە | لە پێداچوونەوەیەکی کلینیکیدا، زۆربەی توێژینەوەکانی ئەمریکا، بەریتانیا و ئۆسترالیا ڕێژەی نزیکەی ١٠–١٥٪یان ڕاپۆرت کردووە؛ ڕێژەکان بە پێی دانیشتووان و شێوازی ھەڵسەنگاندن جیاوازن.<ref name="source-4">Fitelson E, Kim S, Baker AS, Leight K (December 2010). “[https://doi.org/10.2147/IJWH.S6938 Treatment of postpartum depression: clinical, psychological and pharmacological options]”. International Journal of Women’s Health. 3: 1–14. doi:10.2147/IJWH.S6938. PMC 3039003. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21339932/ PMID 21339932].</ref> |} == نیشانەکان == نیشانەکان دەکرێت لە ھەر کاتێکی ساڵی یەکەمی دوای منداڵبووندا دەست پێ بکەن. ماوە، توندی و کاریگەرییان لە ژیانی ڕۆژانەدا لە ھەڵسەنگاندنی خەمۆکیدا گرنگن.<ref name="source-2" /> <span id="نیشانە-ھەستییەکان"></span> === نیشانە ھەستییەکان === نیشانەکان دەتوانن ئەمانە بگرنەوە:<ref name="source-1" /><ref name="source-10">“[https://www.womenshealth.gov/mental-health/mental-health-conditions/postpartum-depression Postpartum depression]”. womenshealth.gov. 9 April 2018. Archived from the original on 10 June 2018. Retrieved 20 November 2019. [https://web.archive.org/web/20180610230935/https://www.womenshealth.gov/mental-health/mental-health-conditions/postpartum-depression Archived version].</ref> * خەمباری، دڵەڕاوکێ یان ھەستی بەتاڵیی بەردەوام؛ * گۆڕانی مەزاج، زوو تووڕەبوون، بێقراری و تووڕەیی؛ * بێھیوایی، ھەستی بێبەھا بوون، شەرم یان تاوانباری؛ * گریانێکی زیاتر لە ئاسایی؛ * دژواری لە پەیوەندیی ھەستی لەگەڵ کۆرپە و گومان لە توانای چاودێریکردنی؛ * بیری [[خۆزیانگەیاندن|خۆزیانگەیاندن]]، [[بیری خۆکوشتن]] یان زیانگەیاندن بە منداڵ. <span id="نیشانە-ڕەفتاری-و-جەستەییەکان"></span> ھەندێک لە [[بیرە ناخوازیارەکان]] دەربارەی زیانگەیاندن بە کۆرپەن و دەتوانن زۆر نیگەرانکەر بن. ئەو بیرانە دەکرێت بەبێ ھەبوونی پەشێویی دەروونیش ڕووبدەن.<ref name="source-200">American College of Obstetricians and Gynecologists (June 2023). “Screening and Diagnosis of Mental Health Conditions During Pregnancy and Postpartum”. Clinical Practice Guideline No. 4, p. 1255. https://ilpqc.org/wp-content/uploads/2025/05/Screening-and-Diagnosis-of-Mental-Health-Conditions-During-Pregnancy-and-Postpartum_ACOG-Clinical-Practice-Guideline-No.-4-1.pdf</ref> ئەم بیرانە بە تەنھا نیشانەی نیازی زیانگەیاندن نین؛ باسکردنیان لەگەڵ پسپۆڕی تەندروستی گرنگە.<ref name="source-3" /> بەپێی MedlinePlus، ئەگەر کەسێک بیری خۆکوشتن، خۆزیانگەیاندن یان زیانگەیاندن بە کۆرپەی ھەبێت، پێویستە دەستبەجێ یارمەتی وەربگرێت.<ref name="source-2" /> <span id="نیشانە_ڕەفتاری_و_جەستەییەکان"></span> === نیشانە ڕەفتاری و جەستەیییەکان === کەمبوونەوەی حەز و چێژ لە چالاکییە ئاسایییەکان، گۆڕانی ئارەزووی خواردن، کەمیی وزە، دوورکەوتنەوە لە خێزان و ھاوڕێیان و خەوی زۆر یان کەم لە نیشانەکانن. چاودێریکردنی خۆ و منداڵیش دەکرێت دژوار ببێت.<ref name="source-1" /><ref name="source-10" /> توێژینەوەیەک لە ژنانی دوای منداڵبووندا پەیوەندییەکی لە نێوان نیشانەکانی خەمۆکی و کێشەکانی ژیانی سێکسیدا دۆزیوەتەوە.<ref name="source-11">Morof D, Barrett G, Peacock J, Victor CR, Manyonda I (December 2003). “[https://doi.org/10.1016/j.obstetgynecol.2003.08.020 Postnatal depression and sexual health after childbirth]”. Obstetrics and Gynecology. 102 (6): 1318–1325. doi:10.1016/j.obstetgynecol.2003.08.020. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14662221/ PMID 14662221]. S2CID 39467608.</ref> <span id="زیندەزانیی-دەمار"></span> === زیندەزانیی دەمار === توێژینەوەکانی وێنەگرتنی کارکردنی مێشک جیاوازییان لە چالاکیی مێشکی دایکانی خاوەن خەمۆکیی دوای منداڵبوون و دایکانی بێ ئەم پەشێوییەدا تۆمار کردووە. لە پێداچوونەوەیەکدا گۆڕان لە ناوچەکانی پەیوەست بە ڕێکخستنی ھەست و چاودێریکردنی کۆرپە، لەوانە قەشری پێشپێشانی، قەشری کەمەربەندیی پێشەوە، ئامیگدالا و ھیپۆکامپ، باس کراوە. کارکردنی ئەم سیستەمانە و پەیوەندیی دایک و منداڵ لەگەڵ یەکتردا کارلێک دەکەن؛ زانیاری لەبارەی بنەما دەمارەیییەکانی ئەم دۆخە ھێشتا سنووردارە.<ref name="source-12">Pawluski JL, Lonstein JS, Fleming AS (February 2017). “[https://doi.org/10.1016/j.tins.2016.11.009 The Neurobiology of Postpartum Anxiety and Depression]” (PDF). Trends in Neurosciences. 40 (2): 106–120. doi:10.1016/j.tins.2016.11.009. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28129895/ PMID 28129895]. S2CID 28613743. Archived (PDF) from the original on 21 January 2022. Retrieved 22 December 2020. [https://web.archive.org/web/20220121200110/https://hal-univ-rennes1.archives-ouvertes.fr/hal-01452985/file/The%20Neurobiology%20of%20Postpartum-Tins%20Manscript%20REVISED%20clean%201.pdf Archived version].</ref> <span id="دەستپێکردن-و-ماوە"></span> == دەستپێکردن و ماوە == خەمۆکیی دوای منداڵبوون زۆرجار لە ھەفتەکانی سەرەتای دوای منداڵبووندا دەست پێ دەکات، بەڵام دەکرێت لە ساڵی یەکەمدا دەرکەوێت و چەندین مانگ بخایەنێت.<ref name="source-2" /> ھەموو ئەو خەمۆکییانەی دوای منداڵبوون دەبینرێن لەو کاتەدا دەست پێ ناکەن. لە توێژینەوەیەک لە کلینیکەکانی چاودێریی دایکان لە ناوچەکانی ناوەندی شاردا، نزیکەی نیوەی ڕووداوە خەمۆکییەکان پێش منداڵبوون دەستیان پێ کردبوو؛ ئەمە ئەنجامی ئەو نموونەیە بوو.<ref name="source-13">Yonkers KA, Ramin SM, Rush AJ, Navarrete CA, Carmody T, March D, et al. (November 2001). “[https://doi.org/10.1176/appi.ajp.158.11.1856 Onset and persistence of postpartum depression in an inner-city maternal health clinic system]”. The American Journal of Psychiatry. 158 (11): 1856–1863. doi:10.1176/appi.ajp.158.11.1856. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11691692/ PMID 11691692].</ref> لە DSM-5دا، خەمۆکیی دوای منداڵبوون وەک پەشێوییەکی سەربەخۆ پۆلێن نەکراوە. وەسفکەری «بە دەستپێکردن لە دەوروبەری منداڵبوون» بۆ ئەو ڕووداوە خەمۆکییانە بەکاردێت کە لە کاتی دووگیانی یان لە ماوەی چوار ھەفتەی دوای منداڵبووندا دەست پێ دەکەن. لە کار و توێژینەوەی کلینیکیدا، ماوەی فراوانتری ساڵی یەکەمی دوای منداڵبوونیش بەکاردێت.<ref name="source-14">Tahirkheli NN, Cherry AS, Tackett AP, McCaffree MA, Gillaspy SR (24 November 2014). “[https://doi.org/10.2147/IJWH.S54666 Postpartum depression on the neonatal intensive care unit: current perspectives]”. International Journal of Women’s Health. 6: 975–987. doi:10.2147/IJWH.S54666. PMC 4247145. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25473317/ PMID 25473317].</ref><ref name="source-15">Stuart-Parrigon K, Stuart S (September 2014). “[https://doi.org/10.1007/s11920-014-0468-6 Perinatal depression: an update and overview]”. Current Psychiatry Reports. 16 (9) 468. doi:10.1007/s11920-014-0468-6. PMC 4920261. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25034859/ PMID 25034859].</ref> پێداچوونەوە و مێتا شیکردنەوەیەکی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ڕێژەی نیشانەکانی خەمۆکی بە پێی EPDS لە توێژینەوەکانی سێ مانگی یەکەمدا ٣١٪ و لە مانگەکانی چوارەم تا دوازدەھەمدا ١٩٪ خەمڵاند. جیاوازیی نێوان ئەم دوو کۆمەڵە توێژینەوەیە لە ڕووی ئامارییەوە بەرچاو نەبوو؛ بۆیە ئەم ژمارانە نابێت وەک بەڵگەی کەمبوونەوەی خەمۆکی لە ھەمان کەسەکاندا لێک بدرێنەوە.<ref name="source-16">Alshikh Ahmad H, Alkhatib A, Luo J (August 2021). “[https://doi.org/10.1186/s12884-021-04016-9 Prevalence and risk factors of postpartum depression in the Middle East: a systematic review and meta-analysis]”. BMC Pregnancy and Childbirth. 21 (1) 542. doi:10.1186/s12884-021-04016-9. PMC 8343347. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34362325/ PMID 34362325].</ref> <span id="کاریگەری-لە-تەندروستیی-دایک-و-منداڵ"></span> == کاریگەری لە تەندروستیی دایک و منداڵ == خەمۆکیی دایک دەکرێت پەیوەندیی دایک و کۆرپە تێک بدات. لە توێژینەوەکاندا کەمتر وەڵامدانەوە بە ئاماژەکانی کۆرپە، دوورکەوتنەوە لە پەیوەندی، ڕەفتاری نەرێنی و کەمتر دەستپێکردن یان بەردەوامبوون لە [[شیرپێدان|شیرپێدان]] تۆمار کراون.<ref name="source-4" /><ref name="source-17">Figueiredo B, Dias CC, Brandão S, Canário C, Nunes-Costa R (2013). “[https://doi.org/10.1016/j.jped.2012.12.002 Breastfeeding and postpartum depression: state of the art review]”. Jornal de Pediatria. 89 (4): 332–338. doi:10.1016/j.jped.2012.12.002. hdl:10216/102955. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23791236/ PMID 23791236].</ref> گریان و ناڕەحەتیی زیاتر لە منداڵ و کێشەکانی گەشە و پەیوەندیی دایک و منداڵیش ڕاپۆرت کراون.<ref name="source-10" /> کێشەکانی خەوی کۆرپەش لە توێژینەوەکاندا بە خەمۆکیی دایکەوە پەیوەست کراون، بەڵام ئاراستەی ھۆکار و ئەنجام بە ڕوونی دیاری نەکراوە.<ref name="source-3" /> پێداچوونەوەیەک لە گەشەی منداڵدا کاریگەریی بچووکی لەسەر توانای مەعریفی، بە تایبەتی لە کوڕاندا، دۆزیوەتەوە. بەڵام جیاکردنەوەی کاریگەریی خەمۆکیی دوای منداڵبوون لە خەمۆکیی درێژخایەن یان دووبارەبووەوەی دایک دژوارە؛ بەشێک لە کێشە ڕەفتاری و دەروونییەکانی دواتر دەکرێت بە ئەو خەمۆکییە بەردەوامەوە پەیوەست بن.<ref name="source-6" /> پێداچوونەوەیەکی کلینیکی ڕێژەی خۆکوشتنی ژنان لە کاتی دووگیانی و دوای منداڵبوون بە گشتی لە ژنانی دەرەوەی ئەم ماوەیە کەمتر ڕاپۆرت دەکات؛ ئەم بەراوردە تایبەت بە ژنانی دەستنیشانکراوی خەمۆکیی دوای منداڵبوون نییە. لە ھەمان پێداچوونەوەدا، مردنی کۆرپەلە یان کۆرپە بە زیادبوونی مەترسیی ئەوە پەیوەست کراوە کە دایک لە ساڵی یەکەمی دوای منداڵبووندا ھەوڵی خۆکوشتن بدات یان لە بەشی نەخۆشییە دەروونییەکاندا بستەر بکرێت.<ref name="source-3" /> <span id="خەمۆکیی-دوای-منداڵبوون-لە-باوکاندا"></span> == خەمۆکیی دوای منداڵبوون لە باوکاندا == بەڵگەکان لەبارەی خەمۆکیی باوکان لەم ماوەیەدا لە بەڵگەکانی دایکان سنووردارترن. پێداچوونەوەیەک ڕێژەکە بە نزیکەی ٨–١٠٪ خەمڵاندووە و بەرزترین ئاستی باوبوونی لە نێوان مانگەکانی سێیەم و شەشەمی دوای لەدایکبوونی منداڵدا ڕاپۆرت کردووە. خەمباری، ماندووبوون، دڵەڕاوکێ و زوو تووڕەبوون لە نیشانە ڕاپۆرتکراوەکانن. پێوەری دەستنیشانکردنی تایبەت و بەگشتی پەسەندکراو بۆ خەمۆکیی دوای منداڵبوونی باوکان نییە.<ref name="source-8" /> لە توێژینەوەیەکی ژاپۆنی کە داتاکانی لە ٢٠١٣دا کۆ کراونەتەوە، ١٣٫٦٪ی باوکان لە چوار مانگی دوای منداڵبوونی ھاوبەشەکەیاندا نمرەی بەرزیان لە پشکنینی EPDSدا ھەبوو؛ ئەمە نمرەی پشکنین بوو، نە دەستنیشانکردنی کلینیکی بۆ ھەموو ئەو کەسانە.<ref name="source-18">Nishimura A, Fujita Y, Katsuta M, Ishihara A, Ohashi K (December 2015). “[https://doi.org/10.1186/s12884-015-0552-x Paternal postnatal depression in Japan: an investigation of correlated factors including relationship with a partner]”. BMC Pregnancy and Childbirth. 15 (1) 128. doi:10.1186/s12884-015-0552-x. PMC 4449521. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26026489/ PMID 26026489].</ref> مێتا شیکردنەوەی توێژینەوەکانی کاتی دووگیانی و دوای منداڵبوون پەیوەندییەکی نێوان خەمۆکیی دایک و باوک دۆزیوەتەوە.<ref name="source-19">Paulson JF, Bazemore SD (May 2010). “[https://doi.org/10.1001/jama.2010.605 Prenatal and postpartum depression in fathers and its association with maternal depression: a meta-analysis]”. JAMA. 303 (19): 1961–1969. doi:10.1001/jama.2010.605. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20483973/ PMID 20483973]. S2CID 27189811.</ref> پێداچوونەوەیەکی دیکە ڕێژەی خەمۆکیی باوکان لە توێژینەوە گشتییەکاندا ١٫٢–٢٥٫٥٪ و لە کاتی خەمۆکیی دایکدا ٢٤–٥٠٪ ڕاپۆرت دەکات.<ref name="source-20">Goodman JH (January 2004). “[https://doi.org/10.1046/j.1365-2648.2003.02857.x Paternal postpartum depression, its relationship to maternal postpartum depression, and implications for family health]”. Journal of Advanced Nursing. 45 (1): 26–35. doi:10.1046/j.1365-2648.2003.02857.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14675298/ PMID 14675298].</ref> گۆڕانی ھۆرمۆنەکان، لەوانە تێستۆستێرۆن، و پەیوەندییان بە ھەستی باوک و پەیوەندیی باوک و کۆرپە وەک ڕوونکردنەوەی ئەگەری لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە؛ ئەمانە ھۆکاری سەلمێنراوی یەکسان بۆ ھەموو باوکان نین.<ref name="source-8" /> خەمۆکیی باوک بە گشتی لە توێژینەوەکاندا بە کێشە ھەستی و ڕەفتارییەکانی منداڵ پەیوەست بووە، بەڵام ئەم دەرئەنجامانە ھەمیشە تایبەت بە دەستپێکردنی خەمۆکی دوای منداڵبوون نین.<ref name="source-21">Schumacher M, Zubaran C, White G (June 2008). “[https://doi.org/10.1016/j.wombi.2008.03.008 Bringing birth-related paternal depression to the fore]”. Women and Birth. 21 (2): 65–70. doi:10.1016/j.wombi.2008.03.008. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18479990/ PMID 18479990].</ref> <span id="دایک-و-باوکی-بەخێوکەر"></span> == دایک و باوکی بەخێوکەر == لە دوای بەخێوگرتنی منداڵیشدا نیشانەکانی خەمۆکی دەبینرێن. توێژینەوەکان لەم بوارەدا کەمن، بەڵام گۆڕانی ژیان و فشارەکانی ڕۆڵی دایک و باوک دەتوانن بۆ دایک و باوکی بەخێوکەر و بایۆلۆژی ھاوبەش بن.<ref name="source-22">Foli KJ, South SC, Lim E, Jarnecke AM (August 2016). “[https://doi.org/10.1016/j.jad.2016.01.049 Post-adoption depression: Parental classes of depressive symptoms across time]”. Journal of Affective Disorders. 200: 293–302. doi:10.1016/j.jad.2016.01.049. PMC 4887416. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27155072/ PMID 27155072].</ref> لە بەراوردێکی دایکانی بەخێوکەر و ئەو دایکانەی منداڵیان بووبوو، ئاستی نیشانەکانی خەمۆکی ھاوچەشن بوو؛ دایکانی بەخێوکەر دڵەڕاوکێی کەمتریان ڕاپۆرت کردبوو. کەمیی خەو، مێژووی نەزۆکی، مێژووی کێشەی دەروونی و دژواریی پەیوەندیی ھاوسەری لە ھۆکارە پەیوەستەکان بوون.<ref name="source-23">Mott SL, Schiller CE, Richards JG, O’Hara MW, Stuart S (August 2011). “[https://doi.org/10.1007/s00737-011-0227-1 Depression and anxiety among postpartum and adoptive mothers]”. Archives of Women’s Mental Health. 14 (4): 335–343. doi:10.1007/s00737-011-0227-1. PMC 3433270. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21725836/ PMID 21725836].</ref> <span id="بابەتە-پەیوەستەکان-بە-کەسانی-lgbtq"></span> == بابەتە پەیوەستەکان بە کەسانی LGBTQ == پێداچوونەوەیەک لە تەندروستیی دەروونیی دەوروبەری منداڵبوون لە کەسانی LGBTQدا، کەمبوونی زانیاریی پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری، ننگلێدانی کۆمەڵایەتی (stigma) و ئەو خزمەتگوزارییانەی کە تەنھا جوتە ڕەگەزجیاوازەکان و کەسانی سیسجێندەر لەبەرچاو دەگرن، وەک بەربەست ناساندووە.<ref name="source-24">Kirubarajan A, Barker LC, Leung S, Ross LE, Zaheer J, Park B, et al. (September 2022). “[https://doi.org/10.1111/1471-0528.17103 LGBTQ2S+ childbearing individuals and perinatal mental health: A systematic review]”. BJOG. 129 (10): 1630–1643. doi:10.1111/1471-0528.17103. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35048502/ PMID 35048502]. S2CID 246064324.</ref> لە توێژینەوەیەکی بچووکی دایکانی بایۆلۆژیی لێزبیەن و بایسێکسواڵدا، نمرەی EPDS لە داتای پێشتر بڵاوکراوەی ژنانی ھێتێرۆسێکسواڵ بەرزتر بوو؛ ئەم بەراوردە بە کۆمەڵەیەکی ھاوکاتی نوێ نەکرابوو.<ref name="source-25">Ross LE, Steele L, Goldfinger C, Strike C (2007). “[https://doi.org/10.1007/s00737-007-0168-x Perinatal depressive symptomatology among lesbian and bisexual women]”. Archives of Women’s Mental Health. 10 (2): 53–59. doi:10.1007/s00737-007-0168-x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17262172/ PMID 17262172]. S2CID 44227469.</ref> پشتگیریی کەمتر و جیاکاریی کۆمەڵایەتی لە ڕوونکردنەوە ئەگەرییەکانن.<ref name="source-26">Ross LE (2005). “[https://doi.org/10.1300/J013v41n03_07 Perinatal mental health in lesbian mothers: a review of potential risk and protective factors]”. Women &amp; Health. 41 (3): 113–128. doi:10.1300/J013v41n03_07. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15970579/ PMID 15970579]. S2CID 38024879.</ref> == ھۆکارەکان == خەمۆکیی دوای منداڵبوون یەک ھۆکاری دیاریکراوی نییە. گۆڕانی جەستە و ھۆرمۆنەکان، مێژووی خەمۆکی و فشارەکانی ژیان و چاودێریکردنی کۆرپە لە ڕوونکردنەوەکاندا جێگایان ھەیە.<ref name="source-5" /> [[ئێسترۆجین|ئیسترۆجین]] و [[پڕۆجێسترۆن|پرۆجێستەرۆن]] دوای منداڵبوون بە خێرایی دادەبەزن، بەڵام توێژینەوەکان پەیوەندییەکی سادە و یەکسانیان لە نێوان ئاستی ئەم ھۆرمۆنانە و خەمۆکیدا نەسەلماندووە. ھەستیاریی جیاوازی ھەندێک ژن بە گۆڕانە ھۆرمۆنییەکان یەکێکە لە گریمانەکان.<ref name="source-27">Schiller CE, Meltzer-Brody S, Rubinow DR (February 2015). “[https://doi.org/10.1017/S1092852914000480 The role of reproductive hormones in postpartum depression]”. CNS Spectrums. 20 (1): 48–59. doi:10.1017/S1092852914000480. PMC 4363269. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25263255/ PMID 25263255].</ref> [[ئالۆپرێگنانۆلۆن|ئالۆپرێگنانۆلۆن]]، کە لە پرۆجێستەرۆنەوە دروست دەبێت، کاریگەری لە وەرگرەکانی GABA لە مێشکدا ھەیە و لە لێکۆڵینەوەکانی ئەم پەشێوییەدا جێگای سەرنجە. ئاستی دوای منداڵبوونی ئەم ماددەیە و گۆڕانی ھەستیاریی وەرگرەکان لێکۆڵراونەتەوە، بەڵام ئەنجامەکان یەکدەست نین؛ کەمبوونەوەی ئاستەکە بە تەنھا ڕوونکردنەوەیەکی سەلمێنراوی ھەموو حاڵەتەکان نییە.<ref name="source-28">Pinna G, Almeida FB, Davis JM (26 April 2022). “[https://doi.org/10.3389/fgwh.2022.823616 Allopregnanolone in Postpartum Depression]”. Frontiers in Global Women’s Health. 3 823616. doi:10.3389/fgwh.2022.823616. PMC 9088875. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35558166/ PMID 35558166].</ref> توێژینەوەیەک لە داتای ڕابردوو کە پەیوەندیی بە بەکارھێنانی ئۆکسیتۆسینی دەستکرد لە کاتی منداڵبوونەوە ھەبوو، پەیوەندییەکی لەگەڵ تۆمارکردنی خەمۆکی یان دڵەڕاوکێ، یان نووسینی دەرمانی ئەم دۆخانە لە دوای منداڵبووندا دۆزییەوە. شێوازی توێژینەوەکە ناتوانێت بسەلمێنێت کە ئۆکسیتۆسین ھۆکاری ئەو دۆخانە بووە.<ref name="source-29">Kroll-Desrosiers AR, Nephew BC, Babb JA, Guilarte-Walker Y, Moore Simas TA, Deligiannidis KM (February 2017). “[https://doi.org/10.1002/da.22599 Association of peripartum synthetic oxytocin administration and depressive and anxiety disorders within the first postpartum year]”. Depression and Anxiety. 34 (2): 137–146. doi:10.1002/da.22599. PMC 5310833. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28133901/ PMID 28133901].</ref> ڕێڕەوە زیندەییە وردترەکان، لەوانە ڕێکخستنی جووڵەی کەلسیۆم لە خانە دەمارەیییەکاندا بە کاریگەریی ھۆرمۆنە ستێرۆیدییەکان، وەک گریمانە بۆ پەشێوییەکانی مەزاجی دوای منداڵبوون پێشنیار کراون.<ref name="source-30">Thippeswamy H, Davies W (June 2021). “[https://doi.org/10.1007/s00737-020-01093-1 A new molecular risk pathway for postpartum mood disorders: clues from steroid sulfatase-deficient individuals]”. Archives of Women’s Mental Health. 24 (3): 391–401. doi:10.1007/s00737-020-01093-1. PMC 8116278. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33219387/ PMID 33219387]. S2CID 227076500.</ref> کەمیی خەو و نەبوونی کاتی پشوودانەوە دەکرێت بە ماندووبوون و دژواریی دەروونی بەشدار بن.<ref name="source-1" /> خەمۆکیی دوای منداڵبوون دەکرێت دوای ھەر منداڵبوونێک ڕووبدات؛ نەبوونی خەمۆکی لە منداڵبوونەکانی پێشوو مانای نەبوونی مەترسی نییە.<ref name="source-2" /> <span id="ھۆکارەکانی-مەترسی"></span> === ھۆکارەکانی مەترسی === ھۆکارە زیندەیی، دەروونی و کۆمەڵایەتییەکان زۆرجار کارلێک دەکەن. بوونی پەیوەندیی ئاماری بە تەنھا مانای بوونی پەیوەندیی ھۆکار و دەرئەنجام نییە.<ref name="source-31">Yim IS, Tanner Stapleton LR, Guardino CM, Hahn-Holbrook J, Dunkel Schetter C (28 March 2015). “[https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-101414-020426 Biological and psychosocial predictors of postpartum depression: systematic review and call for integration]”. Annual Review of Clinical Psychology. 11 (1): 99–137. doi:10.1146/annurev-clinpsy-101414-020426. PMC 5659274. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25822344/ PMID 25822344].</ref> <span id="ھۆکارە-زیندەیی-و-پەیوەستەکان-بە-تەندروستی"></span> ==== ھۆکارە زیندەیی و پەیوەستەکان بە تەندروستی ==== مێژووی کەسی یان خێزانیی خەمۆکی و پەشێویی دووجەمسەری لە ھۆکارە ناسراوەکانی مەترسین.<ref name="source-1" /> توێژینەوەیەکی نێوان‌وڵاتی پەیوەندییەکی لە نێوان ئاستی کەمتری DHA لە شیری دایکان و خواردنی کەمتری خۆراکی دەریایی لە لایەک، و ڕێژەی بەرزتری نیشانەکانی خەمۆکی لە لایەکی دیکەوە دۆزییەوە. ئەمە بەراوردێکی کۆمەڵەییی وڵاتان بوو و ناسەلمێنێت کە کەمیی DHA لە کەسێکدا خەمۆکی دروست دەکات.<ref name="source-33">Hibbeln JR (May 2002). “[https://doi.org/10.1016/S0165-0327(01)00374-3 Seafood consumption, the DHA content of mothers’ milk and prevalence rates of postpartum depression: a cross-national, ecological analysis]”. Journal of Affective Disorders. 69 (1–3): 15–29. doi:10.1016/S0165-0327(01)00374-3. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12103448/ PMID 12103448].</ref> تێکچوونی کارکردنی غوددەی [[تایرۆید|تایرۆید]]یش دەتوانێت نیشانەی خەمۆکی دروست بکات و لە ھەڵسەنگاندنی ھۆکارە جەستەیییەکاندا لەبەرچاو دەگیرێت.<ref name="source-10" /> <span id="ھۆکارە-دەروونی-و-کۆمەڵایەتییەکان"></span> ==== ھۆکارە دەروونی و کۆمەڵایەتییەکان ==== لە توێژینەوەکاندا ئەم بارودۆخانە بە مەترسیی زیاتری نیشانەکانی خەمۆکی پەیوەست بوون:<ref name="source-31" /><ref name="source-34">Ayoub K, Shaheen A, Hajat S (30 July 2020). “[https://doi.org/10.2174/1745017902016010142 Postpartum Depression in The Arab Region: A Systematic Literature Review]”. Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health. 16 (Suppl-1): 142–155. doi:10.2174/1745017902016010142. PMC 7536723. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33029191/ PMID 33029191].</ref><ref name="source-35">Mehta S, Mehta N (March 2014). “[https://doi.org/10.4081/mi.2014.5370 An Overview of Risk Factors Associated to Post-partum Depression in Asia]”. Mental Illness. 6 (1): 14–17. doi:10.4081/mi.2014.5370. PMC 4253395. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25478140/ PMID 25478140].</ref> * خەمۆکی یان دڵەڕاوکێ لە کاتی دووگیانی؛ * مێژووی خەمۆکی، نیشانە توندەکانی پێش سووڕی مانگانە یان خەمباریی کاتیی دوای منداڵبوون؛ * ڕووداوە پڕفشارەکانی ژیان، کێشەی دارایی و کەمیی پشتگیریی کۆمەڵایەتی؛ * ناکۆکیی ھاوسەری، پەیوەندیی ناخۆش لەگەڵ خێزان و نەبوونی پشتگیریی ھەستی و کرداری؛ * دووگیانیی پلان‌دانەنراو، ئاڵۆزیی دووگیانی یان منداڵبوون و مێژووی لەدەستدانی دووگیانی؛ * نەخۆشیی کۆرپە، منداڵبوونی پێشوەختە، مەزاجی دژواری کۆرپە و فشارەکانی چاودێریکردن؛ * ھەستی بێبەھا بوون یان توانای کەمی خۆ لە چاودێریکردنی منداڵدا. مێتا شیکردنەوەیەک پەیوەندیی نێوان نیشانەکانی خەمۆکیی دایک و مەزاجی دژواری کۆرپەی پشتڕاست کردووەتەوە.<ref name="source-36">Beck CT (1996). “[https://doi.org/10.1097/00006199-199607000-00006 A meta-analysis of the relationship between postpartum depression and infant temperament]”. Nursing Research. 45 (4): 225–230. doi:10.1097/00006199-199607000-00006. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8700656/ PMID 8700656].</ref> دژواریی شیرپێدان و خەمۆکیش پەیوەندییان ھەیە، بەڵام ڕوون نییە ھەموو کاتێک کامیان پێش ئەوی دیکە دەکەوێت.<ref name="source-17" /> لە نموونەیەکی دایکانی کەمدەرامەتی گوندەکانی بەنگلادیش کە منداڵەکانیان ٦–١٦ مانگیان بوو، ناڕوونیی دابینبوونی خۆراک و توندوتیژی بە نیشانەکانی خەمۆکی پەیوەست بوون.<ref name="source-37">Hossain SJ, Roy BR, Hossain AT, Mehrin F, Tipu SM, Tofail F, et al. (July 2020). “[https://doi.org/10.3390/ijerph17134727 Prevalence of Maternal Postpartum Depression, Health-Seeking Behavior and Out of Pocket Payment for Physical Illness and Cost Coping Mechanism of the Poor Families in Bangladesh: A Rural Community-Based Study]”. International Journal of Environmental Research and Public Health. 17 (13) E4727. Bibcode:2020IJERP..17.4727H. doi:10.3390/ijerph17134727. PMC 7370050. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32630173/ PMID 32630173].</ref> لە توێژینەوەیەکدا، کەمیی سەرچاوە داراییەکان بە نیشانەی زیاتری خەمۆکی پەیوەست بووە.<ref name="source-38">Segre LS, O’Hara MW, Arndt S, Stuart S (April 2007). “[https://doi.org/10.1007/s00127-007-0168-1 The prevalence of postpartum depression: the relative significance of three social status indices]”. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology. 42 (4): 316–321. doi:10.1007/s00127-007-0168-1. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17370048/ PMID 17370048]. S2CID 20586114.</ref> کۆچکردن دەکرێت دایک لە تۆڕی پشتگیریی خێزان و کۆمەڵگە دوور بخات. لە زۆر نەریتدا، چاودێریی دوای منداڵبوون یارمەتیی کارەکانی ماڵ، خواردن، پشوودانەوە و چاودێریی کۆرپە دەگرێتەوە.<ref name="source-39">Dennis CL, Fung K, Grigoriadis S, Robinson GE, Romans S, Ross L (July 2007). “[https://doi.org/10.2217/17455057.3.4.487 Traditional postpartum practices and rituals: a qualitative systematic review]”. Women’s Health. 3 (4): 487–502. doi:10.2217/17455057.3.4.487. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19804024/ PMID 19804024].</ref> لە پێداچوونەوەی توێژینەوەکانی وڵاتانی عەرەبیدا، ناکۆکی لەگەڵ دەسوو بە خەمۆکی پەیوەست بوو؛ دوو توێژینەوە ڕێژەی ئۆدزیان (''odds ratio''؛ OR) بە ١٫٨ و ٢٫٧ ڕاپۆرت کردبوو. سێ توێژینەوەی میسر و یەک توێژینەوەی ئوردن لە دایکانی کۆرپەی کچدا ئۆدزی بەرزتری ھەبوونی نیشانەکانی خەمۆکییان، بە ڕێژەی ئۆدزی ٢–٤، دۆزیبووەوە؛ ئەمە بۆ ھەموو وڵاتان یان ھەموو خێزانەکان گشتێنراو نییە.<ref name="source-34" /> لە پێداچوونەوەیەکی ٢٠١٥دا، توێژینەوەیەکی بچووکی نەخۆشخانەیەکی دووبەی فرەژنیی لە نێو ھۆکارە پەیوەستەکان بە نیشانەکانی خەمۆکیدا باس کردووە؛ ئەو ئەنجامە تایبەت بە نموونە و پێوەرەکانی ئەو توێژینەوەیەیە.<ref name="source-40">Haque A, Namavar A, Breene KA (2015). “[https://doi.org/10.3998/jmmh.10381607.0009.104 Prevalence and Risk Factors of Postpartum Depression in Middle Eastern/Arab Women]”. Journal of Muslim Mental Health. 9 (1). doi:10.3998/jmmh.10381607.0009.104. hdl:2027/spo.10381607.0009.104.</ref> پەیوەندیی ئاستی خوێندن، ژیانی گوندنشینی و شێوازی منداڵبوون لە توێژینەوە ناوچەیییەکاندا یەکدەست نەبووە. بۆ نموونە، لە لوبناندا پەیوەندیی نەشتەرگەریی سیزاری بە خەمۆکی لە نموونە گوندی و شارییەکاندا جیاواز بوو. ھەڵسەنگاندنی دایکان بۆ کوالێتیی چاودێریی منداڵبوونیش پەیوەندیی نیشان داوە، بەڵام ئەگەری کاریگەریی نیشانەکانی خەمۆکی لەسەر ئەو ھەڵسەنگاندنە ھەیە.<ref name="source-34" /> <span id="شێوازی-پێشکەشکردنی-چاودێری"></span> ==== شێوازی پێشکەشکردنی چاودێری ==== پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیکی لە ٢٠٢٣دا، کە زۆربەی بەشداربووانی توێژینەوەکانی کەسانی تەندروستی دوای منداڵبوون بوون، جیاوازییەکی ڕوونی لە نیشانەکانی خەمۆکی یان دڵەڕاوکێ لە نێوان سەردانی کلینیک و چاودێریی ماڵ یان تەلەفۆندا نەدۆزییەوە. بەڵگەکان لە ئاستێکی نزمدا بوون. چاودێریی یەکخراو، واتە کارکردنی پێکەوەی چەند جۆرە پسپۆڕێک، ھەروەھا جیاوازییەکی ڕوونی لە نیشانەکانی خەمۆکی نیشان نەدا. ئەمانە سەلماندنی یەکسانیی ھەموو شێوازەکانی چارەسەری خەمۆکیی دەستنیشانکراو نین.<ref name="source-41">Saldanha IJ, Adam GP, Kanaan G, Zahradnik ML, Steele DW, Danilack VA, et al. (2 June 2023). Postpartum Care up to 1 Year After Pregnancy: A Systematic Review and Meta-Analysis (Report). doi:10.23970/ahrqepccer261. https://doi.org/10.23970/ahrqepccer261</ref> === توندوتیژی === مێتا شیکردنەوەیەکی شەش توێژینەوە پەیوەندییەکی لە نێوان توندوتیژی دژ بە ژنان و خەمۆکیی دوای منداڵبووندا دۆزیوەتەوە. توندوتیژی دەتوانێت جەستەیی، سێکسی یان دەروونی بێت. ئەنجامەکان لە توێژینەوە جیاوازەکاندا یەکدەست نەبوون و ئەگەری لایەنگریی بڵاوکردنەوە ھەبوو؛ بۆیە ئەو پەیوەندییە بە تەنھا ھۆکارێتی ناسەلمێنێت.<ref name="source-42">Wu Q, Chen HL, Xu XJ (April 2012). “[https://doi.org/10.1007/s00737-011-0248-9 Violence as a risk factor for postpartum depression in mothers: a meta-analysis]”. Archives of Women’s Mental Health. 15 (2): 107–114. doi:10.1007/s00737-011-0248-9. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22382278/ PMID 22382278]. S2CID 33870094.</ref> == دەستنیشانکردن == === پێوەرەکان === دەستنیشانکردن بە ھەڵسەنگاندنی کلینیکی دەکرێت. پێوەرەکانی ڕووداوێکی خەمۆکیی گەورە بوونی لانیکەم پێنج لە نۆ نیشانەی خوارەوەن لە ھەمان ماوەی دوو ھەفتەدا، بە گۆڕان بە بەراورد بە کارکردنی پێشوو. لانیکەم یەکێک لەو نیشانانە دەبێت مەزاجی خەمۆک یان لەدەستدانی حەز و چێژ بێت.<ref name="source-8" /> * مەزاجی خەمۆک، خەمباری، بەتاڵی یان بێھیوایی لە زۆربەی ڕۆژدا، نزیکەی ھەموو ڕۆژێک، بەپێی وەسفی خودی کەسەکە یان تێبینیی ئەوانی دیکە؛ * کەمبوونەوەی بەرچاوی حەز یان چێژ لە ھەموو، یان نزیکەی ھەموو، چالاکییەکاندا، لە زۆربەی ڕۆژدا و نزیکەی ھەموو ڕۆژێک، بەپێی وەسفی کەسەکە یان تێبینیی ئەوانی دیکە؛ * کەمبوونەوەی بەرچاوی کێش بێ ڕێژیمی کەمکردنەوەی کێش، یان زیادبوونی بەرچاوی کێش؛ یان کەمبوونەوە یان زیادبوونی ئارەزووی خواردن نزیکەی ھەموو ڕۆژێک؛ * بێخەوی یان خەوی زۆر، نزیکەی ھەموو ڕۆژێک؛ * شڵەژان یان خاو بوونەوەی دەروونی و جووڵەیی، نزیکەی ھەموو ڕۆژێک، کە ئەوانی دیکە دەیبینن؛ ئەمە تەنھا ھەستی خودی کەسەکە بە بێقراری یان خاو بوونەوە نییە؛ * ماندووبوون یان کەمیی وزە، نزیکەی ھەموو ڕۆژێک؛ * ھەستی بێبەھا بوون یان تاوانباریی زۆر یان نابەجێ، نزیکەی ھەموو ڕۆژێک، کە دەکرێت وەھمی بێت؛ ئەمە تەنھا خۆسەرزەنشتکردن یان ھەستی تاوانباری بە ھۆی نەخۆشبوونەوە نییە؛ * کەمبوونەوەی توانای بیرکردنەوە یان سەرنجڕاگرتن، یان دوودڵی لە بڕیاردان، نزیکەی ھەموو ڕۆژێک، بەپێی وەسفی کەسەکە یان تێبینیی ئەوانی دیکە؛ * بیری دووبارەبووەوەی مردن، کە تەنھا ترس لە مردن نییە؛ بیری دووبارەبووەوەی خۆکوشتن بەبێ پلانێکی دیاریکراو؛ یان ھەوڵی خۆکوشتن یان پلانێکی دیاریکراو بۆ خۆکوشتن.<ref name="source-8" /> نیشانەکان دەبێت ببنە ھۆی ناڕەحەتییەکی بەرچاو لە ڕووی کلینیکییەوە، یان کارکردنی کەسەکە لە ژیانی کۆمەڵایەتی، کار یان بوارە گرنگەکانی دیکەدا بە شێوەیەکی بەرچاو تێک بدەن. ھەڵسەنگاندن ھەروەھا ماددەکان، نەخۆشییە جەستەیییەکان و پەشێوییە دەروونییەکانی دیکە لەبەرچاو دەگرێت. مێژووی مانیا یان ھایپۆمانیا بۆ جیاکردنەوەی پەشێویی دووجەمسەری گرنگە.<ref name="source-8" /><ref name="source-4" /> <span id="جیاکردنەوە-لە-دۆخەکانی-دیکە"></span> === جیاکردنەوە لە دۆخەکانی دیکە === <span id="خەمباریی-دوای-منداڵبوون"></span> ==== خەمباریی دوای منداڵبوون ==== [[خەمباریی دوای منداڵبوون|خەمباریی دوای منداڵبوون]]، یان ''baby blues''، گۆڕانێکی سووک و کاتیی مەزاجە کە لە ڕۆژەکانی دوای منداڵبووندا گریان، دڵەڕاوکێ و ھەڵچوونی ھەستی لەگەڵدایە. زۆرجار لە ماوەی دوو ھەفتەدا خۆی باشتر دەبێت. خەمۆکیی دوای منداڵبوون توندتر و درێژخایەنترە و دەتوانێت کارکردنی ڕۆژانە تێک بدات.<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /> ئەو ژنانەی خەمباریی کاتییان ھەیە دەکرێت دواتر مەترسیی زیاتری خەمۆکییان ھەبێت.<ref name="source-3" /> <span id="سایکۆزی-دوای-منداڵبوون"></span> ==== سایکۆزی دوای منداڵبوون ==== سایکۆزی دوای منداڵبوون دۆخێکی توندی دەروونییە کە دەکرێت بە مانیا، دۆخێکی تێکەڵی مەزاج یان خەمۆکیی لەگەڵ نیشانە سایکۆزییەکان دەرکەوێت. وەھم، ھەڵەھەستکردن، ئاڵۆزیی بیرکردنەوە و سەرلێشێواوی دەکرێت لەگەڵیدا بن. ئەم دۆخە فریاکەوتنێکی دەروونپزیشکییە؛ ئەگەر چارەسەر نەکرێت، بە مەترسیی بەرزی خۆکوشتن یان زیانگەیاندنی کوشندە بە منداڵ پەیوەستە.<ref name="source-43">Bergink V, Akbarian S, Byatt N, Chandra PS, Cirino N, Dazzan P, et al. (May 2026). “[https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2025.10.016 Postpartum Psychosis and Bipolar Disorder: Review of Neurobiology and Expert Consensus Statement on Classification]”. Biological Psychiatry. 99 (9): 740–747. doi:10.1016/j.biopsych.2025.10.016. hdl:2066/331586. PMC 12673989. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41135771/ PMID 41135771].</ref> دەستپێکردن زۆرجار خێرا و لە دوو ھەفتەی یەکەمی دوای منداڵبوونە. نیشانەکان دەکرێت لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا بگۆڕێن. مێژووی پەشێویی دووجەمسەری، سایکۆزی دوای منداڵبوونی پێشوو و مێژووی خێزانی مەترسی زیاد دەکەن؛ بەڵام نزیکەی نیوەی ژنانی تووشبوو مێژووی نەخۆشیی دەروونییان نییە.<ref name="source-44">Nonacs R (5 August 2026). “[https://womensmentalhealth.org/posts/understanding-postpartum-psychosis/ Understanding Postpartum Psychosis: Beyond the Headlines]”. MGH Center for Women’s Mental Health. Retrieved 1 November 2026.</ref> پێداچوونەوەیەکی پسپۆڕان پەیوەندیی نزیکی ئەم دۆخە بە سپێکترەی دووجەمسەری باس دەکات: لە نزیکەی نیوەی حاڵەتەکانی یەکەم سایکۆزی دوای منداڵبووندا، ئەو ڕووداوە ھەمان یەکەم دەرکەوتنی پەشێویی دووجەمسەرییە. ئەمە بە مانای پێشبینیی سادەی ٥٠٪ مەترسیی دواتر نییە.<ref name="source-43" /> <span id="تێکچوونی-فشاری-دوای-ڕووداوی-ئازاربەخشی-پەیوەست-بە-منداڵبوون"></span> ==== پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخشی پەیوەست بە منداڵبوون ==== دایک یان باوک دەکرێت دوای منداڵبوون نیشانەکانی پەشێویی فشاری دوای ڕووداوی ئازاربەخش (PTSD) ئەزموون بکەن. ئەزموونێکی منداڵبوون کە ھەڕەشەی گیان یان برینداربوونی توندی تێدا ھەست پێ بکرێت، دەکرێت لە چوارچێوەی پێوەرەکانی PTSDدا بگونجێت. خەمۆکی و PTSD زۆرجار پێکەوە دەبینرێن، بەڵام یەک پەشێویی نین. یادەوەرییە ناخوازیارەکان، دووبارە ژیانەوەی ڕووداوەکە، خەونی ترسناک، خۆدزینەوە لە بیرخەرەوەکان و بەئاگایی یان ھەڵچوونی زیادە لە نیشانە پەیوەستەکان بە PTSDن.<ref name="source-45">Yildiz PD, Ayers S, Phillips L (January 2017). “[https://doi.org/10.1016/j.jad.2016.10.009 The prevalence of posttraumatic stress disorder in pregnancy and after birth: A systematic review and meta-analysis]”. Journal of Affective Disorders. 208: 634–645. doi:10.1016/j.jad.2016.10.009. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27865585/ PMID 27865585].</ref><ref name="source-46">Ayers S, Wright DB, Thornton A (18 September 2018). “[https://doi.org/10.3389/fpsyt.2018.00409 Development of a Measure of Postpartum PTSD: The City Birth Trauma Scale]”. Frontiers in Psychiatry. 9 409. doi:10.3389/fpsyt.2018.00409. PMC 6153962. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30279664/ PMID 30279664].</ref> پێداچوونەوەکان ڕێژەی نزیکەی ٣–٤٪ لە نموونە گشتییەکانی دایکان و نزیکەی ١٥–١٩٪ لە نموونەکانی خاوەن مەترسیی بەرز، وەک ئەوانەی ئاڵۆزیی دووگیانی یان منداڵبوونی پێشوەختەیان ھەیە، ڕاپۆرت دەکەن. ئەزموونی نەرێنیی منداڵبوون، مێژووی ئازاری دەروونی، کێشەکانی تەندروستیی دەروونی و کەمیی پشتگیری لە ھۆکارە پەیوەستەکانن.<ref name="source-46" /><ref name="source-47">Dekel S, Stuebe C, Dishy G (2017). “[https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00560 Childbirth Induced Posttraumatic Stress Syndrome: A Systematic Review of Prevalence and Risk Factors]”. Frontiers in Psychology. 8: 560. doi:10.3389/fpsyg.2017.00560. PMC 5387093. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28443054/ PMID 28443054].</ref> توێژینەوەیەکی ٢٠١٨ تێبینی کردووە کە پێوەری تایبەت بۆ ئەم نیشانانە ھەبووە، بەڵام پشکنینی ڕوتینی لە خزمەتگوزارییەکانی دایکایەتیدا بەربڵاو نەبووە.<ref name="source-46" /> PTSDی دوای منداڵبوون بە دژواریی پەیوەندیی ھەستیی دایک و منداڵ و کەمتر شیرپێدان پەیوەست بووە. بەڵام خەمۆکیی ھاوکات یان ھۆکارەکانی دیکە دەکرێت بەشێک لە پەیوەندییەکان ڕوون بکەنەوە، و بەڵگەکان بۆ کاریگەریی سەربەخۆ لە گەشەی کۆمەڵایەتی و ھەستیی منداڵ یەکلاکەرەوە نین.<ref name="source-48">Van Sieleghem S, Danckaerts M, Rieken R, Okkerse JM, de Jonge E, Bramer WM, et al. (November 2022). “[https://doi.org/10.1016/j.earlhumdev.2022.105667 Childbirth related PTSD and its association with infant outcome: A systematic review]”. Early Human Development. 174 105667. doi:10.1016/j.earlhumdev.2022.105667. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36152399/ PMID 36152399]. S2CID 252342586.</ref><ref name="source-49">Cook N, Ayers S, Horsch A (January 2018). “[https://doi.org/10.1016/j.jad.2017.07.045 Maternal posttraumatic stress disorder during the perinatal period and child outcomes: A systematic review]”. Journal of Affective Disorders. 225: 18–31. doi:10.1016/j.jad.2017.07.045. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28777972/ PMID 28777972]. S2CID 5007700.</ref> <span id="پشکنینی-سەرەتایی"></span> == پشکنینی سەرەتایی == پشکنینی سەرەتایی دەتوانێت کەسانی پێویست بە ھەڵسەنگاندنی زیاتر بناسێنێت. ئەو پشکنینە جێگای چاوپێکەوتنی کلینیکی ناگرێتەوە، و پێویستی بە سیستەمێکی ڕەوانەکردن و بەدواداچوون ھەیە.<ref name="source-50">Smith EK, Gopalan P, Glance JB, Azzam PN (2016). “[https://doi.org/10.1097/HRP.0000000000000103 Postpartum depression screening: a review for psychiatrists]”. Harvard Review of Psychiatry. 24 (3): 173–187. doi:10.1097/HRP.0000000000000103. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27148910/ PMID 27148910].</ref> پێداچوونەوەیەکی ٢٠١٤ ڕێنمایی ئەو کاتەی ئەکادیمیای ئەمریکیی پزیشکیی منداڵانی گواستووەتەوە کە پشکنینی دایک لە سەردانەکانی یەک، دوو و چوار مانگی منداڵدا لەبەرچاو بگیرێت.<ref name="source-14" /> توێژینەوەیەکی سویدی لە داتاکانی ٢٠١٦–٢٠١٨دا نیشانی دا کە بۆ نزیکەی ٣٠٪ی دایکان پێشنیاری پشکنین تۆمار نەکرابوو؛ ئەمە دەکرێت ھەردوو کێشەی پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری و کێشەی تۆمارکردن بگرێتەوە.<ref name="source-51">Bränn E, Fransson E, Wikman A, Kollia N, Nguyen D, Lilliecreutz C, et al. (May 2021). “[https://doi.org/10.1016/j.jad.2021.03.013 Who do we miss when screening for postpartum depression? A population-based study in a Swedish region]”. Journal of Affective Disorders. 287: 165–173. doi:10.1016/j.jad.2021.03.013. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33799034/ PMID 33799034]. S2CID 232773376.</ref> '''پێوەری خەمۆکیی دوای منداڵبوونی ئەدینبەرە''' (EPDS) پرسیارنامەیەکی دە پرسیاریی خۆڕاپۆرتکردنە.<ref name="source-52">Cox JL, Holden JM, Sagovsky R (June 1987). “[https://doi.org/10.1192/bjp.150.6.782 Detection of postnatal depression. Development of the 10-item Edinburgh Postnatal Depression Scale]”. The British Journal of Psychiatry. 150 (6): 782–786. doi:10.1192/bjp.150.6.782. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3651732/ PMID 3651732]. S2CID 13841634.</ref> نمرەی ١٣ یان زیاتر یەکێکە لە ئاستە بەکارھاتووەکان بۆ پێویستی بە ھەڵسەنگاندنی زیاتر؛ ئاستی بڕیار و وردیی پێوەرەکە بە پێی زمان و کۆمەڵگە جیاوازن و نمرەی بەرز بە تەنھا دەستنیشانکردن نییە.<ref name="source-4" /> تاقیکردنەوەی خوێنیش دەکرێت بۆ دۆزینەوەی ھۆکارێکی جەستەیی، وەک کەمکاری یان زۆرکاریی تایرۆید، بەکاربھێنرێت.<ref name="source-2" /> لە بەشەکانی چاودێریی چڕی کۆرپەی تازەلەدایکبوو (NICU)، دایکانی منداڵە نەخۆش یان پێشوەختەکان دەکرێت نیشانەی زیاتری خەمۆکییان ھەبێت. پێداچوونەوەکان جەخت لە پشکنین، ڕەوانەکردن و بەدواداچوون دەکەن، و مۆدێلێک پشکنین لەگەڵ «سەردانەکانی گوێگرتن» (''Listening Visits'')، وەک شێوازێکی ڕاوێژکاری بە پێشکەشکردنی پەرستار، تێکەڵ دەکات.<ref name="source-14" /><ref name="source-53">Davila RC, Segre LS (January 2018). “[https://doi.org/10.1016/j.jogn.2016.12.007 A Nurse-Based Model of Psychosocial Support for Emotionally Distressed Mothers of Infants in the NICU]”. Journal of Obstetric, Gynecologic, and Neonatal Nursing. 47 (1): 114–121. doi:10.1016/j.jogn.2016.12.007. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28482172/ PMID 28482172]. S2CID 39562650.</ref> زمان، کولتوور، ئاستی خوێندن و بارودۆخی کۆمەڵایەتی دەتوانن لە شێوازی دەربڕینی نیشانەکاندا کاریگەرییان ھەبێت. بۆیە گونجاوی پێوەرەکان بۆ ئەو دانیشتووانەی تێیاندا بەکاردێن گرنگە؛ نابێت ھەموو خۆڕاپۆرتکردنێک وەک دەستنیشانکردن لێک بدرێتەوە.<ref name="source-54">Ukatu N, Clare CA, Brulja M (1 May 2018). “[https://doi.org/10.1016/j.psym.2017.11.005 Postpartum Depression Screening Tools: A Review]”. Psychosomatics. 59 (3): 211–219. doi:10.1016/j.psym.2017.11.005. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29396166/ PMID 29396166].</ref><ref name="source-55">Di Florio A, Putnam K, Altemus M, Apter G, Bergink V, Bilszta J, et al. (April 2017). “[https://doi.org/10.1017/S0033291716002087 The impact of education, country, race and ethnicity on the self-report of postpartum depression using the Edinburgh Postnatal Depression Scale]”. Psychological Medicine. 47 (5): 787–799. doi:10.1017/S0033291716002087. PMC 5369767. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27866476/ PMID 27866476].</ref> == پێشگیری == پێداچوونەوەیەکی کۆکرەین لە ٢٠١٣دا بەڵگەی دۆزییەوە کە دەستێوەردانە دەروونی و کۆمەڵایەتییەکان دەتوانن مەترسیی خەمۆکیی دوای منداڵبوون کەم بکەنەوە. سەردانی ماڵ، پشتگیریی تەلەفۆنیی کەسانی خاوەن ئەزموونی ھاوشێوە و دەروونچارەسەریی پەیوەندییە نێوان‌کەسییەکان لە شێوازە لێکۆڵراوەکان بوون.<ref name="source-7" /> تاقیکردنەوەیەکی ھەڕەمەکی لە ژنانی خاوەن مەترسیی بەرزدا پشتگیریی تەلەفۆنیی ھاوئەزموونانی بە کەمبوونەوەی نیشانەکان پەیوەست کرد.<ref name="source-56">Dennis CL, Hodnett E, Kenton L, Weston J, Zupancic J, Stewart DE, et al. (January 2009). “[https://doi.org/10.1136/bmj.a3064 Effect of peer support on prevention of postnatal depression among high risk women: multisite randomised controlled trial]”. BMJ. 338 a3064. doi:10.1136/bmj.a3064. PMC 2628301. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19147637/ PMID 19147637].</ref> نزیکیی ھەستی و پشتگیریی گشتیی ھاوبەشی ژیان لە پێداچوونەوەیەکدا بە مەترسیی کەمتری ھەردوو خەمۆکی و دڵەڕاوکێ لە دەوروبەری منداڵبووندا پەیوەست بوون. پەیوەندیی باش و ڕەزامەندی لە پەیوەندیی ھاوبەشیدا بەڵگەی پارێزەر بۆ خەمۆکییان ھەبوو؛ ئەو ئەنجامە تایبەت بە دڵەڕاوکێ نەبوو.<ref name="source-57">Pilkington PD, Milne LC, Cairns KE, Lewis J, Whelan TA (June 2015). “[https://doi.org/10.1016/j.jad.2015.02.023 Modifiable partner factors associated with perinatal depression and anxiety: a systematic review and meta-analysis]”. Journal of Affective Disorders (Systematic review and meta-analysis). 178: 165–180. doi:10.1016/j.jad.2015.02.023. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25837550/ PMID 25837550].</ref> پشتگیریی نەریتییش کاتێک لەگەڵ پێداویستی و ئارەزووی دایکدا بگونجێت دەکرێت سوودبەخش بێت.<ref name="source-58">Grigoriadis S, Erlick Robinson G, Fung K, Ross LE, Chee CY, Dennis CL, et al. (December 2009). “[https://doi.org/10.1177/070674370905401206 Traditional postpartum practices and rituals: clinical implications]”. Canadian Journal of Psychiatry. 54 (12): 834–840. doi:10.1177/070674370905401206. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20047722/ PMID 20047722].</ref> ھێزی کاری خزمەتگوزارییە پێشگیرییەکانی ئەمریکا (USPSTF) لە ٢٠١٩دا ڕاوێژکاریی بۆ کەسانی دووگیان یان دوای منداڵبوونی خاوەن مەترسیی بەرزی خەمۆکی پێشنیار کرد. مێژووی خەمۆکی و ھەندێک بارودۆخی کۆمەڵایەتی، وەک دەرامەتی کەم و تەمەنی گەنج، لە دیاریکردنی ئەو مەترسییەدا بەکاردێن.<ref name="source-59">Curry SJ, Krist AH, Owens DK, Barry MJ, Caughey AB, Davidson KW, et al. (February 2019). “[https://doi.org/10.1001/jama.2019.0007 Interventions to Prevent Perinatal Depression: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement]”. JAMA. 321 (6): 580–587. doi:10.1001/jama.2019.0007. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30747971/ PMID 30747971].</ref> بەڵگەی بەکارھێنانی [[دەرمانی دژەخەمۆکی|دەرمانی دژەخەمۆکی]] بۆ پێشگیری لە دووبارەبوونەوە، بەپێی پێداچوونەوەی کۆکرەینی ٢٠١٨، زۆر سنووردار و لە ڕووی دڵنیاییەوە نزم بوو.<ref name="source-60">Molyneaux E, Telesia LA, Henshaw C, Boath E, Bradley E, Howard LM (April 2018). “[https://doi.org/10.1002/14651858.CD004363.pub3 Antidepressants for preventing postnatal depression]”. The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018 (4) CD004363. doi:10.1002/14651858.CD004363.pub3. PMC 6494522. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29669175/ PMID 29669175].</ref> لە ئینگلتەرا، تیمە کۆمەڵایەتییەکانی تەندروستیی دەروونیی دەوروبەری منداڵبوون لە ٢٠١٦ەوە بۆ باشترکردنی دەستگەیشتن بە چاودێری فراوان کران. لە توێژینەوەیەکی چاودێریدا، ژنانی خاوەن مێژووی پەیوەندی بە خزمەتگوزاریی پسپۆڕی دەروونی لە ناوچەکانی خاوەن ئەم تیمانەدا زیاتر چاودێرییان وەرگرت و کەمتر تووشی دووبارەبوونەوەی توندی نەخۆشی بوون کە پێویستی بە داخڵکردن لە نەخۆشخانە یان پەیوەندی بە تیمی قەیران ھەبوو. ئەمە پەیوەندییەکی چاودێریکراو بوو، نە تاقیکردنەوەیەکی ھەڕەمەکی.<ref name="source-61">Gurol-Urganci I, Langham J, Tassie E, Heslin M, Byford S, Davey A, et al. (March 2024). “[https://doi.org/10.1016/S2215-0366(23)00409-1 Community perinatal mental health teams and associations with perinatal mental health and obstetric and neonatal outcomes in pregnant women with a history of secondary mental health care in England: a national population-based cohort study]”. The Lancet. Psychiatry. 11 (3): 174–182. doi:10.1016/S2215-0366(23)00409-1. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38278162/ PMID 38278162].</ref> == چارەسەر == دەروونچارەسەری یان دەرمانی دژەخەمۆکی لە چارەسەرەکانی حاڵەتە سووک و مامناوەندەکانن. لە حاڵەتە مامناوەند تا توندەکاندا، تێکەڵکردنی چارەسەریی دەروونی و دەرمانی دەکرێت سوودی زیاتر ھەبێت.<ref name="source-62">Langan R, Goodbred AJ (May 2016). “[http://www.aafp.org/afp/2016/0515/p852.html Identification and Management of Peripartum Depression]”. American Family Physician. 93 (10): 852–858. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27175720/ PMID 27175720]. Archived from the original on 25 October 2017. [https://web.archive.org/web/20171025132458/http://www.aafp.org/afp/2016/0515/p852.html Archived version].</ref> [[ڕاھێنان|وەرزشی]] ئەیرۆبیکی سووک تا مامناوەند لە توێژینەوەکاندا بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکان سوودی نیشان داوە، بەڵام ژمارە و کوالێتیی بەڵگەکان سنووردارن.<ref name="source-63">McCurdy AP, Boulé NG, Sivak A, Davenport MH (June 2017). “[https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000002053 Effects of Exercise on Mild-to-Moderate Depressive Symptoms in the Postpartum Period: A Meta-analysis]”. Obstetrics and Gynecology. 129 (6): 1087–1097. doi:10.1097/AOG.0000000000002053. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28486363/ PMID 28486363]. S2CID 43035658.</ref><ref name="source-64">Pritchett RV, Daley AJ, Jolly K (October 2017). “[https://doi.org/10.3399/bjgp17X692525 Does aerobic exercise reduce postpartum depressive symptoms? a systematic review and meta-analysis]”. The British Journal of General Practice. 67 (663): e684–e691. doi:10.3399/bjgp17X692525. PMC 5604832. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28855163/ PMID 28855163].</ref> <span id="دەروونچارەسەری-و-پشتگیری"></span> === دەروونچارەسەری و پشتگیری === دەستێوەردانە کۆمەڵایەتییەکان، وەک ڕاوێژکاریی تاکەکەسی و پشتگیریی ھاوئەزموونان، و چارەسەرییە دەروونییەکان ھەردووکیان دەتوانن نیشانەکانی خەمۆکی کەم بکەنەوە. بەڵگەکان بۆ دیاریکردنی ئەوەی کام شێواز بۆ کام کەس باشترە سنووردارن.<ref name="source-65">Dennis CL, Hodnett E (October 2007). “[https://doi.org/10.1002/14651858.CD006116.pub2 Psychosocial and psychological interventions for treating postpartum depression]”. The Cochrane Database of Systematic Reviews (4) CD006116. doi:10.1002/14651858.CD006116.pub2. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17943888/ PMID 17943888].</ref> '''چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری''' (CBT) لەسەر پەیوەندیی بیرکردنەوە، ڕەفتار و ھەست کار دەکات و یارمەتیی گۆڕینی شێوازە ناسوودبەخشەکانی بیرکردنەوە و ڕەفتار دەدات.<ref name="source-1" /> دەروونچارەسەریی داینامیکی، ڕاوێژکاریی گوێگرتنی بێ حوکمدان، چارەسەریی گرووپی و سەردانی ماڵیش لە توێژینەوەکانی ئەم بوارەدا بەکارھاتوون.<ref name="source-4" /> پێداچوونەوەیەکی ٢٠٢١ نیشانی دا کە کەسانی ناپسپۆڕی دەروونچارەسەری، وەک پەرستار، مامان و ڕاوێژکاری کۆمەڵگە، کاتێک بۆ پێشکەشکردنی دەستێوەردانەکان ڕاھێنراون، دەتوانن لە کەمکردنەوەی نیشانەکانی خەمۆکی و دڵەڕاوکێی دەوروبەری منداڵبووندا بەشدار بن. بەڵگەکانی ئەم پێداچوونەوەیە لە وڵاتانی خاوەن دەرامەتی بەرز بوون و جیاوازیی نێوان توێژینەوەکان زۆر بوو.<ref name="source-66">Singla DR, Lawson A, Kohrt BA, Jung JW, Meng Z, Ratjen C, et al. (May 2021). “[https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2020.4556 Implementation and Effectiveness of Nonspecialist-Delivered Interventions for Perinatal Mental Health in High-Income Countries: A Systematic Review and Meta-analysis]”. JAMA Psychiatry. 78 (5): 498–509. doi:10.1001/jamapsychiatry.2020.4556. PMC 7859878. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33533904/ PMID 33533904].</ref> تاقیکردنەوەیەکی ٢٠٢٥ لە ئەمریکا و کەنەدا، شێوازێکی دیاریکراوی «چالاککردنی ڕەفتاری»ی بۆ کەسانی دووگیان و ئەوانەی تازە منداڵیان بووە لێکۆڵییەوە. لە دوو بەراوردی جیاوازدا، پێشکەشکردنی لە دوورەوە لەگەڵ ڕووبەڕوو و پێشکەشکردنی لەلایەن کەسانی ناپسپۆڕی ڕاھێنراو لەگەڵ پێشکەشکردنی پسپۆڕان بەراورد کرا. ئەنجامەکان پشتیوانییان لە ھەردوو شێوازی جێگرەوە کرد.<ref name="source-67">Singla DR, Silver RK, Vigod SN, Schoueri-Mychasiw N, Kim JJ, La Porte LM, et al. (2025). “[https://doi.org/10.1038/s41591-024-03482-w Task-sharing and telemedicine delivery of psychotherapy to treat perinatal depression: a pragmatic, noninferiority randomized trial]”. Nature Medicine. 31 (4): 1214–1224. doi:10.1038/s41591-024-03482-w. PMC 12003186. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40033113/ PMID 40033113].</ref> <span id="دەروونچارەسەریی-پەیوەندییە-نێوانکەسییەکان"></span> ==== دەروونچارەسەریی پەیوەندییە نێوان‌کەسییەکان ==== دەروونچارەسەریی پەیوەندییە نێوان‌کەسییەکان (IPT) پەیوەندیی نێوان مەزاج و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لەبەرچاو دەگرێت. لە خەمۆکیی دوای منداڵبووندا، گۆڕانی ڕۆڵ، ناکۆکیی ھاوبەشەکان، پەیوەندیی دایک و کۆرپە و پێویستی بە پشتگیری دەکرێت بابەتی چارەسەر بن.<ref name="source-4" /> توێژینەوەکان سوودی ئەم شێوازەیان لە کەمکردنەوەی نیشانەکاندا نیشان داوە.<ref name="source-68">Stuart S (2012). “[https://doi.org/10.1002/cpp.1778 Interpersonal psychotherapy for postpartum depression]”. Clinical Psychology &amp; Psychotherapy. 19 (2): 134–140. doi:10.1002/cpp.1778. PMC 4141636. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22473762/ PMID 22473762].</ref> === دەرمان === پێداچوونەوەکانی چارەسەری دەرمانی کەمیی ژمارەی تاقیکردنەوەکان و بچووکیی نموونەکان باس دەکەن.<ref name="source-4" /> پێداچوونەوەی کۆکرەینی ٢٠٢١ بەڵگەیەکی بە دڵنیاییی نزم دۆزییەوە کە '''ڕێگرە ھەڵبژاردەیییەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین''' (SSRIs) دەکرێت لە بەراورد بە پلاسیبۆ (دەرمانی بێ ماددەی کاریگەر) بۆ خەمۆکیی دوای منداڵبوون کاریگەرتر بن. ھێشتا ڕوون نییە کام دەرمان باشترە یان بۆ کام کەس دەرمان لە چارەسەریی بێ دەرمان گونجاوترە.<ref name="source-69">Brown JV, Wilson CA, Ayre K, Robertson L, South E, Molyneaux E, et al. (February 2021). “[https://doi.org/10.1002/14651858.cd013560.pub2 Antidepressant treatment for postnatal depression]”. The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2021 (2) CD013560. doi:10.1002/14651858.cd013560.pub2. PMC 8094614. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33580709/ PMID 33580709].</ref> لە ھەندێک کەسی خوار تەمەنی ٢٥ ساڵدا، دەرمانە دژەخەمۆکییەکان دەکرێت بیری خۆکوشتن یان ڕەفتاری پەیوەست بە خۆکوشتن زیاد بکەن، بەتایبەتی لە چەند ھەفتەی یەکەمی دوای دەستپێکردنی دەرمان یان کاتێک بڕی دەرمان دەگۆڕدرێت. دەزگای خواردن و دەرمانی ئەمریکا (FDA) ڕاسپاردنی ئەوە دەکات کە کەسانی ھەموو تەمەنەکان کە ئەم دەرمانانە بەکاردەھێنن، بە تایبەتی لە ھەفتەکانی یەکەمی چارەسەردا، بە وردی چاودێری بکرێن.<ref name="source-1" /> سێرتڕالین لە پێداچوونەوەکاندا یەکێکە لە دەرمانە لەبەرچاوگیراوەکان بۆ دایکانی شیرپێدەر، چونکە ئاستی گەیشتنی بە کۆرپە زۆرجار کەمە؛ ئەمە مانای ئەوە نییە کە بۆ ھەموو کەسێک تاکە ھەڵبژاردەی یەکەمە.<ref name="source-70">Berle JO, Spigset O (February 2011). “[https://doi.org/10.2174/157340411794474784 Antidepressant Use During Breastfeeding]”. Current Women’s Health Reviews. 7 (1): 28–34. doi:10.2174/157340411794474784. PMC 3267169. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22299006/ PMID 22299006].</ref> پێداچوونەوەیەکی ٢٠١٤ بەڵگەیەکی لاوازی بۆ ئەوە دۆزییەوە کە زیادکردنی سێرتڕالین بە دەروونچارەسەری وەڵامی نیشانەکان باشتر ناکات؛ بۆیە ناتوانرێت لەم بەراوردەوە دەرئەنجامێکی دڵنیا بدرێت.<ref name="source-71">McDonagh MS, Matthews A, Phillipi C, Romm J, Peterson K, Thakurta S, et al. (September 2014). “[https://doi.org/10.1097/aog.0000000000000410 Depression drug treatment outcomes in pregnancy and the postpartum period: a systematic review and meta-analysis]”. Obstetrics and Gynecology. 124 (3): 526–534. doi:10.1097/aog.0000000000000410. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25004304/ PMID 25004304]. S2CID 1508392.</ref> ھۆرمۆنچارەسەری، بە تایبەتی ئیسترۆجین، لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە. توێژینەوەیەکی پاتچی ئیسترۆجین باشبوونی نیشانەکانی نیشان دا، بەڵام شیرپێدەران لەو توێژینەوەیەدا نەبوون و بەکارھێنانی ھاوکاتی دەرمانی دژەخەمۆکی لێکدانەوەی ئەنجامەکەی دژوار کردبوو. بەڵگەکان سەرەتایین و مەترسیی خوێنبەستن و کاریگەری لە شیرپێدان لە سنوورەکانی ئەم چارەسەرەن.<ref name="source-4" /> ئۆکسیتۆسینیش وەک دەستێوەردانێکی ئەگەری توێژینەوەی لەسەر کراوە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٤ بەڵگەی لێکۆڵینەوەکانی ئاژەڵ و مرۆڤ کۆ دەکاتەوە. بەپێی ئەو پێداچوونەوەیە، بەڵگە بۆ کاریگەریی ئۆکسیتۆسینی پێدراو بە ژنان لە کەمکردنەوەی نیشانەکانی خەمۆکی یان دڵەڕاوکێدا سنووردار بوو؛ ھەندێک توێژینەوە کاریگەرییان نیشان نەدا یان ئەنجامی نەرێنییان ھەبوو، و پێویستی بە توێژینەوەی زیاتر ھەبوو.<ref name="source-72">Kim S, Soeken TA, Cromer SJ, Martinez SR, Hardy LR, Strathearn L (September 2014). “[https://doi.org/10.1016/j.brainres.2013.11.009 Oxytocin and postpartum depression: delivering on what’s known and what’s not]”. Brain Research. Oxytocin in Human Social Behavior and Psychopathology. 1580: 219–232. doi:10.1016/j.brainres.2013.11.009. PMC 4156558. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24239932/ PMID 24239932].</ref> لە ئەمریکادا، دەزگای خواردن و دەرمان (FDA) زۆرانۆلۆنی (zuranolone) بۆ چارەسەرکردنی خەمۆکیی دوای منداڵبوون لە گەورەساڵاندا پەسەند کردووە. ئەم دەرمانە لە ڕێگەی دەمەوە وەردەگیرێت.<ref name="source-1" /> لە تاقیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٣ لەسەر ژنانی تووشی خەمۆکیی توندی دوای منداڵبووندا، لەو کەسانەی زۆرانۆلۆنیان وەرگرت، خەواڵوویی، سەرگێژی و کەمبوونەوەی وریایی لە باوترین ڕووداوە ناخوازراوە تۆمارکراوەکان بوون.<ref name="source-74">Deligiannidis KM, Meltzer-Brody S, Maximos B, Peeper EQ, Freeman M, Lasser R, et al. (2023). “Zuranolone for the Treatment of Postpartum Depression”. American Journal of Psychiatry. 180 (9): 668–675. doi:10.1176/appi.ajp.20220785. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37491938/ PMID 37491938].</ref> بەپێی ئاگادارکردنەوەی FDA، لە ماوەی چارەسەریی ١٤ ڕۆژەدا، کەسەکە نابێت تا لانیکەم ١٢ کاتژمێر دوای ھەر جارێک کە دەرمانەکە وەردەگرێت شۆفێری بکات، بە ئامێر کار بکات یان کاری مەترسیداری دیکە ئەنجام بدات. کەسەکە لەوانەیە خۆی نەتوانێت کاریگەریی دەرمانەکە لەسەر توانای شۆفێریکردنی بە دروستی ھەڵبسەنگێنێت.<ref name="source-108">“[https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2026/217369Orig1s003lbl.pdf ZURZUVAE (zuranolone): prescribing information]” (PDF). U.S. Food and Drug Administration. Revised April 2026. Boxed warning, section 5.1 and Medication Guide.</ref> ھەموو دەرمانێک دەتوانێت کاریگەریی لاوەکی ھەبێت؛ پێش دەستپێکردن یان وەستاندنی دەرمان پێویستە لەگەڵ پسپۆڕی تەندروستی قسە بکرێت.<ref name="source-1" /> لە ساڵی ٢٠١٩دا، FDA دەرمانی [[ئالۆپرێگنانۆلۆن|بریکسانۆلۆن]] (brexanolone، بە ناوی بازرگانیی Zulresso)ی بۆ چارەسەرکردنی خەمۆکیی دوای منداڵبوون پەسەند کرد؛ ئەم دەرمانە لەو کاتەدا بۆ ماوەی ٦٠ کاتژمێر، بە شێوەیەکی بەردەوام لە ڕێگەی ڕەگەوە و لە ژێر چاودێریدا دەدرا.<ref name="source-201">U.S. Food and Drug Administration (2022). “ZULRESSO (brexanolone) injection: Prescribing Information”. https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2022/211371s007lbl.pdf</ref> لە ١٤ی نیسانی ٢٠٢٥دا، FDA مۆڵەتی ئەم بەرھەمەی لە ئەمریکادا ھەڵوەشاندەوە.<ref name="source-202">U.S. Food and Drug Administration (14 March 2025). “Sage Therapeutics, Inc.; Withdrawal of Approval of a New Drug Application for ZULRESSO (Brexanolone)”. Federal Register, 90 FR 12162. https://www.federalregister.gov/documents/2025/03/14/2025-04101/sage-therapeutics-inc-withdrawal-of-approval-of-a-new-drug-application-for-zulresso-brexanolone</ref> === شیرپێدان === بەکارھێنانی دەرمانی دژەخەمۆکی بە خۆی ھەمیشە پێویستی بە وەستاندنی شیرپێدان دروست ناکات. بڕی گواستنەوەی دەرمان بۆ شیر و ئاستی دەرمان لە خوێنی کۆرپە بە پێی دەرمان جیاوازە. لە توێژینەوەکاندا ئاستی سێرتڕالین و پارۆکسێتین لە خوێنی کۆرپەی شیرخۆردا زۆرجار کەم بووە یان نەدۆزراوەتەوە. بەڵام زانیاریی درێژخایەن سنووردارە، و بڕیاری کلینیکی سوود و مەترسیی چارەسەر، خەمۆکیی بێ چارەسەر و شیرپێدان لەگەڵ یەکدا ھەڵدەسەنگێنێت. پێداچوونەوەیەکی کلینیکی ڕاسپاردنی سەرنجدان بە نیشانەکانی وەک سستیی زۆر، بێقرارییەک کە بە شێوازە ئاسایییەکانی ئارامکردنەوە باش نابێت، و کێشەی شیرخواردن لە کۆرپەدا دەکات؛ ئەم نیشانانە بە تەنھا ناسەلمێنن کە دەرمان ھۆکاریانە.<ref name="source-62" /><ref name="source-70" /> <span id="چارەسەرەکانی-دیکە"></span> === چارەسەرەکانی دیکە === چارەسەری بە ھەژاندنی کارەباییی مێشک (ECT) لە پێداچوونەوە کلینیکییەکاندا بۆ خەمۆکیی توندی دوای منداڵبوون کە وەڵامی دەرمانی نەداوەتەوە یان دەرمان بۆی گونجاو نییە باس کراوە.<ref name="source-62" /> بەڵگەی سەرەتایی بۆ ھەژاندنی مەغناتیسیی دووبارەبووەوەی دەرەوەی کاسەی سەر (rTMS) ھەیە، بەڵام توێژینەوەکان بچووکن و زۆربەیان ھەڕەمەکی نین.<ref name="source-76">Cole J, Bright K, Gagnon L, McGirr A (August 2019). “[https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2019.05.015 A systematic review of the safety and effectiveness of repetitive transcranial magnetic stimulation in the treatment of peripartum depression]”. Journal of Psychiatric Research. 115: 142–150. doi:10.1016/j.jpsychires.2019.05.015. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31129438/ PMID 31129438]. S2CID 167209199.</ref> لە پێداچوونەوەیەکی چارەسەریی دوای منداڵبووندا، بەڵگەی سەبارەت بە دەرزیچارەسەری، ماساژ، ڕووناکیی بەھێز و چەورییەکانی ئۆمێگا-٣ بە ناتەواو یان تێکەڵ وەسف کراوە.<ref name="source-4" /> <span id="سەرچاوەکانی-پشتگیری"></span> == سەرچاوەکانی پشتگیری == === نێودەوڵەتی === ڕێکخراوی ''Postpartum Support International'' (PSI) زانیاری، پشتگیری و ڕەوانەکردن بۆ خزمەتگوزارییەکان پێشکەش دەکات. کارەکانی ھەم پشتیوانی لە خێزانەکان و ھەم پەروەردە و ڕاھێنانی پێشکەشکەرانی چاودێری دەگرێتەوە.<ref name="source-77">Honikman JI (1 September 2006). “[https://doi.org/10.1111/j.1552-6909.2006.00088.x The role of Postpartum Support International in helping perinatal families]”. Journal of Obstetric, Gynecologic, and Neonatal Nursing. 35 (5): 659–661. doi:10.1111/j.1552-6909.2006.00088.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16958724/ PMID 16958724].</ref><ref name="source-78">Davis WN, Raines C, Indman P, Meyer BG, Smith A (January 2018). “[https://doi.org/10.1016/j.jogn.2017.10.004 History and Purpose of Postpartum Support International]”. Journal of Obstetric, Gynecologic, and Neonatal Nursing. 47 (1): 75–83. doi:10.1016/j.jogn.2017.10.004. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29156212/ PMID 29156212]. S2CID 206337303.</ref> ھێڵی پشتگیریی ئەم ڕێکخراوە خزمەتگوزاریی فریاکەوتن یان قەیران نییە.<ref name="source-79">“[https://postpartum.net/get-help/psi-helpline/ PSI HelpLine (English &amp; Spanish)]”. Postpartum Support International (PSI). Archived from the original on 7 May 2022. Retrieved 28 April 2022. [https://web.archive.org/web/20220507093607/https://www.postpartum.net/get-help/psi-helpline/ Archived version].</ref> === ئەمریکا === <span id="پەروەردە-و-بەرنامەکانی-چاودێری"></span> ==== پەروەردە و بەرنامەکانی چاودێری ==== توێژینەوەکان حەزی ژنان بۆ بەکارھێنانی سەرچاوە ئۆنلاینەکان لەبارەی خەمۆکیی دوای منداڵبوونەوە تۆمار دەکەن، بەڵام حەز و ڕەزامەندی بە تەنھا بەڵگەی کاریگەریی چارەسەری نین.<ref name="source-80">Maloni JA, Przeworski A, Damato EG (2013). “[https://doi.org/10.1016/j.apnu.2012.12.001 Web recruitment and internet use and preferences reported by women with postpartum depression after pregnancy complications]”. Archives of Psychiatric Nursing. 27 (2): 90–95. doi:10.1016/j.apnu.2012.12.001. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23540519/ PMID 23540519].</ref> بەرنامەی ''STEP-PPD'' نموونەیەکی ڕاھێنانی ئۆنلاین بۆ پێشکەشکەرانی چاودێریی سەرەتاییە و بۆ زیادکردنی توانای ناسین و بەڕێوەبردنی خەمۆکیی دوای منداڵبوون دروست کراوە.<ref name="source-81">Baker CD, Kamke H, O’Hara MW, Stuart S (2009). “[https://doi.org/10.3122/jabfm.2009.05.080265 Web-based training for implementing evidence-based management of postpartum depression]”. The Journal of the American Board of Family Medicine. 22 (5): 588–589. doi:10.3122/jabfm.2009.05.080265. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19734407/ PMID 19734407].</ref> بەرنامەکانی سەردانی ماڵ دەکرێت پشکنینی خەمۆکیی دایک، پشتگیریی پەیوەندیی دایک و منداڵ و ڕەوانەکردن بۆ چاودێریی زیاتر بگرنەوە. پێداچوونەوەی ناوەندی نیشتمانیی منداڵانی ھەژار لە ئەمریکا (NCCP) دەستێوەردانی تایبەت بە خەمۆکیی دایک و ڕاھێنانی سەردانکەرانی ماڵ باس دەکات؛ بەڵگەی کاریگەریی ھەموو بەرنامەکانی سەردانی ماڵ لەسەر خەمۆکی یەکدەست نییە.<ref name="source-82">National Center for Children in Poverty. Infant and Early Childhood Mental Health in Home Visiting. NCCP; Bank Street Graduate School of Education. https://www.nccp.org/mental-health-in-home-visiting/ Archived 19 May 2022 at the Wayback Machine [https://web.archive.org/web/20220519190053/https://www.nccp.org/mental-health-in-home-visiting/ Archived version].</ref> <span id="پشتگیریی-کۆمەڵگە-و-گێڕانەوەی-ئەزموون"></span> ==== پشتگیریی کۆمەڵگە و گێڕانەوەی ئەزموون ==== بەرنامەکانی پشتگیریی ھاوئەزموونان دەتوانن شوێنێک بۆ ھاوبەشکردنی ئەزموون و کەمکردنەوەی تەنیایی پێشکەش بکەن. ھەڵسەنگاندنی ھەندێک بەرنامە ئەنجامی بەسوودی ڕاپۆرت کردووە، بەڵام ھەموویان تاقیکردنەوەی ھەڕەمەکی نین.<ref name="source-83">Prevatt BS, Lowder EM, Desmarais SL (September 2018). “[https://doi.org/10.1016/j.midw.2018.05.009 Peer-support intervention for postpartum depression: Participant satisfaction and program effectiveness]”. Midwifery. 64: 38–47. doi:10.1016/j.midw.2018.05.009. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29908406/ PMID 29908406]. S2CID 49304436.</ref> لێکۆڵینەوەی گێڕانەوە ئۆنلاینەکانی ژنان نیشانی دەدات کە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و چۆنیەتی وەڵامدانەوەی ئەوانی دیکە لە داواکردنی یارمەتیدا گرنگن.<ref name="source-84">Thomas LJ, Scharp KM, Paxman CG (19 May 2014). “[https://doi.org/10.1080/03630242.2014.896442 Stories of postpartum depression: exploring health constructs and help-seeking in mothers’ talk]”. Women &amp; Health. 54 (4): 373–387. doi:10.1080/03630242.2014.896442. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24617862/ PMID 24617862]. S2CID 39250196.</ref> <span id="ھێڵەکانی-زانیاری-و-پشتگیری"></span> ==== ھێڵەکانی زانیاری و پشتگیری ==== ھێڵە تەلەفۆنییەکان ئەرکی جیاوازیان ھەیە. ژمارەکانی خوارەوە بۆ خزمەتگوزارییەکانی ئەمریکان؛ NAMI و PSI خۆیان بە ڕوونی دەڵێن ھێڵی قەیران نین.<ref name="source-85">“[https://www.nami.org/nami-helpline/ NAMI HelpLine | NAMI: National Alliance on Mental Illness]”. Nami.org. Archived from the original on 2 May 2022. Retrieved 28 April 2022. [https://web.archive.org/web/20220502171018/https://www.nami.org/help Archived version].</ref><ref name="source-79" /> {| class="wikitable" |- ! خزمەتگوزاری ! ژمارە ! جۆری خزمەتگوزاری |- | NAMI HelpLine | 1-800-950-6264 | زانیاری و پشتگیری و ناساندنی سەرچاوەکان؛ ھێڵی فریاکەوتن نییە.<ref name="source-85" /> |- | PSI HelpLine | 1-800-944-4773 | زانیاری و پشتگیریی پەیوەست بە تەندروستیی دەروونیی دەوروبەری منداڵبوون؛ ھێڵی قەیران نییە.<ref name="source-79" /> |- | SAMHSA National Helpline | 1-800-662-4357 | خزمەتگوزاریی زانیاری و ڕەوانەکردن بۆ چارەسەر، بە ئینگلیزی و ئیسپانی.<ref name="source-86">“[https://www.samhsa.gov/find-help/helplines/national-helpline SAMHSA’s National Helpline | SAMHSA - Substance Abuse and Mental Health Services Administration]”. Samhsa.gov. Archived from the original on 8 January 2025. Retrieved 28 April 2022. [https://web.archive.org/web/20250108211210/https://www.samhsa.gov/find-help/national-helpline Archived version].</ref> |} ڕێکخراوی ''Postpartum Health Alliance'' لە سان دیێگۆ پشتگیری، ڕەوانەکردن و پەروەردەی پەیوەست بە تەندروستیی دەروونیی دووگیانی و دوای منداڵبوون پێشکەش دەکات. ھێڵی پشتگیریی ئەم ڕێکخراوە و ھێڵی فریاکەوتنی ناوچەکە دوو خزمەتگوزاریی جیاوازن.<ref name="source-87">“[https://postpartumhealthalliance.org/ Postpartum Health Alliance | You are not alone]”. Postpartumhealthalliance.org. Archived from the original on 17 May 2022. Retrieved 28 April 2022. [https://web.archive.org/web/20220517132429/https://postpartumhealthalliance.org/ Archived version].</ref> <span id="چاودێریکردنی-خۆ-و-خۆشگوزەرانی"></span> ==== چاودێریکردنی خۆ و خۆشگوزەرانی ==== بەشداربووانی توێژینەوەیەکی بەرنامەی ئۆنلاینی پێشگیری لە خەمۆکی، حەزیان بۆ چالاکییەکانی خۆشگوزەرانی، کاتی دەرەوەی ماڵ و گوێگرتن لە مۆسیقا دەربڕیبوو. ئەو توێژینەوەیە پێداچوونەوەی پێداویستی و ئارەزووی بەکارھێنەران بوو؛ کاریگەریی «مۆسیقاچارەسەری»ی نەسەلماندبوو.<ref name="source-88">Ramphos ES, Kelman AR, Stanley ML, Barrera AZ (December 2019). “[https://doi.org/10.1016/j.invent.2019.100275 Responding to women’s needs and preferences in an online program to prevent postpartum depression]”. Internet Interventions. 18 100275. doi:10.1016/j.invent.2019.100275. PMC 6926164. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31890624/ PMID 31890624].</ref> <span id="دەستگەیشتن-بە-چاودێری"></span> === دەستگەیشتن بە چاودێری === نەبوونی زانیاری، ننگلێدان، شەرم لە نیشانەکان و بەربەستەکانی خزمەتگوزاریی تەندروستی دەتوانن داواکردنی یارمەتی دژوار بکەن.<ref name="source-89">Dennis CL, Chung-Lee L (December 2006). “[https://doi.org/10.1111/j.1523-536X.2006.00130.x Postpartum depression help-seeking barriers and maternal treatment preferences: a qualitative systematic review]”. Birth. 33 (4): 323–331. doi:10.1111/j.1523-536X.2006.00130.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17150072/ PMID 17150072].</ref> لە توێژینەوەی ژنانی کەمدەرامەتی کەمینە ئەتنیکییەکاندا، بەربەستی پەیوەست بە ھەڵوێست و کێشەی کرداری، لە ئاستی تاک، کۆمەڵگە و پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاریدا، بۆ داواکردنی یارمەتی تۆمار کراون.<ref name="source-90">Abrams LS, Dornig K, Curran L (April 2009). “[https://doi.org/10.1177/1049732309332794 Barriers to service use for postpartum depression symptoms among low-income ethnic minority mothers in the United States]”. Qualitative Health Research. 19 (4): 535–551. doi:10.1177/1049732309332794. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19299758/ PMID 19299758]. S2CID 26227040.</ref> بەرنامەکان کاتێک بە پێداویستی و ئارەزووی دایکان گونجاون دەکرێت پەسەندکراوتر بن؛ ئەم بابەتە لە دیزاینی سەرچاوە ئۆنلاینەکانیشدا گرنگە.<ref name="source-88" /> == بڵاوبوونەوە == <span id="ئەمریکای-باکوور"></span> === ئەمریکای باکوور === <span id="ویلایەتە-یەکگرتووەکان"></span> ==== ویلایەتە یەکگرتووەکان ==== ڕاپۆرتێکی ناوەندەکانی کۆنترۆڵ و پێشگیریی نەخۆشییەکان (CDC) لە ٢٠١٧دا، بە پشتبەستن بە داتاکانی ٢٠١٢ لە ٢٧ ویلایەت، ڕێژەی نیشانە خۆڕاپۆرتکراوەکانی خەمۆکیی دوای منداڵبوونی بە ١١٫٥٪ خەمڵاند؛ ڕێژەی ویلایەتەکان لە ٨٪ تا ٢٠٫١٪ بوو. ئەمانە نیشانەکانی پشکنین بوون و بە ناچار دەستنیشانکردنی کلینیکی نەبوون.<ref name="source-91">Ko JY, Rockhill KM, Tong VT, Morrow B, Farr SL (February 2017). “[https://doi.org/10.15585/mmwr.mm6606a1 Trends in Postpartum Depressive Symptoms - 27 States, 2004, 2008, and 2012]”. MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report. 66 (6): 153–158. doi:10.15585/mmwr.mm6606a1. PMC 5657855. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28207685/ PMID 28207685].</ref> ڕێژەکان لە ھەندێک گرووپدا بەرزتر بوون، لەوانە ژنانی ڕەسەنی ئەمریکا و ئەلاسکا یان ئاسیایی و دوورگەکانی زەریای ئارام، ژنانی خاوەن دوازدە ساڵ یان کەمتر خوێندن، ژنانی بێ ھاوسەر، ئەوانەی دوای منداڵبوون جگەرەیان دەکێشا، و ئەوانەی چەندین ڕووداوی پڕفشاریان ئەزموون کردبوو. لەدایکبوونی منداڵی تەواوگەیشتووی کەمکێش و داخڵبوونی کۆرپە لە NICUیش بە ڕێژەی بەرزتر پەیوەست بوون. ڕاپۆرتەکە کەمبوونەوەی نیشانەکان لە ٢٠٠٤ تا ٢٠١٢دا نیشان دەدات، بەڵام ئەو کەمبوونەوەیە لە ھەموو گرووپێکدا بەرچاو نەبوو.<ref name="source-91" /> ھەمان ڕاپۆرت، بە پشتبەستن بە توێژینەوەکانی پێشوو، دەڵێت نزیکەی ٦٠٪ی ژنانی خاوەن نیشانەی خەمۆکی دەستنیشانکردنی کلینیکییان پێ نەکراوە و نزیکەی نیوەی ئەوانەی دەستنیشان کراون چارەسەر وەرناگرن. ئەم ژمارانە پەیوەستن بە بەڵگەکانی ئەو ڕاپۆرتە و نابێت وەک پێوانەیەکی نوێی ساڵانە لێک بدرێنەوە.<ref name="source-91" /> ==== کەنەدا ==== شیکردنەوەی ڕاپرسییەکی نیشتمانیی کەنەدا، لە ژنانی خاوەن منداڵبوونی زیندووی ٢٠٠٥–٢٠٠٦ و بە ھەڵسەنگاندن لە ٥–١٤ مانگی دوای منداڵبووندا، ٨٫٤٦٪ی بەشداربووانی لە نمرەی ١٠–١٢ی EPDS و ٨٫٦٩٪ی لە نمرەی ١٣ یان زیاتر دۆزییەوە. ئەم دوو کۆمەڵە نمرەیە جیاوازن و بە تەنھا دوو دەستنیشانکردنی «خەمۆکیی سووک» و «خەمۆکیی توند» نین. فشاری کاتی دووگیانی، کەمیی پشتگیری و مێژووی خەمۆکی لە ھۆکارە پەیوەستەکان بوون.<ref name="source-92">Lanes A, Kuk JL, Tamim H (May 2011). “[https://doi.org/10.1186/1471-2458-11-302 Prevalence and characteristics of postpartum depression symptomatology among Canadian women: a cross-sectional study]”. BMC Public Health. 11 (1) 302. doi:10.1186/1471-2458-11-302. PMC 3118237. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21569372/ PMID 21569372].</ref> توێژینەوەکان جیاوازییان لە نیشانەکانی خەمۆکی لە نێوان دایکانی کۆچبەر، دایکانی گەلە ڕەسەنەکان و ئەو دایکانەی لە کەنەدا لەدایک بوون و لە گەلە ڕەسەنەکان نین تۆمار کردووە. کەمیی دەرامەت و پشتگیری لە ھۆکارە پەیوەستەکانن، بەڵام ئەنجامی گرووپێکی دیاریکراو نابێت بۆ ھەموو کۆچبەران یان ڕەسەنەکان گشتێنرێت.<ref name="source-93">Daoud N, O’Brien K, O’Campo P, Harney S, Harney E, Bebee K, et al. (August 2019). “[https://doi.org/10.17269/s41997-019-00182-8 Postpartum depression prevalence and risk factors among Indigenous, non-Indigenous and immigrant women in Canada]”. Canadian Journal of Public Health. 110 (4): 440–452. doi:10.17269/s41997-019-00182-8. PMC 6964473. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30767191/ PMID 30767191].</ref> <span id="جیاوازیی-نێوان-وڵاتان"></span> === جیاوازیی نێوان وڵاتان === پێداچوونەوەیەکی نێوان‌کولتووری لە ١٤٣ توێژینەوەی ٤٠ وڵاتدا جیاوازییەکی زۆری لە ڕێژە ڕاپۆرتکراوەکان، لە نزیکەی سفرەوە تا نزیکەی ٦٠٪، دۆزییەوە. ئەم جیاوازییانە بە دانیشتووان، شێوازی پشکنین و چۆنیەتی دەربڕینی نیشانەکان پەیوەستن؛ نابێت ڕێژەی بەرزی توێژینەوەیەک بە ڕێژەی نیشتمانیی ھەموو وڵاتێک دابنرێت.<ref name="source-94">Halbreich U, Karkun S (April 2006). “[https://doi.org/10.1016/j.jad.2005.12.051 Cross-cultural and social diversity of prevalence of postpartum depression and depressive symptoms]”. Journal of Affective Disorders. 91 (2–3): 97–111. doi:10.1016/j.jad.2005.12.051. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16466664/ PMID 16466664].</ref> === ئاسیا === پێداچوونەوەیەک لە توێژینەوە ئاسیاییەکاندا تەمەنی دایک، تەمەنی ھاوسەرگیری، کۆچکردن، دووگیانیی پلان‌دانەنراو، ناکۆکیی خێزانی و پشتگیریی کەم وەک ھۆکارە پەیوەستەکان باس دەکات. ئەنجامەکان لە ھەموو توێژینەوەکاندا یەکدەست نەبوون.<ref name="source-35" /> لە نموونەیەکی ژنانی ژاپۆنی کە لە ھاوایی منداڵیان بووبوو، نزیکەی نیوەیان لە کاتی دووگیانیدا دژواریی ھەستییان ھەبوو و ھەموو دایکانی یەکەمجارەی ئەو نموونەیە نیشانەی خەمۆکیی دوای منداڵبوونیان ڕاپۆرت کردبوو. لە توێژینەوەیەکی دیکە لە کۆچبەرە ھیندییەکاندا، ٢٨٪ نیشانەی خەمۆکیی سووک و ٢٤٪ی دیکە نیشانەی خەمۆکیی گەورەیان ھەبوو. ئەمانە ئەنجامی نموونە دیاریکراوەکانن و ڕێژەی گشتیی ھەر دوو کۆمەڵگەکە نین.<ref name="source-35" /> پێداچوونەوەکە ھەروەھا لە ھەندێک کۆمەڵگەدا فشارەکانی پەیوەست بە دووگیانیی پێش ھاوسەرگیری، ناکۆکی لەگەڵ دەسوو و نەگونجانی ڕەگەزی منداڵ لەگەڵ چاوەڕوانیی خێزان باس دەکات. ئەم بارودۆخانە بە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانەوە پەیوەستن و تایبەتمەندیی یەکسانی ھەموو کولتوورە ئاسیاییەکان نین.<ref name="source-35" /> <span id="ڕۆژھەڵاتی-ناوەڕاست"></span> ==== ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ==== مێتا شیکردنەوەیەک لە توێژینەوەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا ڕێژەی گشتیی نیشانەکانی خەمۆکیی بە پێی EPDS بە ٢٧٪ خەمڵاندووە.<ref name="source-16" /> لە پێداچوونەوەی توێژینەوەکانی وڵاتانی عەرەبیدا، لە بەشێک لە توێژینەوەکاندا، ڕێژەکان لە دەوروبەری ١٥–٢٥٪ بوون، بەڵام جیاوازیی بەرچاو لە شوێن، کاتی پشکنین و شێوازی ھەڵسەنگاندندا ھەبوو.<ref name="source-34" /> پێداچوونەوەیەکی ٢٠١٥، بۆ نموونە، لە توێژینەوە دیاریکراوەکاندا ڕێژەی ١٨٫٦٪ لە قەتەر، ٢١٫٢–٢٢٫١٪ لە ئوردن، ٢١٪ لە لوبنان و ١٠٫١–١٠٫٣٪ لە نموونەکانی سعودیە گواستووەتەوە. لە یەکێک لە نموونەکانی ئیماراتدا، پێوەری جیاواز لە ڕۆژەکانی دووەم و حەوتەمی دوای منداڵبوون ڕێژەی ٢٤٪ و ١٨٪ی داوە. توێژینەوەیەکی توونیس ڕێژەی ١٩٫٢٪ی لە ھەفتەی یەکەم و ١٣٫٢٪ی لە پشکنینی دواتردا تۆمار کردووە؛ پێداچوونەوەکە ئاگاداری دەکاتەوە کە ڕێژەی سەرەتایی دەکرێت بە خەمباریی کاتیی دوای منداڵبوون تێکەڵ بووبێت. نموونەیەکی زابوولی ئێران ٤٠٫٢٪ و توێژینەوەیەکی پێنج پارێزگای تورکیا ٢٧٫٢٪ی تۆمار کردووە. نموونە و پێوەرەکان جیاواز بوون و ئەم ژمارانە ڕێژەی نوێ و نوێنەرایەتیی تەواوی وڵاتەکان نین.<ref name="source-40" /> پێداچوونەوەیەکی دیکە ڕێژەی ٣٧٫١٪ی لە توێژینەوەیەکی بەحرەین گواستووەتەوە کە نمرەی ١٢ یان زیاتری EPDSی بەکارھێنابوو. کەمیی دەرامەت، کەمیی پشتگیری، ناکۆکیی خێزانی، دووگیانیی پلان‌دانەنراو و مێژووی خەمۆکی لە ھۆکارە دووبارە تۆمارکراوەکانن.<ref name="source-34" /> === ئەورووپا === لێکۆڵینەوەیەکی نێودەوڵەتی لە وەڵامەکانی EPDS جیاوازیی لە شێوازی دەربڕینی نیشانەکان لە نێوان نموونەکانی ئەورووپا و ئەمریکادا دۆزییەوە. ئاستی خوێندنیش بە شێوازی وەڵامدانەوە پەیوەست بوو. ئەنجامەکە پێویستی بە لەبەرچاوگرتنی زمان، ئەزموون و بارودۆخی کۆمەڵایەتی لە پشکنین و توێژینەوەدا نیشان دەدات.<ref name="source-55" /> === ئەفریقا === پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیکی لە ئەفریقا توێژینەوەکانی بەکارھێنانی EPDS لە نۆ وڵاتدا کۆ کردەوە. ڕێژەکان لە نموونەکانی دایکانی ١٧–٤٩ ساڵدا، کە زۆربەیان لە ھەفتەکانی شەشەم تا دوازدەھەمی دوای منداڵبوون لە دامەزراوەکانی تەندروستی ھەڵسەنگێنرابوون، ٦٫٩–٤٣٪ بوون. لەو توێژینەوانەدا ڕێژەکان لە ئەفریقای باشوور ٣١٫٧–٣٩٫٦٪، مەغریب ٦٫٩–١٤٪، نیجێریا ١٠٫٧–٢٢٫٩٪، ئۆگاندا ٤٣٪، تەنزانیا ١٢٪، زیمبابوێ ٣٣٪، سوودان ٩٫٢٪، کێنیا ١٣–١٨٫٧٪ و ئەتیۆپیا ١٩٫٩٪ بوون. ئەمانە ئەنجامی توێژینەوە ناوخۆییەکانن، نە ڕاپرسییەکی یەکگرتووی ھەموو کیشوەرەکە.<ref name="source-95">Atuhaire C, Brennaman L, Cumber SN, Rukundo GZ, Nambozi G (2020). “[https://doi.org/10.11604/pamj.2020.37.89.23572 The magnitude of postpartum depression among mothers in Africa: a literature review]”. The Pan African Medical Journal. 37: 89. doi:10.11604/pamj.2020.37.89.23572. PMC 7680231. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33244352/ PMID 33244352].</ref> نووسەرانی پێداچوونەوەکە کەمیی داتا و پێویستی بە پشکنینی گونجاو بۆ زمان و کولتووری ناوخۆیان بە بەربەستی ھەڵسەنگاندنی ڕاستتر ناساندووە و جەختیان لە لێکۆڵینەوە و ناسینەوە و چارەسەری زوو کردووەتەوە.<ref name="source-95" /> <span id="سنوورەکانی-ڕاپۆرتکردنی-ڕێژەکان"></span> === سنوورەکانی ڕاپۆرتکردنی ڕێژەکان === خۆڕاپۆرتکردن و چاوپێکەوتنی کلینیکی ھەمان شت ناپێون. مێتا شیکردنەوەیەک تێبینی کردووە کە خۆڕاپۆرتکردن زۆرجار ڕێژەی بەرزتر لە چاوپێکەوتنی کلینیکی دەدات؛ لە بەرامبەردا، ڕاپۆرتی CDC پێوەری دوو پرسیاریی خۆی بە ئەگەری کەمخەمڵاندنی حاڵەتەکان باس دەکات. بۆیە ناتوانرێت یەک ئاراستەی ھەڵە بۆ ھەموو پێوەرەکان دابنرێت.<ref name="source-96">Hahn-Holbrook J, Cornwell-Hinrichs T, Anaya I (2018). “[https://doi.org/10.3389/fpsyt.2017.00248 Economic and Health Predictors of National Postpartum Depression Prevalence: A Systematic Review, Meta-analysis, and Meta-Regression of 291 Studies from 56 Countries]”. Frontiers in Psychiatry. 8 248. doi:10.3389/fpsyt.2017.00248. PMC 5799244. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29449816/ PMID 29449816].</ref><ref name="source-91" /> لە پێداچوونەوەی بیست‌وپێنج توێژینەوەی ناوچەی عەرەبیدا، جیاوازیی شوێنی وەرگرتنی بەشداربووان، کاتی ھەڵسەنگاندن، توێژینەوەی یەک‌کاتی یان بەدواداچوون و ئاستی بڕیاری EPDS بەراوردکردنی ڕێژەکان دژوار دەکەن. بۆ نموونە، توێژینەوەیەکی کۆم ئۆمبۆی میسر ڕێژەی ٧٣٫٧٪ی ڕاپۆرت کردبوو، بەڵام تەنھا ٥٧ دایکی گرتبووەوە و کاتی ھەڵسەنگاندن لە دوو ھەفتە تا یەک ساڵی دوای منداڵبوون بوو.<ref name="source-34" /> == مێژوو == <span id="پێش-سەدەی-نۆزدەھەم"></span> === پێش سەدەی نۆزدەھەم === تێگەیشتنی پزیشکی لە پەیوەندیی نێوان زاوزێ و کێشە دەروونییەکانی ژنان لە سەدەکاندا گۆڕاوە. لە مێژووی پزیشکیدا، ھەندێک بیرۆکەی کۆن نیشانە دەروونییەکانی ژنانیان بە منداڵدان و زاوزێوە بەستووەتەوە.<ref name="source-97">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (19 October 2012). “[https://doi.org/10.2174/1745017901208010110 Women and hysteria in the history of mental health]”. Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health. 8: 110–119. doi:10.2174/1745017901208010110. PMC 3480686. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576/ PMID 23115576].</ref> ئیان بڕۆکینگتۆن لە پێداچوونەوەیەکی مێژووییدا دەڵێت ئەگەری ھەیە ھیپۆکرات سەرلێشێواویی دوای منداڵبوونی پەیوەست بە تووشبوون بە میکرۆبی بینیبێت؛ ئەو وەسفە کۆنانە یەکسان بە دەستنیشانکردنی ئێستای خەمۆکی نین.<ref name="source-98">Brockington I (2005). “[https://doi.org/10.1159/000087441 A Historical Perspective on the Psychiatry of Motherhood]”. Perinatal Stress, Mood and Anxiety Disorders. Bibliotheca Psychiatrica. KARGER. pp. 1–5. doi:10.1159/000087441. ISBN 3-8055-7865-2.</ref> مارجەری کێمپ لە ژیاننامەکەیدا ئەزموونێکی نەخۆشیی دوای لەدایکبوونی منداڵی یەکەمی گێڕاوەتەوە. جێفریز و ھۆرسفاڵ لە لێکۆڵینەوە ئەدەبییەکەیاندا ئەو ئەزموونە وەک سایکۆزی دوای منداڵبوون لێک دەدەنەوە، لە کاتێکدا خۆی بە چوارچێوەی جیھانبینیی ئایینیی خۆی مانای پێ داوە.<ref name="source-99">Jefferies D, Horsfall D (2014). “[https://doi.org/10.1353/lm.2014.0017 Forged by fire: Margery Kempe’s account of postnatal psychosis]”. Literature and Medicine. 32 (2): 348–364. doi:10.1353/lm.2014.0017. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25693316/ PMID 25693316]. S2CID 45847065.</ref> بڕۆکینگتۆن ھەروەھا وەسفێکی ١٥٤٧ی ژوائو ڕۆدریگیش دی کاستێلۆ بڕانکۆ دەگوازێتەوە: ژنێک دوای منداڵبوون تووشی مێلانکۆلیا بوو، نزیکەی مانگێک نەخۆش بوو و دواتر باش بووەوە. وردەکاریی چارەسەرەکە دیاری نەکراوە.<ref name="source-98" /> <span id="سەدەی-نۆزدەھەم-و-دواتر"></span> === سەدەی نۆزدەھەم و دواتر === لە چیرۆکی «کاغەزدیواریی زەرد» (''The Yellow Wallpaper'')ی شارلۆت پێرکینز گیڵماندا، ژنێکی بێناو لە نووسینەکانی خۆیدا ئەزموونی نەخۆشی و ئەو سنوورانە دەگێڕێتەوە کە ھاوسەرە پزیشکەکەی، جۆن، بە ناوی چارەسەرەوە بۆی دادەنێت. چیرۆکەکە کۆرپەی ژنەکە و دژواریی ئەو لە بوون لەگەڵ کۆرپەکەدا باس دەکات.<ref name="source-100">“[https://www.gutenberg.org/files/1952/1952-h/1952-h.htm The Project Gutenberg eBook of The Yellow Wallpaper, by Charlotte Perkins Gilman]”. Gutenberg.org. Archived from the original on 26 April 2020. Retrieved 27 April 2020. [https://web.archive.org/web/20200426082137/https://www.gutenberg.org/files/1952/1952-h/1952-h.htm Archived version].</ref> دوای جەنگی جیھانیی دووەم سەرنجی دەروونپزیشکی زیاتر بەرەو کێشە ھەستییە سووکتر و باوەکانی دوای منداڵبوون چوو.<ref name="source-98" /> لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی لە دەقی ڕۆژنامە و گۆڤارەکاندا نیشانی دەدات کە «baby blues» لە ساڵانی ١٩٥٠دا بووە بابەتێکی ڕاگەیاندنی گشتی؛ وەسف و لێکدانەوەی ئەزموونی دایکان لە سەدەی بیستەمدا گۆڕاوە.<ref name="source-101">Held L, Rutherford A (2012). “[https://doi.org/10.1037/a0026219 Can’t a mother sing the blues? Postpartum depression and the construction of motherhood in late 20th-century America]”. History of Psychology. 15 (2): 107–123. doi:10.1037/a0026219. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22849002/ PMID 22849002].</ref> <span id="کۆمەڵگە-و-کولتوور"></span> == کۆمەڵگە و کولتوور == <span id="ناساندنی-یاسایی"></span> === ناساندنی یاسایی === پێداچوونەوەیەکی ٢٠١٣ لە یاسا و یاسادانانی ئەمریکادا تۆمار دەکات کە یاسای پاراستنی نەخۆش و چاودێریی گونجاو لە ڕووی تێچووەوە (''Patient Protection and Affordable Care Act'') بەشێکی بۆ توێژینەوە و پشتگیریی دۆخەکانی دوای منداڵبوون، لەوانە خەمۆکی و سایکۆز، تەرخان کردبوو.<ref name="source-102">Rhodes AM, Segre LS (August 2013). “[https://doi.org/10.1007/s00737-013-0359-6 Perinatal depression: a review of US legislation and law]”. Archives of Women’s Mental Health. 16 (4): 259–270. doi:10.1007/s00737-013-0359-6. PMC 3725295. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23740222/ PMID 23740222].</ref> پێداچوونەوەکانی چاودێریی دایکان داوای سیاسەت، بەرنامە و پێداویستیی فراوانتر بۆ تەندروستیی دوای منداڵبوون دەکەن.<ref name="source-103">Cheng CY, Fowles ER, Walker LO (2006). “[https://doi.org/10.1624/105812406X119002 Continuing education module: postpartum maternal health care in the United States: a critical review]”. The Journal of Perinatal Education. 15 (3): 34–42. doi:10.1624/105812406X119002. PMC 1595301. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17541458/ PMID 17541458].</ref> <span id="ڕۆڵی-ننگلێدان"></span> === ڕۆڵی ننگلێدان === شەرم و ترس لەوەی دایک بە «دایکێکی خراپ» بناسرێت دەتوانن ڕێگری لە باسکردنی نیشانەکان و داواکردنی یارمەتی بکەن.<ref name="source-10" /><ref name="source-89" /> ننگلێدان دەتوانێت لە زانیاریی نادروست، پێشداوەری و ڕەفتاری جیاکارانە پێک بێت.<ref name="source-104">Thorsteinsson EB, Loi NM, Farr K (8 November 2018). “[https://doi.org/10.7717/peerj.5893 Changes in stigma and help-seeking in relation to postpartum depression: non-clinical parenting intervention sample]”. PeerJ. 6 e5893. Bibcode:2018PeerJ…6e5893T. doi:10.7717/peerj.5893. PMC 6230434. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30425892/ PMID 30425892].</ref> لە توێژینەوەیەک لەسەر ننگلێدانی پەیوەست بە خەمۆکیی دوای منداڵبووندا، ڤیدیۆ یان پەڕەی زانیاریی پەروەردەیی کەمبوونەوەیەکی بەرچاوی ننگلێدانی نیشان نەدا. پیاوان بە تێکڕا ھەڵوێستی ننگلێدەرانەی زیاتریان بەرامبەر تووشبووان نیشان دا. ئاشنابوون بە خەمۆکیی دوای منداڵبوون بە کەمبوونەوەی ئەو ھەڵوێستە کەسییانە پەیوەست نەبوو، بەڵام بە چاوەڕوانیی زیاتری ننگلێدان لەلایەن ئەوانی دیکەوە پەیوەست بوو. ئەم جیاوازییە نیشان دەدات کە ھەڵوێستی خۆی کەس و ئەوەی پێی وایە ئەوانی دیکە چۆن بیردەکەنەوە یەک شت نین.<ref name="source-104" /> <span id="باوەڕ-و-نەریتە-کولتوورییەکان"></span> === باوەڕ و نەریتە کولتوورییەکان === ھەندێک کولتوور نەریتی دوای منداڵبوونیان ھەیە کە پشوودانەوە، خواردن، پاکوخاوێنی، چاودێریی کۆرپە و فێربوونی شیرپێدان ڕێک دەخەن. پشتیوانیی بەسوود بە گونجانی لەگەڵ پێداویستی و ئارەزووی دایکەوە بەستراوە؛ بەڵگەکان ناسەلمێنن کە ھەموو نەریتێک بە خۆی ڕێگر لە خەمۆکییە.<ref name="source-39" /><ref name="source-58" /><ref name="source-105">Klainin P, Arthur DG (October 2009). “[https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2009.02.012 Postpartum depression in Asian cultures: a literature review]”. International Journal of Nursing Studies. 46 (10): 1355–1373. doi:10.1016/j.ijnurstu.2009.02.012. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19327773/ PMID 19327773]. S2CID 19493163.</ref> لە وەسفی ئێتنۆگرافیی کارۆل لادەرمان لە ژیانی گوندیی مالاییدا، «ھانتوو مێڕۆیان» وەک ڕۆحێک باس دەکرێت کە خەڵک پەیوەندییان بە پلاسێنتا (پاشەزا)، ئاوی دەوروبەری کۆرپەلە و خوێنی منداڵبوونەوە دەدا. گریان، نەبوونی ئارەزووی خواردن و دژواریی خەوتنی دایک لە چوارچێوەی باوەڕی «ساکیت مێڕۆیان»دا لێک دەدرانەوە و ڕێوڕەسمی نەریتی بۆ چارەسەرکردنیان بەکاردەھات. ئەمە وەسفی باوەڕ و کردارێکی کولتوورییە.<ref name="source-106">Laderman C (1987). Wives and midwives: childbirth and nutrition in rural Malaysia (1st pbk. ed.). Berkeley: University of California Press. p. 202. ISBN 978-0-520-06036-4.</ref> پێداچوونەوەیەکی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست پەیوەندیی لەگەڵ دەسوو و کاریگەریی خێزانی ھاوسەر لە ھەندێک نموونەدا گرنگ دەزانێت. نووسەران ھەروەھا ئاگاداری دەکەنەوە کە ناوی پشکنین، ننگلێدانی تەندروستیی دەروونی و باوەڕە ئایینی و کۆمەڵایەتییەکان دەکرێت لە دەربڕینی نیشانەکان، لەوانە بیری خۆزیانگەیاندن، کاریگەر بن. ئەو لێکدانەوانە پێویستی بە پشکنینی گونجاو بۆ کولتوور پیشان دەدەن و نابێت وەک تایبەتمەندیی ھەموو ژنانی عەرەب یان موسڵمان لێک بدرێنەوە.<ref name="source-40" /> === ڕاگەیاندن === ھەندێک کەیسی نەخۆشیی دەروونیی دوای منداڵبوون سەرنجی ڕاگەیاندنیان ڕاکێشاوە. پێداچوونەوەیەک لە ٢٠٠٧دا دەڵێت دووبارە دادگاییکردنی ئەندریا یەیتس لە ٢٠٠٦دا بابەتی ''filicide''، واتە کوشتنی منداڵی خۆ لەلایەن دایک یان باوکەوە، خستەوە ناو گفتوگۆی ڕاگەیاندن و دەروونپزیشکی.<ref name="source-107">West SG (February 2007). “[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2922347 An overview of filicide]”. Psychiatry. 4 (2): 48–57. PMC 2922347. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20805899/ PMID 20805899].</ref> جیاکردنەوەی خەمۆکیی دوای منداڵبوون لە سایکۆزی دوای منداڵبوون بۆ تێگەیشتن لەم بابەتانەدا گرنگە.<ref name="source-44" /> <span id="ھەروەھا-بڕوانە"></span> == ھەروەھا بڕوانە == * [[خەمباریی دوای منداڵبوون|خەمباریی دوای منداڵبوون]] * [[خەمۆکیی کاتی دووگیانی|خەمۆکیی کاتی دووگیانی]] * نائومێدی لە ڕەگەزی منداڵ * پەشێوییە دەروونییەکانی منداڵبوون * سێکس دوای دووگیانی * شیرپێدان و تەندروستیی دەروونی == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان]] j5isgli5gnq6rke8fd9ozdh8qieicwo 0 305882 1699709 2026-11-02T17:06:57Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان و گونجاندنی وتاری Antenatal depression لە ویکیپیدیای ئینگلیزی، وەشانی 1368872631: https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Antenatal_depression&oldid=1368872631 1699709 wikitext text/x-wiki '''خەمۆکیی کاتی دووگیانی''' یان '''خەمۆکیی دووگیانی''' (Antenatal depression؛ prenatal depression) جۆرێکە لە خەمۆکی کە لە ماوەی [[دووگیانی|دووگیانی]]دا ڕوودەدات. خەمۆکی دەتوانێت ھەستی خەمگینیی بەردەوام و کەمبوونەوەی حەز بە چالاکییە ڕۆژانەکان لەخۆ بگرێت. زاراوەی «خەمۆکیی دەوروبەری منداڵبوون» (perinatal depression) چوارچێوەیەکی فراوانتری ھەیە و خەمۆکیی کاتی دووگیانی و دوای منداڵبوون دەگرێتەوە.<ref name="source-1">“Depression in Women: 4 Things to Know”. National Institute of Mental Health. Revised 2023. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/depression-in-women</ref><ref name="source-2">“Depression during pregnancy: You’re not alone”. Mayo Clinic. November 21, 2024. https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/pregnancy-week-by-week/in-depth/depression-during-pregnancy/art-20237875</ref> ھەندێک نیشانەی خەمۆکی، وەک گۆڕان لە خەو، وزە، ئارەزووی خواردن و حەزی سێکسی، لە گۆڕانە باوەکانی دووگیانی دەچن؛ بۆیە لەوانەیە خەمۆکی لەم ماوەیەدا نەناسرێتەوە. خەمۆکیی چارەسەرنەکراو دەتوانێت بە زیادبوونی مەترسیی [[خەمۆکیی دوای منداڵبوون|خەمۆکیی دوای منداڵبوون]] و دژواریی دروستکردنی پەیوەندیی ھەستی لەگەڵ منداڵەکەوە پەیوەست بێت.<ref name="source-2" /> خەمۆکیی کاتی دووگیانی دەتوانرێت چارەسەر بکرێت و قسەکردن لەگەڵ پسپۆڕێکی تەندروستی دەتوانێت بۆ ھەڵسەنگاندن و دۆزینەوەی چارەسەری گونجاو یارمەتیدەر بێت.<ref name="source-2" /> == نیشانەکان == نیشانەکانی خەمۆکی لە کاتی دووگیانیدا دەتوانن کاریگەری لە کار و ژیانی ڕۆژانە بکەن. لە نیشانە باسکراوەکان:<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /><ref name="source-5">“Perinatal depression in parents”. NCT. https://www.nct.org.uk/information/life-parent/wellbeing-mental-health/perinatal-depression-parents</ref> * سەختیی سەرنجدان؛ * [[دڵەڕاوکێ]] و ترسی زۆر؛ * سەختیی بیرھێنانەوە؛ * ھەستکردن بە سڕبوونی سۆزداری؛ * زوو تووڕەبوون؛ * خەوی زۆر یان کەم، یان کێشەی خەوتن؛ * ماندووبوون و کەمبوونەوەی وزە؛ * گۆڕانی ئارەزووی خواردن؛ * گۆڕانی کێش لەگەڵ گۆڕانێکی بەرچاو لە شێوازی خواردندا؛ * کەمبوونەوەی حەزی سێکسی؛ * کەمبوونەوەی حەز بە دووگیانی یان نیگەرانیی زۆر دەربارەی منداڵەکە؛ * ھەستی تاوانباری، بێھیوایی یان بێبەھابوون؛ * خەمگینیی بەردەوام؛ * بیرکردنەوە لە مردن یان ھەبوونی [[بیری خۆکوشتن]]. بەپێی مایۆ کلینیک، ئەگەر کەسێک بیری خۆکوشتن یان [[خۆزیانگەیاندن]]ی ھەبێت، پێویستە دەستبەجێ یارمەتی وەربگرێت.<ref name="source-2" /> ھەروەھا، لەوانەیە کەسەکە ھەستی خۆشحاڵی بە دووگیانی یان منداڵەکە نەکات و دروستکردنی پەیوەندیی ھەستی لەگەڵ منداڵەکەی بۆ سەخت بێت.<ref name="source-2" /><ref name="source-5" /> <span id="دەستپێک-و-بەردەوامیی-نیشانەکان"></span> === دەستپێک و بەردەوامیی نیشانەکان === نیشانەکانی خەمۆکی دەتوانن لە کاتی دووگیانیدا یان دوای لەدایکبوونی منداڵ ڕوو بدەن. «خەمۆکیی کاتی دووگیانی» ئاماژە بە ماوەی دووگیانی دەکات و «خەمۆکیی دوای منداڵبوون» ئاماژە بە ماوەی دوای لەدایکبوون دەکات. ھۆکارە جەستەیی، ھەستی و ژینگەیییەکان دەتوانن لە پەیدابوونی خەمۆکیی دەوروبەری منداڵبووندا ڕۆڵیان ھەبێت.<ref name="source-10">“Mom’s Mental Health Matters: Moms-to-be and Moms - NCMHEP | NICHD - Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development”. www.nichd.nih.gov. 2022-06-02. Retrieved 2023-10-30. https://www.nichd.nih.gov/ncmhep/initiatives/moms-mental-health-matters/moms</ref> <span id="بڵاوبوونەوە-و-ھۆکارە-پەیوەندیدارەکان"></span> == بڵاوبوونەوە و ھۆکارە پەیوەندیدارەکان == خەمڵاندنی بڵاوبوونەوە بە پێی شوێن و شێوازی پێوانەکردن جیاوازە. لە توێژینەوەیەکی ئەمریکیدا کە داتای ڕاپرسیی ساڵی ٢٠٠٦ و پرسیارنامەی PHQ-8ی بەکارھێناوە، ڕێژەی ١٦٫٦٪ بۆ ئەو پۆلەی خەمۆکی خەمڵێنراوە کە توێژەرەکان بە «خەمۆکیی بچووک» (minor depression) ناویان بردووە؛ ئەمە ڕێژەی ھەموو جۆرەکانی خەمۆکیی کاتی دووگیانی نییە. ئەنجامەکە پشت بە پرسیارنامە دەبەستێت، نەک دەستنیشانکردنی کلینیکی بۆ ھەر کەسێک.<ref name="source-16">Ashley JM, Harper BD, Arms-Chavez CJ, LoBello SG (April 2016). “Estimated prevalence of antenatal depression in the US population”. Archives of Women’s Mental Health. 19 (2): 395–400. doi:10.1007/s00737-015-0593-1. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26687691/ PMID 26687691]. S2CID 9272059. https://doi.org/10.1007/s00737-015-0593-1 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26687691/</ref> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک و مێتا-شیکاری لە ساڵی ٢٠١٩دا، بۆ باشووری ئاسیا خەمڵاندنێکی تێکڕای نزیکەی ٢٤٪ی ڕاپۆرت کردووە، بەڵام جیاوازیی نێوان توێژینەوەکان زۆر بووە.<ref name="source-15">Mahendran R, Puthussery S, Amalan M (August 2019). “Prevalence of antenatal depression in South Asia: a systematic review and meta-analysis”. Journal of Epidemiology and Community Health. 73 (8): 768–777. doi:10.1136/jech-2018-211819. hdl:10547/623278. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31010821/ PMID 31010821]. S2CID 128363186. https://doi.org/10.1136/jech-2018-211819 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31010821/</ref> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک، کەمیی پشتگیریی کۆمەڵایەتی یان پشتگیریی ھاوبەشی ژیان، پێشینەی کێشەی تەندروستیی دەروونی، توندوتیژی و خراپمامەڵەکردن، دووگیانیی پلان‌بۆدانەنراو یان نەویستراو، ڕووداوە دژوارەکانی ژیان، کێشەکانی دووگیانی و لەدەستدانی دووگیانیی پێشوو بە ھۆکاری پەیوەندیدار بە دڵەڕاوکێ و خەمۆکیی کاتی دووگیانی ناساندووە. ئەمانە پەیوەندییە توێژراوەکانن و ھەبوونی یەکێکیان بە مانای حەتمیبوونی خەمۆکی نییە.<ref name="source-4">Biaggi, Alessandra; Conroy, Susan; Pawlby, Susan; Pariante, Carmine M. (Feb 2016). “Identifying the women at risk of antenatal anxiety and depression: A systematic review”. Journal of Affective Disorders. 191: 62–77. doi:10.1016/j.jad.2015.11.014. ISSN 0165-0327. PMC 4879174. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26650969/ PMID 26650969]. https://doi.org/10.1016/j.jad.2015.11.014 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26650969/</ref> ھەمان پێداچوونەوە باس لە توێژینەوەیەک دەکات کە تێیدا کێشەکانی شوێنی کار، لەوانە جیاکاری و دەستنەگەیشتن بە ھەندێک مافی پەیوەست بە دووگیانی، لەگەڵ نمرەی بەرزتر لە پێوەری خەمۆکیدا پەیوەست بوون.<ref name="source-4" /> ڕشانەوەی زۆر توندی دووگیانی (hyperemesis gravidarum) لەگەڵ کەمبوونەوەی خۆشگوزەرانیی دەروونی و کۆمەڵایەتی، دڵەڕاوکێ و خەمۆکیدا پەیوەندیی ھەیە؛ بەڵام ئاراستەی پەیوەندیی ھۆکار و ئەنجام ڕوون نییە.<ref name="source-11">Boelig, Rupsa C; Barton, Samantha J; Saccone, Gabriele; Kelly, Anthony J; Edwards, Steve J; Berghella, Vincenzo (2016-05-11). Cochrane Pregnancy and Childbirth Group (ed.). “Interventions for treating hyperemesis gravidarum”. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2016 (5) CD010607. doi:10.1002/14651858.CD010607.pub2. PMC 10421833. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27168518/ PMID 27168518]. https://doi.org/10.1002/14651858.CD010607.pub2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27168518/</ref> ھەندێک توێژینەوە پەیوەندییان لە نێوان ئاستی نزمی [[ڤیتامین دی|ڤیتامینی D]] و خەمۆکیی کاتی دووگیانی یان دوای منداڵبووندا دۆزیوەتەوە. پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیکی ساڵی ٢٠١٨ ئەنجامەکانی بە ناھاوئەھەنگ داناوە؛ بۆیە ئەم پەیوەندییە بەڵگەیەکی یەکلاکەرەوە بۆ ھۆکاربوونی کەمیی ڤیتامینەکە نییە.<ref name="source-19">Aghajafari, Fariba; Letourneau, Nicole; Mahinpey, Newsha; Cosic, Nela; Giesbrecht, Gerald (2018-04-12). “Vitamin D Deficiency and Antenatal and Postpartum Depression: A Systematic Review”. Nutrients. 10 (4): 478. doi:10.3390/nu10040478. ISSN 2072-6643. PMC 5946263. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29649128/ PMID 29649128]. https://doi.org/10.3390/nu10040478 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29649128/</ref> لە پێداچوونەوەی توێژینەوەکانی وڵاتانی خاوەن دەرامەتی کەم یان مامناوەنددا، بارودۆخی ئابووریی خراپ، کەمیی پشتگیری، کێشەی پەیوەندی و توندوتیژی لەگەڵ خەمۆکیی کاتی دووگیانیدا پەیوەندیدار بوون. خەمڵاندنەکە بۆ وڵاتە کەمدەرامەتەکان بەرزتر بووە.<ref name="source-20">Fekadu Dadi, Abel; Miller, Emma R.; Mwanri, Lillian (2020-01-10). “Antenatal depression and its association with adverse birth outcomes in low and middle-income countries: A systematic review and meta-analysis”. PLOS ONE. 15 (1) e0227323. Bibcode:2020PLoSO..1527323F. doi:10.1371/journal.pone.0227323. ISSN 1932-6203. PMC 6953869. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31923245/ PMID 31923245]. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0227323 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31923245/</ref> پێداچوونەوەیەک دەربارەی پێداویستییەکانی پیاوانی ترانسجێندەر لە دووگیانی و منداڵبووندا، ھەستکردن بەوەی لەبەرچاو ناگیرێن، دوورکەوتنەوە لە کۆمەڵ و تەنیایی لە ژینگەی چاودێریی تەندروستیی جیاکراوە بە پێی ڕەگەزدا باس دەکات. ئەم ئەزموونانە بەشێکن لە کێشە دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانی ئەو کۆمەڵەیە.<ref name="source-21">MacLean, Lori Rebecca-Diane (April 2021). “Preconception, Pregnancy, Birthing, and Lactation Needs of Transgender Men”. Nursing for Women’s Health. 25 (2): 129–138. doi:10.1016/j.nwh.2021.01.006. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33651985/ PMID 33651985]. S2CID 232101013. https://doi.org/10.1016/j.nwh.2021.01.006 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33651985/</ref> <span id="پشکنینی-سەرەتایی"></span> == پشکنینی سەرەتایی == کۆلێژی ئەمریکیی پزیشکانی ژنان و منداڵبوون لە ڕێنماییی ساڵی ٢٠٢٣دا ڕاسپاردوویەتی، ئەگەر پێشتر نەکرابێت، پێش دەستپێکردنی دەرمان بۆ خەمۆکی یان دڵەڕاوکێ، پشکنین بۆ [[پەشێویی دووجەمسەری]] ئەنجام بدرێت.<ref name="source-201">American College of Obstetricians and Gynecologists (June 2023). “Screening and Diagnosis of Mental Health Conditions During Pregnancy and Postpartum”. Clinical Practice Guideline No. 4, p. 1250. https://ilpqc.org/wp-content/uploads/2025/05/Screening-and-Diagnosis-of-Mental-Health-Conditions-During-Pregnancy-and-Postpartum_ACOG-Clinical-Practice-Guideline-No.-4-1.pdf</ref> بەڵگەنامەیەکی ھاوبەشی پسپۆڕان لە ساڵی ٢٠١٧دا ڕاپۆرت دەکات کە کۆلێژی ئەمریکیی پزیشکانی ژنان و منداڵبوون (ACOG)، لەگەڵ ڕێکخراوە پزیشکییەکانی تر، پشکنینی سەرەتاییی خەمۆکی بۆ ھەموو ژنانی دووگیان و تازە منداڵبوو بە بەشێک لە چاودێریی ئاساییی دووگیانی و منداڵبوون دەزانێت. ئەم پشکنینە لە ناسینەوەی کێشەکاندا یارمەتیدەرە، بەڵام بە تەنیا جێگای ھەڵسەنگاندنی کلینیکی ناگرێتەوە.<ref name="source-22">Kendig S, Keats JP, Hoffman MC, Kay LB, Miller ES, Moore Simas TA, et al. (March–April 2017). “Consensus Bundle on Maternal Mental Health: Perinatal Depression and Anxiety”. Journal of Obstetric, Gynecologic, and Neonatal Nursing. 46 (2): 272–281. doi:10.1016/j.jogn.2017.01.001. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28190757/ PMID 28190757]. https://doi.org/10.1016/j.jogn.2017.01.001 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28190757/ https://www.awhonn.org/wp-content/uploads/2020/04/Consensus-Bundle_Perinatal-Depression-and-Anxiety_JOGNN-2017.pdf Parallel publication: Obstetrics &amp; Gynecology. 2017;129(3):422–430. doi:10.1097/AOG.0000000000001902. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28178041/ PMID 28178041]. PMC 5957550. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5957550/ Correction to the parallel Obstetrics &amp; Gynecology publication: Obstet Gynecol. 2019;133(6):1288. doi:10.1097/AOG.0000000000003292. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31135754/ PMID 31135754].</ref> '''پرسیارنامەی تەندروستیی نەخۆش''' (PHQ-9) پێوەرێکی کورتی توندیی نیشانەکانی خەمۆکییە کە کەسەکە خۆی پڕی دەکاتەوە. نۆ بڕگەکەی لەگەڵ نۆ پێوەرەکەی خەمۆکی لە DSM-IVدا دەگونجێن. ئەم پێوەرە لە ژینگەی چاودێریی سەرەتایی و پزیشکیی ژناندا توێژراوە.<ref name="source-25">Kroenke K, Spitzer RL, Williams JB (September 2001). “The PHQ-9: validity of a brief depression severity measure”. Journal of General Internal Medicine. 16 (9): 606–13. doi:10.1046/j.1525-1497.2001.016009606.x. PMC 1495268. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11556941/ PMID 11556941]. https://doi.org/10.1046/j.1525-1497.2001.016009606.x https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11556941/</ref> '''پێوەری خەمۆکیی دوای منداڵبوونی ئەدینبەرە''' (EPDS) سەرەتا بۆ ماوەی دوای منداڵبوون پەرەی پێدراوە، بەڵام دروستیی بەکارھێنانی لە کاتی دووگیانیشدا ھەڵسەنگێنراوە. لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١١دا، ئەم پێوەرە لە ھەرسێ سێمانگەی دووگیانیدا پشتڕاست کراوەتەوە.<ref name="source-24">Bergink, Veerle; Kooistra, Libbe; Lambregtse-van den Berg, Mijke P.; Wijnen, Henny; Bunevicius, Robertas; van Baar, Anneloes; Pop, Victor (April 2011). “Validation of the Edinburgh Depression Scale during pregnancy”. Journal of Psychosomatic Research. 70 (4): 385–389. doi:10.1016/j.jpsychores.2010.07.008. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21414460/ PMID 21414460]. https://doi.org/10.1016/j.jpsychores.2010.07.008 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21414460/</ref> بەڵگەنامەی پسپۆڕان جەخت لەوە دەکاتەوە کە پشکنین بە تەنیا بەس نییە؛ سیستەمی چاودێری پێویستی بە ڕەوانەکردن بۆ چارەسەر، ھەڵسەنگاندن و بەدواداچوونی بەردەوامیش ھەیە.<ref name="source-22" /> ھەروەھا، توێژەرانی توێژینەوەیەک لەسەر پەیوەندیی خەمۆکی و کێشی لەش، پێشنیاریان کردووە لە یەکەم سەردانی چاودێریی دووگیانیدا پرسیار لە ژنانی قەڵەو دەربارەی نیشانەکانی خەمۆکی و دڵەڕاوکێ بکرێت.<ref name="source-26">Petursdottir Maack, Heidrun; Skalkidou, Alkistis; Sjöholm, Anna; Eurenius-Orre, Karin; Mulic-Lutvica, Ajlana; Wikström, Anna-Karin; Sundström Poromaa, Inger (2019-04-17). “Maternal body mass index moderates antenatal depression effects on infant birthweight”. Scientific Reports. 9 (1): 6213. Bibcode:2019NatSR…9.6213P. doi:10.1038/s41598-019-42360-1. ISSN 2045-2322. PMC 6470129. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30996270/ PMID 30996270]. https://doi.org/10.1038/s41598-019-42360-1 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30996270/</ref> == چارەسەر == چارەسەری خەمۆکیی کاتی دووگیانی دەتوانێت دەرمانی یان نادەرمانی بێت. ھەڵسەنگاندنی سوود و مەترسیی چارەسەر، بارودۆخی دایک و منداڵەکە لەبەرچاو دەگرێت؛ بۆیە بڕیاری چارەسەر بە توندیی نیشانەکان و بارودۆخی تاکەکە پەیوەندیدارە.<ref name="source-2" /><ref name="source-27">Shivakumar G, Brandon AR, Snell PG, Santiago-Muñoz P, Johnson NL, Trivedi MH, Freeman MP (March 2011). “Antenatal depression: a rationale for studying exercise”. Depression and Anxiety. 28 (3): 234–42. doi:10.1002/da.20777. PMC 3079921. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21394856/ PMID 21394856]. https://doi.org/10.1002/da.20777 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21394856/</ref> <span id="چارەسەریی-نادەرمانی"></span> === چارەسەریی نادەرمانی === ==== دەروونچارەسەری ==== مێتا-شیکارییەکی ساڵی ٢٠٢٠ دەربارەی [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]] لە کاتی دووگیانیدا ڕاپۆرتی کرد کە نمرەی نیشانەکانی خەمۆکی لە گرووپی دەروونچارەسەریدا، بە بەراورد بە گرووپەکانی بەراورد، نزمتر بوو. بەڵام توێژەرەکان کوالێتیی توێژینەوەکانی ناو پێداچوونەوەکەیان بە گشتی لاواز ھەڵسەنگاند، و ئەنجامی پێوانەکردنی کوالێتیی ژیان، کە تەنھا لە دوو توێژینەوەدا پێوانە کرا، یەکلاکەرەوە نەبوو.<ref name="source-28">Li, Caixia; Sun, Xiaohua; Li, Qing; Sun, Qian; Wu, Beibei; Duan, Dongyun (2020-07-02). “Role of psychotherapy on antenatal depression, anxiety, and maternal quality of life: A meta-analysis”. Medicine. 99 (27) e20947. doi:10.1097/MD.0000000000020947. ISSN 0025-7974. PMC 7337511. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32629701/ PMID 32629701]. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000020947 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32629701/</ref> [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی]] (CBT) یەکێکە لە شێوازەکانی دەروونچارەسەری کە دەتوانرێت پێشنیار بکرێت.<ref name="source-5" /> لە CBTدا، کەسەکە لەگەڵ چارەسەرکاردا کار لەسەر ناسینەوە و گۆڕینی بیر و ڕەفتارە ناھاوکارەکان دەکات.<ref name="source-200" /> [[دەروونچارەسەریی نێوان کەسی|دەروونچارەسەریی پەیوەندییە نێوان‌کەسییەکان]] (IPT) لەسەر پەیوەندییەکان، پشتگیریی کۆمەڵایەتی و مامەڵەکردن لەگەڵ گۆڕانەکانی ژیان کار دەکات.<ref name="source-200">National Institute of Mental Health (2023). “Perinatal Depression”. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/perinatal-depression</ref> پشتگیریی خێزانی و کۆمەڵایەتیش لەگەڵ خەمۆکی پەیوەندییان ھەیە. لە توێژینەوەیەکی نەخۆشخانەیی لە چەنگدووی چین، کەمیی پشتگیری و کێشەی پەیوەندیی خێزانی لەگەڵ نیشانەکانی خەمۆکیی کاتی دووگیانیدا پەیوەندیدار بوون. ئەم توێژینەوەیە بە تەنیا کاریگەریی چارەسەریی پشتگیری ناپێوێت.<ref name="source-30">Hu, Ying; Wang, Ying; Wen, Shu; Guo, Xiujing; Xu, Liangzhi; Chen, Baohong; Chen, Pengfan; Xu, Xiaoxia; Wang, Yuqiong (2019-11-19). “Association between social and family support and antenatal depression: a hospital-based study in Chengdu, China”. BMC Pregnancy and Childbirth. 19 (1): 420. doi:10.1186/s12884-019-2510-5. ISSN 1471-2393. PMC 6862749. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31744468/ PMID 31744468]. https://doi.org/10.1186/s12884-019-2510-5 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31744468/</ref> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک و مێتا-شیکاری لە وڵاتانی خاوەن دەرامەتی بەرزدا نیشانی داوە کە بەرنامەکانی یارمەتیی دەروونیی دەوروبەری منداڵبوون، کە لەلایەن کارمەندانی ناپسپۆڕی ئەم بوارەوە پێشکەش دەکرێن، دەتوانن نیشانەکانی خەمۆکی و دڵەڕاوکێ کەم بکەنەوە. پەرستار و مامان لە پێشکەشکارەکان بوون. «ناپسپۆڕ» لێرەدا بە مانای نەبوونی ڕاھێنانی فەرمیی پێشووتر لە ڕاوێژکاریدایە؛ ئەو کەسانە بۆ پێشکەشکردنی ئەم دەستێوەردانانە ڕاھێنران. توێژینەوەکان ماوەی دووگیانی و دوای منداڵبوونیان گرتووەتەوە و ئەنجامەکانیان جیاوازیی زۆریان ھەبووە.<ref name="source-31">Singla, Daisy R.; Lawson, Andrea; Kohrt, Brandon A.; Jung, James W.; Meng, Zifeng; Ratjen, Clarissa; Zahedi, Nika; Dennis, Cindy-Lee; Patel, Vikram (2021-05-01). “Implementation and Effectiveness of Nonspecialist-Delivered Interventions for Perinatal Mental Health in High-Income Countries: A Systematic Review and Meta-analysis”. JAMA Psychiatry. 78 (5): 498–509. doi:10.1001/jamapsychiatry.2020.4556. ISSN 2168-622X. PMC 7859878. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33533904/ PMID 33533904]. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2020.4556 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33533904/</ref> ==== وەرزش ==== پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٥ نیشانی داوە کە [[ڕاھێنان|وەرزش]] ڕەنگە نیشانەکانی خەمۆکی لە کاتی دووگیانیدا کەم بکاتەوە. بەڵام کوالێتیی بەڵگەکان لە نزم تا مامناوەند بووە و ئەنجامی توێژینەوەکان لە یەکدی جیاواز بوون؛ بۆیە ئەنجامەکە بەڵگەی دڵنیایی بۆ پێشگیریی تەواو لە خەمۆکی نییە.<ref name="source-32">Daley, A. J.; Foster, L.; Long, G.; Palmer, C.; Robinson, O.; Walmsley, H.; Ward, R. (2015). “The effectiveness of exercise for the prevention and treatment of antenatal depression: systematic review with meta-analysis”. BJOG: An International Journal of Obstetrics &amp; Gynaecology. 122 (1): 57–62. doi:10.1111/1471-0528.12909. ISSN 1471-0528. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24935560/ PMID 24935560]. S2CID 42209084. https://doi.org/10.1111/1471-0528.12909 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24935560/</ref> لە چالاکییە توێژراوەکان: * '''[[یۆگا|یۆگا]]:''' پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک و مێتا-شیکاری کەمبوونەوەیەکی ئەگەریی نیشانەکان لە بەشداربووانی دووگیاندا ڕاپۆرت کردووە.<ref name="source-33">Gong, Hong; Ni, Chenxu; Shen, Xiaoliang; Wu, Tengyun; Jiang, Chunlei (2015-02-05). “Yoga for prenatal depression: a systematic review and meta-analysis”. BMC Psychiatry. 15 14. doi:10.1186/s12888-015-0393-1. ISSN 1471-244X. PMC 4323231. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25652267/ PMID 25652267]. https://doi.org/10.1186/s12888-015-0393-1 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25652267/</ref> * '''ڕۆیشتن، کشانەوەی ماسولکەکان و وەرزشی ئەیرۆبیک:''' ئەمانە لە توێژینەوەیەکدا کە گرووپی بەراوردی ھەبوو، بەشێک بوون لە بەرنامەیەکی تێکەڵی وەرزش و پشوودانەوە. بەرنامەکە لەگەڵ کەمبوونەوەی نیشانەکاندا پەیوەندیدار بووە؛ کاریگەریی ھەریەک لەم چالاکییانە بە جیا نەپێوراوە. ھەندێک تایبەتمەندیی گرووپەکان لە سەرەتادا جیاواز بوون، کە دەتوانێت لە لێکدانەوەی ئەنجامەکاندا گرنگ بێت. لەو توێژینەوەیەدا کەسانی خاوەن نەخۆشیی دەروونیی درێژخایەنی ناسراو لە بەشداربوون لابران.<ref name="source-34">El-Rafie, Mervat M; Khafagy, Ghada M; Gamal, Marwa G (2016-02-24). “Effect of aerobic exercise during pregnancy on antenatal depression”. International Journal of Women’s Health. 8: 53–57. doi:10.2147/IJWH.S94112. ISSN 1179-1411. PMC 4772941. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26955293/ PMID 26955293]. https://doi.org/10.2147/IJWH.S94112 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26955293/</ref> === دەرمانەکان === [[دەرمانی دژەخەمۆکی|دەرمانە دژەخەمۆکییەکان]] یەکێکن لە بژاردەکانی چارەسەر. توێژینەوەی بەکارھێنانیان لە دووگیانیدا ئاڵۆزە، چونکە کاریگەریی خەمۆکیی دایک و کاریگەریی دەرمان بە ئاسانی لە یەکدی جیا ناکرێنەوە.<ref name="source-27" /><ref name="source-36">Casper RC, Gilles AA, Fleisher BE, Baran J, Enns G, Lazzeroni LC (September 2011). “Length of prenatal exposure to selective serotonin reuptake inhibitor (SSRI) antidepressants: effects on neonatal adaptation and psychomotor development”. Psychopharmacology. 217 (2): 211–9. doi:10.1007/s00213-011-2270-z. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21499702/ PMID 21499702]. S2CID 24565503. https://doi.org/10.1007/s00213-011-2270-z https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21499702/</ref> خەمۆکیی بێ چارەسەریش دەتوانێت کاریگەری لە تەندروستی و ژیانی کەسەکە ھەبێت. دەرمانە دژەخەمۆکییەکان زۆرجار ٤ تا ٨ ھەفتەیان دەوێت تا کاریگەرییان دیار بێت؛ ھەندێک نیشانە، وەک کێشەی خەو یان ئارەزووی خواردن، لەوانەیە زووتر باشتر بن.<ref name="source-200" /> بڕیاری گۆڕین یان وەستاندنی دەرمانی خەمۆکی پێویستە لەگەڵ پسپۆڕی تەندروستی باس بکرێت و سوود و مەترسییەکان بەپێی بارودۆخی کەسەکە ھەڵبسەنگێنرێن.<ref name="source-2" /><ref name="source-5" /> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١١دا، منداڵەکانی ٥٥ دایکی تووشبوو بە [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|پەشێویی خەمۆکیی گەورە]] توێژران کە لە دووگیانیدا [[ڕێگرە ھەڵبژاردەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین|ڕێگرە ھەڵبژاردەیییەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین]]یان (SSRIs) بەکارھێنابوو. ئەنجامەکان بە پێی ماوە جیاوازەکانی بەرکەوتن لە نێوان ئەم منداڵانەدا بەراورد کران. درێژتربوونی ماوەی بەرکەوتنی پێش لەدایکبوون بە دەرمانەکە، لەگەڵ نمرەی نزمتری ئەپاگار (Apgar)، بە تایبەتی بەشی چالاکییەکەی، و داخڵبوونی زیاتر لە بەشی چاودێریی چڕدا پەیوەندیدار بووە.<ref name="source-36" /> لە ھەمان توێژینەوەدا، منداڵەکان بە تێکڕا لە تەمەنی ١٤ مانگیدا ھەڵسەنگێنراون. بەرکەوتنی درێژتر لەگەڵ نمرەی نزمتری گەشەی دەروونی–جووڵەیی و ھەندێک پێوەری ڕەفتاردا پەیوەندیدار بووە، بەڵام گەشەی زەینی و کارکردنی جووڵەیی لە پشکنینی دەماریدا لە سنووری ئاساییدا بوون. توێژەرەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە کاتی بەرکەوتن بە SSRI و جیاوازیی توندیی خەمۆکیی دایکیش ڕەنگە لەم ئەنجامانەدا ڕۆڵیان ھەبێت.<ref name="source-36" /> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیکی ساڵی ٢٠٢٦ پەیوەندیی نێوان بەکارھێنانی دەرمانی دژەخەمۆکی لەلایەن دایک یان باوکەوە، پێش یان لە کاتی دووگیانیدا، و ھەندێک پەشێویی پەیوەندیدار بە گەشەی مێشک و سیستەمی دەمار لە منداڵدا پشکنیوە. لە ئەنجامە کۆکراوەکاندا پەیوەندییەک نیشان درا، بەڵام لە ھەندێک شیکردنەوەدا، دوای لەبەرچاوگرتنی ھۆکارەکانی وەک تەندروستیی دەروونیی دایک و ھۆکارە خێزانییەکان، پەیوەندییەکان لاوازتر بوون یان لە ڕووی ئامارییەوە بەرچاو نەمان؛ دڵنیاییی بەڵگەکان نزم تا زۆر نزم بوو.<ref name="source-202">Chan JKN, Zhong AHF, Lam JYH, et al. (June 2026). “Maternal and paternal antidepressant use before and during pregnancy and offspring risk of neurodevelopmental disorders: a systematic review and meta-analysis”. The Lancet Psychiatry. 13 (6): 472–484. doi:10.1016/S2215-0366(26)00089-1. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42134364/</ref> <span id="پەیوەندی-بە-خەمۆکیی-دوای-منداڵبوون-و-فشاری-دەروونیی-دایکایەتی"></span> == پەیوەندی بە خەمۆکیی دوای منداڵبوون و فشاری دەروونیی دایکایەتی == خەمۆکیی کاتی دووگیانی لەگەڵ مەترسیی خەمۆکیی دوای منداڵبووندا پەیوەندیی ھەیە. لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨دا، نیشانەکانی کاتی دووگیانی پێشبینیکەرێکی بەھێزی خەمۆکیی دوای منداڵبوون بوون و خەمۆکیی دوای منداڵبوونیش لەگەڵ فشاری دەروونیی دایکایەتیدا پەیوەندیدار بووە.<ref name="source-8">Leigh B, Milgrom J (April 2008). “Risk factors for antenatal depression, postnatal depression and parenting stress”. BMC Psychiatry. 8 24. doi:10.1186/1471-244X-8-24. PMC 2375874. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18412979/ PMID 18412979]. https://doi.org/10.1186/1471-244X-8-24 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18412979/</ref> توێژینەوەیەکی بەدواداچوونی دیکەش پەیوەندیی نیشانەکانی خەمۆکی و دڵەڕاوکێی کاتی دووگیانی بە فشاری دەروونیی دایکایەتی لە دوای منداڵبووندا دۆزیوەتەوە.<ref name="source-37">Misri S, Kendrick K, Oberlander TF, Norris S, Tomfohr L, Zhang H, Grunau RE (April 2010). “Antenatal depression and anxiety affect postpartum parenting stress: a longitudinal, prospective study”. Canadian Journal of Psychiatry. 55 (4): 222–8. doi:10.1177/070674371005500405. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20416145/ PMID 20416145]. https://doi.org/10.1177/070674371005500405 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20416145/</ref> بارودۆخی کۆمەڵایەتی و ئابووری و دووگیانیی نەویستراو یان پلان‌بۆدانەنراو لە ھۆکارە پەیوەندیدارەکان بە خەمۆکیی دوای منداڵبوونن. ئەم ھۆکارانە تەنیا بە ماوەی دوای منداڵبوونەوە تایبەت نین.<ref name="source-38">Ghaedrahmati, Maryam; Kazemi, Ashraf; Kheirabadi, Gholamreza; Ebrahimi, Amrollah; Bahrami, Masood (2017-08-09). “Postpartum depression risk factors: A narrative review”. Journal of Education and Health Promotion. 6: 60. doi:10.4103/jehp.jehp_9_16. ISSN 2277-9531. PMC 5561681. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28852652/ PMID 28852652]. https://doi.org/10.4103/jehp.jehp_9_16 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28852652/</ref><ref name="source-39">Brito, Cynthia Nunes de Oliveira; Alves, Sandra Valongueiro; Ludermir, Ana Bernarda; Araújo, Thália Velho Barreto de (2015). “Postpartum depression among women with unintended pregnancy”. Revista de Saude Publica. 49: 33. doi:10.1590/s0034-8910.2015049005257. ISSN 1518-8787. PMC 4544504. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26083941/ PMID 26083941]. https://doi.org/10.1590/s0034-8910.2015049005257 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26083941/</ref><ref name="source-4" /> توێژینەوەیەک لە دایکە کەمدەرامەتەکان و منداڵەکانیان، نیشانەکانی خەمۆکیی دایک لە پێنج و نۆ مانگی دوای منداڵبووندا پێوانە کردووە و نیشانەی زیاتری خەمۆکی لە مانگی پێنجەمدا بە کێشەی زیاتری تەندروستیی منداڵ لە مانگی نۆیەمدا پەیوەست کردووە.<ref name="source-40">Gress-Smith JL, Luecken LJ, Lemery-Chalfant K, Howe R (May 2012). “Postpartum depression prevalence and impact on infant health, weight, and sleep in low-income and ethnic minority women and infants”. Maternal and Child Health Journal. 16 (4): 887–93. doi:10.1007/s10995-011-0812-y. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21559774/ PMID 21559774]. S2CID 574162. https://doi.org/10.1007/s10995-011-0812-y https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21559774/</ref> بە گشتی، پێداچوونەوەی توێژینەوەکان پەشێوییە دەروونییەکانی دەوروبەری منداڵبوون بە کێشەی دەروونی و گەشەی منداڵ پەیوەست دەکات؛ بەڵام ئەم ئەنجامانە حەتمی نین و بارودۆخی کۆمەڵایەتی و کوالێتیی چاودێریی منداڵیش ڕۆڵیان ھەیە.<ref name="source-41">Stein A, Pearson RM, Goodman SH, Rapa E, Rahman A, McCallum M, Howard LM, Pariante CM (November 2014). “Effects of perinatal mental disorders on the fetus and child”. Lancet. 384 (9956): 1800–19. doi:10.1016/S0140-6736(14)61277-0. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25455250/ PMID 25455250]. S2CID 8388539. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(14)61277-0 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25455250/</ref> <span id="خەمۆکیی-کاتی-دووگیانی-و-تەندروستیی-منداڵ"></span> == خەمۆکیی کاتی دووگیانی و تەندروستیی منداڵ == ئەم توێژینەوانە پەیوەندی نیشان دەدەن، بەڵام بە تەنھا ناسەلمێنن کە خەمۆکی ھۆکاری ئەو ئەنجامانەیە یان لە ھەموو دۆخێکدا ڕوودەدەن. پەیوەندیی فشار و خەمۆکی بە [[لەبارچوون|لەبارچوون]]ی خۆبەخۆی دووگیانی ئاڵۆزە. پێداچوونەوەی Frazier و ھاوکارانی، گریمانەیەک دەخاتە ڕوو کە فشاری دەروونیی پێش دووگیانی دەتوانێت لە ڕێگەی گۆڕان لە کارکردنی سیستەمی بەرگریی جەستەوە بە مەترسیی لەبارچوونەوە پەیوەندیدار بێت. ئەمە سەلماندنی ئەوە نییە کە خەمۆکیی کاتی دووگیانی بە تەنیا ھۆکاری لەبارچوونە.<ref name="source-44">Frazier, Tyralynn; Hogue, Carol J. Rowland; Bonney, Elizabeth A.; Yount, Kathryn M.; Pearce, Brad D. (2018-06-01). “Weathering the storm; a review of pre-pregnancy stress and risk of spontaneous abortion”. Psychoneuroendocrinology. 92: 142–154. doi:10.1016/j.psyneuen.2018.03.001. ISSN 0306-4530. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29628283/ PMID 29628283]. S2CID 4712455. https://doi.org/10.1016/j.psyneuen.2018.03.001 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29628283/</ref> توێژینەوەیەکی گەورەی ساڵی ٢٠١٥ لە دانیمارک، لەبارچوونی سێمانگەی یەکەمی لە گرووپە جیاوازەکاندا بەراورد کردووە. لە شیکردنەوەی سەرەکییدا، بەرکەوتن بە SSRI لە کاتی دووگیانیدا، لە بەراورد بە بەرنەکەوتن، لەگەڵ مەترسییەکی کەمێک بەرزتری لەبارچوونی سێمانگەی یەکەمدا پەیوەندیدار بوو. لە ژنانی بەرکەوتوو بە SSRI کە دەستنیشانکردنی خەمۆکی یان دڵەڕاوکێیان لە تۆمارە دەروونپزیشکییەکاندا نەبووە، مەترسییەکە کەمتر بووە لە ژنانی بەرنەکەوتوو بەو دەرمانانە کە ئەو دەستنیشانکردنە تۆمارکراوەیان ھەبووە. نەبوونی دەستنیشانکردنی تۆمارکراو بە مانای نەبوونی خەمۆکی نییە. توێژەرەکان پێیان وایە جیاوازیی نەخۆشییە بنەڕەتییەکان و شێوازی ژیان دەتوانێت لە پەیوەندیی نێوان دەرمان و لەبارچووندا تێکەڵکەر بێت. ئەم ئەنجامانە بە تەنیا ناسەلمێنن کە دەرمان یان خەمۆکی ھۆکاری لەبارچوونە.<ref name="source-45">Johansen, Rie Laurine Rosenthal; Mortensen, Laust Hvas; Andersen, Anne-Marie Nybo; Hansen, Anne Vinkel; Strandberg-Larsen, Katrine (2015). “Maternal Use of Selective Serotonin Reuptake Inhibitors and Risk of Miscarriage – Assessing Potential Biases”. Paediatric and Perinatal Epidemiology. 29 (1): 72–81. doi:10.1111/ppe.12160. ISSN 1365-3016. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25382157/ PMID 25382157]. https://doi.org/10.1111/ppe.12160 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25382157/</ref> لە توێژینەوەی Coburn و ھاوکارانی لە دایکە ئەمریکییە مەکسیکییە کەمدەرامەتەکاندا، نیشانەی زیاتری خەمۆکیی کاتی دووگیانی لەگەڵ ڕاپۆرتکردنی کێشەی زیاتری تەندروستیی منداڵ لە تەمەنی ١٢ ھەفتەییدا پەیوەندیدار بووە. ئەو کێشانە لەلایەن دایکانەوە ڕاپۆرت کرابوون و بریتی بوون لە دانە و سووربوونەوەی پێست، کۆلیک، سەرماخۆردن، تا، کۆکە، سکچوون، ھەوکردنی گوێ و ڕشانەوە. نیشانەکانی خەمۆکیی دایک لە ھەمان ماوەی دوای منداڵبوونیشدا پەیوەندییان بە کێشەکانی منداڵەوە ھەبووە.<ref name="source-46">Coburn SS, Luecken LJ, Rystad IA, Lin B, Crnic KA, Gonzales NA (June 2018). “Prenatal Maternal Depressive Symptoms Predict Early Infant Health Concerns”. Maternal and Child Health Journal. 22 (6): 786–793. doi:10.1007/s10995-018-2448-7. PMC 7928222. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29427015/ PMID 29427015]. S2CID 3276559. https://doi.org/10.1007/s10995-018-2448-7 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29427015/</ref> توێژینەوەیەکی دیکە لە ژنانی کەمدەرامەتدا، نیشانەکانی خەمۆکی کە لە دووگیانییەوە تا دوای منداڵبوون بەردەوام بوون، بە زیادبوونی داخڵبوونی منداڵان لە نەخۆشخانە پەیوەست کردووە. بۆیە ئەم ئەنجامە تەنیا نیشانەکانی پێش لەدایکبوون ناگرێتەوە.<ref name="source-47">Chung EK, McCollum KF, Elo IT, Lee HJ, Culhane JF (June 2004). “Maternal depressive symptoms and infant health practices among low-income women”. Pediatrics. 113 (6): e523-9. doi:10.1542/peds.113.6.e523. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15173532/ PMID 15173532]. https://doi.org/10.1542/peds.113.6.e523 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15173532/</ref> توێژینەوەیەک لە داتای ڕابردووی یەک نەخۆشخانە، ئەنجامی ئەرێنیی پشکنینی خەمۆکی لە سێمانگەی یەکەم یان سێیەمی دووگیانیدا بە کەمبوونەوەی بەردەوامبوونی [[شیرپێدان|شیرپێدان]] لە شەش ھەفتەی دوای منداڵبووندا پەیوەست کردووە. ئەم پەیوەندییە بە تەنیا ھۆکاربوونی خەمۆکی بۆ وەستانی شیرپێدان ناسەلمێنێت.<ref name="source-48">Stark EL, Shim J, Ross CM, Miller ES (January 2021; Epub September 3, 2019). “The Association between Positive Antenatal Depression Screening and Breastfeeding Initiation and Continuation”. American Journal of Perinatology. 38 (2): 171–175. doi:10.1055/s-0039-1695775. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31480085/ PMID 31480085]. S2CID 201830547. https://doi.org/10.1055/s-0039-1695775 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31480085/</ref> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک و مێتا-شیکاری لە وڵاتانی خاوەن دەرامەتی کەم یان مامناوەنددا، خەمۆکیی کاتی دووگیانی بە کێشی کەمی منداڵ لە کاتی لەدایکبوون و لەدایکبوونی پێشوەختە پەیوەست کردووە.<ref name="source-20" /> ھەڵسەنگاندنی ھۆکارە تێکەڵکەرەکان لە لێکدانەوەی ئەم توێژینەوانەدا گرنگە. لە گفتوگۆیەکی زانستیدا دەربارەی توێژینەوەی Coburn، پێوانەکردنی بارودۆخی دایک و ئەو ھۆکارانەی نەسەنگێنراون جێگای باس بوون.<ref name="source-49">Verma T (2018). “Comments on ‘Prenatal Depression and Infant Health: The Importance of Inadequately Measured, Unmeasured and Unknown Confounds’”. Indian Journal of Psychological Medicine. 40 (6): 592–594. doi:10.4103/IJPSYM.IJPSYM_306_18. PMC 6241178. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30533965/ PMID 30533965]. https://doi.org/10.4103/IJPSYM.IJPSYM_306_18 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30533965/</ref> لە خودی توێژینەوەکەدا، تەمەنی دووگیانی لە کاتی لەدایکبوون، کێشی لەدایکبوون و شیرپێدان پەیوەندیی نێوان نیشانەکانی خەمۆکی و کێشەکانی تەندروستیی منداڵیان ڕوون نەکردووەتەوە.<ref name="source-46" /> <span id="خەمۆکی-و-نیگەرانی-لە-باوکاندا"></span> == خەمۆکی و دڵەڕاوکێ لە باوکاندا == پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٧، ڕێژەی خەمۆکیی دەوروبەری منداڵبوون لە باوکاندا بە نزیکەی ١٠٪ دەخەمڵێنێت. ئەم ماوەیە لە سێمانگەی یەکەمی دووگیانییەوە تا ساڵی یەکەمی دوای منداڵبوون دەگرێتەوە و تایبەت بە کاتی دووگیانی نییە.<ref name="source-50">O’Brien, Anthony P.; McNeil, Karen A.; Fletcher, Richard; Conrad, Agatha; Wilson, Amanda J.; Jones, Donovan; Chan, Sally W. (July 2017). “New Fathers’ Perinatal Depression and Anxiety—Treatment Options: An Integrative Review”. American Journal of Men’s Health. 11 (4): 863–876. doi:10.1177/1557988316669047. ISSN 1557-9883. PMC 5675308. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27694550/ PMID 27694550]. https://doi.org/10.1177/1557988316669047 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27694550/</ref> ماندووبوون و گۆڕان لە خەو و ئارەزووی خواردن لە نیشانە باسکراوەکانن.<ref name="source-51">“Perinatal Depression in Partners: Can Both Parents Get the “Baby Blues?””. HealthyChildren.org. January 19, 2023. https://www.healthychildren.org/English/ages-stages/prenatal/delivery-beyond/Pages/Dads-Can-Get-Postpartum-Depression-Too.aspx</ref> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیکی ساڵی ٢٠١٦ ڕێژەی پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ یان نیشانە بەرزەکانی دڵەڕاوکێ لە پیاوانی چاوەڕوانی منداڵدا لە نێوان نزیکەی ٤٪ و ١٦٪دا دۆزیوەتەوە. لە توێژینەوە جیاوازەکاندا، ئەم ئەنجامانە یان بە چاوپێکەوتنی کلینیکی یان بە نمرەی بەرزی پێوەری نیشانەکان دیاری کرابوون؛ نمرەی بەرزی پێوەرەکە بە تەنھا دەستنیشانکردنی فەرمی نییە. ئەم ژمارانە دەربارەی دڵەڕاوکێن، نەک ڕێژەی خەمۆکی.<ref name="source-52">Leach, Liana S.; Poyser, Carmel; Cooklin, Amanda R.; Giallo, Rebecca (2016-01-15). “Prevalence and course of anxiety disorders (and symptom levels) in men across the perinatal period: A systematic review”. Journal of Affective Disorders. 190: 675–686. doi:10.1016/j.jad.2015.09.063. ISSN 1573-2517. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26590515/ PMID 26590515]. https://doi.org/10.1016/j.jad.2015.09.063 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26590515/</ref> کاتێک ھاوبەشی ژیان خەمۆکیی کاتی دووگیانی یان دوای منداڵبوونی ھەیە، پەیوەندیی نێوانیان دەتوانێت بگۆڕێت و ھەستی کەمبوونەوەی سۆز یان نزیکیی جەستەیی پەیدا بێت. سەرچاوەی Raising Children Network، پشتگیری لە ھاوبەشی تووشبوو و گرنگیدان بە پێداویستییەکانی خودی ھاوبەشەکەی بە بەشێک لە پشتگیریی خێزان دەزانێت.<ref name="source-53">“Antenatal &amp; postnatal depression: partners”. Raising Children Network. https://raisingchildren.net.au/pregnancy/pregnancy-for-partners/stress-anxiety-depression/antenatal-postnatal-depression-men-non-birthing-parents</ref> توێژینەوەیەکی تۆمارەکانی سوید، کە ٣٦٦٬٤٩٩ لەدایکبوونی تاک‌منداڵی گرتووەتەوە، پەیوەندییەکی لە نێوان نیشاندەری نوێی خەمۆکیی باوک و لەدایکبوونی زۆر پێشوەختە، لە ھەفتەکانی ٢٢ تا ٣١ی دووگیانی، دۆزیوەتەوە. خەمۆکی بە وەرگرتنی دەرمانی دژەخەمۆکی بە ڕەچەتە یان دەستنیشانکردنی تۆمارکراو پێوانە کرابوو؛ توێژەرەکان ئەم نیشاندەرانەیان لە ماوەی ١٢ مانگ پێش دووگیانی و بەشێک لە ماوەی دووگیانیدا پشکنین. «نوێ» واتە پێشتر بۆ ماوەی ١٢ مانگ ئەو نیشاندەرانە تۆمار نەکرابوون. لەو توێژینەوەیەدا، پەیوەندییەکی بەرچاوی ئاماری لە نێوان خەمۆکیی دووبارەبووەوەی باوک و لەدایکبوونی زۆر پێشوەختەدا نەدۆزرایەوە؛ ئەمە بە واتای سەلماندنی نەبوونی مەترسی نییە. داتاکان پەیوەندی نیشان دەدەن و بە تەنیا ھۆکاربوون ناسەلمێنن.<ref name="source-55">Liu, C; Cnattingius, S; Bergström, M; Östberg, V; Hjern, A (November 2016). “Prenatal parental depression and preterm birth: a national cohort study”. BJOG. 123 (12): 1973–1982. doi:10.1111/1471-0528.13891. ISSN 1470-0328. PMC 5096244. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26786413/ PMID 26786413]. https://doi.org/10.1111/1471-0528.13891 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26786413/</ref> <span id="ئەمانەش-ببینە"></span> == ئەمانەش ببینە == * [[خەمۆکی|خەمۆکی]] * [[نائومێدی لە ڕەگەزی منداڵ|نائومێدی لە ڕەگەزی منداڵ]] (Gender disappointment) * [[سایکۆزی دوای منداڵبوون|سایکۆزی دوای منداڵبوون]] (Postpartum psychosis) == سەرچاوەکان == <references /> <span id="خوێندنەوەی-زیاتر"></span> == خوێندنەوەی زیاتر == * Andrade C (2018). “Prenatal Depression and Infant Health: The Importance of Inadequately Measured, Unmeasured, and Unknown Confounds”. Indian Journal of Psychological Medicine. 40 (4): 395–397. doi:10.4103/IJPSYM.IJPSYM_232_18. PMC 6065138. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30093759/ PMID 30093759]. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6065138/ [[پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان]] [[پۆل:تەندروستیی ژنان]] 5yzb329frqo6q4ggwxakkksx5mj9w1g 0 305883 1699712 2026-11-02T17:07:40Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان و گونجاندنی وتاری Postpartum blues لە ویکیپیدیای ئینگلیزی، وەشانی 1373070605: https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Postpartum_blues&oldid=1373070605 1699712 wikitext text/x-wiki '''خەمباریی دوای منداڵبوون''' (Postpartum blues)، کە بە ئینگلیزی بە ''baby blues'' و ''maternity blues''یش ناسراوە، دۆخێکی زۆر باو و کورتخایەنە کە لە چەند ڕۆژی یەکەمی دوای [[زان|منداڵبوون]]دا دەست پێ دەکات. گۆڕانی مەزاج، زوو ھەڵچوون و گریان لە نیشانەکانی ئەم دۆخەن؛ زۆرجار نیشانەکان بەبێ چارەسەریی تایبەت لە ماوەی چەند ڕۆژێک تا دوو ھەفتەدا نامێنن.<ref name="source-1">“Postpartum Depression”. medlineplus.gov. Archived from the original on 2016-07-27. Retrieved 2020-10-29. https://medlineplus.gov/postpartumdepression.html https://web.archive.org/web/20160727211033/https://medlineplus.gov/postpartumdepression.html</ref><ref name="source-2">“Baby blues after pregnancy”. www.marchofdimes.org. Archived from the original on 2017-02-19. Retrieved 2020-10-29. https://www.marchofdimes.org/pregnancy/baby-blues-after-pregnancy.aspx https://web.archive.org/web/20170219220308/https://www.marchofdimes.org/pregnancy/baby-blues-after-pregnancy.aspx https://www.marchofdimes.org/find-support/topics/postpartum/baby-blues-after-pregnancy</ref> لە توێژینەوەکانی ئەم بوارەدا، ھەستە نەرێنی و ئەرێنییەکان لە ھەفتەی یەکەمی دوای منداڵبووندا تۆمار کراون.<ref name="source-3">O’Hara MW, Wisner KL (January 2014). “Perinatal mental illness: definition, description and aetiology”. Best Practice &amp; Research. Clinical Obstetrics &amp; Gynaecology. 28 (1): 3–12. doi:10.1016/j.bpobgyn.2013.09.002. PMC 7077785. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24140480/ PMID 24140480]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7077785 https://doi.org/10.1016%2Fj.bpobgyn.2013.09.002 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24140480</ref> ھەندێک سەرچاوە ڕێژەکە تا ٨٥٪ی دایکانی تازە منداڵبوو مەزەندە دەکەن. پشتگیریی ھەستی و پشوو و خەوی پێویست بەشێکن لە چاودێریی ئەم دۆخە. نیشانەی زۆر توند، تێکدانی کارەکانی ڕۆژانە یان بەردەوامبوونی نیشانەکان بۆ زیاتر لە دوو ھەفتە، پێویستی بە ھەڵسەنگاندن بۆ دۆخەکانی دیکە، لەوانە [[خەمۆکیی دوای منداڵبوون|خەمۆکیی دوای منداڵبوون]]، ھەیە.<ref name="source-4">MGH Center for Women’s Mental Health. “Postpartum Psychiatric Disorders”. MGH Center for Women’s Mental Health. Archived from the original on 2008-05-12. Retrieved 2019-10-16. https://womensmentalhealth.org/specialty-clinics/postpartum-psychiatric-disorders/ https://web.archive.org/web/20080512130834/https://womensmentalhealth.org/specialty-clinics/postpartum-psychiatric-disorders/</ref><ref name="source-5">“Postpartum depression”. Office on Women’s Health. U.S. Department of Health and Human Services. 2018-04-09. Archived from the original on 2019-11-15. Retrieved 2019-10-17. https://www.womenshealth.gov/mental-health/mental-health-conditions/postpartum-depression https://web.archive.org/web/20191115234039/https://www.womenshealth.gov/mental-health/mental-health-conditions/postpartum-depression</ref> {| class="wikitable" |- ! زانیاری ! وردەکاری |- | ناوەکانی دیکە | Baby blues؛ maternity blues.<ref name="source-2" /><ref name="source-6">Seyfried LS, Marcus SM (August 2003). “Postpartum mood disorders”. International Review of Psychiatry. 15 (3): 231–42. doi:10.1080/0954026031000136857. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15276962/ PMID 15276962]. S2CID 25021211. https://doi.org/10.1080%2F0954026031000136857 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15276962 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:25021211 https://www.scribd.com/document/485807412/postpartum-mood-disorders</ref> |- | نیشانەکان | گریان، گۆڕانی مەزاج، زوو ھەڵچوون، [[دڵەڕاوکێ|نیگەرانی]]، ماندووبوون و کێشە لە خەوتن یان خواردن.<ref name="source-6" /><ref name="source-7">“Postpartum Depression”. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Archived from the original on 2014-07-14. Retrieved 2019-10-13. https://www.acog.org/Patients/FAQs/Postpartum-Depression https://web.archive.org/web/20140714130901/https://www.acog.org/Patients/FAQs/Postpartum-Depression https://www.acog.org/womens-health/faqs/postpartum-depression https://tripler.tricare.mil/Portals/138/Postpartum%20Depression.pdf</ref><ref name="source-5" /> |- | کاتی دەستپێکردن | لە چەند ڕۆژی یەکەمی دوای منداڵبووندا.<ref name="source-2" /><ref name="source-7" /> |- | ماوە | چەند ڕۆژێک تا دوو ھەفتە.<ref name="source-2" /> |- | دۆخە ھاوشێوەکان | خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و [[سایکۆزی دوای منداڵبوون|سایکۆزی دوای منداڵبوون]].<ref name="source-8">“Postpartum Depression Facts”. The National Institute of Mental Health (NIMH). U.S. Department of Health and Human Services. Archived from the original on 2017-06-21. Retrieved 2019-10-17. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/perinatal-depression https://web.archive.org/web/20170621200731/https://www.nimh.nih.gov/health/publications/postpartum-depression-facts/index.shtml</ref><ref name="source-4" /> |- | چاودێری | پشتگیری و دابینکردنی پشوو؛ زۆرجار پێویستی بە چارەسەریی دەرمانی نییە.<ref name="source-2" /><ref name="source-4" /> |- | ڕەوت | زۆرجار نیشانەکان خۆبەخۆ نامێنن.<ref name="source-2" /><ref name="source-4" /> |- | باوبوون | بە پێی پێناسە و شێوازی توێژینەوە جیاوازە؛ لە ھەندێک سەرچاوەدا تا ٨٥٪ ڕاپۆرت کراوە.<ref name="source-3" /><ref name="source-4" /> |} == نیشانەکان == ھەندێک نیشانەی خەمباریی دوای منداڵبوون لەگەڵ ئەزموونی ئاساییی دایکایەتیی تازە و نیشانەکانی خەمۆکیی دوای منداڵبوون ھاوشێوەن. بەڵام لە خەمباریی کورتخایەندا، نیشانەکان بە گشتی سووکترن و کەمتر کاریگەری لەسەر کارەکانی ڕۆژانە دەکەن.<ref name="source-6" /><ref name="source-4" /> نیشانەکان دەتوانن ئەمانە لەخۆ بگرن: * گریان یان ئامادەبوون بۆ گریان، بەبێ ھۆکارێکی ڕوون.<ref name="source-7" /> * گۆڕانی مەزاج.<ref name="source-6" /> * زوو ھەڵچوون.<ref name="source-6" /> * نیگەرانی.<ref name="source-6" /><ref name="source-7" /> * گومان لە توانای خۆ بۆ چاودێریکردنی منداڵەکە.<ref name="source-7" /> * کێشە لە بڕیاردان.<ref name="source-7" /> * کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن.<ref name="source-3" /><ref name="source-5" /> * ماندووبوون.<ref name="source-5" /> * کێشە لە خەوتن.<ref name="source-6" /><ref name="source-7" /> * کێشە لە سەرنجدان.<ref name="source-6" /> * بوونی ھەستە نەرێنی و ئەرێنییەکان لە ھەمان ماوەدا.<ref name="source-3" /> === دەستپێکردن === نیشانەکان زۆرجار لە چەند ڕۆژی یەکەمی دوای منداڵبووندا دەردەکەون.<ref name="source-2" /><ref name="source-7" /> === ماوە === ئەم دۆخە زۆرجار چەند ڕۆژێک دەخایەنێت و لە ماوەی دوو ھەفتەدا کۆتایی دێت. بەردەوامبوونی نیشانەکان بۆ زیاتر لە دوو ھەفتە یان توندبوونەوەیان، ھۆکارێکە بۆ ھەڵسەنگاندنی دۆخەکانی دیکەی دوای منداڵبوون.<ref name="source-2" /><ref name="source-9">“Depression During &amp; After Pregnancy: You Are Not Alone”. HealthyChildren.org. American Academy of Pediatrics. Archived from the original on 2009-12-31. Retrieved 2019-10-13. http://www.healthychildren.org/English/ages-stages/prenatal/delivery-beyond/Pages/Understanding-Motherhood-and-Mood-Baby-Blues-and-Beyond.aspx https://web.archive.org/web/20091231002606/http://www.healthychildren.org/English/ages-stages/prenatal/delivery-beyond/Pages/Understanding-Motherhood-and-Mood-Baby-Blues-and-Beyond.aspx</ref><ref name="source-5" /> == ھۆکارەکان == ھۆکارەکانی خەمباریی دوای منداڵبوون بە ڕوونی یەکلایی نەکراونەتەوە. لە ئەدەبیاتی ئەم بوارەدا، گۆڕانە زیندەیی، دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانی دوای منداڵبوون و پەیوەندیی نێوانیان باس کراوە، بەڵام بەڵگەکان بۆ میکانیزمێکی تاک یەکدەست نین.<ref name="source-6" /><ref name="source-10">Henshaw C (August 2003). “Mood disturbance in the early puerperium: a review”. Archives of Women’s Mental Health. 6 (Suppl 2): S33-42. doi:10.1007/s00737-003-0004-x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14615921/ PMID 14615921]. S2CID 11442944. https://doi.org/10.1007%2Fs00737-003-0004-x https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14615921 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:11442944</ref> <span id="فاکتەرە-دەروونی-و-کۆمەڵایەتییەکان"></span> === فاکتەرە دەروونی و کۆمەڵایەتییەکان === گونجان لەگەڵ ژیانی دوای منداڵبوون کات دەوێت، تەنانەت کاتێک [[دووگیانی|دووگیانی]]یەکە پێشتر پلان بۆ داڕێژراوە. سەرچاوە کلینیکییەکان چەند بارودۆخێک باس دەکەن کە دەتوانن لە نیشانەکانی مەزاج و خەمۆکیی ئەم ماوەیەدا ڕۆڵ ببینن؛ ئەمانە بە تەنھا سەلمێنەری ھۆکاری خەمباریی کورتخایەن نین.<ref name="source-7" /><ref name="source-5" /> * ماندووبوونی دوای ژان و منداڵبوون.<ref name="source-7" /> * پێویستیی چاودێریکردنی منداڵی تازەلەدایکبوو لە شەو و ڕۆژدا.<ref name="source-7" /> * [[کەمخەوی|کەمیی خەو]].<ref name="source-7" /> * کەمیی پشتگیریی خێزان، ھاوژین و ھاوڕێکان.<ref name="source-7" /><ref name="source-5" /> * گرژیی پەیوەندیی ھاوسەرگیری یان پەیوەندیی لەگەڵ ھاوژین.<ref name="source-5" /> * گۆڕان لە کار و ڕێکخستنی ژیانی ماڵەوە؛ ئەمە بەتایبەتی لە منداڵبوونی پێشوەختەدا دەتوانێت چاوەڕواننەکراو بێت.<ref name="source-7" /> * فشاری دارایی.<ref name="source-5" /> * ھەستکردن بەوەی بەرپرسیارییەکان لە توانای کەسەکە زیاتر بوون و گومان لە توانای چاودێریکردنی منداڵ.<ref name="source-7" /><ref name="source-5" /> * ھەستی لەدەستدان، تووڕەیی یان تاوانباری؛ لە دایک و باوکی منداڵی نەخۆش یان ئەو منداڵەی پێویستی بە مانەوە لە نەخۆشخانە ھەیە، خەمباری و ھەستی تاوانبارییش باس کراوە.<ref name="source-7" /> <span id="فاکتەرەکانی-مەترسی"></span> === فاکتەرەکانی مەترسی === پەیوەندیی زۆرێک لە فاکتەرە کۆمەڵایەتی و پزیشکییەکان بە خەمباریی دوای منداڵبوونەوە یەکدەست نەبووە. پەیوەندییەکی ڕوون و بەردەوامی ئەم دۆخە بە تەمەن، دۆخی ھاوسەرگیری و ئاڵۆزییەکانی منداڵبوونەوە نیشان نەدراوە.<ref name="source-6" /><ref name="source-10" /> لە توێژینەوەیەکی بەدواداچووندا (prospective)، مێژووی کەسی و خێزانیی خەمۆکی لە فاکتەرە پەیوەستەکان بە خەمباریی دوای منداڵبوون بوون.<ref name="source-11">O’Hara MW, Schlechte JA, Lewis DA, Wright EJ (September 1991). “Prospective study of postpartum blues. Biologic and psychosocial factors”. Archives of General Psychiatry. 48 (9): 801–6. doi:10.1001/archpsyc.1991.01810330025004. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1929770/ PMID 1929770]. https://doi.org/10.1001%2Farchpsyc.1991.01810330025004 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1929770</ref> پێداچوونەوەیەکیش پەیوەندیی ئەم دۆخە بە مەزاجی خەمبار لە کاتی دووگیانیدا، مێژووی خەمۆکی و نیشانەکانی پێش سووڕی مانگانە باس دەکات.<ref name="source-10" /> خەمباریی توندی دوای منداڵبوون لە توێژینەوەیەکی بەدواداچووندا فاکتەرێکی سەربەخۆی پێشبینیکردنی خەمۆکیی دواتری دوای منداڵبوون بووە؛ ئەمە بەو مانایە نییە کە ھەموو دایکێکی تووشبوو بە خەمباری دواتر خەمۆکیی دەبێت.<ref name="source-12">Henshaw C, Foreman D, Cox J (2004). “Postnatal blues: a risk factor for postnatal depression”. Journal of Psychosomatic Obstetrics and Gynaecology. 25 (3–4): 267–72. doi:10.1080/01674820400024414. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15715025/ PMID 15715025]. S2CID 12141830. https://doi.org/10.1080%2F01674820400024414 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15715025 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:12141830</ref> <span id="میکانیزمە-زیندەییە-پێشنیارکراوەکان"></span> == میکانیزمە زیندەییە پێشنیارکراوەکان == <span id="ئیسترۆجین-و-پرۆجێستەرۆن"></span> === ئیسترۆجین و پرۆجێستەرۆن === ھەروەھا بڕوانە: [[ھۆرمۆن|ھۆرمۆنەکان]]؛ ئیسترۆجین، مێشک و ڕەفتار. دوای منداڵبوون، ئاستی ھۆرمۆنەکانی [[ئێسترۆجین|ئیسترۆجین]] و [[پڕۆجێسترۆن|پرۆجێستەرۆن]] بە خێرایی دادەبەزێت. ئەم گۆڕانە وەک یەکێک لە ھۆکارە ئەگەرییەکانی گۆڕانی مەزاج باس کراوە؛ ھاوشێوەی ئەو گریمانەیەی کە گۆڕانی بچووکتر لە ھۆرمۆنەکان پێش سووڕی مانگانە دەتوانێت گۆڕانی مەزاج دروست بکات.<ref name="source-7" /><ref name="source-4" /> بەڵام توێژینەوەکان پەیوەندییەکی یەکدەستیان لە نێوان ئاستی ھۆرمۆنەکان و پەشێوییەکانی مەزاجی دوای منداڵبوون نەدۆزیوەتەوە. گریمانەیەک ئەوەیە کە ھەستیاریی گرووپە جیاوازەکانی ژنان بە گۆڕانی ھۆرمۆنەکان جیاواز بێت. بەپێی ئەم گریمانەیە، ئامادەییی بۆماوەیی و فشارە دەروونی و کۆمەڵایەتییەکان لەگەڵ ھەستیاری بە گۆڕانی ھۆرمۆنەکاندا ڕۆڵ دەبینن؛ ئاستی ھۆرمۆن بە تەنھا ڕوونکەرەوەی بەس نییە.<ref name="source-4" /><ref name="source-13">Schiller, Crystal Edler; Meltzer-Brody, Samantha; Rubinow, David R. (2015). “The role of reproductive hormones in postpartum depression”. CNS Spectrums. 20 (1): 48–59. doi:10.1017/S1092852914000480. ISSN 1092-8529. PMC 4363269. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25263255/ PMID 25263255]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4363269 https://doi.org/10.1017%2FS1092852914000480 https://search.worldcat.org/issn/1092-8529 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25263255</ref> <span id="فاکتەرە-زیندەییەکانی-دیکە"></span> <span id="فاکتەرە_زیندەییەکانی_دیکە"></span> === فاکتەرە زیندەیییەکانی دیکە === پەیوەندیی خەمباریی دوای منداڵبوون بە [[کۆرتیزۆڵ|کۆرتیزۆڵ]]، تەوەری ھایپۆتالامۆس–ھیپۆفیز–غوددەکانی سەر گورچیلە (HPA)، تریپتۆفان و [[پڕۆلاکتین|پرۆلاکتین]]ەوە توێژراوەتەوە. ئەنجامەکان بە گشتی یەکلاکەرەوە نین.<ref name="source-6" /><ref name="source-10" /><ref name="source-14">O’Keane V, Lightman S, Patrick K, Marsh M, Papadopoulos AS, Pawlby S, et al. (November 2011). “Changes in the maternal hypothalamic-pituitary-adrenal axis during the early puerperium may be related to the postpartum ‘blues’”. Journal of Neuroendocrinology. 23 (11): 1149–55. doi:10.1111/j.1365-2826.2011.02139.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22004568/ PMID 22004568]. S2CID 8199019. https://doi.org/10.1111%2Fj.1365-2826.2011.02139.x https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22004568 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:8199019</ref> گۆڕانی ھۆرمۆنەکانی [[تایرۆید|تایرۆید]]یش وەک ھۆکارێکی ئەگەریی ماندووبوون و مەزاجی خەمبار باس کراوە.<ref name="source-2" /> پرۆلاکتین لە دابینکردنی وزە بۆ دایک و کۆرپەلە یان منداڵ لە کاتی دووگیانی و [[شیرپێدان|شیرپێدان]]دا ڕۆڵی ھەیە و بەشدارە لە پاراستنی ھاوسەنگیی ناوەوەی جەستە.<ref name="source-15">Corona, Giovanni; Rastrelli, Giulia; Comeglio, Paolo; Guaraldi, Federica; Mazzatenta, Diego; Sforza, Alessandra; Vignozzi, Linda; Maggi, Mario (November 2022). “The metabolic role of prolactin: systematic review, meta-analysis and preclinical considerations”. Expert Review of Endocrinology &amp; Metabolism. 17 (6): 533–545. doi:10.1080/17446651.2022.2144829. ISSN 1744-6651. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17446651.2022.2144829 https://doi.org/10.1080%2F17446651.2022.2144829 https://search.worldcat.org/issn/1744-6651 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36447418/</ref> توێژینەوەی سەرەتایی پەیوەندییەکی ئەگەریی نێوان میکرۆبیۆمی ڕیخۆڵە و پەشێوییەکانی مەزاج و دڵەڕاوکێی کاتی دووگیانی و دوای منداڵبوون پێشنیار دەکات. ئەم بوارە ھێشتا لە قۆناغی لێکۆڵینەوەدایە.<ref name="source-16">Redpath N, Rackers HS, Kimmel MC (March 2019). “The Relationship Between Perinatal Mental Health and Stress: a Review of the Microbiome”. Current Psychiatry Reports. 21 (3) 18. doi:10.1007/s11920-019-0998-z. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30826885/ PMID 30826885]. S2CID 73461103. https://doi.org/10.1007%2Fs11920-019-0998-z https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30826885 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:73461103</ref><ref name="source-17">Rackers HS, Thomas S, Williamson K, Posey R, Kimmel MC (September 2018). “Emerging literature in the Microbiota-Brain Axis and Perinatal Mood and Anxiety Disorders”. Psychoneuroendocrinology. 95: 86–96. doi:10.1016/j.psyneuen.2018.05.020. PMC 6348074. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29807325/ PMID 29807325]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6348074 https://doi.org/10.1016%2Fj.psyneuen.2018.05.020 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29807325</ref> لە توێژینەوەیەک لە ٤٠ ژنی تەندروستدا کە یەکەم منداڵیان بووبوو، لە ڕۆژی سێیەمی دوای منداڵبووندا ئاستی [[ئالۆپرێگنانۆلۆن|ئالۆپرێگنانۆلۆن]] (allopregnanolone) لە سیرەمی خوێنی ئەوانەی خەمباریی دوای منداڵبوونیان ھەبوو نزمتر بوو لە ئەوانەی ئەم نیشانانەیان نەبوو.<ref name="source-18">Nappi, R. E.; Petraglia, F.; Luisi, S.; Polatti, F.; Farina, C.; Genazzani, A. R. (2001). “Serum allopregnanolone in women with postpartum ‘blues’”. Obstetrics &amp; Gynecology. 97 (1): 77–80. doi:10.1016/S0029-7844(00)01112-1. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11152912/ PMID 11152912]. https://journals.lww.com/greenjournal/abstract/2001/01000/serum_allopregnanolone_in_women_with_postpartum.16.aspx https://doi.org/10.1016%2FS0029-7844%2800%2901112-1 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11152912</ref> لە توێژینەوەکانی خەمۆکیی دوای منداڵبووندا ئەنجامەکان تێکەڵن: ھەندێکیان ئاستی نزمتر بە مەترسیی خەمۆکیی دواترەوە پەیوەست دەکەن، ھەندێکیش ھاوبەستنی پێچەوانەی نێوان ئەم ماددەیە و نیشانەکانی خەمۆکییان دۆزیوەتەوە؛ بەڵام ھەندێکی دیکە ئەو پەیوەندییەیان پشتڕاست نەکردووەتەوە. پێداچوونەوەکە ھەروەھا باس لە توێژینەوەیەک دەکات کە تێیدا ئاستی ئەم ماددەیە لە خوێنی ژنانی تووشبوو بە خەمۆکیی دوای منداڵبوون بەرزتر بوو لە ژنانی تەندروستی گرووپی بەراورد. ئەم ئەنجامانە بە تەنھا ھۆکاری خەمۆکی دیاری ناکەن.<ref name="source-19">Walton, Najah; Maguire, Jamie (2019). “Allopregnanolone-based treatments for postpartum depression: Why/how do they work?”. Neurobiology of Stress. 11 100198. doi:10.1016/j.ynstr.2019.100198. PMC 6838978. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31709278/ PMID 31709278]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6838978 https://doi.org/10.1016%2Fj.ynstr.2019.100198 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31709278</ref> == دەستنیشانکردن == === پۆلێنکردن === پۆلێنکردنی خەمباریی دوای منداڵبوون جێی گفتوگۆ بووە. لە سەرچاوەیەکی کلینیکیدا، ئەم خەمبارییە لەگەڵ خەمۆکی و سایکۆزی دوای منداڵبوون لەسەر مەودایەکی ھاوبەش باس دەکرێت؛ ھەمان سەرچاوە ئەوەش دەڵێت کە دەتوانرێت ئەم خەمبارییە وەک ئەزموونێکی باوی کورتخایەن، نەک نەخۆشییەکی دەروونی، سەیر بکرێت.<ref name="source-4" /> بەڵام پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٣ باس لەو گریمانەیە دەکات کە خەمباریی دوای منداڵبوون دۆخێکی سەربەخۆ بێت.<ref name="source-6" /> === پێوەرەکان === پێوەری یەکگرتووی دەستنیشانکردنی خەمباریی دوای منداڵبوون نییە.<ref name="source-6" /><ref name="source-3" /> توێژەران ئامرازی جیاوازیان بەکارھێناوە؛ لەوانە پرسیارنامەی خەمباریی دایکایەتی (Maternity Blues Questionnaire)، پێوەری شتاین (Stein Scale) و پێوەری خەمۆکیی دوای منداڵبوونی ئەدینبەرە (EPDS). ئەم ئامرازانە لە ھەموو توێژینەوەکاندا بە یەک شێوە بەکارنەھاتوون. پێوەری ئەدینبەرە بۆ پشکنینی نیشانەکانی خەمۆکی بەکاردێت و نمرەکەی بە تەنھا دەستنیشانکردنی کلینیکی نییە.<ref name="source-24" /><ref name="source-20">Kennerley H, Gath D (September 1989). “Maternity blues. I. Detection and measurement by questionnaire”. The British Journal of Psychiatry. 155: 356–62. doi:10.1192/bjp.155.3.356. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2611547/ PMID 2611547]. S2CID 44208783. https://doi.org/10.1192%2Fbjp.155.3.356 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2611547 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:44208783</ref><ref name="source-21">Watanabe M, Wada K, Sakata Y, Aratake Y, Kato N, Ohta H, Tanaka K (September 2008). “Maternity blues as predictor of postpartum depression: a prospective cohort study among Japanese women”. Journal of Psychosomatic Obstetrics and Gynaecology. 29 (3): 206–12. doi:10.1080/01674820801990577. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18608817/ PMID 18608817]. S2CID 8152986. https://doi.org/10.1080%2F01674820801990577 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18608817 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:8152986. Published correction: 2016; 37 (2): 73. doi:10.3109/0167482X.2016.1159644. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26984584/ PMID 26984584]. https://doi.org/10.3109/0167482X.2016.1159644</ref><ref name="source-22">Akbarzadeh M, Mokhtaryan T, Amooee S, Moshfeghy Z, Zare N (2015). “Investigation of the effect of religious doctrines on religious knowledge and attitude and postpartum blues in primiparous women”. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research. 20 (5): 570–6. doi:10.4103/1735-9066.164586. PMC 4598903. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26457094/ PMID 26457094]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4598903 https://doi.org/10.4103%2F1735-9066.164586 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26457094</ref> <span id="جیاکردنەوە-لە-دۆخەکانی-دیکە"></span> === جیاکردنەوە لە دۆخەکانی دیکە === '''دڵەڕاوکێی دوای منداڵبوون:''' نیگەرانی و زوو ھەڵچوون دەتوانن لە خەمباریی دوای منداڵبووندا ھەبن. بەڵام پەشێویی دڵەڕاوکێی ئەم ماوەیە دەتوانێت ماوەدرێژتر بێت و کارەکانی ڕۆژانە تێک بدات، لە کاتێکدا خەمباریی کورتخایەن زۆرجار بەخۆی نامێنێت.<ref name="source-6" /><ref name="source-23">“Mom’s Mental Health Matters: Moms-to-be and Moms - NCMHEP”. www.nichd.nih.gov/. Archived from the original on 2016-10-04. Retrieved 2020-10-29. https://www.nichd.nih.gov/ncmhep/initiatives/moms-mental-health-matters/moms https://web.archive.org/web/20161004203519/https://www.nichd.nih.gov/ncmhep/initiatives/moms-mental-health-matters/moms</ref> '''خەمۆکیی دوای منداڵبوون:''' لە سەرەتادا نیشانەکان دەتوانن ھاوشێوە بن. خەمباریی کورتخایەن بە گشتی سووکترە و لە ماوەی دوو ھەفتەدا نامێنێت؛ خەمۆکی زۆرجار ماوەدرێژترە و دەتوانێت کاریگەریی زیاتری لەسەر ژیانی ڕۆژانە ھەبێت. خەمباریی توند پەیوەندیی بە زیادبوونی مەترسیی خەمۆکیی دواترەوە ھەیە.<ref name="source-4" /><ref name="source-12" /><ref name="source-24">Bobo WV, Yawn BP (June 2014). “Concise review for physicians and other clinicians: postpartum depression”. Mayo Clinic Proceedings. 89 (6): 835–44. doi:10.1016/j.mayocp.2014.01.027. PMC 4113321. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24943697/ PMID 24943697]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4113321 https://doi.org/10.1016%2Fj.mayocp.2014.01.027 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24943697</ref> '''سایکۆزی دوای منداڵبوون:''' ئەم دۆخە کەمباوە و نزیکەی ١–٢ لە ھەر ١٠٠٠ منداڵبووندا ڕوودەدات. گۆڕانی توندی مەزاج، [[شەیدایی|مانیا]] (دۆخێکی ھەڵچوون و وزەی نائاسایی)، بینین یان بیستنی شتی نەھەبوو و باوەڕە ھەڵە جێگیرەکان دەتوانن لە نیشانەکانی بن. ئەمە دۆخێکی فریاکەوتنی دەروونپزیشکییە و پێویستی بە چارەسەریی خێرا و زۆرجار بستەرکردن لە نەخۆشخانە ھەیە.<ref name="source-4" /><ref name="source-25">“Postpartum Psychosis”. Postpartum Support International (PSI). Archived from the original on 2015-04-06. Retrieved 2020-10-29. https://www.postpartum.net/learn-more/postpartum-psychosis/ https://web.archive.org/web/20150406113539/https://www.postpartum.net/learn-more/postpartum-psychosis/ https://postpartum.net/perinatal-mental-health/</ref><ref name="source-24" /> ھەندێک نەخۆشیی جەستەییش دەتوانن نیشانەی ھاوشێوە دروست بکەن یان نیشانە دەروونییەکان توندتر بکەنەوە؛ بۆیە لە ھەڵسەنگاندندا لەبەرچاو دەگیرێن.<ref name="source-24" /> == پشکنین و ئامادەکاری == <span id="پشکنینی-سەرەتایی"></span> === پشکنینی سەرەتایی === دامەزراوە پزیشکییەکان ڕێنمایی بۆ پشکنینی خەمۆکی و ھەڵسەنگاندنی تەندروستیی دەروونی لە کاتی دووگیانی و دوای منداڵبوون بڵاو کردووەتەوە. ئەم پشکنینانە لە دەستنیشانکردنی خەمباریی کورتخایەن جیاوازن.<ref name="source-26">“Postpartum Depression Screening”. MedlinePlus Medical Test. Archived from the original on 2019-12-07. Retrieved 2020-10-29. https://medlineplus.gov/lab-tests/postpartum-depression-screening/ https://web.archive.org/web/20191207132208/https://medlineplus.gov/lab-tests/postpartum-depression-screening/</ref> نموونەی مێژوویی ڕێنمایییەکانی ساڵانی ٢٠١٦ تا ٢٠١٨ بریتین لە: * '''کۆلێژی ئەمریکیی پزیشکانی ژنان و منداڵبوون (ACOG)، ٢٠١٨:''' پشکنینی خەمۆکی و دڵەڕاوکێ بە ئامرازێکی ستاندارد و پشتڕاستکراوە لانیکەم جارێک لە کاتی دووگیانی یان دوای منداڵبووندا پێشنیار کرد. ھەروەھا پێشنیار کرد لە سەردانی گشتیی دوای منداڵبووندا، لەگەڵ ھەڵسەنگاندنی تەواوی مەزاج و باری ھەستی، پشکنینی خەمۆکی و دڵەڕاوکێ بە ئامرازێکی ستاندارد و پشتڕاستکراوە ئەنجام بدرێت، تەنانەت ئەگەر لە دووگیانیداش پشکنین کرابوو.<ref name="source-27">“Screening for Perinatal Depression”. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Archived from the original on 2018-12-03. Retrieved 2019-10-17. https://www.acog.org/Clinical-Guidance-and-Publications/Committee-Opinions/Committee-on-Obstetric-Practice/Screening-for-Perinatal-Depression?IsMobileSet=false https://web.archive.org/web/20181203200444/https://www.acog.org/Clinical-Guidance-and-Publications/Committee-Opinions/Committee-on-Obstetric-Practice/Screening-for-Perinatal-Depression?IsMobileSet=false https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30629567/</ref> * '''ئەکادیمیای ئەمریکیی پزیشکیی منداڵان (AAP)، ٢٠١٧:''' ڕێنماییی ''Bright Futures'' پشکنینی خەمۆکیی دایک لە سەردانە تەندروستییەکانی منداڵ لە تەمەنی ١، ٢، ٤ و ٦ مانگیدا دەستنیشان دەکات.<ref name="source-28">Hagan JF, Shaw JS, Duncan PM, eds. (2017). Bright Futures: Guidelines for Health Supervision of Infants, Children, and Adolescents [pocket guide] (PDF) (4th ed.). Elk Grove Village, IL: American Academy of Pediatrics. Archived (PDF) from the original on 2022-05-09. Retrieved 2019-10-17. https://brightfutures.aap.org/Bright%20Futures%20Documents/BF4_POCKETGUIDE.pdf https://web.archive.org/web/20220509182335/https://brightfutures.aap.org/Bright%20Futures%20Documents/BF4_POCKETGUIDE.pdf https://www.scribd.com/document/893853702/Bright-Futures-Pocket-Guide-4th</ref> * '''گرووپی کاریی خزمەتگوزارییە پێشگیرانەکانی ئەمریکا (USPSTF)، ٢٠١٦:''' پشکنینی خەمۆکی بۆ گەورەساڵان، لەوانە ژنانی دووگیان و تازە منداڵبوو، پێشنیار کرا. لەو ڕێنمایییەدا، کات و ماوەی گونجاوی نێوان پشکنینەکان بە یەکلاکراوی دیاری نەکرابوو.<ref name="source-29">Siu AL, Bibbins-Domingo K, Grossman DC, Baumann LC, Davidson KW, Ebell M, et al. (January 2016). “Screening for Depression in Adults: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement”. JAMA. 315 (4): 380–7. doi:10.1001/jama.2015.18392. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26813211/ PMID 26813211]. https://doi.org/10.1001%2Fjama.2015.18392 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26813211 https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation/depression-in-adults-screening</ref> <span id="پێشگیریی-سەرەتایی"></span> === ئامادەکاریی پێش منداڵبوون === فێرکردنی ژنان لە کاتی دووگیانیدا سەبارەت بە نیشانەکانی خەمباریی دوای منداڵبوون و ڕوونکردنەوەی باوبوون و کورتخایەنبوونی ئەم دۆخە، وەک ڕێگایەک بۆ ئامادەکردنیان بۆ ئەم ئەزموونە پێشنیار کراوە.<ref name="source-6" /> ھەندێک دایک شەرم یان ھەستی تاوانبارییان ھەیە کاتێک لە ماوەیەکدا خەمبارن کە چاوەڕێ دەکرێت خۆشحاڵ بن.<ref name="source-5" /> پلانداڕشتن لە پێش منداڵبوون بۆ دابینکردنی پشتگیری و یارمەتی، و ناسینی نیشانەکانی دۆخە توندترەکان، بەشێکە لە فێرکردن و ئامادەکردنی خێزان.<ref name="source-8" /><ref name="source-23" /> <span id="چارەسەر-و-پشتگیری"></span> == چارەسەر و پشتگیری == خەمباریی دوای منداڵبوون زۆرجار بەخۆی نامێنێت و پێویستی بە چارەسەریی تایبەت نییە. سەرچاوە کلینیکییەکان بۆ ئاسوودەکردنەوە و کەمکردنەوەی نیشانەکان ئەم ھەنگاوانە پێشنیار دەکەن:<ref name="source-2" /><ref name="source-9" /> * دابینکردنی خەوی پێویست.<ref name="source-2" /> * تەرخانکردنی کات بۆ پشوو و ئەو چالاکییانەی کەسەکە پێی خۆشە.<ref name="source-2" /><ref name="source-23" /> * داواکردنی یارمەتی لە خێزان و ھاوڕێکان، بۆ نموونە لە چاودێریکردنی منداڵ یان کارەکانی ماڵ، بۆ ئەوەی دایک بتوانێت پشوو بدات.<ref name="source-2" /><ref name="source-23" /><ref name="source-1" /> * پەیوەندیکردن بە دایک و باوکی دیکەی تازە منداڵبوو.<ref name="source-2" /><ref name="source-23" /> * دوورکەوتنەوە لە ئەڵکۆل و ئەو ماددانەی دەتوانن مەزاج خراپتر بکەن.<ref name="source-2" /> * دڵنیاییپێدانەوە سەبارەت بە باوبوون و زۆرجار خۆبەخۆ نەمانی نیشانەکان.<ref name="source-6" /><ref name="source-4" /> بەرنامەکانی پشتگیریی دایکانی ھاوئەزموونیش توێژراونەتەوە. لە تاقیکردنەوەیەکی ھەڕەمەکیدا، ١٠٠ ژنی دووگیان کە چاوەڕوانی یەکەم منداڵیان بوون و لە سەرەتادا نمرەیان لە پێوەری خەمۆکیی ئەدینبەرە (EPDS) لە ١١ تا ٢٣ بوو بەشدارییان کرد. ئەو دایکانەی لە کۆتاییی دووگیانی تا دوو مانگی دوای منداڵبووندا بەپێی بەرنامەیەکی دیاریکراو پشتگیریی تەلەفۆنییان وەرگرت، لە دوو مانگی دوای منداڵبووندا نمرەی خەمۆکییان لە گرووپی چاودێریی باو نزمتر بوو؛ لەو کاتەدا داتای ٩٦ کەس شیکرایەوە. ئەم ئەنجامە تایبەت بە نیشانەکانی خەمۆکی لەو کاتەدا بوو، نەک پێوانەیەکی ڕاستەوخۆی چارەسەرکردنی خەمباریی کورتخایەن.<ref name="source-30">Kamalifard, Mahin; Yavarikia, Parisa; Babapour Kheiroddin, Jalil; Salehi Pourmehr, Hanieh; Iraji Iranagh, Rogayyeh (2013). “The Effect of Peers Support on Postpartum Depression: A Single-Blind Randomized Clinical Trial”. Journal of Caring Sciences. 2 (3): 237–244. doi:10.5681/JCS.2013.029. PMC 4134152. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25276732/ PMID 25276732]. http://journals.tbzmed.ac.ir/JCS/Abstract/JCS_20130829084108 https://doi.org/10.5681%2FJCS.2013.029 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4134152 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25276732</ref> پێداچوونەوەیەکی ئەدەبیاتی توێژینەوە لەسەر ئەو دایکانەی یەکەمجار منداڵیان بووە، گرنگیی پشتگیریی ھاوژین، خێزان و دایکانی دیکەی دەستنیشان کرد. دەستگەیشتن بەو پشتگیرییە یەکسان نییە؛ ترس لە ننگلێدان، جیاوازیی کولتووری و کەمیی بەردەوامیی چاودێری دەتوانن ڕێگری دروست بکەن.<ref name="source-31">De Sousa Machado, Tiffany; Chur-Hansen, Anna; Due, Clemence (January 2020). “First-time mothers’ perceptions of social support: Recommendations for best practice”. Health Psychology Open. 7 (1) 2055102919898611. doi:10.1177/2055102919898611. ISSN 2055-1029. PMC 7008558. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32095254/ PMID 32095254]. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/2055102919898611 https://doi.org/10.1177%2F2055102919898611 https://search.worldcat.org/issn/2055-1029 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7008558 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32095254</ref> بەپێی سەرچاوە کلینیکییەکان، ئەگەر نیشانەکان دوای دوو ھەفتەش بەردەوام بن یان کارکردنی ڕۆژانە تێک بدەن، ھەڵسەنگاندنی پزیشکی پێویستە. ناسین و چارەسەرکردنی زووی دۆخە توندترەکانی دوای منداڵبوون لە چاودێریی دایک و منداڵدا گرنگە.<ref name="source-5" /><ref name="source-24" /><ref name="source-32">Howard MM, Mehta ND, Powrie R (May 2017). “Peripartum depression: Early recognition improves outcomes”. Cleveland Clinic Journal of Medicine. 84 (5): 388–396. doi:10.3949/ccjm.84a.14060. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28530897/ PMID 28530897]. https://doi.org/10.3949%2Fccjm.84a.14060 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28530897</ref> <span id="ڕەوت-و-ئەنجام"></span> == ڕەوت و ئەنجام == لە زۆربەی دایکاندا نیشانەکانی خەمباریی دوای منداڵبوون تا کۆتاییی دوو ھەفتە نامێنن.<ref name="source-2" /><ref name="source-24" /> بەڵام خەمباریی توند لە توێژینەوەیەکی بەدواداچووندا بە زیادبوونی مەترسیی خەمۆکیی دواترەوە پەیوەست بووە.<ref name="source-12" /> توێژینەوەیەکی دیکەش ھاوبەستنی نێوان نمرەی پێوەری خەمباری و نمرەی EPDSی دۆزیوەتەوە؛ ئەم جۆرە پێوانەکردنە بە تەنھا یەکسان نییە بە دەستنیشانکردنی کلینیکیی خەمۆکیی دواتر.<ref name="source-33">Zanardo V, Volpe F, de Luca F, Giliberti L, Giustardi A, Parotto M, et al. (December 2020; published online 25 March 2019). “Maternity blues: a risk factor for anhedonia, anxiety, and depression components of Edinburgh Postnatal Depression Scale”. The Journal of Maternal-Fetal &amp; Neonatal Medicine. 33 (23): 3962–8. doi:10.1080/14767058.2019.1593363. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30909766/ PMID 30909766]. S2CID 85514575. Archived from the original on 2023-01-15. Retrieved 2020-09-03. https://eprints.soton.ac.uk/432592/1/Final_Text_MATERNITY_BLUES_Psychiatry_Research.docx https://doi.org/10.1080%2F14767058.2019.1593363 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30909766 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:85514575 https://web.archive.org/web/20230115174306/https://eprints.soton.ac.uk/432592/1/Final_Text_MATERNITY_BLUES_Psychiatry_Research.docx</ref> == باوبوون == پێداچوونەوەیەکی پزیشکی لە ساڵی ٢٠١٤دا ڕێژەی خەمباریی دوای منداڵبوونی لە دایکانی تازە منداڵبوودا ٥٠–٨٠٪ باس کردووە.<ref name="source-24" /> لە پێداچوونەوەیەکی دیکەی ساڵی ٢٠١٤دا، مەزەندەکانی توێژینەوەکانی باسکراو لە ٢٦٪ تا ٨٤٪ جیاواز بوون؛ جیاوازیی پێناسە و پێوەرەکان دەتوانێت بەشێک لە ھۆکاری ئەم جیاوازییە بێت.<ref name="source-3" /> ئەم دۆخە لە وڵات و کولتووری جیاوازدا توێژراوەتەوە.<ref name="source-6" /> لە توێژینەوەیەکی بەدواداچوونی ٢٣٥ ژن لە ژاپۆن، نمرەی ٣٦ کەس، واتە نزیکەی ١٥٪، لە پێوەری خەمباریی شتایندا ٨ یان زیاتر بوو. ئەم ژمارەیە تایبەت بە نموونە و پێوەری ئەو توێژینەوەیە بوو، نەک ڕێژەیەکی نیشتمانی.<ref name="source-21" /> لە تاقیکردنەوەیەک لە ئێراندا، ٨٤ ژنی دووگیان کە چاوەڕێی یەکەم منداڵیان بوون، لە دوو گرووپدا بەشدارییان کرد. توێژەرەکان بەپێی نمرەی دوو پرسیارنامە، ئەو ژنانەیان ھەڵبژارد کە نمرەی زانیاری و ڕوانینی ئاینییان لە پۆلەکانی «نزم» یان «ناوەند»دا بوو. یەکێک لە گرووپەکان لە کاتی دووگیانیدا فێرکاریی ئاینی وەرگرت و ئەوی دیکە چاودێریی ئاسایی. لە ڕۆژی دەیەمی دوای منداڵبوون، ھەردوو گرووپ بە پێوەری خەمۆکیی دوای منداڵبوونی ئەدینبەرە (EPDS) ھەڵسەنگێندران. توێژەران نزیکەی ٦٠٪ی ھەردوو گرووپ بە یەکەوە بە خاوەنی نیشانەکانی خەمباری پۆلێن کرد؛ ئەم ڕێژەیە نوێنەرایەتیی ھەموو دایکانی ئێران ناکات و ئەنجامی پشکنینەکە بە تەنھا دەستنیشانکردنی کلینیکی نییە.<ref name="source-22" /> <span id="لە-باوکاندا"></span> == لە باوکاندا == ھەروەھا بڕوانە: [[خەمۆکیی باوکان]]. لێکۆڵینەوە لە خەمۆکی و نیشانەکانی مەزاجی باوکانیش لە کاتی دووگیانیی ھاوژین و دوای منداڵبووندا کراوە. نیشانەکانی خەمۆکیی دوای منداڵبوون لە باوکاندا دەتوانن زوو ھەڵچوون، مەزاجی خەمبار، تێکچوونی خەو، گۆڕانی ئارەزووی خواردن و کەمبوونەوەی ئارەزوو بۆ چالاکییە باوەکان لەخۆ بگرن.<ref name="source-34">Attia Hussein Mahmoud, Hussein; Lakkimsetti, Mohit; Barroso Alverde, Maria Jimena; Shukla, Pranav S; Nazeer, Alviya T; Shah, Sukesh; Chougule, Yuktha; Nimawat, Amisha; Pradhan, Swetapadma (2024-08-08). “Impact of Paternal Postpartum Depression on Maternal and Infant Health: A Narrative Review of the Literature”. Cureus. 16 (8) e66478. doi:10.7759/cureus.66478. ISSN 2168-8184. PMC 11380704. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39246890/ PMID 39246890]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11380704 https://doi.org/10.7759%2Fcureus.66478 https://search.worldcat.org/issn/2168-8184 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39246890</ref> لە توێژینەوەیەکی چۆنایەتیدا کە ١٩ باوک بەشدارییان تێدا کردبوو، ھەندێک بەشداربوو گومانیان ھەبوو کە ئایا ئازاری دەروونیی خۆیان شایەنی سەرنجدانە و پێویستی بە پشتگیری ھەیە. گۆڕانی ڕۆڵی باوک، چاوەڕوانییەکانی ھاوژین و کەمیی پشتگیریی گونجاو بۆ باوکان لە بابەتە باسکراوەکان بوون. ئەمە ئەزموونی ئەو نموونەیە بوو، نەک حوکمێک لەسەر ھەموو باوکان.<ref name="source-35">Darwin, Z.; Galdas, P.; Hinchliff, S.; Littlewood, E.; McMillan, D.; McGowan, L.; Gilbody, S.; on behalf of the Born and Bred in Yorkshire (BaBY) team (2017-01-26). “Fathers’ views and experiences of their own mental health during pregnancy and the first postnatal year: a qualitative interview study of men participating in the UK Born and Bred in Yorkshire (BaBY) cohort”. BMC Pregnancy and Childbirth. 17 (1): 45. doi:10.1186/s12884-017-1229-4. ISSN 1471-2393. PMC 5270346. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28125983/ PMID 28125983]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5270346 https://doi.org/10.1186%2Fs12884-017-1229-4 https://search.worldcat.org/issn/1471-2393 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28125983</ref> مێتا شیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠١٠، کە زیاتر لە ٢٨٠٠٠ بەشداربووی لەخۆ گرتبوو، باوبوونی خەمۆکیی پێش و دوای منداڵبوونی لە باوکاندا نزیکەی ١٠٪ مەزەندە کرد.<ref name="source-36">Paulson JF, Bazemore SD (May 2010). “Prenatal and postpartum depression in fathers and its association with maternal depression: a meta-analysis”. JAMA. 303 (19): 1961–9. doi:10.1001/jama.2010.605. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20483973/ PMID 20483973]. https://doi.org/10.1001%2Fjama.2010.605 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20483973</ref> لە ھەمان پێداچوونەوەدا مەزەندەی تێکڕا لە توێژینەوەکانی ئەمریکا ١٤٫١٪ و لە توێژینەوەکانی دەرەوەی ئەمریکا ٨٫٢٪ بوو؛ ئەنجامەکان بە پێی توێژینەوە و ڕێبازی پێوانەکردن جیاواز بوون.<ref name="source-36" /> پێداچوونەوەیەکی نوێکراوەی ساڵی ٢٠١٦ لە زیاتر لە ٤٠٠٠٠ بەشداربوودا مەزەندەی ٨٫٤٪ی بەدەست ھێنا؛ توێژینەوە پێکھێنەرەکان جیاوازیی زۆریان ھەبوو.<ref name="source-37">Cameron EE, Sedov ID, Tomfohr-Madsen LM (December 2016). “Prevalence of paternal depression in pregnancy and the postpartum: An updated meta-analysis”. Journal of Affective Disorders. 206: 189–203. doi:10.1016/j.jad.2016.07.044. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27475890/ PMID 27475890]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2016.07.044 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27475890</ref> لە پێداچوونەوەی ساڵی ٢٠١٠دا ھاوبەستنی ئەرێنیی مامناوەندی نێوان خەمۆکیی دایک و باوک تۆمار کرا: r = ٠٫٣٠٨؛ مەودای متمانەی ٩٥٪: ٠٫٢٢٨–٠٫٣٨٤.<ref name="source-36" /> توێژینەوەیەکی چاودێریی سەرەتایی لە بەریتانیا ڕێژەی ڕوودانی خەمۆکیی باوکان لە ساڵی یەکەمی دوای لەدایکبوونی منداڵدا ٣٫٥٦ لە ھەر ١٠٠ کەس‌ساڵ ڕاپۆرت کرد. ئەم پێوانەی ڕوودانە جیاوازە لە ڕێژەی باوبوونی مێتا شیکردنەوەکان و نابێت وەک ھەمان پێوانە بەراورد بکرێن.<ref name="source-38">Davé S, Petersen I, Sherr L, Nazareth I (November 2010). “Incidence of maternal and paternal depression in primary care: a cohort study using a primary care database”. Archives of Pediatrics &amp; Adolescent Medicine. 164 (11): 1038–44. doi:10.1001/archpediatrics.2010.184. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20819960/ PMID 20819960]. https://doi.org/10.1001%2Farchpediatrics.2010.184 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20819960</ref> ئەم توێژینەوانە سەبارەت بە خەمۆکین و خۆبەخۆ سەلمێنەری بوونی ھەمان دۆخی خەمباریی کورتخایەنی دوای منداڵبوون لە باوکاندا نین. == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:تەندروستیی ژنان]] i58q6zgxn3t8p2r1dbw95ijtvkss6ya 0 305884 1699714 2026-11-02T17:08:04Z Sarowashere 67323 Translated from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dysthymia&oldid=1381432254 1699714 wikitext text/x-wiki '''خەمۆکیی بەردەوام''' (دیستیمیا؛ Dysthymia) شێوەیەکی درێژخایەنی خەمۆکییە کە [[خەمۆکی|مەزاجی خەمبار]] و نیشانەکانی تری خەمۆکی بۆ ماوەیەکی درێژ بەردەوام دەبن. بەپێی پێوەرەکانی DSM-5، ماوەی پێویست بۆ دەستنیشانکردن لە گەورەساڵاندا لانیکەم ٢ ساڵە؛ لە منداڵان و ھەرزەکاراندا ئەم ماوەیە لانیکەم ١ ساڵە. نیشانەکان لەوانەیە لە نیشانەکانی ئەڵقەیەکی [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|خەمۆکیی گەورە]] سووکتر بن، بەڵام بەردەوامییان دەتوانێت ئازاری دەروونی و کێشەی بەرچاو لە ژیانی ڕۆژانەدا دروست بکات.<ref name="source-1">MedlinePlus Encyclopedia: Persistent depressive disorder https://medlineplus.gov/ency/article/000918.htm</ref><ref name="source-2">Ishizaki, Junko; Mimura, Masaru (27 June 2011). “Dysthymia and Apathy: Diagnosis and Treatment”. Depression Research and Treatment. 2011 e893905. doi:10.1155/2011/893905. ISSN 2090-1321. PMC 3130974. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21747995/ PMID 21747995]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3130974 https://doi.org/10.1155%2F2011%2F893905 https://search.worldcat.org/issn/2090-1321 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21747995</ref><ref name="source-3">Patel, Raj K.; Aslam, Sunny P.; Rose, Gregory M. (2025), “Persistent Depressive Disorder”, StatPearls, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31082096/ PMID 31082096], retrieved 24 March 2025 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK541052/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31082096</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا، دەستنامەی دەستنیشانکردن و ئاماری پەشێوییە زەینییەکان (DSM-5)، دەستنیشانکردنی پێشووی دیستیمیا و خەمۆکیی گەورەی درێژخایەنی لە ژێر ناوی '''پەشێویی خەمۆکیی بەردەوام''' (persistent depressive disorder؛ PDD) کۆ کردەوە. بەمەش PDD مانایەکی فراوانتر لە پێناسەی کۆنی دیستیمیا ھەیە؛ بەڵام ھەموو کەسێک کە خەمۆکیی گەورەی درێژخایەنی ھەیە پێوەرەکانی PDD پڕ ناکاتەوە.<ref name="source-17" /> لە ICD-11دا ناوی ''dysthymic disorder'' بەکاردێت. جیاوازیی نێوان ئەم پێناسانە لە بەشی دەستنیشانکردندا ڕوون کراوەتەوە.<ref name="source-3" /><ref name="source-4">Schramm, Elisabeth; Klein, Daniel N; Elsaesser, Moritz; Furukawa, Toshi A; Domschke, Katharina (September 2020). “Review of dysthymia and persistent depressive disorder: history, correlates, and clinical implications”. The Lancet Psychiatry. 7 (9): 801–812. doi:10.1016/S2215-0366(20)30099-7. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2215036620300997 https://doi.org/10.1016%2FS2215-0366%2820%2930099-7</ref><ref name="source-5">Clinical Descriptions and Diagnostic Requirements for ICD-11 Mental, Behavioural and Neurodevelopmental Disorders. Geneva: World Health Organization. 2024. pp. 255–258. ISBN 978-92-4-007726-3. https://www.who.int/publications/i/item/9789240077263</ref> کەسێک لەوانەیە ساڵانێک نیشانەکانی ھەبێت پێش ئەوەی پەشێوییەکە دەستنیشان بکرێت. بەھۆی ئەم بەردەوامییەوە، ھەندێک کەس مەزاجی خەمباری خۆیان بە بەشێک لە کەسایەتییان دەزانن و باسی لەگەڵ پسپۆڕانی تەندروستی ناکەن. نیشانەکان ھەندێک جار تا دەرکەوتنی ئەڵقەیەکی خەمۆکیی گەورە بە ڕوونی ناناسرێنەوە.<ref name="source-6">Sansone, R. A. MD; Sansone, L. A. MD (2009). “Dysthymic Disorder: Forlorn and Overlooked?”. Psychiatry (Edgmont). 6 (5): 46–51. PMC 2719439. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19724735/ PMID 19724735]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2719439 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19724735</ref><ref name="source-4" /> {| class="wikitable" |- ! بابەت ! زانیاری |- | ناوی ئینگلیزی | Dysthymia؛ ناوی فراوانتری دەستنیشانکردن لە DSM-5دا: persistent depressive disorder (PDD).<ref name="source-3" /> |- | نیشانە سەرەکییەکان | مەزاجی خەمبار، کەمبوونی وزە، [[خۆبەھا|خۆبەکەمزانین]]، [[ئەنھێدۆنیا|کەمبوونی ئارەزوو یان چێژ لە چالاکییەکان]]، و گۆڕان لە [[خەو|خەو]] یان [[ئیشتیا|ئیشتیا]].<ref name="source-1" /><ref name="source-5" /> |- | ئاڵۆزییەکان | زیادبوونی مەترسیی [[خۆکوشتن|خۆکوشتن]]؛ ھاوکاتبوون لەگەڵ [[پەشێویی دەروونی|پەشێوییەکانی تری دەروونی]].<ref name="source-5" /> |- | دەستپێکردن | زۆرجار بە ھێواشی لە منداڵی، ھەرزەکاری یان سەرەتای گەورەساڵیدا دەست پێ دەکات.<ref name="source-5" /> |- | ھۆکار و ھۆکارە پەیوەندیدارەکان | ھۆکارەکان جۆراوجۆرن؛ مێژووی خێزانی، [[سترێسی دەروونی|فشار]] و کەمیی پشتگیریی کۆمەڵایەتی پەیوەندییان پێوە ھەیە.<ref name="source-6" /> |- | چارەسەر | [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]] و [[دەرمانی دژەخەمۆکی|دەرمانە دژەخەمۆکییەکان]]، بە تەنیا یان پێکەوە.<ref name="source-2" /> |- | بڵاوبوونەوەی جیھانی | نزیکەی ١٠٤ ملیۆن کەس لە ساڵی ٢٠١٥دا؛ خەمڵاندنی ھەبوونی دیستیمیا لە دانیشتوواندا.<ref name="source-7">GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators (8 October 2016). “Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015”. Lancet. 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27733282/ PMID 27733282]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5055577 https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2816%2931678-6 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27733282. Correction: Lancet 389 (10064): e1 (2017), doi:10.1016/S0140-6736(16)32606-X. [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5622046/ Correction].</ref> |} == نیشانەکان == تایبەتمەندیی سەرەکی، مەزاجی خەمبارە کە لە زۆربەی ڕۆژەکاندا و بۆ زۆربەی ڕۆژەکە ھەیە. بەپێی پێوەرەکانی DSM-5، لەگەڵ ئەوەدا لانیکەم ٢ لەم نیشانانە ھەیە:<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /><ref name="source-3" /> * کەمبوونی ئیشتیا یان زۆرخۆری؛ * [[بێخەوی]] یان زۆرخەوی؛ * [[ماندوویی|ماندووبوون]] یان کەمبوونی وزە؛ * خۆبەکەمزانین؛ * کێشە لە چڕکردنەوەی سەرنج یان بڕیاردان؛ * ھەستی بێھیوایی.<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /> لە منداڵان و ھەرزەکاراندا، زوو تووڕەبوون دەتوانێت لە جیاتی مەزاجی خەمبار دەرکەوێت. سووکبوون یان کەم‌دیاربوونی ھەندێک نیشانە بە مانای نەبوونی کاریگەری نییە؛ پەشێوییەکە دەتوانێت کارکردن، خوێندن و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان تێک بدات.<ref name="source-5" /><ref name="source-2" /> ناسینەوەی دیستیمیا ھەندێک جار سەختە، چونکە نیشانەکان کەم‌دیارن و کەسەکە لەوانەیە لە کۆبوونەوە کۆمەڵایەتییەکاندا بیشارێتەوە. ھەروەھا، دەکرێت لەگەڵ [[پەشێویی دڵەڕاوکێ|پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ]]، [[پەشێویی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان|پەشێوییەکانی بەکارھێنانی ماددە]] و [[ناڕێکیی کەسایەتی|پەشێوییەکانی کەسایەتی]]دا ھاوکات بێت؛ ئەمەش دەستنیشانکردن و چارەسەر ئاڵۆزتر دەکات.<ref name="source-6" /> [[بیری خۆکوشتن]] یان ڕەفتاری پەیوەست بە خۆکوشتنیش لەوانەیە لەگەڵ ئەم پەشێوییەدا ھەبێت.<ref name="source-19" /> == ھۆکارەکان == ھۆکارێکی زیندەوەریی دیاریکراو نەدۆزراوەتەوە کە ھەموو حاڵەتەکانی دیستیمیا ڕوون بکاتەوە. پێدەچێت پەشێوییەکە سەرچاوەی جۆراوجۆری ھەبێت. مێژووی خێزانیی خەمۆکی، فشار، دابڕانی کۆمەڵایەتی و نەبوونی پشتگیری لە ھۆکارە پەیوەندیدارەکانن.<ref name="source-6" /> وتارێکی ساڵی ٢٠٠٥ی ''Harvard Mental Health Letter'' ڕاپۆرتی کردووە کە ڕێژەی خەمۆکی لە خێزانەکانی کەسانی تووشبوو بە دیستیمیای زوودەستپێکردوو دەتوانێت تا ٥٠٪ بگات. ھەمان سەرچاوە جەخت دەکاتەوە کە کەمیی توێژینەوەی دووانەکان و توێژینەوەی منداڵانی بەخێوکراو لە خێزانە جێگرەوەکاندا (adoption studies) دیاریکردنی بەشی جینەتیی ئەم پەیوەندییە خێزانییە سنووردار دەکات.<ref name="source-8">“Dysthymia”. Harvard Health Publications. Harvard University. February 2005. Archived from the original (February 2005 issue of the Harvard Mental Health Letter) on 6 January 2010. Retrieved 12 December 2009. https://web.archive.org/web/20100106064958/http://www.health.harvard.edu/newsweek/Dysthymia.htm http://www.health.harvard.edu/newsweek/Dysthymia.htm</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ ئاماژەی کرد کە تا ئەو کاتە بەڵگەی جینەتیی دیستیمیا سنووردار بوو؛ نموونەی ھەندێک توێژینەوە بچووک بوو و ھەوڵی دووبارەکردنەوەی ئەنجامەکان کەم بوو. نووسەران داوای توێژینەوەی زیاتریان کرد.<ref name="source-4" /> <span id="ھاوکاتبوون-لەگەڵ-نەخۆشی-و-تێکچوونەکانی-تر"></span> === ھاوکاتبوون لەگەڵ نەخۆشی و پەشێوییەکانی تر === دیستیمیا زۆرجار لەگەڵ کێشەکانی تری تەندروستی ھاوکاتە. وتارەکەی ھارڤاردی ساڵی ٢٠٠٥ دەڵێت لانیکەم سێ لە ھەر چوار نەخۆش ھەروەھا نەخۆشییەکی جەستەیی درێژخایەن یان پەشێوییەکی تری دەروونییان ھەیە.<ref name="source-8" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩، لە توێژینەوە جیاوازەکاندا ئەم ڕێژانەی ڕاپۆرت کردووە: تا ٧٥٪ بۆ خەمۆکیی گەورە، تا ٥٠٪ بۆ پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ، تا ٥٠٪ بۆ پەشێوییەکانی بەکارھێنانی ماددە، و لە ٢٫٨٪ تا ٤٥٫٢٪ بۆ پەشێوییە جەستەشێوەکان (somatoform disorders). لە دیستیمیای زوودەستپێکردوودا، پەشێوییەکانی کەسایەتی لە ٢٠٪ تا ٤٠٪ یان زیاتر ڕاپۆرت کراون. ئەمانە خەمڵاندنی نموونە و توێژینەوەی جیاوازن و ڕێژەیەکی یەکسان بۆ ھەموو کەسان نین.<ref name="source-6" /> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٦دا، بەدواداچوونی نەخۆشانی گەورەساڵی نەبستەرکراو کە دیستیمیای زوودەستپێکردوویان ھەبوو بۆ ماوەی دە ساڵ کرا. لە ٨٢ کەسی شیکارکراودا، ٧٨ کەس (٩٥٪) تا کۆتایی بەدواداچوونەکە لانیکەم یەک ئەڵقەی خەمۆکیی گەورەیان لە ژیانیاندا تێپەڕاندبوو. ئەم ژمارەیە ئەڵقەکانی پێش دەستپێکی توێژینەوەکەش دەگرێتەوە، نەک تەنھا ئەوانەی لە ماوەی بەدواداچووندا ڕوویان دا؛ ئەنجامەکەش بۆ ھەموو کەسانی تووشبوو بە دیستیمیا گشتی ناکرێت.<ref name="source-32">Klein, Daniel N.; Shankman, Stewart A.; Rose, Suzanne (May 2006). “Ten-Year Prospective Follow-Up Study of the Naturalistic Course of Dysthymic Disorder and Double Depression”. ''American Journal of Psychiatry''. 163 (5): 872–880. doi:10.1176/ajp.2006.163.5.872. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16648329/ PMID 16648329]. https://doi.org/10.1176/ajp.2006.163.5.872 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16648329/</ref> <span id="خەمۆکیی-دووانە"></span> ==== خەمۆکیی دووانە ==== «خەمۆکیی دووانە» (double depression) کاتێک ڕوودەدات کە ئەڵقەیەکی خەمۆکیی گەورە بەسەر دیستیمیای پێشوودا زیاد دەبێت. ھەندێک کەس مەزاجی خەمباری درێژخایەن بە دۆخی ئاساییی خۆیان دەزانن و داواکردنی چارەسەر دوا دەخەن. ئەگەر تەنیا ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە باشتر بێت و دیستیمیا بەردەوام بێت، نیشانە درێژخایەنەکان دەمێننەوە.<ref name="source-11">Double Depression: Definition, Symptoms, Treatment, and More. Webmd.com (7 January 2012). Retrieved on 2012-07-01. http://www.webmd.com/depression/double-depression</ref> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٧دا، کە ٥٤ نەخۆشی بەساڵاچووی نەبستەرکراوی لەخۆ گرتبوو، کەسانی خاوەن خەمۆکیی دووانە بێھیواییی زیاتریان لە کەسانی خاوەن تەنیا دیستیمیا یان تەنیا خەمۆکیی گەورە ڕاپۆرت کرد. نووسەران ئاگادارییان دا کە ئەنجامەکە لەوانەیە بۆ تەمەن و شوێنی چارەسەریی تر بە ھەمان شێوە نەگونجێت.<ref name="source-12">Joiner, Thomas E., et al. “Double Depression in Older Adult Psychiatric Outpatients: Hopelessness as a Defining Feature.” Journal of Affective Disorders, vol. 101, no. 1-3, Aug. 2007, pp. 235–238, https://doi.org/10.1016/j.jad.2005.03.019. Accessed 24 May 2022.</ref> چارەسەرکردنی دیستیمیا وەک ڕێگایەک بۆ کەمکردنەوەی ئەگەری خەمۆکیی دووانە پێشنیار کراوە. چارەسەریی مەعریفی ئامانجی گۆڕینی شێوازە نەرێنییەکانی بیرکردنەوەیە و دەتوانرێت لەگەڵ دەرمانی دژەخەمۆکی بەکار بھێنرێت. ھەروەھا، چالاکیی جەستەیی و ڕێکخستنی خەو وەک ھاوکار بۆ باشترکردنی مەزاج باس کراون.<ref name="source-11" /> == پاتۆفیزیۆلۆژی == توێژینەوەکان جیاوازییەکانی پێکھاتە و کارکردنی مێشکیان لە دیستیمیادا لێکۆڵیوەتەوە. لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٢دا، ٤٠ ژنی گەنجی خاوەن دیستیمیا یان پەشێویی کەسایەتیی خەمۆک لەگەڵ ٤٢ ژنی گرووپی بەراورد بەراورد کران. بەشی پێشەوەی جەستەی پەیوەندیدەری نێوان دوو نیوەی مێشک (corpus callosum) لە ھەردوو شێوازی شیکردنەوەدا بچووکتر بوو؛ جیاوازیی بەشی ناوەڕاستی دواوە تەنھا لە یەکێک لە دوو شێوازەکەدا بینرا. پەیوەندیی ئەم ئەنجامە بە جیاوازییەکانی ناوچە پێشەوەکانی مێشک، لێکدانەوەی توێژەرەکان بوو.<ref name="source-13">Lyoo, In Kyoon; Kwon, Jun Soo; Lee, Soo Jin; Han, Moon Hee; Chang, Chang-Gok; Seo, Cheon Seok; Lee, Sang I.k; Renshaw, Perry F (2002). “Decrease in genu of the corpus callosum in medication-naïve, early-onset dysthymia and depressive personality disorder”. Biological Psychiatry. 52 (12). Elsevier BV: 1134–1143. doi:10.1016/s0006-3223(02)01436-1. ISSN 0006-3223. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12488058/ PMID 12488058]. S2CID 25677987. https://doi.org/10.1016%2Fs0006-3223%2802%2901436-1 https://search.worldcat.org/issn/0006-3223 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12488058 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:25677987</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩ بە وێنەگرتنی ڕەزونانسی مەگناتیسیی کارکردی (fMRI)، ١٧ کەسی تووشبوو بە دیستیمیا کە دەرمانیان نەدەخوارد، لەگەڵ ١٧ کەسی گرووپی بەراورد بەراورد کرد. لە کاتی پیشاندانی وێنە ھەستبزوێنەکاندا، لە گرووپی دیستیمیادا چالاکیی کەمتر لە قەشری پێشەپێشانیی پشتەلاتەنیشتی (dorsolateral prefrontal cortex) و چالاکیی زیاتر لە [[ئامیگدالا|ئامیگدالا]]، قەشری کەمەربەندیی پێشەوە و ئینسولا بینرا. ئەم ئەنجامانە پەیوەست بوون بە ئەرکێکی تاقیکردنەوە و نموونەیەکی بچووک.<ref name="source-14">Ravindran, Arun V.; Smith, Andra; Cameron, Colin; Bhatla, Raj; Cameron, Ian; Georgescu, Tania M.; Hogan, Matthew J. (2009). “Toward a functional neuroanatomy of dysthymia: A functional magnetic resonance imaging study”. Journal of Affective Disorders. 119 (1–3). Elsevier BV: 9–15. doi:10.1016/j.jad.2009.03.009. ISSN 0165-0327. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19351572/ PMID 19351572]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2009.03.009 https://search.worldcat.org/issn/0165-0327 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19351572</ref> لە توێژینەوەیەکی بچووکدا، ١٢ کەسی خاوەن دیستیمیا و ١٥ کەسی گرووپی بەراورد بڕیاریان دەدا ئایا وشەیەکی ئەرێنی، نەرێنی یان بێلایەن لە دوو ھەفتەی داھاتوودا بۆ وەسفکردنی ھەستیان بەرامبەر بە خۆیان دەگونجێت یان نا. لە گرووپی دیستیمیادا وشە ئەرێنییەکان بەراورد بە وشە بێلایەن و نەرێنییەکان کەمتر بە گونجاو بۆ خۆیان دانران؛ لە گرووپی بەراورددا وشە نەرێنییەکان بەراورد بە دوو جۆرەکەی تر کەمتر بە گونجاو دانران. داتای وەڵامی دوو کەس لە گرووپی دیستیمیادا بەردەست نەبوو. جیاوازی لە نیشانە کارەبایییەکانی مێشکیش تۆمار کرا؛ ئەنجامەکانی ئەم نموونە بچووکە نابێت بۆ ھەموو کەسێک گشتی بکرێنەوە.<ref name="source-15">Casement, M. D.; Shestyuk, A. Y.; Best, J. L.; Casas, B. R.; Glezer, A.; Segundo, M. A.; Deldin, P. J. (2008). “Anticipation of Affect in Dysthymia: Behavioral and Neurophysiological Indicators”. Biological Psychology. 77 (2): 197–204. doi:10.1016/j.biopsycho.2007.10.007. PMC 2709790. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18063468/ PMID 18063468]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2709790 https://doi.org/10.1016%2Fj.biopsycho.2007.10.007 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18063468</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٠ گریمانەیەکی دەربارەی ڕۆڵی سیستەمی وەڵامدانەوە بە فشار پێشکەش کردووە. ئەم گریمانەیە پەیوەندیی نێوان ھۆرمۆنی ئازادکەری کۆرتیکۆترۆپین (CRH)، ڤازۆپرێسین (AVP) و [[پەیەگوێزەرەوە|نێوەندگیرە دەمارەییەکان]] لە [[ژێرلانک|ھایپۆتالامۆس]] و ناوچەکانی تری مێشکدا دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە. ئەمە مۆدێلێکی پێشنیارکراوە بۆ تێگەیشتن لە نەخۆشییەکە، نەک ھۆکارێکی سەلمێنراو بۆ ھەموو کەسان.<ref name="source-16">Griffiths, J; Ravindran, A V; Merali, Z; Anisman, H (2000). “Dysthymia: a review of pharmacological and behavioral factors”. Molecular Psychiatry. 5 (3): 242–261. doi:10.1038/sj.mp.4000697. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10889527/ PMID 10889527]. https://doi.org/10.1038%2Fsj.mp.4000697 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10889527</ref> == دەستنیشانکردن == پێناسەی دیستیمیا بەپێی وەشانی دەستنامەکە جیاوازە. لە پێناسەی پێشووی DSM-IV-TRدا، مەزاجی خەمبار لە گەورەساڵاندا دەبوو لانیکەم ٢ ساڵ لە زۆربەی ڕۆژەکاندا و بۆ زۆربەی ڕۆژەکە ھەبێت و لانیکەم ٢ لە شەش نیشانەی خوارەوەی لەگەڵ بێت:<ref name="source-2" /><ref name="source-6" /> ١. کەمبوونی ئیشتیا یان زۆرخۆری؛ ٢. بێخەوی یان زۆرخەوی؛ ٣. ماندووبوون یان کەمبوونی وزە؛ ٤. خۆبەکەمزانین؛ ٥. کێشە لە چڕکردنەوەی سەرنج یان بڕیاردان؛ ٦. ھەستی بێھیوایی.<ref name="source-2" /> لەو پێناسەیەدا، ماوەی بێ نیشانە نابوو لە ٢ مانگی بەردەوام زیاتر بێت و لە گەورەساڵاندا لە دوو ساڵی یەکەمدا نابوو ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە ڕووی دابێت. مێژووی [[شەیدایی|مانیا]]ش لەگەڵ ئەم دەستنیشانکردنەدا نەدەگونجا. نیشانەکان دەبوو ئازاری دەروونی یان کێشەی بەرچاو لە کارکردنی کۆمەڵایەتی، پیشەیی یان بوارە گرنگەکانی تردا دروست بکەن.<ref name="source-2" /><ref name="source-6" /> لە DSM-5دا، PDD فراوانترە و دەتوانێت خەمۆکیی گەورەی درێژخایەنیش لەخۆ بگرێت، بە مەرجێک پێوەرەکانی PDD پڕ بکرێنەوە؛ بۆیە پێویستە ڕێسای پێشووی نەبوونی ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە لە دوو ساڵی یەکەمدا، لەگەڵ ئەم دەستنیشانکردنە نوێترە تێکەڵ نەکرێت. لە ماوەی پێویستی دەستنیشانکردندا، ماوەی بێ نیشانە نابێت لە دوو مانگی بەردەوام زیاتر بێت؛ مێژووی ئەڵقەی مانیا یان ھایپۆمانیاش لەگەڵ ئەم دەستنیشانکردنە ناگونجێت.<ref name="source-3" /><ref name="source-17">Uher, R. (31 July 2014). Persistent Depressive Disorder, Dysthymia, and Chronic Depression: Update on Diagnosis, Treatment. Psychiatric Times, 31, 8, 1-3. Retrieved from https://www.psychiatrictimes.com/special-reports/persistent-depressive-disorder-dysthymia-and-chronic-depression-update-diagnosis-treatment Archived 29 March 2019 at the Wayback Machine https://web.archive.org/web/20190329065039/https://www.psychiatrictimes.com/special-reports/persistent-depressive-disorder-dysthymia-and-chronic-depression-update-diagnosis-treatment</ref> بەپێی ICD-11، بۆ ''dysthymic disorder'' لە دوو ساڵی سەرەتاییدا نیشانەکان نابێت پێوەرەکانی ئەڵقەی تەواوی خەمۆکی پڕ بکەنەوە. دوای ئەو ماوەیە، ئەگەر ئەڵقەی خەمۆکی لەگەڵ دیستیمیای بەردەوامدا ڕووبدات، دەکرێت ھەردوو دەستنیشانکردن پێکەوە بدرێن. ھەروەھا، مێژووی ئەڵقەی مانیا، [[ھایپۆمانیا|ھایپۆمانیا]] یان ئەڵقەی تێکەڵ، و ئەو نیشانانەی بەھۆی نەخۆشییەکی جەستەیی یان کاریگەریی ماددە و دەرمانەوە دروست بوون، لە ئەم دەستنیشانکردنە جیادەکاتەوە. جیاکردنەوە لە سایکڵۆتیمیا و پەشێوییە سایکۆزییەکانیش بەشێکە لە ھەڵسەنگاندن.<ref name="source-5" /> بەپێی DSM-5، بۆ منداڵان و ھەرزەکاران ماوەی نیشانەکان لانیکەم ١ ساڵە و زوو تووڕەبوون دەتوانێت لە جیاتی مەزاجی خەمبار دەربکەوێت. «زوودەستپێکردن» بە دەستپێکردنی نیشانەکان پێش تەمەنی ٢١ ساڵ دەوترێت، نەک بە تەمەنی دەستنیشانکردن. پێداچوونەوەکان ئەم شێوەیەیان بە گەڕانەوەی زیاتر، بستەرکردنی زیاتر لە نەخۆشخانەی دەروونی و ھاوکاتبوونی زیاتر لەگەڵ پەشێوییەکانی تر پەیوەست کردووە.<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /><ref name="source-6" /> لە توێژینەوەیەک لەسەر ١٠٦ کەسی گەورەساڵی خاوەن دیستیمیا، بەرزتربوونی تەمەن بە ھەبوونی نەخۆشیی جەستەیی زیاتر و ڕووداوەکانی ئەم دواییەی ژیان پەیوەندیدار بوو. ئەم ئەنجامە پەیوەندییەک دەخاتە ڕوو و بە تەنیا ھۆکاری پەشێوییەکە دیاری ناکات.<ref name="source-18">Bellino, S.; Patria, L.; Ziero, S.; Rocca, G.; Bogetto, F. (2001). “Clinical Features of Dysthymia and Age: a Clinical Investigation”. Psychiatry Research. 103 (2–3): 219–228. doi:10.1016/S0165-1781(01)00274-8. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11549409/ PMID 11549409]. S2CID 2502577. https://doi.org/10.1016%2FS0165-1781%2801%2900274-8 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11549409 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:2502577</ref> جیاوازییەکی گرنگ لەگەڵ ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە، ماوەی نیشانەکانە: بۆ دیستیمیای گەورەساڵان ماوەی ٢ ساڵ باس دەکرێت، لە کاتێکدا ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە دەتوانێت بە ماوەی لانیکەم ٢ ھەفتە دەستنیشان بکرێت، بە مەرجێک پێوەرەکانی تریشی تێدا بێت.<ref name="source-8" /> == پێشگیری == ڕێگایەکی دڵنیایی‌پێکراو بۆ پێشگیری لە دیستیمیا نەناسراوە. بەھۆی ئەوەی زۆرجار لە منداڵی یان ھەرزەکاریدا دەست پێ دەکات، ناسینەوەی منداڵانی لە مەترسیدا دەتوانێت یارمەتیی دەستپێکردنی زووتری چارەسەر بدات. مایۆ کلینیک، کەمکردنەوەی فشار، پەرەپێدانی توانای بەرگەگرتن و خۆگونجاندن لەگەڵ کێشەکان، بەھێزکردنی خۆبەبەھازانین و پشتگیریی خێزان و ھاوڕێیان بەو ڕێگایانە دەناسێنێت کە لەوانەیە لە کەمکردنەوەی نیشانەکاندا یارمەتیدەر بن.<ref name="source-19">Mayo Clinic Staff (2 December 2022). [https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/persistent-depressive-disorder/symptoms-causes/syc-20350929 “Persistent depressive disorder: Symptoms and causes”]. Mayo Clinic. Retrieved 2 November 2026.</ref> == چارەسەر == دەروونچارەسەری و چارەسەریی دەرمانی بۆ PDD بەکاردێن. بە گشتی، وەڵامدانەوە و باشبوونەوەی تەواو لە خەمۆکیی درێژخایەندا دەتوانێت لە خەمۆکیی ئەڵقەیی کەمتر بێت. لە ھەندێک توێژینەوەدا، پێکەوەبەکارھێنانی دەرمان و دەروونچارەسەری سوودی ھەبووە، بەڵام ئەنجامەکان بە پێی جۆری بەراورد و توێژینەوە جیاوازن.<ref name="source-17" /><ref name="source-20">Cuijpers, Pim; van Straten, Annemieke; Schuurmans, Josien; van Oppen, Patricia; Hollon, Steven D.; Andersson, Gerhard (2010). “Psychotherapy for chronic major depression and dysthymia: A meta-analysis”. Clinical Psychology Review. 30 (1): 51–62. doi:10.1016/j.cpr.2009.09.003. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19781837/ PMID 19781837]. S2CID 35545304. https://doi.org/10.1016%2Fj.cpr.2009.09.003 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19781837 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:35545304</ref> === دەروونچارەسەری === مێتا شیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠١٠ کە ١٦ تاقیکردنەوەی گرتبووەوە، لە بەراوردی دەروونچارەسەری لەگەڵ گرووپەکانی کۆنترۆڵدا کاریگەرییەکی بچووک بەڵام بەرچاوی ئاماریی دۆزییەوە. لە کۆکردنەوەی ئەنجامەکانی بەراوردە ڕاستەوخۆکاندا، دەروونچارەسەری بە تەنیا لە دەرمان کەم‌کاریگەرتر بوو. بەڵام لەو بەراوردانەدا ھەمان توێژینەوانە کە لەسەر دیستیمیا بوون، [[ڕێگرە ھەڵبژاردەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین|ڕێگرە ھەڵبژاردەیییەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین]] (SSRIs)یان بەکار ھێنابوو؛ توێژەرەکان ئەمەیان بە سنووردارییەک دانا، چونکە لەم داتایانەدا کاریگەریی جۆری دەرمان و جۆری پەشێویی لێک جیا ناکرێنەوە.<ref name="source-20" /> * '''[[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT):''' لەو چارەسەرییەدا کەسەکە فێر دەبێت بیر و ڕەفتارە ناھاوکارەکان بناسێتەوە و ھەوڵی گۆڕینیان بدات.<ref name="source-200">National Institute of Mental Health. “Depression”. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/depression</ref> بۆ خەمۆکیی ئەڵقەیی زۆر لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٤ بەڵگەکانی بۆ خەمۆکیی درێژخایەن بە ھیوابەخش، بەڵام پێویست بە ھەڵسەنگاندنی ڕاستەوخۆی زیاتر، وەسف کردووە.<ref name="source-17" /> * '''[[سیستەمی شیکردنەوەی مەعریفیی ڕەفتاری بۆ دەروونچارەسەری]] (CBASP):''' بە تایبەتی بۆ خەمۆکیی درێژخایەن داڕێژراوە. لەم ڕێبازەدا، چارەسەرکار یارمەتیی کەسەکە دەدات بزانێت ڕەفتارەکانی لە پەیوەندی لەگەڵ کەسانی تردا چ ئەنجامێکیان ھەیە.<ref name="source-201">Swan, John S.; Hull, Alastair M. (November 2007). “The cognitive behavioural analysis system of psychotherapy: a new psychotherapy for chronic depression”. Advances in Psychiatric Treatment. 13 (6): 458–469. doi:10.1192/apt.bp.106.003376. https://www.cambridge.org/core/journals/advances-in-psychiatric-treatment/article/cognitive-behavioural-analysis-system-of-psychotherapy-a-new-psychotherapy-for-chronic-depression/DDD5575ADC4425D7BC548D4D3104005B</ref> ئەنجامەکانی توێژینەوەکان یەکسان نین. لە تاقیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٠ لەسەر خەمۆکیی گەورەی درێژخایەندا، تێکەڵکردنی ئەم چارەسەرییە لەگەڵ نێفازۆدۆن لە ھەر کامیان بە تەنیا کاریگەرتر بوو. بەڵام لە قۆناغی دووەمی تاقیکردنەوەی REVAMPدا، کە ٤٩١ بەشداربووی لەخۆ گرتبوو کە بە دەرمان وەڵامیان نەدابووەوە یان تەنھا وەڵامێکی بەشەکییان دابووەوە، زیادکردنی CBASP یان دەروونچارەسەریی پشتگیریکەر سوودێکی بەرچاوی ئاماریی زیاتر لە بەردەوامبوون لە چارەسەریی دەرمانی پیشان نەدا.<ref name="source-2" /><ref name="source-21">Keller, Martin B.; McCullough, James P.; Klein, Daniel N.; Arnow, Bruce; Dunner, David L.; Gelenberg, Alan J.; Markowitz, John C.; Nemeroff, Charles B.; Russell, James M.; Thase, Michael E.; Trivedi, Madhukar H.; Blalock, Janice A.; Borian, Frances E.; Jody, Darlene N.; DeBattista, Charles; Koran, Lorrin M.; Schatzberg, Alan F.; Fawcett, Jan; Hirschfeld, Robert M.A.; Keitner, Gabor; Miller, Ivan; Kocsis, James H.; Kornstein, Susan G.; Manber, Rachel; Ninan, Philip T.; Rothbaum, Barbara; Rush, A. John; Vivian, Dina; Zajecka, John (18 May 2000). “A Comparison of Nefazodone, the Cognitive Behavioral-Analysis System of Psychotherapy, and Their Combination for the Treatment of Chronic Depression”. New England Journal of Medicine. 342 (20): 1462–1470. doi:10.1056/NEJM200005183422001. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10816183/ PMID 10816183]. https://scholarscompass.vcu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=psyc_pubs https://doi.org/10.1056%2FNEJM200005183422001 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10816183. Correction: New England Journal of Medicine, 345 (3): 232 (19 July 2001), doi:10.1056/NEJM200107193450322. [https://scholarscompass.vcu.edu/psyc_pubs/29/ Correction text].</ref><ref name="source-22">Kocsis, James H.; Gelenberg, Alan J.; Rothbaum, Barbara O.; Klein, Daniel N.; Trivedi, Madhukar H.; Manber, Rachel; Keller, Martin B.; Leon, Andrew C.; Wisniewski, Steven R.; Arnow, Bruce A.; Markowitz, John C.; Thase, Michael E.; REVAMP, Investigators. (November 2009). “Cognitive Behavioral Analysis System of Psychotherapy and Brief Supportive Psychotherapy for Augmentation of Antidepressant Nonresponse in Chronic Depression”. Archives of General Psychiatry. 66 (11): 1178–1188. doi:10.1001/archgenpsychiatry.2009.144. PMC 3512199. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19884606/ PMID 19884606]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3512199 https://doi.org/10.1001%2Farchgenpsychiatry.2009.144 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19884606</ref> * '''چارەسەریی سکێما و چارەسەریی دەرووندینامیکی:''' بۆ خەمۆکیی بەردەوام بەکار ھاتوون. ڕاپۆرتی حاڵەتێک لەسەر چارەسەریی سکێما باشبوونی نیشانەکانی پیشان داوە، بەڵام ڕاپۆرتی تاکە حاڵەتێک بە تەنیا کاریگەریی گشتیی چارەسەر ناسەلمێنێت.<ref name="source-23">Herts, Kate L.; Evans, Susan (February 2021). “Schema Therapy for Chronic Depression Associated with Childhood Trauma: A Case Study”. Clinical Case Studies. 20 (1): 22–38. doi:10.1177/1534650120954275. S2CID 225333899. https://doi.org/10.1177%2F1534650120954275 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:225333899</ref><ref name="source-2" /> * '''[[دەروونچارەسەریی نێوان کەسی|دەروونچارەسەریی پەیوەندییە نێوان‌کەسییەکان]] (IPT):''' لە چارەسەرییە بەکارھاتووەکانە. مێتا شیکردنەوەیەکی تۆڕیی ساڵی ٢٠١٤، سوودی زیادکردنی IPT بۆ دەرمانی لە خەمۆکیی گەورەی درێژخایەندا بینی، بەڵام ئەم سوودەی بۆ دیستیمیا نەدۆزییەوە.<ref name="source-2" /><ref name="source-24">Kriston, Levente; von Wolff, Alessa; Westphal, Annika; Hölzel, Lars P.; Härter, Martin (August 2014). “Efficacy and acceptability of acute treatments for persistent depressive disorder: a network meta-analysis”. Depression and Anxiety. 31 (8): 621–630. doi:10.1002/da.22236. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24448972/ PMID 24448972]. S2CID 41163109. https://doi.org/10.1002%2Fda.22236 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24448972 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:41163109</ref> <span id="چارەسەریی-دەرمانی"></span> === چارەسەریی دەرمانی === پێداچوونەوەیەکی کلینیکیی ساڵی ٢٠١٤ دەڵێت سوودی ڕێژەییی دەرمانە دژەخەمۆکییەکان لە خەمۆکیی بەردەوامدا لانیکەم ھێندەی خەمۆکیی گەورەی ئەڵقەییە، ھەرچەندە ڕێژەی گشتیی وەڵامدانەوە کەمتر بێت.<ref name="source-17" /> مێتا شیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٥، لە بەراوردە ناڕاستەوخۆکاندا جیاوازییەکی بەرچاوی لە کاریگەریی ڕێگرە ھەڵبژاردەیییەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین (SSRIs) و دەرمانە دژەخەمۆکییە سێبازنەییەکان (TCAs) نەدۆزییەوە. ھەندێک پێوانە سوودی زیاتریان بۆ ڕێگرەکانی مۆنۆئامین ئۆکسیداز (MAOIs) پیشان دا، بەڵام توێژەرەکان جەختیان لە پێویستیی تاقیکردنەوەی ڕاستەوخۆی زیاتر کردەوە.<ref name="source-25">Ballesteros, Javier (April 2005). “Orphan Comparisons and Indirect Meta-analysis: A Case Study on Antidepressant Efficacy in Dysthymia Comparing Tricyclic Antidepressants, Selective Serotonin Reuptake Inhibitors, and Monoamine Oxidase Inhibitors by Using General Linear Models”. Journal of Clinical Psychopharmacology. 25 (2): 127–131. doi:10.1097/01.jcp.0000155826.05327.c1. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15738743/ PMID 15738743]. S2CID 844705. https://doi.org/10.1097%2F01.jcp.0000155826.05327.c1 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15738743 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:844705</ref> پێداچوونەوەی کۆکرەینی ساڵی ٢٠١٠ بەڵگەیەکی سنوورداری دۆزییەوە کە ئامیسولپراید لە بڕی کەمدا لەوانەیە نیشانەکانی دیستیمیا کەم بکاتەوە؛ ھەروەھا کاریگەرییە لاوەکییەکانیشی ڕاپۆرت کرد.<ref name="source-26">Komossa, Katja; Depping, Anna M; Gaudchau, Andrea; Kissling, Werner; Leucht, Stefan (8 December 2010). “Second-generation antipsychotics for major depressive disorder and dysthymia”. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2010 (12) CD008121. doi:10.1002/14651858.CD008121.pub2. PMC 11994262. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21154393/ PMID 21154393]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11994262 https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD008121.pub2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21154393</ref> <span id="چارەسەریی-تێکەڵ"></span> === چارەسەریی تێکەڵ === مێتا شیکردنەوەکەی ساڵی ٢٠١٠ بۆ پێکەوەبەکارھێنانی دەرمان و دەروونچارەسەری، بەراورد بە دەروونچارەسەری بە تەنیا، ئەنجامێکی باشتر دۆزییەوە. بەراوردەکە لەگەڵ دەرمان بە تەنیا ئاماژەی بە سوود دەکرد، بەڵام جیاوازییەکە لە ڕووی ئامارییەوە بەرچاو نەبوو.<ref name="source-20" /> بەڵام بەڵگەکانی درێژماوە سنووردارن. پێداچوونەوەیەکی کۆکرەین لە ساڵی ٢٠١٩دا، کە ١٠ توێژینەوە و ٨٤٠ بەشداربووی لەخۆ گرتبوو، نەیتوانی بە دڵنیایی دیاری بکات کە بەردەوامبوون لە دەرمانە دژەخەمۆکییەکان، دوای چارەسەریی سەرەتایی، بۆ کەمکردنەوەی گەڕانەوەی خەمۆکی لە گەورەساڵانی خاوەن PDDدا چەند کاریگەرە. ئەنجامە کۆکراوەکان ئاماژەیان بە سوود دەکرد، بەڵام کاتێک شیکردنەوەکە تەنھا بە یەک توێژینەوە سنووردار کرا کە ھەڵسەنگێنەرەکانی ئەنجام نەیاندەزانی کێ کام چارەسەری وەرگرتووە، جیاوازییەکە لە ڕووی ئامارییەوە بەرچاو نەبوو؛ ئەمە بە مانای سەلماندنی بێسوودی دەرمان نییە. بەڵگەی چارەسەریی دەروونی و تێکەڵیش بۆ ئەم ئامانجە کەم بوو.<ref name="source-27">Machmutow, Katja; Meister, Ramona; Jansen, Alessa; Kriston, Levente; Watzke, Birgit; Härter, Martin Christian; Liebherz, Sarah (20 May 2019). “Comparative effectiveness of continuation and maintenance treatments for persistent depressive disorder in adults”. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019 (5) CD012855. doi:10.1002/14651858.CD012855.pub2. PMC 6526465. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31106850/ PMID 31106850]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6526465 https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD012855.pub2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31106850</ref> <span id="وەڵامنەدانەوە-بە-چارەسەر"></span> === وەڵامنەدانەوە بە چارەسەر === لە خەمۆکیی بەردەوامدا، نەبوونی وەڵامێکی تەواو بە چارەسەر کێشەیەکی ناسراوە. پێداچوونەوەکان باس لە گۆڕینی چارەسەر یان زیادکردنی چارەسەرێکی تر بۆ بەھێزکردنی کاریگەریی چارەسەریی سەرەکی دەکەن. بەڵام بەردەوامیی پەشێوییەکە بە تەنیا بە مانای ئەوە نییە کە ھەر چارەسەرێکی پێشنیارکراو کاریگەر دەبێت.<ref name="source-6" /><ref name="source-17" /> == بڵاوبوونەوە == توێژینەوەی باری جیھانیی نەخۆشیی ساڵی ٢٠١٠ خەمڵاندوویەتی کە نزیکەی ١٠٥٫٥ ملیۆن کەس، یان ١٫٥٣٪ی دانیشتووانی جیھان، دیستیمیایان ھەبووە. ڕێژەکە بۆ ژنان ١٫٨١٪ و بۆ پیاوان ١٫٢٦٪ بووە. ئەمانە ڕێژەی ھەبوونی پەشێوییەکەن، نەک ژمارەی حاڵەتە تازەکان لە ساڵێکدا.<ref name="source-28">Vos, Theo; et al. (December 2012). “Years lived with disability (YLDs) for 1160 sequelae of 289 diseases and injuries 1990–2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010”. The Lancet. 380 (9859): 2163–2196. doi:10.1016/S0140-6736(12)61729-2. PMC 6350784. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23245607/ PMID 23245607]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6350784 https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2812%2961729-2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23245607</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩، بۆ ئەمریکا ڕێژەی ھەبوونی دیستیمیا لە درێژایی ژیاندا بە ٣٪ تا ٦٪، و لە نەخۆشانی چاودێریی تەندروستیی سەرەتاییدا بە ٥٪ تا ١٥٪ ڕاپۆرت کردووە. ئەم دوو مەودایە پەیوەستن بە دانیشتووان و شێوازی ھەڵسەنگاندنی جیاواز.<ref name="source-6" /> == مێژوو == <span id="گۆڕانی-ناونان-و-پێناسە"></span> === گۆڕانی ناونان و پێناسە === لە کۆتایی دەیەی ١٩٧٠دا، دەروونپزیشک ڕۆبەرت سپیتزەر ناوی «دیستیمیا»ی بۆ ئەم دۆخە بەکار ھێنا لە جیاتی ناوە کۆنەکانی وەک «خەمۆکیی نیورۆزی» و «کەسایەتیی خەمۆک». <ref name="source-31">Brody, Jane E. (22 January 1995). “Millions Suffer From Persistent Depression”. ''The Spokesman-Review'' (New York Times syndication). https://www.spokesman.com/stories/1995/jan/22/millions-suffer-from-persistent-depression/</ref> وشەی ''dysthymia'' ڕەگی یۆنانی ھەیە و بە مانای مەزاجی ناخۆش یان دۆخی ناخۆشی دەروونی ھاتووە.<ref name="source-2" /><ref name="source-8" /> DSM-III لە ساڵی ١٩٨٠دا دیستیمیای وەک دەستنیشانکردنێکی جیاواز ناساند.<ref name="source-31" /> لە DSM-IVدا، ئەگەر ئەڵقەیەکی خەمۆکیی گەورە لە دوو ساڵی یەکەمی نیشانە بەردەوامەکاندا ڕوویدابا، دەستنیشانکردنی دیستیمیا نەدەکرا؛ بۆ منداڵان و ھەرزەکاران ئەم ماوەیە یەک ساڵ بوو.<ref name="source-2" /> DSM-5 لە ساڵی ٢٠١٣دا دیستیمیا و خەمۆکیی گەورەی درێژخایەنی لە PDDدا کۆ کردەوە. ئەم گۆڕانە پشت بە نەبوونی بەڵگەی بەھێز بۆ جیاوازییەکی کلینیکیی ڕوون لە نێوانیاندا دەبەستێت.<ref name="source-17" /><ref name="source-3" /><ref name="source-4" /> <span id="ڕاپرسییەکان-و-کاریگەری-لە-کارکردن"></span> === ڕاپرسییەکان و کاریگەری لە کارکردن === بەپێی داتاکانی ڕاپرسیی نیشتمانیی دووبارەی ھاوکاتبوونی پەشێوییەکان لە ئەمریکا (NCS-R)، کە لە ساڵانی ٢٠٠١ تا ٢٠٠٣دا ئەنجام دراوە، ٢٫٥٪ی گەورەساڵان لە ماوەی ژیانیاندا پێوەرەکانی دیستیمیایان ھەبووە. ئەم ژمارەیە بە ڕاپرسییەکە و پێناسەی بەکارھاتوو لەو کاتەدا پەیوەستە.<ref name="source-29">“Persistent Depressive Disorder (Dysthymic Disorder) - National Institute of Mental Health (NIMH)”. www.nimh.nih.gov. Retrieved 22 November 2025. https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/persistent-depressive-disorder-dysthymic-disorder</ref> لە کەسانی خاوەن دیستیمیا لە ١٢ مانگی پێش ڕاپرسییەکەدا، پێوەری ناتواناییی شیھان (SDS) تێکچوونی کارکردنی ٤٩٫٧٪ی بە توند، ٣٢٫١٪ی بە مامناوەند و ١٨٫٢٪ی بە سووک پۆلێن کردووە. ئەم پێوەرە کار، کاروباری ماڵ، ژیانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییە نزیکەکان ھەڵدەسەنگێنێت.<ref name="source-29" /> <span id="دەستنیشانکردن-لە-منداڵان"></span> === دەستنیشانکردن لە منداڵان === لە ھەڵسەنگاندنی منداڵاندا، ماوەی کەمتر و دەرکەوتنی زوو تووڕەبوون لە جیاتی مەزاجی خەمبار لەبەرچاو دەگیرێت. ھەڵسەنگاندنی دەروونی، پشکنینی جەستەیی و لە پێویستیدا تاقیکردنەوەکان یارمەتی دەدەن بۆ جیاکردنەوەی ئەو نیشانانەی لەوانەیە ھۆکارێکی تریان ھەبێت.<ref name="source-1" /><ref name="source-30">“Persistent depressive disorder - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic”. www.mayoclinic.org. Retrieved 22 November 2025. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/persistent-depressive-disorder/diagnosis-treatment/drc-20350935</ref> <span id="ھەروەھا-ببینە"></span> == ھەروەھا ببینە == * [[ئەنھێدۆنیا|بێچێژی]] (anhedonia) * [[خەمۆکیی نائاسایی|خەمۆکیی نائاسایی]] (atypical depression) * [[کەمبوونەوەی دەربڕینی ھەست|کەمبوونەوەی دەربڕینی ھەست]] (blunted affect) * [[سایکڵۆتیمیا|سایکڵۆتیمیا]] * [[خەمۆکی|خەمۆکی]] * [[مەزاجی ناخۆش|مەزاجی ناخۆش]] (dysphoria) * [[ئیندۆرفین|ئەندۆرفینەکان]] * [[ئیپیجینەتیکی خەمۆکی|ئیپیجینەتیکی خەمۆکی]] * [[لیستی دەرمانە دەروونییەکان بەپێی نەخۆشی|لیستی دەرمانە دەروونییەکان بەپێی نەخۆشی]] * [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|پەشێویی خەمۆکیی گەورە]] <span id="بەستەرە-دەرەکییەکان"></span> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression زانیاریی سەبارەت بە خەمۆکی لە پەیمانگای نیشتمانیی تەندروستیی دەروونیی ئەمریکا] == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان]] 4iiafanxuow85vy4k83g3e8qhdsa13t 1699733 1699714 2026-11-02T18:05:35Z Épine 19745 تاگی {{[[Template:شێواز|شێواز]]}} زیاد کرا 1699733 wikitext text/x-wiki {{شێواز|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} '''خەمۆکیی بەردەوام''' (دیستیمیا؛ Dysthymia) شێوەیەکی درێژخایەنی خەمۆکییە کە [[خەمۆکی|مەزاجی خەمبار]] و نیشانەکانی تری خەمۆکی بۆ ماوەیەکی درێژ بەردەوام دەبن. بەپێی پێوەرەکانی DSM-5، ماوەی پێویست بۆ دەستنیشانکردن لە گەورەساڵاندا لانیکەم ٢ ساڵە؛ لە منداڵان و ھەرزەکاراندا ئەم ماوەیە لانیکەم ١ ساڵە. نیشانەکان لەوانەیە لە نیشانەکانی ئەڵقەیەکی [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|خەمۆکیی گەورە]] سووکتر بن، بەڵام بەردەوامییان دەتوانێت ئازاری دەروونی و کێشەی بەرچاو لە ژیانی ڕۆژانەدا دروست بکات.<ref name="source-1">MedlinePlus Encyclopedia: Persistent depressive disorder https://medlineplus.gov/ency/article/000918.htm</ref><ref name="source-2">Ishizaki, Junko; Mimura, Masaru (27 June 2011). “Dysthymia and Apathy: Diagnosis and Treatment”. Depression Research and Treatment. 2011 e893905. doi:10.1155/2011/893905. ISSN 2090-1321. PMC 3130974. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21747995/ PMID 21747995]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3130974 https://doi.org/10.1155%2F2011%2F893905 https://search.worldcat.org/issn/2090-1321 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21747995</ref><ref name="source-3">Patel, Raj K.; Aslam, Sunny P.; Rose, Gregory M. (2025), “Persistent Depressive Disorder”, StatPearls, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31082096/ PMID 31082096], retrieved 24 March 2025 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK541052/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31082096</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا، دەستنامەی دەستنیشانکردن و ئاماری پەشێوییە زەینییەکان (DSM-5)، دەستنیشانکردنی پێشووی دیستیمیا و خەمۆکیی گەورەی درێژخایەنی لە ژێر ناوی '''پەشێویی خەمۆکیی بەردەوام''' (persistent depressive disorder؛ PDD) کۆ کردەوە. بەمەش PDD مانایەکی فراوانتر لە پێناسەی کۆنی دیستیمیا ھەیە؛ بەڵام ھەموو کەسێک کە خەمۆکیی گەورەی درێژخایەنی ھەیە پێوەرەکانی PDD پڕ ناکاتەوە.<ref name="source-17" /> لە ICD-11دا ناوی ''dysthymic disorder'' بەکاردێت. جیاوازیی نێوان ئەم پێناسانە لە بەشی دەستنیشانکردندا ڕوون کراوەتەوە.<ref name="source-3" /><ref name="source-4">Schramm, Elisabeth; Klein, Daniel N; Elsaesser, Moritz; Furukawa, Toshi A; Domschke, Katharina (September 2020). “Review of dysthymia and persistent depressive disorder: history, correlates, and clinical implications”. The Lancet Psychiatry. 7 (9): 801–812. doi:10.1016/S2215-0366(20)30099-7. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2215036620300997 https://doi.org/10.1016%2FS2215-0366%2820%2930099-7</ref><ref name="source-5">Clinical Descriptions and Diagnostic Requirements for ICD-11 Mental, Behavioural and Neurodevelopmental Disorders. Geneva: World Health Organization. 2024. pp. 255–258. ISBN 978-92-4-007726-3. https://www.who.int/publications/i/item/9789240077263</ref> کەسێک لەوانەیە ساڵانێک نیشانەکانی ھەبێت پێش ئەوەی پەشێوییەکە دەستنیشان بکرێت. بەھۆی ئەم بەردەوامییەوە، ھەندێک کەس مەزاجی خەمباری خۆیان بە بەشێک لە کەسایەتییان دەزانن و باسی لەگەڵ پسپۆڕانی تەندروستی ناکەن. نیشانەکان ھەندێک جار تا دەرکەوتنی ئەڵقەیەکی خەمۆکیی گەورە بە ڕوونی ناناسرێنەوە.<ref name="source-6">Sansone, R. A. MD; Sansone, L. A. MD (2009). “Dysthymic Disorder: Forlorn and Overlooked?”. Psychiatry (Edgmont). 6 (5): 46–51. PMC 2719439. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19724735/ PMID 19724735]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2719439 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19724735</ref><ref name="source-4" /> {| class="wikitable" |- ! بابەت ! زانیاری |- | ناوی ئینگلیزی | Dysthymia؛ ناوی فراوانتری دەستنیشانکردن لە DSM-5دا: persistent depressive disorder (PDD).<ref name="source-3" /> |- | نیشانە سەرەکییەکان | مەزاجی خەمبار، کەمبوونی وزە، [[خۆبەھا|خۆبەکەمزانین]]، [[ئەنھێدۆنیا|کەمبوونی ئارەزوو یان چێژ لە چالاکییەکان]]، و گۆڕان لە [[خەو|خەو]] یان [[ئیشتیا|ئیشتیا]].<ref name="source-1" /><ref name="source-5" /> |- | ئاڵۆزییەکان | زیادبوونی مەترسیی [[خۆکوشتن|خۆکوشتن]]؛ ھاوکاتبوون لەگەڵ [[پەشێویی دەروونی|پەشێوییەکانی تری دەروونی]].<ref name="source-5" /> |- | دەستپێکردن | زۆرجار بە ھێواشی لە منداڵی، ھەرزەکاری یان سەرەتای گەورەساڵیدا دەست پێ دەکات.<ref name="source-5" /> |- | ھۆکار و ھۆکارە پەیوەندیدارەکان | ھۆکارەکان جۆراوجۆرن؛ مێژووی خێزانی، [[سترێسی دەروونی|فشار]] و کەمیی پشتگیریی کۆمەڵایەتی پەیوەندییان پێوە ھەیە.<ref name="source-6" /> |- | چارەسەر | [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]] و [[دەرمانی دژەخەمۆکی|دەرمانە دژەخەمۆکییەکان]]، بە تەنیا یان پێکەوە.<ref name="source-2" /> |- | بڵاوبوونەوەی جیھانی | نزیکەی ١٠٤ ملیۆن کەس لە ساڵی ٢٠١٥دا؛ خەمڵاندنی ھەبوونی دیستیمیا لە دانیشتوواندا.<ref name="source-7">GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators (8 October 2016). “Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015”. Lancet. 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27733282/ PMID 27733282]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5055577 https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2816%2931678-6 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27733282. Correction: Lancet 389 (10064): e1 (2017), doi:10.1016/S0140-6736(16)32606-X. [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5622046/ Correction].</ref> |} == نیشانەکان == تایبەتمەندیی سەرەکی، مەزاجی خەمبارە کە لە زۆربەی ڕۆژەکاندا و بۆ زۆربەی ڕۆژەکە ھەیە. بەپێی پێوەرەکانی DSM-5، لەگەڵ ئەوەدا لانیکەم ٢ لەم نیشانانە ھەیە:<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /><ref name="source-3" /> * کەمبوونی ئیشتیا یان زۆرخۆری؛ * [[بێخەوی]] یان زۆرخەوی؛ * [[ماندوویی|ماندووبوون]] یان کەمبوونی وزە؛ * خۆبەکەمزانین؛ * کێشە لە چڕکردنەوەی سەرنج یان بڕیاردان؛ * ھەستی بێھیوایی.<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /> لە منداڵان و ھەرزەکاراندا، زوو تووڕەبوون دەتوانێت لە جیاتی مەزاجی خەمبار دەرکەوێت. سووکبوون یان کەم‌دیاربوونی ھەندێک نیشانە بە مانای نەبوونی کاریگەری نییە؛ پەشێوییەکە دەتوانێت کارکردن، خوێندن و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان تێک بدات.<ref name="source-5" /><ref name="source-2" /> ناسینەوەی دیستیمیا ھەندێک جار سەختە، چونکە نیشانەکان کەم‌دیارن و کەسەکە لەوانەیە لە کۆبوونەوە کۆمەڵایەتییەکاندا بیشارێتەوە. ھەروەھا، دەکرێت لەگەڵ [[پەشێویی دڵەڕاوکێ|پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ]]، [[پەشێویی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان|پەشێوییەکانی بەکارھێنانی ماددە]] و [[ناڕێکیی کەسایەتی|پەشێوییەکانی کەسایەتی]]دا ھاوکات بێت؛ ئەمەش دەستنیشانکردن و چارەسەر ئاڵۆزتر دەکات.<ref name="source-6" /> [[بیری خۆکوشتن]] یان ڕەفتاری پەیوەست بە خۆکوشتنیش لەوانەیە لەگەڵ ئەم پەشێوییەدا ھەبێت.<ref name="source-19" /> == ھۆکارەکان == ھۆکارێکی زیندەوەریی دیاریکراو نەدۆزراوەتەوە کە ھەموو حاڵەتەکانی دیستیمیا ڕوون بکاتەوە. پێدەچێت پەشێوییەکە سەرچاوەی جۆراوجۆری ھەبێت. مێژووی خێزانیی خەمۆکی، فشار، دابڕانی کۆمەڵایەتی و نەبوونی پشتگیری لە ھۆکارە پەیوەندیدارەکانن.<ref name="source-6" /> وتارێکی ساڵی ٢٠٠٥ی ''Harvard Mental Health Letter'' ڕاپۆرتی کردووە کە ڕێژەی خەمۆکی لە خێزانەکانی کەسانی تووشبوو بە دیستیمیای زوودەستپێکردوو دەتوانێت تا ٥٠٪ بگات. ھەمان سەرچاوە جەخت دەکاتەوە کە کەمیی توێژینەوەی دووانەکان و توێژینەوەی منداڵانی بەخێوکراو لە خێزانە جێگرەوەکاندا (adoption studies) دیاریکردنی بەشی جینەتیی ئەم پەیوەندییە خێزانییە سنووردار دەکات.<ref name="source-8">“Dysthymia”. Harvard Health Publications. Harvard University. February 2005. Archived from the original (February 2005 issue of the Harvard Mental Health Letter) on 6 January 2010. Retrieved 12 December 2009. https://web.archive.org/web/20100106064958/http://www.health.harvard.edu/newsweek/Dysthymia.htm http://www.health.harvard.edu/newsweek/Dysthymia.htm</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ ئاماژەی کرد کە تا ئەو کاتە بەڵگەی جینەتیی دیستیمیا سنووردار بوو؛ نموونەی ھەندێک توێژینەوە بچووک بوو و ھەوڵی دووبارەکردنەوەی ئەنجامەکان کەم بوو. نووسەران داوای توێژینەوەی زیاتریان کرد.<ref name="source-4" /> <span id="ھاوکاتبوون-لەگەڵ-نەخۆشی-و-تێکچوونەکانی-تر"></span> === ھاوکاتبوون لەگەڵ نەخۆشی و پەشێوییەکانی تر === دیستیمیا زۆرجار لەگەڵ کێشەکانی تری تەندروستی ھاوکاتە. وتارەکەی ھارڤاردی ساڵی ٢٠٠٥ دەڵێت لانیکەم سێ لە ھەر چوار نەخۆش ھەروەھا نەخۆشییەکی جەستەیی درێژخایەن یان پەشێوییەکی تری دەروونییان ھەیە.<ref name="source-8" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩، لە توێژینەوە جیاوازەکاندا ئەم ڕێژانەی ڕاپۆرت کردووە: تا ٧٥٪ بۆ خەمۆکیی گەورە، تا ٥٠٪ بۆ پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ، تا ٥٠٪ بۆ پەشێوییەکانی بەکارھێنانی ماددە، و لە ٢٫٨٪ تا ٤٥٫٢٪ بۆ پەشێوییە جەستەشێوەکان (somatoform disorders). لە دیستیمیای زوودەستپێکردوودا، پەشێوییەکانی کەسایەتی لە ٢٠٪ تا ٤٠٪ یان زیاتر ڕاپۆرت کراون. ئەمانە خەمڵاندنی نموونە و توێژینەوەی جیاوازن و ڕێژەیەکی یەکسان بۆ ھەموو کەسان نین.<ref name="source-6" /> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٦دا، بەدواداچوونی نەخۆشانی گەورەساڵی نەبستەرکراو کە دیستیمیای زوودەستپێکردوویان ھەبوو بۆ ماوەی دە ساڵ کرا. لە ٨٢ کەسی شیکارکراودا، ٧٨ کەس (٩٥٪) تا کۆتایی بەدواداچوونەکە لانیکەم یەک ئەڵقەی خەمۆکیی گەورەیان لە ژیانیاندا تێپەڕاندبوو. ئەم ژمارەیە ئەڵقەکانی پێش دەستپێکی توێژینەوەکەش دەگرێتەوە، نەک تەنھا ئەوانەی لە ماوەی بەدواداچووندا ڕوویان دا؛ ئەنجامەکەش بۆ ھەموو کەسانی تووشبوو بە دیستیمیا گشتی ناکرێت.<ref name="source-32">Klein, Daniel N.; Shankman, Stewart A.; Rose, Suzanne (May 2006). “Ten-Year Prospective Follow-Up Study of the Naturalistic Course of Dysthymic Disorder and Double Depression”. ''American Journal of Psychiatry''. 163 (5): 872–880. doi:10.1176/ajp.2006.163.5.872. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16648329/ PMID 16648329]. https://doi.org/10.1176/ajp.2006.163.5.872 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16648329/</ref> <span id="خەمۆکیی-دووانە"></span> ==== خەمۆکیی دووانە ==== «خەمۆکیی دووانە» (double depression) کاتێک ڕوودەدات کە ئەڵقەیەکی خەمۆکیی گەورە بەسەر دیستیمیای پێشوودا زیاد دەبێت. ھەندێک کەس مەزاجی خەمباری درێژخایەن بە دۆخی ئاساییی خۆیان دەزانن و داواکردنی چارەسەر دوا دەخەن. ئەگەر تەنیا ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە باشتر بێت و دیستیمیا بەردەوام بێت، نیشانە درێژخایەنەکان دەمێننەوە.<ref name="source-11">Double Depression: Definition, Symptoms, Treatment, and More. Webmd.com (7 January 2012). Retrieved on 2012-07-01. http://www.webmd.com/depression/double-depression</ref> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٧دا، کە ٥٤ نەخۆشی بەساڵاچووی نەبستەرکراوی لەخۆ گرتبوو، کەسانی خاوەن خەمۆکیی دووانە بێھیواییی زیاتریان لە کەسانی خاوەن تەنیا دیستیمیا یان تەنیا خەمۆکیی گەورە ڕاپۆرت کرد. نووسەران ئاگادارییان دا کە ئەنجامەکە لەوانەیە بۆ تەمەن و شوێنی چارەسەریی تر بە ھەمان شێوە نەگونجێت.<ref name="source-12">Joiner, Thomas E., et al. “Double Depression in Older Adult Psychiatric Outpatients: Hopelessness as a Defining Feature.” Journal of Affective Disorders, vol. 101, no. 1-3, Aug. 2007, pp. 235–238, https://doi.org/10.1016/j.jad.2005.03.019. Accessed 24 May 2022.</ref> چارەسەرکردنی دیستیمیا وەک ڕێگایەک بۆ کەمکردنەوەی ئەگەری خەمۆکیی دووانە پێشنیار کراوە. چارەسەریی مەعریفی ئامانجی گۆڕینی شێوازە نەرێنییەکانی بیرکردنەوەیە و دەتوانرێت لەگەڵ دەرمانی دژەخەمۆکی بەکار بھێنرێت. ھەروەھا، چالاکیی جەستەیی و ڕێکخستنی خەو وەک ھاوکار بۆ باشترکردنی مەزاج باس کراون.<ref name="source-11" /> == پاتۆفیزیۆلۆژی == توێژینەوەکان جیاوازییەکانی پێکھاتە و کارکردنی مێشکیان لە دیستیمیادا لێکۆڵیوەتەوە. لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٢دا، ٤٠ ژنی گەنجی خاوەن دیستیمیا یان پەشێویی کەسایەتیی خەمۆک لەگەڵ ٤٢ ژنی گرووپی بەراورد بەراورد کران. بەشی پێشەوەی جەستەی پەیوەندیدەری نێوان دوو نیوەی مێشک (corpus callosum) لە ھەردوو شێوازی شیکردنەوەدا بچووکتر بوو؛ جیاوازیی بەشی ناوەڕاستی دواوە تەنھا لە یەکێک لە دوو شێوازەکەدا بینرا. پەیوەندیی ئەم ئەنجامە بە جیاوازییەکانی ناوچە پێشەوەکانی مێشک، لێکدانەوەی توێژەرەکان بوو.<ref name="source-13">Lyoo, In Kyoon; Kwon, Jun Soo; Lee, Soo Jin; Han, Moon Hee; Chang, Chang-Gok; Seo, Cheon Seok; Lee, Sang I.k; Renshaw, Perry F (2002). “Decrease in genu of the corpus callosum in medication-naïve, early-onset dysthymia and depressive personality disorder”. Biological Psychiatry. 52 (12). Elsevier BV: 1134–1143. doi:10.1016/s0006-3223(02)01436-1. ISSN 0006-3223. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12488058/ PMID 12488058]. S2CID 25677987. https://doi.org/10.1016%2Fs0006-3223%2802%2901436-1 https://search.worldcat.org/issn/0006-3223 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12488058 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:25677987</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩ بە وێنەگرتنی ڕەزونانسی مەگناتیسیی کارکردی (fMRI)، ١٧ کەسی تووشبوو بە دیستیمیا کە دەرمانیان نەدەخوارد، لەگەڵ ١٧ کەسی گرووپی بەراورد بەراورد کرد. لە کاتی پیشاندانی وێنە ھەستبزوێنەکاندا، لە گرووپی دیستیمیادا چالاکیی کەمتر لە قەشری پێشەپێشانیی پشتەلاتەنیشتی (dorsolateral prefrontal cortex) و چالاکیی زیاتر لە [[ئامیگدالا|ئامیگدالا]]، قەشری کەمەربەندیی پێشەوە و ئینسولا بینرا. ئەم ئەنجامانە پەیوەست بوون بە ئەرکێکی تاقیکردنەوە و نموونەیەکی بچووک.<ref name="source-14">Ravindran, Arun V.; Smith, Andra; Cameron, Colin; Bhatla, Raj; Cameron, Ian; Georgescu, Tania M.; Hogan, Matthew J. (2009). “Toward a functional neuroanatomy of dysthymia: A functional magnetic resonance imaging study”. Journal of Affective Disorders. 119 (1–3). Elsevier BV: 9–15. doi:10.1016/j.jad.2009.03.009. ISSN 0165-0327. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19351572/ PMID 19351572]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2009.03.009 https://search.worldcat.org/issn/0165-0327 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19351572</ref> لە توێژینەوەیەکی بچووکدا، ١٢ کەسی خاوەن دیستیمیا و ١٥ کەسی گرووپی بەراورد بڕیاریان دەدا ئایا وشەیەکی ئەرێنی، نەرێنی یان بێلایەن لە دوو ھەفتەی داھاتوودا بۆ وەسفکردنی ھەستیان بەرامبەر بە خۆیان دەگونجێت یان نا. لە گرووپی دیستیمیادا وشە ئەرێنییەکان بەراورد بە وشە بێلایەن و نەرێنییەکان کەمتر بە گونجاو بۆ خۆیان دانران؛ لە گرووپی بەراورددا وشە نەرێنییەکان بەراورد بە دوو جۆرەکەی تر کەمتر بە گونجاو دانران. داتای وەڵامی دوو کەس لە گرووپی دیستیمیادا بەردەست نەبوو. جیاوازی لە نیشانە کارەبایییەکانی مێشکیش تۆمار کرا؛ ئەنجامەکانی ئەم نموونە بچووکە نابێت بۆ ھەموو کەسێک گشتی بکرێنەوە.<ref name="source-15">Casement, M. D.; Shestyuk, A. Y.; Best, J. L.; Casas, B. R.; Glezer, A.; Segundo, M. A.; Deldin, P. J. (2008). “Anticipation of Affect in Dysthymia: Behavioral and Neurophysiological Indicators”. Biological Psychology. 77 (2): 197–204. doi:10.1016/j.biopsycho.2007.10.007. PMC 2709790. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18063468/ PMID 18063468]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2709790 https://doi.org/10.1016%2Fj.biopsycho.2007.10.007 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18063468</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٠ گریمانەیەکی دەربارەی ڕۆڵی سیستەمی وەڵامدانەوە بە فشار پێشکەش کردووە. ئەم گریمانەیە پەیوەندیی نێوان ھۆرمۆنی ئازادکەری کۆرتیکۆترۆپین (CRH)، ڤازۆپرێسین (AVP) و [[پەیەگوێزەرەوە|نێوەندگیرە دەمارەییەکان]] لە [[ژێرلانک|ھایپۆتالامۆس]] و ناوچەکانی تری مێشکدا دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە. ئەمە مۆدێلێکی پێشنیارکراوە بۆ تێگەیشتن لە نەخۆشییەکە، نەک ھۆکارێکی سەلمێنراو بۆ ھەموو کەسان.<ref name="source-16">Griffiths, J; Ravindran, A V; Merali, Z; Anisman, H (2000). “Dysthymia: a review of pharmacological and behavioral factors”. Molecular Psychiatry. 5 (3): 242–261. doi:10.1038/sj.mp.4000697. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10889527/ PMID 10889527]. https://doi.org/10.1038%2Fsj.mp.4000697 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10889527</ref> == دەستنیشانکردن == پێناسەی دیستیمیا بەپێی وەشانی دەستنامەکە جیاوازە. لە پێناسەی پێشووی DSM-IV-TRدا، مەزاجی خەمبار لە گەورەساڵاندا دەبوو لانیکەم ٢ ساڵ لە زۆربەی ڕۆژەکاندا و بۆ زۆربەی ڕۆژەکە ھەبێت و لانیکەم ٢ لە شەش نیشانەی خوارەوەی لەگەڵ بێت:<ref name="source-2" /><ref name="source-6" /> ١. کەمبوونی ئیشتیا یان زۆرخۆری؛ ٢. بێخەوی یان زۆرخەوی؛ ٣. ماندووبوون یان کەمبوونی وزە؛ ٤. خۆبەکەمزانین؛ ٥. کێشە لە چڕکردنەوەی سەرنج یان بڕیاردان؛ ٦. ھەستی بێھیوایی.<ref name="source-2" /> لەو پێناسەیەدا، ماوەی بێ نیشانە نابوو لە ٢ مانگی بەردەوام زیاتر بێت و لە گەورەساڵاندا لە دوو ساڵی یەکەمدا نابوو ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە ڕووی دابێت. مێژووی [[شەیدایی|مانیا]]ش لەگەڵ ئەم دەستنیشانکردنەدا نەدەگونجا. نیشانەکان دەبوو ئازاری دەروونی یان کێشەی بەرچاو لە کارکردنی کۆمەڵایەتی، پیشەیی یان بوارە گرنگەکانی تردا دروست بکەن.<ref name="source-2" /><ref name="source-6" /> لە DSM-5دا، PDD فراوانترە و دەتوانێت خەمۆکیی گەورەی درێژخایەنیش لەخۆ بگرێت، بە مەرجێک پێوەرەکانی PDD پڕ بکرێنەوە؛ بۆیە پێویستە ڕێسای پێشووی نەبوونی ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە لە دوو ساڵی یەکەمدا، لەگەڵ ئەم دەستنیشانکردنە نوێترە تێکەڵ نەکرێت. لە ماوەی پێویستی دەستنیشانکردندا، ماوەی بێ نیشانە نابێت لە دوو مانگی بەردەوام زیاتر بێت؛ مێژووی ئەڵقەی مانیا یان ھایپۆمانیاش لەگەڵ ئەم دەستنیشانکردنە ناگونجێت.<ref name="source-3" /><ref name="source-17">Uher, R. (31 July 2014). Persistent Depressive Disorder, Dysthymia, and Chronic Depression: Update on Diagnosis, Treatment. Psychiatric Times, 31, 8, 1-3. Retrieved from https://www.psychiatrictimes.com/special-reports/persistent-depressive-disorder-dysthymia-and-chronic-depression-update-diagnosis-treatment Archived 29 March 2019 at the Wayback Machine https://web.archive.org/web/20190329065039/https://www.psychiatrictimes.com/special-reports/persistent-depressive-disorder-dysthymia-and-chronic-depression-update-diagnosis-treatment</ref> بەپێی ICD-11، بۆ ''dysthymic disorder'' لە دوو ساڵی سەرەتاییدا نیشانەکان نابێت پێوەرەکانی ئەڵقەی تەواوی خەمۆکی پڕ بکەنەوە. دوای ئەو ماوەیە، ئەگەر ئەڵقەی خەمۆکی لەگەڵ دیستیمیای بەردەوامدا ڕووبدات، دەکرێت ھەردوو دەستنیشانکردن پێکەوە بدرێن. ھەروەھا، مێژووی ئەڵقەی مانیا، [[ھایپۆمانیا|ھایپۆمانیا]] یان ئەڵقەی تێکەڵ، و ئەو نیشانانەی بەھۆی نەخۆشییەکی جەستەیی یان کاریگەریی ماددە و دەرمانەوە دروست بوون، لە ئەم دەستنیشانکردنە جیادەکاتەوە. جیاکردنەوە لە سایکڵۆتیمیا و پەشێوییە سایکۆزییەکانیش بەشێکە لە ھەڵسەنگاندن.<ref name="source-5" /> بەپێی DSM-5، بۆ منداڵان و ھەرزەکاران ماوەی نیشانەکان لانیکەم ١ ساڵە و زوو تووڕەبوون دەتوانێت لە جیاتی مەزاجی خەمبار دەربکەوێت. «زوودەستپێکردن» بە دەستپێکردنی نیشانەکان پێش تەمەنی ٢١ ساڵ دەوترێت، نەک بە تەمەنی دەستنیشانکردن. پێداچوونەوەکان ئەم شێوەیەیان بە گەڕانەوەی زیاتر، بستەرکردنی زیاتر لە نەخۆشخانەی دەروونی و ھاوکاتبوونی زیاتر لەگەڵ پەشێوییەکانی تر پەیوەست کردووە.<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /><ref name="source-6" /> لە توێژینەوەیەک لەسەر ١٠٦ کەسی گەورەساڵی خاوەن دیستیمیا، بەرزتربوونی تەمەن بە ھەبوونی نەخۆشیی جەستەیی زیاتر و ڕووداوەکانی ئەم دواییەی ژیان پەیوەندیدار بوو. ئەم ئەنجامە پەیوەندییەک دەخاتە ڕوو و بە تەنیا ھۆکاری پەشێوییەکە دیاری ناکات.<ref name="source-18">Bellino, S.; Patria, L.; Ziero, S.; Rocca, G.; Bogetto, F. (2001). “Clinical Features of Dysthymia and Age: a Clinical Investigation”. Psychiatry Research. 103 (2–3): 219–228. doi:10.1016/S0165-1781(01)00274-8. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11549409/ PMID 11549409]. S2CID 2502577. https://doi.org/10.1016%2FS0165-1781%2801%2900274-8 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11549409 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:2502577</ref> جیاوازییەکی گرنگ لەگەڵ ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە، ماوەی نیشانەکانە: بۆ دیستیمیای گەورەساڵان ماوەی ٢ ساڵ باس دەکرێت، لە کاتێکدا ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە دەتوانێت بە ماوەی لانیکەم ٢ ھەفتە دەستنیشان بکرێت، بە مەرجێک پێوەرەکانی تریشی تێدا بێت.<ref name="source-8" /> == پێشگیری == ڕێگایەکی دڵنیایی‌پێکراو بۆ پێشگیری لە دیستیمیا نەناسراوە. بەھۆی ئەوەی زۆرجار لە منداڵی یان ھەرزەکاریدا دەست پێ دەکات، ناسینەوەی منداڵانی لە مەترسیدا دەتوانێت یارمەتیی دەستپێکردنی زووتری چارەسەر بدات. مایۆ کلینیک، کەمکردنەوەی فشار، پەرەپێدانی توانای بەرگەگرتن و خۆگونجاندن لەگەڵ کێشەکان، بەھێزکردنی خۆبەبەھازانین و پشتگیریی خێزان و ھاوڕێیان بەو ڕێگایانە دەناسێنێت کە لەوانەیە لە کەمکردنەوەی نیشانەکاندا یارمەتیدەر بن.<ref name="source-19">Mayo Clinic Staff (2 December 2022). [https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/persistent-depressive-disorder/symptoms-causes/syc-20350929 “Persistent depressive disorder: Symptoms and causes”]. Mayo Clinic. Retrieved 2 November 2026.</ref> == چارەسەر == دەروونچارەسەری و چارەسەریی دەرمانی بۆ PDD بەکاردێن. بە گشتی، وەڵامدانەوە و باشبوونەوەی تەواو لە خەمۆکیی درێژخایەندا دەتوانێت لە خەمۆکیی ئەڵقەیی کەمتر بێت. لە ھەندێک توێژینەوەدا، پێکەوەبەکارھێنانی دەرمان و دەروونچارەسەری سوودی ھەبووە، بەڵام ئەنجامەکان بە پێی جۆری بەراورد و توێژینەوە جیاوازن.<ref name="source-17" /><ref name="source-20">Cuijpers, Pim; van Straten, Annemieke; Schuurmans, Josien; van Oppen, Patricia; Hollon, Steven D.; Andersson, Gerhard (2010). “Psychotherapy for chronic major depression and dysthymia: A meta-analysis”. Clinical Psychology Review. 30 (1): 51–62. doi:10.1016/j.cpr.2009.09.003. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19781837/ PMID 19781837]. S2CID 35545304. https://doi.org/10.1016%2Fj.cpr.2009.09.003 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19781837 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:35545304</ref> === دەروونچارەسەری === مێتا شیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠١٠ کە ١٦ تاقیکردنەوەی گرتبووەوە، لە بەراوردی دەروونچارەسەری لەگەڵ گرووپەکانی کۆنترۆڵدا کاریگەرییەکی بچووک بەڵام بەرچاوی ئاماریی دۆزییەوە. لە کۆکردنەوەی ئەنجامەکانی بەراوردە ڕاستەوخۆکاندا، دەروونچارەسەری بە تەنیا لە دەرمان کەم‌کاریگەرتر بوو. بەڵام لەو بەراوردانەدا ھەمان توێژینەوانە کە لەسەر دیستیمیا بوون، [[ڕێگرە ھەڵبژاردەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین|ڕێگرە ھەڵبژاردەیییەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین]] (SSRIs)یان بەکار ھێنابوو؛ توێژەرەکان ئەمەیان بە سنووردارییەک دانا، چونکە لەم داتایانەدا کاریگەریی جۆری دەرمان و جۆری پەشێویی لێک جیا ناکرێنەوە.<ref name="source-20" /> * '''[[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT):''' لەو چارەسەرییەدا کەسەکە فێر دەبێت بیر و ڕەفتارە ناھاوکارەکان بناسێتەوە و ھەوڵی گۆڕینیان بدات.<ref name="source-200">National Institute of Mental Health. “Depression”. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/depression</ref> بۆ خەمۆکیی ئەڵقەیی زۆر لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٤ بەڵگەکانی بۆ خەمۆکیی درێژخایەن بە ھیوابەخش، بەڵام پێویست بە ھەڵسەنگاندنی ڕاستەوخۆی زیاتر، وەسف کردووە.<ref name="source-17" /> * '''[[سیستەمی شیکردنەوەی مەعریفیی ڕەفتاری بۆ دەروونچارەسەری]] (CBASP):''' بە تایبەتی بۆ خەمۆکیی درێژخایەن داڕێژراوە. لەم ڕێبازەدا، چارەسەرکار یارمەتیی کەسەکە دەدات بزانێت ڕەفتارەکانی لە پەیوەندی لەگەڵ کەسانی تردا چ ئەنجامێکیان ھەیە.<ref name="source-201">Swan, John S.; Hull, Alastair M. (November 2007). “The cognitive behavioural analysis system of psychotherapy: a new psychotherapy for chronic depression”. Advances in Psychiatric Treatment. 13 (6): 458–469. doi:10.1192/apt.bp.106.003376. https://www.cambridge.org/core/journals/advances-in-psychiatric-treatment/article/cognitive-behavioural-analysis-system-of-psychotherapy-a-new-psychotherapy-for-chronic-depression/DDD5575ADC4425D7BC548D4D3104005B</ref> ئەنجامەکانی توێژینەوەکان یەکسان نین. لە تاقیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٠ لەسەر خەمۆکیی گەورەی درێژخایەندا، تێکەڵکردنی ئەم چارەسەرییە لەگەڵ نێفازۆدۆن لە ھەر کامیان بە تەنیا کاریگەرتر بوو. بەڵام لە قۆناغی دووەمی تاقیکردنەوەی REVAMPدا، کە ٤٩١ بەشداربووی لەخۆ گرتبوو کە بە دەرمان وەڵامیان نەدابووەوە یان تەنھا وەڵامێکی بەشەکییان دابووەوە، زیادکردنی CBASP یان دەروونچارەسەریی پشتگیریکەر سوودێکی بەرچاوی ئاماریی زیاتر لە بەردەوامبوون لە چارەسەریی دەرمانی پیشان نەدا.<ref name="source-2" /><ref name="source-21">Keller, Martin B.; McCullough, James P.; Klein, Daniel N.; Arnow, Bruce; Dunner, David L.; Gelenberg, Alan J.; Markowitz, John C.; Nemeroff, Charles B.; Russell, James M.; Thase, Michael E.; Trivedi, Madhukar H.; Blalock, Janice A.; Borian, Frances E.; Jody, Darlene N.; DeBattista, Charles; Koran, Lorrin M.; Schatzberg, Alan F.; Fawcett, Jan; Hirschfeld, Robert M.A.; Keitner, Gabor; Miller, Ivan; Kocsis, James H.; Kornstein, Susan G.; Manber, Rachel; Ninan, Philip T.; Rothbaum, Barbara; Rush, A. John; Vivian, Dina; Zajecka, John (18 May 2000). “A Comparison of Nefazodone, the Cognitive Behavioral-Analysis System of Psychotherapy, and Their Combination for the Treatment of Chronic Depression”. New England Journal of Medicine. 342 (20): 1462–1470. doi:10.1056/NEJM200005183422001. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10816183/ PMID 10816183]. https://scholarscompass.vcu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=psyc_pubs https://doi.org/10.1056%2FNEJM200005183422001 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10816183. Correction: New England Journal of Medicine, 345 (3): 232 (19 July 2001), doi:10.1056/NEJM200107193450322. [https://scholarscompass.vcu.edu/psyc_pubs/29/ Correction text].</ref><ref name="source-22">Kocsis, James H.; Gelenberg, Alan J.; Rothbaum, Barbara O.; Klein, Daniel N.; Trivedi, Madhukar H.; Manber, Rachel; Keller, Martin B.; Leon, Andrew C.; Wisniewski, Steven R.; Arnow, Bruce A.; Markowitz, John C.; Thase, Michael E.; REVAMP, Investigators. (November 2009). “Cognitive Behavioral Analysis System of Psychotherapy and Brief Supportive Psychotherapy for Augmentation of Antidepressant Nonresponse in Chronic Depression”. Archives of General Psychiatry. 66 (11): 1178–1188. doi:10.1001/archgenpsychiatry.2009.144. PMC 3512199. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19884606/ PMID 19884606]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3512199 https://doi.org/10.1001%2Farchgenpsychiatry.2009.144 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19884606</ref> * '''چارەسەریی سکێما و چارەسەریی دەرووندینامیکی:''' بۆ خەمۆکیی بەردەوام بەکار ھاتوون. ڕاپۆرتی حاڵەتێک لەسەر چارەسەریی سکێما باشبوونی نیشانەکانی پیشان داوە، بەڵام ڕاپۆرتی تاکە حاڵەتێک بە تەنیا کاریگەریی گشتیی چارەسەر ناسەلمێنێت.<ref name="source-23">Herts, Kate L.; Evans, Susan (February 2021). “Schema Therapy for Chronic Depression Associated with Childhood Trauma: A Case Study”. Clinical Case Studies. 20 (1): 22–38. doi:10.1177/1534650120954275. S2CID 225333899. https://doi.org/10.1177%2F1534650120954275 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:225333899</ref><ref name="source-2" /> * '''[[دەروونچارەسەریی نێوان کەسی|دەروونچارەسەریی پەیوەندییە نێوان‌کەسییەکان]] (IPT):''' لە چارەسەرییە بەکارھاتووەکانە. مێتا شیکردنەوەیەکی تۆڕیی ساڵی ٢٠١٤، سوودی زیادکردنی IPT بۆ دەرمانی لە خەمۆکیی گەورەی درێژخایەندا بینی، بەڵام ئەم سوودەی بۆ دیستیمیا نەدۆزییەوە.<ref name="source-2" /><ref name="source-24">Kriston, Levente; von Wolff, Alessa; Westphal, Annika; Hölzel, Lars P.; Härter, Martin (August 2014). “Efficacy and acceptability of acute treatments for persistent depressive disorder: a network meta-analysis”. Depression and Anxiety. 31 (8): 621–630. doi:10.1002/da.22236. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24448972/ PMID 24448972]. S2CID 41163109. https://doi.org/10.1002%2Fda.22236 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24448972 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:41163109</ref> <span id="چارەسەریی-دەرمانی"></span> === چارەسەریی دەرمانی === پێداچوونەوەیەکی کلینیکیی ساڵی ٢٠١٤ دەڵێت سوودی ڕێژەییی دەرمانە دژەخەمۆکییەکان لە خەمۆکیی بەردەوامدا لانیکەم ھێندەی خەمۆکیی گەورەی ئەڵقەییە، ھەرچەندە ڕێژەی گشتیی وەڵامدانەوە کەمتر بێت.<ref name="source-17" /> مێتا شیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٥، لە بەراوردە ناڕاستەوخۆکاندا جیاوازییەکی بەرچاوی لە کاریگەریی ڕێگرە ھەڵبژاردەیییەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین (SSRIs) و دەرمانە دژەخەمۆکییە سێبازنەییەکان (TCAs) نەدۆزییەوە. ھەندێک پێوانە سوودی زیاتریان بۆ ڕێگرەکانی مۆنۆئامین ئۆکسیداز (MAOIs) پیشان دا، بەڵام توێژەرەکان جەختیان لە پێویستیی تاقیکردنەوەی ڕاستەوخۆی زیاتر کردەوە.<ref name="source-25">Ballesteros, Javier (April 2005). “Orphan Comparisons and Indirect Meta-analysis: A Case Study on Antidepressant Efficacy in Dysthymia Comparing Tricyclic Antidepressants, Selective Serotonin Reuptake Inhibitors, and Monoamine Oxidase Inhibitors by Using General Linear Models”. Journal of Clinical Psychopharmacology. 25 (2): 127–131. doi:10.1097/01.jcp.0000155826.05327.c1. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15738743/ PMID 15738743]. S2CID 844705. https://doi.org/10.1097%2F01.jcp.0000155826.05327.c1 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15738743 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:844705</ref> پێداچوونەوەی کۆکرەینی ساڵی ٢٠١٠ بەڵگەیەکی سنوورداری دۆزییەوە کە ئامیسولپراید لە بڕی کەمدا لەوانەیە نیشانەکانی دیستیمیا کەم بکاتەوە؛ ھەروەھا کاریگەرییە لاوەکییەکانیشی ڕاپۆرت کرد.<ref name="source-26">Komossa, Katja; Depping, Anna M; Gaudchau, Andrea; Kissling, Werner; Leucht, Stefan (8 December 2010). “Second-generation antipsychotics for major depressive disorder and dysthymia”. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2010 (12) CD008121. doi:10.1002/14651858.CD008121.pub2. PMC 11994262. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21154393/ PMID 21154393]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11994262 https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD008121.pub2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21154393</ref> <span id="چارەسەریی-تێکەڵ"></span> === چارەسەریی تێکەڵ === مێتا شیکردنەوەکەی ساڵی ٢٠١٠ بۆ پێکەوەبەکارھێنانی دەرمان و دەروونچارەسەری، بەراورد بە دەروونچارەسەری بە تەنیا، ئەنجامێکی باشتر دۆزییەوە. بەراوردەکە لەگەڵ دەرمان بە تەنیا ئاماژەی بە سوود دەکرد، بەڵام جیاوازییەکە لە ڕووی ئامارییەوە بەرچاو نەبوو.<ref name="source-20" /> بەڵام بەڵگەکانی درێژماوە سنووردارن. پێداچوونەوەیەکی کۆکرەین لە ساڵی ٢٠١٩دا، کە ١٠ توێژینەوە و ٨٤٠ بەشداربووی لەخۆ گرتبوو، نەیتوانی بە دڵنیایی دیاری بکات کە بەردەوامبوون لە دەرمانە دژەخەمۆکییەکان، دوای چارەسەریی سەرەتایی، بۆ کەمکردنەوەی گەڕانەوەی خەمۆکی لە گەورەساڵانی خاوەن PDDدا چەند کاریگەرە. ئەنجامە کۆکراوەکان ئاماژەیان بە سوود دەکرد، بەڵام کاتێک شیکردنەوەکە تەنھا بە یەک توێژینەوە سنووردار کرا کە ھەڵسەنگێنەرەکانی ئەنجام نەیاندەزانی کێ کام چارەسەری وەرگرتووە، جیاوازییەکە لە ڕووی ئامارییەوە بەرچاو نەبوو؛ ئەمە بە مانای سەلماندنی بێسوودی دەرمان نییە. بەڵگەی چارەسەریی دەروونی و تێکەڵیش بۆ ئەم ئامانجە کەم بوو.<ref name="source-27">Machmutow, Katja; Meister, Ramona; Jansen, Alessa; Kriston, Levente; Watzke, Birgit; Härter, Martin Christian; Liebherz, Sarah (20 May 2019). “Comparative effectiveness of continuation and maintenance treatments for persistent depressive disorder in adults”. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019 (5) CD012855. doi:10.1002/14651858.CD012855.pub2. PMC 6526465. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31106850/ PMID 31106850]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6526465 https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD012855.pub2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31106850</ref> <span id="وەڵامنەدانەوە-بە-چارەسەر"></span> === وەڵامنەدانەوە بە چارەسەر === لە خەمۆکیی بەردەوامدا، نەبوونی وەڵامێکی تەواو بە چارەسەر کێشەیەکی ناسراوە. پێداچوونەوەکان باس لە گۆڕینی چارەسەر یان زیادکردنی چارەسەرێکی تر بۆ بەھێزکردنی کاریگەریی چارەسەریی سەرەکی دەکەن. بەڵام بەردەوامیی پەشێوییەکە بە تەنیا بە مانای ئەوە نییە کە ھەر چارەسەرێکی پێشنیارکراو کاریگەر دەبێت.<ref name="source-6" /><ref name="source-17" /> == بڵاوبوونەوە == توێژینەوەی باری جیھانیی نەخۆشیی ساڵی ٢٠١٠ خەمڵاندوویەتی کە نزیکەی ١٠٥٫٥ ملیۆن کەس، یان ١٫٥٣٪ی دانیشتووانی جیھان، دیستیمیایان ھەبووە. ڕێژەکە بۆ ژنان ١٫٨١٪ و بۆ پیاوان ١٫٢٦٪ بووە. ئەمانە ڕێژەی ھەبوونی پەشێوییەکەن، نەک ژمارەی حاڵەتە تازەکان لە ساڵێکدا.<ref name="source-28">Vos, Theo; et al. (December 2012). “Years lived with disability (YLDs) for 1160 sequelae of 289 diseases and injuries 1990–2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010”. The Lancet. 380 (9859): 2163–2196. doi:10.1016/S0140-6736(12)61729-2. PMC 6350784. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23245607/ PMID 23245607]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6350784 https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2812%2961729-2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23245607</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩، بۆ ئەمریکا ڕێژەی ھەبوونی دیستیمیا لە درێژایی ژیاندا بە ٣٪ تا ٦٪، و لە نەخۆشانی چاودێریی تەندروستیی سەرەتاییدا بە ٥٪ تا ١٥٪ ڕاپۆرت کردووە. ئەم دوو مەودایە پەیوەستن بە دانیشتووان و شێوازی ھەڵسەنگاندنی جیاواز.<ref name="source-6" /> == مێژوو == <span id="گۆڕانی-ناونان-و-پێناسە"></span> === گۆڕانی ناونان و پێناسە === لە کۆتایی دەیەی ١٩٧٠دا، دەروونپزیشک ڕۆبەرت سپیتزەر ناوی «دیستیمیا»ی بۆ ئەم دۆخە بەکار ھێنا لە جیاتی ناوە کۆنەکانی وەک «خەمۆکیی نیورۆزی» و «کەسایەتیی خەمۆک». <ref name="source-31">Brody, Jane E. (22 January 1995). “Millions Suffer From Persistent Depression”. ''The Spokesman-Review'' (New York Times syndication). https://www.spokesman.com/stories/1995/jan/22/millions-suffer-from-persistent-depression/</ref> وشەی ''dysthymia'' ڕەگی یۆنانی ھەیە و بە مانای مەزاجی ناخۆش یان دۆخی ناخۆشی دەروونی ھاتووە.<ref name="source-2" /><ref name="source-8" /> DSM-III لە ساڵی ١٩٨٠دا دیستیمیای وەک دەستنیشانکردنێکی جیاواز ناساند.<ref name="source-31" /> لە DSM-IVدا، ئەگەر ئەڵقەیەکی خەمۆکیی گەورە لە دوو ساڵی یەکەمی نیشانە بەردەوامەکاندا ڕوویدابا، دەستنیشانکردنی دیستیمیا نەدەکرا؛ بۆ منداڵان و ھەرزەکاران ئەم ماوەیە یەک ساڵ بوو.<ref name="source-2" /> DSM-5 لە ساڵی ٢٠١٣دا دیستیمیا و خەمۆکیی گەورەی درێژخایەنی لە PDDدا کۆ کردەوە. ئەم گۆڕانە پشت بە نەبوونی بەڵگەی بەھێز بۆ جیاوازییەکی کلینیکیی ڕوون لە نێوانیاندا دەبەستێت.<ref name="source-17" /><ref name="source-3" /><ref name="source-4" /> <span id="ڕاپرسییەکان-و-کاریگەری-لە-کارکردن"></span> === ڕاپرسییەکان و کاریگەری لە کارکردن === بەپێی داتاکانی ڕاپرسیی نیشتمانیی دووبارەی ھاوکاتبوونی پەشێوییەکان لە ئەمریکا (NCS-R)، کە لە ساڵانی ٢٠٠١ تا ٢٠٠٣دا ئەنجام دراوە، ٢٫٥٪ی گەورەساڵان لە ماوەی ژیانیاندا پێوەرەکانی دیستیمیایان ھەبووە. ئەم ژمارەیە بە ڕاپرسییەکە و پێناسەی بەکارھاتوو لەو کاتەدا پەیوەستە.<ref name="source-29">“Persistent Depressive Disorder (Dysthymic Disorder) - National Institute of Mental Health (NIMH)”. www.nimh.nih.gov. Retrieved 22 November 2025. https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/persistent-depressive-disorder-dysthymic-disorder</ref> لە کەسانی خاوەن دیستیمیا لە ١٢ مانگی پێش ڕاپرسییەکەدا، پێوەری ناتواناییی شیھان (SDS) تێکچوونی کارکردنی ٤٩٫٧٪ی بە توند، ٣٢٫١٪ی بە مامناوەند و ١٨٫٢٪ی بە سووک پۆلێن کردووە. ئەم پێوەرە کار، کاروباری ماڵ، ژیانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییە نزیکەکان ھەڵدەسەنگێنێت.<ref name="source-29" /> <span id="دەستنیشانکردن-لە-منداڵان"></span> === دەستنیشانکردن لە منداڵان === لە ھەڵسەنگاندنی منداڵاندا، ماوەی کەمتر و دەرکەوتنی زوو تووڕەبوون لە جیاتی مەزاجی خەمبار لەبەرچاو دەگیرێت. ھەڵسەنگاندنی دەروونی، پشکنینی جەستەیی و لە پێویستیدا تاقیکردنەوەکان یارمەتی دەدەن بۆ جیاکردنەوەی ئەو نیشانانەی لەوانەیە ھۆکارێکی تریان ھەبێت.<ref name="source-1" /><ref name="source-30">“Persistent depressive disorder - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic”. www.mayoclinic.org. Retrieved 22 November 2025. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/persistent-depressive-disorder/diagnosis-treatment/drc-20350935</ref> <span id="ھەروەھا-ببینە"></span> == ھەروەھا ببینە == * [[ئەنھێدۆنیا|بێچێژی]] (anhedonia) * [[خەمۆکیی نائاسایی|خەمۆکیی نائاسایی]] (atypical depression) * [[کەمبوونەوەی دەربڕینی ھەست|کەمبوونەوەی دەربڕینی ھەست]] (blunted affect) * [[سایکڵۆتیمیا|سایکڵۆتیمیا]] * [[خەمۆکی|خەمۆکی]] * [[مەزاجی ناخۆش|مەزاجی ناخۆش]] (dysphoria) * [[ئیندۆرفین|ئەندۆرفینەکان]] * [[ئیپیجینەتیکی خەمۆکی|ئیپیجینەتیکی خەمۆکی]] * [[لیستی دەرمانە دەروونییەکان بەپێی نەخۆشی|لیستی دەرمانە دەروونییەکان بەپێی نەخۆشی]] * [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|پەشێویی خەمۆکیی گەورە]] <span id="بەستەرە-دەرەکییەکان"></span> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression زانیاریی سەبارەت بە خەمۆکی لە پەیمانگای نیشتمانیی تەندروستیی دەروونیی ئەمریکا] == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان]] ef5gdr3116gpwmfzxcrdyzrt67b86gj 1699798 1699733 2026-11-02T20:02:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1699798 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} {{شێواز|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} }} '''خەمۆکیی بەردەوام''' (دیستیمیا؛ Dysthymia) شێوەیەکی درێژخایەنی خەمۆکییە کە [[خەمۆکی|مەزاجی خەمبار]] و نیشانەکانی تری خەمۆکی بۆ ماوەیەکی درێژ بەردەوام دەبن. بەپێی پێوەرەکانی DSM-5، ماوەی پێویست بۆ دەستنیشانکردن لە گەورەساڵاندا لانیکەم ٢ ساڵە؛ لە منداڵان و ھەرزەکاراندا ئەم ماوەیە لانیکەم ١ ساڵە. نیشانەکان لەوانەیە لە نیشانەکانی ئەڵقەیەکی [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|خەمۆکیی گەورە]] سووکتر بن، بەڵام بەردەوامییان دەتوانێت ئازاری دەروونی و کێشەی بەرچاو لە ژیانی ڕۆژانەدا دروست بکات.<ref name="source-1">MedlinePlus Encyclopedia: Persistent depressive disorder https://medlineplus.gov/ency/article/000918.htm</ref><ref name="source-2">Ishizaki, Junko; Mimura, Masaru (27 June 2011). “Dysthymia and Apathy: Diagnosis and Treatment”. Depression Research and Treatment. 2011 e893905. doi:10.1155/2011/893905. ISSN 2090-1321. PMC 3130974. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21747995/ PMID 21747995]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3130974 https://doi.org/10.1155%2F2011%2F893905 https://search.worldcat.org/issn/2090-1321 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21747995</ref><ref name="source-3">Patel, Raj K.; Aslam, Sunny P.; Rose, Gregory M. (2025), “Persistent Depressive Disorder”, StatPearls, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31082096/ PMID 31082096], retrieved 24 March 2025 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK541052/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31082096</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا، دەستنامەی دەستنیشانکردن و ئاماری پەشێوییە زەینییەکان (DSM-5)، دەستنیشانکردنی پێشووی دیستیمیا و خەمۆکیی گەورەی درێژخایەنی لە ژێر ناوی '''پەشێویی خەمۆکیی بەردەوام''' (persistent depressive disorder؛ PDD) کۆ کردەوە. بەمەش PDD مانایەکی فراوانتر لە پێناسەی کۆنی دیستیمیا ھەیە؛ بەڵام ھەموو کەسێک کە خەمۆکیی گەورەی درێژخایەنی ھەیە پێوەرەکانی PDD پڕ ناکاتەوە.<ref name="source-17" /> لە ICD-11دا ناوی ''dysthymic disorder'' بەکاردێت. جیاوازیی نێوان ئەم پێناسانە لە بەشی دەستنیشانکردندا ڕوون کراوەتەوە.<ref name="source-3" /><ref name="source-4">Schramm, Elisabeth; Klein, Daniel N; Elsaesser, Moritz; Furukawa, Toshi A; Domschke, Katharina (September 2020). “Review of dysthymia and persistent depressive disorder: history, correlates, and clinical implications”. The Lancet Psychiatry. 7 (9): 801–812. doi:10.1016/S2215-0366(20)30099-7. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2215036620300997 https://doi.org/10.1016%2FS2215-0366%2820%2930099-7</ref><ref name="source-5">Clinical Descriptions and Diagnostic Requirements for ICD-11 Mental, Behavioural and Neurodevelopmental Disorders. Geneva: World Health Organization. 2024. pp. 255–258. ISBN 978-92-4-007726-3. https://www.who.int/publications/i/item/9789240077263</ref> کەسێک لەوانەیە ساڵانێک نیشانەکانی ھەبێت پێش ئەوەی پەشێوییەکە دەستنیشان بکرێت. بەھۆی ئەم بەردەوامییەوە، ھەندێک کەس مەزاجی خەمباری خۆیان بە بەشێک لە کەسایەتییان دەزانن و باسی لەگەڵ پسپۆڕانی تەندروستی ناکەن. نیشانەکان ھەندێک جار تا دەرکەوتنی ئەڵقەیەکی خەمۆکیی گەورە بە ڕوونی ناناسرێنەوە.<ref name="source-6">Sansone, R. A. MD; Sansone, L. A. MD (2009). “Dysthymic Disorder: Forlorn and Overlooked?”. Psychiatry (Edgmont). 6 (5): 46–51. PMC 2719439. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19724735/ PMID 19724735]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2719439 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19724735</ref><ref name="source-4" /> {| class="wikitable" |- ! بابەت ! زانیاری |- | ناوی ئینگلیزی | Dysthymia؛ ناوی فراوانتری دەستنیشانکردن لە DSM-5دا: persistent depressive disorder (PDD).<ref name="source-3" /> |- | نیشانە سەرەکییەکان | مەزاجی خەمبار، کەمبوونی وزە، [[خۆبەھا|خۆبەکەمزانین]]، [[ئەنھێدۆنیا|کەمبوونی ئارەزوو یان چێژ لە چالاکییەکان]]، و گۆڕان لە [[خەو|خەو]] یان [[ئیشتیا|ئیشتیا]].<ref name="source-1" /><ref name="source-5" /> |- | ئاڵۆزییەکان | زیادبوونی مەترسیی [[خۆکوشتن|خۆکوشتن]]؛ ھاوکاتبوون لەگەڵ [[پەشێویی دەروونی|پەشێوییەکانی تری دەروونی]].<ref name="source-5" /> |- | دەستپێکردن | زۆرجار بە ھێواشی لە منداڵی، ھەرزەکاری یان سەرەتای گەورەساڵیدا دەست پێ دەکات.<ref name="source-5" /> |- | ھۆکار و ھۆکارە پەیوەندیدارەکان | ھۆکارەکان جۆراوجۆرن؛ مێژووی خێزانی، [[سترێسی دەروونی|فشار]] و کەمیی پشتگیریی کۆمەڵایەتی پەیوەندییان پێوە ھەیە.<ref name="source-6" /> |- | چارەسەر | [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]] و [[دەرمانی دژەخەمۆکی|دەرمانە دژەخەمۆکییەکان]]، بە تەنیا یان پێکەوە.<ref name="source-2" /> |- | بڵاوبوونەوەی جیھانی | نزیکەی ١٠٤ ملیۆن کەس لە ساڵی ٢٠١٥دا؛ خەمڵاندنی ھەبوونی دیستیمیا لە دانیشتوواندا.<ref name="source-7">GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators (8 October 2016). “Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015”. Lancet. 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27733282/ PMID 27733282]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5055577 https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2816%2931678-6 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27733282. Correction: Lancet 389 (10064): e1 (2017), doi:10.1016/S0140-6736(16)32606-X. [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5622046/ Correction].</ref> |} == نیشانەکان == تایبەتمەندیی سەرەکی، مەزاجی خەمبارە کە لە زۆربەی ڕۆژەکاندا و بۆ زۆربەی ڕۆژەکە ھەیە. بەپێی پێوەرەکانی DSM-5، لەگەڵ ئەوەدا لانیکەم ٢ لەم نیشانانە ھەیە:<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /><ref name="source-3" /> * کەمبوونی ئیشتیا یان زۆرخۆری؛ * [[بێخەوی]] یان زۆرخەوی؛ * [[ماندوویی|ماندووبوون]] یان کەمبوونی وزە؛ * خۆبەکەمزانین؛ * کێشە لە چڕکردنەوەی سەرنج یان بڕیاردان؛ * ھەستی بێھیوایی.<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /> لە منداڵان و ھەرزەکاراندا، زوو تووڕەبوون دەتوانێت لە جیاتی مەزاجی خەمبار دەرکەوێت. سووکبوون یان کەم‌دیاربوونی ھەندێک نیشانە بە مانای نەبوونی کاریگەری نییە؛ پەشێوییەکە دەتوانێت کارکردن، خوێندن و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان تێک بدات.<ref name="source-5" /><ref name="source-2" /> ناسینەوەی دیستیمیا ھەندێک جار سەختە، چونکە نیشانەکان کەم‌دیارن و کەسەکە لەوانەیە لە کۆبوونەوە کۆمەڵایەتییەکاندا بیشارێتەوە. ھەروەھا، دەکرێت لەگەڵ [[پەشێویی دڵەڕاوکێ|پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ]]، [[پەشێویی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان|پەشێوییەکانی بەکارھێنانی ماددە]] و [[ناڕێکیی کەسایەتی|پەشێوییەکانی کەسایەتی]]دا ھاوکات بێت؛ ئەمەش دەستنیشانکردن و چارەسەر ئاڵۆزتر دەکات.<ref name="source-6" /> [[بیری خۆکوشتن]] یان ڕەفتاری پەیوەست بە خۆکوشتنیش لەوانەیە لەگەڵ ئەم پەشێوییەدا ھەبێت.<ref name="source-19" /> == ھۆکارەکان == ھۆکارێکی زیندەوەریی دیاریکراو نەدۆزراوەتەوە کە ھەموو حاڵەتەکانی دیستیمیا ڕوون بکاتەوە. پێدەچێت پەشێوییەکە سەرچاوەی جۆراوجۆری ھەبێت. مێژووی خێزانیی خەمۆکی، فشار، دابڕانی کۆمەڵایەتی و نەبوونی پشتگیری لە ھۆکارە پەیوەندیدارەکانن.<ref name="source-6" /> وتارێکی ساڵی ٢٠٠٥ی ''Harvard Mental Health Letter'' ڕاپۆرتی کردووە کە ڕێژەی خەمۆکی لە خێزانەکانی کەسانی تووشبوو بە دیستیمیای زوودەستپێکردوو دەتوانێت تا ٥٠٪ بگات. ھەمان سەرچاوە جەخت دەکاتەوە کە کەمیی توێژینەوەی دووانەکان و توێژینەوەی منداڵانی بەخێوکراو لە خێزانە جێگرەوەکاندا (adoption studies) دیاریکردنی بەشی جینەتیی ئەم پەیوەندییە خێزانییە سنووردار دەکات.<ref name="source-8">“Dysthymia”. Harvard Health Publications. Harvard University. February 2005. Archived from the original (February 2005 issue of the Harvard Mental Health Letter) on 6 January 2010. Retrieved 12 December 2009. https://web.archive.org/web/20100106064958/http://www.health.harvard.edu/newsweek/Dysthymia.htm http://www.health.harvard.edu/newsweek/Dysthymia.htm</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ ئاماژەی کرد کە تا ئەو کاتە بەڵگەی جینەتیی دیستیمیا سنووردار بوو؛ نموونەی ھەندێک توێژینەوە بچووک بوو و ھەوڵی دووبارەکردنەوەی ئەنجامەکان کەم بوو. نووسەران داوای توێژینەوەی زیاتریان کرد.<ref name="source-4" /> <span id="ھاوکاتبوون-لەگەڵ-نەخۆشی-و-تێکچوونەکانی-تر"></span> === ھاوکاتبوون لەگەڵ نەخۆشی و پەشێوییەکانی تر === دیستیمیا زۆرجار لەگەڵ کێشەکانی تری تەندروستی ھاوکاتە. وتارەکەی ھارڤاردی ساڵی ٢٠٠٥ دەڵێت لانیکەم سێ لە ھەر چوار نەخۆش ھەروەھا نەخۆشییەکی جەستەیی درێژخایەن یان پەشێوییەکی تری دەروونییان ھەیە.<ref name="source-8" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩، لە توێژینەوە جیاوازەکاندا ئەم ڕێژانەی ڕاپۆرت کردووە: تا ٧٥٪ بۆ خەمۆکیی گەورە، تا ٥٠٪ بۆ پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ، تا ٥٠٪ بۆ پەشێوییەکانی بەکارھێنانی ماددە، و لە ٢٫٨٪ تا ٤٥٫٢٪ بۆ پەشێوییە جەستەشێوەکان (somatoform disorders). لە دیستیمیای زوودەستپێکردوودا، پەشێوییەکانی کەسایەتی لە ٢٠٪ تا ٤٠٪ یان زیاتر ڕاپۆرت کراون. ئەمانە خەمڵاندنی نموونە و توێژینەوەی جیاوازن و ڕێژەیەکی یەکسان بۆ ھەموو کەسان نین.<ref name="source-6" /> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٦دا، بەدواداچوونی نەخۆشانی گەورەساڵی نەبستەرکراو کە دیستیمیای زوودەستپێکردوویان ھەبوو بۆ ماوەی دە ساڵ کرا. لە ٨٢ کەسی شیکارکراودا، ٧٨ کەس (٩٥٪) تا کۆتایی بەدواداچوونەکە لانیکەم یەک ئەڵقەی خەمۆکیی گەورەیان لە ژیانیاندا تێپەڕاندبوو. ئەم ژمارەیە ئەڵقەکانی پێش دەستپێکی توێژینەوەکەش دەگرێتەوە، نەک تەنھا ئەوانەی لە ماوەی بەدواداچووندا ڕوویان دا؛ ئەنجامەکەش بۆ ھەموو کەسانی تووشبوو بە دیستیمیا گشتی ناکرێت.<ref name="source-32">Klein, Daniel N.; Shankman, Stewart A.; Rose, Suzanne (May 2006). “Ten-Year Prospective Follow-Up Study of the Naturalistic Course of Dysthymic Disorder and Double Depression”. ''American Journal of Psychiatry''. 163 (5): 872–880. doi:10.1176/ajp.2006.163.5.872. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16648329/ PMID 16648329]. https://doi.org/10.1176/ajp.2006.163.5.872 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16648329/</ref> <span id="خەمۆکیی-دووانە"></span> ==== خەمۆکیی دووانە ==== «خەمۆکیی دووانە» (double depression) کاتێک ڕوودەدات کە ئەڵقەیەکی خەمۆکیی گەورە بەسەر دیستیمیای پێشوودا زیاد دەبێت. ھەندێک کەس مەزاجی خەمباری درێژخایەن بە دۆخی ئاساییی خۆیان دەزانن و داواکردنی چارەسەر دوا دەخەن. ئەگەر تەنیا ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە باشتر بێت و دیستیمیا بەردەوام بێت، نیشانە درێژخایەنەکان دەمێننەوە.<ref name="source-11">Double Depression: Definition, Symptoms, Treatment, and More. Webmd.com (7 January 2012). Retrieved on 2012-07-01. http://www.webmd.com/depression/double-depression</ref> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٧دا، کە ٥٤ نەخۆشی بەساڵاچووی نەبستەرکراوی لەخۆ گرتبوو، کەسانی خاوەن خەمۆکیی دووانە بێھیواییی زیاتریان لە کەسانی خاوەن تەنیا دیستیمیا یان تەنیا خەمۆکیی گەورە ڕاپۆرت کرد. نووسەران ئاگادارییان دا کە ئەنجامەکە لەوانەیە بۆ تەمەن و شوێنی چارەسەریی تر بە ھەمان شێوە نەگونجێت.<ref name="source-12">Joiner, Thomas E., et al. “Double Depression in Older Adult Psychiatric Outpatients: Hopelessness as a Defining Feature.” Journal of Affective Disorders, vol. 101, no. 1-3, Aug. 2007, pp. 235–238, https://doi.org/10.1016/j.jad.2005.03.019. Accessed 24 May 2022.</ref> چارەسەرکردنی دیستیمیا وەک ڕێگایەک بۆ کەمکردنەوەی ئەگەری خەمۆکیی دووانە پێشنیار کراوە. چارەسەریی مەعریفی ئامانجی گۆڕینی شێوازە نەرێنییەکانی بیرکردنەوەیە و دەتوانرێت لەگەڵ دەرمانی دژەخەمۆکی بەکار بھێنرێت. ھەروەھا، چالاکیی جەستەیی و ڕێکخستنی خەو وەک ھاوکار بۆ باشترکردنی مەزاج باس کراون.<ref name="source-11" /> == پاتۆفیزیۆلۆژی == توێژینەوەکان جیاوازییەکانی پێکھاتە و کارکردنی مێشکیان لە دیستیمیادا لێکۆڵیوەتەوە. لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٢دا، ٤٠ ژنی گەنجی خاوەن دیستیمیا یان پەشێویی کەسایەتیی خەمۆک لەگەڵ ٤٢ ژنی گرووپی بەراورد بەراورد کران. بەشی پێشەوەی جەستەی پەیوەندیدەری نێوان دوو نیوەی مێشک (corpus callosum) لە ھەردوو شێوازی شیکردنەوەدا بچووکتر بوو؛ جیاوازیی بەشی ناوەڕاستی دواوە تەنھا لە یەکێک لە دوو شێوازەکەدا بینرا. پەیوەندیی ئەم ئەنجامە بە جیاوازییەکانی ناوچە پێشەوەکانی مێشک، لێکدانەوەی توێژەرەکان بوو.<ref name="source-13">Lyoo, In Kyoon; Kwon, Jun Soo; Lee, Soo Jin; Han, Moon Hee; Chang, Chang-Gok; Seo, Cheon Seok; Lee, Sang I.k; Renshaw, Perry F (2002). “Decrease in genu of the corpus callosum in medication-naïve, early-onset dysthymia and depressive personality disorder”. Biological Psychiatry. 52 (12). Elsevier BV: 1134–1143. doi:10.1016/s0006-3223(02)01436-1. ISSN 0006-3223. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12488058/ PMID 12488058]. S2CID 25677987. https://doi.org/10.1016%2Fs0006-3223%2802%2901436-1 https://search.worldcat.org/issn/0006-3223 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12488058 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:25677987</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩ بە وێنەگرتنی ڕەزونانسی مەگناتیسیی کارکردی (fMRI)، ١٧ کەسی تووشبوو بە دیستیمیا کە دەرمانیان نەدەخوارد، لەگەڵ ١٧ کەسی گرووپی بەراورد بەراورد کرد. لە کاتی پیشاندانی وێنە ھەستبزوێنەکاندا، لە گرووپی دیستیمیادا چالاکیی کەمتر لە قەشری پێشەپێشانیی پشتەلاتەنیشتی (dorsolateral prefrontal cortex) و چالاکیی زیاتر لە [[ئامیگدالا|ئامیگدالا]]، قەشری کەمەربەندیی پێشەوە و ئینسولا بینرا. ئەم ئەنجامانە پەیوەست بوون بە ئەرکێکی تاقیکردنەوە و نموونەیەکی بچووک.<ref name="source-14">Ravindran, Arun V.; Smith, Andra; Cameron, Colin; Bhatla, Raj; Cameron, Ian; Georgescu, Tania M.; Hogan, Matthew J. (2009). “Toward a functional neuroanatomy of dysthymia: A functional magnetic resonance imaging study”. Journal of Affective Disorders. 119 (1–3). Elsevier BV: 9–15. doi:10.1016/j.jad.2009.03.009. ISSN 0165-0327. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19351572/ PMID 19351572]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2009.03.009 https://search.worldcat.org/issn/0165-0327 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19351572</ref> لە توێژینەوەیەکی بچووکدا، ١٢ کەسی خاوەن دیستیمیا و ١٥ کەسی گرووپی بەراورد بڕیاریان دەدا ئایا وشەیەکی ئەرێنی، نەرێنی یان بێلایەن لە دوو ھەفتەی داھاتوودا بۆ وەسفکردنی ھەستیان بەرامبەر بە خۆیان دەگونجێت یان نا. لە گرووپی دیستیمیادا وشە ئەرێنییەکان بەراورد بە وشە بێلایەن و نەرێنییەکان کەمتر بە گونجاو بۆ خۆیان دانران؛ لە گرووپی بەراورددا وشە نەرێنییەکان بەراورد بە دوو جۆرەکەی تر کەمتر بە گونجاو دانران. داتای وەڵامی دوو کەس لە گرووپی دیستیمیادا بەردەست نەبوو. جیاوازی لە نیشانە کارەبایییەکانی مێشکیش تۆمار کرا؛ ئەنجامەکانی ئەم نموونە بچووکە نابێت بۆ ھەموو کەسێک گشتی بکرێنەوە.<ref name="source-15">Casement, M. D.; Shestyuk, A. Y.; Best, J. L.; Casas, B. R.; Glezer, A.; Segundo, M. A.; Deldin, P. J. (2008). “Anticipation of Affect in Dysthymia: Behavioral and Neurophysiological Indicators”. Biological Psychology. 77 (2): 197–204. doi:10.1016/j.biopsycho.2007.10.007. PMC 2709790. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18063468/ PMID 18063468]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2709790 https://doi.org/10.1016%2Fj.biopsycho.2007.10.007 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18063468</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٠ گریمانەیەکی دەربارەی ڕۆڵی سیستەمی وەڵامدانەوە بە فشار پێشکەش کردووە. ئەم گریمانەیە پەیوەندیی نێوان ھۆرمۆنی ئازادکەری کۆرتیکۆترۆپین (CRH)، ڤازۆپرێسین (AVP) و [[پەیەگوێزەرەوە|نێوەندگیرە دەمارەییەکان]] لە [[ژێرلانک|ھایپۆتالامۆس]] و ناوچەکانی تری مێشکدا دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە. ئەمە مۆدێلێکی پێشنیارکراوە بۆ تێگەیشتن لە نەخۆشییەکە، نەک ھۆکارێکی سەلمێنراو بۆ ھەموو کەسان.<ref name="source-16">Griffiths, J; Ravindran, A V; Merali, Z; Anisman, H (2000). “Dysthymia: a review of pharmacological and behavioral factors”. Molecular Psychiatry. 5 (3): 242–261. doi:10.1038/sj.mp.4000697. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10889527/ PMID 10889527]. https://doi.org/10.1038%2Fsj.mp.4000697 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10889527</ref> == دەستنیشانکردن == پێناسەی دیستیمیا بەپێی وەشانی دەستنامەکە جیاوازە. لە پێناسەی پێشووی DSM-IV-TRدا، مەزاجی خەمبار لە گەورەساڵاندا دەبوو لانیکەم ٢ ساڵ لە زۆربەی ڕۆژەکاندا و بۆ زۆربەی ڕۆژەکە ھەبێت و لانیکەم ٢ لە شەش نیشانەی خوارەوەی لەگەڵ بێت:<ref name="source-2" /><ref name="source-6" /> ١. کەمبوونی ئیشتیا یان زۆرخۆری؛ ٢. بێخەوی یان زۆرخەوی؛ ٣. ماندووبوون یان کەمبوونی وزە؛ ٤. خۆبەکەمزانین؛ ٥. کێشە لە چڕکردنەوەی سەرنج یان بڕیاردان؛ ٦. ھەستی بێھیوایی.<ref name="source-2" /> لەو پێناسەیەدا، ماوەی بێ نیشانە نابوو لە ٢ مانگی بەردەوام زیاتر بێت و لە گەورەساڵاندا لە دوو ساڵی یەکەمدا نابوو ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە ڕووی دابێت. مێژووی [[شەیدایی|مانیا]]ش لەگەڵ ئەم دەستنیشانکردنەدا نەدەگونجا. نیشانەکان دەبوو ئازاری دەروونی یان کێشەی بەرچاو لە کارکردنی کۆمەڵایەتی، پیشەیی یان بوارە گرنگەکانی تردا دروست بکەن.<ref name="source-2" /><ref name="source-6" /> لە DSM-5دا، PDD فراوانترە و دەتوانێت خەمۆکیی گەورەی درێژخایەنیش لەخۆ بگرێت، بە مەرجێک پێوەرەکانی PDD پڕ بکرێنەوە؛ بۆیە پێویستە ڕێسای پێشووی نەبوونی ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە لە دوو ساڵی یەکەمدا، لەگەڵ ئەم دەستنیشانکردنە نوێترە تێکەڵ نەکرێت. لە ماوەی پێویستی دەستنیشانکردندا، ماوەی بێ نیشانە نابێت لە دوو مانگی بەردەوام زیاتر بێت؛ مێژووی ئەڵقەی مانیا یان ھایپۆمانیاش لەگەڵ ئەم دەستنیشانکردنە ناگونجێت.<ref name="source-3" /><ref name="source-17">Uher, R. (31 July 2014). Persistent Depressive Disorder, Dysthymia, and Chronic Depression: Update on Diagnosis, Treatment. Psychiatric Times, 31, 8, 1-3. Retrieved from https://www.psychiatrictimes.com/special-reports/persistent-depressive-disorder-dysthymia-and-chronic-depression-update-diagnosis-treatment Archived 29 March 2019 at the Wayback Machine https://web.archive.org/web/20190329065039/https://www.psychiatrictimes.com/special-reports/persistent-depressive-disorder-dysthymia-and-chronic-depression-update-diagnosis-treatment</ref> بەپێی ICD-11، بۆ ''dysthymic disorder'' لە دوو ساڵی سەرەتاییدا نیشانەکان نابێت پێوەرەکانی ئەڵقەی تەواوی خەمۆکی پڕ بکەنەوە. دوای ئەو ماوەیە، ئەگەر ئەڵقەی خەمۆکی لەگەڵ دیستیمیای بەردەوامدا ڕووبدات، دەکرێت ھەردوو دەستنیشانکردن پێکەوە بدرێن. ھەروەھا، مێژووی ئەڵقەی مانیا، [[ھایپۆمانیا|ھایپۆمانیا]] یان ئەڵقەی تێکەڵ، و ئەو نیشانانەی بەھۆی نەخۆشییەکی جەستەیی یان کاریگەریی ماددە و دەرمانەوە دروست بوون، لە ئەم دەستنیشانکردنە جیادەکاتەوە. جیاکردنەوە لە سایکڵۆتیمیا و پەشێوییە سایکۆزییەکانیش بەشێکە لە ھەڵسەنگاندن.<ref name="source-5" /> بەپێی DSM-5، بۆ منداڵان و ھەرزەکاران ماوەی نیشانەکان لانیکەم ١ ساڵە و زوو تووڕەبوون دەتوانێت لە جیاتی مەزاجی خەمبار دەربکەوێت. «زوودەستپێکردن» بە دەستپێکردنی نیشانەکان پێش تەمەنی ٢١ ساڵ دەوترێت، نەک بە تەمەنی دەستنیشانکردن. پێداچوونەوەکان ئەم شێوەیەیان بە گەڕانەوەی زیاتر، بستەرکردنی زیاتر لە نەخۆشخانەی دەروونی و ھاوکاتبوونی زیاتر لەگەڵ پەشێوییەکانی تر پەیوەست کردووە.<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /><ref name="source-6" /> لە توێژینەوەیەک لەسەر ١٠٦ کەسی گەورەساڵی خاوەن دیستیمیا، بەرزتربوونی تەمەن بە ھەبوونی نەخۆشیی جەستەیی زیاتر و ڕووداوەکانی ئەم دواییەی ژیان پەیوەندیدار بوو. ئەم ئەنجامە پەیوەندییەک دەخاتە ڕوو و بە تەنیا ھۆکاری پەشێوییەکە دیاری ناکات.<ref name="source-18">Bellino, S.; Patria, L.; Ziero, S.; Rocca, G.; Bogetto, F. (2001). “Clinical Features of Dysthymia and Age: a Clinical Investigation”. Psychiatry Research. 103 (2–3): 219–228. doi:10.1016/S0165-1781(01)00274-8. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11549409/ PMID 11549409]. S2CID 2502577. https://doi.org/10.1016%2FS0165-1781%2801%2900274-8 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11549409 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:2502577</ref> جیاوازییەکی گرنگ لەگەڵ ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە، ماوەی نیشانەکانە: بۆ دیستیمیای گەورەساڵان ماوەی ٢ ساڵ باس دەکرێت، لە کاتێکدا ئەڵقەی خەمۆکیی گەورە دەتوانێت بە ماوەی لانیکەم ٢ ھەفتە دەستنیشان بکرێت، بە مەرجێک پێوەرەکانی تریشی تێدا بێت.<ref name="source-8" /> == پێشگیری == ڕێگایەکی دڵنیایی‌پێکراو بۆ پێشگیری لە دیستیمیا نەناسراوە. بەھۆی ئەوەی زۆرجار لە منداڵی یان ھەرزەکاریدا دەست پێ دەکات، ناسینەوەی منداڵانی لە مەترسیدا دەتوانێت یارمەتیی دەستپێکردنی زووتری چارەسەر بدات. مایۆ کلینیک، کەمکردنەوەی فشار، پەرەپێدانی توانای بەرگەگرتن و خۆگونجاندن لەگەڵ کێشەکان، بەھێزکردنی خۆبەبەھازانین و پشتگیریی خێزان و ھاوڕێیان بەو ڕێگایانە دەناسێنێت کە لەوانەیە لە کەمکردنەوەی نیشانەکاندا یارمەتیدەر بن.<ref name="source-19">Mayo Clinic Staff (2 December 2022). [https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/persistent-depressive-disorder/symptoms-causes/syc-20350929 “Persistent depressive disorder: Symptoms and causes”]. Mayo Clinic. Retrieved 2 November 2026.</ref> == چارەسەر == دەروونچارەسەری و چارەسەریی دەرمانی بۆ PDD بەکاردێن. بە گشتی، وەڵامدانەوە و باشبوونەوەی تەواو لە خەمۆکیی درێژخایەندا دەتوانێت لە خەمۆکیی ئەڵقەیی کەمتر بێت. لە ھەندێک توێژینەوەدا، پێکەوەبەکارھێنانی دەرمان و دەروونچارەسەری سوودی ھەبووە، بەڵام ئەنجامەکان بە پێی جۆری بەراورد و توێژینەوە جیاوازن.<ref name="source-17" /><ref name="source-20">Cuijpers, Pim; van Straten, Annemieke; Schuurmans, Josien; van Oppen, Patricia; Hollon, Steven D.; Andersson, Gerhard (2010). “Psychotherapy for chronic major depression and dysthymia: A meta-analysis”. Clinical Psychology Review. 30 (1): 51–62. doi:10.1016/j.cpr.2009.09.003. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19781837/ PMID 19781837]. S2CID 35545304. https://doi.org/10.1016%2Fj.cpr.2009.09.003 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19781837 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:35545304</ref> === دەروونچارەسەری === مێتا شیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠١٠ کە ١٦ تاقیکردنەوەی گرتبووەوە، لە بەراوردی دەروونچارەسەری لەگەڵ گرووپەکانی کۆنترۆڵدا کاریگەرییەکی بچووک بەڵام بەرچاوی ئاماریی دۆزییەوە. لە کۆکردنەوەی ئەنجامەکانی بەراوردە ڕاستەوخۆکاندا، دەروونچارەسەری بە تەنیا لە دەرمان کەم‌کاریگەرتر بوو. بەڵام لەو بەراوردانەدا ھەمان توێژینەوانە کە لەسەر دیستیمیا بوون، [[ڕێگرە ھەڵبژاردەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین|ڕێگرە ھەڵبژاردەیییەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین]] (SSRIs)یان بەکار ھێنابوو؛ توێژەرەکان ئەمەیان بە سنووردارییەک دانا، چونکە لەم داتایانەدا کاریگەریی جۆری دەرمان و جۆری پەشێویی لێک جیا ناکرێنەوە.<ref name="source-20" /> * '''[[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT):''' لەو چارەسەرییەدا کەسەکە فێر دەبێت بیر و ڕەفتارە ناھاوکارەکان بناسێتەوە و ھەوڵی گۆڕینیان بدات.<ref name="source-200">National Institute of Mental Health. “Depression”. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/depression</ref> بۆ خەمۆکیی ئەڵقەیی زۆر لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٤ بەڵگەکانی بۆ خەمۆکیی درێژخایەن بە ھیوابەخش، بەڵام پێویست بە ھەڵسەنگاندنی ڕاستەوخۆی زیاتر، وەسف کردووە.<ref name="source-17" /> * '''[[سیستەمی شیکردنەوەی مەعریفیی ڕەفتاری بۆ دەروونچارەسەری]] (CBASP):''' بە تایبەتی بۆ خەمۆکیی درێژخایەن داڕێژراوە. لەم ڕێبازەدا، چارەسەرکار یارمەتیی کەسەکە دەدات بزانێت ڕەفتارەکانی لە پەیوەندی لەگەڵ کەسانی تردا چ ئەنجامێکیان ھەیە.<ref name="source-201">Swan, John S.; Hull, Alastair M. (November 2007). “The cognitive behavioural analysis system of psychotherapy: a new psychotherapy for chronic depression”. Advances in Psychiatric Treatment. 13 (6): 458–469. doi:10.1192/apt.bp.106.003376. https://www.cambridge.org/core/journals/advances-in-psychiatric-treatment/article/cognitive-behavioural-analysis-system-of-psychotherapy-a-new-psychotherapy-for-chronic-depression/DDD5575ADC4425D7BC548D4D3104005B</ref> ئەنجامەکانی توێژینەوەکان یەکسان نین. لە تاقیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٠ لەسەر خەمۆکیی گەورەی درێژخایەندا، تێکەڵکردنی ئەم چارەسەرییە لەگەڵ نێفازۆدۆن لە ھەر کامیان بە تەنیا کاریگەرتر بوو. بەڵام لە قۆناغی دووەمی تاقیکردنەوەی REVAMPدا، کە ٤٩١ بەشداربووی لەخۆ گرتبوو کە بە دەرمان وەڵامیان نەدابووەوە یان تەنھا وەڵامێکی بەشەکییان دابووەوە، زیادکردنی CBASP یان دەروونچارەسەریی پشتگیریکەر سوودێکی بەرچاوی ئاماریی زیاتر لە بەردەوامبوون لە چارەسەریی دەرمانی پیشان نەدا.<ref name="source-2" /><ref name="source-21">Keller, Martin B.; McCullough, James P.; Klein, Daniel N.; Arnow, Bruce; Dunner, David L.; Gelenberg, Alan J.; Markowitz, John C.; Nemeroff, Charles B.; Russell, James M.; Thase, Michael E.; Trivedi, Madhukar H.; Blalock, Janice A.; Borian, Frances E.; Jody, Darlene N.; DeBattista, Charles; Koran, Lorrin M.; Schatzberg, Alan F.; Fawcett, Jan; Hirschfeld, Robert M.A.; Keitner, Gabor; Miller, Ivan; Kocsis, James H.; Kornstein, Susan G.; Manber, Rachel; Ninan, Philip T.; Rothbaum, Barbara; Rush, A. John; Vivian, Dina; Zajecka, John (18 May 2000). “A Comparison of Nefazodone, the Cognitive Behavioral-Analysis System of Psychotherapy, and Their Combination for the Treatment of Chronic Depression”. New England Journal of Medicine. 342 (20): 1462–1470. doi:10.1056/NEJM200005183422001. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10816183/ PMID 10816183]. https://scholarscompass.vcu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=psyc_pubs https://doi.org/10.1056%2FNEJM200005183422001 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10816183. Correction: New England Journal of Medicine, 345 (3): 232 (19 July 2001), doi:10.1056/NEJM200107193450322. [https://scholarscompass.vcu.edu/psyc_pubs/29/ Correction text].</ref><ref name="source-22">Kocsis, James H.; Gelenberg, Alan J.; Rothbaum, Barbara O.; Klein, Daniel N.; Trivedi, Madhukar H.; Manber, Rachel; Keller, Martin B.; Leon, Andrew C.; Wisniewski, Steven R.; Arnow, Bruce A.; Markowitz, John C.; Thase, Michael E.; REVAMP, Investigators. (November 2009). “Cognitive Behavioral Analysis System of Psychotherapy and Brief Supportive Psychotherapy for Augmentation of Antidepressant Nonresponse in Chronic Depression”. Archives of General Psychiatry. 66 (11): 1178–1188. doi:10.1001/archgenpsychiatry.2009.144. PMC 3512199. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19884606/ PMID 19884606]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3512199 https://doi.org/10.1001%2Farchgenpsychiatry.2009.144 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19884606</ref> * '''چارەسەریی سکێما و چارەسەریی دەرووندینامیکی:''' بۆ خەمۆکیی بەردەوام بەکار ھاتوون. ڕاپۆرتی حاڵەتێک لەسەر چارەسەریی سکێما باشبوونی نیشانەکانی پیشان داوە، بەڵام ڕاپۆرتی تاکە حاڵەتێک بە تەنیا کاریگەریی گشتیی چارەسەر ناسەلمێنێت.<ref name="source-23">Herts, Kate L.; Evans, Susan (February 2021). “Schema Therapy for Chronic Depression Associated with Childhood Trauma: A Case Study”. Clinical Case Studies. 20 (1): 22–38. doi:10.1177/1534650120954275. S2CID 225333899. https://doi.org/10.1177%2F1534650120954275 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:225333899</ref><ref name="source-2" /> * '''[[دەروونچارەسەریی نێوان کەسی|دەروونچارەسەریی پەیوەندییە نێوان‌کەسییەکان]] (IPT):''' لە چارەسەرییە بەکارھاتووەکانە. مێتا شیکردنەوەیەکی تۆڕیی ساڵی ٢٠١٤، سوودی زیادکردنی IPT بۆ دەرمانی لە خەمۆکیی گەورەی درێژخایەندا بینی، بەڵام ئەم سوودەی بۆ دیستیمیا نەدۆزییەوە.<ref name="source-2" /><ref name="source-24">Kriston, Levente; von Wolff, Alessa; Westphal, Annika; Hölzel, Lars P.; Härter, Martin (August 2014). “Efficacy and acceptability of acute treatments for persistent depressive disorder: a network meta-analysis”. Depression and Anxiety. 31 (8): 621–630. doi:10.1002/da.22236. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24448972/ PMID 24448972]. S2CID 41163109. https://doi.org/10.1002%2Fda.22236 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24448972 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:41163109</ref> <span id="چارەسەریی-دەرمانی"></span> === چارەسەریی دەرمانی === پێداچوونەوەیەکی کلینیکیی ساڵی ٢٠١٤ دەڵێت سوودی ڕێژەییی دەرمانە دژەخەمۆکییەکان لە خەمۆکیی بەردەوامدا لانیکەم ھێندەی خەمۆکیی گەورەی ئەڵقەییە، ھەرچەندە ڕێژەی گشتیی وەڵامدانەوە کەمتر بێت.<ref name="source-17" /> مێتا شیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٥، لە بەراوردە ناڕاستەوخۆکاندا جیاوازییەکی بەرچاوی لە کاریگەریی ڕێگرە ھەڵبژاردەیییەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین (SSRIs) و دەرمانە دژەخەمۆکییە سێبازنەییەکان (TCAs) نەدۆزییەوە. ھەندێک پێوانە سوودی زیاتریان بۆ ڕێگرەکانی مۆنۆئامین ئۆکسیداز (MAOIs) پیشان دا، بەڵام توێژەرەکان جەختیان لە پێویستیی تاقیکردنەوەی ڕاستەوخۆی زیاتر کردەوە.<ref name="source-25">Ballesteros, Javier (April 2005). “Orphan Comparisons and Indirect Meta-analysis: A Case Study on Antidepressant Efficacy in Dysthymia Comparing Tricyclic Antidepressants, Selective Serotonin Reuptake Inhibitors, and Monoamine Oxidase Inhibitors by Using General Linear Models”. Journal of Clinical Psychopharmacology. 25 (2): 127–131. doi:10.1097/01.jcp.0000155826.05327.c1. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15738743/ PMID 15738743]. S2CID 844705. https://doi.org/10.1097%2F01.jcp.0000155826.05327.c1 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15738743 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:844705</ref> پێداچوونەوەی کۆکرەینی ساڵی ٢٠١٠ بەڵگەیەکی سنوورداری دۆزییەوە کە ئامیسولپراید لە بڕی کەمدا لەوانەیە نیشانەکانی دیستیمیا کەم بکاتەوە؛ ھەروەھا کاریگەرییە لاوەکییەکانیشی ڕاپۆرت کرد.<ref name="source-26">Komossa, Katja; Depping, Anna M; Gaudchau, Andrea; Kissling, Werner; Leucht, Stefan (8 December 2010). “Second-generation antipsychotics for major depressive disorder and dysthymia”. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2010 (12) CD008121. doi:10.1002/14651858.CD008121.pub2. PMC 11994262. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21154393/ PMID 21154393]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11994262 https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD008121.pub2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21154393</ref> <span id="چارەسەریی-تێکەڵ"></span> === چارەسەریی تێکەڵ === مێتا شیکردنەوەکەی ساڵی ٢٠١٠ بۆ پێکەوەبەکارھێنانی دەرمان و دەروونچارەسەری، بەراورد بە دەروونچارەسەری بە تەنیا، ئەنجامێکی باشتر دۆزییەوە. بەراوردەکە لەگەڵ دەرمان بە تەنیا ئاماژەی بە سوود دەکرد، بەڵام جیاوازییەکە لە ڕووی ئامارییەوە بەرچاو نەبوو.<ref name="source-20" /> بەڵام بەڵگەکانی درێژماوە سنووردارن. پێداچوونەوەیەکی کۆکرەین لە ساڵی ٢٠١٩دا، کە ١٠ توێژینەوە و ٨٤٠ بەشداربووی لەخۆ گرتبوو، نەیتوانی بە دڵنیایی دیاری بکات کە بەردەوامبوون لە دەرمانە دژەخەمۆکییەکان، دوای چارەسەریی سەرەتایی، بۆ کەمکردنەوەی گەڕانەوەی خەمۆکی لە گەورەساڵانی خاوەن PDDدا چەند کاریگەرە. ئەنجامە کۆکراوەکان ئاماژەیان بە سوود دەکرد، بەڵام کاتێک شیکردنەوەکە تەنھا بە یەک توێژینەوە سنووردار کرا کە ھەڵسەنگێنەرەکانی ئەنجام نەیاندەزانی کێ کام چارەسەری وەرگرتووە، جیاوازییەکە لە ڕووی ئامارییەوە بەرچاو نەبوو؛ ئەمە بە مانای سەلماندنی بێسوودی دەرمان نییە. بەڵگەی چارەسەریی دەروونی و تێکەڵیش بۆ ئەم ئامانجە کەم بوو.<ref name="source-27">Machmutow, Katja; Meister, Ramona; Jansen, Alessa; Kriston, Levente; Watzke, Birgit; Härter, Martin Christian; Liebherz, Sarah (20 May 2019). “Comparative effectiveness of continuation and maintenance treatments for persistent depressive disorder in adults”. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2019 (5) CD012855. doi:10.1002/14651858.CD012855.pub2. PMC 6526465. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31106850/ PMID 31106850]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6526465 https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD012855.pub2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31106850</ref> <span id="وەڵامنەدانەوە-بە-چارەسەر"></span> === وەڵامنەدانەوە بە چارەسەر === لە خەمۆکیی بەردەوامدا، نەبوونی وەڵامێکی تەواو بە چارەسەر کێشەیەکی ناسراوە. پێداچوونەوەکان باس لە گۆڕینی چارەسەر یان زیادکردنی چارەسەرێکی تر بۆ بەھێزکردنی کاریگەریی چارەسەریی سەرەکی دەکەن. بەڵام بەردەوامیی پەشێوییەکە بە تەنیا بە مانای ئەوە نییە کە ھەر چارەسەرێکی پێشنیارکراو کاریگەر دەبێت.<ref name="source-6" /><ref name="source-17" /> == بڵاوبوونەوە == توێژینەوەی باری جیھانیی نەخۆشیی ساڵی ٢٠١٠ خەمڵاندوویەتی کە نزیکەی ١٠٥٫٥ ملیۆن کەس، یان ١٫٥٣٪ی دانیشتووانی جیھان، دیستیمیایان ھەبووە. ڕێژەکە بۆ ژنان ١٫٨١٪ و بۆ پیاوان ١٫٢٦٪ بووە. ئەمانە ڕێژەی ھەبوونی پەشێوییەکەن، نەک ژمارەی حاڵەتە تازەکان لە ساڵێکدا.<ref name="source-28">Vos, Theo; et al. (December 2012). “Years lived with disability (YLDs) for 1160 sequelae of 289 diseases and injuries 1990–2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010”. The Lancet. 380 (9859): 2163–2196. doi:10.1016/S0140-6736(12)61729-2. PMC 6350784. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23245607/ PMID 23245607]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6350784 https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2812%2961729-2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23245607</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٩، بۆ ئەمریکا ڕێژەی ھەبوونی دیستیمیا لە درێژایی ژیاندا بە ٣٪ تا ٦٪، و لە نەخۆشانی چاودێریی تەندروستیی سەرەتاییدا بە ٥٪ تا ١٥٪ ڕاپۆرت کردووە. ئەم دوو مەودایە پەیوەستن بە دانیشتووان و شێوازی ھەڵسەنگاندنی جیاواز.<ref name="source-6" /> == مێژوو == <span id="گۆڕانی-ناونان-و-پێناسە"></span> === گۆڕانی ناونان و پێناسە === لە کۆتایی دەیەی ١٩٧٠دا، دەروونپزیشک ڕۆبەرت سپیتزەر ناوی «دیستیمیا»ی بۆ ئەم دۆخە بەکار ھێنا لە جیاتی ناوە کۆنەکانی وەک «خەمۆکیی نیورۆزی» و «کەسایەتیی خەمۆک». <ref name="source-31">Brody, Jane E. (22 January 1995). “Millions Suffer From Persistent Depression”. ''The Spokesman-Review'' (New York Times syndication). https://www.spokesman.com/stories/1995/jan/22/millions-suffer-from-persistent-depression/</ref> وشەی ''dysthymia'' ڕەگی یۆنانی ھەیە و بە مانای مەزاجی ناخۆش یان دۆخی ناخۆشی دەروونی ھاتووە.<ref name="source-2" /><ref name="source-8" /> DSM-III لە ساڵی ١٩٨٠دا دیستیمیای وەک دەستنیشانکردنێکی جیاواز ناساند.<ref name="source-31" /> لە DSM-IVدا، ئەگەر ئەڵقەیەکی خەمۆکیی گەورە لە دوو ساڵی یەکەمی نیشانە بەردەوامەکاندا ڕوویدابا، دەستنیشانکردنی دیستیمیا نەدەکرا؛ بۆ منداڵان و ھەرزەکاران ئەم ماوەیە یەک ساڵ بوو.<ref name="source-2" /> DSM-5 لە ساڵی ٢٠١٣دا دیستیمیا و خەمۆکیی گەورەی درێژخایەنی لە PDDدا کۆ کردەوە. ئەم گۆڕانە پشت بە نەبوونی بەڵگەی بەھێز بۆ جیاوازییەکی کلینیکیی ڕوون لە نێوانیاندا دەبەستێت.<ref name="source-17" /><ref name="source-3" /><ref name="source-4" /> <span id="ڕاپرسییەکان-و-کاریگەری-لە-کارکردن"></span> === ڕاپرسییەکان و کاریگەری لە کارکردن === بەپێی داتاکانی ڕاپرسیی نیشتمانیی دووبارەی ھاوکاتبوونی پەشێوییەکان لە ئەمریکا (NCS-R)، کە لە ساڵانی ٢٠٠١ تا ٢٠٠٣دا ئەنجام دراوە، ٢٫٥٪ی گەورەساڵان لە ماوەی ژیانیاندا پێوەرەکانی دیستیمیایان ھەبووە. ئەم ژمارەیە بە ڕاپرسییەکە و پێناسەی بەکارھاتوو لەو کاتەدا پەیوەستە.<ref name="source-29">“Persistent Depressive Disorder (Dysthymic Disorder) - National Institute of Mental Health (NIMH)”. www.nimh.nih.gov. Retrieved 22 November 2025. https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/persistent-depressive-disorder-dysthymic-disorder</ref> لە کەسانی خاوەن دیستیمیا لە ١٢ مانگی پێش ڕاپرسییەکەدا، پێوەری ناتواناییی شیھان (SDS) تێکچوونی کارکردنی ٤٩٫٧٪ی بە توند، ٣٢٫١٪ی بە مامناوەند و ١٨٫٢٪ی بە سووک پۆلێن کردووە. ئەم پێوەرە کار، کاروباری ماڵ، ژیانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییە نزیکەکان ھەڵدەسەنگێنێت.<ref name="source-29" /> <span id="دەستنیشانکردن-لە-منداڵان"></span> === دەستنیشانکردن لە منداڵان === لە ھەڵسەنگاندنی منداڵاندا، ماوەی کەمتر و دەرکەوتنی زوو تووڕەبوون لە جیاتی مەزاجی خەمبار لەبەرچاو دەگیرێت. ھەڵسەنگاندنی دەروونی، پشکنینی جەستەیی و لە پێویستیدا تاقیکردنەوەکان یارمەتی دەدەن بۆ جیاکردنەوەی ئەو نیشانانەی لەوانەیە ھۆکارێکی تریان ھەبێت.<ref name="source-1" /><ref name="source-30">“Persistent depressive disorder - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic”. www.mayoclinic.org. Retrieved 22 November 2025. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/persistent-depressive-disorder/diagnosis-treatment/drc-20350935</ref> <span id="ھەروەھا-ببینە"></span> == ھەروەھا ببینە == * [[ئەنھێدۆنیا|بێچێژی]] (anhedonia) * [[خەمۆکیی نائاسایی|خەمۆکیی نائاسایی]] (atypical depression) * [[کەمبوونەوەی دەربڕینی ھەست|کەمبوونەوەی دەربڕینی ھەست]] (blunted affect) * [[سایکڵۆتیمیا|سایکڵۆتیمیا]] * [[خەمۆکی|خەمۆکی]] * [[مەزاجی ناخۆش|مەزاجی ناخۆش]] (dysphoria) * [[ئیندۆرفین|ئەندۆرفینەکان]] * [[ئیپیجینەتیکی خەمۆکی|ئیپیجینەتیکی خەمۆکی]] * [[لیستی دەرمانە دەروونییەکان بەپێی نەخۆشی|لیستی دەرمانە دەروونییەکان بەپێی نەخۆشی]] * [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|پەشێویی خەمۆکیی گەورە]] <span id="بەستەرە-دەرەکییەکان"></span> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression زانیاریی سەبارەت بە خەمۆکی لە پەیمانگای نیشتمانیی تەندروستیی دەروونیی ئەمریکا] == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان]] ddm7hiir32m0w4h8dkr1jx33tz4jqz0 0 305885 1699715 2026-11-02T17:08:20Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان لە ویکیپیدیای ئینگلیزی: [[:en:Eating disorder]]، پێداچوونەوەی 1383023820 1699715 wikitext text/x-wiki '''پەشێویی خواردن''' (Eating disorder؛ ED) [[پەشێویی دەروونی|پەشێوییەکی دەروونی]]یە کە بە ڕەفتاری خواردنی تێکچوو و جیددی دەناسرێتەوە و دەتوانێت تەندروستیی جەستەیی، دەروونی و کارکردنی کۆمەڵایەتیی کەسەکە زیانمەند بکات. ھەندێک جۆری بە کەمخواردن، ھەندێکی بە ھێرشەکانی زۆرخۆری، و ھەندێکیشی بە خۆپاراستن لە خواردن یان خواردنی ماددەی ناخۆراکی دەردەکەون. نیگەرانی لە کێش و شێوەی جەستە لە ھەندێک جۆردا گرنگە، بەڵام لە ھەموویاندا بوونی نییە.<ref name="source-1">“Eating Disorders”. National Institute of Mental Health. Last reviewed December 2024. [https://www.nimh.nih.gov/health/topics/eating-disorders بەستەر]</ref><ref name="source-2">“What are Eating Disorders?”. American Psychiatric Association. [https://www.psychiatry.org/patients-families/eating-disorders/what-are-eating-disorders بەستەر]</ref> پەشێوییەکانی خواردن دەتوانن لە کەسانی کێشی جیاوازدا ڕوو بدەن؛ کێشی جەستە بە تەنھا ناتوانێت ھەبوون یان نەبوونیان دیاری بکات.<ref name="source-300">National Institute of Mental Health. “Eating Disorders: What You Need to Know”. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/eating-disorders</ref> [[پەشێویی دڵەڕاوکێ|پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ]]، [[خەمۆکی|خەمۆکی]] و کێشەکانی بەکارھێنانی ماددە دەتوانن لەگەڵ پەشێویی خواردندا ھەبن؛ [[نەخۆشیی وەسواس و ناچاربوون|پەشێویی وەسواسی ناچاری]]ش لە ھەندێک نەخۆشدا پێکەوە دەبینرێت.<ref name="source-1" /><ref name="source-9">Bang L, Kristensen UB, Wisting L, Stedal K, Garte M, Minde Å, et al. (January 2020). “Presence of eating disorder symptoms in patients with obsessive-compulsive disorder”. BMC Psychiatry. 20 (1) 36. doi:10.1186/s12888-020-2457-0. PMC 6993325. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32000754/ PMID 32000754]. [https://doi.org/10.1186%2Fs12888-020-2457-0 بەستەر]</ref> ھۆکارەکانی ئەم پەشێوییانە بە تەواوی ڕوون نین. توێژینەوەکان ڕۆڵی ھۆکارە زیندەیی و ژینگەیییەکان، لەوانەش پەیوەندیی ھۆکارە دەروونی و کۆمەڵایەتییەکان، دەخەنە ڕوو. لە ھەندێک کۆمەڵگەدا، دانانی لاوازیی جەستە وەک نموونەی جوانی دەتوانێت لە سەرھەڵدانی ھەندێک لەم پەشێوییانەدا ڕۆڵ ھەبێت.<ref name="source-4">Rikani AA, Choudhry Z, Choudhry AM, Ikram H, Asghar MW, Kajal D, et al. (October 2013). “A critique of the literature on etiology of eating disorders”. Annals of Neurosciences. 20 (4): 157–161. doi:10.5214/ans.0972.7531.200409. PMC 4117136. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25206042/ PMID 25206042]. [https://doi.org/10.5214%2Fans.0972.7531.200409 بەستەر]</ref><ref name="source-5">Guarda A. “Expert Q&amp;A: Eating Disorders”. American Psychiatric Association. Retrieved December 28, 2023. [https://www.psychiatry.org/patients-families/eating-disorders/expert-q-and-a بەستەر]</ref> مێژووی دەستدرێژیی سێکسیش بە ئەگەری زیاتری پەشێویی خواردنەوە پەیوەست بووە؛ ئەم پەیوەندییە بە تەنھا ھۆکارێکی حەتمی دیاری ناکات.<ref name="source-6">Chen LP, Murad MH, Paras ML, Colbenson KM, Sattler AL, Goranson EN, et al. (July 2010). “Sexual abuse and lifetime diagnosis of psychiatric disorders: systematic review and meta-analysis”. Mayo Clinic Proceedings. 85 (7): 618–29. doi:10.4065/mcp.2009.0583. PMC 2894717. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20458101/ PMID 20458101]. [https://doi.org/10.4065%2Fmcp.2009.0583 بەستەر]</ref> چارەسەر دەتوانێت سوودبەخش بێت. جۆری چارەسەر بە جۆر و توندیی پەشێوییەکە پەیوەستە و دەکرێت دەروونچارەسەری، ڕێنمایی و چاودێریی خۆراک، چارەسەریی ئاڵۆزییە جەستەیییەکان و ھەندێک جار دەرمان بگرێتەوە. لە دۆخە توندەکاندا لەوانەیە مانەوە لە نەخۆشخانە پێویست بێت.<ref name="source-1" /><ref name="source-3">“Eating Disorders”. Cleveland Clinic. Last updated 23 September 2024. [https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/4152-eating-disorders بەستەر]</ref><ref name="source-2" /> چاکبوونەوە لە نێوان جۆرەکان و توێژینەوەکاندا جیاوازە؛ ئەنۆرێکسیا نێرڤۆسا و بولیمیا نێرڤۆسا ھەردووکیان بە زیادبوونی مەترسیی مردنەوە پەیوەستن.<ref name="source-10">Smink FR, van Hoeken D, Hoek HW (November 2013). “Epidemiology, course, and outcome of eating disorders”. Current Opinion in Psychiatry. 26 (6): 543–548. doi:10.1097/yco.0b013e328365a24f. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24060914/ PMID 24060914]. S2CID 25976481. [https://doi.org/10.1097%2Fyco.0b013e328365a24f بەستەر]</ref> خەمڵاندنی بڵاوبوونەوە بەپێی ڕەگەز، تەمەن، کولتوور و شێوازی دەستنیشانکردن و پێوانەکردن دەگۆڕێت. خەمڵاندنەکانی کۆمەڵگە و گرووپە چارەسەرکراوەکانیش ھەمان شت نیشان نادەن.<ref name="source-11">Sweeting H, Walker L, MacLean A, Patterson C, Räisänen U, Hunt K (2015). “Prevalence of eating disorders in males: a review of rates reported in academic research and UK mass media”. International Journal of Men’s Health. 14 (2). doi:10.3149/jmh.1402.86 (inactive 23 April 2026). PMC 4538851. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26290657/ PMID 26290657]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26290657/ بەستەر]</ref><ref name="source-12">Pike KM, Hoek HW, Dunne PE (November 2014). “Cultural trends and eating disorders”. Current Opinion in Psychiatry. 27 (6): 436–42. doi:10.1097/yco.0000000000000100. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25211499/ PMID 25211499]. S2CID 2838248. [https://doi.org/10.1097%2Fyco.0000000000000100 بەستەر]</ref> زۆرێک لەم پەشێوییانە لە ھەرزەکاری و سەرەتای گەورەساڵیدا دەردەکەون.<ref name="source-2" /> {| class="wikitable" |- ! پەشێویی خواردن ! زانیاری |- | نیشانەی سەرەکی | تێکچوونی جیددی لە ڕەفتاری خواردن کە کاریگەریی لەسەر تەندروستیی جەستەیی و دەروونی ھەیە.<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /> |- | جۆرەکان | [[دڵنەبردنی دڵەڕاوکەیی|ئەنۆرێکسیا نێرڤۆسا]]، بولیمیا نێرڤۆسا، پەشێویی زۆرخۆری، [[پیکا (پشێوی)|پیکا]]، [[پەشێویی گەڕاندنەوەی خواردن|پەشێویی گەڕاندنەوەی خواردن]]، [[پەشێویی خۆپاراستن و سنووردارکردنی خواردن|پەشێویی خۆپاراستن/سنووردارکردنی خواردن]] (ARFID) و پەشێوییە دیاریکراوەکانی دیکەی خواردن.<ref name="source-2" /> |- | ئاڵۆزییە ئەگەرییەکان | [[لێدانی دڵ بە ناتەواوی|ناڕێکیی لێدانی دڵ]] و [[سستبوونی دڵ|کەمکاریی دڵ]]، گەڕانەوەی ترشیی گەدە و کێشەکانی ھەرس، نزمیی فشاری خوێن، لەکارکەوتنی ئەندامەکان و زیانی مێشک، [[پووکیی ئێسک|پووکیی ئێسک]] و زیانی ددان، [[وشکبوونەوە|کەمئاوی]] و قەبزیی توند، وەستانی سووڕی مانگانە، نەزۆکی و [[جەڵدەی مێشک|جەڵتەی مێشک]].<ref name="source-3" /> |- | ھۆکارەکان | کۆمەڵێک ھۆکاری زیندەیی، دەروونی و ژینگەیی؛ یەک ھۆکاری تەنھا دیاری نەکراوە.<ref name="source-4" /><ref name="source-5" /> |- | ھۆکارە پەیوەندیدارەکان | مێژووی دەستدرێژیی سێکسی بە پەشێویی خواردنەوە پەیوەست بووە.<ref name="source-6" /> ڕەفتاری خواردنی تێکچوو لە ھەندێک کێشەی ھەرسدا، و ڕێژەی بەرزتری پەشێویی لە ھەندێک گرووپی سەماکاراندا ڕاپۆرت کراوە.<ref name="source-7">Satherley R, Howard R, Higgs S (January 2015). “Disordered eating practices in gastrointestinal disorders” (PDF). Appetite (Review). 84: 240–50. doi:10.1016/j.appet.2014.10.006. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25312748/ PMID 25312748]. S2CID 25805182. Archived from the original (PDF) on 2019-09-24. Retrieved 2019-09-24. [https://doi.org/10.1016%2Fj.appet.2014.10.006 بەستەر]</ref><ref name="source-8">Arcelus J, Witcomb GL, Mitchell A (March 2014). “Prevalence of eating disorders amongst dancers: a systemic review and meta-analysis”. European Eating Disorders Review. 22 (2): 92–101. doi:10.1002/erv.2271. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24277724/ PMID 24277724]. [https://doi.org/10.1002%2Ferv.2271 بەستەر]</ref> |- | چارەسەر | [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]]، چاودێریی خۆراک و پزیشکی، و لە ھەندێک دۆخدا دەرمان یان چارەسەریی نەخۆشخانەیی.<ref name="source-3" /><ref name="source-2" /> |} == پۆلێنکردن == <span id="جۆرە-کلینیکییەکان"></span> === جۆرە کلینیکییەکان === '''[[دڵنەبردنی دڵەڕاوکەیی|ئەنۆرێکسیا نێرڤۆسا]] (AN):''' سنووردارکردنی خواردن بە شێوەیەکە کە دەبێتە ھۆی کێشی نزم بە بەراورد بە تەمەن و بەرزیی باڵای کەسەکە. کەسەکە لەوانەیە ترسی توندی لە زیادبوونی کێش ھەبێت، یان بەردەوام ڕەفتارێک بکات کە ڕێگری لە زیادبوونی کێش دەکات، ھەرچەندە کێشی زۆر کەم بێت. تێکچوونی تێگەیشتن لە کێش یان شێوەی جەستە، گرنگیدانی زۆر بە کێش یان شێوەی جەستە لە ھەڵسەنگاندنی خۆدا، یان تێنەگەیشتنی بەردەوام لە جدیبوونی کێشی زۆر کەم، لە تایبەتمەندییە دەستنیشانکەرەکانن.<ref name="source-305">National Eating Disorders Association. “Anorexia Nervosa”. https://www.nationaleatingdisorders.org/anorexia-nervosa/</ref><ref name="source-301">Attia E, Walsh BT. “Anorexia Nervosa”. Merck Manual Professional Edition. Updated January 2026. https://www.merckmanuals.com/en-ca/professional/psychiatric-disorders/feeding-and-eating-disorders/anorexia-nervosa</ref> لە جۆری سنووردارکەردا کەمخواردن یان وەرزشی زۆر دەبینرێت؛ لە جۆری زۆرخۆری/دەرکردنەوەدا ھێرشەکانی زۆرخۆری یان ڕەفتارەکانی وەک [[ڕشانەوە|خۆڕشانەوە]] و خراپ بەکارھێنانی دەرمانە دژەقەبزییەکان و دەرمانە زیادکەرەکانی میز دەبینرێن.<ref name="source-2" /> '''[[بولیمیا|بولیمیا نێرڤۆسا (BN)]]:''' بە ھێرشە دووبارەبووەکانی زۆرخۆری و ڕەفتارە قەرەبووکەرەوەکان دەناسرێتەوە. ھێرشی زۆرخۆری واتە خواردنی بڕێکی زۆری خواردن لە ماوەیەکی کورتدا، لەگەڵ ھەستکردن بە لەدەستدانی کۆنترۆڵی خواردن. ڕەفتارە قەرەبووکەرەوەکان دەتوانن خۆڕشانەوە (ڕشانەوەی بەئەنقەست)، نەخواردن، وەرزشی زۆر، یان خراپ بەکارھێنانی دەرمانە دژەقەبزییەکان و دەرمانە زیادکەرەکانی میز بن. کێشی جەستە بە تەنھا ناتوانێت بوون یان نەبوونی بولیمیا دیاری بکات.<ref name="source-2" /> '''[[پەشێویی زۆرخۆری|پەشێویی زۆرخۆری (BED)]]:''' ھێرشە دووبارەبووەکانی زۆرخۆرییە؛ لەم پەشێوییەدا ھێرشەکانی زۆرخۆری بە بەکارھێنانی بەردەوامی ڕەفتارە قەرەبووکەرەوە نالەبارەکانەوە پەیوەست نین.<ref name="source-230">Brownley KA, Berkman ND, Peat CM, Lohr KN, Cullen KE, Bann CM, Bulik CM (September 2016). “Binge-Eating Disorder in Adults: A Systematic Review and Meta-analysis”. ''Annals of Internal Medicine''. 165 (6): 409–420. doi:10.7326/M15-2455. PMC 5637727. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27367316/ PMID 27367316]. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5637727/</ref> بۆ ئەم دەستنیشانکردنە، ھێرشەکان نابێت تەنھا لە ماوەی ئەنۆرێکسیا یان بولیمیادا ڕوو بدەن.<ref name="source-230" /> بۆ دەستنیشانکردنی ئەم پەشێوییە، ھێرشەکان لانیکەم لەگەڵ سێ لەم تایبەتمەندییانە پەیوەندیدارن: خێراتر خواردن لە ئاسایی، خواردن تا تێربوونی ناڕەحەتکەر، خواردنی زۆر بەبێ برسێتی، بە تەنھا خواردن لەبەر شەرم، و ھەستی بێزاری لە خۆ، خەمباری یان تاوانباریی توند دوای خواردن. بۆ ئەم دەستنیشانکردنە پێویستە کەسەکە بەھۆی زۆرخۆرییەکەوە ناڕەحەتییەکی بەرچاوی ھەبێت، و ھێرشەکان بە تێکڕا لانیکەم جارێک لە ھەفتەیەکدا بۆ ماوەی سێ مانگ ڕوو بدەن.<ref name="source-230" /><ref name="source-2" /><ref name="source-203">Guerdjikova AI, Mori N, Casuto LS, McElroy SL (2016-04-18). “Novel pharmacologic treatment in acute binge eating disorder - role of lisdexamfetamine”. Neuropsychiatric Disease and Treatment. 12: 833–41. doi:10.2147/NDT.S80881. PMC 4841437. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27143885/ PMID 27143885]. [https://doi.org/10.2147%2FNDT.S80881 بەستەر]</ref> '''[[پیکا (پشێوی)|پیکا]] (Pica):''' بەردەوام خواردنی ماددەی ناخۆراکی و بێ بەھای خۆراکییە، وەک کاغەز، سابوون، موو، گەچ، بۆیە و قوڕ. بۆ ئەم دەستنیشانکردنە، ڕەفتارەکە دەبێت لانیکەم مانگێک بەردەوام بێت و لەگەڵ ئاستی گەشەی کەسەکە نەگونجێت و بەشێک لە نەریتی کولتووری نەبێت. پیکا دەتوانێت لەگەڵ کەمئەندامیی زەینی یان [[ئۆتیزم|پەشێویی مەودای ئۆتیزم]]دا ھەبێت.<ref name="source-2" /> '''[[پەشێویی گەڕاندنەوەی خواردن|پەشێویی گەڕاندنەوەی خواردن]] (Rumination disorder):''' دووبارە گەڕاندنەوەی خواردن بۆ دەمی کەسەکەیە؛ دەکرێت خواردنەکە دووبارە بجوێت، قووتی بداتەوە یان تفی بکات. ڕەفتارەکە لانیکەم مانگێک بەردەوام دەبێت، بە نەخۆشییەکی جەستەیی یان کێشەیەکی کۆئەندامی ھەرس ڕوون ناکرێتەوە، و تەنھا لە چوارچێوەی ئەنۆرێکسیا، بولیمیا، پەشێویی زۆرخۆری یان ARFIDدا ڕوو نادات.<ref name="source-2" /> '''[[پەشێویی خۆپاراستن و سنووردارکردنی خواردن|پەشێویی خۆپاراستن/سنووردارکردنی خواردن]] (ARFID):''' خۆراکخواردن بەھۆی کەمبوونی حەز بە خواردن، ھەستیاری بە تایبەتمەندییە ھەستییەکانی خواردن، یان ترس لە ئەنجامە ناخۆشەکانی خواردن سنووردار دەبێت. ئەمە دەتوانێت بە کەمبوونی کێش، کەمبوودیی ماددە خۆراکییەکان یان گەشەنەکردنی منداڵ بەپێی چاوەڕوانییەکانەوە پەیوەست بێت. ھەروەھا دەتوانێت کارکردنی کۆمەڵایەتی تێک بدات یان بە پێویستبوونی پشتیوانیی خۆراکییەوە پەیوەست بێت.<ref name="source-2" /> بە پێچەوانەی ئەنۆرێکسیا و بولیمیا، نیگەرانی لە شێوە یان کێشی جەستە بنەمای ئەم پەشێوییە نییە. کەمبوونی خواردنی بەردەست یان ڕێوڕەسمی کولتووری بە تەنھا ئەم دەستنیشانکردنە ڕوون ناکاتەوە.<ref name="source-13">Fisher MM, Rosen DS, Ornstein RM, Mammel KA, Katzman DK, Rome ES, et al. (July 2014). “Characteristics of avoidant/restrictive food intake disorder in children and adolescents: a”new disorder” in DSM-5”. The Journal of Adolescent Health. 55 (1): 49–52. doi:10.1016/j.jadohealth.2013.11.013. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24506978/ PMID 24506978]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.jadohealth.2013.11.013 بەستەر]</ref><ref name="source-2" /> '''[[پەشێوییە دیاریکراوەکانی دیکەی پێدانی خۆراک یان خواردن]] (OSFED):''' دۆخێکە کە ناڕەحەتی یان تێکچوونی کارکردن دروست دەکات، بەڵام ھەموو پێوەرەکانی جۆرێکی دیاریکراوی دیکە پڕ ناکاتەوە. بۆ نموونە، لە ئەنۆرێکسیای نائاساییدا کەسەکە دەتوانێت زۆر کێشی دابەزێت و نیشانەکانی دیکەی ئەنۆرێکسیا ھەبێت، بەڵام کێشی لە سنووری نزمدا نەبێت؛ یان دووبارەبوونەوەی ڕەفتارەکان کەمتر لە سنووری پێویست بۆ دەستنیشانکردنی پەشێوییەکی دیکە بێت. نموونەکانی دیکە پەشێویی دەرکردنەوەی خواردن و سەندرۆمی خواردنی شەوانەن. لە یەکەمدا کەسەکە چەند جار ڕەفتاری دەرکردنەوە ئەنجام دەدات بۆ کاریگەری لە کێش یان شێوەی جەستە، بەبێ ھێرشی زۆرخۆری؛ لە دووەمدا، کەسەکە چەند جار لە شەودا دوای لە خەو ھەستانەوە دەخوات یان بڕێکی زۆر خواردن دوای ژەمی ئێوارە دەخوات. ئەمە ناڕەحەتی یان تێکچوونی بەرچاوی کارکردن دروست دەکات و بە بارودۆخی ژیان، ڕێوڕەسم یان پەشێوییەکی دیکە بە باشی ڕوون ناکرێتەوە.<ref name="source-306">National Eating Disorders Association. “Other Specified Feeding or Eating Disorders (OSFED)”. https://www.nationaleatingdisorders.org/osfed/</ref><ref name="source-2" /> '''[[پەشێویی دیارینەکراوی پێدانی خۆراک یان خواردن]] (UFED):''' بۆ کێشەیەکی خواردن بەکاردێت کە ناڕەحەتی یان تێکچوونی بەرچاوی کارکردن دروست دەکات و پێوەرەکانی پەشێوییەکی دیاریکراوی دیکە پڕ ناکاتەوە، بەڵام ھۆکاری ئەوە بە تایبەتی دیاری نەکراوە. بۆ نموونە، لەوانەیە زانیاریی پێویست بۆ دەستنیشانکردنێکی وردتر بەردەست نەبێت.<ref name="source-302">Columbia University Department of Psychiatry. “Unspecified Feeding or Eating Disorder”. https://www.columbiapsychiatry.org/research-clinics/eating-disorders-clinic/about-eating-disorders/unspecified-feeding</ref> <span id="ڕەفتار-و-دۆخەکانی-دیکە"></span> === ڕەفتار و دۆخەکانی دیکە === «[[دیابولیمیا]]» (diabulimia) ناوێکی نافەرمییە کە بۆ کەمکردنەوە یان جێھێشتنی ئەنسۆلین بە ئەنقەست بۆ کۆنترۆڵکردنی کێش لە ھەندێک کەسی تووشبوو بە شەکرەی جۆری یەکەمدا بەکاردێت. ئەم ڕەفتارە دەتوانێت ببێتە ھۆی کیتۆئاسیدۆزی شەکرەیی، کە دۆخێکی مەترسیدارە.<ref name="source-303">Diabetes UK. “Diabulimia and diabetes”; “Our position statement on diabulimia”. https://www.diabetes.org.uk/living-with-diabetes/life-with-diabetes/diabulimia https://www.diabetes.org.uk/for-professionals/get-involved/news-and-updates/our-new-position-statement-on-diabulimia</ref> «[[ئۆرتۆرێکسیا نێرڤۆسا]]» (orthorexia nervosa) چەمکێکە بۆ سەرقاڵبوونی لەڕادەبەدەر بەو خواردنانەی کە کەسەکە بە تەندروست دەیانزانێت. ئەم سەرقاڵبوونە لەوانەیە ژیانی کۆمەڵایەتی یان تەندروستی زیانمەند بکات؛ پێناسە و پۆلێنکردنی ئەم دۆخە ھێشتا جێی گفتوگۆیە. ھەوڵدان بۆ خواردنی تەندروست بە تەنھا پەشێویی نییە.<ref name="source-304">Donini LM, Barrada JR, Barthels F, Dunn TM, et al. (2022). “A consensus document on definition and diagnostic criteria for orthorexia nervosa”. Eating and Weight Disorders. 27 (8): 3695–3711. doi:10.1007/s40519-022-01512-5. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36436144/</ref> ڕەفتاری «grazing»، یان دووبارەدووبارە خواردنی بڕی بچووکی خواردن، لە توێژینەوەی کەسانی دوای نەشتەرگەریی بایپاسی گەدەدا باس کراوە. لە ھەندێکیاندا ئەم ڕەفتارە لەگەڵ ھەستی لەدەستدانی کۆنترۆڵی خواردندا بوو، تەنانەت کاتێک نەیاندەتوانی لە یەک جاردا بڕێکی زۆر بخۆن.<ref name="source-14">Saunders R (January 2004). ““Grazing”: a high-risk behavior”. Obesity Surgery. 14 (1): 98–102. doi:10.1381/096089204772787374. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14980042/ PMID 14980042]. S2CID 20130904. [https://doi.org/10.1381%2F096089204772787374 بەستەر]</ref> چەمکی «درەنکۆرێکسیا» (drunkorexia) لە توێژینەوەی پێکەوەبوونی خواردنەوەی ئەڵکۆل، ڕەفتاری خواردنی تێکچوو و وەرزشکردنی پەیوەست بە کۆنترۆڵی کێشدا بەکارھاتووە. توێژینەوەیەکی خوێندکارانی زانکۆ پەیوەندیی نێوان ئەم ڕەفتارانەی لێکۆڵیوەتەوە.<ref name="source-15">Barry AE, Piazza-Gardner AK (2012). “Drunkorexia: understanding the co-occurrence of alcohol consumption and eating/exercise weight management behaviors”. Journal of American College Health. 60 (3): 236–43. doi:10.1080/07448481.2011.587487. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22420701/ PMID 22420701]. S2CID 34405533. [https://doi.org/10.1080%2F07448481.2011.587487 بەستەر]</ref> «سەندرۆمی گۆرماند» (gourmand syndrome) بۆ سەرقاڵبوونی زۆر بە خواردن و حەز بە خواردنی باش بەکارھاتووە. لە ڕاپۆرتە کلینیکییەکاندا بە زیانی بەشی پێشەوەی نیمەگۆی ڕاستی مێشکەوە پەیوەست بووە.<ref name="source-16">Regard M, Landis T (May 1997). ““Gourmand syndrome”: eating passion associated with right anterior lesions”. Neurology. 48 (5): 1185–90. doi:10.1212/wnl.48.5.1185. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9153440/ PMID 9153440]. S2CID 19234711. [https://doi.org/10.1212%2Fwnl.48.5.1185 بەستەر]</ref> <span id="نیشانەکان-و-کاریگەرییە-درێژخایەنەکان"></span> == نیشانەکان و کاریگەرییە درێژخایەنەکان == نیشانەکان و ئاڵۆزییەکان بە جۆر و توندیی پەشێوییەکە دەگۆڕێن. لاوازی، ماندووبوون و ھەستیاری بە سەرما لە نیشانە جەستەییە ئەگەرییەکانن.<ref name="source-17">Strumia R (2005). “Dermatologic signs in patients with eating disorders”. American Journal of Clinical Dermatology. 6 (3): 165–73. doi:10.2165/00128071-200506030-00003. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15943493/ PMID 15943493]. S2CID 42761798. [https://doi.org/10.2165%2F00128071-200506030-00003 بەستەر]</ref><ref name="source-2" /> {| class="wikitable" |- ! بوار ! نیشانە یان ئاڵۆزیی ئەگەری |- | پێست و موو | وشکیی پێست، جووش، زیادبوونی مووی ناسکی جەستە، ڕژانی موو و ھەڵاوسان.<ref name="source-17" /> |- | دڵ و شلەکانی جەستە | ناڕێکیی لێدانی دڵ، وەستانی دڵ، کەمئاوی و تێکچوونی ھاوسەنگیی ئەلیکترۆلایتەکان.<ref name="source-3" /><ref name="source-2" /> |- | ھەرس و دەم | قەبزی، سکچوون، گەڕانەوەی ترشیی گەدە و زیانی ددان.<ref name="source-3" /><ref name="source-2" /> |- | گورچیلە | کەمئاویی توند و درێژخایەنی جەستە دەتوانێت ببێتە ھۆی لەکارکەوتنی گورچیلە.<ref name="source-212">“Eating Disorder Health Consequences”. National Eating Disorders Association. [https://www.nationaleatingdisorders.org/health-consequences-eating-disorders بەستەر]</ref> |- | ئێسک و زاوزێ | پووکیی ئێسک، وەستانی سووڕی مانگانە و کێشەی زاوزێ.<ref name="source-3" /><ref name="source-18">Joyce JM, Warren DL, Humphries LL, Smith AJ, Coon JS (March 1990). “Osteoporosis in women with eating disorders: comparison of physical parameters, exercise, and menstrual status with SPA and DPA evaluation”. Journal of Nuclear Medicine. 31 (3): 325–31. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2308003/ PMID 2308003]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2308003 بەستەر]</ref><ref name="source-2" /> |- | کەمبوودیی خۆراک | پلاگرا و سکۆرڤی لە ئاڵۆزییە ڕاپۆرتکراوەکانی کەمخۆراکیی توندن.<ref name="source-17" /><ref name="source-19">Jagielska G, Tomaszewicz-Libudzic EC, Brzozowska A (October 2007). “Pellagra: a rare complication of anorexia nervosa”. European Child &amp; Adolescent Psychiatry. 16 (7): 417–20. doi:10.1007/s00787-007-0613-4. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17712518/ PMID 17712518]. S2CID 249366. [https://doi.org/10.1007%2Fs00787-007-0613-4 بەستەر]</ref> |- | مەترسیی مردن | ئاڵۆزییە جەستەییە توندەکان و خۆکوشتن لە نیگەرانییە گرنگەکانن.<ref name="source-10" /><ref name="source-20">Pompili M, Mancinelli I, Girardi P, Accorrà D, Ruberto A, Tatarelli R (2003). “[Suicide and attempted suicide in anorexia nervosa and bulimia nervosa]”. Annali dell’Istituto Superiore di Sanità. 39 (2): 275–81. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14587228/ PMID 14587228]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14587228 بەستەر]</ref><ref name="source-21">Franko DL, Keel PK, Dorer DJ, Blais MA, Delinsky SS, Eddy KT, et al. (July 2004). “What predicts suicide attempts in women with eating disorders?”. Psychological Medicine. 34 (5): 843–53. doi:10.1017/S0033291703001545. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15500305/ PMID 15500305]. S2CID 25144512. [https://doi.org/10.1017%2FS0033291703001545 بەستەر]</ref> |} لە ڕاپۆرتی ھەندێک تاکەکەیسی ئەنۆرێکسیادا بچووکبوونەوەی قەبارەی مێشک ڕاپۆرت کراوە؛ لە یەکێک لەو کەیسانەدا گۆڕانکارییەکان دوای زیادبوونەوەی کێش گەڕاونەتەوە. ئەم ڕاپۆرتانە ئەنجامێکی حەتمی بۆ ھەموو کەسێکی تووشبوو نیشان نادەن.<ref name="source-22">Drevelengas A, Chourmouzi D, Pitsavas G, Charitandi A, Boulogianni G (October 2001). “Reversible brain atrophy and subcortical high signal on MRI in a patient with anorexia nervosa”. Neuroradiology. 43 (10): 838–40. doi:10.1007/s002340100589. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11688699/ PMID 11688699]. S2CID 19695257. [https://doi.org/10.1007%2Fs002340100589 بەستەر]</ref><ref name="source-23">Addolorato G, Taranto C, Capristo E, Gasbarrini G (December 1998). “A case of marked cerebellar atrophy in a woman with anorexia nervosa and cerebral atrophy and a review of the literature”. The International Journal of Eating Disorders. 24 (4): 443–7. doi:10.1002/(SICI)1098-108X(199812)24:4&lt;443::AID-EAT13&gt;3.0.CO;2-4. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9813771/ PMID 9813771]. [https://doi.org/10.1002%2F%28SICI%291098-108X%28199812%2924%3A4%3C443%3A%3AAID-EAT13%3E3.0.CO%3B2-4 بەستەر]</ref> ڕشانەوەی دووبارە دەتوانێت لەگەڵ گەڕانەوەی ترشیی گەدە و زیانی دداندا بێت.<ref name="source-2" /> وشکیی لێو، سووتانی زمان، ھەڵاوسانی ڕژێنی پەرووتید و کێشەکانی جومگەی چەنەش لە نیشانە ڕاپۆرتکراوەکانن.<ref name="source-24">Romanos GE, Javed F, Romanos EB, Williams RC (October 2012). “Oro-facial manifestations in patients with eating disorders”. Appetite. 59 (2): 499–504. doi:10.1016/j.appet.2012.06.016. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22750232/ PMID 22750232]. S2CID 9827164. [https://doi.org/10.1016%2Fj.appet.2012.06.016 بەستەر]</ref> لە توێژینەوەکاندا نیشانەکانی زۆرخۆری و بولیمیا بە سەندرۆمی ھێلکەدانی پڕکیسە (PCOS)ەوە پەیوەست بوون. ئەم داتایانە پەیوەندی نیشان دەدەن و بە تەنھا سەلماندنی ئەوە نین کە یەکێکیان ھۆکاری ئەوی دیکەیە.<ref name="source-25">Naessén S, Carlström K, Garoff L, Glant R, Hirschberg AL (July 2006). “Polycystic ovary syndrome in bulimic women–an evaluation based on the new diagnostic criteria”. Gynecological Endocrinology. 22 (7): 388–94. doi:10.1080/09513590600847421. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16864149/ PMID 16864149]. S2CID 24985698. [https://doi.org/10.1080%2F09513590600847421 بەستەر]</ref><ref name="source-26">McCluskey S, Evans C, Lacey JH, Pearce JM, Jacobs H (February 1991). “Polycystic ovary syndrome and bulimia”. Fertility and Sterility. 55 (2): 287–91. doi:10.1016/S0015-0282(16)54117-X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1991526/ PMID 1991526]. [https://doi.org/10.1016%2FS0015-0282%2816%2954117-X بەستەر]</ref><ref name="source-27">Jahanfar S, Eden JA, Nguyent TV (June 1995). “Bulimia nervosa and polycystic ovary syndrome”. Gynecological Endocrinology. 9 (2): 113–7. doi:10.3109/09513599509160199. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7502686/ PMID 7502686]. [https://doi.org/10.3109%2F09513599509160199 بەستەر]</ref> <span id="تایبەتمەندییە-دەروونییەکان"></span> === تایبەتمەندییە دەروونییەکان === تێکچوونی [[وێنەی جەستەیی|وێنەی جەستە]] لە ئەنۆرێکسیا، بولیمیا و پەشێویی زۆرخۆریدا گرنگە. ئەمە دەتوانێت خۆی لە نیگەرانی لە کێش و شێوە، پەیوەستکردنی زۆری بەھای خۆ بە جەستە، و ترسی زیادبوونی کێشدا نیشان بدات.<ref name="source-28">Artoni P, Chierici ML, Arnone F, Cigarini C, De Bernardis E, Galeazzi GM, et al. (March 2021). “Body perception treatment, a possible way to treat body image disturbance in eating disorders: a case-control efficacy study”. Eating and Weight Disorders. 26 (2): 499–514. doi:10.1007/s40519-020-00875-x. hdl:11380/1198258. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32124409/ PMID 32124409]. S2CID 211728899. [https://doi.org/10.1007%2Fs40519-020-00875-x بەستەر]</ref><ref name="source-2" /> ھیلدە بروخ لە ساڵی ١٩٨٢دا کێشەکانی تێگەیشتن لە جەستە، مامەڵەکردن لەگەڵ سۆز و پەیوەندییە نێوانکەسییەکانی لە تایبەتمەندییەکانی ئەنۆرێکسیا دانا؛ ئەمە بەشێک لە تێڕوانینە تیۆرییەکەی بوو.<ref name="source-29">Treasure J, Cardi V (May 2017). “Anorexia Nervosa, Theory and Treatment: Where Are We 35 Years on from Hilde Bruch’s Foundation Lecture?”. European Eating Disorders Review. 25 (3): 139–147. doi:10.1002/erv.2511. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28402069/ PMID 28402069]. S2CID 13929652. [https://doi.org/10.1002%2Ferv.2511 بەستەر]</ref> توێژینەوەکان نائارامی لە وێنەی جەستە و ھەندێک جیاوازی لە پێوانەکردنی قەبارەی جەستە نیشان دەدەن.<ref name="source-30">Cash TF, Deagle EA (September 1997). “The nature and extent of body-image disturbances in anorexia nervosa and bulimia nervosa: a meta-analysis”. The International Journal of Eating Disorders. 22 (2): 107–25. doi:10.1002/(SICI)1098-108X(199709)22:2&lt;107::AID-EAT1&gt;3.0.CO;2-J. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9261648/ PMID 9261648]. [https://doi.org/10.1002%2F%28SICI%291098-108X%28199709%2922%3A2%3C107%3A%3AAID-EAT1%3E3.0.CO%3B2-J بەستەر]</ref> پێداچوونەوەیەک لەسەر ئەنۆرێکسیا کێشەی ھەستکردنی بەرکەوتن و ھەستکردن بە شوێن و جووڵەی بەشەکانی جەستەی ڕاپۆرت کرد. ئەوەی چۆن ئەم زانیارییە ھەستییانە بە یەکەوە دەبەسترێن، ھێشتا بابەتی توێژینەوەیە.<ref name="source-31">Gaudio S, Brooks SJ, Riva G (2014-10-10). “Nonvisual multisensory impairment of body perception in anorexia nervosa: a systematic review of neuropsychological studies”. PLOS ONE. 9 (10) e110087. Bibcode:2014PLoSO…9k0087G. doi:10.1371/journal.pone.0110087. PMC 4193894. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25303480/ PMID 25303480]. [https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0110087 بەستەر]</ref> لە بولیمیادا ناڕەزایی لە شێوەی جەستە باوە. ناڕەزایی لە جەستە و بە زێدەبەھادان بە کێش و شێوەی جەستە دوو چەمکی یەکسان نین.<ref name="source-32">Cooper PJ, Fairburn CG (May 1993). “Confusion over the core psychopathology of bulimia nervosa”. The International Journal of Eating Disorders. 13 (4): 385–9. doi:10.1002/1098-108x(199305)13:4&lt;385::aid-eat2260130406&gt;3.0.co;2-w. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8490640/ PMID 8490640]. [https://doi.org/10.1002%2F1098-108x%28199305%2913%3A4%3C385%3A%3Aaid-eat2260130406%3E3.0.co%3B2-w بەستەر]</ref> <span id="ژێرکولتووری-پرۆئانا"></span> === ژێرکولتووری پرۆئانا === «پرۆئانا» ناوێکە بۆ پشتیوانیکردن لە ڕەفتارەکانی پەیوەست بە ئەنۆرێکسیا. لە شیکردنەوەی ماڵپەڕە پشتیوانیکەرەکانی پەشێویی خواردندا، زۆرێکیان شوێنی گفتوگۆ و ئاڵوگۆڕی ئەزموونیان بۆ بەکارھێنەران ھەبوو.<ref name="source-33">Borzekowski DL, Schenk S, Wilson JL, Peebles R (August 2010). “e-Ana and e-Mia: A content analysis of pro-eating disorder Web sites”. American Journal of Public Health. 100 (8): 1526–34. doi:10.2105/AJPH.2009.172700. PMC 2901299. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20558807/ PMID 20558807]. [https://doi.org/10.2105%2FAJPH.2009.172700 بەستەر]</ref> لە توێژینەوەیەکی چیرۆکی ژیانی بەکارھێنەراندا، ھەستکردن بە لەدەستدانی کۆنترۆڵ و ھەوڵدان بۆ بەدەستھێنانەوەی کۆنترۆڵ بەشێک لە پەیوەندییان بەو ژێرکولتوورە بوو.<ref name="source-34">Gailey J (2009). “Starving is the most fun a girl can have: The Pro-Ana subculture as edgework”. Critical Criminology. 17 (2): 93–108. doi:10.1007/s10612-009-9074-z. S2CID 144787200. [https://doi.org/10.1007%2Fs10612-009-9074-z بەستەر]</ref> بەراوردکردنی بلۆگە پشتیوانیکەرەکانی پەشێویی خواردن و بلۆگە سەرنجخەرەکانی چاکبوونەوە، جیاوازیی لە شێوازی زماندا نیشان داوە. لە گرووپی یەکەمدا نیشاندەرە دەقییەکانی پرۆسەی مەعریفی و دەربڕینی سۆز کەمتر، شێوازی نووسین داخراوتر، ئاماژەی کۆمەڵایەتی کەمتر و سەرنج بۆ بابەتی خواردن زیاتر بوو. ئەمانە ئەنجامی شیکردنەوەی دەق بوون.<ref name="source-35">Wolf M, Theis F, Kordy H (2013). “Language Use in Eating Disorder Blogs: Psychological Implications of Social Online Activity”. Journal of Language and Social Psychology. 32 (2): 212–226. doi:10.1177/0261927x12474278. S2CID 145676774. [https://doi.org/10.1177%2F0261927x12474278 بەستەر]</ref> == ھۆکارەکان == یەک ھۆکاری تەنھا بۆ پەشێوییەکانی خواردن نییە؛ ھۆکارە زیندەیی، دەروونی و کۆمەڵایەتییەکان پێکەوە بەشدارن.<ref name="source-5" /> ھەندێک کەس لەگەڵ پەشێویی خواردندا [[پەشێویی خۆناشیرینبینی|پەشێویی خۆناشیرینبینی (BDD)]]یشیان ھەیە. لە توێژینەوەیەکی ٢٠٠ کەسی تووشبوو بە BDDدا، نزیکەی ١٥٪ مێژووی ئەنۆرێکسیا یان بولیمیایان ھەبوو. ئەمە خەمڵاندنێک بۆ ئەو نموونە کلینیکییە بوو و بۆ ھەموو کەسانی تووشبوو بە پەشێویی خواردن ناگوازرێتەوە.<ref name="source-36">Ruffolo JS, Phillips KA, Menard W, Fay C, Weisberg RB (January 2006). “Comorbidity of body dysmorphic disorder and eating disorders: severity of psychopathology and body image disturbance”. The International Journal of Eating Disorders. 39 (1): 11–9. doi:10.1002/eat.20219. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16254870/ PMID 16254870]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.20219 بەستەر]</ref> === بۆماوەیی === توێژینەوەی دووانەکان و خێزانەکان پشتگیری لە بەشداریی بۆماوەیی لە ئەنۆرێکسیا، بولیمیا و پەشێویی زۆرخۆری دەکەن. خەمڵاندنی بۆماوەیی بڕێک لە جیاوازیی مەیلی تووشبوون لە کۆمەڵگەدا دەخاتە پاڵ جیاوازیی جینی؛ واتای ئەوە نییە کە بەشێکی دیاریکراوی نەخۆشان تەنھا بەھۆی جینەوە تووش بوون و ئەوانی دیکە تەنھا بەھۆی ژینگەوە.<ref name="source-37">Klump KL, Kaye WH, Strober M (June 2001). “The evolving genetic foundations of eating disorders”. The Psychiatric Clinics of North America. 24 (2): 215–25. doi:10.1016/S0193-953X(05)70218-5. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11416922/ PMID 11416922]. [https://doi.org/10.1016%2FS0193-953X%2805%2970218-5 بەستەر]</ref><ref name="source-38">Mazzeo SE, Bulik CM (January 2009). “Environmental and genetic risk factors for eating disorders: what the clinician needs to know”. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America. 18 (1): 67–82. doi:10.1016/j.chc.2008.07.003. PMC 2719561. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19014858/ PMID 19014858]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.chc.2008.07.003 بەستەر]</ref><ref name="source-39">Trace SE, Baker JH, Peñas-Lledó E, Bulik CM (2013). “The genetics of eating disorders”. Annual Review of Clinical Psychology. 9: 589–620. doi:10.1146/annurev-clinpsy-050212-185546. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23537489/ PMID 23537489]. S2CID 33773190. [https://doi.org/10.1146%2Fannurev-clinpsy-050212-185546 بەستەر]</ref> گۆڕانکارییە ئیپیجینێتیکییەکانیش لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە؛ ئەمانە گۆڕانکاری لە ڕێکخستنی کارکردنی جینەکانن. لە توێژینەوەیەکی خوێنی کەسانی تووشبوو بە ئەنۆرێکسیا و بولیمیادا، جیاوازی لە دەربڕینی ھەندێک جینی پەیوەست بە دۆپامین و میتیلاسیۆنی DNA بینرا. توێژینەوەی ئەم بوارە سنووردارە و ئەنجامەکان بە تەنھا ھۆکارێکی سەلمێنراو دیاری ناکەن.<ref name="source-40">Frieling H, Römer KD, Scholz S, Mittelbach F, Wilhelm J, De Zwaan M, et al. (November 2010). “Epigenetic dysregulation of dopaminergic genes in eating disorders”. The International Journal of Eating Disorders. 43 (7): 577–83. doi:10.1002/eat.20745. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19728374/ PMID 19728374]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.20745 بەستەر]</ref><ref name="source-41">Campbell IC, Mill J, Uher R, Schmidt U (January 2011). “Eating disorders, gene-environment interactions and epigenetics”. Neuroscience and Biobehavioral Reviews. 35 (3): 784–93. doi:10.1016/j.neubiorev.2010.09.012. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20888360/ PMID 20888360]. S2CID 24599095. [https://doi.org/10.1016%2Fj.neubiorev.2010.09.012 بەستەر]</ref> <span id="ھۆکارە-دەروونییەکان-و-تێکچوونە-ھاوبەشەکان"></span> === ھۆکارە دەروونییەکان و پەشێوییە ھاوبەشەکان === پەشێوییەکانی خواردن دەتوانن لەگەڵ پەشێوییە دەروونییەکانی دیکەدا ھەبن. ڕێژەکان بەپێی جۆری پەشێویی خواردن و ئەو گرووپەی لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە دەگۆڕێن، و پەیوەندییەکە لە ھەموو دۆخێکدا بە یەک ئاراستە نییە.<ref name="source-42">Rosenvinge JH, Martinussen M, Ostensen E (June 2000). “The comorbidity of eating disorders and personality disorders: a meta-analytic review of studies published between 1983 and 1998”. Eating and Weight Disorders. 5 (2): 52–61. doi:10.1007/bf03327480. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10941603/ PMID 10941603]. S2CID 34981309. [https://doi.org/10.1007%2Fbf03327480 بەستەر]</ref><ref name="source-43">Kaye WH, Bulik CM, Thornton L, Barbarich N, Masters K (December 2004). “Comorbidity of anxiety disorders with anorexia and bulimia nervosa”. The American Journal of Psychiatry. 161 (12): 2215–21. doi:10.1176/appi.ajp.161.12.2215. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15569892/ PMID 15569892]. S2CID 9926158. [https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.161.12.2215 بەستەر]</ref><ref name="source-44">Spindler A, Milos G (August 2007). “Links between eating disorder symptom severity and psychiatric comorbidity”. Eating Behaviors. 8 (3): 364–73. doi:10.1016/j.eatbeh.2006.11.012. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17606234/ PMID 17606234]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.eatbeh.2006.11.012 بەستەر]</ref> {| class="wikitable" |- ! پەشێویی یان گرووپی پەشێویی ! پەیوەندیی ڕاپۆرتکراو |- | خەمۆکی | نیشانەکانی خەمۆکی و پەشێوییە خەمۆکییەکان لە پەشێوییەکانی خواردندا باون؛ کەمخۆراکیش دەتوانێت ھەندێک نیشانەی ھاوشێوە دروست بکات.<ref name="source-45">Casper RC (1998). “Depression and eating disorders”. Depression and Anxiety. 8 (Suppl 1): 96–104. doi:10.1002/(SICI)1520-6394(1998)8:1+&lt;96::AID-DA15&gt;3.0.CO;2-4. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9809221/ PMID 9809221]. S2CID 36772859. [https://doi.org/10.1002%2F%28SICI%291520-6394%281998%298%3A1%2B%3C96%3A%3AAID-DA15%3E3.0.CO%3B2-4 بەستەر]</ref> |- | پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ | پێکەوەبوونیان بەردەوام ڕاپۆرت کراوە، بەڵام خەمڵاندنەکان جیاوازن.<ref name="source-46">Swinbourne JM, Touyz SW (July 2007). “The co-morbidity of eating disorders and anxiety disorders: a review”. European Eating Disorders Review. 15 (4): 253–74. doi:10.1002/erv.784. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17676696/ PMID 17676696]. [https://doi.org/10.1002%2Ferv.784 بەستەر]</ref> |- | پەشێویی وەسواسی ناچاری | پێکەوەبوون و ھاوبەشیی ھەندێک نیشانە بینراوە؛ ئەمە لە تایبەتمەندییە وەسواسییەکانی کەسایەتی جیاوازە.<ref name="source-47">Serpell L, Livingstone A, Neiderman M, Lask B (June 2002). “Anorexia nervosa: obsessive-compulsive disorder, obsessive-compulsive personality disorder, or neither?”. Clinical Psychology Review. 22 (5): 647–69. doi:10.1016/S0272-7358(01)00112-X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12113200/ PMID 12113200]. [https://doi.org/10.1016%2FS0272-7358%2801%2900112-X بەستەر]</ref><ref name="source-48">Pinto A, Mancebo MC, Eisen JL, Pagano ME, Rasmussen SA (May 2006). “The Brown Longitudinal Obsessive Compulsive Study: clinical features and symptoms of the sample at intake”. The Journal of Clinical Psychiatry. 67 (5): 703–11. doi:10.4088/JCP.v67n0503. PMC 3272757. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16841619/ PMID 16841619]. [https://doi.org/10.4088%2FJCP.v67n0503 بەستەر]</ref> |- | پەشێویی بەکارھێنانی ئەڵکۆل | لە نموونە کلینیکییەکاندا، پەیوەندییەکە بە جۆری پەشێویی خواردن و تایبەتمەندییە ھاوبەشەکان دەگۆڕێت.<ref name="source-49">Bulik CM, Klump KL, Thornton L, Kaplan AS, Devlin B, Fichter MM, et al. (July 2004). “Alcohol use disorder comorbidity in eating disorders: a multicenter study”. The Journal of Clinical Psychiatry. 65 (7): 1000–6. doi:10.4088/JCP.v65n0718. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15291691/ PMID 15291691]. [https://doi.org/10.4088%2FJCP.v65n0718 بەستەر]</ref> |- | پەشێوییەکانی کەسایەتی | لە ھەندێک گرووپی نەخۆشدا پەشێویی کەسایەتیی سنووری، خۆپارێز و وەسواسی ناچاری ڕاپۆرت کراون؛ ئەنجامەکان نابێت بۆ ھەموو نەخۆشان گشتی بکرێن.<ref name="source-50">Larsson JO, Hellzén M (September 2004). “Patterns of personality disorders in women with chronic eating disorders”. Eating and Weight Disorders. 9 (3): 200–5. doi:10.1007/bf03325067. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15656014/ PMID 15656014]. S2CID 29679535. [https://doi.org/10.1007%2Fbf03325067 بەستەر]</ref><ref name="source-51">Bruce KR, Steiger H, Koerner NM, Israel M, Young SN (January 2004). “Bulimia nervosa with co-morbid avoidant personality disorder: behavioural characteristics and serotonergic function”. Psychological Medicine. 34 (1): 113–24. doi:10.1017/S003329170300864X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14971632/ PMID 14971632]. S2CID 41886088. [https://doi.org/10.1017%2FS003329170300864X بەستەر]</ref> |- | پەشێویی کەمی سەرنج و زۆری جووڵە (ADHD) | توێژینەوەکان پەیوەندیی لەگەڵ نیشانەکانی بولیمیا و زۆرخۆریدا نیشان داوە؛ ھۆکاری ئەم پەیوەندییە ھێشتا ڕوون نییە.<ref name="source-52">Biederman J, Ball SW, Monuteaux MC, Surman CB, Johnson JL, Zeitlin S (August 2007). “Are girls with ADHD at risk for eating disorders? Results from a controlled, five-year prospective study”. Journal of Developmental and Behavioral Pediatrics. 28 (4): 302–7. doi:10.1097/DBP.0b013e3180327917. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17700082/ PMID 17700082]. S2CID 31596462. [https://doi.org/10.1097%2FDBP.0b013e3180327917 بەستەر]</ref><ref name="source-53">Mikami AY, Hinshaw SP, Arnold LE, Hoza B, Hechtman L, Newcorn JH, et al. (April 2010). “Bulimia nervosa symptoms in the multimodal treatment study of children with ADHD”. The International Journal of Eating Disorders. 43 (3): 248–59. doi:10.1002/eat.20692. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19378318/ PMID 19378318]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.20692 بەستەر]</ref><ref name="source-54">Cortese S, Bernardina BD, Mouren MC (September 2007). “Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) and binge eating”. Nutrition Reviews. 65 (9): 404–11. doi:10.1111/j.1753-4887.2007.tb00318.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17958207/ PMID 17958207]. S2CID 14578808. [https://doi.org/10.1111%2Fj.1753-4887.2007.tb00318.x بەستەر]</ref> |} <span id="لایەنگریی-سەرنج"></span> ==== لایەنگریی سەرنج ==== لایەنگریی سەرنج واتە سەرنجی زیاتر بۆ جۆرێکی زانیاری و سەرنجی کەمتر بۆ زانیاریی دیکە. مۆدێلە مەعریفییەکان پێشنیار دەکەن کە لە ھەندێک پەشێویی خواردندا زانیاریی پەیوەست بە خواردن، کێش و شێوەی جەستە بە تایبەتی گرنگ دەبێت و لە بیرکردنەوە و حوکمداندا ڕۆڵ دەگێڕێت.<ref name="source-55">Williamson DA, Muller SL, Reas DL, Thaw JM (October 1999). “Cognitive bias in eating disorders: implications for theory and treatment”. Behavior Modification. 23 (4): 556–77. doi:10.1177/0145445599234003. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10533440/ PMID 10533440]. S2CID 36189809. [https://doi.org/10.1177%2F0145445599234003 بەستەر]</ref> لە تاقیکردنەوەکاندا، لەوانە تاقیکردنەوەی سترۆوپ، بەڵگەی سەرنجی ھەڵبژێردراو بۆ ئەم ورووژێنەرانە بینراوە؛ بەڵام ئەوەی ئەم لایەنگرییە تا چەند ھۆکاری دەستپێکردن یان بەردەوامبوونی پەشێوییەکەیە، سنوورداریی توێژینەوەیی ھەیە.<ref name="source-56">Faunce GJ (2002-06-01). “Eating disorders and attentional bias: a review”. Eating Disorders. 10 (2): 125–39. doi:10.1080/10640260290081696. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16864253/ PMID 16864253]. S2CID 33900087. [https://doi.org/10.1080%2F10640260290081696 بەستەر]</ref><ref name="source-57">Aspen V, Darcy AM, Lock J (August 2013). “A review of attention biases in women with eating disorders”. Cognition &amp; Emotion. 27 (5): 820–38. doi:10.1080/02699931.2012.749777. PMC 3610839. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23228135/ PMID 23228135]. [https://doi.org/10.1080%2F02699931.2012.749777 بەستەر]</ref> <span id="تایبەتمەندییەکانی-کەسایەتی"></span> === تایبەتمەندییەکانی کەسایەتی === کامڵخوازی و دەمارگیری لە توێژینەوەکاندا بە نیشانەکانی پەشێویی خواردن و پەشێویی وەسواسی ناچارییەوە پەیوەست بوون. لە شیکردنەوەیەکی نموونەی کۆمەڵگەدا، ئەم دوو تایبەتمەندییە بەشێک لە پەیوەندیی نێوان نیشانەکانی ئەو دوو گرووپە لە پەشێوییەکان ڕوون کردەوە. ئەمە بە تەنھا سەلماندنی پەیوەندیی ھۆکار و ئەنجام نییە.<ref name="source-58">Pollack LO, Forbush KT (April 2013). “Why do eating disorders and obsessive-compulsive disorder co-occur?”. Eating Behaviors. 14 (2): 211–215. doi:10.1016/j.eatbeh.2013.01.004. PMC 3618658. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23557823/ PMID 23557823]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.eatbeh.2013.01.004 بەستەر]</ref> <span id="نەخۆشیی-سیلیاک-و-کێشەکانی-ھەرس"></span> === نەخۆشیی سیلیاک و کێشەکانی ھەرس === لە کەسانی تووشبوو بە کێشەکانی کۆئەندامی ھەرسدا ڕەفتاری خواردنی تێکچوو ڕاپۆرت کراوە. پەیوەندیی نێوان نیشانەکانی ھەرس، نیگەرانی و سنووردارکردنی خواردن ئاڵۆزە و ئاراستەی ھۆکارایەتییەکە ڕوون نییە.<ref name="source-7" /> سیلیاک و ھەندێک نەخۆشیی دیکەی ھەرس دەتوانن نیشانەی ھاوشێوەی پەشێویی خواردن دروست بکەن؛ ھەروەھا دوو دۆخەکە دەکرێت پێکەوە ھەبن.<ref name="source-59">Bern EM, O’Brien RF (August 2013). “Is it an eating disorder, gastrointestinal disorder, or both?”. Current Opinion in Pediatrics (Review). 25 (4): 463–70. doi:10.1097/MOP.0b013e328362d1ad. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23838835/ PMID 23838835]. S2CID 5417088. [https://doi.org/10.1097%2FMOP.0b013e328362d1ad بەستەر]</ref><ref name="source-60">Quick VM, Byrd-Bredbenner C, Neumark-Sztainer D (May 2013). “Chronic illness and disordered eating: a discussion of the literature”. Advances in Nutrition (Review). 4 (3): 277–86. doi:10.3945/an.112.003608. PMC 3650496. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23674793/ PMID 23674793]. [https://doi.org/10.3945%2Fan.112.003608 بەستەر]</ref> <span id="کاریگەرییە-ژینگەییەکان"></span> <span id="کاریگەرییە_ژینگەییەکان"></span> === کاریگەرییە ژینگەیییەکان === <span id="خراپ-مامەڵەکردن-لە-منداڵیدا"></span> ==== خراپ مامەڵەکردن لە منداڵیدا ==== لە پێداچوونەوە و مێتا شیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦ لەسەر ٣٢ توێژینەوەدا، پەیوەندیی نێوان پەشێویی خواردن و ئازاردانی جەستەیی، سێکسی یان سۆزداری لە منداڵیدا لێکۆڵرایەوە. لە داتای کۆکراوەکاندا، ئۆدزی ڕووبەڕووبوونەوە بە لایەنی کەم یەکێک لەو جۆرە ئازارانە لە کەسانی خاوەن پەشێویی خواردندا، بە بەراورد بە کەسانی بێ ئەو پەشێوییە، نزیکەی سێ ھێندە بوو. ئۆدز ڕاستەوخۆ ھەمان ئەگەر نییە و ئەم پەیوەندییە بە تەنھا ھۆکار ناسەلمێنێت. ئەنجامەکان بۆ ئەنۆرێکسیا تێکەڵ بوون؛ بەڵام بۆ بولیمیا و پەشێویی زۆرخۆری پەیوەندی دۆزرایەوە.<ref name="source-61">Caslini M, Bartoli F, Crocamo C, Dakanalis A, Clerici M, Carrà G (January 2016). “Disentangling the Association Between Child Abuse and Eating Disorders: A Systematic Review and Meta-Analysis”. Psychosomatic Medicine. 78 (1): 79–90. doi:10.1097/psy.0000000000000233. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26461853/ PMID 26461853]. S2CID 30370150. [https://doi.org/10.1097%2Fpsy.0000000000000233 بەستەر]</ref> <span id="تەنھایی-و-دوورکەوتنەوەی-کۆمەڵایەتی"></span> ==== تەنھایی و دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی ==== لە توێژینەوەیەکی بچووکدا، ژنانی خاوەن مێژووی جۆری زۆرخۆری/دەرکردنەوەی ئەنۆرێکسیا، بە بەراورد بە ژنانی بێ مێژووی پەشێویی خواردن، تەنھاییی زیاتر لە ھەرزەکاریدا بیر ھێنایەوە.<ref name="source-62">Troop NA, Bifulco A (June 2002). “Childhood social arena and cognitive sets in eating disorders”. British Journal of Clinical Psychology. 41 (Pt 2): 205–11. doi:10.1348/014466502163976. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12034006/ PMID 12034006]. [https://doi.org/10.1348%2F014466502163976 بەستەر]</ref> لە توێژینەوەیەکی ٥٠ کەسیی خاوەن بولیمیادا، توانای کەمتر بۆ ئارامکردنەوەی خۆ بە ھەستی تەنھاییی زیاترەوە پەیوەست بوو.<ref name="source-63">Esplen MJ, Garfinkel P, Gallop R (January 2000). “Relationship between self-soothing, aloneness, and evocative memory in bulimia nervosa”. The International Journal of Eating Disorders. 27 (1): 96–100. doi:10.1002/(SICI)1098-108X(200001)27:1&lt;96::AID-EAT11&gt;3.0.CO;2-S. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10590454/ PMID 10590454]. [https://doi.org/10.1002%2F%28SICI%291098-108X%28200001%2927%3A1%3C96%3A%3AAID-EAT11%3E3.0.CO%3B2-S بەستەر]</ref> لە توێژینەوەیەکی دیکەدا، کە ١٥ کەسی خاوەن بولیمیا و ٢٤ کەسی بەراوردی تێدا بوون، کەسانی خاوەن بولیمیا نزمترین مەزاجیان لە کاتی تەنھابوون لە ماڵدا ڕاپۆرت کرد.<ref name="source-64">Larson R, Johnson C (1985). “Bulimia: disturbed patterns of solitude”. Addictive Behaviors. 10 (3): 281–90. doi:10.1016/0306-4603(85)90009-7. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3866486/ PMID 3866486]. [https://doi.org/10.1016%2F0306-4603%2885%2990009-7 بەستەر]</ref> ئەم توێژینەوانە بە تەنھا ناسەلمێنن کە تەنھایی ھۆکاری پەشێویی خواردنە. <span id="کاریگەریی-دایک-و-باوک"></span> ==== کاریگەریی دایک و باوک ==== دایک و باوک بە ڕێگەی ئەو خواردنانەی بەردەستی دەخەن، نموونەی ڕەفتاری خۆیان و شێوازی مامەڵەکردن لە کاتی خواردندا، لە پێکھاتنی ڕەفتاری خواردنی منداڵدا ڕۆڵ دەگێڕن.<ref name="source-65">Savage JS, Fisher JO, Birch LL (2007). “Parental influence on eating behavior: conception to adolescence”. The Journal of Law, Medicine &amp; Ethics. 35 (1): 22–34. doi:10.1111/j.1748-720X.2007.00111.x. PMC 2531152. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17341215/ PMID 17341215]. [https://doi.org/10.1111%2Fj.1748-720X.2007.00111.x بەستەر]</ref> توێژینەوەکان پەیوەندیی نێوان ھەندێک ئەزموونی ناخۆشی منداڵی، مامەڵەی نالەباری دایک و باوک و کێشەکانی دواتری خواردن و کێشیان دۆزیوەتەوە. ئەم پەیوەندییانە بە تەنھا بەرپرسیارکردنی دایک و باوک یان سەلماندنی یەک ھۆکار نین.<ref name="source-66">Johnson JG, Cohen P, Kasen S, Brook JS (March 2002). “Childhood adversities associated with risk for eating disorders or weight problems during adolescence or early adulthood”. The American Journal of Psychiatry. 159 (3): 394–400. doi:10.1176/appi.ajp.159.3.394. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11870002/ PMID 11870002]. [https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.159.3.394 بەستەر]</ref><ref name="source-67">Jones C, Harris G, Leung N (December 2005). “Parental rearing behaviours and eating disorders: the moderating role of core beliefs”. Eating Behaviors. 6 (4): 355–64. doi:10.1016/j.eatbeh.2005.05.002. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16257809/ PMID 16257809]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.eatbeh.2005.05.002 بەستەر]</ref><ref name="source-68">Brown R, Ogden J (June 2004). “Children’s eating attitudes and behaviour: a study of the modelling and control theories of parental influence”. Health Education Research. 19 (3): 261–71. doi:10.1093/her/cyg040. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15140846/ PMID 15140846]. [https://doi.org/10.1093%2Fher%2Fcyg040 بەستەر]</ref> قسەی نەرێنی سەبارەت بە کێش و جەستە، و گاڵتەکردن بە کێشی منداڵ، لە ھەندێک توێژینەوەدا بە ناڕەزایی لە جەستە، زۆرخۆری و شێوازە ناتەندروستەکانی کۆنترۆڵی کێشەوە پەیوەست بوون. توێژینەوەکانی گفتوگۆی نەرێنیی نێوان دایک و کچیش پەیوەندیی لەگەڵ ڕەفتاری خواردنی تێکچوودا نیشان داوە.<ref name="source-69">Lydecker JA, Riley KE, Grilo CM (June 2018). “Associations of parents’ self, child, and other”fat talk” with child eating behaviors and weight”. The International Journal of Eating Disorders. 51 (6): 527–534. doi:10.1002/eat.22858. PMC 6002914. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29542177/ PMID 29542177]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.22858 بەستەر]</ref><ref name="source-70">Neumark-Sztainer D, Bauer KW, Friend S, Hannan PJ, Story M, Berge JM (September 2010). “Family weight talk and dieting: how much do they matter for body dissatisfaction and disordered eating behaviors in adolescent girls?”. The Journal of Adolescent Health. 47 (3): 270–276. doi:10.1016/j.jadohealth.2010.02.001. PMC 2921129. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20708566/ PMID 20708566]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.jadohealth.2010.02.001 بەستەر]</ref><ref name="source-71">Myntti WW, Parnell L, Valledor V, Chow CM (July 2024). “Adolescent-perceived parent-child negative body talk and disordered eating: Evidence for behavior-specific affective mediators”. Journal of Adolescence. 96 (5): 1126–1136. doi:10.1002/jad.12323. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38594877/ PMID 38594877]. [https://doi.org/10.1002%2Fjad.12323 بەستەر]</ref> <span id="فشاری-ھاوتەمەنەکان"></span> ==== فشاری ھاوتەمەنەکان ==== لە توێژینەوەی مەکنایتدا، کە کچانی پۆلەکانی ٦ تا ٩ بەدواداچوونیان بۆ کرا، سەرقاڵبوونی زۆر بە جەستەی لاواز و فشاری کۆمەڵایەتی بە دەردەکەوتنی پەشێویی خواردنەوە پەیوەست بوون.<ref name="source-72">The McKnight Investigators (2003). “Risk Factors for the Onset of Eating Disorders in Adolescent Girls: Results of the McKnight Longitudinal Risk Factor Study”. American Journal of Psychiatry. 160 (2): 248–254. doi:10.1176/ajp.160.2.248. ISSN 0002-953X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12562570/ PMID 12562570]. [https://doi.org/10.1176%2Fajp.160.2.248 بەستەر]. Correction: American Journal of Psychiatry. 2003;160(5):1024. doi:10.1176/appi.ajp.160.5.1024. [https://psychiatryonline.org/doi/full/10.1176/appi.ajp.160.5.1024 Correction]</ref> لە توێژینەوەیەکی ئەمریکیی کچانی تەمەن ٩ و ١٠ ساڵدا، نزیکەی ٤٠٪ ڕایانگەیاند کە ھەوڵی کەمکردنەوەی کێش دەدەن؛ ئەمە بە مانای دەستنیشانکردنی پەشێویی خواردن بۆ ئەوان نەبوو.<ref name="source-73">Schreiber GB, Robins M, Striegel-Moore R, Obarzanek E, Morrison JA, Wright DJ (July 1996). “Weight modification efforts reported by black and white preadolescent girls: National Heart, Lung, and Blood Institute Growth and Health Study”. Pediatrics. 98 (1): 63–70. doi:10.1542/peds.98.1.63. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8668414/ PMID 8668414]. S2CID 43322352. [https://doi.org/10.1542%2Fpeds.98.1.63 بەستەر]</ref> لە نموونەکانی دیکەدا، ڕێژیمی خواردنی ھاوڕێیان و فشاریان بۆ ڕێژیمگرتن بە ڕەفتاری خۆی کەسەکەوە پەیوەست بوون.<ref name="source-74">Page RM, Suwanteerangkul J (September 2007). “Dieting among Thai adolescents: having friends who diet and pressure to diet”. Eating and Weight Disorders. 12 (3): 114–24. doi:10.1007/bf03327638. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17984635/ PMID 17984635]. S2CID 28567423. [https://doi.org/10.1007%2Fbf03327638 بەستەر]</ref><ref name="source-75">Paxton SJ, Schutz HK, Wertheim EH, Muir SL (May 1999). “Friendship clique and peer influences on body image concerns, dietary restraint, extreme weight-loss behaviors, and binge eating in adolescent girls”. Journal of Abnormal Psychology. 108 (2): 255–66. doi:10.1037/0021-843X.108.2.255. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10369035/ PMID 10369035]. [https://doi.org/10.1037%2F0021-843X.108.2.255 بەستەر]</ref><ref name="source-76">Rukavina T, Pokrajac-Bulian A (March 2006). “Thin-ideal internalization, body dissatisfaction and symptoms of eating disorders in Croatian adolescent girls”. Eating and Weight Disorders. 11 (1): 31–7. doi:10.1007/bf03327741. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16801743/ PMID 16801743]. S2CID 10497977. [https://doi.org/10.1007%2Fbf03327741 بەستەر]</ref> <span id="فشاری-کولتووری"></span> ==== فشاری کولتووری ==== <span id="تێڕوانینی-ڕۆژئاوا"></span> ===== تێڕوانینی ڕۆژئاوا ===== پەسەندکردنی جەستەی زۆر لاواز لە ھەندێک ژینگەی کولتووری و میدیاییدا بە ناڕەزایی لە جەستە و ڕەفتاری خواردنی تێکچووەوە پەیوەستە. توێژینەوەی ھەرزەکاران پەیوەندیی نێوان لەخۆگرتنی ئایدیاڵەکانی میدیا، ھەستکردن بە فشار بۆ گەیشتن بەو ئایدیاڵە و ناڕەزایی لە جەستە نیشان داوە. فشاری ھاوڕێیانیش دەتوانێت لەگەڵ بەکارھێنانی شێوازە ناتەندروستەکانی کۆنترۆڵی کێشدا بێت.<ref name="source-77">Knauss C, Paxton SJ, Alsaker FD (December 2007). “Relationships amongst body dissatisfaction, internalisation of the media body ideal and perceived pressure from media in adolescent girls and boys”. Body Image. 4 (4): 353–60. doi:10.1016/j.bodyim.2007.06.007. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18089281/ PMID 18089281]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.bodyim.2007.06.007 بەستەر]</ref><ref name="source-78">Eisenberg ME, Neumark-Sztainer D, Story M, Perry C (March 2005). “The role of social norms and friends’ influences on unhealthy weight-control behaviors among adolescent girls”. Social Science &amp; Medicine. 60 (6): 1165–73. doi:10.1016/j.socscimed.2004.06.055. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15626514/ PMID 15626514]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.socscimed.2004.06.055 بەستەر]</ref> پەیوەندیی نێوان پێگەی ئابووری و کۆمەڵایەتی و پەشێویی خواردن لە توێژینەوەکاندا یەکسان نییە. لە توێژینەوەیەکی سوێدیی ژنانی تەمەن ١٨ تا ٢٤ ساڵدا، نەخۆشانی پەشێویی خواردن بە بەراورد بە گرووپی کۆنترۆڵ پاشخانی ئابووری و کۆمەڵایەتیی بەرزتریان ھەبوو، بەڵام پێگەی کۆمەڵایەتیی خۆیان نزمتر بوو. بۆیە ئەنجامەکە بە ئاسانی بۆ ھەموو کۆمەڵگەیەک گشتی ناکرێت.<ref name="source-79">Nevonen L, Norring C (December 2004). “Socio-economic variables and eating disorders: a comparison between patients and normal controls”. Eating and Weight Disorders. 9 (4): 279–84. doi:10.1007/BF03325082. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15844400/ PMID 15844400]. S2CID 13089418. [https://doi.org/10.1007%2FBF03325082 بەستەر]</ref> لە ھەندێک پیشە و وەرزشدا کێش و شێوەی جەستە گرنگییەکی زۆریان پێ دەدرێت. پێداچوونەوەی توێژینەوەکانی سەماکاران ڕێژەی بەرزتری کۆی پەشێوییەکانی خواردن و ئەنۆرێکسیای دۆزیوەتەوە، بەڵام ھەمان ئەنجامی بۆ بولیمیا نەبوو.<ref name="source-8" /> توێژینەوەکانی خوێندکارانی سەما و مۆدێلینگ، و کچانی لاوی بەشدار لە سکیی مەودای درێژ و بایاتلۆن، کێشەی خواردن و فشارەکانی پەیوەست بە شێوە و کارامەیی جەستەیان لێکۆڵیوەتەوە؛ ڕەفتاری خواردنی تێکچوو لەم پێوانانەدا ھەمیشە بە مانای دەستنیشانکردنی پەشێوییەک نییە.<ref name="source-80">Garner DM, Garfinkel PE (November 1980). “Socio-cultural factors in the development of anorexia nervosa”. Psychological Medicine. 10 (4): 647–56. doi:10.1017/S0033291700054945. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7208724/ PMID 7208724]. S2CID 15755468. [https://doi.org/10.1017%2FS0033291700054945 بەستەر]</ref><ref name="source-81">Ingvild Pettersen, Erik Hernæs, Finn Skårderud (2016-07-19). “Pursuit of performance excellence: a population study of Norwegian adolescent female cross-country skiers and biathletes with disordered eating”. BMJ Open Sport &amp; Exercise Medicine. 2 (1) e000115. United States National Library of Medicine. doi:10.1136/bmjsem-2016-000115. PMC 5117075. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27900180/ PMID 27900180]. [https://doi.org/10.1136%2Fbmjsem-2016-000115 بەستەر]</ref> لە شیکردنەوەی وێنەکانی «thinspiration» لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، جەستەی زۆر لاواز و بەشەکانی جەستە بە شێوەیەکی شتئاسا و سێکسی پیشان درابوون.<ref name="source-82">Ghaznavi J, Taylor LD (June 2015). “Bones, body parts, and sex appeal: An analysis of #thinspiration images on popular social media”. Body Image. 14: 54–61. doi:10.1016/j.bodyim.2015.03.006. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25880783/ PMID 25880783]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.bodyim.2015.03.006 بەستەر]</ref> مۆدێلە تیۆرییەکان پێشنیار دەکەن کە بەراوردکردنی نەرێنیی خۆ بە کەسانی دیکە و پێوەرەکانی گرووپی ھاوڕێیان دەتوانن لە پەیوەندیی نێوان تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و نیگەرانی لە وێنەی جەستەدا ڕۆڵ بگێڕن.<ref name="source-83">Perloff RM (2014-05-29). “Social Media Effects on Young Women’s Body Image Concerns: Theoretical Perspectives and an Agenda for Research”. Sex Roles. 71 (11–12): 363–377. doi:10.1007/s11199-014-0384-6. ISSN 0360-0025. S2CID 28345078. [https://doi.org/10.1007%2Fs11199-014-0384-6 بەستەر]</ref> لە ھەندێک گرووپی ئۆنلاینیشدا پەشێویی خواردن وەک شێوازێکی ژیان پیشان دەدرێت و پەیوەندییەکانی نێوان بەکارھێنەران دەتوانن ناسنامەی پەیوەست بەو پەشێوییە بەھێز بکەن.<ref name="source-84">Arseniev-Koehler A, Lee H, McCormick T, Moreno MA (June 2016). “#Proana: Pro-Eating Disorder Socialization on Twitter”. The Journal of Adolescent Health. 58 (6): 659–64. doi:10.1016/j.jadohealth.2016.02.012. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27080731/ PMID 27080731]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.jadohealth.2016.02.012 بەستەر]</ref> لە ٢٠١٥دا فەڕەنسا بەڵگەی پزیشکیی مۆدێلەکان و دیاریکردنی وێنە دەستکاریکراوەکانی گۆڤارەکانی بە پێویست زانی.<ref name="source-85">Kim Willsher, Models in France must provide doctor’s note to work Archived 2016-12-26 at the Wayback Machine, The Guardian, 18 December. [https://www.theguardian.com/world/2015/dec/18/models-doctors-note-prove-not-too-thin-france بەستەر]</ref> لە توێژینەوەیەکی پیاوانی ھاوڕەگەزخواز و ڕەگەزبەرامبەرخوازدا، گرووپی ھاوڕەگەزخواز نمرەی بەرزتری نیشانەکانی پەشێویی خواردنی ھەبوو. شەرم لە جەستە و نیگەرانی لە کێش لە ھۆکارە پەیوەندیدارەکان بوون.<ref name="source-86">Boisvert JA, Harrell WA (2009). “Homosexuality as a Risk Factor for Eating Disorder Symptomatology in Men”. The Journal of Men’s Studies. 17 (3): 210–25. doi:10.3149/jms.1703.210. S2CID 144871695. [https://doi.org/10.3149%2Fjms.1703.210 بەستەر]</ref> توێژینەوەیەکی پیاوانی ھاوڕەگەزخواز و دووڕەگەزخوازیش پەیوەندیی نێوان ناڕەزایی لە جەستە، ھەندێک ھاندەری دەرەکی بۆ وەرزشکردن و نیگەرانی لەوەی کەسانی دیکە چۆنیان دەبینن نیشان دا؛ ئەنجامەکان پەیوەندیی نێوان پێوانەکان بوون، نەک دەستنیشانکردنی یەک ئەزموون بۆ ھەموو ئەو پیاوانە.<ref name="source-87">Siconolfi D, Halkitis PN, Allomong TW, Burton CL (2009). “Body Dissatisfaction and Eating Disorders in a Sample of Gay and Bisexual Men”. International Journal of Men’s Health. 8 (3): 254–264. doi:10.3149/jmh.0803.254 (inactive 4 January 2026). [https://www.researchwithnj.com/en/publications/body-dissatisfaction-and-eating-disorders-in-a-sample-of-gay-and--2/ بەستەر]</ref> لە ئەمریکادا، کەسانی گرووپە ڕەگەزی و ئەتنیکییە پەراوێزخراوەکان دەتوانن بەرەنگاری بەربەستی ناسینەوە و چارەسەری پەشێویی خواردن ببنەوە. ڕەگەزپەرستی، ھەژاری و ئەزموونی ئازار لە فشارە ژینگەیییەکانن کە لەم باسەدا گرنگن؛ پەشێوییەکان تەنھا بە یەک گرووپی ڕەگەزی یان ئابوورییەوە سنووردار نین.<ref name="source-88">“Black, Indigenous, and People of Color (BIPOC) and Eating Disorders”. National Eating Disorders Association. [https://www.nationaleatingdisorders.org/people-color-and-eating-disorders بەستەر]</ref> <span id="تێڕوانینە-ئەفریقییەکان"></span> ===== تێڕوانینە ئەفریقییەکان ===== ئایدیاڵەکانی جەستە لە نێوان کۆمەڵگە ئەفریقییەکان و تەنانەت لە ناو یەک وڵاتیشدا جیاوازن. پێداچوونەوەیەک لە چوارچێوەی توێژینەوەی جوانیی ڕووی ژنان لە ئەفریقای باشوور، پەسەندکردنی جەستەی تیروپڕ لە ھەندێک نەریتدا و گۆڕانی ئەو پەسەندکردنە لە ھەندێک ژینگەی شاریدا باس دەکات. توێژینەوەکە لە نموونەیەکی تایبەتدا پەسەندکردنی ڕووی لاوازتری دۆزییەوە؛ ئەمە نوێنەرایەتیی ھەموو دانیشتوانی ئەفریقا ناکات و بە تەنھا زیادبوونی پەشێویی خواردن ناسەلمێنێت.<ref name="source-89">Coetzee V, Faerber SJ, Greeff JM, Lefevre CE, Re DE, Perrett DI (2012-10-29). “African perceptions of female attractiveness”. PLOS ONE. 7 (10) e48116. Bibcode:2012PLoSO…748116C. doi:10.1371/journal.pone.0048116. PMC 3483252. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23144734/ PMID 23144734]. [https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0048116 بەستەر]</ref> <span id="تێڕوانینە-ئاسیاییەکان"></span> ===== تێڕوانینە ئاسیاییەکان ===== پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٥ پەیوەندیی نێوان گۆڕانی کولتووری و پەشێوییەکانی خواردن لە ئاسیادا باس دەکات. نووسەران دەڵێن کاریگەریی کولتووری ڕۆژئاوا بە تەنھا ڕوونکردنەوەیەکی تەواو نییە؛ پیشەسازیبوون، شارنشینی و تایبەتمەندییەکانی ھەریەک لە کۆمەڵگەکانیش گرنگن.<ref name="source-90">Pike KM, Dunne PE (2015-09-17). “The rise of eating disorders in Asia: a review”. Journal of Eating Disorders. 3 (1) 33. doi:10.1186/s40337-015-0070-2. PMC 4574181. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26388993/ PMID 26388993]. [https://doi.org/10.1186%2Fs40337-015-0070-2 بەستەر]</ref> ====== چین ====== لە توێژینەوەکانی چیندا، گواستنەوە لە گوند بۆ شار، گۆڕانی کۆمەڵایەتی، فشارەکانی پەیوەست بە دەرکەوتن و ئایدیاڵە میدیایییەکان و پەیوەندییە خێزانییەکان لە ھۆکارە پەیوەندیدارەکان دانراون.<ref name="source-90" /> لە نموونەیەکی خوێندکارانی تەمەن ١٢ تا ٢٢ ساڵدا، نیشانەکانی پەشێویی خواردن و ناڕەزایی لە جەستە لە کچان و لە خێزانە بەرزداھاتەکاندا زیاتر بوون. ئەم پێوانانە نمرەی نیشانەکان بوون و نابێت بە ڕێژەی گشتیی نەخۆشی لە چین دابنرێن.<ref name="source-91">Chen H, Jackson T (September 2008). “Prevalence and sociodemographic correlates of eating disorder endorsements among adolescents and young adults from China”. European Eating Disorders Review. 16 (5): 375–85. doi:10.1002/erv.837. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17960779/ PMID 17960779]. [https://doi.org/10.1002%2Ferv.837 بەستەر]</ref> ====== فیجی ====== لە فیجی، پەسەندکردنی نەریتیی جەستەی تیروپڕ لەگەڵ گۆڕانی دواتری ئایدیاڵەکانی جەستە بەراورد کراوە.<ref name="source-90" /> توێژینەوەیەکی کچانی قوتابخانە، پێش و دوای بەرکەوتنی درێژخایەن بە تەلەفزیۆن، زیادبوونی ھەندێک نیشاندەری خواردنی تێکچووی بینی. لە چاوپێکەوتنەکاندا کچان حەزیان بەوە نیشان دا کە شێوە و ڕەفتاریان لە کارەکتەرەکانی تەلەفزیۆن بچێت.<ref name="source-92">Becker AE, Burwell RA, Gilman SE, Herzog DB, Hamburg P (June 2002). “Eating behaviours and attitudes following prolonged exposure to television among ethnic Fijian adolescent girls”. The British Journal of Psychiatry. 180 (6): 509–14. doi:10.1192/bjp.180.6.509. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12042229/ PMID 12042229]. [https://doi.org/10.1192%2Fbjp.180.6.509 بەستەر]</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١١یش پەیوەندیی نێوان بەرکەوتنی ناڕاستەوخۆ بە میدیا لە ڕێگەی تۆڕی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و نیشانەکانی خواردنی تێکچوو دۆزییەوە، تەنانەت دوای لەبەرچاوگرتنی بەرکەوتنی ڕاستەوخۆی خودی کەسەکە بە میدیا.<ref name="source-93">Becker AE, Fay KE, Agnew-Blais J, Khan AN, Striegel-Moore RH, Gilman SE (January 2011). “Social network media exposure and adolescent eating pathology in Fiji”. The British Journal of Psychiatry. 198 (1): 43–50. doi:10.1192/bjp.bp.110.078675. PMC 3014464. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21200076/ PMID 21200076]. [https://doi.org/10.1192%2Fbjp.bp.110.078675 بەستەر]</ref> <span id="ھۆنگ-کۆنگ"></span> ====== ھۆنگ کۆنگ ====== لە سەرەتا تا ناوەڕاستی دەیەی ١٩٩٠دا، لە ھۆنگ کۆنگ کەیسی ئەنۆرێکسیا ڕاپۆرت کرا کە ترسی قەڵەوبوون یان تێکچوونی دیاری وێنەی جەستەیان نەبوو. کەسەکان سنووردارکردنی خواردنیان بە نیشانە جەستەیییەکان، وەک پڕبوون و ئازاری سک یان نەبوونی برسێتی و ئارەزووی خواردن، ڕوون دەکردەوە. ئەم ڕاپۆرتانە سنوورداریی ئەو گریمانەیەیان پیشان دا کە ھەموو ئەزموونێکی ئەنۆرێکسیا دەبێت بە ترسی زیادبوونی کێش دەربکەوێت.<ref name="source-90" /> ====== ھیندستان ====== پێداچوونەوەی ساڵی ٢٠١٥ وێنەیەکی یەکگرتوو بۆ بڵاوبوونەوەی پەشێویی خواردن لە ھیندستان نیشان نادات. لە ڕاپرسییەکی دەروونپزیشکانی بەنگەلۆردا، ٢٣٫٥٪ پێیان وابوو ڕێژەکان زیاد دەبن، ٢٦٫٥٪ پێیان وابوو جێگیرن و ٤٢٪ دڵنیا نەبوون. ئەم ژمارانە بۆچوونی وەڵامدەرانن، نەک ڕێژەی نەخۆشی لە دانیشتواندا. قەبارە و ھەمەجۆریی ھیندستانیش واتای ئەوەیە کە ڕەوتەکان لە ناوچە و گرووپەکاندا دەکرێت جیاواز بن.<ref name="source-90" /> <span id="تێڕوانینە-ئەمریکییەکان"></span> ==== تێڕوانینە ئەمریکییەکان ==== <span id="ئەفریقاییە-ئەمریکییەکان"></span> ===== ئەفریقاییە ئەمریکییەکان ===== ھەندێک توێژینەوەی پێشوو لە نموونە ئەفریقاییە ئەمریکییەکاندا ڕەزامەندیی زیاتری لە جەستە یان پەسەندکردنی قەبارەی گەورەتری جەستە ڕاپۆرت کردووە.<ref name="source-94">Miller KJ, Gleaves DH, Hirsch TG, Green BA, Snow AC, Corbett CC (April 2000). “Comparisons of body image dimensions by race/ethnicity and gender in a university population”. The International Journal of Eating Disorders. 27 (3): 310–6. doi:10.1002/(sici)1098-108x(200004)27:3&lt;310::aid-eat8&gt;3.0.co;2-q. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10694717/ PMID 10694717]. [https://doi.org/10.1002%2F%28sici%291098-108x%28200004%2927%3A3%3C310%3A%3Aaid-eat8%3E3.0.co%3B2-q بەستەر]</ref><ref name="source-95">Thompson SH, Corwin SJ, Sargent RG (April 1997). “Ideal body size beliefs and weight concerns of fourth-grade children”. The International Journal of Eating Disorders. 21 (3): 279–84. doi:10.1002/(SICI)1098-108X(199704)21:3&lt;279::AID-EAT8&gt;3.0.CO;2-H. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9097201/ PMID 9097201]. [https://doi.org/10.1002%2F%28SICI%291098-108X%28199704%2921%3A3%3C279%3A%3AAID-EAT8%3E3.0.CO%3B2-H بەستەر]</ref> بەڵام توێژینەوەکانی دیکە ھاوشێوەییی زۆریان لە نیگەرانییەکانی شێوەی جەستە لە نێوان گرووپەکاندا بینیوە، و مێتا شیکردنەوەیەکیش جیاوازییەکان بە گشتی بچووک دۆزییەوە.<ref name="source-96">Olson KL, Lillis J, Panza E, Wing RR, Quinn DM, Puhl RR (December 2020). “Body shape concerns across racial and ethnic groups among adults in the United States: More similarities than differences”. Body Image. 35: 108–113. doi:10.1016/j.bodyim.2020.08.013. PMC 7744334. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32979632/ PMID 32979632]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.bodyim.2020.08.013 بەستەر]</ref><ref name="source-97">Grabe S, Hyde JS (July 2006). “Ethnicity and body dissatisfaction among women in the United States: a meta-analysis”. Psychological Bulletin. 132 (4): 622–40. doi:10.1037/0033-2909.132.4.622. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16822170/ PMID 16822170]. [https://doi.org/10.1037%2F0033-2909.132.4.622 بەستەر]</ref> لە داتای پێکەوەلکێنراوی ڕاپرسییە ئەمریکییەکاندا، ڕێژەی ئەنۆرێکسیا و BED لە گرووپە لێکۆڵراوەکاندا ھاوشێوە بوو، بەڵام بولیمیا لە ئەفریقاییە ئەمریکییەکان و لاتینییەکاندا لە سپییە نالاتینییەکان زیاتر بوو.<ref name="source-98">Marques L, Alegria M, Becker AE, Chen CN, Fang A, Chosak A, et al. (July 2011). “Comparative prevalence, correlates of impairment, and service utilization for eating disorders across US ethnic groups: Implications for reducing ethnic disparities in health care access for eating disorders”. The International Journal of Eating Disorders. 44 (5): 412–20. doi:10.1002/eat.20787. PMC 3011052. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20665700/ PMID 20665700]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.20787 بەستەر]</ref> <span id="خەڵکی-ڕەسەنی-ئەمریکا"></span> ===== خەڵکی ڕەسەنی ئەمریکا ===== لە شیکردنەوەی داتای گەنجانی خەڵکی ڕەسەنی ئەمریکادا، ژنان لە پیاوان زیاتر لەدەستدانی کۆنترۆڵ و شەرم بەھۆی زۆرخۆرییەوە ڕاپۆرت کرد. ژنانی ئەو گرووپە لە ژنانی سپی زیاتر ھەندێک ڕەفتاری خواردنی تێکچوویان ڕاپۆرت کرد، بەڵام ڕێژەی ئەوانەی پێشتر پەشێویی خواردنیان بۆ دەستنیشان کرابوو جیاوازیی بەرچاوی نەبوو.<ref name="source-99">Striegel-Moore RH, Rosselli F, Holtzman N, Dierker L, Becker AE, Swaney G (September 2011). “Behavioral symptoms of eating disorders in Native Americans: results from the ADD Health Survey Wave III”. The International Journal of Eating Disorders. 44 (6): 561–6. doi:10.1002/eat.20894. PMC 11624507. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21823140/ PMID 21823140]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.20894 بەستەر]</ref> ===== لاتینییەکان ===== لە توێژینەوەیەکی ژنانی زانکۆ کە لە پشکنینی سەرەتایی پەشێویی خواردندا ئەنجامی پۆزەتیڤیان ھەبوو، ژنانی ھیسپانیک لە ژنانی ناھیسپانیک زیاتر بەکارھێنانی دەرمانی دژەقەبزییان ڕاپۆرت کرد.<ref name="source-100">Monterubio GE, Fitzsimmons-Craft EE, Balantekin KN, Sadeh-Sharvit S, Goel NJ, Laing O, et al. (November 2020). “Eating disorder symptomatology, clinical impairment, and comorbid psychopathology in racially and ethnically diverse college women with eating disorders”. The International Journal of Eating Disorders. 53 (11): 1868–1874. doi:10.1002/eat.23380. PMC 7669650. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32918315/ PMID 32918315]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.23380 بەستەر]</ref> توێژینەوەی ڕاپرسییە گشتییە ئەمریکییەکانیش بولیمیای زیاتری لە لاتینییەکاندا بە بەراورد بە سپییە نالاتینییەکان بینیوە؛ ئەمە نابێت بە جیاوازی لە ھەموو جۆرەکانی پەشێویی خواردندا لێک بدرێتەوە.<ref name="source-98" /> <span id="نائاسایشی-خۆراک"></span> === نائاسایشی خۆراک === نائاسایشی خۆراک واتە سنوورداربوونی دەستگەیشتن بە خواردن، بۆ نموونە بەھۆی تەنگانەی دارایی.<ref name="source-101">Lydecker JA, Grilo CM (June 2019). “Food insecurity and bulimia nervosa in the United States”. The International Journal of Eating Disorders. 52 (6): 735–739. doi:10.1002/eat.23074. PMC 6555671. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30920683/ PMID 30920683]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.23074 بەستەر]</ref> لە توێژینەوەی کەسانی وەرگری یارمەتیی خۆراکدا، نائاسایشیی زیاتر بە زۆرخۆری، سنووردارکردنی خواردن، ڕەفتارە قەرەبووکەرەوەکان و ننگلێدانی خۆ بەھۆی کێشەوە پەیوەست بوو.<ref name="source-102">Becker CB, Middlemass K, Taylor B, Johnson C, Gomez F (September 2017). “Food insecurity and eating disorder pathology”. The International Journal of Eating Disorders. 50 (9): 1031–1040. doi:10.1002/eat.22735. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28626944/ PMID 28626944]. S2CID 205778149. [https://doi.org/10.1002%2Feat.22735 بەستەر]</ref> توێژینەوەیەکی دواتر لە نێوان ٨٩١ گەورەساڵ کە لە بانکی خۆراکی شارێک یارمەتییان وەردەگرت، پەیوەندیی نێوان نائاسایشیی توندتری خۆراک و نیشانەی زیاتری پەشێویی خواردنی نیشان دا؛ ئەم توێژینەوەیە ناتوانێت بسەلمێنێت کە نائاسایشی خۆراک ھۆکاری پەشێویی خواردنە.<ref name="source-231">Becker CB, Middlemass KM, Gomez F, Martinez-Abrego A (September 2019). “Eating Disorder Pathology Among Individuals Living With Food Insecurity: A Replication Study”. Clinical Psychological Science. 7 (5): 1144–1158. doi:10.1177/2167702619851811. [https://digitalcommons.trinity.edu/psych_faculty/199/ بەستەر]</ref> لە توێژینەوەیەکی دیکەشدا، نائاسایشی خۆراک لە گرووپی بولیمیادا لە گرووپی کێشی تەندروست زیاتر بوو، بەڵام جیاوازیی بەرچاوی نێوان بولیمیا و BED نەبوو.<ref name="source-101" /> <span id="ڕووداوی-ئازاربەخش"></span> === ڕووداوی ئازاربەخش === توێژینەوەیەکی چاوپێکەوتن لەسەر مێژووی ژیانی ژنانی ئەفریقایی ئەمریکی، لاتینی و سپی، کێشەکانی خواردنی لە پەیوەندی بە ئەزموونەکانی دەستدرێژی، ڕەگەزپەرستی، چەوساندنەوە و ھەژاریدا لێک داوەتەوە. لەو تێڕوانینە تیۆرییەدا ھەندێک ڕەفتاری خواردن وەک ھەوڵێک بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئازار باس کراون؛ ئەمە ڕوونکردنەوەیەکی یەکسان بۆ ھەموو کەس یان ھۆکارێکی سەلمێنراوی BED نییە.<ref name="source-103">Thompson BW (1992). ““A Way Outa No Way”: Eating Problems among African-American, Latina, and White Women”. Gender and Society. 6 (4): 546–561. doi:10.1177/089124392006004002. ISSN 0891-2432. S2CID 145179769. [https://doi.org/10.1177%2F089124392006004002 بەستەر]</ref> <span id="ئاراستەی-سێکسی-و-ناسنامەی-ڕەگەزی"></span> === ئاراستەی سێکسی و ناسنامەی ڕەگەزی === پێوەرەکانی ڕەگەز و دەرکەوتن دەتوانن لە چۆنیەتیی دەربڕینی کێشەکانی خواردندا ڕۆڵ بگێڕن. پێداچوونەوەی توێژینەوەکانی پیاوان ئاماژە بەوە دەکات کە کەمتر نوێنەرایەتییان لە توێژینەوەکاندا کراوە و ننگلێدانی کۆمەڵایەتی و جیاوازیی ھەندێک نیشانە، لەوانە سەرقاڵبوونی زۆر بە ماسولکەداربوون، ناسینەوە و چارەسەریان ئاڵۆزتر دەکات.<ref name="source-104">Murray SB, Nagata JM, Griffiths S, Calzo JP, Brown TA, Mitchison D, et al. (November 2017). “The enigma of male eating disorders: A critical review and synthesis”. Clinical Psychology Review. 57: 1–11. doi:10.1016/j.cpr.2017.08.001. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28800416/ PMID 28800416]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.cpr.2017.08.001 بەستەر]</ref> دەکرێت کێشەکانی خواردن و ناڕەحەتیی ڕەگەزی (gender dysphoria) پەیوەندییان ھەبێت، بەتایبەتی کاتێک گۆڕینی جەستە بە ناسنامەی ڕەگەزیی کەسەکەوە پەیوەستە. بەڵام ئەم دوو دۆخە جیاوازن؛ ڕاپۆرتکردنی ڕەفتاری خواردنی تێکچوو بە تەنھا بۆ دەستنیشانکردنی پەشێویی خواردن بەس نییە.<ref name="source-105">“Gender Dysphoria and Eating Disorders”. Duke Department of Psychiatry &amp; Behavioral Sciences. 2023-05-15. Retrieved 2026-04-22. [https://psychiatry.duke.edu/blog/gender-dysphoria-and-eating-disorders بەستەر]</ref> == میکانیزمەکان == ڕەفتاری خواردن بە تۆڕێکی ئاڵۆزی نیشانە دەمارەیی و ھۆرمۆنییەکان ڕێک دەخرێت. تەوەری ھایپۆتالامۆس–ھیپۆفیز–ئەدریناڵ (HPA) بەشێک لە وەڵامی جەستە بۆ فشارە. لە توێژینەوەکانی ئەنۆرێکسیادا گۆڕانکاری لە کارکردنی ئەم تەوەرە، لەوانە بەرزبوونەوەی کۆرتیزۆڵ، بینراوە؛ کەمخۆراکی و گۆڕانی ڕیتمی ڕۆژانەش دەتوانن لە ئەنجامەکاندا ڕۆڵیان ھەبێت.<ref name="source-106">Gross MJ, Kahn JP, Laxenaire M, Nicolas JP, Burlet C (1994). “[Corticotropin-releasing factor and anorexia nervosa: reactions of the hypothalamus-pituitary-adrenal axis to neurotropic stress]”. Annales d’Endocrinologie. 55 (6): 221–8. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7864577/ PMID 7864577]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7864577 بەستەر]</ref><ref name="source-107">Licinio J, Wong ML, Gold PW (April 1996). “The hypothalamic-pituitary-adrenal axis in anorexia nervosa”. Psychiatry Research. 62 (1): 75–83. doi:10.1016/0165-1781(96)02991-5. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8739117/ PMID 8739117]. S2CID 10777927. [https://doi.org/10.1016%2F0165-1781%2896%2902991-5 بەستەر]</ref> ھۆرمۆنەکانی کۆئەندامی ھەرس لە ھەستکردن بە برسێتی و تێریدا بەشدارن.<ref name="source-108">Chaudhri O, Small C, Bloom S (July 2006). “Gastrointestinal hormones regulating appetite”. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences. 361 (1471): 1187–209. doi:10.1098/rstb.2006.1856. PMC 1642697. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16815798/ PMID 16815798]. [https://doi.org/10.1098%2Frstb.2006.1856 بەستەر]</ref> {| class="wikitable" |- ! ماددە یان تۆڕ ! ڕۆڵ و ئەنجامی لێکۆڵینەوە |- | سیرۆتۆنین | نێوەندگیرێکی دەمارەییە کە لە ڕێکخستنی خواردن و مەزاجدا ڕۆڵی ھەیە. گۆڕانکارییەکانی لە ئەنۆرێکسیا و بولیمیادا لێکۆڵراونەتەوە؛ ھەندێکیان دەتوانن لەگەڵ کەمخۆراکیدا بگۆڕێن.<ref name="source-109">Jimerson DC, Lesem MD, Kaye WH, Hegg AP, Brewerton TD (September 1990). “Eating disorders and depression: is there a serotonin connection?”. Biological Psychiatry. 28 (5): 443–54. doi:10.1016/0006-3223(90)90412-U. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2207221/ PMID 2207221]. S2CID 31058047. [https://doi.org/10.1016%2F0006-3223%2890%2990412-U بەستەر]</ref><ref name="source-110">Leibowitz SF (1990). “The role of serotonin in eating disorders”. Drugs. 39 (Suppl 3): 33–48. doi:10.2165/00003495-199000393-00005. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2197074/ PMID 2197074]. S2CID 8612545. [https://doi.org/10.2165%2F00003495-199000393-00005 بەستەر]</ref><ref name="source-111">Blundell JE, Lawton CL, Halford JC (November 1995). “Serotonin, eating behavior, and fat intake”. Obesity Research. 3 (Suppl 4): 471S–476S. doi:10.1002/j.1550-8528.1995.tb00214.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8697045/ PMID 8697045]. [https://doi.org/10.1002%2Fj.1550-8528.1995.tb00214.x بەستەر]</ref> |- | نۆرئەپینێفرین | لە ڕێکخستنی وزە و خواردندا بەشدارە؛ لە توێژینەوەی بولیمیادا جیاوازی لە پێوانەکانی چاڵاکیی ئەم تۆڕە ڕاپۆرت کراوە.<ref name="source-112">Hainer V, Kabrnova K, Aldhoon B, Kunesova M, Wagenknecht M (November 2006). “Serotonin and norepinephrine reuptake inhibition and eating behavior”. Annals of the New York Academy of Sciences. 1083 (1): 252–69. Bibcode:2006NYASA1083..252H. doi:10.1196/annals.1367.017. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17148744/ PMID 17148744]. S2CID 21025584. [https://doi.org/10.1196%2Fannals.1367.017 بەستەر]</ref><ref name="source-113">George DT, Kaye WH, Goldstein DS, Brewerton TD, Jimerson DC (July 1990). “Altered norepinephrine regulation in bulimia: effects of pharmacological challenge with isoproterenol”. Psychiatry Research. 33 (1): 1–10. doi:10.1016/0165-1781(90)90143-S. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2171006/ PMID 2171006]. S2CID 36244543. [https://doi.org/10.1016%2F0165-1781%2890%2990143-S بەستەر]</ref> |- | دۆپامین | لە تایبەتمەندیی پاداشتبەخشیی خواردندا ڕۆڵ دەگێڕێت.<ref name="source-114">Wang GJ, Volkow ND, Logan J, Pappas NR, Wong CT, Zhu W, et al. (February 2001). “Brain dopamine and obesity”. Lancet. 357 (9253): 354–7. doi:10.1016/S0140-6736(00)03643-6. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11210998/ PMID 11210998]. S2CID 6413843. [https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2800%2903643-6 بەستەر]</ref> |- | لێپتین و گرێلین | لێپتین بە بڕی چەوریی جەستە و نیشانەکانی تێرییەوە پەیوەستە؛ گرێلین لە ھۆرمۆنە ھاندەرەکانی خواردنە. لێکدانەوەی ئاستی لێپتین لە پەشێویی خواردندا بە کێش و شێوازی پێوانەکردنیش پەیوەستە.<ref name="source-108" /><ref name="source-115">Frederich R, Hu S, Raymond N, Pomeroy C (February 2002). “Leptin in anorexia nervosa and bulimia nervosa: importance of assay technique and method of interpretation”. The Journal of Laboratory and Clinical Medicine. 139 (2): 72–9. doi:10.1067/mlc.2002.121014. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11919545/ PMID 11919545]. [https://doi.org/10.1067%2Fmlc.2002.121014 بەستەر]</ref><ref name="source-116">Ferron F, Considine RV, Peino R, Lado IG, Dieguez C, Casanueva FF (March 1997). “Serum leptin concentrations in patients with anorexia nervosa, bulimia nervosa and non-specific eating disorders correlate with the body mass index but are independent of the respective disease”. Clinical Endocrinology. 46 (3): 289–93. doi:10.1046/j.1365-2265.1997.1260938.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9156037/ PMID 9156037]. S2CID 25268127. [https://doi.org/10.1046%2Fj.1365-2265.1997.1260938.x بەستەر]</ref> |- | ھۆمۆسیستین | لە توێژینەوەیەکی بچووکی ژنانی تووشبوو بە ئەنۆرێکسیا یان بولیمیادا، ئاستی خوێنی لە گرووپی کۆنترۆڵ بەرزتر بوو.<ref name="source-117">Wilhelm J, Müller E, de Zwaan M, Fischer J, Hillemacher T, Kornhuber J, et al. (April 2010). “Elevation of homocysteine levels is only partially reversed after therapy in females with eating disorders”. Journal of Neural Transmission. 117 (4): 521–7. doi:10.1007/s00702-010-0379-6. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20191295/ PMID 20191295]. S2CID 7026873. [https://doi.org/10.1007%2Fs00702-010-0379-6 بەستەر]</ref> |} توێژینەوەی دژەتەنەکانی دژ بە ماددەکانی خودی جەستە، یان «خۆدژەتەنەکان» (autoantibodies)، پەیوەندیی نێوان ھەندێک پێوانەی بەرگریی جەستە و نیشانەکانی پەشێویی خواردن نیشان داوە.<ref name="source-118">Fetissov SO, Harro J, Jaanisk M, Järv A, Podar I, Allik J, et al. (October 2005). “Autoantibodies against neuropeptides are associated with psychological traits in eating disorders”. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 102 (41): 14865–70. Bibcode:2005PNAS..10214865F. doi:10.1073/pnas.0507204102. PMC 1253594. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16195379/ PMID 16195379]. [https://doi.org/10.1073%2Fpnas.0507204102 بەستەر]</ref> لە توێژینەوەیەکی پڕۆتینی بەکتریاییی ClpBدا، تاقیکردنەوەی ئاژەڵی و پێوانەکردنی خوێنی نەخۆشان پێکەوە بەکارھاتن. ئەنجامەکان ڕۆڵێکی ئەگەری بۆ پەیوەندیی بەکتریاکانی ڕیخۆڵە، بەرگریی جەستە و نیشانەکانی خواردن پێشنیار دەکەن؛ ھۆکارێکی یەکلاکەرەوەیان نەسەلماندووە.<ref name="source-119">Tennoune N, Chan P, Breton J, Legrand R, Chabane YN, Akkermann K, et al. (October 2014). “Bacterial ClpB heat-shock protein, an antigen-mimetic of the anorexigenic peptide α-MSH, at the origin of eating disorders”. Translational Psychiatry. 4 (10): e458. doi:10.1038/tp.2014.98. PMC 4350527. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25290265/ PMID 25290265]. [https://doi.org/10.1038%2Ftp.2014.98 بەستەر]</ref> گریمانەی پەیوەندیی تووشبوونی میکرۆبی و ھەندێک دۆخی دەروونیی دەستپێکی لەناکاوی منداڵان لە چوارچێوەی PANDAS (paediatric autoimmune neuropsychiatric disorders associated with streptococcal infections) و PANS (paediatric acute-onset neuropsychiatric syndrome)دا تاوتوێ کراوە. بەڵگەی یەکلاکەرەوە بۆ گریمانە خۆبەرگرییەکە نەبووە و ناکۆکیی زانستی لەسەری ھەیە.<ref name="source-120">Wilbur C, Bitnun A, Kronenberg S, Laxer RM, Levy DM, Logan WJ, et al. (May 2019). “PANDAS/PANS in childhood: Controversies and evidence”. Paediatr Child Health. 24 (2): 85–91. doi:10.1093/pch/pxy145. PMC 6462125. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30996598/ PMID 30996598]. [https://doi.org/10.1093%2Fpch%2Fpxy145 بەستەر]</ref><ref name="source-121">Sigra S, Hesselmark E, Bejerot S (March 2018). “Treatment of PANDAS and PANS: a systematic review”. Neurosci Biobehav Rev. 86: 51–65. doi:10.1016/j.neubiorev.2018.01.001. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29309797/ PMID 29309797]. S2CID 40827012. [https://doi.org/10.1016%2Fj.neubiorev.2018.01.001 بەستەر]</ref> ڕاپۆرتێکی چوار منداڵی تووشبوو بە ئەنۆرێکسیا پەیوەندییەکی ئەگەری لەگەڵ تووشبوونی پێشووی سترێپتۆکۆک پێشنیار کردووە؛ ئەمە بەڵگەی کەیسەکانە و بۆ ھەموو ئەنۆرێکسیا گشتی ناکرێت.<ref name="source-122">Sokol MS (2000). “Infection-triggered anorexia nervosa in children: clinical description of four cases”. Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology. 10 (2): 133–45. doi:10.1089/cap.2000.10.133. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10933123/ PMID 10933123]. [https://doi.org/10.1089%2Fcap.2000.10.133 بەستەر]</ref> پێداچوونەوەی ڕاپۆرتەکانی زیانی مێشک پەیوەندیی نێوان ھەندێک زیانی لۆبی پێشەوە و لۆبی تەمپوراڵی ڕاست و نیشانە ئاڵۆزەکانی پەشێویی خواردن نیشان داوە.<ref name="source-123">Uher R, Treasure J (June 2005). “Brain lesions and eating disorders”. Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry. 76 (6): 852–7. doi:10.1136/jnnp.2004.048819. PMC 1739667. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15897510/ PMID 15897510]. [https://doi.org/10.1136%2Fjnnp.2004.048819 بەستەر]</ref> لە کەیسەکانی دیکەدا، گرێی مێشک سەرەتا بە ئەنۆرێکسیا ھەڵە دەستنیشان کراوە.<ref name="source-124">Winston AP, Barnard D, D’Souza G, Shad A, Sherlala K, Sidhu J, et al. (November 2006). “Pineal germinoma presenting as anorexia nervosa: Case report and review of the literature”. The International Journal of Eating Disorders. 39 (7): 606–8. doi:10.1002/eat.20322. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17041920/ PMID 17041920]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.20322 بەستەر]</ref><ref name="source-125">Rohrer TR, Fahlbusch R, Buchfelder M, Dörr HG (2006). “Craniopharyngioma in a female adolescent presenting with symptoms of anorexia nervosa”. Klinische Padiatrie. 218 (2): 67–71. doi:10.1055/s-2006-921506. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16506105/ PMID 16506105]. S2CID 37147413. [https://doi.org/10.1055%2Fs-2006-921506 بەستەر]</ref><ref name="source-126">Chipkevitch E (1994). “Brain tumors and anorexia nervosa syndrome”. Brain &amp; Development. 16 (3): 175–9, discussion 180–2. doi:10.1016/0387-7604(94)90064-7. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7943600/ PMID 7943600]. S2CID 4766012. [https://doi.org/10.1016%2F0387-7604%2894%2990064-7 بەستەر]</ref> ڕاپۆرتێکی تاکەکەیس لە پیاوێکی گەنجدا پەیوەندییەکی ئەگەری نێوان کۆبوونەوەی کەلسیۆم لە تالامۆسی ڕاست و گەشەکردنی ئەنۆرێکسیای تاوتوێ کردووە.<ref name="source-127">Conrad R, Wegener I, Geiser F, Imbierowicz K, Liedtke R (October 2008). “Nature against nurture: calcification in the right thalamus in a young man with anorexia nervosa and obsessive-compulsive personality disorder”. CNS Spectrums. 13 (10): 906–10. doi:10.1017/S1092852900017016. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18955946/ PMID 18955946]. S2CID 13013352. [https://doi.org/10.1017%2FS1092852900017016 بەستەر]</ref> ھەندێک توێژینەوە پەیوەندیی نێوان ئاڵۆزییەکانی دەوروبەری لەدایکبوون و پەشێویی خواردنی دواتر نیشان داوە. لە داتای کچانی سوێددا، لەدایکبوونی زۆر پێشوەختە و کۆبوونەوەی خوێن لە ژێر پەردەی ئێسکی سەری کۆرپە (cephalhematoma) بە ئەنۆرێکسیای دواترەوە پەیوەست بوون.<ref name="source-128">Cnattingius S, Hultman CM, Dahl M, Sparén P (July 1999). “Very preterm birth, birth trauma, and the risk of anorexia nervosa among girls”. Archives of General Psychiatry. 56 (7): 634–8. doi:10.1001/archpsyc.56.7.634. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10401509/ PMID 10401509]. [https://doi.org/10.1001%2Farchpsyc.56.7.634 بەستەر]</ref> لە توێژینەوەیەکی ئیتالیادا، ھەندێک ئاڵۆزی وەک کەمخوێنیی دایک، پرێئیکلامپسیا، زیانی جێگرە و کێشەکانی دڵی کۆرپەش پەیوەندییان ھەبوو. شێوازی پەیوەندی بە جۆری پەشێوییەکە جیاواز بوو و میکانیزمەکان یەکلا نەکرابوونەوە.<ref name="source-129">Favaro A, Tenconi E, Santonastaso P (January 2006). “Perinatal factors and the risk of developing anorexia nervosa and bulimia nervosa”. Archives of General Psychiatry. 63 (1): 82–8. doi:10.1001/archpsyc.63.1.82. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16389201/ PMID 16389201]. S2CID 45181444. [https://doi.org/10.1001%2Farchpsyc.63.1.82 بەستەر]</ref><ref name="source-130">Favaro A, Tenconi E, Santonastaso P (April 2008). “The relationship between obstetric complications and temperament in eating disorders: a mediation hypothesis”. Psychosomatic Medicine. 70 (3): 372–7. doi:10.1097/PSY.0b013e318164604e. hdl:11577/2430429. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18256341/ PMID 18256341]. S2CID 347034. [https://doi.org/10.1097%2FPSY.0b013e318164604e بەستەر]</ref> == دەستنیشانکردن == ھەڵسەنگاندن پشکنینی دۆخی جەستەیی، ڕەفتاری خواردن و دۆخی دەروونی لەخۆ دەگرێت. نیشانەکانی کێشەیەکی جەستەیی دەتوانن لە نیشانەکانی پەشێویی خواردن بچن، یان ئەو دوو دۆخە پێکەوە ھەبن.<ref name="source-3" /><ref name="source-59" /> لە ھەندێک کەیسدا وێنەگرتنی مێشک یارمەتیی ناسینەوەی کێشەیەکی پێکھاتەیی داوە؛ ڕاپۆرتێکیش ئەنۆرێکسیا و گرێی مێشکی بە دوو دۆخی پێکەوەبووی بێ پەیوەندیی ڕوون لێک داوەتەوە.<ref name="source-131">Trummer M, Eustacchio S, Unger F, Tillich M, Flaschka G (August 2002). “Right hemispheric frontal lesions as a cause for anorexia nervosa report of three cases”. Acta Neurochirurgica. 144 (8): 797–801, discussion 801. doi:10.1007/s00701-002-0934-5. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12181689/ PMID 12181689]. S2CID 549924. [https://doi.org/10.1007%2Fs00701-002-0934-5 بەستەر]</ref><ref name="source-132">O’Brien A, Hugo P, Stapleton S, Lask B (November 2001). ““Anorexia saved my life”: coincidental anorexia nervosa and cerebral meningioma”. The International Journal of Eating Disorders. 30 (3): 346–9. doi:10.1002/eat.1095. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11746295/ PMID 11746295]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.1095 بەستەر]</ref> پێشگریمانەکانی دەربارەی ئەوەی «کێ تووشی پەشێویی خواردن دەبێت» دەتوانن لە ناسینەوەدا کاریگەرییان ھەبێت. لە توێژینەوەیەکدا کە ھەمان وەسفی کەیس بە ناسنامەی ژنێکی سپیپێست، ھیسپانیک یان ڕەشپێست پێشکەشی پسپۆڕە کلینیکییەکان کرا، ٤٤٪ ڕەفتاری ژنە سپیپێستەکەیان بە کێشەدار زانی، بە بەراورد بە ٤١٪ بۆ ژنە ھیسپانیکەکە و ١٧٪ بۆ ژنە ڕەشپێستەکە.<ref name="source-88" /> <span id="ھەڵسەنگاندنی-دەروونی"></span> === ھەڵسەنگاندنی دەروونی === چاوپێکەوتنی کلینیکی و پێوانە دەروونییەکان لە ھەڵسەنگاندندا بەکار دێن. ھەندێک پێوانە بە تایبەتی بۆ ڕەفتاری خواردن یان ھەڵوێست بەرامبەر جەستە دروست کراون. ئەنجامی پرسیارنامەی پشکنینی سەرەتایی بە تەنھا دەستنیشانکردنی کۆتایی نییە.<ref name="source-133">Garfinkel PE, Newman A (March 2001). “The eating attitudes test: twenty-five years later”. Eating and Weight Disorders. 6 (1): 1–24. doi:10.1007/bf03339747. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11300541/ PMID 11300541]. S2CID 9386950. [https://doi.org/10.1007%2Fbf03339747 بەستەر]</ref><ref name="source-134">Rueda GE, Díaz LA, Campo A, Barros JA, Avila GC, Oróstegui LT, et al. (June 2005). “[Validation of the SCOFF questionnaire for screening of eating disorders in university women]”. Biomedica. 25 (2): 196–202. doi:10.7705/biomedica.v25i2.1342. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16022374/ PMID 16022374]. [https://doi.org/10.7705%2Fbiomedica.v25i2.1342 بەستەر]</ref><ref name="source-135">Probst M, Pieters G, Vanderlinden J (November 2008). “Evaluation of body experience questionnaires in eating disorders in female patients (AN/BN) and nonclinical participants”. The International Journal of Eating Disorders. 41 (7): 657–65. doi:10.1002/eat.20531. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18446834/ PMID 18446834]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.20531 بەستەر]</ref> {| class="wikitable" |- ! پێوانە یان ئامراز ! ناوی ئینگلیزی و کورتکراوە |- | تاقیکردنەوەی ھەڵوێستەکانی خواردن | Eating Attitudes Test؛ EAT.<ref name="source-133" /> |- | پرسیارنامەی سکۆف | SCOFF questionnaire.<ref name="source-134" /> |- | تاقیکردنەوەی ھەڵوێست بەرامبەر جەستە | Body Attitude Test؛ BAT.<ref name="source-135" /> |- | پرسیارنامەی ھەڵوێست بەرامبەر جەستە | Body Attitudes Questionnaire؛ BAQ.<ref name="source-136">Ben-Tovim DI, Walker MK (November 1992). “A quantitative study of body-related attitudes in patients with anorexia and bulimia nervosa”. Psychological Medicine. 22 (4): 961–9. doi:10.1017/S0033291700038538. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1488491/ PMID 1488491]. S2CID 39143005. [https://doi.org/10.1017%2FS0033291700038538 بەستەر]</ref> |- | لیستی پێوانەی پەشێویی خواردن | Eating Disorder Inventory؛ EDI.<ref name="source-137">Olson MS, Williford HN, Richards LA, Brown JA, Pugh S (June 1996). “Self-reports on the Eating Disorder Inventory by female aerobic instructors”. Perceptual and Motor Skills. 82 (3 Pt 1): 1051–8. doi:10.2466/pms.1996.82.3.1051. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8774050/ PMID 8774050]. S2CID 30095594. [https://doi.org/10.2466%2Fpms.1996.82.3.1051 بەستەر]</ref> |- | چاوپێکەوتنی ھەڵسەنگاندنی پەشێویی خواردن | Eating Disorder Examination؛ EDE.<ref name="source-138">Wilfley DE, Schwartz MB, Spurrell EB, Fairburn CG (April 2000). “Using the eating disorder examination to identify the specific psychopathology of binge eating disorder”. The International Journal of Eating Disorders. 27 (3): 259–69. doi:10.1002/(SICI)1098-108X(200004)27:3&lt;259::AID-EAT2&gt;3.0.CO;2-G. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10694711/ PMID 10694711]. S2CID 34245277. [https://doi.org/10.1002%2F%28SICI%291098-108X%28200004%2927%3A3%3C259%3A%3AAID-EAT2%3E3.0.CO%3B2-G بەستەر]</ref> |} پێوانە گشتییەکانی وەک پێوەری خەمۆکیی ھەمیلتۆن و لیستی خەمۆکیی بێکیش لە توێژینەوەی دۆخە ھاوبەشەکاندا بەکارھاتوون.<ref name="source-139">Ehle G, Wahlstab A, Ott J (November 1982). “[Psychodiagnostic findings in anorexia nervosa and post-pill amenorrhea]”. Psychiatrie, Neurologie, und Medizinische Psychologie. 34 (11): 647–56. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7170321/ PMID 7170321]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7170321 بەستەر]</ref><ref name="source-140">Kennedy SH, Kaplan AS, Garfinkel PE, Rockert W, Toner B, Abbey SE (October 1994). “Depression in anorexia nervosa and bulimia nervosa: discriminating depressive symptoms and episodes”. Journal of Psychosomatic Research. 38 (7): 773–82. doi:10.1016/0022-3999(94)90030-2. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7877132/ PMID 7877132]. [https://doi.org/10.1016%2F0022-3999%2894%2990030-2 بەستەر]</ref> خشتەی ھەڵسەنگاندنی ئەنجامی مۆرگان–ڕەسڵیش بۆ تۆمارکردن و ھەڵسەنگاندنی ڕەوتی ئەنۆرێکسیا باس کراوە.<ref name="source-141">Morgan HG, Hayward AE (March 1988). “Clinical assessment of anorexia nervosa. The Morgan-Russell outcome assessment schedule”. The British Journal of Psychiatry. 152 (3): 367–71. doi:10.1192/bjp.152.3.367. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3167372/ PMID 3167372]. S2CID 2443414. [https://doi.org/10.1192%2Fbjp.152.3.367 بەستەر]</ref> <span id="جیاکردنەوە-لە-دۆخەکانی-دیکە"></span> === جیاکردنەوە لە دۆخەکانی دیکە === ھەندێک دۆخی جەستەیی لە ھەڵسەنگاندنی نیشانەکانی خواردندا گرنگن: * '''نەخۆشییەکانی کۆئەندامی ھەرس:''' سیلیاک، نەخۆشیی کرۆن، گەڕانەوەی ترشیی گەدە و ھەوکردنی ئیۆزینۆفیلیی سوورێنچک دەتوانن نیشانەی ھاوشێوە دروست بکەن.<ref name="source-59" /> * '''نەخۆشیی لایم:''' پێداچوونەوەیەک نیشانە دەروونی و دەمارەییە جۆراوجۆرەکانی، لەوانە ڕاپۆرتی ئەنۆرێکسیا، باس کردووە؛ ئەمە بە مانای ئەوە نییە کە لایم ھۆکارێکی باوی پەشێویی خواردنە.<ref name="source-142">Fallon BA, Nields JA (November 1994). “Lyme disease: a neuropsychiatric illness”. The American Journal of Psychiatry. 151 (11): 1571–83. doi:10.1176/ajp.151.11.1571. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7943444/ PMID 7943444]. S2CID 22568915. [https://doi.org/10.1176%2Fajp.151.11.1571 بەستەر]</ref> * '''نەخۆشیی ئەدیسۆن:''' لە ڕاپۆرتی کەیسدا کەمبوونی کێش، ڕشانەوە و نیشانەکانی دیکەی سەرەتا بە ئەنۆرێکسیا لێک دراونەتەوە.<ref name="source-143">Adams R, Hinkebein MK, McQuillen M, Sutherland S, El Asyouty S, Lippmann S (February 1998). “Prompt differentiation of Addison’s disease from anorexia nervosa during weight loss and vomiting”. Southern Medical Journal. 91 (2): 208–11. doi:10.1097/00007611-199802000-00017. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9496878/ PMID 9496878]. S2CID 33433769. [https://doi.org/10.1097%2F00007611-199802000-00017 بەستەر]</ref> * '''ئەدینۆکارسینۆمای گەدە:''' ڕاپۆرتێکی کەیس نیشانی دا کە بەربەستی دەرچوونی گەدە و کەمبوونی کێش بەھۆی ئەم شێرپەنجەیەوە، سەرەتا بە پەشێویی خواردن ھەڵە دەستنیشان کرا.<ref name="source-144">Siew LC, Huang C, Fleming J (April 2010). “Gastric adenocarcinoma mistakenly diagnosed as an eating disorder: case report”. The International Journal of Eating Disorders. 43 (3): 286–8. doi:10.1002/eat.20678. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19365820/ PMID 19365820]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.20678 بەستەر]</ref> * '''کێشەکانی ڕژێنی تایرۆید و پەراتایرۆید:''' پێکەوەبوونی کەمکاری یان زۆرکاریی تایرۆید لەگەڵ کێشەکانی خواردن ڕاپۆرت کراوە. کەیسێکیش پەیوەندییەکی ئەگەری نێوان زۆرکاریی پەراتایرۆید و بولیمیای باس کردووە؛ کەیسێکی تاک بە تەنھا پەیوەندییەکی گشتی ناسەلمێنێت.<ref name="source-145">Mannucci E, Ricca V, Filetti S, Boldrini M, Rotella CM (August 2003). “Eating behavior and thyroid disease in female obese patients”. Eating Behaviors. 4 (2): 173–9. doi:10.1016/S1471-0153(03)00012-6. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15000980/ PMID 15000980]. [https://doi.org/10.1016%2FS1471-0153%2803%2900012-6 بەستەر]</ref><ref name="source-146">Byerley B, Black DW, Grosser BI (August 1983). “Anorexia nervosa with hyperthyroidism: case report”. The Journal of Clinical Psychiatry. 44 (8): 308–9. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6874653/ PMID 6874653]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6874653 بەستەر]</ref><ref name="source-147">Tiller J, Macrae A, Schmidt U, Bloom S, Treasure J (August 1994). “The prevalence of eating disorders in thyroid disease: a pilot study”. Journal of Psychosomatic Research. 38 (6): 609–16. doi:10.1016/0022-3999(94)90058-2. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7990069/ PMID 7990069]. [https://doi.org/10.1016%2F0022-3999%2894%2990058-2 بەستەر]</ref><ref name="source-148">Birmingham CL, Gritzner S, Gutierrez E (November 2006). “Hyperthyroidism in anorexia nervosa: case report and review of the literature”. The International Journal of Eating Disorders. 39 (7): 619–20. doi:10.1002/eat.20308. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16958126/ PMID 16958126]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.20308 بەستەر]</ref><ref name="source-149">Ozawa Y, Koyano H, Akama T (July 1999). “Complete recovery from intractable bulimia nervosa by the surgical cure of primary hyperparathyroidism”. The International Journal of Eating Disorders. 26 (1): 107–10. doi:10.1002/(SICI)1098-108X(199907)26:1&lt;107::AID-EAT15&gt;3.0.CO;2-U. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10349592/ PMID 10349592]. [https://doi.org/10.1002%2F%28SICI%291098-108X%28199907%2926%3A1%3C107%3A%3AAID-EAT15%3E3.0.CO%3B2-U بەستەر]</ref> <span id="دۆخە-دەروونییەکان"></span> ==== دۆخە دەروونییەکان ==== '''ترسی ڕشانەوە (emetophobia)''' دەتوانێت بە سنووردارکردنی جۆر یان بڕی خواردنەوە پەیوەست بێت. لە ڕاپرسییەکی ئەندامانی گرووپێکی پشتیوانیدا، زۆرێک ڕێوڕەسمی تایبەتی خواردن یان سنووردارکردنی خواردنیان ڕاپۆرت کرد.<ref name="source-150">Lipsitz JD, Fyer AJ, Paterniti A, Klein DF (2001). “Emetophobia: preliminary results of an internet survey”. Depression and Anxiety. 14 (2): 149–52. doi:10.1002/da.1058. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11668669/ PMID 11668669]. S2CID 11784677. [https://doi.org/10.1002%2Fda.1058 بەستەر]</ref><ref name="source-151">Boschen MJ (2007). “Reconceptualizing emetophobia: a cognitive-behavioral formulation and research agenda”. Journal of Anxiety Disorders. 21 (3): 407–19. doi:10.1016/j.janxdis.2006.06.007. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16890398/ PMID 16890398]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.janxdis.2006.06.007 بەستەر]</ref> '''ترسی قووتدانی خواردن (phagophobia)'''یش بە کێشەی قووتدانەوە دەردەکەوێت، تەنانەت کاتێک پشکنینە جەستەیییەکان ھۆکارێکی پێکھاتەیی نیشان نادەن.<ref name="source-152">Shapiro J, Franko DL, Gagne A (April 1997). “Phagophobia: a form of psychogenic dysphagia. A new entity”. The Annals of Otology, Rhinology, and Laryngology. 106 (4): 286–90. doi:10.1177/000348949710600404. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9109717/ PMID 9109717]. S2CID 22215557. [https://doi.org/10.1177%2F000348949710600404 بەستەر]</ref> '''پەشێویی خۆناشیرینبینی (BDD)''' بە سەرقاڵبوونی زۆر بە کەموکوڕییەک دەناسرێتەوە کە کەسەکە پێی وایە لە ڕواڵەتی جەستەیدا ھەیە و لە ناڕەزاییی ئاسایی لە جەستە جیاوازە.<ref name="source-153">Phillips KA, McElroy SL, Keck PE, Hudson JI, Pope HG (1994). “A comparison of delusional and nondelusional body dysmorphic disorder in 100 cases”. Psychopharmacology Bulletin. 30 (2): 179–86. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7831453/ PMID 7831453]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7831453 بەستەر]</ref><ref name="source-154">Feusner JD, Townsend J, Bystritsky A, Bookheimer S (December 2007). “Visual information processing of faces in body dysmorphic disorder”. Archives of General Psychiatry. 64 (12): 1417–25. doi:10.1001/archpsyc.64.12.1417. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18056550/ PMID 18056550]. [https://doi.org/10.1001%2Farchpsyc.64.12.1417 بەستەر]</ref><ref name="source-155">Feusner JD, Yaryura-Tobias J, Saxena S (March 2008). “The pathophysiology of body dysmorphic disorder”. Body Image. 5 (1): 3–12. doi:10.1016/j.bodyim.2007.11.002. PMC 3836287. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18314401/ PMID 18314401]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.bodyim.2007.11.002 بەستەر]</ref> لە توێژینەوەیەکی ٤١ کەسی تووشبوو بە ئەنۆرێکسیادا، ٣٩٪ ھەروەھا BDDیان ھەبوو کە نیگەرانییەکانی پەیوەندییان بە کێشەوە نەبوو؛ ئەم ڕێژەیە بۆ ھەموو پەشێوییەکانی خواردن نییە.<ref name="source-156">Grant JE, Kim SW, Eckert ED (November 2002). “Body dysmorphic disorder in patients with anorexia nervosa: prevalence, clinical features, and delusionality of body image”. The International Journal of Eating Disorders. 32 (3): 291–300. doi:10.1002/eat.10091. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12210643/ PMID 12210643]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.10091 بەستەر]</ref> لە توێژینەوەیەکی بچووکی وێنەگرتنی مێشکدا، کەسانی تووشبوو بە BDD لە کاتی بینینی ڕووی کەسانی دیکەدا شێوازێکی جیاوازی چاڵاکیی مێشکیان ھەبوو، بە چاڵاکیی زیاتری ھەندێک ناوچەی نیمەگۆی چەپ؛ لێکدانەوەکە سەرنجی زیاتر بۆ وردەکاری و کەمتر بۆ وێنەی گشتی پێشنیار دەکات.<ref name="source-154" /> ڕاپۆرتی تاکەکەیسێکیش دەستپێکی BDDی دوای پرۆسەیەکی ھەوکردنی مێشک و بچووکبوونەوەی ناوچەی پێشەوە–تەمپوراڵ باس کردووە.<ref name="source-157">Gabbay V, Asnis GM, Bello JA, Alonso CM, Serras SJ, O’Dowd MA (July 2003). “New onset of body dysmorphic disorder following frontotemporal lesion”. Neurology. 61 (1): 123–5. doi:10.1212/01.WNL.0000069607.30528.D5. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12847173/ PMID 12847173]. S2CID 6059843. [https://doi.org/10.1212%2F01.WNL.0000069607.30528.D5 بەستەر]</ref> '''ناڕەحەتیی ڕەگەزی (gender dysphoria)''' ئاماژە بە ناڕەحەتیی دەروونیی بەرچاو دەکات کە لە ناگونجانی نێوان ڕەگەزی دیاریکراو لە کاتی لەدایکبوون و ناسنامەی ڕەگەزیی کەسەکەوە سەرچاوە دەگرێت. دەکرێت ناڕەحەتی لە تایبەتمەندییە ڕەگەزییەکانی جەستە و حەز بە ناسینەوە و مامەڵەکردن لەگەڵ کەسەکە بەپێی ناسنامەکەی لەخۆ بگرێت. ناسنامەی ترانسجێندەر بە تەنھا دەستنیشانکردنێکی دەروونی نییە و ھەموو کەسێکی ترانسجێندەر ئەم ناڕەحەتییەی نییە.<ref name="source-158">“What is Gender Dysphoria?”. www.psychiatry.org. Retrieved 2026-04-22. [https://www.psychiatry.org/patients-families/gender-dysphoria/what-is-gender-dysphoria بەستەر]</ref> == پێشگیری == لە بوارە خێزانییەکاندا، پشتیوانی، پەیوەندیی باش، ژەمی خێزانی و کەمکردنەوەی قسەی نەرێنی لەسەر کێش وەک ھۆکاری پارێزەری ئەگەری لێکۆڵراونەتەوە. پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک جەخت دەکاتەوە کە سنوورداریی میتۆدی توێژینەوەکان ڕێگە نادات ھەر پەیوەندییەک بە پاراستنی سەلمێنراو لێک بدرێتەوە.<ref name="source-162">Langdon-Daly J, Serpell L (2017-03-28). “Protective factors against disordered eating in family systems: a systematic review of research”. Journal of Eating Disorders. 5 (1) 12. doi:10.1186/s40337-017-0141-7. PMC 5370448. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28360998/ PMID 28360998]. [https://doi.org/10.1186%2Fs40337-017-0141-7 بەستەر]</ref> بەرنامە ئۆنلاینەکانی پێشگیریش تاقی کراونەتەوە. بەرنامەی «Student Bodies» لە ژنانی تەمەنی زانکۆ کە نیگەرانیی زۆریان لە وێنەی جەستە ھەبوو، لە ھەندێک پێوانەی ھەڵوێست و ڕەفتاری خواردندا باشبوونی نیشان دا؛ کەمبوونەوەی دەستپێکی پەشێوییش لە ھەندێک ژێرگرووپی پڕمەترسیدا بینرا. ئەنجامەکان بە تایبەتمەندیی گرووپەکان و بەشدارییان لە بەرنامەکە دەگۆڕان.<ref name="source-163">Manwaring JL, Bryson SW, Goldschmidt AB, Winzelberg AJ, Luce KH, Cunning D, et al. (April 2008). “Do adherence variables predict outcome in an online program for the prevention of eating disorders?”. Journal of Consulting and Clinical Psychology. 76 (2): 341–6. doi:10.1037/0022-006X.76.2.341. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18377129/ PMID 18377129]. S2CID 30681111. [https://doi.org/10.1037%2F0022-006X.76.2.341 بەستەر]</ref> == چارەسەر == چارەسەر بە جۆر و توندیی پەشێوییەکە دەگۆڕێت و زۆرجار زیاتر لە ڕێبازێک پێکەوە بەکار دێن.<ref name="source-164">Halmi KA (June 2005). “The multimodal treatment of eating disorders”. World Psychiatry. 4 (2): 69–73. PMC 1414734. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16633511/ PMID 16633511]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16633511 بەستەر]</ref> چاودێریی پزیشکی، دەروونچارەسەری و ڕاوێژی خۆراک دەتوانن بەشێک لە کارێکی تیمی بن.<ref name="source-3" /><ref name="source-165">American Dietetic Association (December 2006). “Position of the American Dietetic Association: Nutrition intervention in the treatment of anorexia nervosa, bulimia nervosa, and other eating disorders”. Journal of the American Dietetic Association. 106 (12): 2073–2082. doi:10.1016/j.jada.2006.09.007. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17186637/ PMID 17186637]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.jada.2006.09.007 بەستەر]</ref> چارەسەر لە دەرەوەی نەخۆشخانە، بەرنامەی ڕۆژانە یان ناوخۆی نەخۆشخانە ئەنجام دەدرێت؛ چارەسەریی گرووپیش لە ھەندێک لەم شوێنانەدا لێکۆڵراوەتەوە.<ref name="source-166">Downey J (2014). “Group Therapy for Adolescents Living With an Eating Disorder: A Scoping Review”. SAGE Open. 4 (3). doi:10.1177/2158244014550618. [https://doi.org/10.1177%2F2158244014550618 بەستەر]</ref> لە توێژینەوەیەکی ٥٦ کەسی تووشبوو بە پەشێویی خواردن و پەشێویی وەسواسی ناچاریدا، بەرنامەیەکی ناوخۆیی کە ڕووبەڕووبوونەوە و ڕێگریکردن لە وەڵامدانەوە (ERP)، چاودێریی خواردن و ڕێکخستنی دەرمانی پێکەوە گرێ دەدا، لەگەڵ باشبوونی نیشانەکان پەیوەست بوو. بەڵام توێژینەوەکە گرووپی کۆنترۆڵی نەبوو و ناتوانێت کاریگەریی ھەر بەشێک بە جیا بسەلمێنێت.<ref name="source-167">Simpson HB, Wetterneck CT, Cahill SP, Steinglass JE, Franklin ME, Leonard RC, et al. (March 2013). “Treatment of obsessive-compulsive disorder complicated by comorbid eating disorders”. Cognitive Behaviour Therapy. 42 (1): 64–76. doi:10.1080/16506073.2012.751124. PMC 3947513. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23316878/ PMID 23316878]. [https://doi.org/10.1080%2F16506073.2012.751124 بەستەر]</ref> <span id="دەروونچارەسەری-و-پشتیوانیی-خۆراکی"></span> === دەروونچارەسەری و پشتیوانیی خۆراکی === ڕێبازە لێکۆڵراوەکان ئەمانە لەخۆ دەگرن؛ بڕ و جۆری بەڵگە بۆ ھەر ڕێبازێک یەکسان نییە: {| class="wikitable" |- ! ڕێباز ! ناوەڕۆک و سنووری بەڵگە |- | '''[[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT)''' | لەسەر بیرکردنەوە و ڕەفتاری پەیوەست بە خواردن کار دەکات. بەڵگەی کارایییەکەی بە جۆری پەشێوییەکە جیاوازە؛ پێداچوونەوەیەکی ٢٠٢١ بەڵگەی ئەنۆرێکسیای گەورەساڵان بە ناکافی ھەڵسەنگاند.<ref name="source-168">Agras WS, Bohon C (May 2021). “Cognitive Behavioral Therapy for the Eating Disorders”. Annual Review of Clinical Psychology. 17 (1): 417–438. doi:10.1146/annurev-clinpsy-081219-110907. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33962536/ PMID 33962536]. S2CID 233998712. [https://doi.org/10.1146%2Fannurev-clinpsy-081219-110907 بەستەر]</ref><ref name="source-169">Yeh HW, Tzeng NS, Lai TJ, Chou KR (August 2006). “[Cognitive behavioral therapy for eating disorders]”. Hu Li Za Zhi. 53 (4): 65–73. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16874604/ PMID 16874604]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16874604 بەستەر]</ref> لە تاقیکردنەوەیەکی بچووکی ئەنۆرێکسیادا، دوای دەرچوون لە نەخۆشخانە بە ڕاوێژی خۆراک بەراورد کراوە.<ref name="source-170">Pike KM, Walsh BT, Vitousek K, Wilson GT, Bauer J (November 2003). “Cognitive behavior therapy in the posthospitalization treatment of anorexia nervosa”. The American Journal of Psychiatry. 160 (11): 2046–2049. doi:10.1176/appi.ajp.160.11.2046. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14594754/ PMID 14594754]. S2CID 27979486. [https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.160.11.2046 بەستەر]</ref> |- | '''[[چارەسەریی قبووڵکردن و پابەندبوون|چارەسەریی قبووڵکردن و پابەندبوون]] (ACT)''' | لە ڕاپۆرتی سێ کەیسی ئەنۆرێکسیادا لێکۆڵراوەتەوە؛ ئەم بەڵگەیە سەرەتاییە.<ref name="source-171">Berman MI, Boutelle KN, Crow SJ (November 2009). “A case series investigating acceptance and commitment therapy as a treatment for previously treated, unremitted patients with anorexia nervosa”. European Eating Disorders Review. 17 (6): 426–434. doi:10.1002/erv.962. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19760625/ PMID 19760625]. [https://doi.org/10.1002%2Ferv.962 بەستەر]</ref> |- | '''CBTی پەرەپێدراو (CBT-E)''' | شێوەیەکی تایبەت بە پەشێوییەکانی خواردنە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ باشبوونی نیشانەکانی ڕاپۆرت کرد، بەڵام لە زۆربەی تاقیکردنەوە ھەڕەمەکییەکانی ناو ئەو پێداچوونەوەیەدا نەسەلمێنرا کە CBT-E لە چارەسەرەکانی دیکەی بەراوردکراو باشترە، بەتایبەتی لە ماوەی درێژدا.<ref name="source-168" /><ref name="source-172">Atwood ME, Friedman A (March 2020). “A systematic review of enhanced cognitive behavioral therapy (CBT-E) for eating disorders”. The International Journal of Eating Disorders. 53 (3): 311–330. doi:10.1002/eat.23206. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31840285/ PMID 31840285]. S2CID 209384429. [https://doi.org/10.1002%2Feat.23206 بەستەر]</ref> |- | '''چارەسەریی ڕاھێنانەوەی مەعریفی (CRT)''' | لەسەر شێوازی بیرکردنەوە، وەک نەرمونیانیی مەعریفی، کار دەکات. بەڵگە سەرەتایییەکانی ئەنۆرێکسیا ڕاپۆرتی ژمارەیەکی کەمی کەیس بوون.<ref name="source-173">Tchanturia K, Davies H, Campbell IC (June 2007). “Cognitive remediation therapy for patients with anorexia nervosa: preliminary findings”. Annals of General Psychiatry. 6 (1) 14. doi:10.1186/1744-859X-6-14. PMC 1892017. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17550611/ PMID 17550611]. [https://doi.org/10.1186%2F1744-859X-6-14 بەستەر]</ref><ref name="source-174">Cwojdzińska A, Markowska-Regulska K, Rybakowski F (2009). “[Cognitive remediation therapy in adolescent anorexia nervosa–case report]”. Psychiatria Polska. 43 (1): 115–124. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19694406/ PMID 19694406]. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19694406 بەستەر]</ref> |- | '''چارەسەریی ماودزلی بۆ ئەنۆرێکسیای گەورەساڵان (MANTRA)''' | شێوازی ڕەقی پرۆسەکردنی زانیاری، خۆپاراستن لە ھەست و پەیوەندی، باوەڕە پشتگیریکەرەکانی ئەنۆرێکسیا و وەڵامەکانی کەسانی نزیک دەکاتە ئامانج. ئەمانە لە مۆدێلێکی مەعریفی و نێوانکەسیدا وەک ھۆکاری بەردەوامبوونی پەشێوییەکە پێشنیار کراون.<ref name="source-175">Schmidt U, Wade TD, Treasure J (2014). “The Maudsley Model of Anorexia Nervosa Treatment for Adults (MANTRA): Development, Key Features, and Preliminary Evidence”. Journal of Cognitive Psychotherapy. 28 (1): 48–71. doi:10.1891/0889-8391.28.1.48. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32759130/ PMID 32759130]. S2CID 147089052. [https://doi.org/10.1891%2F0889-8391.28.1.48 بەستەر]</ref><ref name="source-176">Schmidt U, Treasure J (September 2006). “Anorexia nervosa: valued and visible. A cognitive-interpersonal maintenance model and its implications for research and practice”. The British Journal of Clinical Psychology. 45 (Pt 3): 343–366. doi:10.1348/014466505X53902. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17147101/ PMID 17147101]. [https://doi.org/10.1348%2F014466505X53902 بەستەر]</ref> |- | '''چارەسەریی ڕەفتاریی دیالێکتیکی (DBT)''' | لە تاقیکردنەوەیەکدا ٣١ ژن کە ڕەفتاری زۆرخۆری و دەردانی خواردنیان ھەبوو، بە ھەڕەمەکی لە گرووپی چارەسەری یان لیستی چاوەڕوانیدا دابەش کران؛ ٢٥ کەسیان پێوەرە تەواوەکانی DSM-IV بۆ بولیمیا پڕ دەکردەوە. لە شیکردنەوەی ئەنجامە سەرەکییەکاندا، کە ٢٩ کەسی تێدا بوون، کەمبوونەوەی زۆرخۆری و دەردانی خواردن لە گرووپی چارەسەریدا زیاتر بوو. پاش ڕاستکردنەوە بۆ چەند بەراوردێک، لە پێوانە لاوەکییەکاندا جیاوازییەکی بەرچاوی ئاماری لە نێوان دوو گرووپەکەدا نەبینرا.<ref name="source-177">Safer DL, Telch CF, Agras WS (April 2001). “Dialectical behavior therapy for bulimia nervosa”. The American Journal of Psychiatry. 158 (4): 632–634. doi:10.1176/appi.ajp.158.4.632. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11282700/ PMID 11282700]. S2CID 16651053. [https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.158.4.632 بەستەر]</ref> |- | '''چارەسەریی خێزانی''' | شێوەکانی دانیشتنی ھاوبەشی خێزان، دانیشتنی جیاکراوە و ڕێبازی ماودزلی لە منداڵان و ھەرزەکاراندا لێکۆڵراونەتەوە.<ref name="source-178">Eisler I, Dare C, Hodes M, Russell G, Dodge E, Le Grange D (September 2000). “Family therapy for adolescent anorexia nervosa: the results of a controlled comparison of two family interventions”. Journal of Child Psychology and Psychiatry, and Allied Disciplines. 41 (6): 727–736. doi:10.1111/1469-7610.00660. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11039685/ PMID 11039685]. [https://doi.org/10.1111%2F1469-7610.00660 بەستەر]</ref><ref name="source-179">Rhodes P, Brown J, Madden S (April 2009). “The Maudsley model of family-based treatment for anorexia nervosa: a qualitative evaluation of parent-to-parent consultation”. Journal of Marital and Family Therapy. 35 (2): 181–192. doi:10.1111/j.1752-0606.2009.00115.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19302516/ PMID 19302516]. [https://doi.org/10.1111%2Fj.1752-0606.2009.00115.x بەستەر]</ref><ref name="source-180">Wallis A, Rhodes P, Kohn M, Madden S (2007). “Five-years of family based treatment for anorexia nervosa: the Maudsley Model at the Children’s Hospital at Westmead”. International Journal of Adolescent Medicine and Health. 19 (3): 277–283. doi:10.1515/IJAMH.2007.19.3.277. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17937144/ PMID 17937144]. S2CID 46579451. [https://doi.org/10.1515%2FIJAMH.2007.19.3.277 بەستەر]</ref> |- | '''چارەسەریی ڕەفتاری''' | ڕەفتارە نیشانەدارییەکانی خواردن دەکاتە ئامانجی گۆڕان؛ ھەندێک لێکۆڵینەوەی سەرەتاییی بولیمیا ڕووبەڕووبوونەوە و ڕێگریکردن لە وەڵامدانەوەیان بەکارھێناوە.<ref name="source-168" /><ref name="source-181">Gray JJ, Hoage CM (April 1990). “Bulimia nervosa: group behavior therapy with exposure plus response prevention”. Psychological Reports. 66 (2): 667–674. doi:10.2466/PR0.66.2.667-674. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1971954/ PMID 1971954]. [https://doi.org/10.2466%2FPR0.66.2.667-674 بەستەر]</ref> |- | '''[[دەروونچارەسەریی نێوان کەسی|دەروونچارەسەریی نێوانکەسی]] (IPT)''' | پەیوەندییە نێوانکەسییەکان دەکاتە ناوەندی کار؛ لە پەشێوییەکانی خواردندا لێکۆڵراوەتەوە، بەڵام بەڵگەکە بە دەستنیشانکردنەکە دەگۆڕێت.<ref name="source-168" /><ref name="source-182">McIntosh VV, Bulik CM, McKenzie JM, Luty SE, Jordan J (March 2000). “Interpersonal psychotherapy for anorexia nervosa”. The International Journal of Eating Disorders. 27 (2): 125–39. doi:10.1002/(SICI)1098-108X(200003)27:2&lt;125::AID-EAT1&gt;3.0.CO;2-4. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10657886/ PMID 10657886]. [https://doi.org/10.1002%2F%28SICI%291098-108X%28200003%2927%3A2%3C125%3A%3AAID-EAT1%3E3.0.CO%3B2-4 بەستەر]</ref> |- | '''چارەسەریی مەعریفیی ھەستیی ڕەفتاری (CEBT)''' | مۆدێلێکی چارەسەرییە کە لەسەر باوەڕەکانی کەس سەبارەت بە ھەست و چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵیان کار دەکات.<ref name="source-183">Corstorphine E (2006). “Cognitive Emotional Behavioural Therapy for the eating disorders; working with beliefs about emotions”. European Eating Disorders Review. 14 (6): 448–461. doi:10.1002/erv.747. [https://doi.org/10.1002%2Ferv.747 بەستەر]</ref> |- | '''ڕاوێژ و چارەسەریی پزیشکیی خۆراک''' | لەگەڵ چاودێریی پزیشکی و دەروونی، بەشێکی چارەسەریی فرەلایەنەن؛ ڕاوێژی خۆراک بە تەنھا بە چارەسەرێکی سەلمێنراو بۆ ھەموو جۆرەکان دانانرێت.<ref name="source-184">Latner JD, Wilson GT (September 2000). “Cognitive-behavioral therapy and nutritional counseling in the treatment of bulimia nervosa and binge eating” (PDF). Eating Behaviors. 1 (1): 3–21. doi:10.1016/S1471-0153(00)00008-8. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15001063/ PMID 15001063]. [https://doi.org/10.1016%2FS1471-0153%2800%2900008-8 بەستەر]</ref><ref name="source-185">Whisenant SL, Smith BA (October 1995). “Eating disorders: current nutrition therapy and perceived needs in dietetics education and research”. Journal of the American Dietetic Association. 95 (10): 1109–1112. doi:10.1016/S0002-8223(95)00301-0. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7560681/ PMID 7560681]. [https://doi.org/10.1016%2FS0002-8223%2895%2900301-0 بەستەر]</ref><ref name="source-165" /> |- | '''خۆیاریدان و خۆیاریدانی ڕێنماییکراو''' | لە بولیمیا، پەشێویی زۆرخۆری و ھەندێک پەشێویی دیارینەکراوی خواردندا تاقی کراونەتەوە. پێداچوونەوەی کۆکرەین بەڵگەکەی بە سنووردار دانا؛ ئەو پێداچوونەوەیە توێژینەوەی ئەنۆرێکسیای لەخۆ نەگرتبوو.<ref name="source-186">Schmidt U, Lee S, Beecham J, Perkins S, Treasure J, Yi I, et al. (April 2007). “A randomized controlled trial of family therapy and cognitive behavior therapy guided self-care for adolescents with bulimia nervosa and related disorders”. The American Journal of Psychiatry. 164 (4): 591–598. doi:10.1176/appi.ajp.164.4.591. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17403972/ PMID 17403972]. [https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.164.4.591 بەستەر]</ref><ref name="source-187">Perkins SJ, Murphy R, Schmidt U, Williams C (July 2006). “Self-help and guided self-help for eating disorders”. The Cochrane Database of Systematic Reviews. 3 (3) CD004191. doi:10.1002/14651858.CD004191.pub2. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16856036/ PMID 16856036]. S2CID 45718608. [https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD004191.pub2 بەستەر]</ref><ref name="source-188">Carter JC, Olmsted MP, Kaplan AS, McCabe RE, Mills JS, Aimé A (May 2003). “Self-help for bulimia nervosa: a randomized controlled trial”. The American Journal of Psychiatry. 160 (5): 973–978. doi:10.1176/appi.ajp.160.5.973. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12727703/ PMID 12727703]. [https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.160.5.973 بەستەر]</ref><ref name="source-189">Thiels C, Schmidt U, Treasure J, Garthe R (September 2003). “Four-year follow-up of guided self-change for bulimia nervosa”. Eating and Weight Disorders. 8 (3): 212–217. doi:10.1007/bf03325016. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14649785/ PMID 14649785]. S2CID 25197396. [https://doi.org/10.1007%2Fbf03325016 بەستەر]</ref><ref name="source-190">Peterson CB, Mitchell JE, Crow SJ, Crosby RD, Wonderlich SA (December 2009). “The efficacy of self-help group treatment and therapist-led group treatment for binge eating disorder”. The American Journal of Psychiatry. 166 (12): 1347–1354. doi:10.1176/appi.ajp.2009.09030345. PMC 3041988. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19884223/ PMID 19884223]. [https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.2009.09030345 بەستەر]</ref> |- | '''دەروونچارەسەریی دەروونشیکاری''' | شێوەکانی لە ئەنۆرێکسیا و بولیمیادا لێکۆڵراونەتەوە؛ بوونی توێژینەوە بە مانای کاراییی یەکسان بۆ ھەموو جۆرەکان نییە.<ref name="source-168" /> |- | '''چاودێریی ناوخۆی نەخۆشخانە''' | لە ھەندێک دۆخدا پێویست دەبێت، بەتایبەتی کاتێک کێشەی جەستەیی توندە.<ref name="source-3" /> |- | '''بەڕێوەبردنی کلینیکیی پسپۆڕانە و پشتیوانیکەر (SSCM)''' | ڕێبازێکی لێکۆڵراوە بۆ ئەنۆرێکسیای گەورەساڵان کە پشتیوانی و بەڕێوەبردنی کلینیکی پێکەوە گرێ دەدات.<ref name="source-191">Kiely L, Touyz S, Conti J, Hay P (2022-03-07). “Conceptualising specialist supportive clinical management (SSCM): current evidence and future directions”. Journal of Eating Disorders. 10 (1): 32. doi:10.1186/s40337-022-00557-2. ISSN 2050-2974. PMC 8900319. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35255984/ PMID 35255984]. [https://doi.org/10.1186%2Fs40337-022-00557-2 بەستەر]</ref> |} بەڵگەی بەراوردکردنی تێچوون و کاراییی ھەموو چارەسەرەکان سنووردار بووە.<ref name="source-192">Agras WS (June 2001). “The consequences and costs of the eating disorders”. The Psychiatric Clinics of North America. 24 (2): 371–379. doi:10.1016/S0193-953X(05)70232-X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11416936/ PMID 11416936]. [https://doi.org/10.1016%2FS0193-953X%2805%2970232-X بەستەر]</ref> ھەندێک بەرنامەی درێژخایەن و چڕ تێچووی بەرزیان ھەیە.<ref name="source-193">Palmer RL, Birchall H, Damani S, Gatward N, McGrain L, Parker L (April 2003). “A dialectical behavior therapy program for people with an eating disorder and borderline personality disorder–description and outcome”. The International Journal of Eating Disorders. 33 (3): 281–286. doi:10.1002/eat.10141. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12655624/ PMID 12655624]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.10141 بەستەر]</ref> لە توێژینەوەیەکی بچووکی ١٩٩٥دا، دەرچوون لە نەخۆشخانە لە کاتێکدا کە ژنانی تووشبوو بە ئەنۆرێکسیا ھێشتا کێشیان زۆر کەم بوو، بە دووبارە چوونەوەی نەخۆشخانەوە پەیوەست بوو؛ ئەمە پەیوەندییەکی بینراو بوو و سیاسەتی ئێستای بیمە ناسەلمێنێت.<ref name="source-194">Baran SA, Weltzin TE, Kaye WH (July 1995). “Low discharge weight and outcome in anorexia nervosa”. The American Journal of Psychiatry. 152 (7): 1070–1072. doi:10.1176/ajp.152.7.1070. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7793445/ PMID 7793445]. [https://doi.org/10.1176%2Fajp.152.7.1070 بەستەر]</ref> پێداچوونەوەیەکی ٢٠١٥ بۆ چارەسەریی دەروونیی منداڵان و ھەرزەکاران، چارەسەریی ڕەفتاریی خێزانیی بۆ ئەنۆرێکسیا لە ھەرزەکاراندا بە تاکە ڕێبازی دارای بەڵگەی بەھێزی سەقامگیر لەو ھەڵسەنگاندنەدا دانا. بۆ پەشێوییەکانی دیکە، بەڵگەکە بەو ئاستە نەگەیشتبوو، ھەرچەندە ڕێبازە خێزانییەکان بۆ بولیمیاش لێکۆڵرابوونەوە.<ref name="source-195">Lock J (2015). “An Update on Evidence-Based Psychosocial Treatments for Eating Disorders in Children and Adolescents”. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology. 44 (5): 707–721. doi:10.1080/15374416.2014.971458. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25580937/ PMID 25580937]. S2CID 205875161. [https://doi.org/10.1080%2F15374416.2014.971458 بەستەر]</ref> پێداچوونەوەی کۆکرەین لە ٢٠١٩دا پێنج تاقیکردنەوەی بەراوردکردنی شوێنی چاودێریی لێک دایەوە: چوار تاقیکردنەوەی ئەنۆرێکسیا بە ٥١١ بەشداربوو و یەکێکی بولیمیا بە ٥٥ بەشداربوو. پێداچوونەوەکە تاقیکردنەوەکانی بەراوردکردنی شوێنی چارەسەر بۆ ئاڵۆزی یان دۆخە پزیشکی و دەروونییە ھاوکاتەکانی پەشێویی خواردنی لەخۆ نەگرتبوو. بەڵگەکە ڕێگەی نەدا بە دڵنیایی دیاری بکرێت کە چاودێریی ناوخۆیی، دەرەوەیی یان بەرنامەی ڕۆژانە، کامیان باشترە؛ ئەمەش بەڵگەی یەکسانبوونی ھەموو ڕێبازەکان لە ھەموو دۆخێکدا نییە.<ref name="source-196">Hay PJ, Touyz S, Claudino AM, Lujic S, Smith CA, Madden S (January 2019). “Inpatient versus outpatient care, partial hospitalisation and waiting list for people with eating disorders”. The Cochrane Database of Systematic Reviews. 1 (1) CD010827. doi:10.1002/14651858.CD010827.pub2. PMC 6353082. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30663033/ PMID 30663033]. [https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD010827.pub2 بەستەر]</ref> <span id="بەربەستەکانی-وەرگرتنی-چارەسەر"></span> === بەربەستەکانی وەرگرتنی چارەسەر === بەربەستە دارایییەکان دەتوانن وەرگرتنی چارەسەر سنووردار بکەن.<ref name="source-197">Cachelin, F. M., Rebeck, R., Veisel, C., &amp; Striegel‐Moore, R. H. (2001). Barriers to treatment for eating disorders among ethnically diverse women. International Journal of Eating Disorders, 30(3), 269–278. doi:10.1002/eat.1084 [https://doi.org/10.1002%2Feat.1084 بەستەر]</ref> شەرم، ترسی ننگلێدانی کۆمەڵایەتی، درێژیی چاوەڕوانی و کەمیی پسپۆڕی بەردەستیش لە ڕاپۆرتەکانی دەربارەی دەستگەیشتن بە چاودێریدا باس کراون.<ref name="source-198">Powell K (16 December 2021). “Searching for a better treatment for eating disorders”. Knowable Magazine. doi:10.1146/knowable-121621-1. Retrieved 23 December 2021. [https://doi.org/10.1146%2Fknowable-121621-1 بەستەر]</ref> لە توێژینەوەی خوێندکارانی زانکۆدا، نایەکسانی لە دەستنیشانکردن و چارەسەر وەرگرتنی ئەوانەی نیشانەیان ھەبوو بینرا. پێشگریمانەی ئەوەی پەشێویی خواردن تەنھا کێشەی کچێکی سپیی دەوڵەمەند و باریکە، وەک یەکێک لە لێکدانەوە ئەگەرییەکانی ئەم نایەکسانییە باس کراوە.<ref name="source-199">Sonneville, K. R., &amp; Lipson, S. K. (2018). Disparities in eating disorder diagnosis and treatment according to weight status, race/ethnicity, socioeconomic background, and sex among college students. International Journal of Eating Disorders, 51(6), 518-526. 10.1002/eat.22846</ref> لە پەتای کۆڤید-١٩دا، تێکچوونی ڕۆتینی ژیان، گۆشەگیری و سنوورداربوونی دەستگەیشتن بە خواردن و چاودێری، کێشەی زیاتریان بۆ ھەندێک کەسی تووشبوو بە پەشێویی خواردن دروست کرد. پێداچوونەوەیەکی ٢١ توێژینەوە، کە زۆربەیان چاودێریکاری بوون، خراپتربوونی ھەندێک نیشانەی ڕاپۆرت کرد.<ref name="source-200">Weissman RS, Bauer S, Thomas JJ (May 2020). “Access to evidence-based care for eating disorders during the COVID-19 crisis”. The International Journal of Eating Disorders. 53 (5): 369–376. doi:10.1002/eat.23279. PMC 7267278. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32338400/ PMID 32338400]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.23279 بەستەر]</ref><ref name="source-201">Miniati M, Marzetti F, Palagini L, Marazziti D, Orrù G, Conversano C, et al. (2021). “Eating Disorders Spectrum During the COVID Pandemic: A Systematic Review”. Frontiers in Psychology. 12 663376. doi:10.3389/fpsyg.2021.663376. PMC 8511307. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34658992/ PMID 34658992]. [https://doi.org/10.3389%2Ffpsyg.2021.663376 بەستەر]</ref> لە ناوەندێکی میشیگاندیش ژمارەی وەرگرتنی ھەرزەکاران و گەنجان بۆ نەخۆشخانە، لە تێکڕای ٥٦ جار وەرگرتن لە ساڵێکدا گەیشتە ١٢٥ جار وەرگرتن لە یەکەم ساڵی پەتاکەدا؛ ئەمە داتای یەک ناوەند بوو.<ref name="source-202">Mostafavi B (July 7, 2021). “Study: Hospitalizations for eating disorders spike among adolescents during COVID”. University of Michigan. Retrieved 23 December 2021. [https://labblog.uofmhealth.org/rounds/study-hospitalizations-for-eating-disorders-spike-among-adolescents-during-covid بەستەر]</ref> گواستنەوەی ھەندێک دانیشتنی چارەسەر بۆ پەیوەندیی ڤیدیۆیی دەتوانی دەستگەیشتنی کەسانی دوور لە پسپۆڕ، لەوانە دانیشتووانی ناوچە گوندییەکان، ئاسانتر بکات.<ref name="source-198" /> پێداچوونەوەیەک تاقیکردنەوەیەکی ١٢٨ کەسی بولیمیای باس کرد کە جیاوازییەکی ماناداری لە وەستانی زۆرخۆری و ڕەفتارەکانی دەردانی خواردن لە نێوان CBTی دوورەوە و ڕووبەڕوودا نەدۆزییەوە؛ ئەنجامەکە بۆ ھەموو پەشێوییەکان گشتی ناکرێت.<ref name="source-168" /> لە ڕاپۆرتی کارکردنی چارەسەرکاران لە پەتاکەدا، جەختکردنەوە لەسەر ڕۆتین، پەیوەندیی کۆمەڵایەتی و ناسینەوەی ھاندەرەکانی نیشانەکان باس کرا.<ref name="source-198" /> === دەرمان === لە پێداچوونەوەیەکی ٢٠١٦دا ھاتووە کە دەزگای خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) فلۆکسەتینی (Prozac) بۆ بولیمیا پەسەند کردبوو. لیسدێکسامفێتامین (Vyvanse)یش لە کانوونی دووەمی ٢٠١٥دا بۆ پەشێویی زۆرخۆریی مامناوەند تا توند لە گەورەساڵان پەسەند کرابوو.<ref name="source-203" /> ئۆلانزاپین بۆ ئەنۆرێکسیا بە شێوەیەکی دەرەوەی ڕەزامەندیی فەرمی (off-label) بەکارھاتووە؛ پێداچوونەوەیەکی ٢٠١٢ بەڵگەکانی زیادبوونی کێش و کەمبوونەوەی باوەڕە وەسواسییەکان بە سنووردار و ناھاوئاراستە باس کرد.<ref name="source-204">Norris ML, Spettigue W (2012). “How much do we really know about the effectiveness of olanzapine use in patients with anorexia nervosa?”. Neuropsychiatry. 2 (2): 83–85. doi:10.2217/NPY.12.1. [https://www.jneuropsychiatry.org/peer-review/how-much-do-we-really-know-about-the-effectiveness-of-olanzapine-use-in-patients-with-anorexia-nervosa-neuropsychiatry.pdf بەستەر]</ref> سوودی ئەگەریی زینکیش وەک یارمەتیدەری چارەسەر لە ئەنۆرێکسیادا لێکۆڵینەوەی لەسەر کراوە.<ref name="source-205">Birmingham CL, Gritzner S (December 2006). “How does zinc supplementation benefit anorexia nervosa?”. Eating and Weight Disorders. 11 (4): e109-11. doi:10.1007/BF03327573. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17272939/ PMID 17272939]. S2CID 32958871. [https://doi.org/10.1007%2FBF03327573 بەستەر]</ref> ڕاپۆرتێکی ٢٠٢٠ باس لە لێکۆڵینەوەی سەرەتایی و پلاندانراو دەکات بۆ ماددەکانی وەک MDMA، سیلۆسایبین و کێتامین لە ئەنۆرێکسیا و پەشێویی زۆرخۆریدا. ئەم ڕاپۆرتە بەڵگەی چارەسەریی سەلمێنراو یان دۆخی ئێستای پەسەندکردنی ئەو ماددانە نییە.<ref name="source-206">Hampton J (2020-08-19). “What Psychedelics Could Mean for Eating Disorders”. Lucid News. Retrieved 2020-08-19. [https://www.lucid.news/eating-disorders-psychedelic-therapy/ بەستەر]</ref> == ئەنجامەکان == چاکبوونەوە یان کەمبوونەوەی نیشانەکان لە پەشێوییەکانی خواردندا دەکرێت، بەڵام ڕێژەکان بە دەستنیشانکردن، پێناسەی چاکبوونەوە، جۆری نموونە و ماوەی بەدواداچوون دەگۆڕێن. توێژینەوەکانی ئەنۆرێکسیا و بولیمیا ئەنجامی یەکسانیان نەبووە، و بەڵگەی درێژخایەنی پەشێویی زۆرخۆریش لە ھەندێک پێداچوونەوەدا سنووردار بووە.<ref name="source-10" /><ref name="source-207">Bergh C, Brodin U, Lindberg G, Södersten P (July 2002). “Randomized controlled trial of a treatment for anorexia and bulimia nervosa”. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 99 (14): 9486–91. Bibcode:2002PNAS…99.9486B. doi:10.1073/pnas.142284799. PMC 123167. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12082182/ PMID 12082182]. [https://doi.org/10.1073%2Fpnas.142284799 بەستەر]</ref><ref name="source-208">Herzog DB, Dorer DJ, Keel PK, Selwyn SE, Ekeblad ER, Flores AT, et al. (July 1999). “Recovery and relapse in anorexia and bulimia nervosa: a 7.5-year follow-up study”. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry. 38 (7): 829–37. doi:10.1097/00004583-199907000-00012. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10405500/ PMID 10405500]. [https://doi.org/10.1097%2F00004583-199907000-00012 بەستەر]</ref> '''گەڕانەوەی نیشانەکان:''' لە توێژینەوەی بەدواداچوونی ١١٧ ژنی تووشبوو بە بولیمیا یان پەشێویی دیارینەکراوی خواردن (EDNOS)، کە کێشە دەروونییە ھاوبەشەکانیان ھەبوو، دوای ئەوەی نیشانەکانیان بۆ ماوەیەک نامابوون، ئەگەری گەڕانەوەی نیشانەکانی خواردن لە ماوەی شەش ساڵدا بۆ بولیمیا ٤٦٪ و بۆ EDNOS ٤١٪ بوو. ڕووداوە فشاربەخشەکانی ژیان بە گەڕانەوەی نیشانەکانەوە پەیوەست بوون؛ توێژینەوەکە پەیوەندییەکی بینراوی ھەڵسەنگاندووە.<ref name="source-209">Grilo CM, Pagano ME, Stout RL, Markowitz JC, Ansell EB, Pinto A, et al. (March 2012). “Stressful life events predict eating disorder relapse following remission: six-year prospective outcomes”. The International Journal of Eating Disorders. 45 (2): 185–92. doi:10.1002/eat.20909. PMC 3275672. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21448971/ PMID 21448971]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.20909 بەستەر]</ref> '''نیگەرانیی پەیوەستبوون:''' لە نموونەیەکی کلینیکیی ژناندا، نیگەرانیی زیاتری پەیوەستبوون (attachment anxiety) بە توندتریی نیشانەکانی خواردن و ئەنجامی خراپتری دوای چارەسەرەوە پەیوەست بوو.<ref name="source-210">Illing V, Tasca GA, Balfour L, Bissada H (September 2010). “Attachment insecurity predicts eating disorder symptoms and treatment outcomes in a clinical sample of women”. The Journal of Nervous and Mental Disease. 198 (9): 653–9. doi:10.1097/nmd.0b013e3181ef34b2. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20823727/ PMID 20823727]. S2CID 26305714. [https://doi.org/10.1097%2Fnmd.0b013e3181ef34b2 بەستەر]</ref> '''بڕیاردان:''' ھەندێک توێژینەوە جیاوازییان لە بڕیاردانی کەسانی دارای مێژووی ئەنۆرێکسیا دۆزیوەتەوە. لە توێژینەوەیەکی ژناندا، کارکردن لە تاقیکردنەوەی بڕیاردانی «Iowa Gambling Task» لە گرووپی بەراورد خراپتر بوو. ئەم ئەنجامە پەیوەندی بە ئەرکێکی تاقیگەییەوە ھەیە و بە تەنھا شێوازی ھەموو بڕیارەکانی ژیانی ڕۆژانە دیاری ناکات.<ref name="source-211">Tenconi E, Degortes D, Clementi M, Collantoni E, Pinato C, Forzan M, et al. (March 2016). “Clinical and genetic correlates of decision making in anorexia nervosa”. Journal of Clinical and Experimental Neuropsychology. 38 (3): 327–337. doi:10.1080/13803395.2015.1112878. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26713494/ PMID 26713494]. S2CID 25124152. [https://doi.org/10.1080%2F13803395.2015.1112878 بەستەر]</ref> <span id="ئاڵۆزییە-جەستەییەکان"></span> <span id="ئاڵۆزییە_جەستەییەکان"></span> === ئاڵۆزییە جەستەیییەکان === کەمخۆراکیی توند دەتوانێت بە کەمبوونەوەی چڕیی ئێسک، لاوازیی ماسولکە، باریکبوونەوەی قژ و وشکیی پێستەوە پەیوەست بێت. لە ئەنۆرێکسیادا ھێواشبوونی لێدانی دڵ، نزمیی فشاری خوێن، بێھۆشی و کێشەکانی دڵ ڕوودەدەن. مووی وردی جەستە، کە «lanugo» پێی دەوترێت، دەتوانێت لە وەڵامدانەوە بە کەمبوونی چەوری و گەرمیی جەستەدا زیاد بێت.<ref name="source-212" /> ڕشانەوەی بەئەنقەست و بەکارھێنانی نادروستی دەرمانە دژەقەبزییەکان دەتوانن ھاوسەنگیی ئەلیکترۆلایتەکانی جەستە تێک بدەن؛ ئەمە دەتوانێت لێدانی دڵ نائاسایی بکات و مەترسییەکی توند دروست بکات. زیانی ددان و سوورێنچک، قەبزی و کێشەی جووڵەی ڕیخۆڵە، ھەوکردنی پانکریاس و، لە کەیسی تونددا، دڕانی گەدە یان سوورێنچکیش ڕاپۆرت کراون.<ref name="source-212" /> پەشێویی زۆرخۆری بە بەرزیی فشاری خوێن و تێکچوونی چەورییەکانی خوێنیشەوە پەیوەست کراوە. ئەم پەیوەندییانە بە مانای ئەوە نین کە ھەموو کەسێکی تووشبوو ھەمان ئاڵۆزیی ھەبێت.<ref name="source-203" /> <span id="ئەنجامەکانی-دووگیانی"></span> === ئەنجامەکانی دووگیانی === لە توێژینەوەیەکی ژنانی چارەسەرکراو لە ھەلسینکیدا، پەشێویی زۆرخۆری بە لەبارچوونی کۆرپەوە پەیوەست بوو. ئەمە داتای نموونەیەکی کلینیکی بوو و بۆ ھەموو ژنانی دووگیان گشتی ناکرێت.<ref name="source-213">Linna MS, Raevuori A, Haukka J, Suvisaari JM, Suokas JT, Gissler M (December 2013). “Reproductive health outcomes in eating disorders”. The International Journal of Eating Disorders. 46 (8): 826–33. doi:10.1002/eat.22179. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23996114/ PMID 23996114]. S2CID 25589492. [https://doi.org/10.1002%2Feat.22179 بەستەر]</ref> توێژینەوەیەکی سوێدی لە دووگیانیی تاکەکۆرپەدا پەیوەندیی نێوان ئەنۆرێکسیا، بولیمیا یان EDNOS و ھەندێک ئەنجامی نەخوازراوی دووگیانی و لەدایکبوون نیشان دا.<ref name="source-214">Mantel Ä, Hirschberg AL, Stephansson O (2020-03-01). “Association of Maternal Eating Disorders With Pregnancy and Neonatal Outcomes”. JAMA Psychiatry. 77 (3): 285–293. doi:10.1001/jamapsychiatry.2019.3664. ISSN 2168-622X. [https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2019.3664 بەستەر]</ref> ئەنجامە ئەگەرییەکان سنوورداربوونی گەشەی کۆرپە لە منداڵدان، لەدایکبوونی پێشوەختە، کێشی کەمی لەدایکبوون و ئاڵۆزییەکانی منداڵبوون لەخۆ دەگرن.<ref name="source-215">“Eating Disorders in Pregnancy: Risks &amp; Treatment Options”. www.tommys.org. Retrieved 2026-09-24. [https://www.tommys.org/pregnancy-information/im-pregnant/mental-wellbeing/eating-disorders بەستەر]</ref> <span id="مەترسیی-مردن"></span> === مەترسیی مردن === ھەڵسەنگاندنی باری جیھانیی نەخۆشی بۆ ٢٠١٠، ژمارەی مردن بەھۆی پەشێوییەکانی خواردنی نزیکەی ٧٬٠٠٠ کەس دانا.<ref name="source-216">Lozano R, Naghavi M, Foreman K, Lim S, Shibuya K, Aboyans V, et al. (December 2012). “Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010”. Lancet. 380 (9859): 2095–128. doi:10.1016/S0140-6736(12)61728-0. hdl:10536/DRO/DU:30050819. PMC 10790329. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23245604/ PMID 23245604]. S2CID 1541253. [https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2812%2961728-0 بەستەر]</ref> مێتا شیکردنەوەیەکی ٢٠١١ پەیوەندیی ئەنۆرێکسیا، بولیمیا و EDNOS بە مردنی زیاتر لەوەی لە کۆمەڵگە چاوەڕوان دەکرا نیشان دا. نزیکەی یەک لە پێنجی '''مردنەکانی ئەنۆرێکسیا''' بەھۆی خۆکوشتن بوون.<ref name="source-217">Arcelus J, Mitchell AJ, Wales J, Nielsen S (July 2011). “Mortality rates in patients with anorexia nervosa and other eating disorders. A meta-analysis of 36 studies”. Archives of General Psychiatry. 68 (7): 724–31. doi:10.1001/archgenpsychiatry.2011.74. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21727255/ PMID 21727255]. [https://doi.org/10.1001%2Farchgenpsychiatry.2011.74 بەستەر]</ref> ئەنجامە کۆکراوەکانی ئەو مێتا شیکردنەوەیە بەم شێوەیە بوون:<ref name="source-217" /> {| class="wikitable" |- ! دەستنیشانکردن ! style="text-align: right;"| مردن بۆ ھەر ١٬٠٠٠ کەس–ساڵی بەدواداچوون ! style="text-align: right;"| ڕێژەی ستانداردکراوی مردن بە بەراورد بە ژمارەی چاوەڕوانکراو |- | ئەنۆرێکسیا | style="text-align: right;"| ٥٫١٠ | style="text-align: right;"| ٥٫٨٦ |- | بولیمیا | style="text-align: right;"| ١٫٧٤ | style="text-align: right;"| ١٫٩٣ |- | EDNOS | style="text-align: right;"| ٣٫٣١ | style="text-align: right;"| ١٫٩٢ |} لە ئەنۆرێکسیادا، ڕێژەی مردن بەھۆی خۆکوشتن ١٫٣ بۆ ھەر ١٬٠٠٠ کەس–ساڵ بوو. ڕێژەی گشتیی مردن لە توێژینەوە تایبەتەکان بە ژناندا ٥٫٣٩ و لە توێژینەوەکانی نەخۆشانی ناوخۆی نەخۆشخانەدا ٤٫٥٥ بوو؛ ئەم ژێرگرووپانە لە پێکھاتە و بەدواداچووندا جیاواز بوون و بەراوردەکە بە تەنھا کاریگەریی نەخۆشخانە ناسەلمێنێت.<ref name="source-217" /> == ئیپیدیمیۆلۆژی == پێداچوونەوەیەکی ٢٠١٩ لە توێژینەوەکانی ٢٠٠٠–٢٠١٨، ناوەندی کێشداری بڵاوبوونەوەی پەشێویی خواردن لە درێژایی تەمەن، لەو توێژینەوانەی دەستنیشانکردنی وردیان بەکارھێنابوو، بۆ ژنان ٨٫٤٪ و بۆ پیاوان ٢٫٢٪ دانا. پێوانەکانی درێژایی تەمەن، دوازدە مانگ و یەک خاڵی کاتی جیاوازن و نابێت وەک یەک ڕێژە لێک بدرێنەوە.<ref name="source-218">Galmiche M, Déchelotte P, Lambert G, Tavolacci MP (2019-05-01). “Prevalence of eating disorders over the 2000–2018 period: a systematic literature review”. The American Journal of Clinical Nutrition. 109 (5): 1402–1413. doi:10.1093/ajcn/nqy342. ISSN 0002-9165. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31051507/ PMID 31051507]. [https://doi.org/10.1093%2Fajcn%2Fnqy342 بەستەر]</ref> پێداچوونەوەیەکی ٢٠٢٠ ئاماژە بە توێژینەوەیەکی ئۆنلاین لە ئەمریکا دەکات کە تێیدا ھەندێک بەشداربووی ترانسجێندەر ڕاپۆرتیان کردبوو کە دابینکەرێکی خزمەتگوزاریی تەندروستی پەشێویی خواردنی بۆ دەستنیشان کردوون. نموونەکە نوێنەرایەتیی ھەموو کەسانی ترانسجێندەری ئەمریکا ناکات.<ref name="source-219">Nagata JM, Ganson KT, Austin SB (November 2020). “Emerging trends in eating disorders among sexual and gender minorities”. Current Opinion in Psychiatry. 33 (6): 562–567. doi:10.1097/YCO.0000000000000645. ISSN 0951-7367. PMC 8060208. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32858597/ PMID 32858597]. [https://doi.org/10.1097%2FYCO.0000000000000645 بەستەر]</ref> <span id="ئەنۆرێکسیا-نێرڤۆسا"></span> === ئەنۆرێکسیا نێرڤۆسا === پێداچوونەوەیەکی ٢٠١٣ نیشانی دا کە ڕێژەی کەیسی نوێی ئەنۆرێکسیا بەپێی تەمەن، شوێنی بەدواداچوون و ڕێگای دۆزینەوەی حاڵەتەکان جیاوازە. پێداچوونەوەکە ئەنۆرێکسیای بە یەکێک لە دۆخە دەروونییەکانی دارای بەرزترین ڕێژەی مردن دانا؛ ڕێژەکە بە نموونە و ماوەی بەدواداچوون دەگۆڕێت.<ref name="source-220">Roux H, Chapelon E, Godart N (April 2013). “[Epidemiology of anorexia nervosa: a review]”. L’Encephale. 39 (2): 85–93. doi:10.1016/j.encep.2012.06.001. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23095584/ PMID 23095584]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.encep.2012.06.001 بەستەر]</ref> === بولیمیا === پێداچوونەوەیەکی ٢٠٠٣ ڕێژەی ساڵانەی کەیسی نوێی بولیمیای نزیکەی ١٢ کەس بۆ ھەر ١٠٠٬٠٠٠ کەسی کۆمەڵگە ڕاپۆرت کرد؛ ئەمە ڕێژەی کەیسی نوێ بوو، نەک بڵاوبوونەوەی نەخۆشی لە درێژایی تەمەن.<ref name="source-221">Hoek HW, van Hoeken D (December 2003). “Review of the prevalence and incidence of eating disorders”. The International Journal of Eating Disorders. 34 (4): 383–96. doi:10.1002/eat.10222. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14566926/ PMID 14566926]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.10222 بەستەر]</ref> <span id="تێکچوونی-زۆرخۆری"></span> === پەشێویی زۆرخۆری === پێداچوونەوەیەکی ٢٠٠٢ ڕێژەکانی پەشێویی زۆرخۆری لە نێوان کەسانی داواکاری چارەسەریی کەمکردنەوەی کێشدا بە ١٫٣–٣٠٫١٪ ڕاپۆرت کرد؛ ئەم نموونانە نوێنەرایەتیی کۆمەڵگەی گشتی ناکەن.<ref name="source-222">Dingemans AE, Bruna MJ, van Furth EF (March 2002). “Binge eating disorder: a review”. International Journal of Obesity and Related Metabolic Disorders. 26 (3): 299–307. doi:10.1038/sj.ijo.0801949. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11896484/ PMID 11896484]. [https://doi.org/10.1038%2Fsj.ijo.0801949 بەستەر]</ref> پێداچوونەوەیەکی ٢٠١٥، لە نموونە جیاوازەکان و بەپێی پێوەرەکانی DSM-IV، ڕێژەی دوازدە مانگی ٠٫١–١٫١٪ی دۆزییەوە. جیاوازیی نێوان ژنان و پیاوان بە توێژینەوەکە دەگۆڕا. ئەو پێداچوونەوەیە لە نێو توێژینەوە ئیپیدیمیۆلۆژییەکانی ٢٠٠٩–٢٠١٣ کە لەخۆی گرتبوون، داتای مردنی نەدۆزییەوە؛ ئەمە بانگەشەی نەبوونی توێژینەوە لە ھەموو ئەدەبیاتی زانستیدا نییە.<ref name="source-223">Ágh T, Kovács G, Pawaskar M, Supina D, Inotai A, Vokó Z (March 2015). “Epidemiology, health-related quality of life and economic burden of binge eating disorder: a systematic literature review”. Eating and Weight Disorders. 20 (1): 1–12. doi:10.1007/s40519-014-0173-9. PMC 4349998. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25571885/ PMID 25571885]. [https://doi.org/10.1007%2Fs40519-014-0173-9 بەستەر]</ref> <span id="لایەنی-ئابووری"></span> == لایەنی ئابووری == پێداچوونەوەیەکی ٢٠١٨ بۆ توێژینەوەکانی تێچوون و کاراییی پێشگیری و چارەسەری پەشێویی خواردن، ١٣ توێژینەوەی دۆزییەوە؛ ھەشتیان لە ماوەی ٢٠١١ تا کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بڵاو کرابوونەوە. بەڵگەی بەراوردی ئابووریی درێژخایەن ھێشتا سنووردار بوو.<ref name="source-224">Le LK, Hay P, Mihalopoulos C (April 2018). “A systematic review of cost-effectiveness studies of prevention and treatment for eating disorders”. The Australian and New Zealand Journal of Psychiatry. 52 (4): 328–338. doi:10.1177/0004867417739690. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29113456/ PMID 29113456]. S2CID 4263316. [https://doi.org/10.1177%2F0004867417739690 بەستەر]</ref> شیکردنەوەیەکی سەرەتاییی ڕاپرسیی تێچوونی پزیشکیی ئەمریکا بۆ ٢٠٠٧–٢٠١١، کە ٨٦ کەسی دارای پەشێویی خواردنی تێدا ناسرابوونەوە، تێچووی ساڵانەی چاودێریی ئەو گرووپەی بە ١٬٨٦٩ دۆلاری زیاتر لە کۆمەڵگەی بەراورد ھەڵسەنگاند؛ بڕەکان بە دۆلاری ئەمریکای ٢٠١١ بوون. پێکەوەبوونی کێشەی دەروونیی دیکە بە ١٬٩٩٣ دۆلاری زیاترەوە پەیوەست بوو، بەڵام ئەو جیاوازییە لە ڕووی ئامارییەوە مانادار نەبوو.<ref name="source-225">Samnaliev M, Noh HL, Sonneville KR, Austin SB (2015-01-01). “The economic burden of eating disorders and related mental health comorbidities: An exploratory analysis using the U.S. Medical Expenditures Panel Survey”. Preventive Medicine Reports. 2: 32–4. doi:10.1016/j.pmedr.2014.12.002. PMC 4721298. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26844048/ PMID 26844048]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.pmedr.2014.12.002 بەستەر]</ref> لە توێژینەوەی ٧٣ ھەرزەکاری ١٢–١٨ ساڵ لە بەرنامەیەکی تۆرۆنتۆدا، ناوەندی تێچووی نەخۆشخانە بۆ ھەر جارێک وەرگرتن بۆ چارەسەری ئەنۆرێکسیا ٥١٬٣٤٩ دۆلار و تێچووی گشتی لە ڕوانگەی کۆمەڵگەوە ٥٤٬٩٣٢ دۆلار بوو، بە دۆلاری کەنەدای ٢٠١٣. ناوەندی مانەوە ٣٧٫٩ ڕۆژ بوو. لە مۆدێلی ئاماریی توێژینەوەکەدا، زیادبوونی ھەر یەکەیەک لە نیشاندەری بارستاییی جەستە (BMI) بە ١٥٫٧٪ کەمبوونەوەی تێچووی نەخۆشخانەوە پەیوەست بوو؛ ئەمە پەیوەندییەکی ئاماری بوو.<ref name="source-226">Toulany A, Wong M, Katzman DK, Akseer N, Steinegger C, Hancock-Howard RL, et al. (April 2015). “Cost analysis of inpatient treatment of anorexia nervosa in adolescents: hospital and caregiver perspectives”. CMAJ Open. 3 (2): E192-7. doi:10.9778/cmajo.20140086. PMC 4565171. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26389097/ PMID 26389097]. [https://doi.org/10.9778%2Fcmajo.20140086 بەستەر]</ref> توێژینەوەیەکی ئۆنتاریۆ بۆ ٢٠٠٣–٢٠١١ تێچووی چاودێریی ئەو نەخۆشانەی ھەڵسەنگاند کە چارەسەریی پسپۆڕانەیان لە دەرەوەی کەنەدا، یان لە دەرەوە و ناو پارێزگاکە پێکەوە، وەرگرتبوو. تێچووی پوختەی ساڵانە لە ساڵانی دوای ٢٠٠٧دا لە پێش ئەوە کەمتر بوو؛ ئەم بەراوردە ھەر ئەو گرووپە دیاریکراوانەی لەخۆ گرتبوو.<ref name="source-227">de Oliveira C, Macdonald EM, Green D, Colton P, Olmsted M, Bondy S, et al. (2016-11-03). “Cost evaluation of out-of-country care for patients with eating disorders in Ontario: a population-based study”. CMAJ Open. 4 (4): E661–E667. doi:10.9778/cmajo.20160057. PMC 5173482. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28018879/ PMID 28018879]. [https://doi.org/10.9778%2Fcmajo.20160057 بەستەر]</ref> <span id="ڕوانگەی-پەرەسەندنی-زیندەوەران"></span> == ڕوانگەی پەرەسەندنی زیندەوەران == ڕوانگە پەرەسەندنییەکان ھەوڵ دەدەن پەشێوییەکانی خواردن لە چوارچێوەی مێژووی پەرەسەندنی مرۆڤدا لێک بدەنەوە. گریمانەیەکی ١٩٩٨ ڕۆڵی ڕکابەریی سێکسی پێشنیار کرد.<ref name="source-228">Abed RT (December 1998). “The sexual competition hypothesis for eating disorders”. The British Journal of Medical Psychology. 71 (4): 525–547. doi:10.1111/j.2044-8341.1998.tb01007.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9875960/ PMID 9875960]. [https://doi.org/10.1111%2Fj.2044-8341.1998.tb01007.x بەستەر]</ref> توێژینەوەیەکی سەرەتاییی دواتر بە نموونەیەکی بچووکی ژنانی ئەنۆرێکسیا، بولیمیا و گرووپی بەراورد، پشتگیریی بەشەکی بۆ ھەندێک پێشبینی دۆزییەوە، بەڵام سنوورداریی نموونە و لێکدانەوە ئەگەرییەکانی دیکەی ڕوون کردەوە. ئەوەی پەشێوییەکانی خواردن کارکردێکی پەرەسەندنییان ھەبێت یان چۆن بە ژیانی مۆدێرنەوە پەیوەستن، بابەتی ناکۆکیی زانستییە.<ref name="source-229">Nettersheim J, Gerlach G, Herpertz S, Abed R, Figueredo AJ, Brüne M (2018-10-31). “Evolutionary Psychology of Eating Disorders: An Explorative Study in Patients With Anorexia Nervosa and Bulimia Nervosa”. Frontiers in Psychology. 9 2122. doi:10.3389/fpsyg.2018.02122. PMC 6220092. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30429818/ PMID 30429818]. [https://doi.org/10.3389%2Ffpsyg.2018.02122 بەستەر]</ref> <span id="ھەروەھا-ببینە"></span> == ھەروەھا ببینە == * [[پەشێویی خواردن لە ژنانی چینیدا]] * [[پەشێویی دیارینەکراوی خواردن|پەشێویی دیارینەکراوی خواردن (EDNOS، پۆلێنکردنی کۆن)]] * [[پێشداوەری دژ بە قەڵەوی]] * [[پەشێویی خۆراکدان]] == سەرچاوەکان == <references /> <span id="بەستەرە-دەرەکییەکان"></span> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Eating_disorder پەڕگە و وێنەکانی پەشێویی خواردن لە ویکیمیدیا کۆمۆنز] * [https://en.wikiquote.org/wiki/Eating_disorder وتەکانی دەربارەی پەشێویی خواردن لە ویکیوتەی ئینگلیزی] * [https://www.wikidata.org/wiki/Q373822 داتای پەشێویی خواردن لە ویکیداتا] [[پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان]] 9cr301w4q9hmfhqg9n5kn1iqfzuy3pf 0 305886 1699719 2026-11-02T17:11:34Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان و گونجاندن لە «Binge eating disorder»ی ویکیپیدیای ئینگلیزی، وەشانی 1377826742: https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Binge_eating_disorder&oldid=1377826742 1699719 wikitext text/x-wiki '''پەشێویی زۆرخۆری''' (Binge eating disorder؛ '''BED''') جۆرێکە لە [[پەشێویی خواردن|پەشێوییەکانی خواردن]] کە بە ھێرشە دووبارەبووەکانی زۆرخۆری دەناسرێتەوە. بەپێی پێوەرەکانی DSM-5، لە ھەر ھێرشێکدا کەسەکە لە ماوەیەکی کورتدا بڕێک خواردن دەخوات کە بە ڕوونی لەوە زیاترە کە زۆربەی خەڵک لە ماوە و بارودۆخێکی ھاوشێوەدا دەیخۆن، و ھەست دەکات کۆنترۆڵی خواردنی لەدەست داوە.<ref name="source-21">American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. p. 350. doi:10.1176/appi.books.9780890425596. ISBN 978-0-89042-555-8. Criteria reproduced in Substance Abuse and Mental Health Services Administration, TIP 42 (2020), exhibit 4.15. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK571021/box/ch4.b40/ Accessible reproduction].</ref> کەسەکە لەبارەی ئەم زۆرخۆرییە ناڕەحەتییەکی دەروونیی بەرچاوی ھەیە. جیاواز لە [[بولیمیا|بولیمیا نێرڤۆسا]]، ھێرشەکانی زۆرخۆری بە بەکارھێنانی بەردەوامی ڕەفتارە قەرەبووکەرەوە نالەبارەکان، وەک خۆڕشانەوە یان بەکارھێنانی نابەجێی دەرمانە دژەقەبزییەکان، پەیوەست نین.<ref name="source-1">Chevinsky, Jonathan D; Wadden, Thomas A; Chao, Ariana M (April 2020). “Binge Eating Disorder in Patients with Type 2 Diabetes: Diagnostic and Management Challenges”. Diabetes, Metabolic Syndrome and Obesity: Targets and Therapy. 13: 1117–1131. doi:10.2147/DMSO.S213379. PMC 7166070. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32341661/ PMID 32341661]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7166070 https://doi.org/10.2147%2FDMSO.S213379 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32341661</ref><ref name="source-2">Michalska, Aneta; Szejko, Natalia; Jakubczyk, Andrzej; Wojnar, Marcin (2016). “Nonspecific eating disorders - a subjective review”. Psychiatria Polska. 50 (3): 497–507. doi:10.12740/PP/59217. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27556109/ PMID 27556109]. https://doi.org/10.12740%2FPP%2F59217 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27556109</ref><ref name="source-8">Brownley KA, Berkman ND, Peat CM, Lohr KN, Cullen KE, Bann CM, Bulik CM (September 2016). “Binge-Eating Disorder in Adults: A Systematic Review and Meta-analysis”. Annals of Internal Medicine. 165 (6): 409–20. doi:10.7326/M15-2455. PMC 5637727. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27367316/ PMID 27367316]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5637727 https://doi.org/10.7326%2FM15-2455 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27367316</ref> خواردنی زۆر لە ھەندێک بۆنەدا بە تەنھا بە مانای ھەبوونی BED نییە؛ دووبارەبوونەوە، لەدەستدانی کۆنترۆڵ و ناڕەحەتیی پەیوەندیدار بە خواردن لە جیاکردنەوەکەدا گرنگن.<ref name="source-3">“Binge eating disorder - NHS Choices”. www.nhs.uk. National Health Service. Archived from the original on 30 January 2017. Retrieved 19 January 2017. https://web.archive.org/web/20170130044447/http://www.nhs.uk/Conditions/Binge-eating/Pages/Introduction.aspx http://www.nhs.uk/Conditions/Binge-eating/Pages/Introduction.aspx https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/binge-eating/overview/</ref><ref name="source-1" /> BED یەکێکە لە پەشێوییە باوەکانی خواردن لەنێو گەورەساڵاندا. لە ساڵی ٢٠١٣دا لە وەشانی پێنجەمی «ڕێبەری دەستنیشانکردن و ئاماری پەشێوییە دەروونییەکان» (DSM-5) وەک دەستنیشانکردنێکی سەربەخۆ ناسێنرا.<ref name="source-1" /> کەسانی تووشبوو بە BED دەتوانن کێش و قەبارەی جەستەی جیاوازیان ھەبێت؛ لە ڕواڵەتی کەسێکەوە بە تەنھا ناتوانرێت ئەم پەشێوییە بناسرێتەوە.<ref name="source-200">Royal College of Psychiatrists. “Binge eating disorder”. https://www.rcpsych.ac.uk/mental-health/mental-illnesses-and-mental-health-problems/binge-eating-disorder</ref> [[File:Periwinkle ribbon.svg|thumb|alt=شریتێکی لوولدراوی ڕەنگی مۆری کاڵ، بە دوو کۆتاییی داڵەقەوە.|شریتی مۆری کاڵ بۆ ھۆشیارکردنەوە لەبارەی پەستانی بەرزی خوێنی سییەکان، پەشێوییەکانی خواردن و شێرپەنجەی مری. وێنە: MesserWoland؛ گرافیکی سەرەتایی: Niki K؛ [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/ CC BY-SA 3.0]. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Periwinkle_ribbon.svg پەڕەی ئەسڵیی وێنە].]] {| class="wikitable" |- ! زانیاری ! وردەکاری |- | جۆر | پەشێویی خواردن.<ref name="source-1" /> |- | نیشانە سەرەکییەکان | ھێرشە دووبارەبووەکانی خواردنی زۆر، ھەستی لەدەستدانی کۆنترۆڵ، خواردنی خێرا، خواردن تا پڕبوونێکی ناڕەحەتکەر و خواردن بەبێ برسێتی.<ref name="source-3" /><ref name="source-1" /> |- | ھۆکار | ھۆکارێکی یەکلاکەرەوەی دیاریکراو نییە؛ ھۆکارە دەروونی و ژینگەیییەکان و بۆماوەیی لە توێژینەوەکاندا باس کراون.<ref name="source-3" /><ref name="source-5">Mazzeo SE, Bulik CM (January 2009). “Environmental and genetic risk factors for eating disorders: what the clinician needs to know”. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America. 18 (1): 67–82. doi:10.1016/j.chc.2008.07.003. PMC 2719561. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19014858/ PMID 19014858]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2719561 https://doi.org/10.1016%2Fj.chc.2008.07.003 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19014858</ref> |- | ھۆکارە پەیوەندیدارەکان بە مەترسی | ڕێزگرتنی کەم لە خۆ، خەمۆکی یان نیگەرانی، ڕووداوی پڕفشار یان ئازاربەخش.<ref name="source-3" /> |- | دۆخە ھاوکاتەکان | [[قەڵەوی|قەڵەوی]]، پەشێوییەکانی مەزاج و دڵەڕاوکێ، و کێشە جەستەیییەکانی وەک [[شەکرە|شەکرە]]ی جۆری دوو و کێشەکانی ھەرسکردن؛ ئەمانە لە ھەموو کەسێکدا ھەمان شێوەیان نییە.<ref name="source-6">Westerberg DP, Waitz M (November–December 2013). “Binge-eating disorder”. Osteopathic Family Physician. 5 (6): 230–33. doi:10.1016/j.osfp.2013.06.003. S2CID 71807076. https://doi.org/10.1016%2Fj.osfp.2013.06.003 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:71807076 https://www.acofp.org/docs/default-source/ofp/vol-5-no-6-(2013)-november-december-2013/binge-eating-disorder.pdf?sfvrsn=8a506364_0</ref><ref name="source-7">Ágh, Tamás; Kovács, Gábor; Pawaskar, Manjiri; Supina, Dylan; Inotai, András; Vokó, Zoltán (March 2015). “Epidemiology, health-related quality of life and economic burden of binge eating disorder: a systematic literature review”. Eating and Weight Disorders - Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity. 20 (1): 1–12. doi:10.1007/s40519-014-0173-9. PMC 4349998. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25571885/ PMID 25571885]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4349998 https://doi.org/10.1007%2Fs40519-014-0173-9 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25571885</ref> |- | چارەسەرە لێکۆڵراوەکان | [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]]، بەتایبەتی [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT)، و دەرمانەکانی وەک لیسدێکسامفێتامین و ھەندێک دەرمانی دژەخەمۆکی.<ref name="source-8" /> |} == نیشانەکان == ھێرشەکانی زۆرخۆری تایبەتمەندیی سەرەکیی BEDن، بەڵام کەسێک کە جارێک یان ناوبەناو زۆر دەخوات، بەو ھۆیە بە تەنھا ئەم پەشێوییەی نییە.<ref name="source-3" /> ئەو نیشانانەی لە وەسفە کلینیکییەکاندا باس کراون بریتین لە: * خواردن بە خێرایییەکی زۆرتر لە ئاسایی لە ماوەی ھێرشەکەدا.<ref name="source-3" /><ref name="source-2" /> * خواردن تا کەسەکە بە شێوەیەکی ناڕەحەتکەر پڕ دەبێت.<ref name="source-3" /> * خواردنی بڕێکی زۆر، تەنانەت کاتێک برسێتیی جەستەیی نییە.<ref name="source-3" /> * ھەستکردن بەوەی ناتوانێت خواردن ڕابگرێت یان بڕ و جۆری خواردنەکە کۆنترۆڵ بکات.<ref name="source-1" /> * پلان دانان بۆ کاتی ھەندێک ھێرش؛ لەوانەیە خواردنی تایبەت بۆ ئەو کاتانە بکڕدرێت.<ref name="source-3" /> * خواردن بە تەنھایی یان بە نھێنی، بەھۆی شەرم لە بڕی خواردنەکە.<ref name="source-3" /> * ھەستی تاوانباری، شەرم یان بێزاری لە خۆ دوای زۆرخۆری.<ref name="source-3" /><ref name="source-2" /> * نیگەرانی لەبارەی شێوە و کێشی جەستە. پێداچوونەوەیەک نیشانی داوە ئەم نیگەرانییە لەنێو کەسانی قەڵەوی تووشبوو بە BEDدا لە کەسانی قەڵەوی بێ BED زیاترە؛ بەڵام ئەمە بە مانای ئەوە نییە کە ھەموویان قەبارەی جەستەی خۆیان بە ھەڵە دەبینن.<ref name="source-9">Ahrberg, Merle; Trojca, Dorothea; Nasrawi, Nadia; Vocks, Silja (September 2011). “Body Image Disturbance in Binge Eating Disorder: A Review”. European Eating Disorders Review. 19 (5): 375–381. doi:10.1002/erv.1100. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21341345/ PMID 21341345]. https://doi.org/10.1002%2Ferv.1100 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21341345</ref> لە BEDدا زۆرخۆری بە بەکارھێنانی بەردەوامی ڕەفتارە قەرەبووکەرەوە نالەبارەکانەوە پەیوەست نییە. ھەندێک کەس ھەوڵی دووبارەی کەمکردنەوەی کێش بە ڕێژیمی خواردن دەدەن، بەڵام لە پاراستنی ئەو کەمبوونەوەیە سەرکەوتوو نابن.<ref name="source-1" /><ref name="source-10">National Eating Disorders Association (NEDA). “Binge Eating Disorder (BED)”. Reviewed by Amy Baker Dennis, PhD, FAED. Page modified 19 May 2026. Accessed 2 November 2026. https://www.nationaleatingdisorders.org/binge-eating-disorder/</ref> ھەستی تاوانباری، شەرم، ڕێزگرتنی کەم لە خۆ، فشار و بێزاری لەو بارانەن کە لەگەڵ BEDدا ڕاپۆرت کراون.<ref name="source-2" /> لە مێتا شیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠٢١دا، ئەدای کەسانی تووشبوو بە BED لە تواناکانی کۆنترۆڵ و ڕێکخستنی کارە زەینییەکاندا بە ڕادەیەکی بچووک لە گرووپی بەراورد کەمتر بوو. ئەنجامەکە بۆ ھەموو شێوەکانی خواردنی بێ کۆنترۆڵ، کە مەرجەکانی دەستنیشانکردنی BEDیان پڕ نەدەکردەوە، نەبینرا.<ref name="source-11">Prunell-Castañé, Anna; Jurado, María Ángeles; García-García, Isabel (June 2021). “Clinical binge eating, but not uncontrolled eating, is associated with differences in executive functions: Evidence from meta-analytic findings”. Addictive Behaviors Reports. 13 100337. doi:10.1016/j.abrep.2020.100337. ISSN 2352-8532. PMC 7815657. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33506087/ PMID 33506087]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7815657 https://doi.org/10.1016%2Fj.abrep.2020.100337 https://search.worldcat.org/issn/2352-8532 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33506087</ref> ھەندێک توێژینەوە پەیوەندیی زۆرخۆری بە کێشەکانی ھەرسکردن، وەک گەڕانەوەی ترشی و سووتانی سنگ، دۆزیوەتەوە.<ref name="source-12">Cremonini F, Camilleri M, Clark MM, Beebe TJ, Locke GR, Zinsmeister AR, Herrick LM, Talley NJ (March 2009). “Associations among binge eating behavior patterns and gastrointestinal symptoms: a population-based study”. International Journal of Obesity. 33 (3): 342–353. doi:10.1038/ijo.2008.272. PMC 2754813. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19139750/ PMID 19139750]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2754813 https://doi.org/10.1038%2Fijo.2008.272 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19139750 Published correction: International Journal of Obesity. 2010;34(1):214. [https://doi.org/10.1038/ijo.2009.214 doi:10.1038/ijo.2009.214]</ref> توێژینەوەیەکی سەرەتایی لەنێو نەخۆشانی جگەری چەوری نائەڵکۆلیشدا نیشانەکانی زۆرخۆریی دۆزیوەتەوە، بەڵام بەڵگەکە سەرەتایی بوو و نیشانی نەداوە کە BED ھۆکاری پێشکەوتنی نەخۆشیی جگەرییەکەیە.<ref name="source-13">Zhang, Jinyu; Abbasi, Omair; Malevanchik, Lev; Mohan, Neena; Denicola, Richard; Tarangelo, Nicholas; Halegoua-De Marzio, Dina (2017). “Pilot study of the prevalence of binge eating disorder in non-alcoholic fatty liver disease patients”. Ann Gastroenterol. 30 (6): 664–669. doi:10.20524/aog.2017.0200. PMC 5670286. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29118561/ PMID 29118561]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5670286 https://doi.org/10.20524%2Faog.2017.0200 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29118561</ref> ھەروەھا، لە توێژینەوەیەکی ژناندا مێژووی ڕەفتاری زۆرخۆری، کە بە تەنھا BED ناگرێتەوە، لەگەڵ نەھاتنی سووڕی مانگانە یان کەمبوونی جارەکانی سووڕەکە پەیوەندیی ھەبوو.<ref name="source-14">Ålgars, Monica; Huang, Lu; Von Holle, Ann F.; Peat, Christine M.; Thornton, Laura M.; Lichtenstein, Paul; Bulik, Cynthia M. (1 January 2014). “Binge eating and menstrual dysfunction”. Journal of Psychosomatic Research. 76 (1): 19–22. doi:10.1016/j.jpsychores.2013.11.011. PMC 3909535. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24360136/ PMID 24360136]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3909535 https://doi.org/10.1016%2Fj.jpsychores.2013.11.011 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24360136</ref> توێژینەوەیەکی بچووک بە بەراوردکردنی ھەشت ژنی قەڵەوی تووشبوو بە BED و ھەشت ژنی قەڵەوی بێ BED، کێشەی خەو و ڕیتمی چالاکیی ڕۆژانەی پشکنیوە. جیاوازی لە ڕیتمی چالاکیدا ھەبوو، بەڵام لە پێوەرەکانی خەودا جیاوازیی بەرچاو لەنێوان دوو گرووپەکەدا نەبینرا؛ کوالیتیی خەوی ھەردوو گرووپەکە نزم بوو.<ref name="source-15">Roveda E, Montaruli A, Galasso L, Pesenti C, Bruno E, Pasanisi P, Cortellini M, Rampichini S, Erzegovesi S, Caumo A, Esposito F (1 February 2018). “Rest-activity circadian rhythm and sleep quality in patients with binge eating disorder”. Chronobiology International. 35 (2): 198–207. doi:10.1080/07420528.2017.1392549. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29144185/ PMID 29144185]. S2CID 205581675. https://doi.org/10.1080%2F07420528.2017.1392549 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29144185 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:205581675</ref> == ھۆکارەکان == ھۆکارەکانی BED بە تەواوی ڕوون نین. لە سەرچاوە کلینیکییەکاندا ھۆکارە بۆماوەیی و ژینگەیی و دەروونییەکان باس کراون.<ref name="source-5" /><ref name="source-16">Mayo Clinic Staff (23 February 2024). “Binge-eating disorder - Symptoms and causes”. Mayo Clinic. Accessed 2 November 2026. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/binge-eating-disorder/symptoms-causes/syc-20353627</ref> لە ھەندێک کەسدا زۆرخۆری دوای ڕێژیمی زۆر سنوورداری خواردن دەردەکەوێت؛ بەتایبەتی کاتێک ژەمەکان تێدەپەڕێندرێن یان بڕی خواردن زۆر کەم دەکرێتەوە. ئەم پەیوەندییە بە مانای ئەوە نییە کە ھەموو ڕێژیمێک BED دروست دەکات.<ref name="source-3" /> لەنێو کەسانی داواکاری چارەسەر کە ھەم BED و ھەم قەڵەوییان ھەبوو، پەیوەندی لەنێوان ڕێزگرتن لە خۆ، گرنگیپێدانی لەڕادەبەدەر بە شێوە و کێشی جەستە، و قبووڵکردنی باوەڕە نەرێنییەکانی کۆمەڵگە لەبارەی کێشی خۆ دۆزراوەتەوە. ئەم توێژینەوەیە پەیوەندیی ئاماریی پشکنیوە؛ بە تەنھا ھۆکارێکی سەلمێنراوی BED دیاری ناکات.<ref name="source-17">Pearl RL, White MA, Grilo CM (April 2014). “Overvaluation of shape and weight as a mediator between self-esteem and weight bias internalization among patients with binge eating disorder”. Eating Behaviors. 15 (2): 259–61. doi:10.1016/j.eatbeh.2014.03.005. PMC 4053161. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24854815/ PMID 24854815]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4053161 https://doi.org/10.1016%2Fj.eatbeh.2014.03.005 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24854815</ref> ڕووداوە ئازاربەخشەکانی منداڵی و ئەزموونە ناخۆشە خێزانییەکانیش لە توێژینەوەکانی پەشێوییەکانی خواردندا باس کراون. توێژینەوەیەکی ژنان، کە چەند پەشێوییەکی خواردنی لەخۆ گرتبوو، پەیوەندیی نێوان خراپ مامەڵەکردنی جەستەیی لە منداڵیدا، بە تەنھا یان لەگەڵ خراپ مامەڵەکردنی سێکسی، و ئەم پەشێوییانەی دۆزییەوە.<ref name="source-18">Rayworth BB, Wise LA, Harlow BL (May 2004). “Childhood abuse and risk of eating disorders in women”. Epidemiology. 15 (3): 271–8. doi:10.1097/01.ede.0000120047.07140.9d. JSTOR 20485891. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15097006/ PMID 15097006]. S2CID 46480529. https://doi.org/10.1097%2F01.ede.0000120047.07140.9d https://www.jstor.org/stable/20485891 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15097006 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:46480529</ref> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیکیش لە گەورەساڵاندا پەیوەندییەکانی ناکۆکیی خێزانی، لەدەستدانی کەسێکی نزیک، جیابوونەوەی خێزان و پەیوەندیی نەرێنیی دایک‌وباوک و منداڵی کۆکردووەتەوە. ئەنجامەکان بۆ ھۆکارە تایبەتەکانی ھەر پەشێوییەک یەکلاکەرەوە نەبوون.<ref name="source-19">Grogan, Katie; MacGarry, Diarmuid; Bramham, Jessica; Scriven, Mary; Maher, Caroline; Fitzgerald, Amanda (December 2020). “Family-related non-abuse adverse life experiences occurring for adults diagnosed with eating disorders: a systematic review”. Journal of Eating Disorders. 8 (1): 36. doi:10.1186/s40337-020-00311-6. PMC 7374817. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32704372/ PMID 32704372]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7374817 https://doi.org/10.1186%2Fs40337-020-00311-6 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32704372</ref> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٣دا لە ئەمریکا، لەسەر ٢١٦٣ کەس لە ژنانی سپیپێستی دووانە، پشکی بۆماوەیی لە جیاوازیی مەیلی زۆرخۆریدا بە نزیکەی ٤٩٪ خەمڵێنرا. ئەمە خەمڵاندنی ئەو بەشەی جیاوازیی نێوان کەسەکانە کە لەو کۆمەڵەیەدا بە جیاوازییە بۆماوەیییەکان پەیوەندیدارە؛ ئەنجامەکە بۆ مێژووی ڕاپۆرتکراوی زۆرخۆری بوو، کە بە پرسیارێکی پشکنینی سەرەتایی دیاریکرا، نەک بۆ دەستنیشانکردنی BED.<ref name="source-20">Bulik CM, Sullivan PF, Kendler KS (April 2003). “Genetic and environmental contributions to obesity and binge eating”. The International Journal of Eating Disorders. 33 (3): 293–8. doi:10.1002/eat.10140. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12655626/ PMID 12655626]. https://doi.org/10.1002%2Feat.10140 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12655626</ref> == دەستنیشانکردن == لە DSM-IVی ساڵی ١٩٩٤دا BED لە چوارچێوەی «پەشێویی خواردنی بە شێوەیەکی دیکە دیارینەکراو» (EDNOS) و پێوەرەکانی توێژینەوەدا باس کرا؛ لە DSM-5ی ساڵی ٢٠١٣دا بوو بە دەستنیشانکردنێکی سەربەخۆ.<ref name="source-1" /> لە پێوەرەکانی DSM-5دا، ھێرشەکانی زۆرخۆری بە تێکڕا لانیکەم جارێک لە ھەفتەیەکدا، بۆ ماوەی سێ مانگ ڕوودەدەن، کەسەکە لەبارەیانەوە ناڕەحەتییەکی بەرچاوی ھەیە و ھێرشەکان بە بەکارھێنانی بەردەوامی ڕەفتارە قەرەبووکەرەوە نالەبارەکانەوە پەیوەست نین. ئەم ھێرشانە تەنھا لە ماوەی بولیمیا نێرڤۆسا یان ئەنۆرێکسیا نێرڤۆسادا ڕوونادەن.<ref name="source-21" /> پێویستە لانیکەم سێ لە نیشانەکانی خواردنی خێرا، پڕبوونی ناڕەحەتکەر، خواردنی زۆر بەبێ برسێتی، خواردن بە تەنھایی بەھۆی شەرم، و ھەستی بێزاری لە خۆ یان خەمباری یان تاوانباریی توند دوای ھێرشەکە ھەبن.<ref name="source-1" /> لە پۆلێنکردنی نێودەوڵەتیی نەخۆشییەکانی ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی (ICD-11)دا، ئەم پەشێوییە کۆدی 6B82ی ھەیە. لە ICD-11دا، لە ھێرشی زۆرخۆریدا کەسەکە بە شێوەیەکی بەرچاو زیاتر یان جیاواز لە ئاسایی دەخوات و ھەست دەکات کۆنترۆڵی خواردنی لەدەست داوە. پێناسەکە ھێرشە دووبارەبووەکانی زۆرخۆری دەگرێتەوە، بۆ نموونە جارێک یان زیاتر لە ھەفتەدا بۆ ماوەی چەند مانگ. ھێرشەکان بە شێوەیەکی بەردەوام بە ڕەفتاری قەرەبووکەرەوەی نابەجێوە بۆ ڕێگریکردن لە زیادبوونی کێش پەیوەست نین.<ref name="source-4">World Health Organization (2025). “6B82 Binge eating disorder”. ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics, 2025-01 release. [https://icd.who.int/browse/2025-01/mms/en#1673294767 ICD-11 browser]; [https://icdcdn.who.int/static/releasefiles/2025-01/print-ICD-11-MMS-en.zip official print edition], PDF p. 455.</ref> بۆ ھەڵسەنگاندن و دەستنیشانکردنی BED دەتوانرێت چاوپێکەوتنی ڕێکخراو یان نیمچەڕێکخراو لەلایەن پسپۆڕێکی شیاوەوە بەکار بھێنرێت. «پشکنینی پەشێویی خواردن» (EDE) و «چاوپێکەوتنی کلینیکیی ڕێکخراو بۆ DSM-5» (SCID-5) لە ئامرازە بەکارھاتووەکانن. SCID-5 چاوپێکەوتنێکی گشتی بۆ پەشێوییە دەروونییەکانە؛ وەشانی کلینیکییەکەی بە تایبەتی بۆ BED ھەڵسەنگاندنی شیاویەتیی تەواوی بۆ نەکراوە.<ref name="source-1" /> لە DSM-5دا کەمترین ئاستی توندی بە ژمارەی ھێرشەکانی زۆرخۆری لە ھەفتەیەکدا دیاری دەکرێت؛ بەپێی نیشانەکانی دیکە و ڕادەی تێکچوونی کارکردنی ڕۆژانە، ئاستەکە دەکرێت بەرزتر دابنرێت:<ref name="source-21" /> {| class="wikitable" |- ! ئاست ! ژمارەی ھێرشەکان لە ھەفتەیەکدا |- | سووک | ١–٣ |- | مامناوەند | ٤–٧ |- | توند | ٨–١٣ |- | زۆر توند | ١٤ یان زیاتر |} «کەمبوونەوەی بەشەکیی نیشانەکان» واتە پێوەرە تەواوەکان پێشتر پڕ کرابوونەوە، بەڵام بۆ ماوەیەکی بەردەوام ژمارەی ھێرشەکان لە جارێک لە ھەفتەیەکدا کەمتر بووە. لە «کەمبوونەوەی تەواوی نیشانەکان»دا، دوای ھەبوونی پێوەرە تەواوەکان، بۆ ماوەیەکی بەردەوام ھیچکام لە پێوەرەکان پڕ ناکرێتەوە.<ref name="source-21" /> == چارەسەر == ڕێبازە لێکۆڵراوەکانی چارەسەری BED بریتین لە دەروونچارەسەری و ھەندێک دەرمان، لەوانە لیسدێکسامفێتامین، دەرمانە دژەخەمۆکییەکان و تۆپیرامات. بەڵگەی بەردەست بۆ ھەموو چارەسەرێک یەکسان نییە، و زۆرێک لە تاقیکردنەوەکان ماوەیەکی کورت یان نموونەیەکی سنوورداریان ھەبووە.<ref name="source-8" /> پێداچوونەوە کلینیکییەکان ھاوکاریی پسپۆڕە جیاوازەکان و ڕوانین لە ھەردوو لایەنی دەروونی و جەستەیییەکە بە گرنگ دەزانن.<ref name="source-2" /> === لیسدێکسامفێتامین === لیسدێکسامفێتامین (lisdexamfetamine؛ '''LDX''') بۆ چارەسەری BEDی مامناوەند تا توند لە گەورەساڵاندا ڕەزامەندیی دەزگای خواردن و دەرمانی ئەمریکا (FDA)ی ھەیە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٣ ئەوی بە تەنھا دەرمانی پەسەندکراو بۆ BED لەلایەن FDA و دەزگای کاڵا چارەسەرییەکانی ئوسترالیا (TGA) وەسف کردووە.<ref name="source-22">“DailyMed - VYVANSE- lisdexamfetamine dimesylate capsule VYVANSE- lisdexamfetamine dimesylate tablet, chewable”. https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=704e4378-ca83-445c-8b45-3cfa51c1ecad</ref><ref name="source-23">Rodan SC, Bryant E, Le A, Maloney D, Touyz S, McGregor IS, Maguire S (July 2023). “Pharmacotherapy, alternative and adjunctive therapies for eating disorders: findings from a rapid review”. Journal of Eating Disorders. 11 (1): 112. doi:10.1186/s40337-023-00833-9. PMC 10327007. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37415200/ PMID 37415200]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10327007 https://doi.org/10.1186%2Fs40337-023-00833-9 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37415200</ref> ئەم دەرمانە بۆ پەشێویی کەمی سەرنج و زۆری جووڵە (ADHD)یش بەکاردێت.<ref name="source-22" /> لە تاقیکردنەوە کۆنترۆڵکراوەکاندا، بڕە لێکۆڵراوەکانی ٥٠ و ٧٠ میلیگرام لە ڕۆژێکدا ژمارەی ڕۆژەکانی زۆرخۆرییان لە چاو پلاسیبۆدا کەم کردووەتەوە؛ ھەروەھا وەستانی ھێرشەکان و نیشانە وەسواسی و ناچارییە پەیوەندیدارەکانی خواردن باشتر بوون.<ref name="source-22" /><ref name="source-23" /> توێژینەوەیەکی کراوەی ١٢ مانگی سەلامەتی و بەرگەگرتنی دەرمانەکەی ھەڵسەنگاندووە. پێداچوونەوەکان کاریگەرییە لاوەکییەکانی وەک وشکیی دەم، سەرئێشە، بێخەوی و کەمبوونی ئارەزووی خواردنیش ڕاپۆرت دەکەن؛ بۆیە «کاریگەر و بە گشتی بەرگەگیراو» بە مانای بێ مەترسیبوون بۆ ھەموو کەسێک نییە.<ref name="source-23" /> بەپێی زانیاریی دەرمانەکە، مەترسیی بەرزی خراپ بەکارھێنانی ئەو دەرمانە ھەیە، کە دەتوانێت ببێتە ھۆی ئاڵوودەبوون؛ پێویستە پسپۆڕی تەندروستی ئەم مەترسییە پێش چارەسەر ھەڵبسەنگێنێت و لە ماوەی چارەسەردا چاودێری بکات. لە ئەمریکادا ئەم دەرمانە بۆ کەمکردنەوەی کێش پەسەند نەکراوە.<ref name="source-22" /> LDX لە جەستەدا دەگۆڕدرێت بۆ دێکسترۆئەمفێتامین. کاریگەریی ئەم ماددەیە لەسەر دۆپامین و نۆرئەدرینالینە، بەڵام شێوەی وردی کاریگەریی چارەسەرییەکەی لە BEDدا بە تەواوی ڕوون نییە.<ref name="source-22" /> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک دەڵێت کەمبوونەوەی زۆرخۆری ڕەنگە بە کۆمەڵێک کاریگەری لەسەر ئارەزووی خواردن و تێربوون، پاداشت، سەرنج و کۆنترۆڵی ھەڵسوکەوت پەیوەندیدار بێت؛ بەڵگەی ورد لەبارەی میکانیزمەکە سنووردارە.<ref name="source-24">Schneider E, Higgs S, Dourish CT (December 2021). “Lisdexamfetamine and binge-eating disorder: A systematic review and meta-analysis of the preclinical and clinical data with a focus on mechanism of drug action in treating the disorder”. European Neuropsychopharmacology. 53: 49–78. doi:10.1016/j.euroneuro.2021.08.001. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34461386/ PMID 34461386]. https://doi.org/10.1016%2Fj.euroneuro.2021.08.001 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34461386</ref> <span id="دەرمانەکانی-بەکارھێنانی-دەرەوەی-ڕەزامەندیی-تایبەت-بە-bed"></span> === دەرمانەکانی بەکارھێنانی دەرەوەی ڕەزامەندیی تایبەت بە BED === دەرمانە دژەخەمۆکییەکان، دژەگرژبوونەکان و دژەقەڵەوییەکان وەک چارەسەری دەرەوەی ڕەزامەندیی فەرمیی تایبەت بە BED لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە.<ref name="source-25">McElroy SL (2017). “Pharmacologic Treatments for Binge-Eating Disorder”. The Journal of Clinical Psychiatry. 78 Suppl 1: 14–19. doi:10.4088/JCP.sh16003su1c.03. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28125174/ PMID 28125174]. https://doi.org/10.4088%2FJCP.sh16003su1c.03 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28125174</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٢ ڕاپۆرتی کردووە کە ھەندێک [[ڕێگرە ھەڵبژاردەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین|ڕێگری ھەڵبژاردەییی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین]] (SSRIs) ژمارەی ھێرشەکان و کێشی جەستەیان کەم کردووەتەوە.<ref name="source-26">Marazziti D, Corsi M, Baroni S, Consoli G, Catena-Dell’Osso M (December 2012). “Latest advancements in the pharmacological treatment of binge eating disorder” (PDF). European Review for Medical and Pharmacological Sciences. 16 (15): 2102–7. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23280026/ PMID 23280026]. http://www.europeanreview.org/wp/wp-content/uploads/2102-21072.pdf https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23280026</ref> بەڵام پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیکی ساڵی ٢٠١٦ لە بەراورد لەگەڵ پلاسیبۆدا جیاوازییەکی ئاماریی بەرچاوی لە کێش یان پێوەری بارستەی جەستە (BMI) بۆ دەرمانە دژەخەمۆکییەکانی نەوەی دووەم، وەک گرووپێک، نەدۆزییەوە؛ بەڵگە بۆ ئەم ئەنجامە سنووردار بوو.<ref name="source-8" /> پێداچوونەوەی ساڵی ٢٠١٢ تۆپیرامات و زۆنیسامایدیشی بە دەرمانی بەڵێندەر وەسف کردووە، بەڵام پێویستی بە توێژینەوەی گەورەتر بۆ ھەڵسەنگاندنی کاریگەری و سەلامەتییان دیاری کردووە.<ref name="source-26" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٣ ڕاپۆرتی کردووە کە لە ئەنجامە کۆکراوەکانی سێ تاقیکردنەوەی پێشووتری تۆپیراماتدا، وازھێنان لە چارەسەر بەھۆی کاریگەرییە لاوەکییەکان لە چاو پلاسیبۆدا زیاتر بووە.<ref name="source-23" /> داتای دوای کۆتاییی چارەسەری دەرمانی سنووردارە. مێتا شیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ داتای بەدواداچوونی کەمی بۆ دەرمان دۆزیوەتەوە؛ لەم ئەنجامەوە ناتوانرێت حوکم بدرێت کە دەرمان لە ٦ یان ١٢ مانگدا بێ کاریگەرییە.<ref name="source-27">Hilbert, Anja; Petroff, David; Herpertz, Stephan; Pietrowsky, Reinhard; Tuschen-Caffier, Brunna; Vocks, Silja; Schmidt, Ricarda (September 2020). “Meta-analysis on the long-term effectiveness of psychological and medical treatments for binge-eating disorder”. International Journal of Eating Disorders. 53 (9): 1353–1376. doi:10.1002/eat.23297. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32583527/ PMID 32583527]. https://doi.org/10.1002%2Feat.23297 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32583527</ref> لە توێژینەوەکانی تێکەڵکردنی دەرمان و دەروونچارەسەریشدا ئەنجامەکان یەکسان نین: زیادکردنی ھەندێک دژەگرژبوون، وەک تۆپیرامات یان زۆنیساماید، بە CBT سوودی لە ھەندێک تاقیکردنەوەدا ھەبووە، بەڵام زیادکردنی دەرمانی دژەخەمۆکی ھەمان سوودی زیادەی بەردەوامی نیشان نەداوە.<ref name="source-23" /> ڕێگرەکانی بگرەکانی ئۆپیۆیدیش لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە، چونکە ئەم سیستەمە لە ڕێکخستنی خواردندا ڕۆڵی ھەیە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ ڕاپۆرتی کردووە کە تێکەڵەی نالترێکسۆن و بوپرۆپیۆن دەتوانێت کێش کەم بکاتەوە، بەڵام سوودی زیادکردنی CBT بەو تێکەڵەیە بۆ BED بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە ھەڵنەسەنگێنراوە.<ref name="source-28">Valbrun, Leon P.; Zvonarev, Valeriy (2020). “The Opioid System and Food Intake: Use of Opiate Antagonists in Treatment of Binge Eating Disorder and Abnormal Eating Behavior”. Journal of Clinical Medicine Research. 12 (2): 41–63. doi:10.14740/jocmr4066. PMC 7011935. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32095174/ PMID 32095174]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7011935 https://doi.org/10.14740%2Fjocmr4066 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32095174</ref> دەرمانە چالاککەرەکانی بگرەی پێپتیدی ھاوشێوەی گلوکاگۆن–١ (GLP-1 receptor agonists)، وەک سیمەگلوتاید، دولاگلوتاید و لیراگلوتاید، لە توێژینەوە سەرەتایییەکاندا ئەنجامی بەڵێندەریان نیشان داوە، بەڵام جۆری توێژینەوە و کۆمەڵەی بەشداربووان جیاواز بووە. تاقیکردنەوەی سەرەتاییی دولاگلوتاید لەسەر کەسانی تووشبوو بە شەکرەی جۆری دوو و BED بوو؛ توێژینەوەی لیراگلوتاید کەسانی قەڵەوی بێ شەکرە بە نیشانەکانی زۆرخۆریی ژێر ئاستی دەستنیشانکردنی پەشێوییەکەی لەخۆ گرتبوو.<ref name="source-29">Da Porto, Andrea; Casarsa, Viviana; Colussi, Gianluca; Catena, Cristiana; Cavarape, Alessandro; Sechi, Leonardo (July 2020). “Dulaglutide reduces binge episodes in type 2 diabetic patients with binge eating disorder: A pilot study”. Diabetes &amp; Metabolic Syndrome: Clinical Research &amp; Reviews. 14 (4): 289–292. doi:10.1016/j.dsx.2020.03.009. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32289741/ PMID 32289741]. https://doi.org/10.1016%2Fj.dsx.2020.03.009 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32289741</ref><ref name="source-30">Robert, Sarah Anne; Rohana, Abdul Ghani; Shah, Shamsul Azhar; Chinna, Karuthan; Wan Mohamud, Wan Nazaimoon; Kamaruddin, Nor Azmi (May 2015). “Improvement in binge eating in non-diabetic obese individuals after 3 months of treatment with liraglutide – A pilot study”. Obesity Research &amp; Clinical Practice. 9 (3): 301–304. doi:10.1016/j.orcp.2015.03.005. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25870084/ PMID 25870084]. https://doi.org/10.1016%2Fj.orcp.2015.03.005 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25870084</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٣ تۆمارەکانی ٩٨ کەسی کلینیکێکی قەڵەویی پشکنی؛ لەوانە ٤٨ کەس لە سەرەتادا لە پێوەری زۆرخۆری نمرەی مامناوەند یان توندیان ھەبوو و توێژەران ئەمەیان بە نیشانەی ئەگەری ھەبوونی BED دانا. ئەو پێوەرە بە تەنھا دەستنیشانکردنی کلینیکیی BED نییە. لە گرووپەکانی وەرگری سیمەگلوتایددا نمرەی ئەو پێوەرە بە تێکڕا کەم بووەوە؛ بەڵام بەشداربووان بە ھەڵکەوت دابەش نەکرابوون و نووسەران داوای تاقیکردنەوەی کۆنترۆڵکراوی زیاتریان کردووە.<ref name="source-31">Richards, Jesse; Bang, Neha; Ratliff, Erin L.; Paszkowiak, Maria A.; Khorgami, Zhamak; Khalsa, Sahib S.; Simmons, W. Kyle (2023). “Successful treatment of binge eating disorder with the GLP-1 agonist semaglutide: A retrospective cohort study”. Obesity Pillars. 7. doi:10.1016/j.obpill.2023.100080. PMC 10661993. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37990682/ PMID 37990682]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10661993 https://doi.org/10.1016%2Fj.obpill.2023.100080 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37990682</ref><ref name="source-21" /> ھەندێک کەس کە GLP-1 بەکاردەھێنن، کەمبوونەوەی سەرقاڵیی بەردەوام و بیرە دووبارەکان لەبارەی خواردن ڕاپۆرت دەکەن؛ لە ئینگلیزیدا ناوی نافەرمیی «food noise»ی لێ نراوە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٣ ئەم ڕاپۆرتانەی بە ئەزموونی تاکەکەسی وەسف کردووە و بۆ ڕوونکردنەوە و لێکۆڵینەوەی دیاردەکە مۆدێلێکی پێشنیار کردووە؛ ئەمە بەڵگەی یەکلاکەرەوەی چارەسەری BED نییە.<ref name="source-32">Hayashi, Daisuke; Edwards, Caitlyn; Emond, Jennifer A.; Gilbert-Diamond, Diane; Butt, Melissa; Rigby, Andrea; Masterson, Travis D. (17 November 2023). Trakada, Georgia (ed.). “What Is Food Noise? A Conceptual Model of Food Cue Reactivity”. Nutrients. 15 (22): 4809. doi:10.3390/nu15224809. PMC 10674813. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38004203/ PMID 38004203]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10674813 https://doi.org/10.3390%2Fnu15224809 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38004203</ref> === دەروونچارەسەری === چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری (CBT) لە چارەسەرە باش لێکۆڵراوەکانی BEDە. ئامانجەکانی بریتین لە پچڕاندنی ڕەفتاری زۆرخۆری، ڕێکخستنی کاتەکانی خواردن، گۆڕینی باوەڕە نادروستەکانی پەیوەندیدار بە کێش و شێوەی جەستە، و پەرەپێدانی تێڕوانینێکی باشتر بۆ جەستەی خۆ.<ref name="source-1" /> ھەروەھا، لە ھەندێک توێژینەوەدا باشبوونی وێنەی خۆ، خەمۆکیی ھاوکات و کارکردنی دەروونی و کۆمەڵایەتی ڕاپۆرت کراوە.<ref name="source-6" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ دەڵێت لە توێژینەوەکانی CBTدا بە گشتی زیاتر لە نیوەی بەشداربووان لە کاتی ھەڵسەنگاندنی ئەنجامەکاندا وەستانی تەواوی ھێرشەکانیان بەدەست ھێناوە. ئەم ڕێژەیە ئەنجامی توێژینەوەکانە، نەک دڵنیایی لە ئەنجامی چارەسەری ھەر تاکێک.<ref name="source-1" /> CBT دەتوانێت زۆرخۆری کەم بکاتەوە.<ref name="source-27" /> لە پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠دا باس لەوە کراوە کە لە توێژینەوەکانی دەروونچارەسەری و خۆیاریدانی ڕێکخراو، کە زۆربەیان پشت بە CBT دەبەستن، زۆرخۆری لە دوای کۆتاییی چارەسەردا بە بەراورد بە گرووپەکانی بەراورد کە چارەسەری چالاکیان وەرنەگرتبوو، کەمتر بوو؛ بەڵام جیاوازیی کەمبوونەوەی کێش لە ڕووی ئامارییەوە بەرچاو نەبوو.<ref name="source-27" /> لە بەراوردکردنی CBT و بەرنامە ڕەفتارییەکانی کەمکردنەوەی کێشدا، CBT لە ھەندێک تاقیکردنەوەدا بۆ کەمکردنەوەی زۆرخۆری باشتر بووە، بەڵام جیاوازیی ئەنجامەکان بەپێی ماوەی بەدواداچوون دەگۆڕێت. بەرنامە ڕەفتارییەکانی کەمکردنەوەی کێش دەتوانن کێش کەم بکەنەوە، ھەرچەند چارەسەری زۆرخۆری و کەمکردنەوەی کێش دوو ئەنجامی جیاوازن.<ref name="source-6" /><ref name="source-1" /><ref name="source-34">Wilson GT, Wilfley DE, Agras WS, Bryson SW (January 2010). “Psychological treatments of binge eating disorder”. Archives of General Psychiatry. 67 (1): 94–101. doi:10.1001/archgenpsychiatry.2009.170. PMC 3757519. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20048227/ PMID 20048227]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3757519 https://doi.org/10.1001%2Farchgenpsychiatry.2009.170 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20048227</ref> مێتا شیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ لە گرووپەکانی دەروونچارەسەری، خۆیاریدانی ڕێکخراو و چارەسەری تێکەڵدا، کەمبوونەوەی ھێرشەکانی زۆرخۆری تا ١٢ مانگ دوای چارەسەر ڕاپۆرت کردووە. داتای بەدواداچوونی زیاتر لە ١٢ مانگ کەم بوو. ئەنجامەکانی کەمکردنەوەی کێش یەکسان نەبوون. ئەنجامەکانی ئەم مێتا شیکردنەوەیە لە بەراوردی گۆڕان لە ناو ھەمان گرووپدا بە تێپەڕبوونی کاتەوە دەستھاتبوون، بەبێ بەراوردکردن لەگەڵ گرووپی کۆنترۆڵ.<ref name="source-27" /> لە خۆیاریدانی ڕێنماییکراودا، کەسەکە دەتوانێت کتێب یان ڕێنماییی ئۆنلاین بەکار بھێنێت و لەگەڵ پسپۆڕێکی تەندروستیدا دانیشتن ھەبێت.<ref name="source-201">National Health Service. “Treatment - Binge eating disorder”. https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/binge-eating/treatment/</ref> [[دەروونچارەسەریی نێوان کەسی|دەروونچارەسەریی نێوانکەسی]] (IPT) لەسەر پەیوەندییەکانی کەسەکە کار دەکات و لە ڕێبازەکانی چارەسەری BEDە.<ref name="source-202">American Psychiatric Association. “What are Eating Disorders?” https://www.psychiatry.org/patients-families/eating-disorders/what-are-eating-disorders</ref><ref name="source-34" /> === نەشتەرگەری === نەشتەرگەریی کەمکردنەوەی قەڵەوی بۆ کەمکردنەوەی کێش لە ھەندێک کەسی قەڵەو کە BEDیشیان ھەیە بەکاردێت. ئەم نەشتەرگەرییە بە مانای چارەسەرکردنی خۆکارانەی BED نییە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٣ ئاماژە دەکات کە بەردەوامبوونی ڕەفتاری تێکچووی خواردن دوای نەشتەرگەری لەوانەیە لەگەڵ کەمبوونەوەی کەمتری کێشدا پەیوەندی ھەبێت.<ref name="source-6" /> <span id="ڕەوت-و-دۆخە-ھاوکاتەکان"></span> == ڕەوت و دۆخە ھاوکاتەکان == BED دەتوانێت لەگەڵ کوالیتیی نزمتر و تێکچوونی لایەنە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان ھاوکات بێت.<ref name="source-7" /> لە پێداچوونەوە کلینیکییەکاندا خەمۆکی، پەشێوییەکانی کەسایەتی، پەشێویی دووجەمسەری، کێشەی بەکارھێنانی ماددە، [[پەشێویی خۆناشیرینبینی|پەشێویی خۆناشیرینبینی]]، کلێپتۆمانیا، کۆمەڵەنیشانەی ڕیخۆڵەی ھەستیار، فیبرۆمایالجیا و پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ لەگەڵ BEDدا ڕاپۆرت کراون.<ref name="source-6" /><ref name="source-26" /> مێژووی ھەوڵی خۆکوشتن و [[ھێرشی تۆقین|ھێرشی تۆقین]]یش لە دۆخە ڕاپۆرتکراوەکانن؛ ئەمە بە مانای ھەبوونی ئەم دۆخانە لە ھەر کەسێکی تووشبوو بە BEDدا نییە.<ref name="source-2" /> زیادبوونی کێش دەتوانێت لەگەڵ زۆرخۆریدا ڕووبدات، بەڵام کەسانی خاوەن کێشی ئاساییش دەتوانن BEDیان ھەبێت.<ref name="source-6" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦ ڕاپۆرتی کردووە کە لە ھەندێک نموونەدا تا ٧٠٪ی کەسانی تووشبوو بە BED قەڵەو بوون. لەم دۆخەدا کێشە پەیوەندیدارەکانی قەڵەوی، وەک پەستانی بەرزی خوێن، بەرزیی کۆلێسترۆل، نەخۆشیی شریانەکانی دڵ و شەکرەی جۆری دوو، دەتوانن ھاوکات بن.<ref name="source-2" /><ref name="source-6" /><ref name="source-7" /> کێشەکانی ھەرسکردن و ھەناسەبڕکێی خەویش لە پێداچوونەوە کلینیکییەکاندا باس کراون.<ref name="source-6" /> لە توێژینەوەیەکی گەورەی دانیشتووانی ئەمریکادا، ٤٢٪ی ئەو کەسانەی کە لە ماوەی ژیانیاندا مەرجەکانی دەستنیشانکردنی BEDیان پڕ کردبووەوە، لە کاتی چاوپێکەوتنەکەدا قەڵەو بوون. قەڵەویی زۆر توندیش لەم گرووپەدا، بە بەراورد لەگەڵ کەسانی بێ پەشێویی خواردن، باوتر بوو.<ref name="source-35">Smink, Frédérique R. E.; van Hoeken, Daphne; Hoek, Hans W. (August 2012). “Epidemiology of Eating Disorders: Incidence, Prevalence and Mortality Rates”. Current Psychiatry Reports. 14 (4): 406–414. doi:10.1007/s11920-012-0282-y. ISSN 1535-1645. PMC 3409365. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22644309/ PMID 22644309]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3409365 https://doi.org/10.1007%2Fs11920-012-0282-y https://search.worldcat.org/issn/1535-1645 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22644309</ref> == بڵاوبوونەوە == خەمڵاندنەکانی باوبوونی BED بەپێی پێوەری دەستنیشانکردن، ماوەی پێوانەکردن و ئەو کۆمەڵەیەی کە لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت جیاوازن. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٥، کە زۆربەی توێژینەوەکانی بە پێوەری DSM-IV بوون، ڕێژەی ھەبوونی BED لە درێژاییی ژیاندا لەنێو دانیشتووانی گشتی بە نزیکەی ١–٢٪ وەسف کردووە.<ref name="source-7" /> <span id="تەمەن-و-جیاوازیی-نێوان-ژنان-و-پیاوان"></span> === تەمەن و جیاوازیی نێوان ژنان و پیاوان === BED دەتوانێت لە تەمەنە جیاوازەکاندا ڕووبدات. لە پێداچوونەوەی ساڵی ٢٠١٥دا تەمەنی سەرەتای زۆربەی حاڵەتە ڕاپۆرتکراوەکان لەنێوان ١٢٫٤ و ٢٤٫٧ ساڵدا بوو و لە یەکێک لە توێژینەوەکاندا ڕێژەی باوبوون تا تەمەنی ٤٠ ساڵ زیاد دەبوو.<ref name="source-7" /> سەرچاوەی کلینیکیی Mayo Clinic دەڵێت پەشێوییەکە زۆرجار لە کۆتاییی ھەرزەکاری یان سەرەتای بیستەکاندا دەست پێ دەکات.<ref name="source-16" /> خەمڵاندنەکان بۆ ژنان و پیاوان یەکسان نین. لە توێژینەوەیەکی ئەمریکادا ڕێژەی ھەبوونی BED لە درێژاییی ژیاندا بۆ ژنان ٣٫٥٪ و بۆ پیاوان ٢٫٠٪ بوو.<ref name="source-6" /><ref name="source-35" /> پێداچوونەوەیەکی دیکە تێکڕای ڕێژەی ھەبوونی پەشێوییەکە لە خاڵێکی دیاریکراوی کاتدا بە ٢٫٣٪ لە ژنان و ٠٫٣٪ لە پیاوان ڕاپۆرت کردووە.<ref name="source-1" /> لە سێ توێژینەوەی کۆکراوە لە پێداچوونەوەی ساڵی ٢٠١٥دا، ڕێژەی درێژاییی ژیان لە ژنان ١٫٥ تا ٦ ھێندەی پیاوان بوو؛ بەڵام ئەنجامەکانی ھەموو توێژینەوەکان یەکسان نەبوون.<ref name="source-7" /> لە ھەمان پێداچوونەوەدا، خەمڵاندنەکانی ڕێژەی خاڵیی بە پێوەری DSM-IV لە ٠٫١٪ تا ٣٤٫١٪ دەگۆڕان. ئەم مەودایە تەنھا دانیشتووانی گشتی ناگرێتەوە؛ ژنان پێش دووگیانی و نموونەی نەخۆشانی شەکرەی جۆری دووش تێدابوون. خەمڵاندنەکانی ١٢ مانگ لە نموونە جیاوازەکاندا ٠٫١–١٫١٪ بوون. بۆیە نابێت ئەم مەودا فراوانانە وەک ڕێژەیەکی گشتی بۆ ھەموو دانیشتووان بخوێندرێنەوە.<ref name="source-7" /> ڕەفتاری زۆرخۆری، کە ھەمیشە مەرجەکانی BED پڕ ناکاتەوە، لە ھەرزەکارانیشدا دەبینرێت. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٢ لە گواستنەوەی توێژینەوەیەکی درێژخایەنی ئەمریکادا، ڕێژەی ڕوودانی ئەم ڕەفتارەی بۆ کچانی ١٤ ساڵ و سەروو بە ١٠٫١ و بۆ کوڕان بە ٦٫٦ لە ھەر ١٠٠٠ کەس‌ساڵدا ڕاپۆرت کردووە. ئەمانە ڕێژەی ڕوودانی ڕەفتاری زۆرخۆرین، نەک ڕێژەی حاڵەتە نوێکانی BED.<ref name="source-35" /> <span id="ئاراستەی-سێکسی-و-ناسنامەی-ڕەگەزی"></span> === ئاراستەی سێکسی و ناسنامەی ڕەگەزی === پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ نیشانی داوە کە پەشێوییەکانی خواردن و ڕەفتارە تێکچووەکانی خواردن لەنێو کەمینە سێکسی و ڕەگەزییەکاندا باون. فشار و جیاکاریی پەیوەندیدار بە کەمینەبوون ڕەنگە لە بەردەوامبوونی ئەم ڕەفتارانەدا بەشدار بن. ئەم بەڵگانە بە تەنھا پەیوەندییەکی ھۆکار و ئەنجامی یەکلاکەرەوە دیاری ناکەن.<ref name="source-36">Nagata, Jason M.; Ganson, Kyle T.; Austin, S. Bryn (November 2020). “Emerging trends in eating disorders among sexual and gender minorities”. Current Opinion in Psychiatry. 33 (6): 562–567. doi:10.1097/YCO.0000000000000645. PMC 8060208. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32858597/ PMID 32858597]. S2CID 221365239. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8060208 https://doi.org/10.1097%2FYCO.0000000000000645 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32858597 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:221365239</ref> <span id="بنەچە-و-گرووپە-نەژادییەکان"></span> === بنەچە و گرووپە نەژادییەکان === توێژینەوەکانی پەیوەندیی نێوان بنەچە و باوبوونی BED سنووردار و ھەندێک جار ناکۆکن. ھەندێک توێژینەوە جیاوازیی بەرچاویان لەنێوان گرووپەکان نەدۆزیوەتەوە، بەڵام ھەندێکی دیکە ڕێژەی بەرزتریان لەنێو ھەندێک گرووپی کەمینەدا ڕاپۆرت کردووە.<ref name="source-7" /><ref name="source-35" /> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک لەسەر ژنانی ڕەشپێست دەڵێت کە، سەرەڕای ڕێژەی ھاوشێوە یان بەرزتری ڕەفتاری زۆرخۆری، زۆربەی توێژینەوەکان لەسەر ژنانی سپیپێست چڕ بوونەتەوە و ژنانی ڕەشپێست لە تاقیکردنەوە کلینیکییەکاندا کەمتر نوێنەرایەتی کراون.<ref name="source-37">Goode, Rachel W.; Cowell, Mariah M.; Mazzeo, Suzanne E.; Cooper-Lewter, Courtney; Forte, Alexandria; Olayia, Oona-Ifé; Bulik, Cynthia M. (April 2020). “Binge eating and binge-eating disorder in Black women: A systematic review”. International Journal of Eating Disorders. 53 (4): 491–507. doi:10.1002/eat.23217. PMC 8010989. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31922293/ PMID 31922293]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8010989 https://doi.org/10.1002%2Feat.23217 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31922293</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٣ توێژینەوەیەکی نموونەی داواکاری چارەسەر لە ئەمریکای گواستووەتەوە کە تێیدا BED لەنێو بەشداربووە ڕەشپێستەکاندا زیاتر بوو، بەڵام بە گشتی بەشداربووە ڕەشپێست و ئاسیایییەکان کەمتر نیشانەی پەشێویی خواردنیان ڕاپۆرت کردبوو. ھەمان پێداچوونەوە نیگەرانییە جیاوازەکانی وێنەی جەستە و قبووڵکردنی ئایدیالی باریکبوونی لە گرووپەکاندا باس کردووە؛ ئەم ئەنجامانە نابێت وەک تایبەتمەندیی ھەموو ئەندامانی بنەچەیەک بگشتێنرێن.<ref name="source-38">Barakat S, McLean SA, Bryant E, Le A, Marks P, National Eating Disorder Research Consortium, Touyz S, Maguire S (17 January 2023). “Risk factors for eating disorders: findings from a rapid review”. Journal of Eating Disorders. 11 (1): 8. doi:10.1186/s40337-022-00717-4. ISSN 2050-2974. PMC 9847054. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36650572/ PMID 36650572]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9847054 https://doi.org/10.1186%2Fs40337-022-00717-4 https://search.worldcat.org/issn/2050-2974 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36650572</ref> === کۆچ === لە توێژینەوەیەکی کەسانی بە ڕەچەڵەک مەکسیکی لە مەکسیک و ئەمریکادا، کۆچکردن لە مەکسیکەوە بۆ ئەمریکا لەگەڵ زیادبوونی ئەگەری BED پەیوەندیی ھەبوو. ئەم ئەنجامە پەیوەندییەکی تۆمارکراوی نێو ئەو نموونەیەیە.<ref name="source-35" /> <span id="بارودۆخی-کۆمەڵایەتی-و-ئابووری"></span> === بارودۆخی کۆمەڵایەتی و ئابووری === پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک بەڵگەیەکی یەکگرتووی نەدۆزیوەتەوە کە پەشێوییەکانی خواردن تەنھا یان بە تایبەتی لە کەسانی دەوڵەمەنددا ڕوودەدەن. ئەم پەشێوییانە لە بارودۆخە کۆمەڵایەتی و ئابوورییە جیاوازەکاندا دەبینرێن، و بەردەستبوونی چارەسەری گونجاو لە ڕووی تێچووەوە کێشەیەکی گرنگە.<ref name="source-39">Huryk, Kathryn M.; Drury, Catherine R.; Loeb, Katharine L. (December 2021). “Diseases of affluence? A systematic review of the literature on socioeconomic diversity in eating disorders”. Eating Behaviors. 43 101548. doi:10.1016/j.eatbeh.2021.101548. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34425457/ PMID 34425457]. https://doi.org/10.1016%2Fj.eatbeh.2021.101548 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34425457</ref> لە ھەندێک توێژینەوەدا، نادڵنیایی لە دەستگەیشتن بە خواردنی پێویست لەگەڵ زۆربوونی ھێرشەکانی زۆرخۆری لەنێو کەسانی تووشبوو بە BED یان بولیمیا نێرڤۆسادا پەیوەندیی ھەبووە.<ref name="source-38" /> <span id="لە-جیھاندا"></span> === لە جیھاندا === پەشێوییەکانی خواردن بە کۆمەڵگە ڕۆژئاوایییەکان سنووردار نین. پێداچوونەوەکان تۆمارکردنی ئەم پەشێوییانە لە کۆمەڵگە و کولتوورە جیاوازەکاندا باس دەکەن، و پەیوەندییان بە گۆڕانکاریی کولتووری و جیھانگیرییەوە خستووەتە بەر لێکۆڵینەوە.<ref name="source-35" /><ref name="source-40">Pike KM, Hoek HW, Dunne PE (November 2014). “Cultural trends and eating disorders”. Current Opinion in Psychiatry. 27 (6): 436–42. doi:10.1097/YCO.0000000000000100. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25211499/ PMID 25211499]. S2CID 2838248. https://doi.org/10.1097%2FYCO.0000000000000100 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25211499 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:2838248</ref> <span id="وڵاتە-باکوورییەکانی-ئەورووپا"></span> ==== وڵاتە باکوورییەکانی ئەورووپا ==== پێداچوونەوەیەکی توێژینەوەکانی ساڵانی ١٩٩٤–٢٠١٦ لە دانیمارک، فینلەندا، ئایسلەندا، نەرویج و سویددا، مەودای ڕێژەی BEDی لە ژناندا لە چاو ئەورووپا بە گشتی نزمتر دۆزیوەتەوە. نووسەران جیاوازیی ڕێبازی توێژینەوەکان و کەمی توێژینەوەکانی پشتبەستوو بە دەستنیشانکردنی فەرمییان بە سنووردارییەکی گرنگ داناوە.<ref name="source-41">Dahlgren, Camilla Lindvall; Stedal, Kristin; Wisting, Line (3 July 2018). “A systematic review of eating disorder prevalence in the Nordic countries: 1994–2016”. Nordic Psychology. 70 (3): 209–227. doi:10.1080/19012276.2017.1410071. https://doi.org/10.1080%2F19012276.2017.1410071</ref> <span id="ئەمریکای-لاتین"></span> ==== ئەمریکای لاتین ==== مێتا شیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦، کە توێژینەوەکانی ئەرجەنتین، بەڕازیل، شیلی، کۆلۆمبیا، مەکسیک و ڤەنزوێلای لەخۆ گرتبوو، تێکڕای ڕێژەی خاڵیی BEDی لە دانیشتووانی گشتیدا بە ٣٫٥٣٪ خەمڵاندووە. ئەنجامەکان لەنێوان توێژینەوەکاندا زۆر جیاواز بوون. پێداچوونەوەکە ئاماژەی بەوە کردووە کە ڕێژەی BED لە ئەم ناوچەیەدا لە چاو وڵاتە ڕۆژئاوایییەکان بەرزتر دەردەکەوێت.<ref name="source-42">Kolar, David R.; Rodriguez, Dania L. Mejía; Chams, Moises Mebarak; Hoek, Hans W. (November 2016). “Epidemiology of eating disorders in Latin America: a systematic review and meta-analysis”. Current Opinion in Psychiatry. 29 (6): 363–371. doi:10.1097/YCO.0000000000000279. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27584709/ PMID 27584709]. S2CID 12640081. https://doi.org/10.1097%2FYCO.0000000000000279 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27584709 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:12640081</ref> ==== ئەورووپا ==== پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦ خەمڵاندنەکانی BEDی بۆ '''ژنان''' لە ئەورووپا لە کەمتر لە ١٪ تا ٤٪ ڕاپۆرت کردووە. ئەم مەودایە نابێت وەک ڕێژەیەک بۆ ھەموو ژنان و پیاوانی ئەورووپا بەکاربھێنرێت.<ref name="source-43">Keski-Rahkonen, Anna; Mustelin, Linda (November 2016). “Epidemiology of eating disorders in Europe: prevalence, incidence, comorbidity, course, consequences, and risk factors”. Current Opinion in Psychiatry. 29 (6): 340–345. doi:10.1097/YCO.0000000000000278. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27662598/ PMID 27662598]. S2CID 21907485. https://doi.org/10.1097%2FYCO.0000000000000278 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27662598 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:21907485</ref> <span id="دۆخە-ھاوکاتەکان-لە-توێژینەوەکانی-بڵاوبوونەوەدا"></span> === دۆخە ھاوکاتەکان لە توێژینەوەکانی بڵاوبوونەوەدا === لە توێژینەوەکانی بڵاوبوونەوەدا BED لەگەڵ شەکرە، پەستانی بەرزی خوێن، جەڵتەی مێشک و نەخۆشیی دڵ پەیوەندیی نیشان داوە. ڕێژەی ھەبوونی BED لە درێژاییی ژیاندا لەنێو ھەندێک نموونەی نەخۆشانی پەشێویی وەسواسی ناچاری یان دووجەمسەریشدا بەرزتر بووە. ئەم پەیوەندییانە بە تەنھا ئاراستەی ھۆکار و ئەنجام دیاری ناکەن.<ref name="source-7" /> <span id="کەم-ڕاپۆرتکردن-لە-پیاواندا"></span> === کەم ڕاپۆرتکردن لە پیاواندا === پەشێوییەکانی خواردن لە مێژوودا زۆرجار بە دیاردەیەکی تایبەت بە ژنان سەیر کراون، و ئەمە بەشێکە لە کێشەی نوێنەرایەتیی کەمی پیاوان لە توێژینەوەکاندا. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٩ جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئەم پەشێوییانە لە پیاواندا کەمباو نین و دەتوانن بە ھەمان ڕادە توند بن. نیگەرانیی پەیوەندیدار بە ماسولکەییبوونی جەستە و ئاراستەی سێکسی لە ھۆکارە پەیوەندیدارەکانی نێو کوڕان و پیاوانی گەنجدا باس کراون؛ ڕێبازەکانی ناسینەوە و ھەڵسەنگاندن پێویستیان بە لێکۆڵینەوەی زیاتر ھەیە.<ref name="source-44">Gorrell, Sasha; Murray, Stuart B. (October 2019). “Eating Disorders in Males”. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America. 28 (4): 641–651. doi:10.1016/j.chc.2019.05.012. PMC 6785984. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31443881/ PMID 31443881]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6785984 https://doi.org/10.1016%2Fj.chc.2019.05.012 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31443881</ref> <span id="بەشی-bed-لە-کۆی-تێکچوونەکانی-خواردندا"></span> === بەشی BED لە کۆی پەشێوییەکانی خواردندا === دامەزراوەی ھاوکاریی نیشتمانیی پەشێوییەکانی خواردنی ئوسترالیا (NEDC)، لە گواستنەوەی خەمڵاندنە ئوسترالیایییەکاندا، دەڵێت BED نزیکەی ٤٧٪ی کۆی پەشێوییەکانی خواردن پێک دەھێنێت، لە بەرامبەر ٣٪ بۆ ئەنۆرێکسیا نێرڤۆسا و ١٢٪ بۆ بولیمیا نێرڤۆسا. ھەمان پەڕە ڕاپۆرت دەکات کە نزیکەی ٥٧٪ی کەسانی تووشبوو بە BED ژنن. ئەمانە خەمڵاندنی سەرچاوە ئوسترالیایییەکانن، نەک ڕێژەیەکی جیھانی.<ref name="source-45">National Eating Disorders Collaboration (NEDC). “Binge eating disorder (BED)”. Accessed 2 November 2026. https://nedc.com.au/eating-disorders/types/binge-eating-disorder</ref> == مێژوو == پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٢ ناسینەوەی وەسفی سەرەکیی زۆرخۆری لە ھەندێک کەسی قەڵەودا بە توێژینەوەی ساڵی ١٩٥٩ی ئەلبێرت ستانکارد دەبەستێتەوە.<ref name="source-26" /> ناساندنی BED لە ڕێبەرە دەستنیشانکەرەکاندا دواتر گەشەی کرد: لە پێوەرەکانی توێژینەوەی DSM-IVی ساڵی ١٩٩٤ەوە بۆ دەستنیشانکردنێکی سەربەخۆ لە DSM-5ی ساڵی ٢٠١٣دا.<ref name="source-1" /> == بڕوانە == * [[کۆمەڵەنیشانەی پرادەر–ویلی]] <span id="خوێندنەوەی-زیاتر"></span> == خوێندنەوەی زیاتر == * Fairburn CG (1995). ''Overcoming Binge Eating''. New York: Guilford Press. ISBN 0-89862-961-6. * Grilo CM (1998). “The Assessment and Treatment of Binge Eating Disorder”. ''Journal of Practical Psychiatry and Behavioral Health''. 4 (4): 191–201. DOI: [https://doi.org/10.1097/00131746-199807000-00001 10.1097/00131746-199807000-00001]. * Siegel M, Brisman J, Weinshel M (1988). ''Surviving an Eating Disorder: New Perspectives and Strategies for Family and Friends''. New York: Harper &amp; Row. ISBN 0-06-015859-X. * Yanovski SZ (July 1993). “Binge eating disorder: current knowledge and future directions”. ''Obesity Research''. 1 (4): 306–24. DOI: [https://doi.org/10.1002/j.1550-8528.1993.tb00626.x 10.1002/j.1550-8528.1993.tb00626.x]. PMID: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16350580 16350580]. * ''Eating Disorders: Recognition and Treatment''. NICE Guideline NG69. NICE. 2017. ISBN 978-1-4731-2508-7. [https://www.nice.org.uk/guidance/ng69 پەڕەی ڕێبەرەکە]. <span id="بەستەرە-دەرەکییەکان"></span> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Binge_eating_disorder میدیای پەیوەندیدار بە BED لە ویکیمیدیا کامنز]. * Pull, Charles B (January 2004). “Binge eating disorder”. ''Current Opinion in Psychiatry''. 17 (1): 43–48. DOI: [https://doi.org/10.1097/00001504-200401000-00008 10.1097/00001504-200401000-00008]. * [https://web.archive.org/web/20051025075241/http://win.niddk.nih.gov/publications/binge.htm پەڕەی ئەرشیفکراوی NIDDK لەبارەی BED]. == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان]] hqbg2lhbsqdq3hoaexxxhqyibfv3mmx 0 305887 1699720 2026-11-02T17:11:51Z Sarowashere 67323 وەرگێڕان و گونجاندن لە «Bulimia»ی ویکیپیدیای ئینگلیزی، وەشانی 1380484238: https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bulimia&oldid=1380484238 1699720 wikitext text/x-wiki '''بولیمیا نێرڤۆسا''' (bulimia nervosa؛ BN)، کە بە کورتی '''بولیمیا'''ش دەوترێت، جۆرێکە لە [[پەشێویی خواردن|پەشێوییەکانی خواردن]]. تایبەتمەندییەکەی ھێرشە دووبارەبووەکانی زۆرخۆرییە؛ واتە خواردنی بڕێکی زۆر لە ماوەیەکی کورتدا، لەگەڵ ھەستکردن بە لەدەستدانی کۆنترۆڵی خواردن. کەسەکە بۆ ڕێگرتن لە زیادبوونی کێش ڕەفتاری قەرەبووکەرەوەی دووبارە ئەنجام دەدات، وەک خۆڕشانەوە (ڕشانەوەی بەئەنقەست) یان خۆگرتن لە خواردن.<ref name="source-1">“Bulimia nervosa - Symptoms and causes”. Mayo Clinic. Retrieved 2024-12-05. [https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/bulimia/symptoms-causes/syc-20353615 سەرچاوە]</ref><ref name="source-2">“Bulimia nervosa”. Office on Women’s Health. September 18, 2025. [https://womenshealth.gov/mental-health/mental-health-conditions/eating-disorders/bulimia-nervosa?from=AtoZ سەرچاوە]</ref> [[File:BulemiaEnamalLoss.JPG|thumb|alt=وێنەی ناوەوەی دەم؛ لە ڕووی ناوەوەی ددانە پێشەوەکانی سەرەوەدا لەدەستچوونی مینای ددان دەبینرێت.|لەدەستچوونی مینای ڕووی ناوەوەی ددانە پێشەوەکانی سەرەوە. وێنە: James Heilman, MD؛ [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/ CC BY-SA 4.0]؛ [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BulemiaEnamalLoss.JPG پەڕەی فایل].]] {| class="wikitable" |- ! تایبەتمەندی ! زانیاری |- | ناوی دیکە | بولیمیا نێرڤۆسا |- | نیشانە سەرەکییەکان | ھێرشی زۆرخۆری و ڕەفتاری قەرەبووکەرەوە؛ کێشی جەستە دەتوانێت ئاسایی بێت.<ref name="source-2" /> |- | کێشە ھاوڕێکان | زیان بە ددان، دڵەڕاوکێ، خەمۆکی و کێشەی بەکارھێنانی ماددەکان؛ ھەروەھا مەترسیی خۆکوشتن.<ref name="source-1" /><ref name="source-2" /><ref name="source-3">Mcgilley BM, Pryor TL (June 1998). “Assessment and treatment of bulimia nervosa”. American Family Physician. 57 (11): 2743–50. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9636337/ PMID 9636337]. [http://www.aafp.org/link_out?pmid=9636337 سەرچاوە] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9636337 PMID]</ref> |- | ھۆکارە پەیوەندیدارەکان | ھۆکارە بۆماوەیی و ژینگەیییەکان.<ref name="source-2" /> |- | دەستنیشانکردن | مێژووی پزیشکی، نیشانەکان و پشکنینی کەسەکە.<ref name="source-4">Cleveland Clinic (May 16, 2025). “Bulimia Nervosa”. [https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/9795-bulimia-nervosa سەرچاوە]</ref> |- | چارەسەر | [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT)؛ لە ھەندێک حاڵەتدا دەرمانی دژەخەمۆکی لەگەڵ [[چارەسەری دەروونی|دەروونچارەسەری]] بەکاردەھێنرێت.<ref name="source-5">Hagan, Kelsey E.; Walsh, B. Timothy (2021-01-01). “State of the Art: The Therapeutic Approaches to Bulimia Nervosa”. Clinical Therapeutics. 43 (1): 40–49. doi:10.1016/j.clinthera.2020.10.012. ISSN 0149-2918. PMC 7902447. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33358256/ PMID 33358256]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7902447 PMC] [https://doi.org/10.1016%2Fj.clinthera.2020.10.012 DOI] [https://search.worldcat.org/issn/0149-2918 سەرچاوە] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33358256 PMID]</ref> |- | ڕەوتی درێژخایەن | پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٠ ڕاپۆرتی کردووە کە دوای ١٠ ساڵ، نزیکەی نیوەی کەسانی تووشبوو بە تەواوی چاک بوونەتەوە، سێیەکیان بەشێک لە نیشانەکانیان کەم بووەتەوە و ١٠–٢٠٪یان ھێشتا نیشانەیان ھەبووە.<ref name="source-6">Hay PJ, Claudino AM (July 2010). “Bulimia nervosa”. BMJ Clinical Evidence. 2010: 1009. PMC 3275326. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21418667/ PMID 21418667]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3275326 PMC] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21418667 PMID]</ref> |- | ژمارەی خەمڵێنراو | نزیکەی ٣٫٦ ملیۆن کەس لە جیھاندا لە ساڵی ٢٠١٥.<ref name="source-7">Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, et al. (GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators) (October 2016). “Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015”. Lancet. 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27733282/ PMID 27733282]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5055577 PMC] [https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736%2816%2931678-6 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27733282 PMID]. Correction: Lancet. 2017;389(10064):e1. doi:10.1016/S0140-6736(16)32606-X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28091380/ PMID 28091380]. [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5622046/ Correction].</ref> |} بولیمیا لە کەسانێکدا باوترە کە خزمێکی نزیکیان ئەم پەشێوییەی ھەیە. فشارە دەروونییەکان، خۆبەکەمزانین، نیگەرانی دەربارەی شێوەی جەستە و فشارە کۆمەڵایەتییەکانی پەیوەست بە کێش و جوانی لە ھۆکارە پەیوەندیدارەکانن. ھۆکارە بۆماوەیی، زیندەیی، دەروونی و کۆمەڵایەتییەکان دەتوانن پێکەوە ڕۆڵیان ھەبێت.<ref name="source-2" /><ref name="source-4" /> زۆرجار زۆرخۆری و ڕەفتارە قەرەبووکەرەوەکان لە نھێنیدا ئەنجام دەدرێن. ئەمە، لەگەڵ ئەوەی کێشی کەسەکە دەتوانێت ئاسایی بێت، ناسینەوەی پەشێوییەکە دژوار دەکات.<ref name="source-2" /><ref name="source-6" /> کێشی کەسانی تووشبوو دەتوانێت جیاواز بێت؛ لە کێش و ڕواڵەتی کەسێکەوە بە تەنھا ناتوانرێت بوونی ئەم پەشێوییە دیاری بکرێت.<ref name="source-200">American Psychiatric Association. “What are Eating Disorders?” https://www.psychiatry.org/patients-families/eating-disorders/what-are-eating-disorders</ref> لە دەستنیشانکردندا، جیاوازیی لەگەڵ [[دڵنەبردنی دڵەڕاوکەیی|ئەنۆرێکسیا نێرڤۆسا]] و [[پەشێویی زۆرخۆری|پەشێویی زۆرخۆری]] لەبەرچاو دەگیرێت؛ لە پەشێویی زۆرخۆریدا ھێرشەکانی زۆرخۆری بە بەکارھێنانی بەردەوامی ڕەفتارە قەرەبووکەرەوە نالەبارەکانەوە پەیوەست نین.<ref name="source-86">Brownley KA, Berkman ND, Peat CM, Lohr KN, Cullen KE, Bann CM, Bulik CM (September 2016). “Binge-Eating Disorder in Adults: A Systematic Review and Meta-analysis”. ''Annals of Internal Medicine''. 165 (6): 409–420. doi:10.7326/M15-2455. PMC 5637727. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27367316/ PMID 27367316]. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5637727/</ref> == نیشانەکان == [[File:Oral Manifestation of Bulimia..jpg|thumb|alt=وێنەی نزیکی ددانە سەرەوە و خوارەوەکان؛ ددانە سەرەوەکان سپیترن و لە ددانە خوارەوەکاندا گۆڕانی ڕەنگ و خوران دەبینرێت.|وێنەی ددانە سەرەوە و خوارەوەکان. وێنە: Jeffrey Dorfman؛ [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/ CC BY-SA 3.0]؛ [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Oral_Manifestation_of_Bulimia..jpg پەڕەی فایل].]] ھێرشەکانی زۆرخۆری لەگەڵ ھەستی لەدەستدانی کۆنترۆڵدا ڕوودەدەن. ڕەفتارە قەرەبووکەرەوەکان دەتوانن خۆڕشانەوە، بەکارھێنانی نادروستی دەرمانە دژەقەبزییەکان (laxatives) یان دەرمانە زیادکەرەکانی میز (diuretics)، خۆگرتن لە خواردن یان وەرزشی لەڕادەبەدەر بگرنەوە.<ref name="source-1" /> بولیمیا دەتوانێت کێشەی جەستەیی لەگەڵ خۆیدا بھێنێت، لەوانە:<ref name="source-2" /><ref name="source-4" /><ref name="source-3" /> * وشکبوونەوەی جەستە و تێکچوونی ھاوسەنگیی ئەلیکترۆلایتەکان، وەک سۆدیۆم و پۆتاسیۆم؛ ئەم تێکچوونە دەتوانێت ببێتە ھۆی ناڕێکیی لێدانی دڵ و کێشەی دڵ، و لە دۆخی تونددا دەکرێت ببێتە ھۆی مردن.<ref name="source-2" /><ref name="source-4" /><ref name="source-8">“Bulimia Nervosa”. National Eating Disorders Association. [https://www.nationaleatingdisorders.org/bulimia-nervosa/ سەرچاوە]</ref> * خورانی مینای ددان، برینی دەم یان گەروو، ھەڵئاوسانی ڕژێنەکانی تووکاو و ئەستووربوونی پێست لەسەر گرێی پەنجەکان بەھۆی خۆڕشانەوەی دووبارەوە.<ref name="source-3" /><ref name="source-8" /> * قەبزی، گەڕانەوەی ترشیی گەدە و کێشەکانی دیکەی کۆئەندامی ھەرسکردن.<ref name="source-2" /> * ناڕێکی یان وەستانی سووڕی مانگانە، کە دەتوانێت دووگیانبوون دژوار بکات.<ref name="source-2" /> * گۆڕانی کێش، ماندووبوون و وشکبوونی پێست و لاوازیی نینۆک.<ref name="source-1" /><ref name="source-8" /> نیشانە ڕەفتاری و دەروونییەکان بریتین لە سەرقاڵبوونی زۆر بە کالۆری، کێش و شێوەی جەستە، چوونی دووبارە بۆ ژووری ئاودەست دوای خواردن، وەرزشی لەڕادەبەدەر، خۆبەکەمزانین، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و کێشەی خەو. [[خۆزیانگەیاندن|خۆزیانگەیاندن]] و بیرکردنەوە لە خۆکوشتنیش دەتوانن لەگەڵ ئەم پەشێوییەدا ھەبن.<ref name="source-8" /><ref name="source-1" /> <span id="ھەستکردن-بە-ناوەوەی-جەستە"></span> === ھەستکردن بە ناوەوەی جەستە === ھەستکردن بە ناوەوەی جەستە (interoception) پەیوەندی بە ناسینەوەی نیشانە ناوەکییەکانی جەستە ھەیە. لە بولیمیادا کێشە لە ناسینەوە و جیاکردنەوەی ھەستە جەستەیییەکان و ھەستە دەروونییەکان ڕاپۆرت کراوە. بۆ نموونە، کەمیی ھەستی پڕبوونی گەدە دەتوانێت وا بکات کەسێک لە کاتی خواردندا درەنگتر ھەست بە تێربوون بکات؛ ئەمە یەکێکە لە ڕێگا پێشنیارکراوەکانی پەیوەندیی نێوان ئەم ھەستە و زۆرخۆری.<ref name="source-9">Boswell JF, Anderson LM, Anderson DA (June 2015). “Integration of Interoceptive Exposure in Eating Disorder Treatment”. Clinical Psychology: Science and Practice. 22 (2): 194–210. doi:10.1111/cpsp.12103. [https://doi.org/10.1111%2Fcpsp.12103 DOI]</ref> پێداچوونەوەی توێژینەوەکان پەیوەندیی نێوان وردیی ئەم ھەستە و نیگەرانی دەربارەی [[وێنەی جەستەیی|وێنەی جەستە]]ی باس کردووە، بەڵام ئەم بەڵگانە تەنھا لەسەر کەسانی تووشبوو بە بولیمیا نین.<ref name="source-10">Badoud D, Tsakiris M (June 2017). “From the body’s viscera to the body’s image: Is there a link between interoception and body image concerns?”. Neuroscience and Biobehavioral Reviews. 77: 237–246. doi:10.1016/j.neubiorev.2017.03.017. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28377099/ PMID 28377099]. S2CID 768206. [https://doi.org/10.1016%2Fj.neubiorev.2017.03.017 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28377099 PMID] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:768206 سەرچاوە]</ref> لە ئاستی مێشکدا، ناوچەکانی وەک قەشری پێشەپێشانی ناوەڕاست، قەشری کەمەربەندی و ئینسولای پێشەوە لە ڕێکخستنی نیشانە ناوەکییەکانی جەستە و ھەستە دەروونییەکاندا بەشدارن. مۆدێلێکی تیۆریی ساڵی ٢٠١٥ پەیوەندیی ئەم تۆڕانەی بە خواردن و ھەستەکانەوە باس کردووە؛ ئەمە بە خۆی بەڵگەی سەلماندنی ھۆکارێکی تایبەت بۆ بولیمیا نییە.<ref name="source-11">Barrett LF, Simmons WK (July 2015). “Interoceptive predictions in the brain”. Nature Reviews. Neuroscience. 16 (7): 419–29. doi:10.1038/nrn3950. PMC 4731102. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26016744/ PMID 26016744]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4731102 PMC] [https://doi.org/10.1038%2Fnrn3950 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26016744 PMID]</ref> <span id="تێکچوون-و-دۆخە-ھاوڕێکان"></span> === پەشێویی و دۆخە ھاوڕێکان === خەمۆکی و [[پەشێویی دڵەڕاوکێ|پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ]] دەتوانن لەگەڵ بولیمیادا ھەبن.<ref name="source-8" /> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ١٩٨٥دا لەسەر ٥٠ ژنی تووشبوو بە بولیمیا، ٧٠٪ لە ماوەی ژیانیاندا [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|خەمۆکیی گەورە]]یان ھەبوو و ٨٨٪ جۆرێک لە پەشێویی مەزاجیان ھەبوو. ئەمانە ئەنجامی ئەو نموونە توێژراوە بوون، نەک ڕێژەی ھەموو کەسانی تووشبوو.<ref name="source-12">Walsh BT, Roose SP, Glassman AH, Gladis M, Sadik C (1985). “Bulimia and depression”. Psychosomatic Medicine. 47 (2): 123–31. doi:10.1097/00006842-198503000-00003. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3863157/ PMID 3863157]. S2CID 12748691. [https://doi.org/10.1097%2F00006842-198503000-00003 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3863157 PMID] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:12748691 سەرچاوە]</ref> لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦دا لەسەر ١٬٠٩٢ نەخۆشی [[پەشێویی دووجەمسەری|پەشێویی دووجەمسەری]]، نزیکەی ٢٧٪ بەپێی ئەنجامی پێوەری دەستنیشانکردنی پەشێویی خواردن (EDDS) پێوەرەکانی DSM-5 بۆ پەشێوییەکی خواردنیان لە کاتی توێژینەوەکەدا پڕ کردەوە. لەو نموونەیەدا بولیمیا باوترین جۆر بوو و پەشێویی زۆرخۆری لە دوای ئەو ھات. EDDS لەو کاتەدا بۆ بەکارھێنان لە نەخۆشانی دووجەمسەریدا پشتڕاست نەکرابووەوە.<ref name="source-13">McElroy, Susan L.; Crow, Scott; Blom, Thomas J.; Biernacka, Joanna M.; Winham, Stacey J.; Geske, Jennifer; Cuellar-Barboza, Alfredo B.; Bobo, William V.; Prieto, Miguel L.; Veldic, Marin; Mori, Nicole; Seymour, Lisa R.; Bond, David J.; Frye, Mark A. (February 2016). “Prevalence and correlates of DSM-5 eating disorders in patients with bipolar disorder”. Journal of Affective Disorders. 191: 216–221. doi:10.1016/j.jad.2015.11.010. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26682490/ PMID 26682490]. [https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S016503271530519X سەرچاوە] [https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2015.11.010 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26682490 PMID]</ref> پێداچوونەوەیەکی پێشووتر ھاوبەشییەکانی نێوان پەشێوییەکانی خواردن و دووجەمسەری، بە تایبەتی بولیمیا و دووجەمسەریی جۆری دووەم، لە ڕەوتی نەخۆشی، مێژووی خێزانی و ڕێکخستنی مەزاج و ڕەفتاردا باس کردووە؛ پەیوەندییەکە ھێشتا پێویستی بە لێکۆڵینەوەی زیاتر ھەبووە.<ref name="source-14">McElroy SL, Kotwal R, Keck PE, Akiskal HS (June 2005). “Comorbidity of bipolar and eating disorders: distinct or related disorders with shared dysregulations?”. J Affect Disord. 86 (2–3): 107–27. doi:10.1016/j.jad.2004.11.008. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15935230/ PMID 15935230]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2004.11.008 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15935230 PMID]</ref> توێژینەوەکان پەیوەندیی نێوان نیشانەکانی بولیمیا و ھەندێک تایبەتمەندیی خۆشیفتەیی (narcissism) نیشان داوە، بە تایبەتی جۆری زیانپەذیری ئەو تایبەتمەندییە. ئەمە بە مانای دەستنیشانکردنی پەشێویی کەسایەتیی خۆشیفتە لە ھەموو کەسانی تووشبوو بە بولیمیادا نییە.<ref name="source-15">Maples J, Collins B, Miller JD, Fischer S, Seibert A (January 2011). “Differences between grandiose and vulnerable narcissism and bulimic symptoms in young women”. Eat Behav. 12 (1): 83–5. doi:10.1016/j.eatbeh.2010.10.001. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21184981/ PMID 21184981]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.eatbeh.2010.10.001 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21184981 PMID]</ref><ref name="source-16">Steiger H, Jabalpurwala S, Champagne J, Stotland S (September 1997). “A controlled study of trait narcissism in anorexia and bulimia nervosa”. Int J Eat Disord. 22 (2): 173–8. doi:10.1002/(sici)1098-108x(199709)22:2&lt;173::aid-eat9&gt;3.0.co;2-c. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9261656/ PMID 9261656]. [https://doi.org/10.1002%2F%28sici%291098-108x%28199709%2922%3A2%3C173%3A%3Aaid-eat9%3E3.0.co%3B2-c DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9261656 PMID]</ref><ref name="source-17">Steinberg BE, Shaw RJ (1997). “Bulimia as a disturbance of narcissism: self-esteem and the capacity to self-soothe”. Addict Behav. 22 (5): 699–710. doi:10.1016/s0306-4603(97)00009-9. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9347071/ PMID 9347071]. S2CID 25050604. [https://doi.org/10.1016%2Fs0306-4603%2897%2900009-9 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9347071 PMID] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:25050604 سەرچاوە]</ref> لە توێژینەوەیەکی بڕگەیی لەسەر ژنانی گەنجی کۆمەڵگادا، ھەستکردن بەوەی دایک و باوک بیر و ھەستەکانی کەسەکە بەکەم دەگرن، لە ڕێگەی خۆشیفتەیی زیانپەذیرەوە لەگەڵ نیشانەکانی پەشێویی خواردندا پەیوەست بوو؛ شێوازی توێژینەوەکە ھۆکار و ئەنجام ناسەلمێنێت.<ref name="source-18">Sivanathan D, Bizumic B, Rieger E, Huxley E (December 2019). “Vulnerable narcissism as a mediator of the relationship between perceived parental invalidation and eating disorder pathology”. Eat Weight Disord. 24 (6): 1071–1077. doi:10.1007/s40519-019-00647-2. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30725304/ PMID 30725304]. S2CID 73416090. Lay summary in: “Vulnerable narcissists more susceptible to eating disorders”. ANU College of Health &amp; Medicine. [https://doi.org/10.1007%2Fs40519-019-00647-2 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30725304 PMID] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:73416090 سەرچاوە] [https://health.anu.edu.au/news-events/news/vulnerable-narcissists-more-susceptible-eating-disorders سەرچاوە]</ref> لە داتای نەخۆشانی بولیمیای بستەرکراودا، بوونی ھاوکاتی [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری|پەشێویی کەسایەتیی سنووری]] ڕاپۆرت کراوە.<ref name="source-19">Hessler, Johannes Baltasar; Heuser, Jörg; Schlegl, Sandra; Bauman, Tabea; Greetfeld, Martin; Voderholzer, Ulrich (2019). “Impact of comorbid borderline personality disorder on inpatient treatment for bulimia nervosa: Analysis of routine data”. Borderline Personality Disorder and Emotion Dysregulation. 6 1. doi:10.1186/s40479-018-0098-4. PMC 6335811. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30680217/ PMID 30680217]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6335811 PMC] [https://doi.org/10.1186%2Fs40479-018-0098-4 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30680217 PMID]</ref> مێتا شیکردنەوەیەکیش پەیوەندیی بولیمیا بە زیادبوونی مەترسیی [[جۆری دووەمی شەکرە|شەکرەی جۆری دووەم]]ەوە دۆزیوەتەوە؛ پەیوەندیی ئاماری بە خۆی ھۆکارایەتی ناسەلمێنێت.<ref name="source-20">Nieto-Martínez R, González-Rivas JP, Medina-Inojosa JR, Florez H (November 2017). “Are Eating Disorders Risk Factors for Type 2 Diabetes? A Systematic Review and Meta-analysis”. Current Diabetes Reports. 17 (12) 138. doi:10.1007/s11892-017-0949-1. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29168047/ PMID 29168047]. S2CID 3688434. [https://doi.org/10.1007%2Fs11892-017-0949-1 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29168047 PMID] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:3688434 سەرچاوە]</ref> لە توێژینەوەیەکی بچووکدا لەسەر ژنانی تووشبوو بە بولیمیا، ئاستەکانی ھۆرمۆنی تایرۆید لە قۆناغی زۆرخۆری و خۆڕشانەوە و دوای وەستان لەو ڕەفتارانەدا جیاواز بوون. لە قۆناغی چاڵاکیی نیشانەکاندا، بڕی کالۆریی خواردراو لەگەڵ ئاستی ھۆرمۆنی ھاندەری تایرۆید (TSH)دا پەیوەندیی ھەبوو.<ref name="source-21">Altemus M, Hetherington M, Kennedy B, Licinio J, Gold PW (April 1996). “Thyroid function in bulimia nervosa”. Psychoneuroendocrinology. 21 (3): 249–61. doi:10.1016/0306-4530(96)00002-9. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8817724/ PMID 8817724]. S2CID 24919021. [https://doi.org/10.1016%2F0306-4530%2896%2900002-9 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8817724 PMID] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:24919021 سەرچاوە]</ref> لە توێژینەوەیەکی وێنەگرتنی مێشکدا، ٤٠ ژن کە بۆ ماوەیەکی درێژ لە ئەنۆرێکسیا یان بولیمیا چاک ببوونەوە، بە ٣١ ژنی تەندروست بەراورد کران. لە قەبارەی گشتیی ماددەی سپی و خۆڵەمێشیی مێشکدا جیاوازییەکی ئاماریی بەرچاو لە نێوان گرووپەکان نەدۆزرایەوە. لە ٤٠ ژنەکە، ١٠ کەس لە بولیمیا چاک ببوونەوە. توێژەران ئەمەیان بە نیشانەیەک دانا کە گۆڕانە پێکھاتەییە ڕاپۆرتکراوەکان لە کاتی نەخۆشیدا دەکرێت دوای چاکبوونەوە بگەڕێنەوە؛ بەڵام ئەم توێژینەوەیە وێنەی مێشکی ھەمان کەسان لە پێش و دوای چاکبوونەوەدا بەراورد نەکردبوو.<ref name="source-22">Wagner, Angela; Greer, Phil; Bailer, Ursula F.; Frank, Guido K.; Henry, Shannan E.; Putnam, Karen; Meltzer, Carolyn C.; Ziolko, Scott K.; Hoge, Jessica; McConaha, Claire; Kaye, Walter H. (2006-02-01). “Normal Brain Tissue Volumes after Long-Term Recovery in Anorexia and Bulimia Nervosa”. Biological Psychiatry. 59 (3): 291–293. doi:10.1016/j.biopsych.2005.06.014. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16139807/ PMID 16139807]. [https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006322305007651 سەرچاوە] [https://doi.org/10.1016%2Fj.biopsych.2005.06.014 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16139807 PMID]</ref> == ھۆکارەکان == <span id="ھۆکارە-زیندەییەکان"></span> <span id="ھۆکارە_زیندەییەکان"></span> === ھۆکارە زیندەیییەکان === توێژینەوەی دووانەکان پشتگیری لە ڕۆڵی ئامادەیی بۆماوەیی لە بولیمیادا دەکات، لەگەڵ ڕۆڵی ئەزموون و ژینگەی تایبەتی کەسەکە.<ref name="source-23">Kendler KS, MacLean C, Neale M, Kessler R, Heath A, Eaves L (December 1991). “The genetic epidemiology of bulimia nervosa”. The American Journal of Psychiatry. 148 (12): 1627–37. doi:10.1176/ajp.148.12.1627. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1842216/ PMID 1842216]. [https://doi.org/10.1176%2Fajp.148.12.1627 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1842216 PMID]</ref><ref name="source-2" /> توێژینەوەکانی سیرۆتۆنین کەمبوونەوەی چاڵاکیی ئەم نێوەندگیرە دەمارەییەیان لە ھەندێک ژنی تووشبوو بە بولیمیای چاڵاک و کێشی ئاساییدا نیشان داوە. گۆڕانەکان دەکرێت بەشێکیان ئەنجامی گۆڕانی خواردن بن، ھەروەھا دەکرێت لە مەزاج و زۆرخۆریدا ڕۆڵیان ھەبێت.<ref name="source-24">Kaye, W. H.; Weltzin, T. E. (December 1991). “Serotonin activity in anorexia and bulimia nervosa: relationship to the modulation of feeding and mood”. The Journal of Clinical Psychiatry. 52 Suppl: 41–48. ISSN 0160-6689. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1752859/ PMID 1752859]. [https://search.worldcat.org/issn/0160-6689 سەرچاوە] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1752859 PMID]</ref> گۆڕاوەکانی جینی فاکتەری نێورۆترۆفیی سەرچاوەگرتوو لە مێشک (BDNF)یش وەک ھۆکارێکی ئەگەریی ئامادەیی بۆ پەشێوییەکانی خواردن لێکۆڵراونەتەوە.<ref name="source-25">Ribasés M, Gratacòs M, Fernández-Aranda F, Bellodi L, Boni C, Anderluh M, et al. (June 2004). “Association of BDNF with anorexia, bulimia and age of onset of weight loss in six European populations”. Human Molecular Genetics. 13 (12): 1205–12. doi:10.1093/hmg/ddh137. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15115760/ PMID 15115760]. [https://doi.org/10.1093%2Fhmg%2Fddh137 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15115760 PMID]</ref> ھۆرمۆنە سێکسییەکان لە ڕێکخستنی ئارەزووی خواردن و ڕەفتاری خواردندا ڕۆڵیان ھەیە. پێداچوونەوەیەک پێشنیاری کردووە کە ئەندرۆجینەکان لە ڕێگەی زیادکردنی ئارەزووی خواردن و کەمکردنەوەی توانای کۆنترۆڵکردنی ڕەفتاری پەلەییەوە دەکرێت لە نیشانەکانی بولیمیادا ڕۆڵیان ھەبێت؛ ئەمە پێشنیارێکی لێکۆڵینەوەییە، نەک ھۆکارێکی تاک و سەلمێنراو.<ref name="source-26">Hirschberg AL (March 2012). “Sex hormones, appetite and eating behaviour in women”. Maturitas. 71 (3): 248–56. doi:10.1016/j.maturitas.2011.12.016. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22281161/ PMID 22281161]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.maturitas.2011.12.016 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22281161 PMID]</ref> بولیمیا بە ھەندێک جۆر لە [[پەشێویی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان|پەشێویی بەکارھێنانی ماددەکان]] بەراورد کراوە، بەڵام بەڵگەی ئەزموونی بۆ یەکساندانانیان سنووردارە. توێژینەوەی وێنەگرتنی مێشک بە PET و پێداچوونەوەی وێنەگرتنی مێشک پێشنیاریان کردووە کە لەوانەیە لە ھەردوو دۆخەکەدا ئامادەیی ھاوبەشی پەیوەست بە وەرگری دۆپامین D2 ھەبێت.<ref name="source-27">Broft A, Shingleton R, Kaufman J, Liu F, Kumar D, Slifstein M, et al. (July 2012). “Striatal dopamine in bulimia nervosa: a PET imaging study”. The International Journal of Eating Disorders. 45 (5): 648–56. doi:10.1002/eat.20984. PMC 3640453. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22331810/ PMID 22331810]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3640453 PMC] [https://doi.org/10.1002%2Feat.20984 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22331810 PMID]</ref><ref name="source-28">Kaye WH, Wierenga CE, Bailer UF, Simmons AN, Wagner A, Bischoff-Grethe A (May 2013). “Does a shared neurobiology for foods and drugs of abuse contribute to extremes of food ingestion in anorexia and bulimia nervosa?”. Biological Psychiatry. 73 (9): 836–42. doi:10.1016/j.biopsych.2013.01.002. PMC 3755487. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23380716/ PMID 23380716]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3755487 PMC] [https://doi.org/10.1016%2Fj.biopsych.2013.01.002 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23380716 PMID]</ref> ھەندێک توێژینەوەی ڕژێمی کەمکالۆری، کەمبوونەوەی تریپتۆفانی پلازمای خوێنیان نیشان داوە؛ ئەو توێژینەوانە تەنھا لەسەر بولیمیا نەبوون.<ref name="source-29">Strasser B, Fuchs D (2016). “Diet Versus Exercise in Weight Loss and Maintenance: Focus on Tryptophan”. International Journal of Tryptophan Research. 9 IJTR.S33385: 9–16. doi:10.4137/IJTR.S33385. PMC 4864009. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27199566/ PMID 27199566]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4864009 PMC] [https://doi.org/10.4137%2FIJTR.S33385 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27199566 PMID]</ref> لە تاقیکردنەوەیەکی بچووک لەسەر ژنانی چاکبووەوە لە بولیمیادا، کەمکردنەوەی کاتیی تریپتۆفان لە چەند کاتژمێردا لەگەڵ خراپتربوونی مەزاج، نیگەرانیی زیاتر دەربارەی جەستە و ھەستی لەدەستدانی کۆنترۆڵی خواردندا پەیوەست بوو.<ref name="source-30">Smith KA, Fairburn CG, Cowen PJ (February 1999). “Symptomatic relapse in bulimia nervosa following acute tryptophan depletion”. Archives of General Psychiatry. 56 (2): 171–6. doi:10.1001/archpsyc.56.2.171. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10025442/ PMID 10025442]. [https://doi.org/10.1001%2Farchpsyc.56.2.171 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10025442 PMID]</ref> لە تاقیکردنەوەیەکی دیکەدا لەسەر ژنانی تووشبوو بە بولیمیا، زیادبوونی خواردن و زوو ھەڵچوون ڕاپۆرت کرا.<ref name="source-31">Weltzin TE, Fernstrom MH, Fernstrom JD, Neuberger SK, Kaye WH (November 1995). “Acute tryptophan depletion and increased food intake and irritability in bulimia nervosa”. The American Journal of Psychiatry. 152 (11): 1668–71. doi:10.1176/ajp.152.11.1668. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7485633/ PMID 7485633]. [https://doi.org/10.1176%2Fajp.152.11.1668 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7485633 PMID]</ref> گۆڕان لە پەپتایدە ناوەندی و پەراوێزییەکانی ڕێکخەری ئارەزووی خواردن و ھاوسەنگیی وزەش ڕاپۆرت کراوە. بەڵام ڕوون نییە ئەم گۆڕانانە بە دۆخی کاتیی نەخۆشییەوە پەیوەستن یان تایبەتمەندییەکی پێشوەختەی کەسەکەن.<ref name="source-32">Tortorella A, Brambilla F, Fabrazzo M, Volpe U, Monteleone AM, Mastromo D, Monteleone P (September 2014). “Central and peripheral peptides regulating eating behaviour and energy homeostasis in anorexia nervosa and bulimia nervosa: a literature review”. European Eating Disorders Review. 22 (5): 307–20. doi:10.1002/erv.2303. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24942507/ PMID 24942507]. [https://doi.org/10.1002%2Ferv.2303 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24942507 PMID]</ref> ھەندێک لێکۆڵینەوە لە ڕوانگەی پەرەسەندنی زیندەییەوە ھەوڵ دەدەن پەشێوییەکانی خواردن ڕوون بکەنەوە. بۆ نموونە، گریمانەی ڕکابەریی سێکسی ھەوڵی لاغەربوون بە ڕکابەری لەسەر سەرنجڕاکێشی پەیوەست دەکات. ئەمانە گریمانەن؛ توێژینەوەیەکی دۆزینەوەیی بچووک لەسەر کەسانی تووشبوو بە ئەنۆرێکسیا و بولیمیا تەنھا پشتگیریی بەشەکی بۆ ئەم ڕوانگەیە دۆزییەوە.<ref name="source-33">Abed RT (December 1998). “The sexual competition hypothesis for eating disorders”. Br J Med Psychol. 71 (Pt 4): 525–47. doi:10.1111/j.2044-8341.1998.tb01007.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9875960/ PMID 9875960]. [https://doi.org/10.1111%2Fj.2044-8341.1998.tb01007.x DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9875960 PMID]</ref><ref name="source-34">Nettersheim J, Gerlach G, Herpertz S, Abed R, Figueredo AJ, Brüne M (2018). “Evolutionary Psychology of Eating Disorders: An Explorative Study in Patients With Anorexia Nervosa and Bulimia Nervosa”. Front Psychol. 9 2122. doi:10.3389/fpsyg.2018.02122. PMC 6220092. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30429818/ PMID 30429818]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6220092 PMC] [https://doi.org/10.3389%2Ffpsyg.2018.02122 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30429818 PMID]</ref> <span id="ھۆکارە-کۆمەڵایەتی-و-مەعریفییەکان"></span> === ھۆکارە کۆمەڵایەتی و مەعریفییەکان === قبووڵکردنی ستانداردە کۆمەڵایەتییەکانی لاغەری وەک پێوەری جوانی، کە «لەخۆگرتنی ئایدیاڵی لاغەری» ناودەبرێت، لەگەڵ ناڕەزایی لە جەستە و نیشانەکانی پەشێویی خواردندا پەیوەستە. پێداچوونەوەی تۆمسۆن و ستایس توێژینەوەی پەیوەندی، بەدواداچوون، تاقیکردنەوە و بەرنامەی پێشگیریی کۆ کردەوە و ئەم لەخۆگرتنەی بە فاکتەرێکی مەترسی دانا کە لەگەڵ ڕژێمی خواردن و ھەستە نەرێنییەکاندا کار دەکات.<ref name="source-35">Thompson JK, Stice E (2001). “Thin-Ideal Internalization: Mounting Evidence for a New Risk Factor for Body-Image Disturbance and Eating Pathology”. Current Directions in Psychological Science. 10 (5): 181–3. doi:10.1111/1467-8721.00144. JSTOR 20182734. S2CID 20401750. [https://doi.org/10.1111%2F1467-8721.00144 DOI] [https://www.jstor.org/stable/20182734 سەرچاوە] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:20401750 سەرچاوە]</ref> مێتا شیکردنەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٢ش پشتگیری لە ڕۆڵی ئەم فاکتەرە کرد، بەڵام ھێزی پێشبینیکردنی ھەر فاکتەرێکی تاک سنووردار بوو.<ref name="source-36">Stice, E. (2002). Risk and maintenance factors for eating pathology: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 128(5), 825–848.</ref> لە نادرۆگای فیجی، دوو نموونەی جیاوازی کچانی قوتابخانە لە ساڵانی ١٩٩٥ و ١٩٩٨دا لێکۆڵرانەوە. دوای سێ ساڵ لە ناساندنی تەلەفزیۆن بە ناوچەکە، ڕێژەی ئەوانەی خۆڕشانەوەیان بۆ کۆنترۆڵی کێش ڕاپۆرت کرد لە ٠٪ەوە گەیشتە ١١٫٣٪. ئەم بەراوردە چاودێرییە دەربارەی ڕەفتاری ڕاپۆرتکراوی خۆڕشانەوە بوو، نەک دەستنیشانکردنی بولیمیا؛ گۆڕانە کۆمەڵایەتییەکانی دیکەش ھاوکات ڕوویان دا.<ref name="source-37">Becker AE, Burwell RA, Gilman SE, Herzog DB, Hamburg P (June 2002). “Eating behaviours and attitudes following prolonged exposure to television among ethnic Fijian adolescent girls”. The British Journal of Psychiatry. 180 (6): 509–14. doi:10.1192/bjp.180.6.509. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12042229/ PMID 12042229]. [https://doi.org/10.1192%2Fbjp.180.6.509 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12042229 PMID]</ref> بەپێی مۆدێلی مەعریفیی ڕەفتاریی فەیربەرن و ھاوکارانی، گرنگیدانی لەڕادەبەدەر بە کێش و شێوەی جەستە دەتوانێت ببێتە ھۆی دانانی یاسای زۆر توند بۆ خواردن. شکاندنی بچووکی ئەو یاسایانە لەوانەیە وەک نیشانەی لەدەستدانی کۆنترۆڵ لێک بدرێتەوە و بە ھێرشی زۆرخۆری بگات. ترسی زیادبوونی کێش ڕەفتاری قەرەبووکەرەوە و سنووردارکردنی توندتری خواردن بە دوای خۆیدا دەھێنێت؛ بەم شێوەیە خولەکە بەردەوام دەبێت. ئەم ڕوونکردنەوەیە مۆدێلێکی تیۆریی بەردەوامبوونی پەشێوییەکەیە.<ref name="source-38">Cooper Z, Fairburn CG (2011). “The Evolution of”Enhanced” Cognitive Behavior Therapy for Eating Disorders: Learning From Treatment Nonresponse”. Cognitive and Behavioral Practice. 18 (3): 394–402. doi:10.1016/j.cbpra.2010.07.007. PMC 3695554. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23814455/ PMID 23814455]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3695554 PMC] [https://doi.org/10.1016%2Fj.cbpra.2010.07.007 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23814455 PMID]</ref> بێرن و مەکلین لە تاقیکردنەوەیەکی ئەو مۆدێلەدا ئەنجامی تەواو یەکسانیان نەدۆزییەوە. داتاکانیان زیاتر لەو پەیوەندییەی پشتگیری کرد کە نیگەرانی دەربارەی کێش و شێوەی جەستە بە ڕەفتاری قەرەبووکەرەوە دەگات و ئەو ڕەفتارەش کەسەکە بۆ زۆرخۆری ئامادەتر دەکات. ئەمە بەڵگەی ئەوە نییە کە یەک ڕێڕەوی ھۆکارایەتی لە ھەموو کەسێکدا ھەیە.<ref name="source-39">Byrne SM, McLean NJ (January 2002). “The cognitive-behavioral model of bulimia nervosa: a direct evaluation”. The International Journal of Eating Disorders. 31 (1): 17–31. doi:10.1002/eat.10002. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11835294/ PMID 11835294]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.10002 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11835294 PMID]</ref> لە توێژینەوەیەکی بچووک لەسەر ژنانی تووشبوو بە بولیمیادا، ئەزموونی پەیوەندیی سێکسیی ناخوازیار لەگەڵ توندیی نیشانەکاندا پەیوەست بوو؛ ھۆکارایەتی لەم داتایەوە دیاری نەکرا.<ref name="source-40">Waller G (July 1992). “Sexual abuse and the severity of bulimic symptoms”. The British Journal of Psychiatry. 161: 90–3. doi:10.1192/bjp.161.1.90. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1638336/ PMID 1638336]. S2CID 39739310. [https://doi.org/10.1192%2Fbjp.161.1.90 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1638336 PMID] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:39739310 سەرچاوە]</ref> توێژینەوەکانی پاپیس و نیکۆلایێش نیشانیان دا کە ھەستکردن بە ھاوشێوەیی یان جیاوازی لە مۆدێلی لاغەر دەتوانێت لە ھەڵسەنگاندنی خۆدا گرنگ بێت. بەشداربووانی ئەو توێژینەوانە کەسانی سنووردارکەری خواردنی خۆیان بوون، نەک نموونەیەکی دەستنیشانکراوی بولیمیا.<ref name="source-41">Papies EK, Nicolaije KA (January 2012). “Inspiration or deflation? Feeling similar or dissimilar to slim and plus-size models affects self-evaluation of restrained eaters”. Body Image. 9 (1): 76–85. doi:10.1016/j.bodyim.2011.08.004. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21962524/ PMID 21962524]. [https://doi.org/10.1016%2Fj.bodyim.2011.08.004 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21962524 PMID]</ref> == دەستنیشانکردن == بولیمیا زۆرجار لە ھەرزەکاریدا دەست پێ دەکات؛ پێداچوونەوەیەکی ساڵی ١٩٩٨ مەودای تەمەنی ١٣–٢٠ ساڵی بۆ دەستپێکی بولیمیا باس کردووە.<ref name="source-3" /> لە توێژینەوەیەکدا کە بەشداربووانی مێ بوون، کامڵخوازیی ئاراستەکراو بۆ خۆ لە گرووپی تووشبوو بە ئەنۆرێکسیا یان بولیمیادا لە گرووپەکانی بەراورد زیاتر بوو؛ ئەمە لە کامڵخوازیی ھەستپێکراو وەک داواکاریی کەسانی دیکە جیاواز بوو.<ref name="source-42">Castro-Fornieles J, Gual P, Lahortiga F, Gila A, Casulà V, Fuhrmann C, et al. (September 2007). “Self-oriented perfectionism in eating disorders”. The International Journal of Eating Disorders. 40 (6): 562–8. doi:10.1002/eat.20393. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17510925/ PMID 17510925]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.20393 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17510925 PMID]</ref> === پێوەرەکان === پێوەرەکانی بولیمیا لە DSM-5دا ئەمانە دەگرنەوە:<ref name="source-43">Harrington, Brian C.; Jimerson, Michelle; Haxton, Christina; Jimerson, David C. (2015-01-01). “Initial Evaluation, Diagnosis, and Treatment of Anorexia Nervosa and Bulimia Nervosa”. American Family Physician. 91 (1): 46–52. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25591200/ PMID 25591200]. [https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2015/0101/p46.html سەرچاوە] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25591200 PMID]</ref> * ھێرشە دووبارەبووەکانی زۆرخۆری؛ لە ماوەیەکی دیاریکراودا بڕێک خواردن دەخورێت کە بە ڕوونی لەوە زیاترە کە زۆربەی خەڵک لە ھەمان ماوە و بارودۆخدا دەیخۆن، لەگەڵ ھەستی لەدەستدانی کۆنترۆڵ لەسەر خواردن. * دووبارەکردنەوەی ڕەفتاری قەرەبووکەرەوەی نادروست بۆ ڕێگرتن لە زیادبوونی کێش، وەک خۆڕشانەوە، بەکارھێنانی نادروستی دەرمانە دژەقەبزییەکان یان دەرمانەکانی دیکە، خۆگرتن لە خواردن یان وەرزشی لەڕادەبەدەر. * ھەردووکی ھێرشی زۆرخۆری و ڕەفتاری قەرەبووکەرەوە، بە تێکڕا، لانیکەم جارێک لە ھەفتەیەکدا بۆ ماوەی سێ مانگ ڕوودەدەن. * شێوە و کێشی جەستە بە شێوەیەکی لەڕادەبەدەر کاریگەری لەسەر ھەڵسەنگاندنی خۆ ھەیە. * پەشێوییەکە تەنھا لە قۆناغەکانی ئەنۆرێکسیا نێرڤۆسادا ڕوونادات. ھەڵسەنگاندنی پزیشکی دەتوانێت پێوانەکردنی باڵا، کێش و نیشانە ژیانییەکان، پشکنینی جەستە و تاقیکردنەوەکانی خوێن و میز بگرێتەوە. ئەمانە بۆ ھەڵسەنگاندنی تەندروستی و کێشە ھاوڕێکانن؛ دەستنیشانکردن تەنھا پشت بە یەک تاقیکردنەوە نابەستێت.<ref name="source-4" /><ref name="source-43" /> == چارەسەر == چارەسەری بولیمیا شێوازە دەروونی و دەرمانییەکان دەگرێتەوە. بۆ ھەرزەکاران، بنەمای بەڵگەی توێژینەوە لە بنەمای بەڵگەی گەورەساڵان بچووکترە.<ref name="source-44">Hoste RR, Labuschagne Z, Le Grange D (August 2012). “Adolescent bulimia nervosa”. Current Psychiatry Reports. 14 (4): 391–7. doi:10.1007/s11920-012-0280-0. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22614677/ PMID 22614677]. S2CID 36665983. [https://doi.org/10.1007%2Fs11920-012-0280-0 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22614677 PMID] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:36665983 سەرچاوە]</ref> بەپێی پێویستیی کەسەکە، چارەسەر دەتوانێت چاودێریی پزیشکی و ڕاوێژی خۆراکیش لەخۆ بگرێت.<ref name="source-201">National Institute of Mental Health. “Eating Disorders: What You Need to Know”. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/eating-disorders</ref> === دەروونچارەسەری === چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری (CBT) لە پێداچوونەوەکاندا بە چارەسەرییەکی سەرەکی بۆ بولیمیای گەورەساڵان ناسێنراوە.<ref name="source-45">Hay P (July 2013). “A systematic review of evidence for psychological treatments in eating disorders: 2005-2012”. The International Journal of Eating Disorders. 46 (5): 462–9. doi:10.1002/eat.22103. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23658093/ PMID 23658093]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.22103 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23658093 PMID]</ref><ref name="source-5" /> ئەم شێوازە ھەوڵ دەدات ڕەفتارەکانی خواردن و بیرکردنەوە دەربارەی کێش، شێوەی جەستە و بەھای خۆ بگۆڕێت. تۆمارکردنی خواردن، ھێرشەکانی زۆرخۆری، ڕەفتارە قەرەبووکەرەوەکان و ھەست و بیرە ھاوڕێکان بەشێکە لە چارەسەرەکە و بۆ ناسینەوەی پەیوەندیی نێوانیان بەکاردێت.<ref name="source-5" /> توێژینەوەکانی ئەنجامی چارەسەر نیشانیان داوە کە گۆڕانی زووی ڕەفتار، بە تایبەتی کەمبوونەوەی ڕەفتارە قەرەبووکەرەوەکان، لەگەڵ ئەنجامی باشتر لە کۆتایی چارەسەر و بەدواداچووندا پەیوەستە.<ref name="source-46">Agras WS, Crow SJ, Halmi KA, Mitchell JE, Wilson GT, Kraemer HC (August 2000). “Outcome predictors for the cognitive behavior treatment of bulimia nervosa: data from a multisite study”. The American Journal of Psychiatry. 157 (8): 1302–8. doi:10.1176/appi.ajp.157.8.1302. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10910795/ PMID 10910795]. [https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.157.8.1302 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10910795 PMID]</ref><ref name="source-47">Wilson GT, Loeb KL, Walsh BT, Labouvie E, Petkova E, Liu X, Waternaux C (August 1999). “Psychological versus pharmacological treatments of bulimia nervosa: predictors and processes of change”. Journal of Consulting and Clinical Psychology. 67 (4): 451–9. doi:10.1037/0022-006X.67.4.451. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10450615/ PMID 10450615]. [https://doi.org/10.1037%2F0022-006X.67.4.451 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10450615 PMID]</ref><ref name="source-48">Fairburn CG, Agras WS, Walsh BT, Wilson GT, Stice E (December 2004). “Prediction of outcome in bulimia nervosa by early change in treatment”. The American Journal of Psychiatry. 161 (12): 2322–4. doi:10.1176/appi.ajp.161.12.2322. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15569910/ PMID 15569910]. [https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.161.12.2322 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15569910 PMID]</ref> [[دەروونچارەسەریی نێوان کەسی|دەروونچارەسەریی نێوانکەسی]] (IPT) شێوازێکی دیکەی پشتڕاستکراوە بۆ گەورەساڵان؛ کاریگەرییەکەی دەکرێت لە CBT ھێواشتر دەربکەوێت.<ref name="source-49">Palmer R (December 2004). “Bulimia nervosa: 25 years on”. The British Journal of Psychiatry. 185 (6): 447–8. doi:10.1192/bjp.185.6.447. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15572732/ PMID 15572732]. [https://doi.org/10.1192%2Fbjp.185.6.447 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15572732 PMID]</ref> چارەسەریی ڕەفتاریی دیالێکتیکی (DBT)یش، کە لەسەر ڕێکخستنی ھەستەکان کار دەکات، لە تاقیکردنەوەیەکی بچووکدا ئەنجامی سەرەتایی بەڵێندەری ھەبوو، بەڵام بەڵگەکە سنووردار بوو.<ref name="source-50">Safer DL, Telch CF, Agras WS (April 2001). “Dialectical behavior therapy for bulimia nervosa”. The American Journal of Psychiatry. 158 (4): 632–4. doi:10.1176/appi.ajp.158.4.632. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11282700/ PMID 11282700]. [https://doi.org/10.1176%2Fappi.ajp.158.4.632 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11282700 PMID]</ref> لە چارەسەریی پشتبەستوو بە خێزان (FBT) بۆ ھەرزەکاراندا، دایک و باوک لە یارمەتیدانی گەڕانەوەی ڕەفتاری خواردنی ڕێکدا بەشدار دەکرێن و دواتر سەربەخۆیی بە شێوەیەکی گونجاو بە تەمەن دەگەڕێندرێتەوە بۆ ھەرزەکارەکە. بەڵگە بۆ FBT و CBTی گونجاوکراو بۆ ھەرزەکاران ھەیە، بەڵام توێژینەوەی درێژخایەنی زیاتر پێویستە.<ref name="source-5" /><ref name="source-51">Le Grange D, Lock J, Dymek M (2003). “Family-based therapy for adolescents with bulimia nervosa”. American Journal of Psychotherapy. 57 (2): 237–51. doi:10.1176/appi.psychotherapy.2003.57.2.237. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12817553/ PMID 12817553]. [https://doi.org/10.1176%2Fappi.psychotherapy.2003.57.2.237 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12817553 PMID]</ref> خۆیاریدانی CBT بە ڕێنمایی چارەسەرکار لە پێداچوونەوەکاندا وەک ھەڵبژاردەیەکی کەمخەرجتر باس کراوە.<ref name="source-5" /> لە توێژینەوەیەکدا، ٤٠ ھەرزەکاری تووشبوو بە بولیمیا لە دەستپێکی چارەسەریدا ھەڵسەنگێنران و ٣١ کەسیان دوای شەش مانگ دووبارە ھەڵسەنگێنران. توێژینەوەکە پەیوەندیی نێوان پاڵنەری سەرەتایی بۆ گۆڕان و کەمبوونەوەی ژمارەی جارەکانی زۆرخۆری و نمرەی بەشی بولیمیای پرسیارنامەیەکی پەشێوییەکانی خواردنی دۆزییەوە.<ref name="source-52">Castro-Fornieles J, Bigorra A, Martinez-Mallen E, Gonzalez L, Moreno E, Font E, Toro J (2011). “Motivation to change in adolescents with bulimia nervosa mediates clinical change after treatment”. European Eating Disorders Review. 19 (1): 46–54. doi:10.1002/erv.1045. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20872926/ PMID 20872926]. [https://doi.org/10.1002%2Ferv.1045 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20872926 PMID]</ref> === دەرمان === دەرمانە دژەخەمۆکییەکان، بە تایبەتی [[ڕێگرە ھەڵبژاردەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین|ڕێگرە ھەڵبژاردەیییەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین]] (SSRIs)، بۆ بولیمیا لێکۆڵراونەتەوە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٢ کاریگەرییەکی سنوورداری ئەم دەرمانانەی لە کەمکردنەوەی زۆرخۆریدا، بە تایبەتی لە ماوەی کورتدا، ڕاپۆرت کردووە.<ref name="source-53">McElroy SL, Guerdjikova AI, Mori N, O’Melia AM (October 2012). “Current pharmacotherapy options for bulimia nervosa and binge eating disorder”. Expert Opinion on Pharmacotherapy. 13 (14): 2015–26. doi:10.1517/14656566.2012.721781. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22946772/ PMID 22946772]. S2CID 1747393. [https://doi.org/10.1517%2F14656566.2012.721781 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22946772 PMID] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:1747393 سەرچاوە]</ref> پێداچوونەوەیەکی کۆکرەینی ساڵی ٢٠٠٣ دۆزییەوە کە لە کۆتایی تاقیکردنەوە کورتخایەنەکاندا، وەستانی ھێرشەکانی زۆرخۆری لە بەکارھێنانی دەرمانێکی دژەخەمۆکیدا زیاتر بوو لە پلاسیبۆ، یان دەرمانی بێ ماددەی چاڵاک؛ بەڵام بەجێھێشتنی چارەسەر بەھۆی کاریگەریی لاوەکییەوەش زیاتر بوو. توێژینەوەکانی ناو پێداچوونەوەکە SSRIs و دژەخەمۆکییە سێبازنەییەکان و پۆلەکانی دیکەیان لەخۆ گرتبوو.<ref name="source-54">Bacaltchuk J, Hay P (2003). “Antidepressants versus placebo for people with bulimia nervosa”. Cochrane Database Syst Rev. 2003 (4) CD003391. doi:10.1002/14651858.CD003391. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14583971/ PMID 14583971]. [https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD003391 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14583971 PMID]</ref> لە پێداچوونەوەیەکی کۆکرەینی ساڵی ٢٠٠١دا، لە کۆتایی چارەسەری کورتخایەندا ڕێژەی وەستانی ھێرشەکانی زۆرخۆری یان ڕەفتارەکانی پاککردنەوە، وەک خۆڕشانەوە، لە تێکەڵکردنی دەرمانی دژەخەمۆکی و دەروونچارەسەریدا بەرزتر بوو لە دەروونچارەسەری بە تەنھا، بەڵام ڕێژەی بەجێھێشتنی چارەسەری تێکەڵیش بەرزتر بوو. ژمارەی تاقیکردنەوەکان و بەشداربووان کەم بوو و ئەم ئەنجامە پێویستی بە پشتڕاستکردنەوەی زیاتر ھەیە. ئەنجامەکان پشتگیری لە حوکمێکی گشتی ناکەن کە ھەموو چارەسەرێکی تێکەڵ لە ھەموو بارودۆخێکدا باشترە.<ref name="source-55">Bacaltchuk J, Hay P, Trefiglio R (2001). “Antidepressants versus psychological treatments and their combination for bulimia nervosa”. The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2001 (4) CD003385. doi:10.1002/14651858.CD003385. PMC 6999807. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11687197/ PMID 11687197]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6999807 PMC] [https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD003385 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11687197 PMID]</ref> پێداچوونەوەی ساڵی ٢٠٢١ بە گشتی دەرمانی بە یارمەتیدەری دەروونچارەسەری داناوە، لەگەڵ ئەوەی ڕۆڵی دەکرێت بەپێی جۆر و بەردەستبوونی دەروونچارەسەری و وەڵامی کەسەکە بگۆڕێت.<ref name="source-5" /> <span id="شێوازە-جێگرەوەکان"></span> === شێوازە جێگرەوەکان === ھیپنۆتراپی، واتە چارەسەر بە ھیپنۆز، بۆ پەشێوییەکانی خواردن تاقی کراوەتەوە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٧ ئەنجامە جیاوازەکان و سنوورداریی شێوازی توێژینەوەکانی ڕاپۆرت کردووە؛ لەو بەڵگانەوە ناتوانرێت کاریگەرییەکی دڵنیای ئەم شێوازە بۆ بولیمیا بسەلمێندرێت.<ref name="source-56">Barabasz M (July 2007). “Efficacy of hypnotherapy in the treatment of eating disorders”. The International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis. 55 (3): 318–35. doi:10.1080/00207140701338688. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17558721/ PMID 17558721]. S2CID 9684032. [https://doi.org/10.1080%2F00207140701338688 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17558721 PMID] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:9684032 سەرچاوە]</ref> <span id="فاکتەرەکانی-مەترسی"></span> === فاکتەرەکانی مەترسی === بولیمیا لە ژناندا باوتر ڕاپۆرت کراوە.<ref name="source-3" /> توێژینەوەیەکی ساڵی ١٩٩٦ لەسەر ژنانی تووشبوو بە بولیمیا نیشانی دا کە دەستپێکی پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ زۆرجار بە ڕوونی پێش دەستپێکی بولیمیا بوو.<ref name="source-57">Bulik, Cynthia M; Sullivan, Patrick F; Carter, Frances A; Joyce, Peter R (September 1996). “Lifetime anxiety disorders in women with bulimia nervosa”. Comprehensive Psychiatry. 37 (5): 368–374. doi:10.1016/s0010-440x(96)90019-x. ISSN 0010-440X. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8879912/ PMID 8879912]. [https://doi.org/10.1016%2Fs0010-440x%2896%2990019-x DOI] [https://search.worldcat.org/issn/0010-440X سەرچاوە] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8879912 PMID]</ref> لە پێداچوونەوەی فاکتەرەکانی مەترسیی پەشێوییەکانی خواردندا، کێشەکانی خواردن و کۆئەندامی ھەرسکردن لە منداڵیی سەرەتاییدا، نیگەرانیی زۆر دەربارەی کێش و جەستە، خۆھەڵسەنگاندنی نەرێنی و ئەزموونە ناخۆشەکان باس کراون. زۆرێک لەو فاکتەرانە گشتین و تایبەت بە بولیمیا نین؛ تەنھا ژمارەیەکی کەمیان بە ڕوونی پێش دەستپێکی پەشێوییەکە تۆمار کراون.<ref name="source-58">Jacobi, Corinna; Hayward, Chris; de Zwaan, Martina; Kraemer, Helena C.; Agras, W. Stewart (2004). “Coming to Terms With Risk Factors for Eating Disorders: Application of Risk Terminology and Suggestions for a General Taxonomy”. Psychological Bulletin. 130 (1): 19–65. doi:10.1037/0033-2909.130.1.19. ISSN 1939-1455. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14717649/ PMID 14717649]. [https://doi.apa.org/doi/10.1037/0033-2909.130.1.19 سەرچاوە] [https://doi.org/10.1037%2F0033-2909.130.1.19 DOI] [https://search.worldcat.org/issn/1939-1455 سەرچاوە] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14717649 PMID]</ref> == بڵاوبوونەوە == خەمڵاندنەکانی بڵاوبوونەوە بەپێی نموونە، شێوازی ھەڵسەنگاندن و ماوەی پێوانەکردن جیاوازن. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٢ باوبوونی بولیمیای لە یەک کاتی دیاریکراودا بە نزیکەی ١٪ی ژنانی گەنج باس کردووە.<ref name="source-59">Smink FR, van Hoeken D, Hoek HW (August 2012). “Epidemiology of eating disorders: incidence, prevalence and mortality rates”. Current Psychiatry Reports. 14 (4): 406–14. doi:10.1007/s11920-012-0282-y. PMC 3409365. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22644309/ PMID 22644309]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3409365 PMC] [https://doi.org/10.1007%2Fs11920-012-0282-y DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22644309 PMID]</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤ بۆ وڵاتانی ڕۆژئاوا، مەودای ٠–٢٫١٪ بۆ پیاوان و ٠٫٣–٧٫٣٪ بۆ ژنان کۆ کردبووەوە؛ ئەو توێژینەوانە نموونەی کۆمەڵگە و نەخۆشخانەیان تێدا بوو، بۆیە ژمارەکان ڕێژەیەکی یەکگرتووی دانیشتووان نین.<ref name="source-60">Makino M, Tsuboi K, Dennerstein L (September 2004). “Prevalence of eating disorders: a comparison of Western and non-Western countries”. MedGenMed. 6 (3): 49. PMC 1435625. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15520673/ PMID 15520673]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1435625 PMC] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15520673 PMID]</ref> لێکۆڵینەوەی بولیمیا لە کەمینە نەژادییەکانیش سنووردار بووە.<ref name="source-61">Ruchkin, Vladislav; Isaksson, Johan; Schwab-Stone, Mary; Stickley, Andrew (2021-10-21). “Prevalence and early risk factors for bulimia nervosa symptoms in inner-city youth: gender and ethnicity perspectives”. Journal of Eating Disorders. 9 (1): 136. doi:10.1186/s40337-021-00479-5. ISSN 2050-2974. PMC 8529812. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34674763/ PMID 34674763]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8529812 PMC] [https://doi.org/10.1186%2Fs40337-021-00479-5 DOI] [https://search.worldcat.org/issn/2050-2974 سەرچاوە] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34674763 PMID]</ref> پێداچوونەوە لە گۆڕانی باوبوون بە تێپەڕبوونی کات ئەنجامی یەکسانی نەداوە.<ref name="source-62">Hay PJ, Mond J, Buttner P, Darby A (February 2008). Murthy RS (ed.). “Eating disorder behaviors are increasing: findings from two sequential community surveys in South Australia”. PLOS ONE. 3 (2) e1541. Bibcode:2008PLoSO…3.1541H. doi:10.1371/journal.pone.0001541. PMC 2212110. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18253489/ PMID 18253489]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2212110 PMC] [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2008PLoSO...3.1541H سەرچاوە] [https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0001541 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18253489 PMID]</ref> لە توێژینەوەیەکدا لە ھۆڵەندا، ڕێژەی حاڵەتە نوێکانی بولیمیا لە شارەکاندا نزیکەی پێنج ھێندەی ناوچە گوندییەکان بوو؛ ئەمە پێوانەی ڕوودانی حاڵەتی نوێ بوو، نەک ڕێژەی ھەموو حاڵەتە ھەبووەکان.<ref name="source-63">van Son GE, van Hoeken D, Bartelds AI, van Furth EF, Hoek HW (December 2006). “Urbanisation and the incidence of eating disorders”. The British Journal of Psychiatry. 189 (6): 562–3. doi:10.1192/bjp.bp.106.021378. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17139044/ PMID 17139044]. [https://doi.org/10.1192%2Fbjp.bp.106.021378 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17139044 PMID]</ref> پێداچوونەوەی سیلێن و کێسکی ڕاھکۆنێن لە ساڵی ٢٠٢٢دا، لە نموونە جیاوازەکانی ژنانی خوار ٣٠ ساڵ، خەمڵاندنی باوبوونی بولیمیا لە ماوەی ژیاندا بەپێی DSM-5ی کۆ کردەوە. لە خشتەکەیاندا بۆ نموونەکانی ئەمریکا ٢٫١٪، فینلاند ٢٫٤٪، ئوسترالیا ١٫٠٪ و ھۆڵەندا ٠٫٨٪ ڕاپۆرت کرا. ئەم نموونانە تەمەن و ئامرازی ھەڵسەنگاندنی جیاوازیان ھەبوو؛ ژمارەکان نابێت وەک بەراوردێکی ڕاستەوخۆی ھەموو دانیشتووانی ئەو وڵاتانە بخوێندرێنەوە.<ref name="source-64">Silén, Yasmina; Keski-Rahkonen, Anna (2022). “Worldwide prevalence of DSM-5 eating disorders among young people”. Current Opinion in Psychiatry. 35 (6): 362–371. doi:10.1097/YCO.0000000000000818. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36125216/ PMID 36125216]. [https://doi.org/10.1097%2FYCO.0000000000000818 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36125216 PMID]</ref> <span id="نموونەی-توێژینەوەکان"></span> === نموونەی توێژینەوەکان === خشتەی خوارەوە ھەندێک توێژینەوەی کۆنتر نیشان دەدات. ڕێژەکان پێوانەی یەکسان نین: ھەندێکیان دەستنیشانکردنی پزیشکی، ھەندێکیان ئەنجامی پرسیارنامە یان نیشانەی ئەگەری، و ھەندێکیان ڕوودانی حاڵەتی نوێن. ساڵەکان ساڵی بڵاوکردنەوەن، مەگەر ساڵی داتا بە جیا دیاری کرابێت. {| class="wikitable" |- ! وڵات ! ساڵ ! نموونە و شێوازی پێوانەکردن ! ئەنجامی پەیوەست بە بولیمیا |- | پۆرتوگال | ٢٠٠٧ | ٢٠٢٨ قوتابیی مێی قوتابخانەی گشتی، تەمەنی ١٢–٢٣ ساڵ؛ ھەڵسەنگاندنی دووقۆناغی | ٠٫٣٪.<ref name="source-65">Machado PP, Machado BC, Gonçalves S, Hoek HW (April 2007). “The prevalence of eating disorders not otherwise specified”. The International Journal of Eating Disorders. 40 (3): 212–7. doi:10.1002/eat.20358. hdl:1822/5722. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17173324/ PMID 17173324]. [https://doi.org/10.1002%2Feat.20358 DOI] [https://hdl.handle.net/1822%2F5722 سەرچاوە] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17173324 PMID]</ref> |- | بەڕازیل | ٢٠٠٤ | ١٨٠٧ قوتابیی ٧–١٩ ساڵە؛ پرسیارنامەی BITE، بۆ ناسینەوەی حاڵەتی ئەگەری | نزیکەی ٠٫٨٪ی نێر و ١٫٣٪ی مێ؛ ١٫١٪ی کۆی نموونەکە. ئەمە دەستنیشانکردنی پشتڕاستکراوی کلینیکی نەبوو.<ref name="source-66">Vilela JE, Lamounier JA, Dellaretti Filho MA, Barros Neto JR, Horta GM (2004). “[Eating disorders in school children]” [Eating disorders in school children]. Jornal de Pediatria (in Portuguese). 80 (1): 49–54. doi:10.1590/S0021-75572004000100010. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14978549/ PMID 14978549]. [https://doi.org/10.1590/S0021-75572004000100010 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14978549 PMID] [https://www.scielo.br/j/jped/a/3FftDKCDSDCHr6R4rZhsdQR/?format=html&lang=pt سەرچاوە]</ref> |- | ئیسپانیا | ٢٠٠٥ | ٢٥٠٩ کچی ھەرزەکاری بەشداربووی بەدواداچوون؛ لە سەرەتادا پەشێویی خواردنیان نەبوو | ڕوودانی بولیمیا لە ماوەی ١٨ مانگدا ٠٫٣٪ بوو.<ref name="source-67">Lahortiga-Ramos F, De Irala-Estévez J, Cano-Prous A, Gual-García P, Martínez-González MA, Cervera-Enguix S (March 2005). “Incidence of eating disorders in Navarra (Spain)”. European Psychiatry. 20 (2): 179–85. doi:10.1016/j.eurpsy.2004.07.008. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15797704/ PMID 15797704]. S2CID 20615315. [https://doi.org/10.1016%2Fj.eurpsy.2004.07.008 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15797704 PMID] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:20615315 سەرچاوە]</ref> |- | ھەنگاریا | ٢٠٠٤ | قوتابیانی ناوەندی و خوێندکارانی زانکۆ لە بوداپێست و پێچ؛ پرسیارنامە و چاوپێکەوتن | نیشانەی لە پرسیارنامەدا ھاوشێوەی بولیمیا: ٠٫٤٪ی نێر و ٣٫٦٪ی مێ؛ ڕێژەی پشتڕاستکراو بە چاوپێکەوتنی DSM-IV، ٠٫٦٪ بوو.<ref name="source-68">Tölgyes T, Nemessury J (August 2004). “Epidemiological studies on adverse dieting behaviours and eating disorders among young people in Hungary”. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology. 39 (8): 647–54. doi:10.1007/s00127-004-0783-z. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15300375/ PMID 15300375]. S2CID 23275345. [https://doi.org/10.1007%2Fs00127-004-0783-z DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15300375 PMID] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:23275345 سەرچاوە]</ref> |- | ئوسترالیا | ١٩٩٨ | لە ٤٢٠٠ ماڵی ھەڵبژێردراو، ٣٠٠١ کەس لە ئەیالەتی ئوسترالیای باشوور چاوپێکەوتنیان لەگەڵ کرا | خەمڵاندنی بولیمیا لە کۆی نموونەکەدا ٠٫٣٪ بوو.<ref name="source-69">Hay P (May 1998). “The epidemiology of eating disorder behaviors: an Australian community-based survey”. The International Journal of Eating Disorders. 23 (4): 371–82. doi:10.1002/(SICI)1098-108X(199805)23:4&lt;371::AID-EAT4&gt;3.0.CO;2-F. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9561427/ PMID 9561427]. [https://doi.org/10.1002%2F%28SICI%291098-108X%28199805%2923%3A4%3C371%3A%3AAID-EAT4%3E3.0.CO%3B2-F DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9561427 PMID]</ref> |- | ئەمریکا | ١٩٩٦ | ١١٥٢ خوێندکاری دوو زانکۆ؛ خۆڕاپۆرتکردن بەپێی DSM-III-R | ٠٫٢٪ی نێر و ١٫٣٪ی مێ.<ref name="source-70">Pemberton AR, Vernon SW, Lee ES (September 1996). “Prevalence and correlates of bulimia nervosa and bulimic behaviors in a racially diverse sample of undergraduate students in two universities in southeast Texas”. American Journal of Epidemiology. 144 (5): 450–5. doi:10.1093/oxfordjournals.aje.a008950. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8781459/ PMID 8781459]. [https://doi.org/10.1093%2Foxfordjournals.aje.a008950 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8781459 PMID]</ref> |- | نەرویژ | ١٩٩٥ | ١٠١٢٥ نەخۆشی دەرەوەی نەخۆشخانەی دەروونی؛ بەشێک لە توێژینەوەیەکی گەورەتر | ٠٫٧٪ی نێر و ٧٫٣٪ی مێ لەم گرووپی نەخۆشانی دەرەوەدا، بۆ بولیمیا بەبێ ئەنۆرێکسیای ھاوکات.<ref name="source-71">Götestam KG, Eriksen L, Hagen H (November 1995). “An epidemiological study of eating disorders in Norwegian psychiatric institutions”. The International Journal of Eating Disorders. 18 (3): 263–8. doi:10.1002/1098-108X(199511)18:3&lt;263::AID-EAT2260180308&gt;3.0.CO;2-O. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8556022/ PMID 8556022]. [https://doi.org/10.1002%2F1098-108X%28199511%2918%3A3%3C263%3A%3AAID-EAT2260180308%3E3.0.CO%3B2-O DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8556022 PMID]</ref> |- | کەنەدا | ١٩٩٥ | چاوپێکەوتن لەگەڵ ٨١١٦ کەس لە ئۆنتاریۆ، بەپێی DSM-III-R | باوبوون لە ماوەی ژیاندا: ٠٫١٪ی نێر و ١٫١٪ی مێ.<ref name="source-72">Garfinkel PE, Lin E, Goering P, Spegg C, Goldbloom DS, Kennedy S, et al. (July 1995). “Bulimia nervosa in a Canadian community sample: prevalence and comparison of subgroups”. The American Journal of Psychiatry. 152 (7): 1052–8. doi:10.1176/ajp.152.7.1052. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7793442/ PMID 7793442]. [https://doi.org/10.1176%2Fajp.152.7.1052 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7793442 PMID]</ref> |- | ژاپۆن | ١٩٩٥ | ٢٥٩٧ قوتابیی ئامادەیی؛ گرووپی نیشانەدار چوار لە پێنج پێوەری DSM-III-Rی پڕ کردبووەوە | ٠٫٧٪ی نێر و ١٫٩٪ی مێ، بەپێی خشتەی پێداچوونەوەکە؛ بە مانای پڕکردنەوەی ھەموو پێوەرەکان نییە.<ref name="source-60" /><ref name="source-73">Suzuki K, Takeda A, Matsushita S (July 1995). “Coprevalence of bulimia with alcohol abuse and smoking among Japanese male and female high school students”. Addiction. 90 (7): 971–5. doi:10.1046/j.1360-0443.1995.90797110.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7663319/ PMID 7663319]. [https://doi.org/10.1046%2Fj.1360-0443.1995.90797110.x DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7663319 PMID]</ref> |- | ئەمریکا | ١٩٩٥؛ داتای ١٩٩٢ | ٧٩٩ خوێندکاری زانکۆ؛ ڕاپرسیی نیشانەکان بەپێی DSM-III-R | ٠٫٤٪ی نێر و ٥٫١٪ی مێ.<ref name="source-74">Heatherton TF, Nichols P, Mahamedi F, Keel P (November 1995). “Body weight, dieting, and eating disorder symptoms among college students, 1982 to 1992”. The American Journal of Psychiatry. 152 (11): 1623–9. doi:10.1176/ajp.152.11.1623. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7485625/ PMID 7485625]. [https://doi.org/10.1176%2Fajp.152.11.1623 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7485625 PMID]</ref> |} == مێژوو == <span id="ڕەچەڵەکی-وشە"></span> === ڕەچەڵەکی وشە === وشەی «بولیمیا» لە یۆنانیی '''βουλιμία'''، یان ''boulīmía''، بە مانای «برسیەتیی زۆر» ھاتووە. پێکھاتەکەی '''βοῦς'''، ''bous''، بە مانای «گا»، و '''λιμός'''، ''limos''، بە مانای «برسیەتی»یە؛ لەو پێکھاتەیەدا بەشی یەکەم ماناکە توندتر دەکات.<ref name="source-75">Douglas Harper (November 2001). “Online Etymology Dictionary: bulimia”. Online Etymology Dictionary. Archived from the original on 2008-06-17. Retrieved 2008-04-06. [http://www.etymonline.com/index.php?search=bulimia&searchmode=none سەرچاوە] [https://web.archive.org/web/20080617205424/http://www.etymonline.com/index.php?search=bulimia&searchmode=none ئەرشیڤ]</ref> بەپێی لێکۆڵینەوە مێژووییەکەی بۆومەن، زینۆفۆن لە «ئەناباسیس»دا ئەم زاراوەیەی بۆ دۆخێک بەکارھێناوە کە سەربازانی یۆنانی لە سەفەرێکی بەفراویدا تووشی بێھۆشی دەکرد و بە خواردن باشتر دەبوون. بۆومەن ئەمە لەگەڵ کەمبوونەوەی شەکری خوێندا دەگونجێنێت؛ واتایەکی جیاوازی لە دەستنیشانکردنی ئەمڕۆی بولیمیا ھەبووە.<ref name="source-76">Bowman, Marilyn L. (1998). “Bulimia: From Syncope to Obsession” (PDF). Psychology of Addictive Behaviors. 12 (2): 83–92. doi:10.1037//0893-164X.12.2.83. p. 83. [https://www.researchgate.net/profile/Marilyn-Bowman/publication/232564919_Bulimia_From_syncope_to_obsession/links/0deec52f670a0afc73000000/Bulimia-From-Syncope-to-Obsession.pdf سەرچاوە] [https://doi.org/10.1037%2F%2F0893-164X.12.2.83 DOI]</ref> دەقە کۆنەکان کە بە ئەرسەتۆ و پلوتارک پەیوەستن، ئەم زاراوەیەیان لەگەڵ بێھۆشبوون لە سەرمادا بەکارھێناوە.<ref name="source-77">Bowman 1998, p. 84. See Aristotle, Problems 887b39; Plutarch, Quaestiones Convivales, 2.693.</ref> لە دەقێکی پەیوەست بە گالێن و نووسینە پزیشکییەکانی دواتردا، لە تەنیشت ''fames canina'' (ئارەزووی زۆر بۆ خواردن لەگەڵ ڕشانەوە) باس کراوە. ئەو جیاوازییە لەلای پزیشکانی وەک ئەلەکسەندەری تراڵێس، ئیبن سینا و پێتروس فۆرێستوسدا ھاتووە.<ref name="source-78">Bowman 1998, pp. 85–86.</ref> لە سەدەی ھەژدەیەمدا، بێھۆشی لە پێناسەکە دوور خرایەوە و «بولیمیا» زیاتر بە ئارەزووی لەڕادەبەدەر بۆ خواردن پەیوەست کرا.<ref name="source-79">Bowman 1998, p. 86.</ref> <span id="پێش-سەدەی-بیستەم"></span> === پێش سەدەی بیستەم === دەقە پزیشکی و ئەدەبییە کۆنەکان ئاماژەیان بە برسیەتی و خواردنی لەڕادەبەدەر کردووە. پێداچوونەوە مێژوویییەکان جەخت دەکەنەوە کە بوونی زۆرخۆری یان ڕشانەوە لە دەقێکی کۆندا بە خۆی دەستنیشانکردنی بولیمیا نێرڤۆسای ئەمڕۆ ناسەلمێنێت؛ نیگەرانیی کێش و مانای دەروونیی ڕەفتارەکەش گرنگن.<ref name="source-80">Ziolko, Horst-Ulfert (1985). “Bulimie”. Fortschritte der Neurologie und Psychiatrie. 53 (7): 231–258. doi:10.1055/s-2007-1001970. [https://doi.org/10.1055%2Fs-2007-1001970 DOI]</ref><ref name="source-81">Habermas, Tilmann (1989). “The psychiatric history of anorexia nervosa and bulimia nervosa: Weight concerns and bulimic symptoms in early case reports”. International Journal of Eating Disorders. 8 (3): 259–273. doi:10.1002/1098-108X(198905)8:3&lt;259::AID-EAT2260080302&gt;3.0.CO;2-#. [https://doi.org/10.1002%2F1098-108X%28198905%298%3A3%3C259%3A%3AAID-EAT2260080302%3E3.0.CO%3B2-%23 DOI]</ref> <span id="سەدەی-بیستەم"></span> === سەدەی بیستەم === لێکۆڵینەوەی حاڵەتنامە کۆنەکان نیشان دەدات کە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا نیشانەکانی زۆرخۆری لە ھەندێک حاڵەتی ئەنۆرێکسیادا باس کراون. لە ڕاپۆرتەکانی سەدەکەدا بە تێپەڕبوونی کات پەیوەندیی نێوان زۆرخۆری، ڕەفتاری قەرەبووکەرەوە و ترسی زیادبوونی کێش ڕوونتر بوو، بەڵام دەستنیشانکردنەوەی حاڵەتە کۆنەکان سنوورداریی ھەیە.<ref name="source-81" /> لە ساڵی ١٩٧٩دا دەروونپزیشکی بەریتانی جێراڵد ڕەسڵ ناوی «بولیمیا نێرڤۆسا» و پێناسەی کلینیکییەکەی بڵاو کردەوە. ڕاپۆرتەکەی کەسانێکی لەخۆ گرتبوو کە ترسێکی توندیان لە قەڵەوبوون ھەبوو و دوای زۆرخۆری ڕەفتاری قەرەبووکەرەوەیان ئەنجام دەدا؛ ھەروەھا توندیی دۆخەکە و ھاوڕێبوونی خەمۆکی و مەترسیی خۆکوشتنی باس کرد.<ref name="source-82">Russell G (August 1979). “Bulimia nervosa: an ominous variant of anorexia nervosa”. Psychological Medicine. 9 (3): 429–48. doi:10.1017/S0033291700031974. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/482466/ PMID 482466]. S2CID 23973384. [https://doi.org/10.1017%2FS0033291700031974 DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/482466 PMID] [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:23973384 سەرچاوە]</ref><ref name="source-49" /> لە ساڵی ١٩٨٠دا، DSM-III دەستنیشانکردنێکی فراوانتر بە ناوی «bulimia»ی لەخۆ گرت؛ ناو و پێوەرەکان لە وەشانەکانی دواتردا وردتر کرانەوە.<ref name="source-49" /> لە چاوپێکەوتنێکی دۆزینەوەییدا، ھەندێک کەسی تووشبوو ڕاپۆرتیان کرد کە ناساندنی زۆرخۆری و ڕەفتارە قەرەبووکەرەوەکان وەک پەشێوییەکی دەروونی، ھەستی تاوانباریی ئەوانی کەم کردووەتەوە و دۆزینەوەی یارمەتیی بۆیان ئاسانتر کردووە.<ref name="source-83">Habermas, Tilmann (1992). “Possible effects of the popular and medical recognition of bulimia nervosa”. British Journal of Medical Psychology. 65 (1): 59–66. doi:10.1111/j.2044-8341.1992.tb01684.x. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1571308/ PMID 1571308]. [https://doi.org/10.1111%2Fj.2044-8341.1992.tb01684.x DOI] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1571308 PMID]</ref> توێژینەوەی کێندلەر و ھاوکارانی لە ساڵی ١٩٩١دا لەسەر دووانەکان، مەترسیی زیاتر لەو ژنانەدا دۆزییەوە کە لە دوای ساڵی ١٩٦٠دا لەدایکبووبوون، بە بەراورد لەگەڵ نەوە پێشووەکان.<ref name="source-23" /> <span id="سەدەی-بیست-و-یەکەم"></span> === سەدەی بیست و یەکەم === داتای ڕاپرسیی ئەمریکا لە ساڵانی ٢٠٠١–٢٠٠٣، بۆ گەورەساڵانی ١٨ ساڵ و سەرووتر، باوبوونی بولیمیا لە ماوەی ساڵی پێش ڕاپرسییەکەدا بە ٠٫٣٪ خەمڵاند. ڕێژەکە بۆ ژنان ٠٫٥٪ و بۆ پیاوان ٠٫١٪ بوو.<ref name="source-84">“Eating Disorders - National Institute of Mental Health (NIMH)”. www.nimh.nih.gov. Retrieved 2025-03-06. [https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/eating-disorders سەرچاوە]</ref> لە خەمڵاندنی بارگرانیی نەخۆشییەکانی جیھاندا، ژمارەی کەسانی تووشبوو لە ساڵی ٢٠١٥دا نزیکەی ٣٫٦ ملیۆن بوو.<ref name="source-7" /> شیکردنەوەی داتای GBD 2017 نیشانی دا کە ڕێژەی باوبوونی بولیمیا، دوای ستانداردکردنی ڕێژەکان بەپێی تەمەن، لە ١٣٤٫١٩ بۆ ھەر ١٠٠٬٠٠٠ کەس لە ساڵی ١٩٩٠ەوە بۆ ١٦٠٫٢٥ لە ساڵی ٢٠١٧ زیاد بوو. ڕێژەی ساڵەکانی ژیانی ڕێکخراو بەپێی کەمئەندامی (DALY)یش لە ٢٨٫٢٦ەوە بۆ ٣٣٫٨٥ لە ھەر ١٠٠٬٠٠٠ کەسدا بەرز بووەوە. گۆڕانی ساڵانەی خەمڵێنراو بۆ ئەم دوو ڕێژەیە، بە ڕیز، ٠٫٧١٪ و ٠٫٧٢٪ بوو.<ref name="source-85">Wu, Jiayuan; Liu, Jie; Li, Shasha; Ma, Huan; Wang, Yufeng (December 2020). “Trends in the prevalence and disability-adjusted life years of eating disorders from 1990 to 2017: results from the Global Burden of Disease Study 2017”. Epidemiology and Psychiatric Sciences. 29 e191. doi:10.1017/S2045796020001055. ISSN 2045-7960. PMC 7737181. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33283690/ PMID 33283690]. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7737181 PMC] [https://doi.org/10.1017%2FS2045796020001055 DOI] [https://search.worldcat.org/issn/2045-7960 سەرچاوە] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33283690 PMID]</ref> <span id="ھەروەھا-ببینە"></span> == ھەروەھا ببینە == * [[پێوەری چاودێریی ڕەفتاری ئەنۆرێکسیا]] (Anorectic Behavior Observation Scale) * [[چاکبوونەوە لە پەشێوییەکانی خواردن]] (Eating recovery) * [[دەروونپزیشکیی پەرەسەندنی زیندەیی]] (Evolutionary psychiatry) * [[لیستی کەسانی تووشبوو بە بولیمیا نێرڤۆسا]] (List of people with bulimia nervosa) == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان]] 1eauolqkk7fimoejroi3bmnxksi5lxi 0 305888 1699721 2026-11-02T17:12:10Z Sarowashere 67323 Translated from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Body_dysmorphic_disorder&oldid=1382816262 1699721 wikitext text/x-wiki '''پەشێویی خۆناشیرینبینی''' (یان '''پەشێویی ڕازینەبوون بە شێوەی جەستە'''؛ Body dysmorphic disorder؛ '''BDD''')<ref name="source-200">مەبەست کوردە (2022). “نەخۆشیی ڕازینەبوون بە شێوەی جەستە”. https://www.pyawan.com/blog/62757d1da19b0</ref> [[پەشێویی دەروونی|پەشێوییەکی دەروونی]]یە کە تێیدا کەسەکە بە شێوەیەکی زۆر سەرقاڵی ئەو کەموکوڕییەیە کە پێی وایە لە ڕواڵەتی جەستەیدا ھەیە. ئەو کەموکوڕییە لەبەرچاوی کەسانی دیکەدا دیار نییە یان زۆر بچووکە، بەڵام بیرکردنەوە لێی دەبێتە ھۆی ناڕەحەتیی بەرچاو یان تێکچوونی بەرچاو لە ژیانی ڕۆژانە، وەک لە کار، خوێندن یان پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا. کەسەکە لانیکەم لە کاتێکدا لە ماوەی پەشێوییەکەدا لە وەڵامی ئەو نیگەرانییە ڕەفتاری دووبارە، وەک سەیرکردنی خۆ لە ئاوێنە، یان کاری زەینی، وەک بەراوردکردنی ڕواڵەتی خۆی بە کەسانی دیکە، ئەنجام دەدات.<ref name="source-1">Cororve, Michelle; Gleaves, David (August 2001). “Body dysmorphic disorder: A review of conceptualizations, assessment, and treatment strategies”. Clinical Psychology Review. 21 (6): 949–970. doi:10.1016/s0272-7358(00)00075-1. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11497214/ PMID 11497214]. https://doi.org/10.1016%2Fs0272-7358%2800%2900075-1 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11497214</ref><ref name="source-2">Bjornsson AS; Didie ER; Phillips KA (2010). “Body dysmorphic disorder”. Dialogues Clin Neurosci. 12 (2): 221–32. doi:10.31887/DCNS.2010.12.2/abjornsson. PMC 3181960. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20623926/ PMID 20623926]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3181960 https://doi.org/10.31887%2FDCNS.2010.12.2%2Fabjornsson https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20623926</ref><ref name="source-51">Nicewicz, Holly R.; Torrico, Tyler J.; Boutrouille, Jacqueline F. (2025), “Body Dysmorphic Disorder”, StatPearls, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32310361/ PMID 32310361], retrieved 2025-03-24 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK555901/ https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32310361</ref> ئەم پەشێوییە زۆرجار لە ھەرزەکاریدا دەست پێ دەکات و لە ژنان و پیاواندا دەبینرێت. کەسەکە ڕەنگە بەردەوام ھەوڵی شاردنەوەی ئەو بەشەی جەستەی بدات کە پێی وایە کەموکوڕییەکی ھەیە، یان لە دۆخە کۆمەڵایەتییەکان دوور بکەوێتەوە. شەرمکردن لە ڕواڵەت یان لەوەی کەسەکە زۆر سەرقاڵی ڕواڵەتی خۆیە، دەتوانێت ببێتە ھۆی شاردنەوەی نیشانەکان؛ بەم ھۆیە تەنانەت لە دامەزراوەکانی تەندروستیی دەروونیشدا ھەندێک جار دەستنیشان ناکرێت.<ref name="source-2" /><ref name="source-4">Amir Mufaddel; Ossama T Osman; Fadwa Almugaddam; Mohammad Jafferany (2013). “A review of body dysmorphic disorder and Its presentation in different clinical settings”. Primary Care Companion for CNS Disorders. 15 (4). doi:10.4088/PCC.12r01464. PMC 3869603. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24392251/ PMID 24392251]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3869603 https://doi.org/10.4088%2FPCC.12r01464 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24392251</ref> لە پۆلێنکردنی DSM-5دا، BDD لە گرووپی «[[نەخۆشیی وەسواس و ناچاربوون|پەشێویی وەسواسی ناچاری]] و پەشێوییە پەیوەندیدارەکان»دایە. دەتوانێت لەگەڵ [[پەشێویی خواردن|پەشێوییەکانی خواردن]] یان نەخۆشییە دەروونییەکانی دیکەدا ھەبێت، بەڵام پێناسە و پێوەری دەستنیشانکردنی خۆی ھەیە.<ref name="source-42">Hong, Julie; Hadeler, Edward; Mosca, Megan; Brownstone, Nicholas; Bhutani, Tina; Koo, John (25 October 2021). “Cultural and biological factors in body dysmorphic disorder in East Asia”. Dermatology Online Journal. 27 (9). doi:10.5070/D327955133. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34755975/ PMID 34755975]. S2CID 239981559. https://doi.org/10.5070%2FD327955133 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34755975 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:239981559 https://escholarship.org/uc/item/7263t7fk https://escholarship.org/content/qt7263t7fk/qt7263t7fk.pdf?t=r1j9au</ref><ref name="source-51" /> {| class="wikitable" |- ! زانیاری ! وردەکاری |- | ناوی ئینگلیزی | Body dysmorphic disorder؛ BDD. |- | ناوێکی کۆن | Dysmorphophobia.<ref name="source-7">Phillips, KA (February 2004). “Body dysmorphic disorder: recognizing and treating imagined ugliness”. World Psychiatry. 3 (1): 12–7. PMC 1414653. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16633443/ PMID 16633443]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1414653 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16633443</ref><ref name="source-58">Hunt TJ; Thienhaus O; Ellwood A (July 2008). “The mirror lies: Body dysmorphic disorder”. American Family Physician. 78 (2): 217–22. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18697504/ PMID 18697504]. http://www.aafp.org/afp/2008/0715/p217.html https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18697504</ref> |- | نیشانە سەرەکییەکان | سەرقاڵبوونی زۆر بە کەموکوڕییەکی نادیار یان بچووکی ڕواڵەت؛ پشکنین، بەراوردکردن یان شاردنەوەی دووبارەی ڕواڵەت.<ref name="source-2" /><ref name="source-51" /> |- | کاریگەرییەکان | تێکچوونی بەرچاو لە کار، خوێندن یان پەیوەندییەکاندا دەکرێت ڕووبدات؛ [[بیری خۆکوشتن|بیرکردنەوەی خۆکوشتن]] و [[خۆزیانگەیاندن|خۆزیانگەیاندن]]یش لە ھەندێک کەسدا ھەیە.<ref name="source-2" /><ref name="source-14">Addison, Mark; James, Anthony; Borschmann, Rohan; Costa, Marta; Jassi, Amita; Krebs, Georgina (2024-09-15). “Suicidal thoughts and behaviours in body dysmorphic disorder: Prevalence and correlates in a sample of mental health service users in the UK”. Journal of Affective Disorders. 361: 515–521. doi:10.1016/j.jad.2024.05.145. hdl:11343/349219. ISSN 0165-0327. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38821371/ PMID 38821371]. https://doi.org/10.1016%2Fj.jad.2024.05.145 https://hdl.handle.net/11343%2F349219 https://search.worldcat.org/issn/0165-0327 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38821371</ref> |- | ھۆکارە پەیوەندیدارەکان | کارلێکی ھۆکارە زیستی، دەروونی و کۆمەڵایەتییەکان پێشنیار کراوە؛ ھۆکارێکی تاک و یەکلاکەرەوە دیاری نەکراوە.<ref name="source-16">Feusner, J.D.; Neziroglu, F; Wilhelm, S.; Mancusi, L.; Bohon, C. (2010). “What causes BDD: Research findings and a proposed model”. Psychiatric Annals. 40 (7): 349–355. doi:10.3928/00485713-20100701-08. PMC 3859614. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24347738/ PMID 24347738]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3859614 https://doi.org/10.3928%2F00485713-20100701-08 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24347738</ref> |- | چارەسەر | [[چارەسەری ڕەفتاری مەعریفی|چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری]] (CBT) و [[دەرمانی دژەخەمۆکی|دەرمانی دژەخەمۆکی]] لە گرووپی ڕێگرەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین؛ بەڵگەکانی ھەر شێوازێک سنووری خۆیان ھەیە.<ref name="source-54">Harrison, Amy; Fernández de la Cruz, Lorena; Enander, Jesper; Radua, Joaquim; Mataix-Cols, David (August 2016). “Cognitive-behavioral therapy for body dysmorphic disorder: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials”. Clinical Psychology Review. 48: 43–51. doi:10.1016/j.cpr.2016.05.007. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27393916/ PMID 27393916]. S2CID 19454310. https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/cognitivebehavioral-therapy-for-body-dysmorphic-disorder-a-systematic-review-and-metaanalysis-of-randomized-controlled-trials(0fe73d16-d299-4d3a-a96b-68254931ac92).html https://doi.org/10.1016%2Fj.cpr.2016.05.007 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27393916 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:19454310</ref><ref name="source-55">Ipser, Jonathan C; Sander, Candice; Stein, Dan J (21 January 2009). “Pharmacotherapy and psychotherapy for body dysmorphic disorder”. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2009 (1) CD005332. doi:10.1002/14651858.CD005332.pub2. PMC 7159283. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19160252/ PMID 19160252]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7159283 https://doi.org/10.1002%2F14651858.CD005332.pub2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19160252</ref> |} [[File:Is this me mental disorder of looking.jpg|thumb|alt=وێنەسازیی ڕەش و سپیی کەسێک کە ئاوێنەیەک ڕادەگرێت؛ ڕووخسارەکەی لە ئاوێنەدا بە شێوەیەکی جیاواز کێشراوە و نووسینی ئینگلیزیی «Is this me?» لەسەرە.|وێنەسازییەک دەربارەی بینینی خۆ لە ئاوێنە، بە پرسیاری «ئایا ئەمە منم؟». وێنەساز: «Chainwit.»؛ [https://creativecommons.org/licenses/by/3.0/ CC BY 3.0]؛ [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Is_this_me_mental_disorder_of_looking.jpg پەڕەی فایل].]] == نیشانەکان == ناڕازیبوون لە ھەندێک بەشی ڕواڵەت باوە، بەڵام لە BDDدا سەرقاڵبوونەکە زۆر توندترە و دەبێتە ھۆی ئازار یان تێکدانی ژیان. بوونی ئەم پەشێوییە بە مانای خۆنمایی یان خۆبەزلزانی نییە.<ref name="source-202">National Health Service. “Body dysmorphic disorder (BDD)”. https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/body-dysmorphia/</ref> کەسانی تووشبوو زۆرجار پێیان وایە دەبێت ڕواڵەتیان «ئاسایی» بێت. ئاستی تێگەیشتنیان لە دروستیی باوەڕەکەیان جیاوازە: ھەندێکیان دەزانن کە ڕەنگە تێڕوانینیان بۆ ڕواڵەتی خۆیان دروست نەبێت، بەڵام ھەندێکی دیکە بە تەواوی دڵنیان کە باوەڕەکانیان دەربارەی نائاساییبوونی ڕواڵەتیان ڕاستن. ئەم دڵنیایییەی دووەم بە باوەڕی وەھمی ناسێنراوە؛ تەنھا نادیاربوونی کەموکوڕییەکە بە مانای بوونی وەھم نییە.<ref name="source-201">Phillips, Katharine A. “Diagnosing BDD”. International OCD Foundation. https://bdd.iocdf.org/professionals/diagnosis/</ref> لە یەک نموونەی توێژینەوەدا، نزیکەی سێیەکی بەشداربووان باوەڕی وەھمی دەربارەی ڕواڵەتیان ھەبوو؛ ئەمە ڕێژەیەکی گشتی بۆ ھەموو تووشبووان نییە.<ref name="source-2" /><ref name="source-42" /> سەرقاڵبوونەکە دەتوانێت ھەر بەشێکی جەستە بگرێتەوە و لە یەک کاتدا لەسەر زیاتر لە یەک بەش بێت. پێست، موو و لووت لە بابەتە باوەکانی نیگەرانییەکەن. لە جۆرێک بە ناوی «[[دیسمۆرفیای ماسولکە|دیسمۆرفیای ماسولکە]]» (muscle dysmorphia)، کەسەکە پێی وایە جەستەی زۆر بچووکە یان بە قەدەر پێویست ماسولکەدار نییە.<ref name="source-2" /><ref name="source-42" /><ref name="source-60">Pope, Harrison G.; Gruber, Amanda J.; Choi, Precilla; Olivardia, Roberto; Phillips, Katharine A. (November 1997). “Muscle Dysmorphia: An Underrecognized Form of Body Dysmorphic Disorder”. Psychosomatics. 38 (6): 548–557. doi:10.1016/S0033-3182(97)71400-2. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9427852/ PMID 9427852]. https://doi.org/10.1016%2FS0033-3182%2897%2971400-2 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9427852</ref> بیرکردنەوە لە ئەو کەموکوڕییەی کەسەکە پێی وایە ھەیە دەتوانێت ڕۆژانە چەند کاتژمێرێک بخایەنێت و کۆنترۆڵکردنی سەخت بێت. ڕەفتارە دووبارەکان زۆرجار بۆ کەمکردنەوەی نیگەرانی ئەنجام دەدرێن. نموونەکانیان بریتین لە:<ref name="source-2" /> * سەیرکردنی دووبارەی خۆ لە ئاوێنە یان ڕووبەرە بریقەدارەکان. لە ڕاپۆرتی کەیسدا دوورکەوتنەوە لە سەیرکردنی خۆ لە ھەندێک ئاوێنەش باس کراوە.<ref name="source-2" /><ref name="source-25">Khanna, Anisha; Sharma, ManojKumar (2017). “Selfie use: The implications for psychopathology expression of body dysmorphic disorder”. Industrial Psychiatry Journal. 26 (1): 106–109. doi:10.4103/ipj.ipj_58_17. PMC 5810159. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29456333/ PMID 29456333]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5810159 https://doi.org/10.4103%2Fipj.ipj_58_17 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29456333</ref> * بەراوردکردنی ڕواڵەتی خۆ بە کەسانی دیکە.<ref name="source-2" /> * داوای دڵنیایی لە کەسانی دیکە دەربارەی ڕواڵەت.<ref name="source-2" /> * سنووردارکردنی خواردن.<ref name="source-7" /> * جوانکاری و ڕێکخستنی موو و ڕواڵەت بە ڕادەیەکی زۆر، یان گۆڕینی دووبارەی جل.<ref name="source-2" /> * شاردنەوەی بەشێکی جەستە بە جل، کڵاو یان جوانکاری.<ref name="source-2" /> * دەستکاریکردن و کۆڵینەوەی پێست بە مەبەستی لابردنی ئەو کەموکوڕییەی کەسەکە دەیبینێت؛ ئەمە دەتوانێت زیان بە پێست بگەیەنێت.<ref name="source-2" /> ھەندێک کەس وا لێک دەدەنەوە کە خەڵک سەرنجی کەموکوڕییەکەیان دەدەن یان گاڵتەیان پێ دەکەن. ئەم ترسە و ھەوڵەکانی شاردنەوەی ڕواڵەت دەتوانن ببنە ھۆی دوورکەوتنەوە لە قوتابخانە، کار و کۆبوونەوەکان؛ لە دۆخی تونددا کەسەکە ڕەنگە بۆ ماوەیەکی درێژ لە ماڵ بمێنێتەوە. توێژینەوەکان کاریگەریی بەرچاو لەسەر ژیانی کۆمەڵایەتی و کوالێتیی ژیان ڕاپۆرت دەکەن.<ref name="source-2" /><ref name="source-7" /> بیرکردنەوەی خۆکوشتن و ڕەفتاری خۆزیانگەیاندن لە بابەتە گرنگەکانی ئەم پەشێوییەن. لە توێژینەوەیەکی بڵاوکراوەی ساڵی ٢٠٢٤دا، تۆماری ٢٩٨ بەکارھێنەری خزمەتگوزاریی تەندروستیی دەروون لە بەریتانیا پشکنرا کە BDDیان لە تەمەنی ١٢ تا ٦٥ ساڵیدا دەستنیشان کرابوو. لەم نموونەیەدا ٦٩٪ لە ماوەی ژیانیاندا بیرکردنەوەی خۆکوشتنیان ھەبوو؛ لە تۆماری ٥٠٪یشدا خۆزیانگەیاندن یان ھەوڵی خۆکوشتن لە ماوەی ژیانیاندا تۆمار کرابوو. ئەو ٥٠٪ە ئەوانە دەگرێتەوە کە خۆزیانگەیاندن یان ھەوڵی خۆکوشتنیان تۆمار کراوە؛ بە مانای ئەوە نییە کە ھەموویان ھەردوو ڕەفتارەکەیان ھەبووە. ئەم ژمارانە تایبەتن بەو نموونەیەی وەرگرانی خزمەتگوزاری، و نووسەران ئاگادارییان داوە کە ڕەنگە نوێنەری ھەموو کەسانی تووشبوو نەبێت.<ref name="source-14" /> == باوبوون == مەزەندەکانی باوبوونی BDD بەپێی شوێنی توێژینەوە، جۆری نموونە و ئامرازی ھەڵسەنگاندن جیاوازن. پێداچوونەوەکان بە گشتی ڕێژەی بەرزتر لە ھەندێک کۆمەڵەی نەخۆشانی نەشتەرگەریی جوانکاری، پزیشکیی پێست و خزمەتگوزاریی دەروونی ڕاپۆرت دەکەن.<ref name="source-4" /><ref name="source-53">Veale, David; Gledhill, Lucinda J.; Christodoulou, Polyxeni; Hodsoll, John (2016-09-01). “Body dysmorphic disorder in different settings: A systematic review and estimated weighted prevalence”. Body Image. 18: 168–186. doi:10.1016/j.bodyim.2016.07.003. ISSN 1740-1445. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27498379/ PMID 27498379]. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1740144515301133 https://doi.org/10.1016%2Fj.bodyim.2016.07.003 https://search.worldcat.org/issn/1740-1445 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27498379 [https://kclpure.kcl.ac.uk/ws/files/55541081/86_Prevalence_BDD_ACCEPTED.pdf Full text]</ref> لە پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیکی ساڵی ٢٠١٦دا، حەوت توێژینەوەی کۆمەڵگە لە ئەورووپا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پشکنران. مەزەندەی کۆکراوی باوبوونی BDD لەو پێنج توێژینەوەیەی ژن و پیاویان لەخۆ گرتبوو، نزیکەی ١٫٩٪ بوو؛ دوو توێژینەوەی تایبەت بە ژنان لەو مەزەندەیەدا نەژمێردران. تەنھا یەک لە پێنج توێژینەوەکە چاوپێکەوتنی کلینیکیی بۆ دەستنیشانکردن بەکارھێنابوو. ئەم ڕێژەیە مەزەندەیە و ناتوانرێت بە بێ پشکنین بۆ ھەموو شوێنێک گشتی بکرێت.<ref name="source-53" /> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک و مێتا شیکردنەوەی ساڵی ٢٠٢٥، لە توێژینەوە لەسەر کۆمەڵە جیاوازە کلینیکییەکاندا، ڕێژەی ٢٤٪ بۆ نەخۆشانی نەشتەرگەریی جوانکاری، ١٨٪ بۆ نەخۆشانی خزمەتگوزاریی دەروونی و ١٦٪ بۆ نەخۆشانی پزیشکیی پێست مەزەندە کردووە. توێژینەوەکانی ناو ئەو شیکردنەوەیە زۆر لە یەکتر جیاواز بوون؛ ئەم ڕێژانە بۆ ئەو کۆمەڵە کلینیکییانەن و ناتوانرێت بە ڕێژەی ھەموو دانیشتوان دابنرێن. ھەندێک توێژینەوە پشت بە پرسیارنامەی پشکنینی سەرەتایی دەبەستن؛ ئەم جۆرە پشکنینە بە تەنھا جێی ھەڵسەنگاندنی کلینیکی ناگرێتەوە.<ref name="source-3">Pérez-Buenfil, Luis Angel; Morales-Sánchez, Martha Alejandra (2025). “Prevalence of Body Dysmorphic Disorder: A Systematic Review and Meta-Analysis”. Journal of Cosmetic Dermatology. 24 (4) e70121. doi:10.1111/jocd.70121. ISSN 1473-2165. PMC 11979448. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40200598/ PMID 40200598]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11979448 https://doi.org/10.1111%2Fjocd.70121 https://search.worldcat.org/issn/1473-2165 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40200598. Author-name correction: Journal of Cosmetic Dermatology 24 (4): e70207 (2025), doi:10.1111/jocd.70207. [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jocd.70207 Correction].</ref> == ھۆکارەکان == ھۆکاری BDD بە تەواوی ڕوون نییە. مۆدێلە پێشنیارکراوەکان کارلێکی ئامادەییی زیستی و بۆماوەیی، ئەزموونەکانی گەشەکردن، شێوازی بیرکردنەوە و ھۆکارە کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکان لەبەرچاو دەگرن. ھەندێک توێژینەوەی خێزانی ئاماژە بە ڕۆڵێکی ئەگەریی ھۆکارە بۆماوەیییەکان دەکەن، بەڵام ئەمە بە مانای دیاریکردنی ھۆکارێکی تاک نییە.<ref name="source-16" /><ref name="source-18">Browne, Heidi A.; Gair, Shannon L.; Scharf, Jeremiah M.; Grice, Dorothy E. (2014-01-01). “Genetics of obsessive-Compulsive Disorder and Related Disorders”. Psychiatric Clinics of North America. 37 (3): 319–335. doi:10.1016/j.psc.2014.06.002. PMC 4143777. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25150565/ PMID 25150565]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4143777 https://doi.org/10.1016%2Fj.psc.2014.06.002 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25150565</ref> لە ھەندێک توێژینەوەی بچووکدا، کەسانی تووشبوو زیاتر سەرنجیان بە وردەکارییە بینراوەکان داوە تا بە گشتیی وێنەکە. ئەم ئەنجامانە لەگەڵ ھەندێک مۆدێلی شێوازی بینینی ڕواڵەتدا یەک دەگرن، بەڵام بەڵگەکان سەرەتایین و پێویستیان بە دووبارەکردنەوە ھەیە. ھێشتا نازانرێت ھەموو ئەم جیاوازییانە ھۆکاری پەشێوییەکەن یان ئەنجامی.<ref name="source-2" /><ref name="source-16" /> لە توێژینەوەیەکی بچووکدا، کەسانی تووشبوو بە BDD [[کامڵخوازی]]ی بەرزیان نیشان داوە؛ لە توێژینەوەیەکی دیکەشدا ھەڵسەنگاندنی خۆیان لە تاقیکردنەوەیەکی ناڕاستەوخۆدا نزمتر بووە لە کەسانی بەراوردکراو. ئەم ئەنجامانە بە تەنھا نایسەلمێنن کە ئەو تایبەتمەندییانە ھۆکاری BDDن.<ref name="source-16" /> ھەندێک توێژینەوە دەرەوەگەراییی کەمتر و ھەستیاریی زیاتر بۆ جوانی و گونجانی ڕواڵەتیان لە کەسانی تووشبوودا ڕاپۆرت کردووە. ڕۆڵی ئەم تایبەتمەندییانە ڕوون نییە؛ بۆ نموونە، ھێشتا دیار نییە ھەستیاری بۆ جوانی پێش BDD ھەیە یان لە ئەنجامی نیشانەکاندا پەیدا دەبێت.<ref name="source-16" /> <span id="ئەزموونی-ئازاربەخشی-منداڵی"></span> === ئەزموونی ئازاربەخشی منداڵی === توێژینەوەکان پەیوەندیی نێوان خراپ مامەڵەکردن و پشتگوێخستن لە منداڵیدا و BDDیان پشکنیوە. لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٦دا، لە ٧٥ کەسی تووشبوو، ٧٨٫٧٪ مێژووی جۆرێک لە خراپ مامەڵەکردن لە منداڵیدا ڕاپۆرت کرد. پشتگوێخستنی ھەستی لە جۆرە زۆر ڕاپۆرتکراوەکان بوو؛ خراپ مامەڵەکردنی ھەستی، جەستەیی و سێکسیش تۆمار کرابوون.<ref name="source-21">Didie E, Tortolani C, Pope C, Menard W, Fay C, Phillips K (2006). “Childhood abuse and neglect in body dysmorphic disorder”. Child Abuse and Neglect. 30 (10): 1105–1115. doi:10.1016/j.chiabu.2006.03.007. PMC 1633716. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17005251/ PMID 17005251]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1633716 https://doi.org/10.1016%2Fj.chiabu.2006.03.007 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17005251</ref> ئەم توێژینەوانە بە تەنھا ناتوانن بسەلمێنن کە ئەزموونەکانی منداڵی ھۆکاری BDDن. پێداچوونەوەی ھۆکارەکان بە ڕوونی ئەم سنوورەی توێژینەوەکان باس دەکات. ئەزموونی گاڵتەکردن بە ڕواڵەتیش لە مۆدێلە پێشنیارکراوەکاندا ھاتووە، بەڵام پەیوەندیی ھۆکار و ئەنجام بە تەواوی دیاری نەکراوە.<ref name="source-16" /> <span id="تۆڕە-کۆمەڵایەتییەکان"></span> === تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان === لە مۆدێلی کۆمەڵایەتی و کولتووریی [[وێنەی جەستەیی|وێنەی جەستە]]دا، ئەو بیرۆکەیە پێشنیار دەکرێت کە تاکەکان پەیامەکانی میدیا و کەسانی دەوروبەریان دەربارەی گرنگیی ڕواڵەت وەردەگرن و پێوەرەکانی جوانیی ئەوان دەکەنە پێوەری خۆیان. ئەمە مۆدێلێکی لێکدانەوەیە.<ref name="source-25" /> توێژینەوە لەسەر میدیا ئاماژە بەوە دەکات کە بەراوردکردنی خۆ بە وێنەی نموونەییی جوانی دەتوانێت لە ناڕازیبوون بە جەستەدا ڕۆڵی ھەبێت. ئەم ئەنجامە بە تەنھا نابێت بە سەلماندنی ھۆکاری BDD دابنرێت.<ref name="source-26">Posavac, Heidi D.; Posavac, Steven S.; Weigel, Richard G. (2001). “Reducing the Impact of Media Images on Women At Risk For Body Image Disturbance: Three Targeted Interventions”. Journal of Social and Clinical Psychology. 20 (3): 324–340. doi:10.1521/jscp.20.3.324.22308. https://www.researchgate.net/publication/267922256 https://doi.org/10.1521%2Fjscp.20.3.324.22308</ref> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیکی کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا بڵاو بووەوە، پەیوەندیی نێوان بەکارھێنانی [[تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان]] و ناڕازیبوون بە وێنەی جەستەی پشکنیوە. بەکارھێنانی تایبەت بە ڕواڵەت و بەراوردکردنی ڕواڵەت لە ئەنجامە سەرەکییەکاندا دەردەکەون. نووسەران بەکارھێنانی زۆری ئەم تۆڕانەیان وەک ھۆکارێکی مەترسیی ئەگەری بۆ پەیدابوونی نیشانەکانی BDD پێشنیار کردووە، لە کاتێکدا جەختیان لە کەمیی توێژینەوەی ڕاستەوخۆ دەربارەی BDD کردووەتەوە.<ref name="source-29">Ryding, Francesca C.; Kuss, Daria J. (October 2020). “The use of social networking sites, body image dissatisfaction, and body dysmorphic disorder: A systematic review of psychological research” (PDF). Psychology of Popular Media. 9 (4): 412–435. doi:10.1037/ppm0000264. S2CID 213989742. http://irep.ntu.ac.uk/id/eprint/38845/1/1206397_%20Kuss.pdf https://doi.org/10.1037%2Fppm0000264 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:213989742 https://irep.ntu.ac.uk/id/eprint/38845/</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا دەستەواژەی «Snapchat dysmorphia» لە باسە میدیایییەکان و وتارێکی لێکدانەوەدا بەکار ھات بۆ وەسفی داواکاریی نەشتەرگەری بۆ ھاوشێوەکردنی ڕواڵەت بە وێنەی فلتەرکراو. ئەو وتارە پشت بە ڕاپۆرتە میدیایییەکان و ئەزموونی باسکراوی نەشتەرگەران دەبەستێت؛ بەڵگەیەکی تاقیکردنەوەیی بۆ ئەوە نییە کە فلتەرەکان BDD دروست دەکەن.<ref name="source-31">Ramphul, Kamleshun; Mejias, Stephanie G (3 March 2018). “Is ‘Snapchat Dysmorphia’ a Real Issue?”. Cureus. 10 (3) e2263. doi:10.7759/cureus.2263. PMC 5933578. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29732270/ PMID 29732270]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5933578 https://doi.org/10.7759%2Fcureus.2263 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29732270</ref> <span id="ڕوانگەی-کۆمەڵایەتی-و-کولتووری"></span> == ڕوانگەی کۆمەڵایەتی و کولتووری == لێکدانەوە کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکان سەرنج دەدەنە ئەوەی چۆن پێوەرەکانی جوانی و گرنگیی دانراو بۆ ڕواڵەت لە کۆمەڵگەدا دروست دەبن. تەتیانا دانیلۆڤا، لە لێکدانەوەیەکی تیۆریدا، جوانی وەک سەرمایەیەکی کۆمەڵایەتی باس دەکات کە ڕێکلام و پیشەسازیی جوانی پشتگیریی لێ دەکەن. ئەمە لێکدانەوەیەکی کولتوورییە؛ ناڕازیبوون لە ڕواڵەت بە تەنھا یەکسان نییە بە دەستنیشانکردنی پەشێوییەکی دەروونی.<ref name="source-37">Danylova, Tetiana (6 November 2020). “The Modern-Day Feminine Beauty Ideal, Mental Health, and Jungian Archetypes”. Mental Health: Global Challenges Journal. 3 (1): 38–44. doi:10.32437/mhgcj.v3i1.99. S2CID 228817747. https://doi.org/10.32437%2Fmhgcj.v3i1.99 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:228817747</ref> ھەڵوێست بەرامبەر قەبارەی جەستە لە کولتوورە جیاوازەکاندا یەکسان نییە. پێداچوونەوەیەکی نێوان کولتوورەکان لە ساڵی ١٩٩٢دا، پەیوەندیی نێوان پەسەندکردنی قەبارەی جەستەی ژنان و ھۆکارەکانی وەک دڵنیایی لە دابینبوونی خۆراک، کەش و ھەوا و پێگەی کۆمەڵایەتیی ژنان باس کردووە. ئەم بابەتانە دەربارەی پێوەرەکانی ڕواڵەتن و پێوەری باوبوونی BDD نین.<ref name="source-38">Anderson, Judith L.; Crawford, Charles B.; Nadeau, Joanne; Lindberg, Tracy (May 1992). “Was the Duchess of windsor right? A cross-cultural review of the socioecology of ideals of female body shape”. Ethology and Sociobiology. 13 (3): 197–227. doi:10.1016/0162-3095(92)90033-Z. https://doi.org/10.1016%2F0162-3095%2892%2990033-Z</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ وێنەی جەستە، تێڕوانین بۆ جەستە، ڕازیبوون لێی و ڕێزگرتن لە خۆی لە نێوان سێ کۆمەڵەی ژنان لە ئەڵمانیا، کۆلۆمبیا و کۆمەڵگەی قێقچی (Q’eqchi’) لە گواتیمالا بەراورد کرد. ژنانی قێقچی ڕازیبوونیان لە جەستە بە شێوەیەکی ئاماریی بەرچاو لە دوو کۆمەڵەکەی دیکە زیاتر نەبوو، بەڵام لە ھەڵسەنگاندنی قەبارەی خۆیاندا زیاتر جەستەیان بە لاغرتر لە قەبارەی ڕاستەقینەی دادەنا.<ref name="source-39">Odinga, Julia; Kasten, Erich (December 2020). “From the jungle to urban centers: body image and self-esteem of women in three different cultures”. International Journal of Anthropology and Ethnology. 4 (1): 4. doi:10.1186/s41257-020-00030-5. S2CID 219748446. https://doi.org/10.1186%2Fs41257-020-00030-5 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:219748446</ref> نووسەرانی توێژینەوەکە نەبوونی ئاوێنە و تەرازوو و جیاوازیی جل و پێوەرە کولتوورییەکانیان وەک لێکدانەوەی ئەگەری بۆ ئەم ئەنجامە پێشنیار کردووە. کۆمەڵەکان لە ڕووی ژمارە، خوێندن، دۆخی ژیان و دەستگەیشتن بە میدیاوە جیاواز بوون؛ ئەنجامەکان نوێنەرایەتیی ھەموو ژنانی ئەو وڵاتانە ناکەن. ئەم توێژینەوەیە جیاوازیی نێوان تێڕوانین بۆ قەبارەی جەستە و ڕازیبوون لە جەستە دەخاتە ڕوو، و نابێت بە خۆی وەک دەستنیشانکردنی BDD لێک بدرێتەوە.<ref name="source-39" /> توێژینەوەیەک لە نێوان دایکان و کچانیان لە خێزانە کەمدەرامەتە ئەمریکییەکانی ڕەچەڵەک ئەفریقی لە ئەلاباما، جیاوازیی نێوان قبووڵکردنی جەستەی گەورەتر و ڕازیبوون لە جەستەی باس کردووە؛ ئەو دووانە ھەمیشە یەکسان نین.<ref name="source-40">Thomas, Martina; DeCaro, Jason A. (June 2018). “Body Image Models among Low-income African American Mothers and Daughters in the Southeast United States: Body Image Models among African American Females”. Medical Anthropology Quarterly. 32 (2): 293–310. doi:10.1111/maq.12390. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28556397/ PMID 28556397]. https://doi.org/10.1111%2Fmaq.12390 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28556397</ref> لە توێژینەوەیەکی جیاوازدا لە ھەرزەکارانی چەند گرووپێکی ڕەچەڵەکی، بەشداربووانی ئەمریکیی ڕەچەڵەک ئەفریقی ناڕازیبوونی کەمتریان لە جەستە ڕاپۆرت کردبوو تا بەشداربووانی سپیپێست، ئاسیایی و ھیسپانیک. ئەو ئەنجامە تایبەت بەو نموونەیەی ھەرزەکاران بوو، نەک حوکمێکی گشتی دەربارەی ھەموو ژنان یان ھەموو کولتوورەکان.<ref name="source-35">Mayville, Stephen; Katz, Roger C.; Gipson, Martin T.; Cabral, Keri (1 September 1999). “Assessing the Prevalence of Body Dysmorphic Disorder in an Ethnically Diverse Group of Adolescents”. Journal of Child and Family Studies. 8 (3): 357–362. doi:10.1023/A:1022023514730. S2CID 67989365. https://doi.org/10.1023%2FA%3A1022023514730 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:67989365 https://link.springer.com/article/10.1023/A:1022023514730</ref> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠٢١ BDD و ناڕازیبوون بە جەستەی لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا باس کردووە و ئاماژەی بە گرنگیی نیگەرانییەکانی دەربارەی ڕووخسار لە ھەندێک توێژینەوەدا داوە. ئەم ئەدەبیاتە دەریدەخات کە بابەتەکە تەنھا تایبەت بە کۆمەڵگە ڕۆژئاوایییەکان نییە. ھەر لەو پێداچوونەوەیەدا کەمیی زانیاریی ڕاستەوخۆ دەربارەی BDD لە کولتوورە جیاوازەکاندا جەختی لێ کراوەتەوە.<ref name="source-42" /> == دەستنیشانکردن == شەرم لە نیگەرانییەکانی ڕواڵەت و ترس لە حوکمدانی کەسانی دیکە دەتوانێت وای لە کەسەکە بکات نیشانەکان باس نەکات. بۆیە BDD ھەندێک جار دەستنیشان ناکرێت، یان بە ھۆی نیشانە ھاوبەشەکانەوە لەگەڵ پەشێوییەکانی خواردن، پەشێویی وەسواسی ناچاری (OCD) یان [[پەشێویی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی|پەشێویی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی]] تێکەڵ دەکرێت.<ref name="source-2" /><ref name="source-45">“Body Dysmorphic Disorder”. Anxiety and Depression Association of America. Retrieved 2 January 2019. https://adaa.org/understanding-anxiety/related-illnesses/other-related-conditions/body-dysmorphic-disorder-bdd https://adaa.org/understanding-anxiety/body-dysmorphic-disorder</ref> دەستنیشانکردن پەیوەندیی سەرقاڵبوون بە ڕواڵەت، ڕەفتارە دووبارەکان و ئاستی ناڕەحەتی یان تێکچوونی ژیان لەبەرچاو دەگرێت. لە DSM-5دا، ئەگەر سەرقاڵبوون بە ڕواڵەت بە نیگەرانیی چەوری یان کێشی جەستە لە پەشێوییەکی خواردندا باشتر ڕوون بکرێتەوە، ئەو سەرقاڵبوونە وەک BDD دەستنیشان ناکرێت. لە ھەمان کاتدا، کەسێک دەتوانێت پێوەری ھەر دوو پەشێوییەکەی ھەبێت.<ref name="source-2" /><ref name="source-42" /> کۆمەڵەی نیگەرانی و خەمۆکیی ئەمریکا (Anxiety and Depression Association of America؛ ADAA) لە باسکردنی جیاوازیی نێوان BDD و OCDدا ئاماژە بەوە دەکات کە کەسانی تووشبووی BDD زۆرجار تێگەیشتنی کەمتریان لە نادروستیی باوەڕەکانیان ھەیە و زیاتر تووشی خەمۆکی دەبن.<ref name="source-45" /> <span id="بوون-لەگەڵ-تێکچوونەکانی-دیکە"></span> === بوون لەگەڵ پەشێوییەکانی دیکە === BDD دەتوانێت لەگەڵ [[پەشێوی گشتی خەمۆکی|پەشێویی خەمۆکیی گەورە]]، [[پەشێویی دڵەڕاوکێ|پەشێوییەکانی دڵەڕاوکێ]] و OCDدا ھەبێت. ھەروەھا [[پەشێویی دووجەمسەری]] دەتوانێت لەگەڵ BDDدا ھەبێت.<ref name="source-203">Castle D, Beilharz F, Phillips KA, et al. (2021). “Body dysmorphic disorder: a treatment synthesis and consensus”. International Clinical Psychopharmacology. 36 (2): 61–75. doi:10.1097/YIC.0000000000000342. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33230025/</ref> پەشێویی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی لە پەیوەندییە گرنگەکانە، چونکە ترس لە ھەڵسەنگاندنی نەرێنیی خەڵک و دوورکەوتنەوە لە پەیوەندیی کۆمەڵایەتی لە ھەردوو پەشێوییەکەدا دەبینرێت. ھاوشێوەییی نیشانەکان بە مانای یەک پەشێویی بوونیان نییە.<ref name="source-2" /><ref name="source-11">Fang, Angela; Hofmann Stefan G (Dec 2010). “Relationship between social anxiety disorder and body dysmorphic disorder”. Clinical Psychology Review. 30 (8): 1040–1048. doi:10.1016/j.cpr.2010.08.001. PMC 2952668. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20817336/ PMID 20817336]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2952668 https://doi.org/10.1016%2Fj.cpr.2010.08.001 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20817336</ref> [[دڵنەبردنی دڵەڕاوکەیی|ئەنۆرێکسیا نێرڤۆسا]] و [[بولیمیا|بولیمیا]] دەتوانن لەگەڵ BDDدا ھەبن. لە جیاکردنەوەیاندا ناوەڕۆکی نیگەرانییەکە و پێوەرەکانی ھەر پەشێوییەک گرنگن؛ تەنھا بوونی ناڕازیبوون بە ڕواڵەت بۆ یەکساندانانیان بەس نییە.<ref name="source-2" /><ref name="source-42" /> == چارەسەر == <span id="دەرمان-و-دەروونچارەسەری"></span> === دەرمان و دەروونچارەسەری === چارەسەریی مەعریفیی ڕەفتاری (CBT) و دەرمانە ڕێگرەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین (SRIs)، لەوانە [[ڕێگرە ھەڵبژاردەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین|ڕێگرە ھەڵبژاردەیییەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین]] (SSRIs)، لە چارەسەرە لێکۆڵراوەکانی BDDن. پێداچوونەوەی کۆکرەین لە ساڵی ٢٠٠٩دا ئەنجامی ژمارەیەکی کەمی تاقیکردنەوەی کورتخایەنی کۆ کردەوە و بەڵگەکانی بە نیشاندەری سوودی ئەگەریی ئەم چارەسەرانە دانا؛ ھەروەھا داوای توێژینەوەی زیاتر و دووبارەکردنەوەی ئەنجامەکانی کرد.<ref name="source-55" /> پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک و مێتا شیکردنەوەی ساڵی ٢٠١٦، کە حەوت تاقیکردنەوەی ھەڕەمەکیی کۆنترۆڵکراوی لەسەر ٢٩٩ کەس لەخۆ گرتبوو، لە شیکردنەوەی کۆکراوەکەدا دۆزییەوە کە نیشانەکان لە گرووپی CBT زیاتر لە گرووپەکانی بەراورد کەم بوونەوە. گرووپەکانی بەراورد لیستی چاوەڕوانی یان دەستێوەردانێکی دەروونی، وەک پشتگیریی دەروونی، لەخۆ دەگرت. زۆربەی تاقیکردنەوەکان لە ناوەندە پسپۆڕەکاندا کرا بوون و تەنھا سێیان زانیاریی بەدواداچوونی دوو تا چوار مانگی لەگەڵ گرووپی بەراورددا ھەبوو؛ نووسەران جەختیان کردووەتەوە کە کاریگەریی درێژخایەن و ڕۆڵی تایبەتی ھەر تەکنیکێک پێویستیان بە لێکۆڵینەوەی زیاتر ھەیە.<ref name="source-54" /> CBT دەتوانێت یارمەتیی کەسەکە بدات لێکدانەوە و باوەڕەکانی دەربارەی ڕواڵەت بپشکنێت و ڕەفتارە دووبارەکان و دوورکەوتنەوە کەم بکاتەوە. دەرمانە ڕێگرەکانی دووبارەوەرگرتنەوەی سیرۆتۆنینیش دەتوانن سەرقاڵبوون، ناڕەحەتی و ڕەفتارە ناچارییەکان کەم بکەنەوە؛ سوود تەنھا سنووردار نییە بەو کەسانەی تێگەیشتنی باشیان لە نادروستیی باوەڕەکانیان ھەیە.<ref name="source-2" /><ref name="source-7" /> لە ڕووبەڕووبوونەوە و ڕێگرتن لە وەڵامدا، کەسەکە بە ھێواشی و بە یارمەتیی چارەسەرکار ڕووبەڕووی ئەو دۆخانە دەبێتەوە کە نیگەرانیی ڕواڵەتی تێدا زیاد دەبێت و فێر دەبێت بەبێ ڕەفتارە دووبارەکان مامەڵە لەگەڵ نیگەرانییەکەیدا بکات.<ref name="source-202" /> سابین ویلھێلم و ھاوکارانی ڕێنمایییەکی CBTی تایبەت بە نیشانەکانی BDDیان لە توێژینەوەیەکی سەرەتایی لەسەر ١٢ گەورەساڵی تووشبوو بە BDD و بەبێ گرووپی کۆنترۆڵدا تاقی کردەوە. نیشانەکان دوای چارەسەر بە گشتی کەم بوونەوە. لە ١٠ کەسی تەواوکەری چارەسەر، ناوەندیی نمرەی نیشانەکانی BDD لە بەدواداچوونی سێ مانگدا، بە بەراورد بە کۆتاییی چارەسەر، گۆڕانێکی ئاماریی بەرچاوی نەبوو؛ لە بەدواداچوونی شەش مانگداش ٩ کەس بەشدارییان کرد و ئەنجامەکە لەو کۆمەڵەیەدا ھاوشێوە بوو. بەشە سەرەکییەکانی چارەسەرەکە بریتی بوون لە زانیاری و فێرکاری دەربارەی پەشێوییەکە، داڕشتنی تێگەیشتنێکی تایبەت بە دۆخی کەسەکە، پێداچوونەوە بە شێوازی بیرکردنەوە، ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ڕێگرتن لە ڕەفتارە دووبارەکان، و ڕاھێنانەوەی تێڕوانین لەگەڵ ھۆشیاریی ئێستا. قەبارەی بچووکی ئەم توێژینەوەیە و نەبوونی گرووپی کۆنترۆڵ سنووری لێکدانەوەی ئەنجامەکانی داناوە.<ref name="source-56">Wilhelm, Sabine; Phillips, Katharine A.; Fama, Jeanne M.; Greenberg, Jennifer L.; Steketee, Gail (December 2011). “Modular Cognitive–Behavioral Therapy for Body Dysmorphic Disorder”. Behavior Therapy. 42 (4): 624–633. doi:10.1016/j.beth.2011.02.002. PMC 3320734. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22035991/ PMID 22035991]. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3320734 https://doi.org/10.1016%2Fj.beth.2011.02.002 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22035991</ref> فێرکاری دەربارەی پەشێوییەکە دەتوانێت بەشێک بێت لە ئامادەکردنی کەسەکە بۆ چارەسەر؛ کتێبەکانی خۆیاریدان و سەرچاوە پشتگیریکەرەکانی ئینتەرنێت لە ھەندێک پێداچوونەوەدا لەم چوارچێوەیەدا باس کراون.<ref name="source-7" /> <span id="نەشتەرگەری-و-دەستکاریی-جوانکاری"></span> === نەشتەرگەری و دەستکاریی جوانکاری === زۆرێک لە کەسانی تووشبوو داوای چارەسەریی پێست یان نەشتەرگەریی جوانکاری دەکەن بۆ گۆڕینی ئەو کەموکوڕییەی پێیان وایە ھەیە. ئەم دەستکارییانە زۆرجار نیشانە سەرەکییەکانی BDD کەم ناکەنەوە. پێداچوونەوەیەکی ساڵی ٢٠١٦ ئەنجامی خراپی لە زۆرێک لە تووشبوواندا ڕاپۆرت کردووە، بەڵام نووسەران نەیانتوانیوە سوودی ئەگەری لە ھەندێک کەسی تووشبوو بە BDDی سووک و نیگەرانیی سنووردار بە بەشێکی جەستە بە تەواوی ڕەت بکەنەوە. بەڵگەی بەدواداچوونی درێژخایەن سنووردارە.<ref name="source-2" /><ref name="source-57">Bowyer, Laura; Krebs, Georgina; Mataix-Cols, David; Veale, David; Monzani, Benedetta (December 2016). “A critical review of cosmetic treatment outcomes in body dysmorphic disorder”. Body Image. 19: 1–8. doi:10.1016/j.bodyim.2016.07.001. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27517118/ PMID 27517118]. S2CID 4553598. https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/a-critical-review-of-cosmetic-treatment-outcomes-in-body-dysmorphic-disorder(e126c9ab-3ed3-4ed6-88ff-054a68004846).html https://doi.org/10.1016%2Fj.bodyim.2016.07.001 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27517118 https://api.semanticscholar.org/CorpusID:4553598</ref> == مێژوو == BDD پێشتر بە ناوی «dysmorphophobia» ناسراوە. ئێنریکۆ مۆرسێلی، پزیشکی ئیتاڵی، لە کۆتاییی سەدەی نۆزدەیەمدا ئەم دۆخەی وەسف کردووە؛ بابەتەکە پێش لێکۆڵینەوە سیستەماتیکە نوێیەکان لە نووسراوە پزیشکییەکاندا ھەبووە.<ref name="source-2" /><ref name="source-58" /> پێداچوونەوەیەکی ساڵی ١٩٩١ ئاماژەی بەوە داوە کە، سەرەڕای سەرنجی پێشووی ئەورووپی بۆ بابەتەکە، لە ئەدەبیاتی پزیشکیی ئەمریکادا زۆرجار پشتگوێ خرابوو.<ref name="source-32">Phillips, K. A. (September 1991). “Body dysmorphic disorder: the distress of imagined ugliness”. American Journal of Psychiatry. 148 (9): 1138–1149. doi:10.1176/ajp.148.9.1138. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1882990/ PMID 1882990]. https://doi.org/10.1176%2Fajp.148.9.1138 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1882990</ref> لە ساڵی ١٩٨٠دا، DSM-III ئەم دۆخەی وەک نموونەیەکی پەشێویی جەستەشێوەی نائاسایی (atypical somatoform disorder) لەخۆ گرت. لە پێداچوونەوەی ساڵی ١٩٨٧، DSM-III-R ناوی «body dysmorphic disorder»ی بەکار ھێنا و پێوەری دەستنیشانکردنی وەک پەشێوییەکی جیاواز دانا. لە DSM-IV و پێداچوونەوەی دەقەکەیدا، سەرقاڵبوون بە کەموکوڕییەکی خەیاڵی یان بچووک، ناڕەحەتی یان تێکچوونی بەرچاوی ژیان، و ڕووننەکرانەوەی باشتر بە پەشێوییەکی دیکە لە بنەماکانی پێناسەکە بوون.<ref name="source-2" /><ref name="source-51" /> لە DSM-5ی ساڵی ٢٠١٣دا BDD گوازرایەوە بۆ گرووپی پەشێویی وەسواسی ناچاری و پەشێوییە پەیوەندیدارەکان. پێوەرەکە ڕەفتاری دووبارە یان کاری زەینیی دووبارە لە وەڵامی نیگەرانیی ڕواڵەت لەخۆ دەگرێت؛ ئاستی تێگەیشتن لە باوەڕەکان و بوونی دیسمۆرفیای ماسولکەش دیاری دەکرێن. کاری زەینیی دووبارە، وەک بەراوردکردن، لە پێوەرەکەدا تەنھا بە مانای بیرکردنەوەی ناخواستە نییە.<ref name="source-42" /><ref name="source-51" /> لە باسە مێژوویییەکاندا، کەیسی کەسێک کە [[زیگمۆند فرۆید|زیگمۆند فڕۆید]] بە «پیاوی گورگ» (Wolf Man) ناوی بردووە، وەک نموونەی نیگەرانیی توند دەربارەی ڕواڵەت ھاتووە. ئەو کەسە، سێرگێی پانکیێف، بە لووتی خۆی سەرقاڵ بوو و ئەم نیگەرانییە ژیانی کۆمەڵایەتیی تێک دەدا.<ref name="source-51" /><ref name="source-61">“The History of BDD”. OCD-UK. Retrieved 2022-04-27. https://www.ocduk.org/related-disorders/bdd/history-of-bdd/</ref> <span id="ھەروەھا-ببینە"></span> == ھەروەھا ببینە == * [[دیسمۆرفیای ماسولکە|دیسمۆرفیای ماسولکە]] (muscle dysmorphia).<ref name="source-42" /><ref name="source-60" /> * [[پەشێویی ناسنامەی یەکپارچەیی جەستە]] (body integrity dysphoria). == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:پەشێوییە دەروونییەکان]] oj3u869ufg6hhqein5v7mclih00d0nt 3 305889 1699724 2026-11-02T17:13:35Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1699724 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue"><span style="font-size:13px">'''چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٧:١٣، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) tbco5mu64eks1amrabntdmswfoq72lq 3 305890 1699727 2026-11-02T17:22:02Z NDG 71065 /* Question */ بەشی نوێ 1699727 wikitext text/x-wiki == Question == Hello Sarowashere, regarding your articles: You need a minute to write them? Regards [[بەکارھێنەر:NDG|NDG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:NDG|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) qvisu7kw12jxr8kfhylzzhmqsuylcn1 1699732 1699727 2026-11-02T17:59:12Z Sarowashere 67323 /* Question */ وەڵامدانەوە 1699732 wikitext text/x-wiki == Question == Hello Sarowashere, regarding your articles: You need a minute to write them? Regards [[بەکارھێنەر:NDG|NDG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:NDG|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :Hi NDG, the articles were prepared completely locally over the past few weeks and then published on Wikipedia in quick succession. I’m a native Kurdish Sorani speaker, and the articles are based on English Wikipedia articles credited in the edit summaries. :I’m continuing to review the translations and sources. If you’ve noticed any specific issues, please let me know and I’ll be happy to look into them. :Best regards, :Sarowashere [[بەکارھێنەر:Sarowashere|Sarowashere]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sarowashere|لێدوان]]) ١٧:٥٩، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) 148uosifbm4j7r6ob9592p42uew7eb2 1699734 1699732 2026-11-02T18:07:22Z NDG 71065 /* Question */ وەڵامدانەوە 1699734 wikitext text/x-wiki == Question == Hello Sarowashere, regarding your articles: You need a minute to write them? Regards [[بەکارھێنەر:NDG|NDG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:NDG|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :Hi NDG, the articles were prepared completely locally over the past few weeks and then published on Wikipedia in quick succession. I’m a native Kurdish Sorani speaker, and the articles are based on English Wikipedia articles credited in the edit summaries. :I’m continuing to review the translations and sources. If you’ve noticed any specific issues, please let me know and I’ll be happy to look into them. :Best regards, :Sarowashere [[بەکارھێنەر:Sarowashere|Sarowashere]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sarowashere|لێدوان]]) ١٧:٥٩، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::I've heard this before. All of these accounts are blocked and the pages were deleted [[بەکارھێنەر:NDG|NDG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:NDG|لێدوان]]) ١٨:٠٧، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) gyf7tcz76r0ufxbyxzh5r4gdcq7txf0 1699736 1699734 2026-11-02T18:17:47Z Sarowashere 67323 /* Question */ وەڵامدانەوە 1699736 wikitext text/x-wiki == Question == Hello Sarowashere, regarding your articles: You need a minute to write them? Regards [[بەکارھێنەر:NDG|NDG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:NDG|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :Hi NDG, the articles were prepared completely locally over the past few weeks and then published on Wikipedia in quick succession. I’m a native Kurdish Sorani speaker, and the articles are based on English Wikipedia articles credited in the edit summaries. :I’m continuing to review the translations and sources. If you’ve noticed any specific issues, please let me know and I’ll be happy to look into them. :Best regards, :Sarowashere [[بەکارھێنەر:Sarowashere|Sarowashere]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sarowashere|لێدوان]]) ١٧:٥٩، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::I've heard this before. All of these accounts are blocked and the pages were deleted [[بەکارھێنەر:NDG|NDG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:NDG|لێدوان]]) ١٨:٠٧، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :::i understand why the articles appearing so quickly might have seemed unusual. They were prepared locally before I published them. i also looked into the translation and attribution requirements beforehand in full myself and credited the English articles in the edit summaries. :::i’m still reviewing the wording line by like manually again and again, and I’d appreciate your help if you’ve spotted any problems. Could you point me to a specific example or explain what you’re concerned about? I have the local drafts available too, if you’d like to see them. :::i'm happy to discuss this and work with other editors to improve the articles. I’ll pause publishing further articles while I review the existing ones. [[بەکارھێنەر:Sarowashere|Sarowashere]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sarowashere|لێدوان]]) ١٨:١٧، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) bivo5yspeiw4yv5wqmkoppsp5th8kxi 1699738 1699736 2026-11-02T18:20:26Z Sarowashere 67323 /* Question */ وەڵامدانەوە 1699738 wikitext text/x-wiki == Question == Hello Sarowashere, regarding your articles: You need a minute to write them? Regards [[بەکارھێنەر:NDG|NDG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:NDG|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :Hi NDG, the articles were prepared completely locally over the past few weeks and then published on Wikipedia in quick succession. I’m a native Kurdish Sorani speaker, and the articles are based on English Wikipedia articles credited in the edit summaries. :I’m continuing to review the translations and sources. If you’ve noticed any specific issues, please let me know and I’ll be happy to look into them. :Best regards, :Sarowashere [[بەکارھێنەر:Sarowashere|Sarowashere]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sarowashere|لێدوان]]) ١٧:٥٩، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::I've heard this before. All of these accounts are blocked and the pages were deleted [[بەکارھێنەر:NDG|NDG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:NDG|لێدوان]]) ١٨:٠٧، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :::i understand why the articles appearing so quickly might have seemed unusual. They were prepared locally before I published them. i also looked into the translation and attribution requirements beforehand in full myself and credited the English articles in the edit summaries. :::i’m still reviewing the wording line by like manually again and again, and I’d appreciate your help if you’ve spotted any problems. Could you point me to a specific example or explain what you’re concerned about? I have the local drafts available too, if you’d like to see them. :::i'm happy to discuss this and work with other editors to improve the articles. I’ll pause publishing further articles while I review the existing ones. [[بەکارھێنەر:Sarowashere|Sarowashere]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sarowashere|لێدوان]]) ١٨:١٧، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::::if it's prefered, i can prepare future translations directly on Wikipedia and save the drafts there instead of working in local files/Word so that the work and changes are visible over time in the page history. [[بەکارھێنەر:Sarowashere|Sarowashere]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sarowashere|لێدوان]]) ١٨:٢٠، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) hxql1l0dci77ieqy6apimqhzp8nciba 2 305891 1699735 2026-11-02T18:09:45Z Sarowashere 67323 پەڕەی دروست کرد بە «== About me == Hello! I’m '''Sarowashere''', a native Kurdish Sorani speaker and contributor to Sorani Wikipedia. I’m interested in making useful, reliable information more accessible to Kurdish speakers. I contribute by translating articles from English Wikipedia into Sorani, improving existing articles, and making the language clear and understandable for a general audience. == Areas of interest == My current interests include psychology...»ەوە 1699735 wikitext text/x-wiki == About me == Hello! I’m '''Sarowashere''', a native Kurdish Sorani speaker and contributor to Sorani Wikipedia. I’m interested in making useful, reliable information more accessible to Kurdish speakers. I contribute by translating articles from English Wikipedia into Sorani, improving existing articles, and making the language clear and understandable for a general audience. == Areas of interest == My current interests include psychology, mental health, everyday life, and topics that can help readers better understand themselves and the world around them. == My approach == I aim to use natural Sorani, follow Kurdish writing conventions, and include appropriate references, links, and images. When translating, I credit the original English Wikipedia articles and try to preserve their meaning while making the text readable in Sorani. Wikipedia is a collaborative project, and there is always room to improve. If you notice a mistake or have a suggestion about one of my contributions, please leave a message on my [[User talk:Sarowashere|discussion page]]. I welcome feedback and corrections. Thank you for helping improve Sorani Wikipedia! gwh4q28cqtzqaoz56kbmhzom69pkh6b 3 305892 1699741 2026-11-02T18:42:36Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1699741 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٨:٤٢، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) 58t7wetsbrp64qg3yucbe2y4z6yhf11 10 305893 1699794 2026-11-02T20:00:45Z Kushared 5048 پەڕەی دروست کرد بە «{{Documentation subpage}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --> ==بەکارهێنان== This template is a standardized sidebar navigational box for articles on the music of regions, nations, or other areas. It may be extended to include other topics in the future. To use this template, add <nowiki>{{Music of sidebar | parameter list... }}</nowiki> at the top of the introductory section of the article in question. Parameters...»ەوە 1699794 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --> ==بەکارهێنان== This template is a standardized sidebar navigational box for articles on the music of regions, nations, or other areas. It may be extended to include other topics in the future. To use this template, add <nowiki>{{Music of sidebar | parameter list... }}</nowiki> at the top of the introductory section of the article in question. Parameters are defined in the section below. This template is still under development. If there are features you would like to see added or changed, please leave a note on the talk page. ===پارامیتەرەکان=== The full list of parameters is as follows: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Music of sidebar |pagename = {{subst:PAGENAME}}<!-- The name of the sidebar or article page (for backlinks to the template) --> |region = The region in question. |article = Name of main 'music of' article; defaults to 'Music of {{{region}}}'. |image = An image appropriate to the music of the region. |caption = A caption for the above image |mainbgcolor = Color of the main background |headbgcolor = Color of the headers' backgrounds |timeline = Article name for a timeline of music in this region. |samples = Article name for a collection of music samples for this region. |topics = Specific regional topics. Best to keep this list short. |genres = List of music genres, with links applicable to this region. |religious = Music particular to regional religious groups. |ethnic = Music particular to regional ethnic groups. |traditional = Non-modern music that does not fit better into the following categories. |otherforms = Open list of other important forms, if any. |otherformslabel = Label for otherforms list; defaults to 'Other music'. |awards = Awards and major award ceremonies. |charts = Regional public charts for popular music. |festivals = Regional music festivals and events. |media = Regional media organizations. |anthem = National anthem for region, if applicable. |othernationalistic = Other nationalistic and/or patriotic songs, if applicable. |subregions = Subregions of the region. |nearregions = Nearby, enclosing, or related regions. |othregions = Generic list of other related regions, if needed. |othlabel = Label to apply to othregions list; defaults to 'Other regions'. }}</syntaxhighlight> Where article names are requested, they should be provided without brackets. Anything in the lists, of course, needs normal wikitext. The 'culturename' parameter <s>is used for assigning pages to categories, and</s> should be the [[adjective|adjectival]] form of the region name. For example, if the region is China, culturename should be Chinese; if the region is Africa, culturename should be African. If there are any doubts, check [[:Category:Music by country]], [[:Category:Music by region]] or [[:Category:Music by continent]] for the correct word to use. Colors may be specified in any form recognized by [[Web colors#CSS colors|CSS]] - three or six digit hexadecimal (e.g., #ccf or #f323ee), RGB values (using the form 'rgb(123, 33, 43)'), HTML color names (red, aqua, orange...) or etc. ===Collapsible=== <syntaxhighlight lang="wikitext"> |collapsible = Set this to 'yes' to make the sidebar collapsible |collapsed = Set this to 'yes' to make the sidebar collapsed by default </syntaxhighlight> ===نموونە=== {{Music of sidebar |pagename = Music of sidebar |culturename = Martian |region = Mars |image = |caption = |topics = * [[Musical weaponry]] * [[Water songs]] * [[Instruments requiring more than four limbs]] |genres = * [[Martian classical music|Classical]] * [[Martian popular music|Pop]] * [[Martian rock|Rock]] * [[Martian jazz|Jazz]] |religious = * [[Forthright dirges]] * [[Wedding Music (Martian)]] * [[Meditation music]] |traditional = * [[celebratories]] * [[spensions]] |subregions = * [[Music of Phobos|Phobos]] * [[Music of Deimos|Deimos]] |othregions = * [[Music of Earth|Earth]] * [[Music of Jupiter|Titan]] * [[Music of Outer planets|Outer planets]] |othlabel = Nearby Planets }}<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;">{{Music of sidebar |pagename = Music of sidebar |culturename = Martian |region = Mars |image = |caption = |topics = * [[Musical weaponry]] * [[Water songs]] * [[Instruments requiring more than four limbs]] |genres = * [[Martian classical music|Classical]] * [[Martian popular music|Pop]] * [[Martian rock|Rock]] * [[Martian jazz|Jazz]] |religious = * [[Forthright dirges]] * [[Wedding Music (Martian)]] * [[Meditation music]] |traditional = * [[celebratories]] * [[spensions]] |subregions = * [[Music of Phobos|Phobos]] * [[Music of Deimos|Deimos]] |othregions = * [[Music of Earth|Earth]] * [[Music of Jupiter|Titan]] * [[Music of Outer planets|Outer planets]] |othlabel = Nearby Planets }}</syntaxhighlight>{{-}} ===ئەمانەش ببینە=== *{{tl|UNESCO Oral and Intangible music}} {{World topic|prefix = Template:Music of|noredlinks =y|title=Music of country templates}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- CATEGORIES HERE, THANKS --> [[Category:Music sidebar templates| ]] [[Category:Sidebar metatemplates]] }}</includeonly> fklo8677kvhdkaqx7uyir0l7bxetpm8 0 305894 1699824 2026-11-02T20:14:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1699824 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}} }} {{Music of sidebar |pagename = مۆسیقای کوردی |region = کوردستان |culturename = کوردی |image = [[File:Flag of Kurdistan.svg|50px|link=|alt=Kurdish flag]] |headbgcolor = #FEBE09; color:White; |topics = * [[مۆسیقای میزۆپۆتامیا]] * [[Kurdish musical instruments|Traditional instruments]] * [[Middle Eastern music]] |traditional = * [[Hayran (vocal style)|Hayran]] * [[Dengbêj]] * [[Kurdish maqam]] ** [[Taqsim]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Athar Kurd]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Rast]] ** [[Arabic maqam#Maqam families|Bayati]] |genres = * [[Kurdish folk music|Folk]] * [[Kurdish classical music|Classic]] * [[Kurdish pop music|Pop]] * [[Kurdish rock|Rock]] * [[Kurdish hip hop|Hip hop]] |religious = * [[Yarsanism|Yarsani]] |awards = * [[Kurdish International Theater Festival|KITF]] * [[Dilan Ensemble|Dilan]] |festivals = * [[Newroz as celebrated by Kurds|Newroz]] * [[Yazidi New Year]] * [[Yalda Night]] |anthem = * [[Kurdish anthems]] ** [[Ey Reqîb]] ** [[Kurdish anthems#Her Kurd Ebin|Her Kurd Ebîn]] |othlabel = Regional styles }} <noinclude> {{Documentation|content= ==See also== *{{tl|Music of sidebar}} [[Category:Music sidebar templates|Kurdistan]] [[Category:Kurdistan sidebar templates]] }} </noinclude> 4u1j5astee61vw1v3tdd1xcl9ne0syg 0 305895 1699831 2026-11-02T20:42:28Z Ravan 7844 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1376332396|Kurdish folk music]]» 1699831 wikitext text/x-wiki {{دارێژە:مۆسیقای کوردستان}} [[File:Zirak.jpg|وێنۆک|[[حەسەن زیرەک|هیسێن زیرێک]] یەکێک لە بەناوبانگترین هونەرمەندانی مۆسیقای گەلی کورد]] مۆسیقای گەلی کورد مۆسیقایەکی کە پەیوەستە بە گەلی کوردەوە، کە چەندین شێواز و ئامێر و بابەتە شیعرییەکانی ناوچەکە دەگرێتەوە.زۆرجار بە دەم دەگوازرێتەوە و ڕەنگدانەوەی لایەنەکانی کەلتور و مێژووی کوردە. کۆنترین لێکۆڵینەوەی تۆمارکراوی مۆسیقای گەلی کورد لەلایەن کاهین و ئاوازدانەر کۆمیتاسەوە لە ساڵی ١٩٠٣ ئەنجامدرا، کاتێک گۆرانییەکانی کورد بڵاوکردەوە، کۆکراوەی دوازدە مۆسیقایی کورد کە کۆیکردەوە لە کاتی گەشتەکانی.<ref>{{Cite book|last=Sylvia Angelique Alajaji|title=Music and the Armenian diaspora : searching for home in exile|date=2015|publisher=[[Indiana University Press]]|isbn=978-0253017765|page=168}}</ref> مۆسیقای گەلی کورد ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە پاراستنی نەریتی دەمی و دەربڕینی ناسنامەی گشتی.بە شێوەیەکی نەریتی لە کۆبوونەوە کۆمەڵایەتییەکاندا ئەنجام دەدرێت وەک هاوسەرگیری فێستیڤاڵ، و ئاهەنگەکانی [[نەورۆزی کوردەواری|نیۆز]]. شێواز و ئامرازی جیاواز بەپێی ناوچەکان جیاوازن، کە ڕەنگدانەوەی [[جوگرافیا|جوگرافی]] و [[زمان|جیاوازی زمان]] کۆمەڵگە کوردەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-culture/kurdish-music/ |ڕێکەوتی سەردان=4 June 2025 |وێبگە=The Kurdish Project}}</ref> شێوازە مۆسیقاییەکان زۆرجار جیاوازن نەک تەنها لە نێوان هەرێمەکان بەڵکو لە گوندێکەوە بۆ گوندێکی تر، کە ڕەنگدانەوەی کەسایەتییە ناوخۆییەکان و گواستنەوەی دەمی نەریتەکانی خەڵکی کوردە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bilal |first=Zeynep |ڕێکەوت=6 September 2020 |ناونیشان=https://ajammc.com/2020/09/06/sonic-craft-kurdish-grani/ |وێبگە=Ajam Media Collective}}</ref> == مێژوو و پێشینان == مۆسیقای گەلی کورد مێژوویەکی درێژی هەیە کە لە نزیکەوە پەیوەستە بە ئەزموونی کلتوری و سیاسی [[کورد|خەڵکی کورد]].بە شێوەیەکی نەریتی لەڕێگەی نەریتی دەمیەوە دەگوازرێتەوە، ئەم گۆرانیانە زۆرجار بابەتەکانیان لە گێڕانەوەی مێژووییەوە بۆ [[ھەڵبەستی پاڵەوانی|شیعر]] و ئەفسانە ئەپییەکان دەگوازنەوە. ناساندنی تەکنەلۆژیای [[فۆنۆگراف]] لە کۆتایی ساڵانی ١٩٢٠دا قۆناغێکی گرنگ بوو لە تۆمارکردنی مۆسیقای کورد.ستۆدیۆی تۆمارکردن لە [[بەغدا]] دەستیان کرد بە گرتنی نواندنەکانی هونەرمەندانی کورد، کە بەشداری کرد لە پاراستن و بڵاوکردنەوەی فراوانتر لە میراتە مۆسیقیەکانیان.<ref>{{Cite book|last=Tony Langlois|title=Non-Western Popular Music|date=2011|publisher=[[Farnham]]|isbn=9780754629849|location=Ashgate}}</ref> [[File:Dengbesh.jpg|وێنۆک|یاریزانێکی دیگبایج]] لەڕووی مێژووییەوە، [[دەنگبێژی|دیگبیز]] باڕدیە کوردەکانی نەریتی، ڕۆڵێکی سەرەکییان هەبووە لە گواستنەوەی مێژووی دەمی و چیرۆکی باوباپیران لەڕێی گۆرانی و وشەی قسەکراوەوە. نواندنەکانیان کلیلی نەریتی گێڕانەوەیان لە نێو مۆسیقای کوردیدا، زۆرجار باسی ڕووداوەکان، ڕەچەڵەک و сагаەکانی پاڵەوانێتی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://folkworks.org/article/an-introduction-to-kurdish-folk-music/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=FolkWorks |زمان=en-US}}</ref> پەرەپێدانی مۆسیقای گەلی کورد بە قوڵی کاریگەری لەسەر بارودۆخی کۆمەڵایەتی و سیاسی هەبووە.لە چەند خاڵێکی جیاواز لە مێژوودا، دەربڕینی ناسنامەی کورد، لەنێویاندا مۆسیقا، ڕووبەڕووی قەدەغەکردنی هاتوچۆ و سەرکوتکردنی کلتوری بوونەتەوە، بەتایبەتی لەو وڵاتانەی کە کوردەکان دانیشتوانێکی کەمینەیان پێکهێناوە. ئەزموونی سیاسیی [[کورد|خەڵکی کورد]] بە شێوەیەکی قوڵ ناوەڕۆک و مەبەستی مۆسیقای گەلیان گۆڕیوە.گۆرانییەکان زۆرجار بابەتەکانی بەرخۆدان، سەربەخۆیی و خەبات بۆ مافە کلتووری و سیاسییەکان دەپشکنن.ئەم ڕەهەندی سیاسییە بەتایبەتی لە ساڵانی ١٩٩٠کاندا لە [[تورکیا]] دەرکەوت، کە مۆسیقای خەڵکی کورد وەک فۆرمێک لە دەربڕینی کولتووری و هاوسۆزی لە نێو سنوردارکردنی دەوڵەتدا دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.umbc.edu/MA/index/number11/aksoy/ak_0.htm |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=www2.umbc.edu}}</ref> == سڕینەوەی کلتوری == بەدرێژایی سەدەی بیستەم، چەندین گۆرانی گەلی کورد وەرگیراون و خراونەتە ناو مۆسیقای گەلی تورکی زۆرجار بەبێ ناسینەوەی سەرچاوەی کوردیان.لە هەندێک حاڵەتدا، شیعرەکانی زمانی کوردی بە شیعرەکانی تورکی گۆڕدرا، و گۆرانییەکان وەک بەشێک لە میراتی کولتووری نیشتیمانی تورکی پێشکەش کران.ئەم پرۆسەیە بەشداری کردووە لە سڕینەوەی بەشدارییەکانی کورد بۆ مێژووی مۆسیقای ناوچەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hough |first=Christina |year=2010 |title=Obscured Hybridity: The Kurdishness of Turkish Folk Music |url=https://ethnomusicologyreview.ucla.edu/journal/volume/15/piece/480 |journal=Ethnomusicology Review |volume=15}}</ref> == ئامرازەکان == {{سەرەکی|Kurdish musical instruments}}مۆسیقای گەلی کورد چەندین ئامرازی نەریتی تێدایە کە بەشێکن لە نواندن و دەربڕینی ستایلی. === ئامرازەکانی زنجیرە === [[File:Ghobad_ghobadi45677.jpg|وێنۆک|مۆسیقاژەن و لۆتێری گۆباد گۆبادی، ڕوخسارێکی یەرسەنزم تانبوری کوردی دەگێڕێت.]] * تێمبۆر: لیتێکی درێژخایەن و لەشێکی شێوەی مرواری، تێمبور گرنگیەکی کلتوری و ڕۆحیی هەیە، بەتایبەتی لەنێوان کۆمەڵگەی ئایینی یەرسان و [[دەروێش|دێرڤیسەکان]] [[سۆفییایەتی|سوفی]]. بە زۆری لە ناوچەکانی وەک کەرمانشاش، کوردستان و پارێزگاکانی لۆریستان دروست دەکرێت.ئامێرەکە بە شێوەیەکی ئاسایی سێ زنجیرەی کانزایی تێدایە و بە بەکارهێنانی تەکنیکێکی جیاواز یاری پێدەکرێت کە تێیدا پەنجە تاکەکەسیەکان دەژەنرێت.<ref name=":1">{{Cite NewGrove2001|title=Tanbur}}</ref> * '''[[کەمانچە|کیمانچێ]]''': ئامێرێکی زنجیرە کە لەشی بازنەیی و ملێکی درێژە، کامانچێ بەشێکە لە مۆسیقای کلاسیکی و Folkی کورد.بە شێوەی ستوونی یاری پێدەکرێت و بە مەودای دەربڕینی ناسراوە. * عود: لیتێکی کورت و بێ قۆڵی لەگەڵ قوڵ و چوارگۆشە لە مۆسیقای کوردیدا بەکاردێت و بە دەنگێکی دەوڵەمەند و دەنگدار ناسراوە، بەناوبانگە لەنێوان کوردەکان لە تورکیا و [[کوردانی باشووری کوردستان|کوردەکان لە عێراق]].<ref name="Kurdishglobe" /> * '''Cümbüş''': لووتی درێژ و بێ قۆڵی هاوشێوەی بانجۆ لەگەڵ دەنگەکەی تێکەڵەیەک لە سەز و عود، بەناوبانگە لەنێوان [[کوردانی تورکیا|کوردەکان لە تورکیا]] و [[کوردانی سووریا|کوردەکان لە سوریا]].<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.campin.me.uk/Music/Cumbus/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-23 |وێبگە=www.campin.me.uk}}</ref> === ئامرازی بای === * '''[[زوڕنا|زۆرنا]]''': ئامێرێکی دەنگی بەرز و دوو هێلکە، زۆڕنا بە شێوەیەکی گشتی لە ئاهەنگەکانی دەرەوە بەکاردەهێنرێت و زۆرجار لەگەڵ tambor dehol.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://halifax.citynews.ca/2025/03/21/kurds-in-iraq-and-syria-celebrate-the-newroz-festival-of-spring-at-a-time-of-new-political-horizons/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=CityNews Halifax |زمان=en-US}}</ref> * Dûzele: ھەروەھا ناسراوە بە donay یان ghoshmeh، dozaleh ئامێرێکی دوو-پێنجەی ھەناسە کە دەنگێکی بەردەوام و ھاوسەنگی بەرهەم دەهێنێت.بە شێوەیەکی نەریتی لە گەڵا یان کانزا دروست دەکرێت و لە ئاهەنگەکانی جۆراوجۆردا دەژەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ostadtanbur.com/other-instruments/zemare |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=Ostad Tanbur - The Art of Tanbur |زمان=en}}</ref> * '''[[فلووت|شەمشەل]]''': شیمشاڵ، کە بە بیلوور ناسراوە، جۆرێکە لە کەڕەنا کە لە دار یان ڕیش دروستکراوە. دەنگێکی نەرم و سۆزداری بەرهەم دەهێنێت و بە شێوەیەکی ئاسایی لە شوێنی نیشتیمانیدا و خەڵکیش یاری پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hipersia.com/en/post/993 |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=HiPersia}}</ref> === ئامرازی لێدان === [[File:Tambourine_playing_ceremony.jpg|وێنۆک|ئاهەنگی یاریکردن لە [[پاڵنگان|گوندی پانگان]] [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]]] * '''[[دەف|داف]]''': تانکێکی چوارچێوەی گەورە لەگەڵ ئەڵقەی کانزایی کە بەستراوە بە ناوەوە، داف ناوەندی مۆسیقای کوردە، بەتایبەتی لە چوارچێوەیەکی ئایینی و ڕۆحی.دەنگێکی دەنگدەر بەرهەم دەهێنێت و زۆرجار لە نواندنەکانی گرووپی بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=J. Catherine |first=John |ڕێکەوت=14 August 2019 |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/380449/WATCH:-Kurdish-city-in-Iran-hosts-festival-honoring-%27daf%27-percussion-instrument |ڕێکەوتی سەردان=4 June 2025 |وێبگە=[[Kurdistan 24]]}}</ref> * دیۆل یان تێپڵ: ترەمپێکی گەورە و دوو سەری کە بە دار دەژەنرێت، دیۆل بناغەی ڕیتمی لە زۆرێک لە گرووپە مۆسیقییە کوردەکان دابین دەکات، بەتایبەتی لە کاتی ئاهەنگەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-12-13 |ناونیشان=https://www.ethnicmusical.com/percussion/all-about-the-davul-the-strongest-of-the-percussions/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=Ethnic Musical |زمان=en-US}}</ref> * '''داربۆکا''': ھەروەھا ناسراوە بە جامی ترەمپ، داربوکە ئامێرێکی لێدانە کە بە دەستی دەژەنرێت کە ڕیتمی ئاڵۆز بۆ مۆسیقای کورد زیاد دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://folkworks.org/review/danuk-morik/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04}}</ref> == هەروەها بڕوانە == * [[زەڕیاب|زەریاب]] * [[ھەڵپەڕکێی کوردی|سەمای کورد]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین|مۆسیقای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * تێمبۆر: لیتێکی درێژخایەن و لەشێکی شێوەی مرواری، تێمبور گرنگیەکی کلتوری و ڕۆحیی هەیە، بەتایبەتی لەنێوان کۆمەڵگەی ئایینی یەرسان و [[دەروێش|دێرڤیسەکان]] [[سۆفییایەتی|سوفی]]. بە زۆری لە ناوچەکانی وەک کەرمانشاش، کوردستان و پارێزگاکانی لۆریستان دروست دەکرێت.ئامێرەکە بە شێوەیەکی ئاسایی سێ زنجیرەی کانزایی تێدایە و بە بەکارهێنانی تەکنیکێکی جیاواز یاری پێدەکرێت کە تێیدا پەنجە تاکەکەسیەکان دەژەنرێت.<ref name=":1" /> * '''[[کەمانچە|کیمانچێ]]''': ئامێرێکی زنجیرە کە لەشی بازنەیی و ملێکی درێژە، کامانچێ بەشێکە لە مۆسیقای کلاسیکی و Folkی کورد.بە شێوەی ستوونی یاری پێدەکرێت و بە مەودای دەربڕینی ناسراوە. * عود: لیتێکی کورت و بێ قۆڵی لەگەڵ قوڵ و چوارگۆشە لە مۆسیقای کوردیدا بەکاردێت و بە دەنگێکی دەوڵەمەند و دەنگدار ناسراوە، بەناوبانگە لەنێوان کوردەکان لە تورکیا و [[کوردانی باشووری کوردستان|کوردەکان لە عێراق]].<ref name="Kurdishglobe" /> * '''Cümbüş''': لووتی درێژ و بێ قۆڵی هاوشێوەی بانجۆ لەگەڵ دەنگەکەی تێکەڵەیەک لە سەز و عود، بەناوبانگە لەنێوان [[کوردانی تورکیا|کوردەکان لە تورکیا]] و [[کوردانی سووریا|کوردەکان لە سوریا]].<ref name=":3" /> * [https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/music/ مۆسیقا و ئامێرە کوردەکان] - [[ئینستیتیوتی کوردیی پاریس|پەیمانگای کورد لە پاریس]] {{مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین|Kurdish music}}{{Kurdish music}} [[پۆل:مۆسیقای فۆلکلۆری]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rndugn6tcxlj5z2ztd1a6d20t8ihz6a 1699832 1699831 2026-11-02T20:43:09Z Ravan 7844 1699832 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} [[File:Zirak.jpg|وێنۆک|[[حەسەن زیرەک|هیسێن زیرێک]] یەکێک لە بەناوبانگترین هونەرمەندانی مۆسیقای گەلی کورد]] مۆسیقای گەلی کورد مۆسیقایەکی کە پەیوەستە بە گەلی کوردەوە، کە چەندین شێواز و ئامێر و بابەتە شیعرییەکانی ناوچەکە دەگرێتەوە.زۆرجار بە دەم دەگوازرێتەوە و ڕەنگدانەوەی لایەنەکانی کەلتور و مێژووی کوردە. کۆنترین لێکۆڵینەوەی تۆمارکراوی مۆسیقای گەلی کورد لەلایەن کاهین و ئاوازدانەر کۆمیتاسەوە لە ساڵی ١٩٠٣ ئەنجامدرا، کاتێک گۆرانییەکانی کورد بڵاوکردەوە، کۆکراوەی دوازدە مۆسیقایی کورد کە کۆیکردەوە لە کاتی گەشتەکانی.<ref>{{Cite book|last=Sylvia Angelique Alajaji|title=Music and the Armenian diaspora : searching for home in exile|date=2015|publisher=[[Indiana University Press]]|isbn=978-0253017765|page=168}}</ref> مۆسیقای گەلی کورد ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە پاراستنی نەریتی دەمی و دەربڕینی ناسنامەی گشتی.بە شێوەیەکی نەریتی لە کۆبوونەوە کۆمەڵایەتییەکاندا ئەنجام دەدرێت وەک هاوسەرگیری فێستیڤاڵ، و ئاهەنگەکانی [[نەورۆزی کوردەواری|نیۆز]]. شێواز و ئامرازی جیاواز بەپێی ناوچەکان جیاوازن، کە ڕەنگدانەوەی [[جوگرافیا|جوگرافی]] و [[زمان|جیاوازی زمان]] کۆمەڵگە کوردەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-culture/kurdish-music/ |ڕێکەوتی سەردان=4 June 2025 |وێبگە=The Kurdish Project}}</ref> شێوازە مۆسیقاییەکان زۆرجار جیاوازن نەک تەنها لە نێوان هەرێمەکان بەڵکو لە گوندێکەوە بۆ گوندێکی تر، کە ڕەنگدانەوەی کەسایەتییە ناوخۆییەکان و گواستنەوەی دەمی نەریتەکانی خەڵکی کوردە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bilal |first=Zeynep |ڕێکەوت=6 September 2020 |ناونیشان=https://ajammc.com/2020/09/06/sonic-craft-kurdish-grani/ |وێبگە=Ajam Media Collective}}</ref> == مێژوو و پێشینان == مۆسیقای گەلی کورد مێژوویەکی درێژی هەیە کە لە نزیکەوە پەیوەستە بە ئەزموونی کلتوری و سیاسی [[کورد|خەڵکی کورد]].بە شێوەیەکی نەریتی لەڕێگەی نەریتی دەمیەوە دەگوازرێتەوە، ئەم گۆرانیانە زۆرجار بابەتەکانیان لە گێڕانەوەی مێژووییەوە بۆ [[ھەڵبەستی پاڵەوانی|شیعر]] و ئەفسانە ئەپییەکان دەگوازنەوە. ناساندنی تەکنەلۆژیای [[فۆنۆگراف]] لە کۆتایی ساڵانی ١٩٢٠دا قۆناغێکی گرنگ بوو لە تۆمارکردنی مۆسیقای کورد.ستۆدیۆی تۆمارکردن لە [[بەغدا]] دەستیان کرد بە گرتنی نواندنەکانی هونەرمەندانی کورد، کە بەشداری کرد لە پاراستن و بڵاوکردنەوەی فراوانتر لە میراتە مۆسیقیەکانیان.<ref>{{Cite book|last=Tony Langlois|title=Non-Western Popular Music|date=2011|publisher=[[Farnham]]|isbn=9780754629849|location=Ashgate}}</ref> [[File:Dengbesh.jpg|وێنۆک|یاریزانێکی دیگبایج]] لەڕووی مێژووییەوە، [[دەنگبێژی|دیگبیز]] باڕدیە کوردەکانی نەریتی، ڕۆڵێکی سەرەکییان هەبووە لە گواستنەوەی مێژووی دەمی و چیرۆکی باوباپیران لەڕێی گۆرانی و وشەی قسەکراوەوە. نواندنەکانیان کلیلی نەریتی گێڕانەوەیان لە نێو مۆسیقای کوردیدا، زۆرجار باسی ڕووداوەکان، ڕەچەڵەک و сагаەکانی پاڵەوانێتی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://folkworks.org/article/an-introduction-to-kurdish-folk-music/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=FolkWorks |زمان=en-US}}</ref> پەرەپێدانی مۆسیقای گەلی کورد بە قوڵی کاریگەری لەسەر بارودۆخی کۆمەڵایەتی و سیاسی هەبووە.لە چەند خاڵێکی جیاواز لە مێژوودا، دەربڕینی ناسنامەی کورد، لەنێویاندا مۆسیقا، ڕووبەڕووی قەدەغەکردنی هاتوچۆ و سەرکوتکردنی کلتوری بوونەتەوە، بەتایبەتی لەو وڵاتانەی کە کوردەکان دانیشتوانێکی کەمینەیان پێکهێناوە. ئەزموونی سیاسیی [[کورد|خەڵکی کورد]] بە شێوەیەکی قوڵ ناوەڕۆک و مەبەستی مۆسیقای گەلیان گۆڕیوە.گۆرانییەکان زۆرجار بابەتەکانی بەرخۆدان، سەربەخۆیی و خەبات بۆ مافە کلتووری و سیاسییەکان دەپشکنن.ئەم ڕەهەندی سیاسییە بەتایبەتی لە ساڵانی ١٩٩٠کاندا لە [[تورکیا]] دەرکەوت، کە مۆسیقای خەڵکی کورد وەک فۆرمێک لە دەربڕینی کولتووری و هاوسۆزی لە نێو سنوردارکردنی دەوڵەتدا دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.umbc.edu/MA/index/number11/aksoy/ak_0.htm |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=www2.umbc.edu}}</ref> == سڕینەوەی کلتوری == بەدرێژایی سەدەی بیستەم، چەندین گۆرانی گەلی کورد وەرگیراون و خراونەتە ناو مۆسیقای گەلی تورکی زۆرجار بەبێ ناسینەوەی سەرچاوەی کوردیان.لە هەندێک حاڵەتدا، شیعرەکانی زمانی کوردی بە شیعرەکانی تورکی گۆڕدرا، و گۆرانییەکان وەک بەشێک لە میراتی کولتووری نیشتیمانی تورکی پێشکەش کران.ئەم پرۆسەیە بەشداری کردووە لە سڕینەوەی بەشدارییەکانی کورد بۆ مێژووی مۆسیقای ناوچەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hough |first=Christina |year=2010 |title=Obscured Hybridity: The Kurdishness of Turkish Folk Music |url=https://ethnomusicologyreview.ucla.edu/journal/volume/15/piece/480 |journal=Ethnomusicology Review |volume=15}}</ref> == ئامرازەکان == {{سەرەکی|Kurdish musical instruments}}مۆسیقای گەلی کورد چەندین ئامرازی نەریتی تێدایە کە بەشێکن لە نواندن و دەربڕینی ستایلی. === ئامرازەکانی زنجیرە === [[File:Ghobad_ghobadi45677.jpg|وێنۆک|مۆسیقاژەن و لۆتێری گۆباد گۆبادی، ڕوخسارێکی یەرسەنزم تانبوری کوردی دەگێڕێت.]] * تێمبۆر: لیتێکی درێژخایەن و لەشێکی شێوەی مرواری، تێمبور گرنگیەکی کلتوری و ڕۆحیی هەیە، بەتایبەتی لەنێوان کۆمەڵگەی ئایینی یەرسان و [[دەروێش|دێرڤیسەکان]] [[سۆفییایەتی|سوفی]]. بە زۆری لە ناوچەکانی وەک کەرمانشاش، کوردستان و پارێزگاکانی لۆریستان دروست دەکرێت.ئامێرەکە بە شێوەیەکی ئاسایی سێ زنجیرەی کانزایی تێدایە و بە بەکارهێنانی تەکنیکێکی جیاواز یاری پێدەکرێت کە تێیدا پەنجە تاکەکەسیەکان دەژەنرێت.<ref name=":1">{{Cite NewGrove2001|title=Tanbur}}</ref> * '''[[کەمانچە|کیمانچێ]]''': ئامێرێکی زنجیرە کە لەشی بازنەیی و ملێکی درێژە، کامانچێ بەشێکە لە مۆسیقای کلاسیکی و Folkی کورد.بە شێوەی ستوونی یاری پێدەکرێت و بە مەودای دەربڕینی ناسراوە. * عود: لیتێکی کورت و بێ قۆڵی لەگەڵ قوڵ و چوارگۆشە لە مۆسیقای کوردیدا بەکاردێت و بە دەنگێکی دەوڵەمەند و دەنگدار ناسراوە، بەناوبانگە لەنێوان کوردەکان لە تورکیا و [[کوردانی باشووری کوردستان|کوردەکان لە عێراق]].<ref name="Kurdishglobe" /> * '''Cümbüş''': لووتی درێژ و بێ قۆڵی هاوشێوەی بانجۆ لەگەڵ دەنگەکەی تێکەڵەیەک لە سەز و عود، بەناوبانگە لەنێوان [[کوردانی تورکیا|کوردەکان لە تورکیا]] و [[کوردانی سووریا|کوردەکان لە سوریا]].<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.campin.me.uk/Music/Cumbus/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-23 |وێبگە=www.campin.me.uk}}</ref> === ئامرازی بای === * '''[[زوڕنا|زۆرنا]]''': ئامێرێکی دەنگی بەرز و دوو هێلکە، زۆڕنا بە شێوەیەکی گشتی لە ئاهەنگەکانی دەرەوە بەکاردەهێنرێت و زۆرجار لەگەڵ tambor dehol.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://halifax.citynews.ca/2025/03/21/kurds-in-iraq-and-syria-celebrate-the-newroz-festival-of-spring-at-a-time-of-new-political-horizons/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=CityNews Halifax |زمان=en-US}}</ref> * Dûzele: ھەروەھا ناسراوە بە donay یان ghoshmeh، dozaleh ئامێرێکی دوو-پێنجەی ھەناسە کە دەنگێکی بەردەوام و ھاوسەنگی بەرهەم دەهێنێت.بە شێوەیەکی نەریتی لە گەڵا یان کانزا دروست دەکرێت و لە ئاهەنگەکانی جۆراوجۆردا دەژەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ostadtanbur.com/other-instruments/zemare |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=Ostad Tanbur - The Art of Tanbur |زمان=en}}</ref> * '''[[فلووت|شەمشەل]]''': شیمشاڵ، کە بە بیلوور ناسراوە، جۆرێکە لە کەڕەنا کە لە دار یان ڕیش دروستکراوە. دەنگێکی نەرم و سۆزداری بەرهەم دەهێنێت و بە شێوەیەکی ئاسایی لە شوێنی نیشتیمانیدا و خەڵکیش یاری پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hipersia.com/en/post/993 |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=HiPersia}}</ref> === ئامرازی لێدان === [[File:Tambourine_playing_ceremony.jpg|وێنۆک|ئاهەنگی یاریکردن لە [[پاڵنگان|گوندی پانگان]] [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]]] * '''[[دەف|داف]]''': تانکێکی چوارچێوەی گەورە لەگەڵ ئەڵقەی کانزایی کە بەستراوە بە ناوەوە، داف ناوەندی مۆسیقای کوردە، بەتایبەتی لە چوارچێوەیەکی ئایینی و ڕۆحی.دەنگێکی دەنگدەر بەرهەم دەهێنێت و زۆرجار لە نواندنەکانی گرووپی بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=J. Catherine |first=John |ڕێکەوت=14 August 2019 |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/380449/WATCH:-Kurdish-city-in-Iran-hosts-festival-honoring-%27daf%27-percussion-instrument |ڕێکەوتی سەردان=4 June 2025 |وێبگە=[[Kurdistan 24]]}}</ref> * دیۆل یان تێپڵ: ترەمپێکی گەورە و دوو سەری کە بە دار دەژەنرێت، دیۆل بناغەی ڕیتمی لە زۆرێک لە گرووپە مۆسیقییە کوردەکان دابین دەکات، بەتایبەتی لە کاتی ئاهەنگەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-12-13 |ناونیشان=https://www.ethnicmusical.com/percussion/all-about-the-davul-the-strongest-of-the-percussions/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=Ethnic Musical |زمان=en-US}}</ref> * '''داربۆکا''': ھەروەھا ناسراوە بە جامی ترەمپ، داربوکە ئامێرێکی لێدانە کە بە دەستی دەژەنرێت کە ڕیتمی ئاڵۆز بۆ مۆسیقای کورد زیاد دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://folkworks.org/review/danuk-morik/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04}}</ref> == هەروەها بڕوانە == * [[زەڕیاب|زەریاب]] * [[ھەڵپەڕکێی کوردی|سەمای کورد]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین|مۆسیقای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/music/ مۆسیقا و ئامێرە کوردەکان] - [[ئینستیتیوتی کوردیی پاریس|پەیمانگای کورد لە پاریس]] {{مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین}} [[پۆل:مۆسیقای فۆلکلۆری]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hzrv7wgppj0nka3um6wd92mdqj0le5w 1699844 1699832 2026-11-02T20:56:30Z Pirehelokan 5097 حەسەن زیرەک 1699844 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} [[File:Zirak.jpg|وێنۆک|[[حەسەن زیرەک]] یەکێک لە بەناوبانگترین هونەرمەندانی مۆسیقای گەلی کورد]] مۆسیقای گەلی کورد مۆسیقایەکی کە پەیوەستە بە گەلی کوردەوە، کە چەندین شێواز و ئامێر و بابەتە شیعرییەکانی ناوچەکە دەگرێتەوە.زۆرجار بە دەم دەگوازرێتەوە و ڕەنگدانەوەی لایەنەکانی کەلتور و مێژووی کوردە. کۆنترین لێکۆڵینەوەی تۆمارکراوی مۆسیقای گەلی کورد لەلایەن کاهین و ئاوازدانەر کۆمیتاسەوە لە ساڵی ١٩٠٣ ئەنجامدرا، کاتێک گۆرانییەکانی کورد بڵاوکردەوە، کۆکراوەی دوازدە مۆسیقایی کورد کە کۆیکردەوە لە کاتی گەشتەکانی.<ref>{{Cite book|last=Sylvia Angelique Alajaji|title=Music and the Armenian diaspora : searching for home in exile|date=2015|publisher=[[Indiana University Press]]|isbn=978-0253017765|page=168}}</ref> مۆسیقای گەلی کورد ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە پاراستنی نەریتی دەمی و دەربڕینی ناسنامەی گشتی.بە شێوەیەکی نەریتی لە کۆبوونەوە کۆمەڵایەتییەکاندا ئەنجام دەدرێت وەک هاوسەرگیری فێستیڤاڵ، و ئاهەنگەکانی [[نەورۆزی کوردەواری|نیۆز]]. شێواز و ئامرازی جیاواز بەپێی ناوچەکان جیاوازن، کە ڕەنگدانەوەی [[جوگرافیا|جوگرافی]] و [[زمان|جیاوازی زمان]] کۆمەڵگە کوردەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-culture/kurdish-music/ |ڕێکەوتی سەردان=4 June 2025 |وێبگە=The Kurdish Project}}</ref> شێوازە مۆسیقاییەکان زۆرجار جیاوازن نەک تەنها لە نێوان هەرێمەکان بەڵکو لە گوندێکەوە بۆ گوندێکی تر، کە ڕەنگدانەوەی کەسایەتییە ناوخۆییەکان و گواستنەوەی دەمی نەریتەکانی خەڵکی کوردە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bilal |first=Zeynep |ڕێکەوت=6 September 2020 |ناونیشان=https://ajammc.com/2020/09/06/sonic-craft-kurdish-grani/ |وێبگە=Ajam Media Collective}}</ref> == مێژوو و پێشینان == مۆسیقای گەلی کورد مێژوویەکی درێژی هەیە کە لە نزیکەوە پەیوەستە بە ئەزموونی کلتوری و سیاسی [[کورد|خەڵکی کورد]].بە شێوەیەکی نەریتی لەڕێگەی نەریتی دەمیەوە دەگوازرێتەوە، ئەم گۆرانیانە زۆرجار بابەتەکانیان لە گێڕانەوەی مێژووییەوە بۆ [[ھەڵبەستی پاڵەوانی|شیعر]] و ئەفسانە ئەپییەکان دەگوازنەوە. ناساندنی تەکنەلۆژیای [[فۆنۆگراف]] لە کۆتایی ساڵانی ١٩٢٠دا قۆناغێکی گرنگ بوو لە تۆمارکردنی مۆسیقای کورد.ستۆدیۆی تۆمارکردن لە [[بەغدا]] دەستیان کرد بە گرتنی نواندنەکانی هونەرمەندانی کورد، کە بەشداری کرد لە پاراستن و بڵاوکردنەوەی فراوانتر لە میراتە مۆسیقیەکانیان.<ref>{{Cite book|last=Tony Langlois|title=Non-Western Popular Music|date=2011|publisher=[[Farnham]]|isbn=9780754629849|location=Ashgate}}</ref> [[File:Dengbesh.jpg|وێنۆک|یاریزانێکی دیگبایج]] لەڕووی مێژووییەوە، [[دەنگبێژی|دیگبیز]] باڕدیە کوردەکانی نەریتی، ڕۆڵێکی سەرەکییان هەبووە لە گواستنەوەی مێژووی دەمی و چیرۆکی باوباپیران لەڕێی گۆرانی و وشەی قسەکراوەوە. نواندنەکانیان کلیلی نەریتی گێڕانەوەیان لە نێو مۆسیقای کوردیدا، زۆرجار باسی ڕووداوەکان، ڕەچەڵەک و сагаەکانی پاڵەوانێتی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://folkworks.org/article/an-introduction-to-kurdish-folk-music/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=FolkWorks |زمان=en-US}}</ref> پەرەپێدانی مۆسیقای گەلی کورد بە قوڵی کاریگەری لەسەر بارودۆخی کۆمەڵایەتی و سیاسی هەبووە.لە چەند خاڵێکی جیاواز لە مێژوودا، دەربڕینی ناسنامەی کورد، لەنێویاندا مۆسیقا، ڕووبەڕووی قەدەغەکردنی هاتوچۆ و سەرکوتکردنی کلتوری بوونەتەوە، بەتایبەتی لەو وڵاتانەی کە کوردەکان دانیشتوانێکی کەمینەیان پێکهێناوە. ئەزموونی سیاسیی [[کورد|خەڵکی کورد]] بە شێوەیەکی قوڵ ناوەڕۆک و مەبەستی مۆسیقای گەلیان گۆڕیوە.گۆرانییەکان زۆرجار بابەتەکانی بەرخۆدان، سەربەخۆیی و خەبات بۆ مافە کلتووری و سیاسییەکان دەپشکنن.ئەم ڕەهەندی سیاسییە بەتایبەتی لە ساڵانی ١٩٩٠کاندا لە [[تورکیا]] دەرکەوت، کە مۆسیقای خەڵکی کورد وەک فۆرمێک لە دەربڕینی کولتووری و هاوسۆزی لە نێو سنوردارکردنی دەوڵەتدا دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.umbc.edu/MA/index/number11/aksoy/ak_0.htm |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=www2.umbc.edu}}</ref> == سڕینەوەی کلتوری == بەدرێژایی سەدەی بیستەم، چەندین گۆرانی گەلی کورد وەرگیراون و خراونەتە ناو مۆسیقای گەلی تورکی زۆرجار بەبێ ناسینەوەی سەرچاوەی کوردیان.لە هەندێک حاڵەتدا، شیعرەکانی زمانی کوردی بە شیعرەکانی تورکی گۆڕدرا، و گۆرانییەکان وەک بەشێک لە میراتی کولتووری نیشتیمانی تورکی پێشکەش کران.ئەم پرۆسەیە بەشداری کردووە لە سڕینەوەی بەشدارییەکانی کورد بۆ مێژووی مۆسیقای ناوچەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hough |first=Christina |year=2010 |title=Obscured Hybridity: The Kurdishness of Turkish Folk Music |url=https://ethnomusicologyreview.ucla.edu/journal/volume/15/piece/480 |journal=Ethnomusicology Review |volume=15}}</ref> == ئامرازەکان == {{سەرەکی|Kurdish musical instruments}}مۆسیقای گەلی کورد چەندین ئامرازی نەریتی تێدایە کە بەشێکن لە نواندن و دەربڕینی ستایلی. === ئامرازەکانی زنجیرە === [[File:Ghobad_ghobadi45677.jpg|وێنۆک|مۆسیقاژەن و لۆتێری گۆباد گۆبادی، ڕوخسارێکی یەرسەنزم تانبوری کوردی دەگێڕێت.]] * تێمبۆر: لیتێکی درێژخایەن و لەشێکی شێوەی مرواری، تێمبور گرنگیەکی کلتوری و ڕۆحیی هەیە، بەتایبەتی لەنێوان کۆمەڵگەی ئایینی یەرسان و [[دەروێش|دێرڤیسەکان]] [[سۆفییایەتی|سوفی]]. بە زۆری لە ناوچەکانی وەک کەرمانشاش، کوردستان و پارێزگاکانی لۆریستان دروست دەکرێت.ئامێرەکە بە شێوەیەکی ئاسایی سێ زنجیرەی کانزایی تێدایە و بە بەکارهێنانی تەکنیکێکی جیاواز یاری پێدەکرێت کە تێیدا پەنجە تاکەکەسیەکان دەژەنرێت.<ref name=":1">{{Cite NewGrove2001|title=Tanbur}}</ref> * '''[[کەمانچە|کیمانچێ]]''': ئامێرێکی زنجیرە کە لەشی بازنەیی و ملێکی درێژە، کامانچێ بەشێکە لە مۆسیقای کلاسیکی و Folkی کورد.بە شێوەی ستوونی یاری پێدەکرێت و بە مەودای دەربڕینی ناسراوە. * عود: لیتێکی کورت و بێ قۆڵی لەگەڵ قوڵ و چوارگۆشە لە مۆسیقای کوردیدا بەکاردێت و بە دەنگێکی دەوڵەمەند و دەنگدار ناسراوە، بەناوبانگە لەنێوان کوردەکان لە تورکیا و [[کوردانی باشووری کوردستان|کوردەکان لە عێراق]].<ref name="Kurdishglobe" /> * '''Cümbüş''': لووتی درێژ و بێ قۆڵی هاوشێوەی بانجۆ لەگەڵ دەنگەکەی تێکەڵەیەک لە سەز و عود، بەناوبانگە لەنێوان [[کوردانی تورکیا|کوردەکان لە تورکیا]] و [[کوردانی سووریا|کوردەکان لە سوریا]].<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.campin.me.uk/Music/Cumbus/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-23 |وێبگە=www.campin.me.uk}}</ref> === ئامرازی بای === * '''[[زوڕنا|زۆرنا]]''': ئامێرێکی دەنگی بەرز و دوو هێلکە، زۆڕنا بە شێوەیەکی گشتی لە ئاهەنگەکانی دەرەوە بەکاردەهێنرێت و زۆرجار لەگەڵ tambor dehol.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://halifax.citynews.ca/2025/03/21/kurds-in-iraq-and-syria-celebrate-the-newroz-festival-of-spring-at-a-time-of-new-political-horizons/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=CityNews Halifax |زمان=en-US}}</ref> * Dûzele: ھەروەھا ناسراوە بە donay یان ghoshmeh، dozaleh ئامێرێکی دوو-پێنجەی ھەناسە کە دەنگێکی بەردەوام و ھاوسەنگی بەرهەم دەهێنێت.بە شێوەیەکی نەریتی لە گەڵا یان کانزا دروست دەکرێت و لە ئاهەنگەکانی جۆراوجۆردا دەژەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ostadtanbur.com/other-instruments/zemare |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=Ostad Tanbur - The Art of Tanbur |زمان=en}}</ref> * '''[[فلووت|شەمشەل]]''': شیمشاڵ، کە بە بیلوور ناسراوە، جۆرێکە لە کەڕەنا کە لە دار یان ڕیش دروستکراوە. دەنگێکی نەرم و سۆزداری بەرهەم دەهێنێت و بە شێوەیەکی ئاسایی لە شوێنی نیشتیمانیدا و خەڵکیش یاری پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hipersia.com/en/post/993 |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=HiPersia}}</ref> === ئامرازی لێدان === [[File:Tambourine_playing_ceremony.jpg|وێنۆک|ئاهەنگی یاریکردن لە [[پاڵنگان|گوندی پانگان]] [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]]] * '''[[دەف|داف]]''': تانکێکی چوارچێوەی گەورە لەگەڵ ئەڵقەی کانزایی کە بەستراوە بە ناوەوە، داف ناوەندی مۆسیقای کوردە، بەتایبەتی لە چوارچێوەیەکی ئایینی و ڕۆحی.دەنگێکی دەنگدەر بەرهەم دەهێنێت و زۆرجار لە نواندنەکانی گرووپی بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=J. Catherine |first=John |ڕێکەوت=14 August 2019 |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/380449/WATCH:-Kurdish-city-in-Iran-hosts-festival-honoring-%27daf%27-percussion-instrument |ڕێکەوتی سەردان=4 June 2025 |وێبگە=[[Kurdistan 24]]}}</ref> * دیۆل یان تێپڵ: ترەمپێکی گەورە و دوو سەری کە بە دار دەژەنرێت، دیۆل بناغەی ڕیتمی لە زۆرێک لە گرووپە مۆسیقییە کوردەکان دابین دەکات، بەتایبەتی لە کاتی ئاهەنگەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-12-13 |ناونیشان=https://www.ethnicmusical.com/percussion/all-about-the-davul-the-strongest-of-the-percussions/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=Ethnic Musical |زمان=en-US}}</ref> * '''داربۆکا''': ھەروەھا ناسراوە بە جامی ترەمپ، داربوکە ئامێرێکی لێدانە کە بە دەستی دەژەنرێت کە ڕیتمی ئاڵۆز بۆ مۆسیقای کورد زیاد دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://folkworks.org/review/danuk-morik/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04}}</ref> == هەروەها بڕوانە == * [[زەڕیاب|زەریاب]] * [[ھەڵپەڕکێی کوردی|سەمای کورد]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین|مۆسیقای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/music/ مۆسیقا و ئامێرە کوردەکان] - [[ئینستیتیوتی کوردیی پاریس|پەیمانگای کورد لە پاریس]] {{مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین}} [[پۆل:مۆسیقای فۆلکلۆری]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hc41sw17ibf73wn4rf4etxbiwctb0j7 1699847 1699844 2026-11-02T20:58:11Z Pirehelokan 5097 1699847 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} {{سخ}} [[File:Zirak.jpg|وێنۆک|[[حەسەن زیرەک]] یەکێک لە بەناوبانگترین هونەرمەندانی مۆسیقای گەلی کورد]] مۆسیقای گەلی کورد مۆسیقایەکی کە پەیوەستە بە گەلی کوردەوە، کە چەندین شێواز و ئامێر و بابەتە شیعرییەکانی ناوچەکە دەگرێتەوە.زۆرجار بە دەم دەگوازرێتەوە و ڕەنگدانەوەی لایەنەکانی کەلتور و مێژووی کوردە. کۆنترین لێکۆڵینەوەی تۆمارکراوی مۆسیقای گەلی کورد لەلایەن کاهین و ئاوازدانەر کۆمیتاسەوە لە ساڵی ١٩٠٣ ئەنجامدرا، کاتێک گۆرانییەکانی کورد بڵاوکردەوە، کۆکراوەی دوازدە مۆسیقایی کورد کە کۆیکردەوە لە کاتی گەشتەکانی.<ref>{{Cite book|last=Sylvia Angelique Alajaji|title=Music and the Armenian diaspora : searching for home in exile|date=2015|publisher=[[Indiana University Press]]|isbn=978-0253017765|page=168}}</ref> مۆسیقای گەلی کورد ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە پاراستنی نەریتی دەمی و دەربڕینی ناسنامەی گشتی.بە شێوەیەکی نەریتی لە کۆبوونەوە کۆمەڵایەتییەکاندا ئەنجام دەدرێت وەک هاوسەرگیری فێستیڤاڵ، و ئاهەنگەکانی [[نەورۆزی کوردەواری|نیۆز]]. شێواز و ئامرازی جیاواز بەپێی ناوچەکان جیاوازن، کە ڕەنگدانەوەی [[جوگرافیا|جوگرافی]] و [[زمان|جیاوازی زمان]] کۆمەڵگە کوردەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-culture/kurdish-music/ |ڕێکەوتی سەردان=4 June 2025 |وێبگە=The Kurdish Project}}</ref> شێوازە مۆسیقاییەکان زۆرجار جیاوازن نەک تەنها لە نێوان هەرێمەکان بەڵکو لە گوندێکەوە بۆ گوندێکی تر، کە ڕەنگدانەوەی کەسایەتییە ناوخۆییەکان و گواستنەوەی دەمی نەریتەکانی خەڵکی کوردە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bilal |first=Zeynep |ڕێکەوت=6 September 2020 |ناونیشان=https://ajammc.com/2020/09/06/sonic-craft-kurdish-grani/ |وێبگە=Ajam Media Collective}}</ref> == مێژوو و پێشینان == مۆسیقای گەلی کورد مێژوویەکی درێژی هەیە کە لە نزیکەوە پەیوەستە بە ئەزموونی کلتوری و سیاسی [[کورد|خەڵکی کورد]].بە شێوەیەکی نەریتی لەڕێگەی نەریتی دەمیەوە دەگوازرێتەوە، ئەم گۆرانیانە زۆرجار بابەتەکانیان لە گێڕانەوەی مێژووییەوە بۆ [[ھەڵبەستی پاڵەوانی|شیعر]] و ئەفسانە ئەپییەکان دەگوازنەوە. ناساندنی تەکنەلۆژیای [[فۆنۆگراف]] لە کۆتایی ساڵانی ١٩٢٠دا قۆناغێکی گرنگ بوو لە تۆمارکردنی مۆسیقای کورد.ستۆدیۆی تۆمارکردن لە [[بەغدا]] دەستیان کرد بە گرتنی نواندنەکانی هونەرمەندانی کورد، کە بەشداری کرد لە پاراستن و بڵاوکردنەوەی فراوانتر لە میراتە مۆسیقیەکانیان.<ref>{{Cite book|last=Tony Langlois|title=Non-Western Popular Music|date=2011|publisher=[[Farnham]]|isbn=9780754629849|location=Ashgate}}</ref> [[File:Dengbesh.jpg|وێنۆک|یاریزانێکی دیگبایج]] لەڕووی مێژووییەوە، [[دەنگبێژی|دیگبیز]] باڕدیە کوردەکانی نەریتی، ڕۆڵێکی سەرەکییان هەبووە لە گواستنەوەی مێژووی دەمی و چیرۆکی باوباپیران لەڕێی گۆرانی و وشەی قسەکراوەوە. نواندنەکانیان کلیلی نەریتی گێڕانەوەیان لە نێو مۆسیقای کوردیدا، زۆرجار باسی ڕووداوەکان، ڕەچەڵەک و сагаەکانی پاڵەوانێتی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://folkworks.org/article/an-introduction-to-kurdish-folk-music/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=FolkWorks |زمان=en-US}}</ref> پەرەپێدانی مۆسیقای گەلی کورد بە قوڵی کاریگەری لەسەر بارودۆخی کۆمەڵایەتی و سیاسی هەبووە.لە چەند خاڵێکی جیاواز لە مێژوودا، دەربڕینی ناسنامەی کورد، لەنێویاندا مۆسیقا، ڕووبەڕووی قەدەغەکردنی هاتوچۆ و سەرکوتکردنی کلتوری بوونەتەوە، بەتایبەتی لەو وڵاتانەی کە کوردەکان دانیشتوانێکی کەمینەیان پێکهێناوە. ئەزموونی سیاسیی [[کورد|خەڵکی کورد]] بە شێوەیەکی قوڵ ناوەڕۆک و مەبەستی مۆسیقای گەلیان گۆڕیوە.گۆرانییەکان زۆرجار بابەتەکانی بەرخۆدان، سەربەخۆیی و خەبات بۆ مافە کلتووری و سیاسییەکان دەپشکنن.ئەم ڕەهەندی سیاسییە بەتایبەتی لە ساڵانی ١٩٩٠کاندا لە [[تورکیا]] دەرکەوت، کە مۆسیقای خەڵکی کورد وەک فۆرمێک لە دەربڕینی کولتووری و هاوسۆزی لە نێو سنوردارکردنی دەوڵەتدا دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.umbc.edu/MA/index/number11/aksoy/ak_0.htm |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=www2.umbc.edu}}</ref> == سڕینەوەی کلتوری == بەدرێژایی سەدەی بیستەم، چەندین گۆرانی گەلی کورد وەرگیراون و خراونەتە ناو مۆسیقای گەلی تورکی زۆرجار بەبێ ناسینەوەی سەرچاوەی کوردیان.لە هەندێک حاڵەتدا، شیعرەکانی زمانی کوردی بە شیعرەکانی تورکی گۆڕدرا، و گۆرانییەکان وەک بەشێک لە میراتی کولتووری نیشتیمانی تورکی پێشکەش کران.ئەم پرۆسەیە بەشداری کردووە لە سڕینەوەی بەشدارییەکانی کورد بۆ مێژووی مۆسیقای ناوچەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hough |first=Christina |year=2010 |title=Obscured Hybridity: The Kurdishness of Turkish Folk Music |url=https://ethnomusicologyreview.ucla.edu/journal/volume/15/piece/480 |journal=Ethnomusicology Review |volume=15}}</ref> == ئامرازەکان == {{سەرەکی|Kurdish musical instruments}}مۆسیقای گەلی کورد چەندین ئامرازی نەریتی تێدایە کە بەشێکن لە نواندن و دەربڕینی ستایلی. === ئامرازەکانی زنجیرە === [[File:Ghobad_ghobadi45677.jpg|وێنۆک|مۆسیقاژەن و لۆتێری گۆباد گۆبادی، ڕوخسارێکی یەرسەنزم تانبوری کوردی دەگێڕێت.]] * تێمبۆر: لیتێکی درێژخایەن و لەشێکی شێوەی مرواری، تێمبور گرنگیەکی کلتوری و ڕۆحیی هەیە، بەتایبەتی لەنێوان کۆمەڵگەی ئایینی یەرسان و [[دەروێش|دێرڤیسەکان]] [[سۆفییایەتی|سوفی]]. بە زۆری لە ناوچەکانی وەک کەرمانشاش، کوردستان و پارێزگاکانی لۆریستان دروست دەکرێت.ئامێرەکە بە شێوەیەکی ئاسایی سێ زنجیرەی کانزایی تێدایە و بە بەکارهێنانی تەکنیکێکی جیاواز یاری پێدەکرێت کە تێیدا پەنجە تاکەکەسیەکان دەژەنرێت.<ref name=":1">{{Cite NewGrove2001|title=Tanbur}}</ref> * '''[[کەمانچە|کیمانچێ]]''': ئامێرێکی زنجیرە کە لەشی بازنەیی و ملێکی درێژە، کامانچێ بەشێکە لە مۆسیقای کلاسیکی و Folkی کورد.بە شێوەی ستوونی یاری پێدەکرێت و بە مەودای دەربڕینی ناسراوە. * عود: لیتێکی کورت و بێ قۆڵی لەگەڵ قوڵ و چوارگۆشە لە مۆسیقای کوردیدا بەکاردێت و بە دەنگێکی دەوڵەمەند و دەنگدار ناسراوە، بەناوبانگە لەنێوان کوردەکان لە تورکیا و [[کوردانی باشووری کوردستان|کوردەکان لە عێراق]].<ref name="Kurdishglobe" /> * '''Cümbüş''': لووتی درێژ و بێ قۆڵی هاوشێوەی بانجۆ لەگەڵ دەنگەکەی تێکەڵەیەک لە سەز و عود، بەناوبانگە لەنێوان [[کوردانی تورکیا|کوردەکان لە تورکیا]] و [[کوردانی سووریا|کوردەکان لە سوریا]].<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.campin.me.uk/Music/Cumbus/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-23 |وێبگە=www.campin.me.uk}}</ref> === ئامرازی بای === * '''[[زوڕنا|زۆرنا]]''': ئامێرێکی دەنگی بەرز و دوو هێلکە، زۆڕنا بە شێوەیەکی گشتی لە ئاهەنگەکانی دەرەوە بەکاردەهێنرێت و زۆرجار لەگەڵ tambor dehol.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://halifax.citynews.ca/2025/03/21/kurds-in-iraq-and-syria-celebrate-the-newroz-festival-of-spring-at-a-time-of-new-political-horizons/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=CityNews Halifax |زمان=en-US}}</ref> * Dûzele: ھەروەھا ناسراوە بە donay یان ghoshmeh، dozaleh ئامێرێکی دوو-پێنجەی ھەناسە کە دەنگێکی بەردەوام و ھاوسەنگی بەرهەم دەهێنێت.بە شێوەیەکی نەریتی لە گەڵا یان کانزا دروست دەکرێت و لە ئاهەنگەکانی جۆراوجۆردا دەژەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ostadtanbur.com/other-instruments/zemare |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=Ostad Tanbur - The Art of Tanbur |زمان=en}}</ref> * '''[[فلووت|شەمشەل]]''': شیمشاڵ، کە بە بیلوور ناسراوە، جۆرێکە لە کەڕەنا کە لە دار یان ڕیش دروستکراوە. دەنگێکی نەرم و سۆزداری بەرهەم دەهێنێت و بە شێوەیەکی ئاسایی لە شوێنی نیشتیمانیدا و خەڵکیش یاری پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hipersia.com/en/post/993 |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=HiPersia}}</ref> === ئامرازی لێدان === [[File:Tambourine_playing_ceremony.jpg|وێنۆک|ئاهەنگی یاریکردن لە [[پاڵنگان|گوندی پانگان]] [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]]] * '''[[دەف|داف]]''': تانکێکی چوارچێوەی گەورە لەگەڵ ئەڵقەی کانزایی کە بەستراوە بە ناوەوە، داف ناوەندی مۆسیقای کوردە، بەتایبەتی لە چوارچێوەیەکی ئایینی و ڕۆحی.دەنگێکی دەنگدەر بەرهەم دەهێنێت و زۆرجار لە نواندنەکانی گرووپی بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=J. Catherine |first=John |ڕێکەوت=14 August 2019 |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/380449/WATCH:-Kurdish-city-in-Iran-hosts-festival-honoring-%27daf%27-percussion-instrument |ڕێکەوتی سەردان=4 June 2025 |وێبگە=[[Kurdistan 24]]}}</ref> * دیۆل یان تێپڵ: ترەمپێکی گەورە و دوو سەری کە بە دار دەژەنرێت، دیۆل بناغەی ڕیتمی لە زۆرێک لە گرووپە مۆسیقییە کوردەکان دابین دەکات، بەتایبەتی لە کاتی ئاهەنگەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-12-13 |ناونیشان=https://www.ethnicmusical.com/percussion/all-about-the-davul-the-strongest-of-the-percussions/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=Ethnic Musical |زمان=en-US}}</ref> * '''داربۆکا''': ھەروەھا ناسراوە بە جامی ترەمپ، داربوکە ئامێرێکی لێدانە کە بە دەستی دەژەنرێت کە ڕیتمی ئاڵۆز بۆ مۆسیقای کورد زیاد دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://folkworks.org/review/danuk-morik/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04}}</ref> == هەروەها بڕوانە == * [[زەڕیاب|زەریاب]] * [[ھەڵپەڕکێی کوردی|سەمای کورد]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین|مۆسیقای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/music/ مۆسیقا و ئامێرە کوردەکان] - [[ئینستیتیوتی کوردیی پاریس|پەیمانگای کورد لە پاریس]] {{مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین}} [[پۆل:مۆسیقای فۆلکلۆری]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] c8t3ypievw9cwgoobarswzaxmgjry0w 1699864 1699847 2026-11-02T21:07:22Z Ravan 7844 /* ئامرازەکان */ 1699864 wikitext text/x-wiki {{مۆسیقای کوردستان}} {{سخ}} [[File:Zirak.jpg|وێنۆک|[[حەسەن زیرەک]] یەکێک لە بەناوبانگترین هونەرمەندانی مۆسیقای گەلی کورد]] مۆسیقای گەلی کورد مۆسیقایەکی کە پەیوەستە بە گەلی کوردەوە، کە چەندین شێواز و ئامێر و بابەتە شیعرییەکانی ناوچەکە دەگرێتەوە.زۆرجار بە دەم دەگوازرێتەوە و ڕەنگدانەوەی لایەنەکانی کەلتور و مێژووی کوردە. کۆنترین لێکۆڵینەوەی تۆمارکراوی مۆسیقای گەلی کورد لەلایەن کاهین و ئاوازدانەر کۆمیتاسەوە لە ساڵی ١٩٠٣ ئەنجامدرا، کاتێک گۆرانییەکانی کورد بڵاوکردەوە، کۆکراوەی دوازدە مۆسیقایی کورد کە کۆیکردەوە لە کاتی گەشتەکانی.<ref>{{Cite book|last=Sylvia Angelique Alajaji|title=Music and the Armenian diaspora : searching for home in exile|date=2015|publisher=[[Indiana University Press]]|isbn=978-0253017765|page=168}}</ref> مۆسیقای گەلی کورد ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە پاراستنی نەریتی دەمی و دەربڕینی ناسنامەی گشتی.بە شێوەیەکی نەریتی لە کۆبوونەوە کۆمەڵایەتییەکاندا ئەنجام دەدرێت وەک هاوسەرگیری فێستیڤاڵ، و ئاهەنگەکانی [[نەورۆزی کوردەواری|نیۆز]]. شێواز و ئامرازی جیاواز بەپێی ناوچەکان جیاوازن، کە ڕەنگدانەوەی [[جوگرافیا|جوگرافی]] و [[زمان|جیاوازی زمان]] کۆمەڵگە کوردەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-culture/kurdish-music/ |ڕێکەوتی سەردان=4 June 2025 |وێبگە=The Kurdish Project}}</ref> شێوازە مۆسیقاییەکان زۆرجار جیاوازن نەک تەنها لە نێوان هەرێمەکان بەڵکو لە گوندێکەوە بۆ گوندێکی تر، کە ڕەنگدانەوەی کەسایەتییە ناوخۆییەکان و گواستنەوەی دەمی نەریتەکانی خەڵکی کوردە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bilal |first=Zeynep |ڕێکەوت=6 September 2020 |ناونیشان=https://ajammc.com/2020/09/06/sonic-craft-kurdish-grani/ |وێبگە=Ajam Media Collective}}</ref> == مێژوو و پێشینان == مۆسیقای گەلی کورد مێژوویەکی درێژی هەیە کە لە نزیکەوە پەیوەستە بە ئەزموونی کلتوری و سیاسی [[کورد|خەڵکی کورد]].بە شێوەیەکی نەریتی لەڕێگەی نەریتی دەمیەوە دەگوازرێتەوە، ئەم گۆرانیانە زۆرجار بابەتەکانیان لە گێڕانەوەی مێژووییەوە بۆ [[ھەڵبەستی پاڵەوانی|شیعر]] و ئەفسانە ئەپییەکان دەگوازنەوە. ناساندنی تەکنەلۆژیای [[فۆنۆگراف]] لە کۆتایی ساڵانی ١٩٢٠دا قۆناغێکی گرنگ بوو لە تۆمارکردنی مۆسیقای کورد.ستۆدیۆی تۆمارکردن لە [[بەغدا]] دەستیان کرد بە گرتنی نواندنەکانی هونەرمەندانی کورد، کە بەشداری کرد لە پاراستن و بڵاوکردنەوەی فراوانتر لە میراتە مۆسیقیەکانیان.<ref>{{Cite book|last=Tony Langlois|title=Non-Western Popular Music|date=2011|publisher=[[Farnham]]|isbn=9780754629849|location=Ashgate}}</ref> [[File:Dengbesh.jpg|وێنۆک|یاریزانێکی دیگبایج]] لەڕووی مێژووییەوە، [[دەنگبێژی|دیگبیز]] باڕدیە کوردەکانی نەریتی، ڕۆڵێکی سەرەکییان هەبووە لە گواستنەوەی مێژووی دەمی و چیرۆکی باوباپیران لەڕێی گۆرانی و وشەی قسەکراوەوە. نواندنەکانیان کلیلی نەریتی گێڕانەوەیان لە نێو مۆسیقای کوردیدا، زۆرجار باسی ڕووداوەکان، ڕەچەڵەک و сагаەکانی پاڵەوانێتی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://folkworks.org/article/an-introduction-to-kurdish-folk-music/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=FolkWorks |زمان=en-US}}</ref> پەرەپێدانی مۆسیقای گەلی کورد بە قوڵی کاریگەری لەسەر بارودۆخی کۆمەڵایەتی و سیاسی هەبووە.لە چەند خاڵێکی جیاواز لە مێژوودا، دەربڕینی ناسنامەی کورد، لەنێویاندا مۆسیقا، ڕووبەڕووی قەدەغەکردنی هاتوچۆ و سەرکوتکردنی کلتوری بوونەتەوە، بەتایبەتی لەو وڵاتانەی کە کوردەکان دانیشتوانێکی کەمینەیان پێکهێناوە. ئەزموونی سیاسیی [[کورد|خەڵکی کورد]] بە شێوەیەکی قوڵ ناوەڕۆک و مەبەستی مۆسیقای گەلیان گۆڕیوە.گۆرانییەکان زۆرجار بابەتەکانی بەرخۆدان، سەربەخۆیی و خەبات بۆ مافە کلتووری و سیاسییەکان دەپشکنن.ئەم ڕەهەندی سیاسییە بەتایبەتی لە ساڵانی ١٩٩٠کاندا لە [[تورکیا]] دەرکەوت، کە مۆسیقای خەڵکی کورد وەک فۆرمێک لە دەربڕینی کولتووری و هاوسۆزی لە نێو سنوردارکردنی دەوڵەتدا دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.umbc.edu/MA/index/number11/aksoy/ak_0.htm |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=www2.umbc.edu}}</ref> == سڕینەوەی کلتوری == بەدرێژایی سەدەی بیستەم، چەندین گۆرانی گەلی کورد وەرگیراون و خراونەتە ناو مۆسیقای گەلی تورکی زۆرجار بەبێ ناسینەوەی سەرچاوەی کوردیان.لە هەندێک حاڵەتدا، شیعرەکانی زمانی کوردی بە شیعرەکانی تورکی گۆڕدرا، و گۆرانییەکان وەک بەشێک لە میراتی کولتووری نیشتیمانی تورکی پێشکەش کران.ئەم پرۆسەیە بەشداری کردووە لە سڕینەوەی بەشدارییەکانی کورد بۆ مێژووی مۆسیقای ناوچەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hough |first=Christina |year=2010 |title=Obscured Hybridity: The Kurdishness of Turkish Folk Music |url=https://ethnomusicologyreview.ucla.edu/journal/volume/15/piece/480 |journal=Ethnomusicology Review |volume=15}}</ref> == ئامرازەکان == مۆسیقای گەلی کورد چەندین ئامرازی نەریتی تێدایە کە بەشێکن لە نواندن و دەربڕینی ستایلی. === ئامرازەکانی زنجیرە === [[File:Ghobad_ghobadi45677.jpg|وێنۆک|مۆسیقاژەن و لۆتێری گۆباد گۆبادی، ڕوخسارێکی یەرسەنزم تانبوری کوردی دەگێڕێت.]] * تێمبۆر: لیتێکی درێژخایەن و لەشێکی شێوەی مرواری، تێمبور گرنگیەکی کلتوری و ڕۆحیی هەیە، بەتایبەتی لەنێوان کۆمەڵگەی ئایینی یەرسان و [[دەروێش|دێرڤیسەکان]] [[سۆفییایەتی|سوفی]]. بە زۆری لە ناوچەکانی وەک کەرمانشاش، کوردستان و پارێزگاکانی لۆریستان دروست دەکرێت.ئامێرەکە بە شێوەیەکی ئاسایی سێ زنجیرەی کانزایی تێدایە و بە بەکارهێنانی تەکنیکێکی جیاواز یاری پێدەکرێت کە تێیدا پەنجە تاکەکەسیەکان دەژەنرێت.<ref name=":1">{{Cite NewGrove2001|title=Tanbur}}</ref> * '''[[کەمانچە|کیمانچێ]]''': ئامێرێکی زنجیرە کە لەشی بازنەیی و ملێکی درێژە، کامانچێ بەشێکە لە مۆسیقای کلاسیکی و Folkی کورد.بە شێوەی ستوونی یاری پێدەکرێت و بە مەودای دەربڕینی ناسراوە. * عود: لیتێکی کورت و بێ قۆڵی لەگەڵ قوڵ و چوارگۆشە لە مۆسیقای کوردیدا بەکاردێت و بە دەنگێکی دەوڵەمەند و دەنگدار ناسراوە، بەناوبانگە لەنێوان کوردەکان لە تورکیا و [[کوردانی باشووری کوردستان|کوردەکان لە عێراق]].<ref name="Kurdishglobe" /> * '''Cümbüş''': لووتی درێژ و بێ قۆڵی هاوشێوەی بانجۆ لەگەڵ دەنگەکەی تێکەڵەیەک لە سەز و عود، بەناوبانگە لەنێوان [[کوردانی تورکیا|کوردەکان لە تورکیا]] و [[کوردانی سووریا|کوردەکان لە سوریا]].<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.campin.me.uk/Music/Cumbus/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-07-23 |وێبگە=www.campin.me.uk}}</ref> === ئامرازی بای === * '''[[زوڕنا|زۆرنا]]''': ئامێرێکی دەنگی بەرز و دوو هێلکە، زۆڕنا بە شێوەیەکی گشتی لە ئاهەنگەکانی دەرەوە بەکاردەهێنرێت و زۆرجار لەگەڵ tambor dehol.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://halifax.citynews.ca/2025/03/21/kurds-in-iraq-and-syria-celebrate-the-newroz-festival-of-spring-at-a-time-of-new-political-horizons/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=CityNews Halifax |زمان=en-US}}</ref> * Dûzele: ھەروەھا ناسراوە بە donay یان ghoshmeh، dozaleh ئامێرێکی دوو-پێنجەی ھەناسە کە دەنگێکی بەردەوام و ھاوسەنگی بەرهەم دەهێنێت.بە شێوەیەکی نەریتی لە گەڵا یان کانزا دروست دەکرێت و لە ئاهەنگەکانی جۆراوجۆردا دەژەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ostadtanbur.com/other-instruments/zemare |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=Ostad Tanbur - The Art of Tanbur |زمان=en}}</ref> * '''[[فلووت|شەمشەل]]''': شیمشاڵ، کە بە بیلوور ناسراوە، جۆرێکە لە کەڕەنا کە لە دار یان ڕیش دروستکراوە. دەنگێکی نەرم و سۆزداری بەرهەم دەهێنێت و بە شێوەیەکی ئاسایی لە شوێنی نیشتیمانیدا و خەڵکیش یاری پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hipersia.com/en/post/993 |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=HiPersia}}</ref> === ئامرازی لێدان === [[File:Tambourine_playing_ceremony.jpg|وێنۆک|ئاهەنگی یاریکردن لە [[پاڵنگان|گوندی پانگان]] [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]]] * '''[[دەف|داف]]''': تانکێکی چوارچێوەی گەورە لەگەڵ ئەڵقەی کانزایی کە بەستراوە بە ناوەوە، داف ناوەندی مۆسیقای کوردە، بەتایبەتی لە چوارچێوەیەکی ئایینی و ڕۆحی.دەنگێکی دەنگدەر بەرهەم دەهێنێت و زۆرجار لە نواندنەکانی گرووپی بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=J. Catherine |first=John |ڕێکەوت=14 August 2019 |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/380449/WATCH:-Kurdish-city-in-Iran-hosts-festival-honoring-%27daf%27-percussion-instrument |ڕێکەوتی سەردان=4 June 2025 |وێبگە=[[Kurdistan 24]]}}</ref> * دیۆل یان تێپڵ: ترەمپێکی گەورە و دوو سەری کە بە دار دەژەنرێت، دیۆل بناغەی ڕیتمی لە زۆرێک لە گرووپە مۆسیقییە کوردەکان دابین دەکات، بەتایبەتی لە کاتی ئاهەنگەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-12-13 |ناونیشان=https://www.ethnicmusical.com/percussion/all-about-the-davul-the-strongest-of-the-percussions/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04 |وێبگە=Ethnic Musical |زمان=en-US}}</ref> * '''داربۆکا''': ھەروەھا ناسراوە بە جامی ترەمپ، داربوکە ئامێرێکی لێدانە کە بە دەستی دەژەنرێت کە ڕیتمی ئاڵۆز بۆ مۆسیقای کورد زیاد دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://folkworks.org/review/danuk-morik/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-04}}</ref> == هەروەها بڕوانە == * [[زەڕیاب|زەریاب]] * [[ھەڵپەڕکێی کوردی|سەمای کورد]] * [[مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین|مۆسیقای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/music/ مۆسیقا و ئامێرە کوردەکان] - [[ئینستیتیوتی کوردیی پاریس|پەیمانگای کورد لە پاریس]] {{مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی ناوین}} [[پۆل:مۆسیقای فۆلکلۆری]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6wcj1h8e6yus88hfooiq3ynuvjrhdq9 0 305896 1699835 2026-11-02T20:47:16Z Ravan 7844 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1379921929|Modernism]]» 1699835 wikitext text/x-wiki '''مۆدێرنیزم''' بزووتنەوەیەکی سەرەتای سەدەی بیستەم بوو لە [[وێژە|ئەدەبیات]] [[ھونەری سۆمایی|هونەری بینراو]] هونەری نواندن و مۆسیقا کە جەختی لەسەر تاقیکردنەوە، [[دەرھەستکاری|ئەبستراکت]] و ئەزموونی субъектив دەکردەوە. فەلسەفە، سیاسەت، تەلارسازی و کێشە کۆمەڵایەتییەکان هەموو لایەنەکانی ئەم بزووتنەوەیە بوون.مۆدێرنیزم لە دەوری باوەڕەکان بوو لە "جیاوازی گەشەکردوو" لە "ڕەوشت، [[گەشبینی]] و [[پێکھات|کۆنگرە]]" و ئارەزووی گۆڕینی چۆنیەتی کارلێککردن و پێکەوە بیانی". بزووتنەوەی مۆدێرنیست لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەدا دەرکەوت لە وەڵامی گۆڕانکارییە گرنگەکان لە کەلتووری ڕۆژئاوادا، لەوانە سیکۆلارکردن و کاریگەریی گەشەکردنی زانست.بە ڕەتکردنەوەی نەریت و گەڕان بەدوای ڕێگای نوێ بۆ دەربڕینی کلتوری ناسراوە.مۆدێرنیزم کاریگەریی داهێنانی تەکنەلۆجی و پیشەسازی و شارستانییەت و هەروەها ئەو گۆڕانکارییە کلتوری و جیۆپۆلیستییانەی کە دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانی یەکەم]] ڕوویانداوە هەبوو. [[بزووتنەوەی هونەری]] و تەکنیکەکانی پەیوەست بە مۆدێرنیزم بریتین لە [[ھونەری ئەبستراکت|هونەری ئەبستراکت]] ڕۆمێکی ئەدەبی، [[مۆنتاژ|سینەمایی]] مۆدێرنە و دوازدە-تۆنالیتی، سەمای مۆدێرن تەلارسازی مۆدێرنا و [[پلاندانانی شاری|پلاندانانی شار]].<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.utoledo.edu/library/canaday/guidepages/Modernism2.html#:~:text=Modernism%20is%20a%20period%20in,verse%20from%20the%2019th%20century. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240505054722/https://www.utoledo.edu/library/canaday/guidepages/Modernism2.html#:~:text=Modernism%20is%20a%20period%20in,verse%20from%20the%2019th%20century. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 May 2024 |ڕێکەوتی سەردان=5 May 2024 |وێبگە=www.utoledo.edu}}</ref> [[File:NYC_-_Guggenheim_Museum.jpg|ڕاست|وێنۆک|مۆزەخانەی سلێمانی گۆگنھایم لە ساڵی ١٩٥٩ تەواو کرا، دیزاین کراوە لەلایەن ئەندازیاری ئەمریکی [[فرانک لۆید ڕایت]]]] [[File:LenbachFürstBismarck1895.jpg|ڕاست|وێنۆک|فرانز ڤۆن لینباخ Fürst Otto von Bismarck، ١٨٩٥.تابلۆیەکی ڕاستەقینەی [[ئۆتۆ فۆن بیسمارک|ئۆتۆ ڤۆن بیسمارک]] لە کاتی خانەنشینی.هونەرمەندانی مۆدێرنیست بە زۆری ڕیالیزمیان ڕەتکردەوە.]] == سەرچاوەکان == * جۆن بارت (١٩٧٩) ئەدەبیاتی پڕکردنەوە، دواتر لە ''کتێبی هەینی'' (١٩٨٤) بڵاوکرایەوە. * Eco, Umberto (1990) Interpreting Serials in The limits of interpretation, pp. 83-100, excerpt Archived 21 July 2011 at the Wayback Machine&nbsp; * ئێڤەردێل، ویلیام ڕ. (١٩٩٧) یەکەم مۆدێرنە: پرۆفایلەکان لە سەرچاوەکانی بیرکردنەوەی سەدەی بیستەم (شیکاگۆ: زانکۆی شیکاگۆ چاپ). * Orton, Fred and Pollock, Griselda (1996) Avant-Gardes and Partisans Reviewed, Manchester University. * ستاینەر، جۆرج (١٩٩٨) ''دوای بابل'' بەشی ٦ ''تۆپۆلۆژیای کەلتور'' چاپی سێیەمی پێداچوونەوە * ھونەر بێرمان (١٩٩٤) ''پێشەکی بۆ مۆدێرنیزم'' زانکۆی ئیلینۆ.   == بەستەرە دەرەکییەکان == بزووتنەوەی مۆدێرنیست لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەدا دەرکەوت لە وەڵامی گۆڕانکارییە گرنگەکان لە کەلتووری ڕۆژئاوادا، لەوانە سیکۆلارکردن و کاریگەریی گەشەکردنی زانست.بە ڕەتکردنەوەی نەریت و گەڕان بەدوای ڕێگای نوێ بۆ دەربڕینی کلتوری ناسراوە.مۆدێرنیزم کاریگەریی داهێنانی تەکنەلۆجی و پیشەسازی و شارستانییەت و هەروەها ئەو گۆڕانکارییە کلتوری و جیۆپۆلیستییانەی کە دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانی یەکەم]] ڕوویانداوە هەبوو. [[بزووتنەوەی هونەری]] و تەکنیکەکانی پەیوەست بە مۆدێرنیزم بریتین لە [[ھونەری ئەبستراکت|هونەری ئەبستراکت]] ڕۆمێکی ئەدەبی، [[مۆنتاژ|سینەمایی]] مۆدێرنە و دوازدە-تۆنالیتی، سەمای مۆدێرن تەلارسازی مۆدێرنا و [[پلاندانانی شاری|پلاندانانی شار]].<ref name=":1" /> * Ballard, J. G., [https://www.theguardian.com/artanddesign/2006/mar/20/architecture.communities لەسەر مۆدێرنیزم.] * دێنزەر، ئەنتۆنی ئێس، دکتۆرا، [http://www.mastersofmodernism.com/?page=Modernism ماستەرەکانی مۆدێرنیزم.]Archived١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ئامێری گەڕانەوە * هۆپێ، ئی. ئۆ، فۆتۆگرافەر، [https://web.archive.org/web/20070312190121/http://www.eohoppe.com/portraits/literary_artists.html مۆدێرنیستەکانی ئێدواردیان.] * نەخۆشکەر لە نووسین. مۆدێرنیزم دەتوانیت سەما بکەیت بۆ Archived 22 ئەیلوولی 2010 لە Wayback Machine بەرنامەیەکی ڕادیۆی ئۆنلاین کە ڤێرژنێکی گاڵتەجاڕی مۆدێرنە پێشکەش دەکاتتۆمارکراوە لە Wayback Machine بەرنامەیەکی ڕادیۆی ئۆنلاین کە ڤێرژنێکی گاڵتەجاڕی مۆدێرنیزم پێشکەش دەکات * مۆدێرنیزم تاقیگە @ زانکۆی یەل * مۆدێرنیزم/مۆدێرنیتی تۆمارکراوە لە Wayback Machine، بڵاوکراوەی فەرمی [http://msa.press.jhu.edu/index.html کۆمەڵەی لێکۆڵینەوەی مۆدێرنی] تۆمارکراوە لە wayback Machine * [http://www19.homepage.villanova.edu/karyn.hollis/prof_academic/Courses/2043_pop/modernism_vs_postmodernism.htm مۆدێرنیزم بەرامبەر پۆست مۆدێرۆنیزم] تۆمارکراوە Wayback Machine * {{Cite book|last=Tobolczyk|first=Marta|url=https://www.cambridgescholars.com/resources/pdfs/978-1-5275-7039-9-sample.pdf|title=Contemporary architecture: the genesis and characteristics of leading trends|date=2021|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-5275-7039-9|publication-place=Newcastle upon Tyne|access-date=27 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114205749/https://www.cambridgescholars.com/resources/pdfs/978-1-5275-7039-9-sample.pdf|archive-date=14 January 2025|url-status=dead}} [[پۆل:شێوازە تەلارسازییەکان]] [[پۆل:جوانیناسی]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] j1h1obp7d432v8mmoxjbnn1glroy9x2 0 305897 1699845 2026-11-02T20:57:21Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «{{Short description|جۆرێک لە ئایسکرێم}}{{Infobox food|name=ماستی بەستوو|image=Blueberry frozen yoghurt (4937999312).jpg|caption=ماستی بەستووی شلیک|alternate_name={{hlist|فرۆگورتی|فرۆیۆ}}|place_of_origin=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]|creator=|course=|served=بەستوو|main_ingredient={{Plainlist| - ماددە ڕەقە...»ەوە 1699845 wikitext text/x-wiki {{Short description|جۆرێک لە ئایسکرێم}}{{Infobox food|name=ماستی بەستوو|image=Blueberry frozen yoghurt (4937999312).jpg|caption=ماستی بەستووی شلیک|alternate_name={{hlist|فرۆگورتی|فرۆیۆ}}|place_of_origin=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]|creator=|course=|served=بەستوو|main_ingredient={{Plainlist| - ماددە ڕەقەکانی شیر - شیرینکەرەوە - کلتوری ماست}}|variations=|calories=|other=}} '''ماستی بەستوو''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Frozen yogurt؛ بە '''فرۆگورتی'''<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vgMJAQAAMAAJ|title=گۆڤاری بواری ئایسکریم و بازرگانی ئایسکریم|year=1978}}</ref> یان '''فرۆیۆ'''<ref>{{cite book|author1=Rob Huddleston|url=https://books.google.com/books?id=H8tNBKmPO5UC&dq=froyo+tradename&pg=PA4|title=ئەندرۆید بە تەواوی ئامادەکراو|date=August 3, 2012|publisher=Wiley|isbn=9781118234914|pages=4|access-date=November 21, 2021}}</ref> ناسراوە)، شێوازێکە لە شیرینیی بەستووە شێوە ئایسکریم کە لە [[ماست]] و هەندێک جار بەرهەمەکانی دیکەی [[شیر]] یان [[سپیاتی]] دروست دەکرێت. ماستی بەستوو دەکرێت بە شێوەی ڕەق یان نەرم پێشکەش بکرێت. هەندێک لە بەرهەمەکانی ماستی بەستوو بەکتریای زیندوویان تێدایە، بەڵام هەندێکی دیکەیان بەکتریای زیندوون چونکە بنەمای ماستەکەیان چارەسەری گەرمی بۆ کراوە کە دەبێتە هۆی لەناوچوونی بەکتریاکان. ماستی بەستوو پێکهاتەی سەرەکیی هاوشێوەی [[ئایسکرێم|ئایسکریمی]] هەیە، کە شیری ئاژەڵی پێکهاتەی سەرەکییەتی. ماستی بەستوو بەگشتی ترشترە لە ئایسکریم بەهۆی بوونی ترشی لاکتیک لە ماستەکەدا، و دەکرێت چەورییەکەی کەمتر بێت بەهۆی بەکارهێنانی شیر لەبری کرێم؛ ماستی بەستوو جیاوازە لە شیری بەستوو و ئایسکریمی نەرم.<ref name="tse">{{Cite web |author=Natalie Tsevdos |year=2018 |url=https://fsi.colostate.edu/yogurt/ |access-date=May 7, 2020 |title=ماست |publisher=زانیاری سەرچاوەی خۆراک، زانکۆی ویلایەتی کۆلۆرادۆ}}</ref> لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، بە پێچەوانەی ماست، زاراوەی ماستی بەستوو لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی فیدراڵییەوە پێناسە نەکراوە،<ref>{{Citation |title=شیر و بەرهەمەکانی شیر لە خۆراکی مرۆڤدا: بەرهەمهێنان، پێکهاتە و تەندروستی |date=June 17, 2013 |pages=435–457 |editor-last1=Park |editor-first1=Young W. |editor-last2=Haenlein |editor-first2=George F. W. |chapter=خۆراکە شیرییە بەستووەکان |edition=1 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |doi=10.1002/9781118534168.ch20 |isbn=9780470674185}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2009-01-15/pdf/E9-736.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223224837/https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2009-01-15/pdf/E9-736.pdf |archive-date=February 23, 2017 |access-date=July 19, 2018 |website=Gpo.gov |title=تۆماری فیدراڵی / بەرگی ٧٤، ژمارە ١٠ / ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ / یاسای پێشنیاکراو |url-status=live}}</ref> بەڵام لەلایەن هەندێک ویلایەتی وەک [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]] و [[مێریلەند|مێریلەندەوە]] پێناسە کراوە.<ref>{{cite web |url=https://law.justia.com/codes/california/code-fac/division-15/part-3/chapter-2/article-7/section-36991/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123141559/https://law.justia.com/codes/california/code-fac/division-15/part-3/chapter-2/article-7/section-36991/ |archive-date=January 23, 2025 |access-date=September 11, 2024 |title=کۆدی کالیفۆرنیای ٢٠٢٣ کۆدی خۆراک و کشتوکاڵ – FAC بەشی ١٥ – یاسای شیر و بەرهەمەکانی شیری ١٩٤٧ بەشی ٣ – بەرهەمە دروستکراوەکان بەشی ٢ – بەرهەمە شیرییە بەستووەکان ماددەی ٧ – ماستی بەستوو بەشی ٣٦٩٩١. |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://law.justia.com/codes/california/2005/fac/36991-36994.html |access-date=2026-11-02 |website=یاسای جوستیا |language=en |title=یاسای خۆراک و کشتوکاڵی کالیفۆرنیای ٢٠٠٥ بەشەکانی ٣٦٩٩١-٣٦٩٩٤ :: :: :: ماددەی ٧. :: ماستی بەستوو}}</ref> == فرۆشتن == [[پەڕگە:Tienda_de_buñuelos.jpg|ڕاست|وێنۆک|فرۆشگایەکی ماستی بەستوو لە [[ئیسپانیا]] لە ساڵی ٢٠١٧]] [[پەڕگە:Peachwave_Self_Service_Yogurt_Machines.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئامێرەکانی ماستی بەستوو]] [[پەڕگە:Yogurtland_Toppings.jpg|ڕاست|وێنۆک|فرۆشگایەکی ماستی بەستوو]] {| class="wikitable sortable" !زنجیرە !وڵاتی ڕەسەن !ژمارەی شوێنەکان !دامەزراوە |- |Menchie's Frozen Yogurt |{{US}} |٥٤٠ |١٥ی ئایاری ٢٠٠٧ |- |Yogurtland |{{US}} |٢٥٠ |شوباتی ٢٠٠٦ |- |TCBY |{{US}} |٣٥٠ |١٩٨١ |- |Llaollao |{{ESP}} |٣٩٠ |٢٠٠٩ |- |Pinkberry |{{US}} |٢٦٠ |کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ |- |SweetFrog |{{US}} | +٣٥٠ |٢٠٠٩ |- |Yogen Früz |[[کەنەدا]] | +١٣٠٠ |١٩٨٦ |- |Red Mango |{{US}} |٥١ |٢٠٠٢ |- |16 Handles |{{US}} |٣٥ |٢٠٠٨ |- |Yogoberry |{{BRA}} |١٠٢ |٢٠٠٧ |} [[پۆل:ئایسکرێم]] [[پۆل:شیرینییە بەستووەکان]] [[پۆل:دێسێرەکان]] [[پۆل:بەرھەمەکانی شیر]] [[پۆل:جۆرەکانی خۆراک]] baiztfuszjzh26tnm6mn6zzzcnzygwd 1699848 1699845 2026-11-02T20:59:07Z Bilalinfo 57400 1699848 wikitext text/x-wiki {{Short description|جۆرێک لە ئایسکرێم}}{{Infobox food|name=ماستی بەستوو|image=Blueberry frozen yoghurt (4937999312).jpg|caption=ماستی بەستووی شلیک|alternate_name={{hlist|فرۆگورتی|فرۆیۆ}}|place_of_origin=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]|creator=|course=|served=بەستوو|main_ingredient={{Plainlist| - ماددە ڕەقەکانی شیر - شیرینکەرەوە - کلتوری ماست}}|variations=|calories=|other=}} '''ماستی بەستوو''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Frozen yogurt؛ بە '''فرۆگورتی'''<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vgMJAQAAMAAJ|title=گۆڤاری بواری ئایسکریم و بازرگانی ئایسکریم|year=1978}}</ref> یان '''فرۆیۆ'''<ref>{{cite book|author1=Rob Huddleston|url=https://books.google.com/books?id=H8tNBKmPO5UC&dq=froyo+tradename&pg=PA4|title=ئەندرۆید بە تەواوی ئامادەکراو|date=August 3, 2012|publisher=Wiley|isbn=9781118234914|pages=4|access-date=November 21, 2021}}</ref> ناسراوە)، شێوازێکە لە شیرینیی بەستووە شێوە ئایسکریم کە لە [[ماست]] و هەندێک جار بەرهەمەکانی دیکەی [[شیر]] یان [[سپیاتی]] دروست دەکرێت. ماستی بەستوو دەکرێت بە شێوەی ڕەق یان نەرم پێشکەش بکرێت. هەندێک لە بەرهەمەکانی ماستی بەستوو بەکتریای زیندوویان تێدایە، بەڵام هەندێکی دیکەیان بەکتریای زیندوون چونکە بنەمای ماستەکەیان چارەسەری گەرمی بۆ کراوە کە دەبێتە هۆی لەناوچوونی بەکتریاکان. ماستی بەستوو پێکهاتەی سەرەکیی هاوشێوەی [[ئایسکرێم|ئایسکریمی]] هەیە، کە شیری ئاژەڵی پێکهاتەی سەرەکییەتی. ماستی بەستوو بەگشتی ترشترە لە ئایسکریم بەهۆی بوونی ترشی لاکتیک لە ماستەکەدا، و دەکرێت چەورییەکەی کەمتر بێت بەهۆی بەکارهێنانی شیر لەبری کرێم؛ ماستی بەستوو جیاوازە لە شیری بەستوو و ئایسکریمی نەرم.<ref name="tse">{{Cite web |author=Natalie Tsevdos |year=2018 |url=https://fsi.colostate.edu/yogurt/ |access-date=May 7, 2020 |title=ماست |publisher=زانیاری سەرچاوەی خۆراک، زانکۆی ویلایەتی کۆلۆرادۆ}}</ref> لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، بە پێچەوانەی ماست، زاراوەی ماستی بەستوو لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی فیدراڵییەوە پێناسە نەکراوە،<ref>{{Citation |title=شیر و بەرهەمەکانی شیر لە خۆراکی مرۆڤدا: بەرهەمهێنان، پێکهاتە و تەندروستی |date=June 17, 2013 |pages=435–457 |editor-last1=Park |editor-first1=Young W. |editor-last2=Haenlein |editor-first2=George F. W. |chapter=خۆراکە شیرییە بەستووەکان |edition=1 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |doi=10.1002/9781118534168.ch20 |isbn=9780470674185}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2009-01-15/pdf/E9-736.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223224837/https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2009-01-15/pdf/E9-736.pdf |archive-date=February 23, 2017 |access-date=July 19, 2018 |website=Gpo.gov |title=تۆماری فیدراڵی / بەرگی ٧٤، ژمارە ١٠ / ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ / یاسای پێشنیاکراو |url-status=live}}</ref> بەڵام لەلایەن هەندێک ویلایەتی وەک [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]] و [[مێریلەند|مێریلەندەوە]] پێناسە کراوە.<ref>{{cite web |url=https://law.justia.com/codes/california/code-fac/division-15/part-3/chapter-2/article-7/section-36991/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123141559/https://law.justia.com/codes/california/code-fac/division-15/part-3/chapter-2/article-7/section-36991/ |archive-date=January 23, 2025 |access-date=September 11, 2024 |title=کۆدی کالیفۆرنیای ٢٠٢٣ کۆدی خۆراک و کشتوکاڵ – FAC بەشی ١٥ – یاسای شیر و بەرهەمەکانی شیری ١٩٤٧ بەشی ٣ – بەرهەمە دروستکراوەکان بەشی ٢ – بەرهەمە شیرییە بەستووەکان ماددەی ٧ – ماستی بەستوو بەشی ٣٦٩٩١. |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://law.justia.com/codes/california/2005/fac/36991-36994.html |access-date=2026-11-02 |website=یاسای جوستیا |language=en |title=یاسای خۆراک و کشتوکاڵی کالیفۆرنیای ٢٠٠٥ بەشەکانی ٣٦٩٩١-٣٦٩٩٤ :: :: :: ماددەی ٧. :: ماستی بەستوو}}</ref> == فرۆشتن == [[پەڕگە:Tienda_de_buñuelos.jpg|ڕاست|وێنۆک|فرۆشگایەکی ماستی بەستوو لە [[ئیسپانیا]] لە ساڵی ٢٠١٧]] [[پەڕگە:Peachwave_Self_Service_Yogurt_Machines.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئامێرەکانی ماستی بەستوو]] [[پەڕگە:Yogurtland_Toppings.jpg|ڕاست|وێنۆک|فرۆشگایەکی ماستی بەستوو]] {| class="wikitable sortable" !زنجیرە !وڵاتی ڕەسەن !ژمارەی شوێنەکان !دامەزراوە |- |Menchie's Frozen Yogurt |{{US}} |٥٤٠ |١٥ی ئایاری ٢٠٠٧ |- |Yogurtland |{{US}} |٢٥٠ |شوباتی ٢٠٠٦ |- |TCBY |{{US}} |٣٥٠ |١٩٨١ |- |Llaollao |{{ESP}} |٣٩٠ |٢٠٠٩ |- |Pinkberry |{{US}} |٢٦٠ |کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ |- |SweetFrog |{{US}} | +٣٥٠ |٢٠٠٩ |- |Yogen Früz |[[کەنەدا]] | +١٣٠٠ |١٩٨٦ |- |Red Mango |{{US}} |٥١ |٢٠٠٢ |- |16 Handles |{{US}} |٣٥ |٢٠٠٨ |- |Yogoberry |{{BRA}} |١٠٢ |٢٠٠٧ |} == سەرچاوەکان == [[پۆل:ئایسکرێم]] [[پۆل:شیرینییە بەستووەکان]] [[پۆل:دێسێرەکان]] [[پۆل:بەرھەمەکانی شیر]] [[پۆل:جۆرەکانی خۆراک]] mh6vy88i2i2pg1rkkbw2olzavor5h7x 1699851 1699848 2026-11-02T21:01:17Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1699851 wikitext text/x-wiki {{Short description|جۆرێک لە ئایسکرێم}}{{Infobox food|name=ماستی بەستوو|image=Blueberry frozen yoghurt (4937999312).jpg|caption=ماستی بەستووی شلیک|alternate_name={{hlist|فرۆگورتی|فرۆیۆ}}|place_of_origin=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]|creator=|course=|served=بەستوو|main_ingredient={{Plainlist| - ماددە ڕەقەکانی شیر - شیرینکەرەوە - کلتوری ماست}}|variations=|calories=|other=}} '''ماستی بەستوو''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Frozen yogurt؛ بە '''فرۆگورتی'''<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vgMJAQAAMAAJ|title=گۆڤاری بواری ئایسکریم و بازرگانی ئایسکریم|year=1978}}</ref> یان '''فرۆیۆ'''<ref>{{cite book|author1=Rob Huddleston|url=https://books.google.com/books?id=H8tNBKmPO5UC&dq=froyo+tradename&pg=PA4|title=ئەندرۆید بە تەواوی ئامادەکراو|date=August 3, 2012|publisher=Wiley|isbn=9781118234914|pages=4|access-date=November 21, 2021}}</ref> ناسراوە)، شێوازێکە لە شیرینیی بەستووە شێوە ئایسکریم کە لە [[ماست]] و هەندێک جار بەرهەمەکانی دیکەی [[شیر]] یان [[سپیاتی]] دروست دەکرێت. ماستی بەستوو دەکرێت بە شێوەی ڕەق یان نەرم پێشکەش بکرێت. هەندێک لە بەرهەمەکانی ماستی بەستوو بەکتریای زیندوویان تێدایە، بەڵام هەندێکی دیکەیان بەکتریای زیندوون چونکە بنەمای ماستەکەیان چارەسەری گەرمی بۆ کراوە کە دەبێتە هۆی لەناوچوونی بەکتریاکان. ماستی بەستوو پێکهاتەی سەرەکیی هاوشێوەی [[ئایسکرێم|ئایسکریمی]] هەیە، کە شیری ئاژەڵی پێکهاتەی سەرەکییەتی. ماستی بەستوو بەگشتی ترشترە لە ئایسکریم بەهۆی بوونی ترشی لاکتیک لە ماستەکەدا، و دەکرێت چەورییەکەی کەمتر بێت بەهۆی بەکارهێنانی شیر لەبری کرێم؛ ماستی بەستوو جیاوازە لە شیری بەستوو و ئایسکریمی نەرم.<ref name="tse">{{Cite web |author=Natalie Tsevdos |year=2018 |url=https://fsi.colostate.edu/yogurt/ |access-date=May 7, 2020 |title=ماست |publisher=زانیاری سەرچاوەی خۆراک، زانکۆی ویلایەتی کۆلۆرادۆ}}</ref> لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، بە پێچەوانەی ماست، زاراوەی ماستی بەستوو لەلایەن ئیدارەی خۆراک و دەرمانی فیدراڵییەوە پێناسە نەکراوە،<ref>{{Citation |title=شیر و بەرهەمەکانی شیر لە خۆراکی مرۆڤدا: بەرهەمهێنان، پێکهاتە و تەندروستی |date=June 17, 2013 |pages=435–457 |editor-last1=Park |editor-first1=Young W. |editor-last2=Haenlein |editor-first2=George F. W. |chapter=خۆراکە شیرییە بەستووەکان |edition=1 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |doi=10.1002/9781118534168.ch20 |isbn=9780470674185}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2009-01-15/pdf/E9-736.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223224837/https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2009-01-15/pdf/E9-736.pdf |archive-date=February 23, 2017 |access-date=July 19, 2018 |website=Gpo.gov |title=تۆماری فیدراڵی / بەرگی ٧٤، ژمارە ١٠ / ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ / یاسای پێشنیاکراو |url-status=live}}</ref> بەڵام لەلایەن هەندێک ویلایەتی وەک [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]] و [[مێریلەند|مێریلەندەوە]] پێناسە کراوە.<ref>{{cite web |url=https://law.justia.com/codes/california/code-fac/division-15/part-3/chapter-2/article-7/section-36991/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123141559/https://law.justia.com/codes/california/code-fac/division-15/part-3/chapter-2/article-7/section-36991/ |archive-date=January 23, 2025 |access-date=September 11, 2024 |title=کۆدی کالیفۆرنیای ٢٠٢٣ کۆدی خۆراک و کشتوکاڵ – FAC بەشی ١٥ – یاسای شیر و بەرهەمەکانی شیری ١٩٤٧ بەشی ٣ – بەرهەمە دروستکراوەکان بەشی ٢ – بەرهەمە شیرییە بەستووەکان ماددەی ٧ – ماستی بەستوو بەشی ٣٦٩٩١. |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://law.justia.com/codes/california/2005/fac/36991-36994.html |access-date=2026-11-02 |website=یاسای جوستیا |language=en |title=یاسای خۆراک و کشتوکاڵی کالیفۆرنیای ٢٠٠٥ بەشەکانی ٣٦٩٩١-٣٦٩٩٤ :: :: :: ماددەی ٧. :: ماستی بەستوو}}</ref> == فرۆشتن == [[پەڕگە:Tienda_de_buñuelos.jpg|ڕاست|وێنۆک|فرۆشگایەکی ماستی بەستوو لە [[ئیسپانیا]] لە ساڵی ٢٠١٧]] [[پەڕگە:Peachwave_Self_Service_Yogurt_Machines.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئامێرەکانی ماستی بەستوو]] [[پەڕگە:Yogurtland_Toppings.jpg|ڕاست|وێنۆک|فرۆشگایەکی ماستی بەستوو]] {| class="wikitable sortable" !زنجیرە !وڵاتی ڕەسەن !ژمارەی شوێنەکان !دامەزراوە |- |Menchie's Frozen Yogurt |{{US}} |٥٤٠ |١٥ی ئایاری ٢٠٠٧ |- |Yogurtland |{{US}} |٢٥٠ |شوباتی ٢٠٠٦ |- |TCBY |{{US}} |٣٥٠ |١٩٨١ |- |Llaollao |{{ESP}} |٣٩٠ |٢٠٠٩ |- |Pinkberry |{{US}} |٢٦٠ |کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ |- |SweetFrog |{{US}} | +٣٥٠ |٢٠٠٩ |- |Yogen Früz |[[کەنەدا]] | +١٣٠٠ |١٩٨٦ |- |Red Mango |{{US}} |٥١ |٢٠٠٢ |- |16 Handles |{{US}} |٣٥ |٢٠٠٨ |- |Yogoberry |{{BRA}} |١٠٢ |٢٠٠٧ |} == سەرچاوەکان == [[پۆل:ئایسکرێم]] [[پۆل:شیرینییە بەستووەکان]] [[پۆل:دێسێرەکان]] [[پۆل:بەرھەمەکانی شیر]] [[پۆل:جۆرەکانی خۆراک]] [[پۆل:خۆراکە ترشەکان]] [[پۆل:ماست]] q9n8wzeh8twn621qb10bj2qz16xfrgh 0 305898 1699860 2026-11-02T21:04:30Z تاڵینتۆز 80113 ژیاننامە شاعیر و نووسەری کورد، عەزیزی ئالی لەگەڵ چەند نموونە شیعری، نووسرا. 1699860 wikitext text/x-wiki عەزیز ئالی، ساڵی ١٩٦٥ لە شاری مەهاباد لە دایک بووە. دوای شۆرشی ١٩٧٩ ی ئێران، فێری خوێندن و نووسینی کوردی بووە و یەکەمین ئەزموونە شیعری‌یەکانی خۆی خستۆتە سەر کاغەز. کاتێ مامۆستا هێمن لە مەهاباد خانەنشین دەبێ، دەچێ بۆ لای و شیعرەکانی خۆی پێشان دەدا. مامۆستا بە خاوەن‌بەهرەی دەزانێ و هانی دەدا شیعری نوێ‌خوازانە بڵێ.  ساڵی ١٩٨٥ کە یەکەمین ژمارەی گۆڤاری سروە، بە سەرنووسەریی هێمن بڵاو دەبێتەوە، دوو بەرهەمی کورتی عەزیز لەم ژمارەیەدا چاپ دەکرێ کە یەکیان شیعرێکە بە ناوی «فریشتەکەم!» و ئەوی تر کورتەچیرۆکێکی شاعیرانەیە بە ناوی «بوار». هەر لەم ساڵەدا عەزیز دەچی بۆ ورمێ و بە پشتیوانیی مامۆستا هێمن، دەبێ بە کەم‌تەمەن‌ترین ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری «سروە». لەو سەردەمەدا، زۆر کەس شیعریان دەنارد تا لە سروەدا چاپ بکرێ. یەکێ لە ئەرکەکانی عەزیز لە دەستەی نووسەران‌دا ئەوە بوو کە ئەم شیعرانە بە وردی بخوێنێتەوە و ئەوانی بەهێزیان بخاتە بەر سەرنجی مامۆستا هێمن تا بۆ چاپ بڕیاری لەسەر بدا. ئەرکێکی تری ئەوە بوو، هەر وتارێ کە بۆ سروە دەهات و پەیوەندی بە جوغرافیای کوردستانەوە بوو، لە باری زمان و ڕێنووسەوە چاکی بکات و ئەگەر فارسی بوو، وەریگێڕێتە سەر زمانی کوردی. زنجیرەوتاری «جوغرافیای سەقز» نووسراوی خوالێ‌خۆش‌بوو عەبدولخالیق خوداجوو کە لە چەند ژمارەی پێشینی سروەدا چاپ کراوە، ئەسڵی خۆی بە فارسی بووە و عەزیز ئالی کردوویەتی بە کوردی، بەڵام بۆ ڕێز گرتن (!) لە نووسەر، بە وەرگێڕان دانەنراوە و ناوی وەرگێڕەکەی لەسەر نەنووسراوە. پاش کۆچی دوایی مامۆستا هێمن، عەزیز دەچێ لە زانستگای تەورێز جوغرافیای سروشتی (Physical Geography) دەخوێنێ و ساڵی ١٩٩٠ لەم ڕشتەیەدا بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرێ. لە ساڵی ١٩٩٣دا دەبێ بە کارمەندی ڕادیۆ-تەلەڤزیۆنی ئێران، ناوەندی مەهاباد و لە ساڵانی خزمەتی‌دا چەندین زنجیرە بەرنامەی ڕادیۆیی و تەلەفزیۆنی لە زەمینەگەلی ئەدەبی، کولتووری و کۆمەڵایەتی‌دا بەرهەم دێنێ. بۆ چەند ساڵیش دەبێ بە بەڕێوەبەری بەشی شیعر و مۆسیقای ئەم ناوەندە و لەم ماوەیەدا بۆ چەندین گۆرانی شیعر دادەنێ.  لە ساڵی ٢٠١٣دا بە دەم کاری ئیداری‌‌یەوە، بۆ خوێندنی «موتاڵای وەرگێڕان» (Translation Studies) ناوبەناو دەچێتە کۆلێجێکی سەر بە زانستگای تەورێز و  لە ساڵی ٢٠١٥دا، ماستەری ئەم ڕشتەیە وەردەگرێ. بابەتی نامەی ماستەرەکەی، هەڵسەنگاندنی تەرجەمە فارسی‌یەکانی، بەرهەمەکانی جوبران خەلیل جوبران _ ە لە روانگەی شی‌کردنەوەی ڕەخنەگرانەی گوتار (Critical Discourse Analysis)ـەوە. عەزیز هەر لەم ساڵەدا خۆی دەگوازێتەوە بۆ ڕادیۆ-تەلەفزیۆنی پارێزگەی کوردستان و لە شاری سنە نیشتەجێ دەبێ. لە تەڤزیۆنی سنەش‌دا، چەند زنجیرە بەرنامەی ئەدەبی و کولتووری بەرهەم دێنێ کە لەم ناوەدا بەرنامەی «واژاو» پێشوازی‌یەکی گەرمی لێ دەکرێ. ساڵی ٢٠١٧ لە کاری ئیداری بازنشەست (تەقاویت) دەبێ و ساڵی ٢٠١٩ دەگەڕێتەوە بۆ زێدی خۆی، مەهاباد. === '''کۆششی ئەدەبی:''' === _ بڵاو کردنەوەی گەلێک شیعر و وتار لە گۆڤارە کوردی‌یەکان‌دا، بە تایبەتی لە دوو گۆڤاری سروە و مەهاباد دا. _ شانۆنامەی «زەنبیلێکی پڕ لە مانگی ون‌بوو»، نووسراوی دوکتۆر قوتبەدین سادقی، وەرگێڕان لە فارسی‌یەوە (چاپ نەکراوە). _ ناڵەی جودایی، بە پێی دەس‌نووس و دەنگی هێمن _ ساغ کردنەوەی دەقی شیعرەکان و نووسینی پێشەکی، پەراوێز، پاشکۆ و فەرهەنگۆک (٢٠١٧). _ نێوانی من و تۆ، کۆمەڵە ڕوباعی، لەگەڵ تۆژینەوەیەک دەربارەی ڕوباعی (٢٠٢٦). _ سەرجەمی شیعرەکانی عەزیز ئالی (چاپ نەکراوە). _ پێ‌داچوونەوەی فەرهەنگی زارەکیی موکریان، لە ڕووی ناوەرۆک و زمانەوە،  لە بەرگی حەوتەمەوە تا بەرگی پانزەهەم و _ بۆ چاپی دووەم _ لە بەرگی یەکەمەوە تا نیوەی بەرگی چوارەم (هەتا وشەی «چراتۆڕ)، کە لە ساڵی ٢٠١٨ ەوە تا ٢٠٢٦ ی خایاندووە. === چەند نموونە لە شیعرەکانی عەزیز: === فرشتەکەم! شەوانە بێ حیکایەتی خەیاڵی تۆ نەبانە خەو لە چاوی من. گوڵووکی من! کە تۆ نەبی کرانەوەی گوڵی بەیان چەمۆڵەیە کە وەک دڕوو بە ناخی سینەما دەچێ. کە تۆ نەبی هەواری ئاگری خەمە جەهەننەمە هەناوی من. پەسیوی من! کە تۆ نەبی لە دەشتی ژین منی تەنێ نەچیری بێ‌پەنام و دەرد و مەینەتی دنێ _ هەرا دەکەن هەڕا دەکەن لە ڕاوی من. کە تۆ نەبی ژیانی من شەوی بەسامی بێشەیە دە هەڵمەیە لە شەو گەلێ دەترسم ئەی هەتاوی من! '''لەبن بارستی شەوگاردا'''<blockquote>''بە شوێن غەزەلی هێمن‌دا:'' ''ئەگەرچی شەو درەنگە ساقی بۆم تێکە کەمێکی تر'' ''کەوا ئەمشەو سەری هەڵدا لە ناخم‌دا خەمێکی تر''</blockquote>                                                                                  دەبێ ڕاکەم بڕۆم، عومرم ئەگەر مابێ کەمێکی تر کە لەم ئەشکەنجە‌خانەی ڕووحە، هەڵناکەم دەمێکی تر لەمەولا با لە کێڵگەی ژین بچێنم تۆوی بێزاری ئەوین بۆ من لە وەرهەم واوە، نەیبوو بەرهەمێکی تر  گریمان بوومە‌ «شەمزین» و لەتاوان توامەوە و سووتام لەبن بارستی ئەم شەوگارەدا کوانـێ «شەم»ێکی تر؟  گەلێ هەتوانم ئەزموو، چارە هەر نەکرا برینی دڵ گڵی هیوابڕی گۆڕە، هەبێ گەر مەرهەمێکی تر! لە سینەی من بەدەر، دنیا چ میوان‌خانە ناناسێ: بەڕێ ناکەم خەمێکی، دێتە بەر دەرگا خەمێکی تر! ئەگەر ساماڵی شادی، دڵ بلاوێنێتەوە تاوێک، لەپڕ تاری دەکا ڕاماڵی هەوری ماتەمێکی تر چەمی ئەسریـنی مـن، بێروونی ناکامی هەڵیلووشی نەما بۆ چاوی گریانم، ترووسکایی نەمـێکی تر چەنەم ئاویتە سەر دەستی کەسەر، ‌ڕۆژ و شەوم  فەوتاند: شکان دێوی سپی و ڕەش وا بە باهۆی ڕۆستەمێکی تر! وەڕەز بووم هێندە بڕوانم لە دیمانەی تەماویی شار؟ بڵا دووکەڵ بە با کەم، بێتە بەرچاوم تەمێکی ‌تر! بەسەرهاتم هەتا ئەمڕۆ چ بوو؟ مل دان و سەرشۆڕی بڵێی سەر هێندە خۆ بگرێ ببینم سەردەمێکی تر؟ عەزیزم کەڵکەڵەت بێ‌کەڵکە، شیعرت نابزێوێ دڵ کە  شیعری «هێمن»‌ی من دڵ دەباتە عالەمێکی تر '''چوارچرا''' شوێنی جم‌وجووڵی سوار و پیادەی شارە یەک پیاسە ئەکات و یەک ڕەوانەی کارە ڕێبوار ئەخوشن بەبێ سەرنج و یادێک مەیدان... مەیدان... لێرە چەقی سێدارە... 66tws4cfzdqtoo2xhc52yiwrrd2argt 1699863 1699860 2026-11-02T21:07:07Z تاڵینتۆز 80113 پارگرافەکانم جیا کردنەوە. 1699863 wikitext text/x-wiki عەزیز ئالی، ساڵی ١٩٦٥ لە شاری مەهاباد لە دایک بووە. دوای شۆرشی ١٩٧٩ ی ئێران، فێری خوێندن و نووسینی کوردی بووە و یەکەمین ئەزموونە شیعری‌یەکانی خۆی خستۆتە سەر کاغەز. کاتێ مامۆستا هێمن لە مەهاباد خانەنشین دەبێ، دەچێ بۆ لای و شیعرەکانی خۆی پێشان دەدا. مامۆستا بە خاوەن‌بەهرەی دەزانێ و هانی دەدا شیعری نوێ‌خوازانە بڵێ.  ساڵی ١٩٨٥ کە یەکەمین ژمارەی گۆڤاری سروە، بە سەرنووسەریی هێمن بڵاو دەبێتەوە، دوو بەرهەمی کورتی عەزیز لەم ژمارەیەدا چاپ دەکرێ کە یەکیان شیعرێکە بە ناوی «فریشتەکەم!» و ئەوی تر کورتەچیرۆکێکی شاعیرانەیە بە ناوی «بوار». هەر لەم ساڵەدا عەزیز دەچی بۆ ورمێ و بە پشتیوانیی مامۆستا هێمن، دەبێ بە کەم‌تەمەن‌ترین ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری «سروە». لەو سەردەمەدا، زۆر کەس شیعریان دەنارد تا لە سروەدا چاپ بکرێ. یەکێ لە ئەرکەکانی عەزیز لە دەستەی نووسەران‌دا ئەوە بوو کە ئەم شیعرانە بە وردی بخوێنێتەوە و ئەوانی بەهێزیان بخاتە بەر سەرنجی مامۆستا هێمن تا بۆ چاپ بڕیاری لەسەر بدا. ئەرکێکی تری ئەوە بوو، هەر وتارێ کە بۆ سروە دەهات و پەیوەندی بە جوغرافیای کوردستانەوە بوو، لە باری زمان و ڕێنووسەوە چاکی بکات و ئەگەر فارسی بوو، وەریگێڕێتە سەر زمانی کوردی. زنجیرەوتاری «جوغرافیای سەقز» نووسراوی خوالێ‌خۆش‌بوو عەبدولخالیق خوداجوو کە لە چەند ژمارەی پێشینی سروەدا چاپ کراوە، ئەسڵی خۆی بە فارسی بووە و عەزیز ئالی کردوویەتی بە کوردی، بەڵام بۆ ڕێز گرتن (!) لە نووسەر، بە وەرگێڕان دانەنراوە و ناوی وەرگێڕەکەی لەسەر نەنووسراوە. پاش کۆچی دوایی مامۆستا هێمن، عەزیز دەچێ لە زانستگای تەورێز جوغرافیای سروشتی (Physical Geography) دەخوێنێ و ساڵی ١٩٩٠ لەم ڕشتەیەدا بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرێ. لە ساڵی ١٩٩٣دا دەبێ بە کارمەندی ڕادیۆ-تەلەڤزیۆنی ئێران، ناوەندی مەهاباد و لە ساڵانی خزمەتی‌دا چەندین زنجیرە بەرنامەی ڕادیۆیی و تەلەفزیۆنی لە زەمینەگەلی ئەدەبی، کولتووری و کۆمەڵایەتی‌دا بەرهەم دێنێ. بۆ چەند ساڵیش دەبێ بە بەڕێوەبەری بەشی شیعر و مۆسیقای ئەم ناوەندە و لەم ماوەیەدا بۆ چەندین گۆرانی شیعر دادەنێ.   لە ساڵی ٢٠١٣دا بە دەم کاری ئیداری‌‌یەوە، بۆ خوێندنی «موتاڵای وەرگێڕان» (Translation Studies) ناوبەناو دەچێتە کۆلێجێکی سەر بە زانستگای تەورێز و  لە ساڵی ٢٠١٥دا، ماستەری ئەم ڕشتەیە وەردەگرێ. بابەتی نامەی ماستەرەکەی، هەڵسەنگاندنی تەرجەمە فارسی‌یەکانی، بەرهەمەکانی جوبران خەلیل جوبران _ ە لە روانگەی شی‌کردنەوەی ڕەخنەگرانەی گوتار (Critical Discourse Analysis)ـەوە. عەزیز هەر لەم ساڵەدا خۆی دەگوازێتەوە بۆ ڕادیۆ-تەلەفزیۆنی پارێزگەی کوردستان و لە شاری سنە نیشتەجێ دەبێ. لە تەڤزیۆنی سنەش‌دا، چەند زنجیرە بەرنامەی ئەدەبی و کولتووری بەرهەم دێنێ کە لەم ناوەدا بەرنامەی «واژاو» پێشوازی‌یەکی گەرمی لێ دەکرێ. ساڵی ٢٠١٧ لە کاری ئیداری بازنشەست (تەقاویت) دەبێ و ساڵی ٢٠١٩ دەگەڕێتەوە بۆ زێدی خۆی، مەهاباد. === '''کۆششی ئەدەبی:''' === _ بڵاو کردنەوەی گەلێک شیعر و وتار لە گۆڤارە کوردی‌یەکان‌دا، بە تایبەتی لە دوو گۆڤاری سروە و مەهاباد دا. _ شانۆنامەی «زەنبیلێکی پڕ لە مانگی ون‌بوو»، نووسراوی دوکتۆر قوتبەدین سادقی، وەرگێڕان لە فارسی‌یەوە (چاپ نەکراوە). _ ناڵەی جودایی، بە پێی دەس‌نووس و دەنگی هێمن _ ساغ کردنەوەی دەقی شیعرەکان و نووسینی پێشەکی، پەراوێز، پاشکۆ و فەرهەنگۆک (٢٠١٧). _ نێوانی من و تۆ، کۆمەڵە ڕوباعی، لەگەڵ تۆژینەوەیەک دەربارەی ڕوباعی (٢٠٢٦). _ سەرجەمی شیعرەکانی عەزیز ئالی (چاپ نەکراوە). _ پێ‌داچوونەوەی فەرهەنگی زارەکیی موکریان، لە ڕووی ناوەرۆک و زمانەوە،  لە بەرگی حەوتەمەوە تا بەرگی پانزەهەم و _ بۆ چاپی دووەم _ لە بەرگی یەکەمەوە تا نیوەی بەرگی چوارەم (هەتا وشەی «چراتۆڕ)، کە لە ساڵی ٢٠١٨ ەوە تا ٢٠٢٦ ی خایاندووە. === چەند نموونە لە شیعرەکانی عەزیز: === فرشتەکەم! شەوانە بێ حیکایەتی خەیاڵی تۆ نەبانە خەو لە چاوی من. گوڵووکی من! کە تۆ نەبی کرانەوەی گوڵی بەیان چەمۆڵەیە کە وەک دڕوو بە ناخی سینەما دەچێ. کە تۆ نەبی هەواری ئاگری خەمە جەهەننەمە هەناوی من. پەسیوی من! کە تۆ نەبی لە دەشتی ژین منی تەنێ نەچیری بێ‌پەنام و دەرد و مەینەتی دنێ _ هەرا دەکەن هەڕا دەکەن لە ڕاوی من. کە تۆ نەبی ژیانی من شەوی بەسامی بێشەیە دە هەڵمەیە لە شەو گەلێ دەترسم ئەی هەتاوی من! '''لەبن بارستی شەوگاردا'''<blockquote>''بە شوێن غەزەلی هێمن‌دا:'' ''ئەگەرچی شەو درەنگە ساقی بۆم تێکە کەمێکی تر'' ''کەوا ئەمشەو سەری هەڵدا لە ناخم‌دا خەمێکی تر''</blockquote>                                                                                  دەبێ ڕاکەم بڕۆم، عومرم ئەگەر مابێ کەمێکی تر کە لەم ئەشکەنجە‌خانەی ڕووحە، هەڵناکەم دەمێکی تر لەمەولا با لە کێڵگەی ژین بچێنم تۆوی بێزاری ئەوین بۆ من لە وەرهەم واوە، نەیبوو بەرهەمێکی تر  گریمان بوومە‌ «شەمزین» و لەتاوان توامەوە و سووتام لەبن بارستی ئەم شەوگارەدا کوانـێ «شەم»ێکی تر؟  گەلێ هەتوانم ئەزموو، چارە هەر نەکرا برینی دڵ گڵی هیوابڕی گۆڕە، هەبێ گەر مەرهەمێکی تر! لە سینەی من بەدەر، دنیا چ میوان‌خانە ناناسێ: بەڕێ ناکەم خەمێکی، دێتە بەر دەرگا خەمێکی تر! ئەگەر ساماڵی شادی، دڵ بلاوێنێتەوە تاوێک، لەپڕ تاری دەکا ڕاماڵی هەوری ماتەمێکی تر چەمی ئەسریـنی مـن، بێروونی ناکامی هەڵیلووشی نەما بۆ چاوی گریانم، ترووسکایی نەمـێکی تر چەنەم ئاویتە سەر دەستی کەسەر، ‌ڕۆژ و شەوم  فەوتاند: شکان دێوی سپی و ڕەش وا بە باهۆی ڕۆستەمێکی تر! وەڕەز بووم هێندە بڕوانم لە دیمانەی تەماویی شار؟ بڵا دووکەڵ بە با کەم، بێتە بەرچاوم تەمێکی ‌تر! بەسەرهاتم هەتا ئەمڕۆ چ بوو؟ مل دان و سەرشۆڕی بڵێی سەر هێندە خۆ بگرێ ببینم سەردەمێکی تر؟ عەزیزم کەڵکەڵەت بێ‌کەڵکە، شیعرت نابزێوێ دڵ کە  شیعری «هێمن»‌ی من دڵ دەباتە عالەمێکی تر '''چوارچرا''' شوێنی جم‌وجووڵی سوار و پیادەی شارە یەک پیاسە ئەکات و یەک ڕەوانەی کارە ڕێبوار ئەخوشن بەبێ سەرنج و یادێک مەیدان... مەیدان... لێرە چەقی سێدارە... 62kvj3avkov74ignq9fe93d1cm99z3k 1699865 1699863 2026-11-02T21:08:25Z تاڵینتۆز 80113 شیعرەکانم لێک جیا کردنەوە. 1699865 wikitext text/x-wiki عەزیز ئالی، ساڵی ١٩٦٥ لە شاری مەهاباد لە دایک بووە. دوای شۆرشی ١٩٧٩ ی ئێران، فێری خوێندن و نووسینی کوردی بووە و یەکەمین ئەزموونە شیعری‌یەکانی خۆی خستۆتە سەر کاغەز. کاتێ مامۆستا هێمن لە مەهاباد خانەنشین دەبێ، دەچێ بۆ لای و شیعرەکانی خۆی پێشان دەدا. مامۆستا بە خاوەن‌بەهرەی دەزانێ و هانی دەدا شیعری نوێ‌خوازانە بڵێ.  ساڵی ١٩٨٥ کە یەکەمین ژمارەی گۆڤاری سروە، بە سەرنووسەریی هێمن بڵاو دەبێتەوە، دوو بەرهەمی کورتی عەزیز لەم ژمارەیەدا چاپ دەکرێ کە یەکیان شیعرێکە بە ناوی «فریشتەکەم!» و ئەوی تر کورتەچیرۆکێکی شاعیرانەیە بە ناوی «بوار». هەر لەم ساڵەدا عەزیز دەچی بۆ ورمێ و بە پشتیوانیی مامۆستا هێمن، دەبێ بە کەم‌تەمەن‌ترین ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری «سروە». لەو سەردەمەدا، زۆر کەس شیعریان دەنارد تا لە سروەدا چاپ بکرێ. یەکێ لە ئەرکەکانی عەزیز لە دەستەی نووسەران‌دا ئەوە بوو کە ئەم شیعرانە بە وردی بخوێنێتەوە و ئەوانی بەهێزیان بخاتە بەر سەرنجی مامۆستا هێمن تا بۆ چاپ بڕیاری لەسەر بدا. ئەرکێکی تری ئەوە بوو، هەر وتارێ کە بۆ سروە دەهات و پەیوەندی بە جوغرافیای کوردستانەوە بوو، لە باری زمان و ڕێنووسەوە چاکی بکات و ئەگەر فارسی بوو، وەریگێڕێتە سەر زمانی کوردی. زنجیرەوتاری «جوغرافیای سەقز» نووسراوی خوالێ‌خۆش‌بوو عەبدولخالیق خوداجوو کە لە چەند ژمارەی پێشینی سروەدا چاپ کراوە، ئەسڵی خۆی بە فارسی بووە و عەزیز ئالی کردوویەتی بە کوردی، بەڵام بۆ ڕێز گرتن (!) لە نووسەر، بە وەرگێڕان دانەنراوە و ناوی وەرگێڕەکەی لەسەر نەنووسراوە. پاش کۆچی دوایی مامۆستا هێمن، عەزیز دەچێ لە زانستگای تەورێز جوغرافیای سروشتی (Physical Geography) دەخوێنێ و ساڵی ١٩٩٠ لەم ڕشتەیەدا بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرێ. لە ساڵی ١٩٩٣دا دەبێ بە کارمەندی ڕادیۆ-تەلەڤزیۆنی ئێران، ناوەندی مەهاباد و لە ساڵانی خزمەتی‌دا چەندین زنجیرە بەرنامەی ڕادیۆیی و تەلەفزیۆنی لە زەمینەگەلی ئەدەبی، کولتووری و کۆمەڵایەتی‌دا بەرهەم دێنێ. بۆ چەند ساڵیش دەبێ بە بەڕێوەبەری بەشی شیعر و مۆسیقای ئەم ناوەندە و لەم ماوەیەدا بۆ چەندین گۆرانی شیعر دادەنێ.   لە ساڵی ٢٠١٣دا بە دەم کاری ئیداری‌‌یەوە، بۆ خوێندنی «موتاڵای وەرگێڕان» (Translation Studies) ناوبەناو دەچێتە کۆلێجێکی سەر بە زانستگای تەورێز و  لە ساڵی ٢٠١٥دا، ماستەری ئەم ڕشتەیە وەردەگرێ. بابەتی نامەی ماستەرەکەی، هەڵسەنگاندنی تەرجەمە فارسی‌یەکانی، بەرهەمەکانی جوبران خەلیل جوبران _ ە لە روانگەی شی‌کردنەوەی ڕەخنەگرانەی گوتار (Critical Discourse Analysis)ـەوە. عەزیز هەر لەم ساڵەدا خۆی دەگوازێتەوە بۆ ڕادیۆ-تەلەفزیۆنی پارێزگەی کوردستان و لە شاری سنە نیشتەجێ دەبێ. لە تەڤزیۆنی سنەش‌دا، چەند زنجیرە بەرنامەی ئەدەبی و کولتووری بەرهەم دێنێ کە لەم ناوەدا بەرنامەی «واژاو» پێشوازی‌یەکی گەرمی لێ دەکرێ. ساڵی ٢٠١٧ لە کاری ئیداری بازنشەست (تەقاویت) دەبێ و ساڵی ٢٠١٩ دەگەڕێتەوە بۆ زێدی خۆی، مەهاباد. === '''کۆششی ئەدەبی:''' === _ بڵاو کردنەوەی گەلێک شیعر و وتار لە گۆڤارە کوردی‌یەکان‌دا، بە تایبەتی لە دوو گۆڤاری سروە و مەهاباد دا. _ شانۆنامەی «زەنبیلێکی پڕ لە مانگی ون‌بوو»، نووسراوی دوکتۆر قوتبەدین سادقی، وەرگێڕان لە فارسی‌یەوە (چاپ نەکراوە). _ ناڵەی جودایی، بە پێی دەس‌نووس و دەنگی هێمن _ ساغ کردنەوەی دەقی شیعرەکان و نووسینی پێشەکی، پەراوێز، پاشکۆ و فەرهەنگۆک (٢٠١٧). _ نێوانی من و تۆ، کۆمەڵە ڕوباعی، لەگەڵ تۆژینەوەیەک دەربارەی ڕوباعی (٢٠٢٦). _ سەرجەمی شیعرەکانی عەزیز ئالی (چاپ نەکراوە). _ پێ‌داچوونەوەی فەرهەنگی زارەکیی موکریان، لە ڕووی ناوەرۆک و زمانەوە،  لە بەرگی حەوتەمەوە تا بەرگی پانزەهەم و _ بۆ چاپی دووەم _ لە بەرگی یەکەمەوە تا نیوەی بەرگی چوارەم (هەتا وشەی «چراتۆڕ)، کە لە ساڵی ٢٠١٨ ەوە تا ٢٠٢٦ ی خایاندووە. === چەند نموونە لە شیعرەکانی عەزیز: === فرشتەکەم! شەوانە بێ حیکایەتی خەیاڵی تۆ نەبانە خەو لە چاوی من. گوڵووکی من! کە تۆ نەبی کرانەوەی گوڵی بەیان چەمۆڵەیە کە وەک دڕوو بە ناخی سینەما دەچێ. کە تۆ نەبی هەواری ئاگری خەمە جەهەننەمە هەناوی من. پەسیوی من! کە تۆ نەبی لە دەشتی ژین منی تەنێ نەچیری بێ‌پەنام و دەرد و مەینەتی دنێ _ هەرا دەکەن هەڕا دەکەن لە ڕاوی من. کە تۆ نەبی ژیانی من شەوی بەسامی بێشەیە دە هەڵمەیە لە شەو گەلێ دەترسم ئەی هەتاوی من! '''لەبن بارستی شەوگاردا'''<blockquote>''بە شوێن غەزەلی هێمن‌دا:'' ''ئەگەرچی شەو درەنگە ساقی بۆم تێکە کەمێکی تر'' ''کەوا ئەمشەو سەری هەڵدا لە ناخم‌دا خەمێکی تر''</blockquote>                                                                                  دەبێ ڕاکەم بڕۆم، عومرم ئەگەر مابێ کەمێکی تر کە لەم ئەشکەنجە‌خانەی ڕووحە، هەڵناکەم دەمێکی تر لەمەولا با لە کێڵگەی ژین بچێنم تۆوی بێزاری ئەوین بۆ من لە وەرهەم واوە، نەیبوو بەرهەمێکی تر  گریمان بوومە‌ «شەمزین» و لەتاوان توامەوە و سووتام لەبن بارستی ئەم شەوگارەدا کوانـێ «شەم»ێکی تر؟  گەلێ هەتوانم ئەزموو، چارە هەر نەکرا برینی دڵ گڵی هیوابڕی گۆڕە، هەبێ گەر مەرهەمێکی تر! لە سینەی من بەدەر، دنیا چ میوان‌خانە ناناسێ: بەڕێ ناکەم خەمێکی، دێتە بەر دەرگا خەمێکی تر! ئەگەر ساماڵی شادی، دڵ بلاوێنێتەوە تاوێک، لەپڕ تاری دەکا ڕاماڵی هەوری ماتەمێکی تر چەمی ئەسریـنی مـن، بێروونی ناکامی هەڵیلووشی نەما بۆ چاوی گریانم، ترووسکایی نەمـێکی تر چەنەم ئاویتە سەر دەستی کەسەر، ‌ڕۆژ و شەوم  فەوتاند: شکان دێوی سپی و ڕەش وا بە باهۆی ڕۆستەمێکی تر! وەڕەز بووم هێندە بڕوانم لە دیمانەی تەماویی شار؟ بڵا دووکەڵ بە با کەم، بێتە بەرچاوم تەمێکی ‌تر! بەسەرهاتم هەتا ئەمڕۆ چ بوو؟ مل دان و سەرشۆڕی بڵێی سەر هێندە خۆ بگرێ ببینم سەردەمێکی تر؟ عەزیزم کەڵکەڵەت بێ‌کەڵکە، شیعرت نابزێوێ دڵ کە  شیعری «هێمن»‌ی من دڵ دەباتە عالەمێکی تر '''چوارچرا''' شوێنی جم‌وجووڵی سوار و پیادەی شارە یەک پیاسە ئەکات و یەک ڕەوانەی کارە ڕێبوار ئەخوشن بەبێ سەرنج و یادێک مەیدان... مەیدان... لێرە چەقی سێدارە... 9cwu0big5sqepx6glbzrtz7ytlirncq 1699868 1699865 2026-11-02T21:10:08Z تاڵینتۆز 80113 /* چەند نموونە لە شیعرەکانی عەزیز: */ 1699868 wikitext text/x-wiki عەزیز ئالی، ساڵی ١٩٦٥ لە شاری مەهاباد لە دایک بووە. دوای شۆرشی ١٩٧٩ ی ئێران، فێری خوێندن و نووسینی کوردی بووە و یەکەمین ئەزموونە شیعری‌یەکانی خۆی خستۆتە سەر کاغەز. کاتێ مامۆستا هێمن لە مەهاباد خانەنشین دەبێ، دەچێ بۆ لای و شیعرەکانی خۆی پێشان دەدا. مامۆستا بە خاوەن‌بەهرەی دەزانێ و هانی دەدا شیعری نوێ‌خوازانە بڵێ.  ساڵی ١٩٨٥ کە یەکەمین ژمارەی گۆڤاری سروە، بە سەرنووسەریی هێمن بڵاو دەبێتەوە، دوو بەرهەمی کورتی عەزیز لەم ژمارەیەدا چاپ دەکرێ کە یەکیان شیعرێکە بە ناوی «فریشتەکەم!» و ئەوی تر کورتەچیرۆکێکی شاعیرانەیە بە ناوی «بوار». هەر لەم ساڵەدا عەزیز دەچی بۆ ورمێ و بە پشتیوانیی مامۆستا هێمن، دەبێ بە کەم‌تەمەن‌ترین ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری «سروە». لەو سەردەمەدا، زۆر کەس شیعریان دەنارد تا لە سروەدا چاپ بکرێ. یەکێ لە ئەرکەکانی عەزیز لە دەستەی نووسەران‌دا ئەوە بوو کە ئەم شیعرانە بە وردی بخوێنێتەوە و ئەوانی بەهێزیان بخاتە بەر سەرنجی مامۆستا هێمن تا بۆ چاپ بڕیاری لەسەر بدا. ئەرکێکی تری ئەوە بوو، هەر وتارێ کە بۆ سروە دەهات و پەیوەندی بە جوغرافیای کوردستانەوە بوو، لە باری زمان و ڕێنووسەوە چاکی بکات و ئەگەر فارسی بوو، وەریگێڕێتە سەر زمانی کوردی. زنجیرەوتاری «جوغرافیای سەقز» نووسراوی خوالێ‌خۆش‌بوو عەبدولخالیق خوداجوو کە لە چەند ژمارەی پێشینی سروەدا چاپ کراوە، ئەسڵی خۆی بە فارسی بووە و عەزیز ئالی کردوویەتی بە کوردی، بەڵام بۆ ڕێز گرتن (!) لە نووسەر، بە وەرگێڕان دانەنراوە و ناوی وەرگێڕەکەی لەسەر نەنووسراوە. پاش کۆچی دوایی مامۆستا هێمن، عەزیز دەچێ لە زانستگای تەورێز جوغرافیای سروشتی (Physical Geography) دەخوێنێ و ساڵی ١٩٩٠ لەم ڕشتەیەدا بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرێ. لە ساڵی ١٩٩٣دا دەبێ بە کارمەندی ڕادیۆ-تەلەڤزیۆنی ئێران، ناوەندی مەهاباد و لە ساڵانی خزمەتی‌دا چەندین زنجیرە بەرنامەی ڕادیۆیی و تەلەفزیۆنی لە زەمینەگەلی ئەدەبی، کولتووری و کۆمەڵایەتی‌دا بەرهەم دێنێ. بۆ چەند ساڵیش دەبێ بە بەڕێوەبەری بەشی شیعر و مۆسیقای ئەم ناوەندە و لەم ماوەیەدا بۆ چەندین گۆرانی شیعر دادەنێ.   لە ساڵی ٢٠١٣دا بە دەم کاری ئیداری‌‌یەوە، بۆ خوێندنی «موتاڵای وەرگێڕان» (Translation Studies) ناوبەناو دەچێتە کۆلێجێکی سەر بە زانستگای تەورێز و  لە ساڵی ٢٠١٥دا، ماستەری ئەم ڕشتەیە وەردەگرێ. بابەتی نامەی ماستەرەکەی، هەڵسەنگاندنی تەرجەمە فارسی‌یەکانی، بەرهەمەکانی جوبران خەلیل جوبران _ ە لە روانگەی شی‌کردنەوەی ڕەخنەگرانەی گوتار (Critical Discourse Analysis)ـەوە. عەزیز هەر لەم ساڵەدا خۆی دەگوازێتەوە بۆ ڕادیۆ-تەلەفزیۆنی پارێزگەی کوردستان و لە شاری سنە نیشتەجێ دەبێ. لە تەڤزیۆنی سنەش‌دا، چەند زنجیرە بەرنامەی ئەدەبی و کولتووری بەرهەم دێنێ کە لەم ناوەدا بەرنامەی «واژاو» پێشوازی‌یەکی گەرمی لێ دەکرێ. ساڵی ٢٠١٧ لە کاری ئیداری بازنشەست (تەقاویت) دەبێ و ساڵی ٢٠١٩ دەگەڕێتەوە بۆ زێدی خۆی، مەهاباد. === '''کۆششی ئەدەبی:''' === _ بڵاو کردنەوەی گەلێک شیعر و وتار لە گۆڤارە کوردی‌یەکان‌دا، بە تایبەتی لە دوو گۆڤاری سروە و مەهاباد دا. _ شانۆنامەی «زەنبیلێکی پڕ لە مانگی ون‌بوو»، نووسراوی دوکتۆر قوتبەدین سادقی، وەرگێڕان لە فارسی‌یەوە (چاپ نەکراوە). _ ناڵەی جودایی، بە پێی دەس‌نووس و دەنگی هێمن _ ساغ کردنەوەی دەقی شیعرەکان و نووسینی پێشەکی، پەراوێز، پاشکۆ و فەرهەنگۆک (٢٠١٧). _ نێوانی من و تۆ، کۆمەڵە ڕوباعی، لەگەڵ تۆژینەوەیەک دەربارەی ڕوباعی (٢٠٢٦). _ سەرجەمی شیعرەکانی عەزیز ئالی (چاپ نەکراوە). _ پێ‌داچوونەوەی فەرهەنگی زارەکیی موکریان، لە ڕووی ناوەرۆک و زمانەوە،  لە بەرگی حەوتەمەوە تا بەرگی پانزەهەم و _ بۆ چاپی دووەم _ لە بەرگی یەکەمەوە تا نیوەی بەرگی چوارەم (هەتا وشەی «چراتۆڕ)، کە لە ساڵی ٢٠١٨ ەوە تا ٢٠٢٦ ی خایاندووە. === چەند نموونە لە شیعرەکانی عەزیز: === فرشتەکەم! شەوانە بێ حیکایەتی خەیاڵی تۆ نەبانە خەو لە چاوی من. گوڵووکی من! کە تۆ نەبی کرانەوەی گوڵی بەیان چەمۆڵەیە کە وەک دڕوو بە ناخی سینەما دەچێ. کە تۆ نەبی هەواری ئاگری خەمە جەهەننەمە هەناوی من. پەسیوی من! کە تۆ نەبی لە دەشتی ژین منی تەنێ نەچیری بێ‌پەنام و دەرد و مەینەتی دنێ _ هەرا دەکەن هەڕا دەکەن لە ڕاوی من. کە تۆ نەبی ژیانی من شەوی بەسامی بێشەیە دە هەڵمەیە لە شەو گەلێ دەترسم ئەی هەتاوی من! '''لەبن بارستی شەوگاردا'''<blockquote>''بە شوێن غەزەلی هێمن‌دا:'' ''ئەگەرچی شەو درەنگە ساقی بۆم تێکە کەمێکی تر'' ''کەوا ئەمشەو سەری هەڵدا لە ناخم‌دا خەمێکی تر''</blockquote>                                                                                  دەبێ ڕاکەم بڕۆم، عومرم ئەگەر مابێ کەمێکی تر کە لەم ئەشکەنجە‌خانەی ڕووحە، هەڵناکەم دەمێکی تر لەمەولا با لە کێڵگەی ژین بچێنم تۆوی بێزاری ئەوین بۆ من لە وەرهەم واوە، نەیبوو بەرهەمێکی تر  گریمان بوومە‌ «شەمزین» و لەتاوان توامەوە و سووتام لەبن بارستی ئەم شەوگارەدا کوانـێ «شەم»ێکی تر؟  گەلێ هەتوانم ئەزموو، چارە هەر نەکرا برینی دڵ گڵی هیوابڕی گۆڕە، هەبێ گەر مەرهەمێکی تر! لە سینەی من بەدەر، دنیا چ میوان‌خانە ناناسێ: بەڕێ ناکەم خەمێکی، دێتە بەر دەرگا خەمێکی تر! ئەگەر ساماڵی شادی، دڵ بلاوێنێتەوە تاوێک، لەپڕ تاری دەکا ڕاماڵی هەوری ماتەمێکی تر چەمی ئەسریـنی مـن، بێروونی ناکامی هەڵیلووشی نەما بۆ چاوی گریانم، ترووسکایی نەمـێکی تر چەنەم ئاویتە سەر دەستی کەسەر، ‌ڕۆژ و شەوم  فەوتاند: شکان دێوی سپی و ڕەش وا بە باهۆی ڕۆستەمێکی تر! وەڕەز بووم هێندە بڕوانم لە دیمانەی تەماویی شار؟ بڵا دووکەڵ بە با کەم، بێتە بەرچاوم تەمێکی ‌تر! بەسەرهاتم هەتا ئەمڕۆ چ بوو؟ مل دان و سەرشۆڕی بڵێی سەر هێندە خۆ بگرێ ببینم سەردەمێکی تر؟ عەزیزم کەڵکەڵەت بێ‌کەڵکە، شیعرت نابزێوێ دڵ کە  شیعری «هێمن»‌ی من دڵ دەباتە عالەمێکی تر '''چوارچرا''' شوێنی جم‌وجووڵی سوار و پیادەی شارە یەک پیاسە ئەکات و یەک ڕەوانەی کارە ڕێبوار ئەخوشن بەبێ سەرنج و یادێک مەیدان... مەیدان... لێرە چەقی سێدارە... 8qdz24ndt18lvkv1ujfm2rocmyawejl 1699870 1699868 2026-11-02T21:11:17Z تاڵینتۆز 80113 نێوانی شیعرەکان. 1699870 wikitext text/x-wiki عەزیز ئالی، ساڵی ١٩٦٥ لە شاری مەهاباد لە دایک بووە. دوای شۆرشی ١٩٧٩ ی ئێران، فێری خوێندن و نووسینی کوردی بووە و یەکەمین ئەزموونە شیعری‌یەکانی خۆی خستۆتە سەر کاغەز. کاتێ مامۆستا هێمن لە مەهاباد خانەنشین دەبێ، دەچێ بۆ لای و شیعرەکانی خۆی پێشان دەدا. مامۆستا بە خاوەن‌بەهرەی دەزانێ و هانی دەدا شیعری نوێ‌خوازانە بڵێ.  ساڵی ١٩٨٥ کە یەکەمین ژمارەی گۆڤاری سروە، بە سەرنووسەریی هێمن بڵاو دەبێتەوە، دوو بەرهەمی کورتی عەزیز لەم ژمارەیەدا چاپ دەکرێ کە یەکیان شیعرێکە بە ناوی «فریشتەکەم!» و ئەوی تر کورتەچیرۆکێکی شاعیرانەیە بە ناوی «بوار». هەر لەم ساڵەدا عەزیز دەچی بۆ ورمێ و بە پشتیوانیی مامۆستا هێمن، دەبێ بە کەم‌تەمەن‌ترین ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری «سروە». لەو سەردەمەدا، زۆر کەس شیعریان دەنارد تا لە سروەدا چاپ بکرێ. یەکێ لە ئەرکەکانی عەزیز لە دەستەی نووسەران‌دا ئەوە بوو کە ئەم شیعرانە بە وردی بخوێنێتەوە و ئەوانی بەهێزیان بخاتە بەر سەرنجی مامۆستا هێمن تا بۆ چاپ بڕیاری لەسەر بدا. ئەرکێکی تری ئەوە بوو، هەر وتارێ کە بۆ سروە دەهات و پەیوەندی بە جوغرافیای کوردستانەوە بوو، لە باری زمان و ڕێنووسەوە چاکی بکات و ئەگەر فارسی بوو، وەریگێڕێتە سەر زمانی کوردی. زنجیرەوتاری «جوغرافیای سەقز» نووسراوی خوالێ‌خۆش‌بوو عەبدولخالیق خوداجوو کە لە چەند ژمارەی پێشینی سروەدا چاپ کراوە، ئەسڵی خۆی بە فارسی بووە و عەزیز ئالی کردوویەتی بە کوردی، بەڵام بۆ ڕێز گرتن (!) لە نووسەر، بە وەرگێڕان دانەنراوە و ناوی وەرگێڕەکەی لەسەر نەنووسراوە. پاش کۆچی دوایی مامۆستا هێمن، عەزیز دەچێ لە زانستگای تەورێز جوغرافیای سروشتی (Physical Geography) دەخوێنێ و ساڵی ١٩٩٠ لەم ڕشتەیەدا بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرێ. لە ساڵی ١٩٩٣دا دەبێ بە کارمەندی ڕادیۆ-تەلەڤزیۆنی ئێران، ناوەندی مەهاباد و لە ساڵانی خزمەتی‌دا چەندین زنجیرە بەرنامەی ڕادیۆیی و تەلەفزیۆنی لە زەمینەگەلی ئەدەبی، کولتووری و کۆمەڵایەتی‌دا بەرهەم دێنێ. بۆ چەند ساڵیش دەبێ بە بەڕێوەبەری بەشی شیعر و مۆسیقای ئەم ناوەندە و لەم ماوەیەدا بۆ چەندین گۆرانی شیعر دادەنێ.   لە ساڵی ٢٠١٣دا بە دەم کاری ئیداری‌‌یەوە، بۆ خوێندنی «موتاڵای وەرگێڕان» (Translation Studies) ناوبەناو دەچێتە کۆلێجێکی سەر بە زانستگای تەورێز و  لە ساڵی ٢٠١٥دا، ماستەری ئەم ڕشتەیە وەردەگرێ. بابەتی نامەی ماستەرەکەی، هەڵسەنگاندنی تەرجەمە فارسی‌یەکانی، بەرهەمەکانی جوبران خەلیل جوبران _ ە لە روانگەی شی‌کردنەوەی ڕەخنەگرانەی گوتار (Critical Discourse Analysis)ـەوە. عەزیز هەر لەم ساڵەدا خۆی دەگوازێتەوە بۆ ڕادیۆ-تەلەفزیۆنی پارێزگەی کوردستان و لە شاری سنە نیشتەجێ دەبێ. لە تەڤزیۆنی سنەش‌دا، چەند زنجیرە بەرنامەی ئەدەبی و کولتووری بەرهەم دێنێ کە لەم ناوەدا بەرنامەی «واژاو» پێشوازی‌یەکی گەرمی لێ دەکرێ. ساڵی ٢٠١٧ لە کاری ئیداری بازنشەست (تەقاویت) دەبێ و ساڵی ٢٠١٩ دەگەڕێتەوە بۆ زێدی خۆی، مەهاباد. === '''کۆششی ئەدەبی:''' === _ بڵاو کردنەوەی گەلێک شیعر و وتار لە گۆڤارە کوردی‌یەکان‌دا، بە تایبەتی لە دوو گۆڤاری سروە و مەهاباد دا. _ شانۆنامەی «زەنبیلێکی پڕ لە مانگی ون‌بوو»، نووسراوی دوکتۆر قوتبەدین سادقی، وەرگێڕان لە فارسی‌یەوە (چاپ نەکراوە). _ ناڵەی جودایی، بە پێی دەس‌نووس و دەنگی هێمن _ ساغ کردنەوەی دەقی شیعرەکان و نووسینی پێشەکی، پەراوێز، پاشکۆ و فەرهەنگۆک (٢٠١٧). _ نێوانی من و تۆ، کۆمەڵە ڕوباعی، لەگەڵ تۆژینەوەیەک دەربارەی ڕوباعی (٢٠٢٦). _ سەرجەمی شیعرەکانی عەزیز ئالی (چاپ نەکراوە). _ پێ‌داچوونەوەی فەرهەنگی زارەکیی موکریان، لە ڕووی ناوەرۆک و زمانەوە،  لە بەرگی حەوتەمەوە تا بەرگی پانزەهەم و _ بۆ چاپی دووەم _ لە بەرگی یەکەمەوە تا نیوەی بەرگی چوارەم (هەتا وشەی «چراتۆڕ)، کە لە ساڵی ٢٠١٨ ەوە تا ٢٠٢٦ ی خایاندووە. === چەند نموونە لە شیعرەکانی عەزیز: === فرشتەکەم! شەوانە بێ حیکایەتی خەیاڵی تۆ نەبانە خەو لە چاوی من. گوڵووکی من! کە تۆ نەبی کرانەوەی گوڵی بەیان چەمۆڵەیە کە وەک دڕوو بە ناخی سینەما دەچێ. کە تۆ نەبی هەواری ئاگری خەمە جەهەننەمە هەناوی من. پەسیوی من! کە تۆ نەبی لە دەشتی ژین منی تەنێ نەچیری بێ‌پەنام و دەرد و مەینەتی دنێ _ هەرا دەکەن هەڕا دەکەن لە ڕاوی من. کە تۆ نەبی ژیانی من شەوی بەسامی بێشەیە دە هەڵمەیە لە شەو گەلێ دەترسم ئەی هەتاوی من! '''لەبن بارستی شەوگاردا'''<blockquote>''بە شوێن غەزەلی هێمن‌دا:'' ''ئەگەرچی شەو درەنگە ساقی بۆم تێکە کەمێکی تر'' ''کەوا ئەمشەو سەری هەڵدا لە ناخم‌دا خەمێکی تر''</blockquote>                                                                                  دەبێ ڕاکەم بڕۆم، عومرم ئەگەر مابێ کەمێکی تر کە لەم ئەشکەنجە‌خانەی ڕووحە، هەڵناکەم دەمێکی تر لەمەولا با لە کێڵگەی ژین بچێنم تۆوی بێزاری ئەوین بۆ من لە وەرهەم واوە، نەیبوو بەرهەمێکی تر  گریمان بوومە‌ «شەمزین» و لەتاوان توامەوە و سووتام لەبن بارستی ئەم شەوگارەدا کوانـێ «شەم»ێکی تر؟  گەلێ هەتوانم ئەزموو، چارە هەر نەکرا برینی دڵ گڵی هیوابڕی گۆڕە، هەبێ گەر مەرهەمێکی تر! لە سینەی من بەدەر، دنیا چ میوان‌خانە ناناسێ: بەڕێ ناکەم خەمێکی، دێتە بەر دەرگا خەمێکی تر! ئەگەر ساماڵی شادی، دڵ بلاوێنێتەوە تاوێک، لەپڕ تاری دەکا ڕاماڵی هەوری ماتەمێکی تر چەمی ئەسریـنی مـن، بێروونی ناکامی هەڵیلووشی نەما بۆ چاوی گریانم، ترووسکایی نەمـێکی تر چەنەم ئاویتە سەر دەستی کەسەر، ‌ڕۆژ و شەوم  فەوتاند: شکان دێوی سپی و ڕەش وا بە باهۆی ڕۆستەمێکی تر! وەڕەز بووم هێندە بڕوانم لە دیمانەی تەماویی شار؟ بڵا دووکەڵ بە با کەم، بێتە بەرچاوم تەمێکی ‌تر! بەسەرهاتم هەتا ئەمڕۆ چ بوو؟ مل دان و سەرشۆڕی بڵێی سەر هێندە خۆ بگرێ ببینم سەردەمێکی تر؟ عەزیزم کەڵکەڵەت بێ‌کەڵکە، شیعرت نابزێوێ دڵ کە  شیعری «هێمن»‌ی من دڵ دەباتە عالەمێکی تر '''چوارچرا''' شوێنی جم‌وجووڵی سوار و پیادەی شارە یەک پیاسە ئەکات و یەک ڕەوانەی کارە ڕێبوار ئەخوشن بەبێ سەرنج و یادێک مەیدان... مەیدان... لێرە چەقی سێدارە... ggzi8yxfh574u2ggb44sba3xjclvvei 1699876 1699870 2026-11-02T21:15:30Z تاڵینتۆز 80113 پاراگرافبەندی 1699876 wikitext text/x-wiki عەزیز ئالی، ساڵی ١٩٦٥ لە شاری مەهاباد لە دایک بووە. دوای شۆرشی ١٩٧٩ ی ئێران، فێری خوێندن و نووسینی کوردی بووە و یەکەمین ئەزموونە شیعری‌یەکانی خۆی خستۆتە سەر کاغەز. کاتێ مامۆستا هێمن لە مەهاباد خانەنشین دەبێ، دەچێ بۆ لای و شیعرەکانی خۆی پێشان دەدا. مامۆستا بە خاوەن‌بەهرەی دەزانێ و هانی دەدا شیعری نوێ‌خوازانە بڵێ.  ساڵی ١٩٨٥ کە یەکەمین ژمارەی گۆڤاری سروە، بە سەرنووسەریی هێمن بڵاو دەبێتەوە، دوو بەرهەمی کورتی عەزیز لەم ژمارەیەدا چاپ دەکرێ کە یەکیان شیعرێکە بە ناوی «فریشتەکەم!» و ئەوی تر کورتەچیرۆکێکی شاعیرانەیە بە ناوی «بوار». هەر لەم ساڵەدا عەزیز دەچی بۆ ورمێ و بە پشتیوانیی مامۆستا هێمن، دەبێ بە کەم‌تەمەن‌ترین ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری «سروە». لەو سەردەمەدا، زۆر کەس شیعریان دەنارد تا لە سروەدا چاپ بکرێ. یەکێ لە ئەرکەکانی عەزیز لە دەستەی نووسەران‌دا ئەوە بوو کە ئەم شیعرانە بە وردی بخوێنێتەوە و ئەوانی بەهێزیان بخاتە بەر سەرنجی مامۆستا هێمن تا بۆ چاپ بڕیاری لەسەر بدا. ئەرکێکی تری ئەوە بوو، هەر وتارێ کە بۆ سروە دەهات و پەیوەندی بە جوغرافیای کوردستانەوە بوو، لە باری زمان و ڕێنووسەوە چاکی بکات و ئەگەر فارسی بوو، وەریگێڕێتە سەر زمانی کوردی. زنجیرەوتاری «جوغرافیای سەقز» نووسراوی خوالێ‌خۆش‌بوو عەبدولخالیق خوداجوو کە لە چەند ژمارەی پێشینی سروەدا چاپ کراوە، ئەسڵی خۆی بە فارسی بووە و عەزیز ئالی کردوویەتی بە کوردی، بەڵام بۆ ڕێز گرتن (!) لە نووسەر، بە وەرگێڕان دانەنراوە و ناوی وەرگێڕەکەی لەسەر نەنووسراوە. پاش کۆچی دوایی مامۆستا هێمن، عەزیز دەچێ لە زانستگای تەورێز جوغرافیای سروشتی (Physical Geography) دەخوێنێ و ساڵی ١٩٩٠ لەم ڕشتەیەدا بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرێ. لە ساڵی ١٩٩٣دا دەبێ بە کارمەندی ڕادیۆ-تەلەڤزیۆنی ئێران، ناوەندی مەهاباد و لە ساڵانی خزمەتی‌دا چەندین زنجیرە بەرنامەی ڕادیۆیی و تەلەفزیۆنی لە زەمینەگەلی ئەدەبی، کولتووری و کۆمەڵایەتی‌دا بەرهەم دێنێ. بۆ چەند ساڵیش دەبێ بە بەڕێوەبەری بەشی شیعر و مۆسیقای ئەم ناوەندە و لەم ماوەیەدا بۆ چەندین گۆرانی شیعر دادەنێ.   لە ساڵی ٢٠١٣دا بە دەم کاری ئیداری‌‌یەوە، بۆ خوێندنی «موتاڵای وەرگێڕان» (Translation Studies) ناوبەناو دەچێتە کۆلێجێکی سەر بە زانستگای تەورێز و  لە ساڵی ٢٠١٥دا، ماستەری ئەم ڕشتەیە وەردەگرێ. بابەتی نامەی ماستەرەکەی، هەڵسەنگاندنی تەرجەمە فارسی‌یەکانی، بەرهەمەکانی جوبران خەلیل جوبران _ ە لە روانگەی شی‌کردنەوەی ڕەخنەگرانەی گوتار (Critical Discourse Analysis)ـەوە. عەزیز هەر لەم ساڵەدا خۆی دەگوازێتەوە بۆ ڕادیۆ-تەلەفزیۆنی پارێزگەی کوردستان و لە شاری سنە نیشتەجێ دەبێ. لە تەڤزیۆنی سنەش‌دا، چەند زنجیرە بەرنامەی ئەدەبی و کولتووری بەرهەم دێنێ کە لەم ناوەدا بەرنامەی «واژاو» پێشوازی‌یەکی گەرمی لێ دەکرێ. ساڵی ٢٠١٧ لە کاری ئیداری بازنشەست (تەقاویت) دەبێ و ساڵی ٢٠١٩ دەگەڕێتەوە بۆ زێدی خۆی، مەهاباد. === '''کۆششی ئەدەبی:''' === _ بڵاو کردنەوەی گەلێک شیعر و وتار لە گۆڤارە کوردی‌یەکان‌دا، بە تایبەتی لە دوو گۆڤاری سروە و مەهاباد دا. _ شانۆنامەی «زەنبیلێکی پڕ لە مانگی ون‌بوو»، نووسراوی دوکتۆر قوتبەدین سادقی، وەرگێڕان لە فارسی‌یەوە (چاپ نەکراوە). _ ناڵەی جودایی، بە پێی دەس‌نووس و دەنگی هێمن _ ساغ کردنەوەی دەقی شیعرەکان و نووسینی پێشەکی، پەراوێز، پاشکۆ و فەرهەنگۆک (٢٠١٧). _ نێوانی من و تۆ، کۆمەڵە ڕوباعی، لەگەڵ تۆژینەوەیەک دەربارەی ڕوباعی (٢٠٢٦). _ سەرجەمی شیعرەکانی عەزیز ئالی (چاپ نەکراوە). _ پێ‌داچوونەوەی فەرهەنگی زارەکیی موکریان، لە ڕووی ناوەرۆک و زمانەوە،  لە بەرگی حەوتەمەوە تا بەرگی پانزەهەم و _ بۆ چاپی دووەم _ لە بەرگی یەکەمەوە تا نیوەی بەرگی چوارەم (هەتا وشەی «چراتۆڕ)، کە لە ساڵی ٢٠١٨ ەوە تا ٢٠٢٦ ی خایاندووە. === چەند نموونە لە شیعرەکانی عەزیز: === فرشتەکەم! شەوانە بێ حیکایەتی خەیاڵی تۆ نەبانە خەو لە چاوی من. <nowiki>*</nowiki> گوڵووکی من! کە تۆ نەبی کرانەوەی گوڵی بەیان چەمۆڵەیە کە وەک دڕوو بە ناخی سینەما دەچێ. کە تۆ نەبی هەواری ئاگری خەمە جەهەننەمە هەناوی من. <nowiki>*</nowiki> پەسیوی من! کە تۆ نەبی لە دەشتی ژین منی تەنێ نەچیری بێ‌پەنام و دەرد و مەینەتی دنێ _ هەرا دەکەن هەڕا دەکەن لە ڕاوی من. <nowiki>*</nowiki> کە تۆ نەبی ژیانی من شەوی بەسامی بێشەیە دە هەڵمەیە لە شەو گەلێ دەترسم ئەی هەتاوی من! ____________________________________________ '''لەبن بارستی شەوگاردا'''<blockquote>''بە شوێن غەزەلی هێمن‌دا:'' ''ئەگەرچی شەو درەنگە ساقی بۆم تێکە کەمێکی تر'' ''کەوا ئەمشەو سەری هەڵدا لە ناخم‌دا خەمێکی تر''</blockquote>                                                                                  دەبێ ڕاکەم بڕۆم، عومرم ئەگەر مابێ کەمێکی تر کە لەم ئەشکەنجە‌خانەی ڕووحە، هەڵناکەم دەمێکی تر لەمەولا با لە کێڵگەی ژین بچێنم تۆوی بێزاری ئەوین بۆ من لە وەرهەم واوە، نەیبوو بەرهەمێکی تر  گریمان بوومە‌ «شەمزین» و لەتاوان توامەوە و سووتام لەبن بارستی ئەم شەوگارەدا کوانـێ «شەم»ێکی تر؟  گەلێ هەتوانم ئەزموو، چارە هەر نەکرا برینی دڵ گڵی هیوابڕی گۆڕە، هەبێ گەر مەرهەمێکی تر! لە سینەی من بەدەر، دنیا چ میوان‌خانە ناناسێ: بەڕێ ناکەم خەمێکی، دێتە بەر دەرگا خەمێکی تر! ئەگەر ساماڵی شادی، دڵ بلاوێنێتەوە تاوێک، لەپڕ تاری دەکا ڕاماڵی هەوری ماتەمێکی تر چەمی ئەسریـنی مـن، بێروونی ناکامی هەڵیلووشی نەما بۆ چاوی گریانم، ترووسکایی نەمـێکی تر چەنەم ئاویتە سەر دەستی کەسەر، ‌ڕۆژ و شەوم  فەوتاند: شکان دێوی سپی و ڕەش وا بە باهۆی ڕۆستەمێکی تر! وەڕەز بووم هێندە بڕوانم لە دیمانەی تەماویی شار؟ بڵا دووکەڵ بە با کەم، بێتە بەرچاوم تەمێکی ‌تر! بەسەرهاتم هەتا ئەمڕۆ چ بوو؟ مل دان و سەرشۆڕی بڵێی سەر هێندە خۆ بگرێ ببینم سەردەمێکی تر؟ عەزیزم کەڵکەڵەت بێ‌کەڵکە، شیعرت نابزێوێ دڵ کە  شیعری «هێمن»‌ی من دڵ دەباتە عالەمێکی تر _________________________________________________ '''چوارچرا''' شوێنی جم‌وجووڵی سوار و پیادەی شارە یەک پیاسە ئەکات و یەک ڕەوانەی کارە ڕێبوار ئەخوشن بەبێ سەرنج و یادێک مەیدان... مەیدان... لێرە چەقی سێدارە... 20wlfvit9titja1bnxfkujudjg0o150 1699880 1699876 2026-11-02T21:19:16Z تاڵینتۆز 80113 هیچ 1699880 wikitext text/x-wiki عەزیز ئالی، ساڵی ١٩٦٥ لە شاری مەهاباد لە دایک بووە. دوای شۆرشی ١٩٧٩ ی ئێران، فێری خوێندن و نووسینی کوردی بووە و یەکەمین ئەزموونە شیعری‌یەکانی خۆی خستۆتە سەر کاغەز. کاتێ مامۆستا هێمن لە مەهاباد خانەنشین دەبێ، دەچێ بۆ لای و شیعرەکانی خۆی پێشان دەدا. مامۆستا بە خاوەن‌بەهرەی دەزانێ و هانی دەدا شیعری نوێ‌خوازانە بڵێ.  ساڵی ١٩٨٥ کە یەکەمین ژمارەی گۆڤاری سروە، بە سەرنووسەریی هێمن بڵاو دەبێتەوە، دوو بەرهەمی کورتی عەزیز لەم ژمارەیەدا چاپ دەکرێ کە یەکیان شیعرێکە بە ناوی «فریشتەکەم!» و ئەوی تر کورتەچیرۆکێکی شاعیرانەیە بە ناوی «بوار». هەر لەم ساڵەدا عەزیز دەچی بۆ ورمێ و بە پشتیوانیی مامۆستا هێمن، دەبێ بە کەم‌تەمەن‌ترین ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری «سروە». لەو سەردەمەدا، زۆر کەس شیعریان دەنارد تا لە سروەدا چاپ بکرێ. یەکێ لە ئەرکەکانی عەزیز لە دەستەی نووسەران‌دا ئەوە بوو کە ئەم شیعرانە بە وردی بخوێنێتەوە و ئەوانی بەهێزیان بخاتە بەر سەرنجی مامۆستا هێمن تا بۆ چاپ بڕیاری لەسەر بدا. ئەرکێکی تری ئەوە بوو، هەر وتارێ کە بۆ سروە دەهات و پەیوەندی بە جوغرافیای کوردستانەوە بوو، لە باری زمان و ڕێنووسەوە چاکی بکات و ئەگەر فارسی بوو، وەریگێڕێتە سەر زمانی کوردی. زنجیرەوتاری «جوغرافیای سەقز» نووسراوی خوالێ‌خۆش‌بوو عەبدولخالیق خوداجوو کە لە چەند ژمارەی پێشینی سروەدا چاپ کراوە، ئەسڵی خۆی بە فارسی بووە و عەزیز ئالی کردوویەتی بە کوردی، بەڵام بۆ ڕێز گرتن (!) لە نووسەر، بە وەرگێڕان دانەنراوە و ناوی وەرگێڕەکەی لەسەر نەنووسراوە. پاش کۆچی دوایی مامۆستا هێمن، عەزیز دەچێ لە زانستگای تەورێز جوغرافیای سروشتی (Physical Geography) دەخوێنێ و ساڵی ١٩٩٠ لەم ڕشتەیەدا بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرێ. لە ساڵی ١٩٩٣دا دەبێ بە کارمەندی ڕادیۆ-تەلەڤزیۆنی ئێران، ناوەندی مەهاباد و لە ساڵانی خزمەتی‌دا چەندین زنجیرە بەرنامەی ڕادیۆیی و تەلەفزیۆنی لە زەمینەگەلی ئەدەبی، کولتووری و کۆمەڵایەتی‌دا بەرهەم دێنێ. بۆ چەند ساڵیش دەبێ بە بەڕێوەبەری بەشی شیعر و مۆسیقای ئەم ناوەندە و لەم ماوەیەدا بۆ چەندین گۆرانی شیعر دادەنێ.   لە ساڵی ٢٠١٣دا بە دەم کاری ئیداری‌‌یەوە، بۆ خوێندنی «موتاڵای وەرگێڕان» (Translation Studies) ناوبەناو دەچێتە کۆلێجێکی سەر بە زانستگای تەورێز و  لە ساڵی ٢٠١٥دا، ماستەری ئەم ڕشتەیە وەردەگرێ. بابەتی نامەی ماستەرەکەی، هەڵسەنگاندنی تەرجەمە فارسی‌یەکانی، بەرهەمەکانی جوبران خەلیل جوبران _ ە لە روانگەی شی‌کردنەوەی ڕەخنەگرانەی گوتار (Critical Discourse Analysis)ـەوە. عەزیز هەر لەم ساڵەدا خۆی دەگوازێتەوە بۆ ڕادیۆ-تەلەفزیۆنی پارێزگەی کوردستان و لە شاری سنە نیشتەجێ دەبێ. لە تەڤزیۆنی سنەش‌دا، چەند زنجیرە بەرنامەی ئەدەبی و کولتووری بەرهەم دێنێ کە لەم ناوەدا بەرنامەی «واژاو» پێشوازی‌یەکی گەرمی لێ دەکرێ. ساڵی ٢٠١٧ لە کاری ئیداری بازنشەست (تەقاویت) دەبێ و ساڵی ٢٠١٩ دەگەڕێتەوە بۆ زێدی خۆی، مەهاباد. === '''کۆششی ئەدەبی:''' === _ بڵاو کردنەوەی گەلێک شیعر و وتار لە گۆڤارە کوردی‌یەکان‌دا، بە تایبەتی لە دوو گۆڤاری سروە و مەهاباد دا. _ شانۆنامەی «زەنبیلێکی پڕ لە مانگی ون‌بوو»، نووسراوی دوکتۆر قوتبەدین سادقی، وەرگێڕان لە فارسی‌یەوە (چاپ نەکراوە). _ ناڵەی جودایی، بە پێی دەس‌نووس و دەنگی هێمن _ ساغ کردنەوەی دەقی شیعرەکان و نووسینی پێشەکی، پەراوێز، پاشکۆ و فەرهەنگۆک (٢٠١٧). _ نێوانی من و تۆ، کۆمەڵە ڕوباعی، لەگەڵ تۆژینەوەیەک دەربارەی ڕوباعی (٢٠٢٦). _ سەرجەمی شیعرەکانی عەزیز ئالی (چاپ نەکراوە). _ پێ‌داچوونەوەی فەرهەنگی زارەکیی موکریان، لە ڕووی ناوەرۆک و زمانەوە،  لە بەرگی حەوتەمەوە تا بەرگی پانزەهەم و _ بۆ چاپی دووەم _ لە بەرگی یەکەمەوە تا نیوەی بەرگی چوارەم (هەتا وشەی «چراتۆڕ)، کە لە ساڵی ٢٠١٨ ەوە تا ٢٠٢٦ ی خایاندووە. === چەند نموونە لە شیعرەکانی عەزیز: === فرشتەکەم! شەوانە بێ حیکایەتی خەیاڵی تۆ نەبانە خەو لە چاوی من. <nowiki>*</nowiki> گوڵووکی من! کە تۆ نەبی کرانەوەی گوڵی بەیان چەمۆڵەیە کە وەک دڕوو بە ناخی سینەما دەچێ. کە تۆ نەبی هەواری ئاگری خەمە جەهەننەمە هەناوی من. <nowiki>*</nowiki> پەسیوی من! کە تۆ نەبی لە دەشتی ژین منی تەنێ نەچیری بێ‌پەنام و دەرد و مەینەتی دنێ _ هەرا دەکەن هەڕا دەکەن لە ڕاوی من. <nowiki>*</nowiki> کە تۆ نەبی ژیانی من شەوی بەسامی بێشەیە دە هەڵمەیە لە شەو گەلێ دەترسم ئەی هەتاوی من! ____________________________________________ '''لەبن بارستی شەوگاردا'''<blockquote>''بە شوێن غەزەلی هێمن‌دا:'' ''ئەگەرچی شەو درەنگە ساقی بۆم تێکە کەمێکی تر'' ''کەوا ئەمشەو سەری هەڵدا لە ناخم‌دا خەمێکی تر''</blockquote>                                                                                  دەبێ ڕاکەم بڕۆم، عومرم ئەگەر مابێ کەمێکی تر کە لەم ئەشکەنجە‌خانەی ڕووحە، هەڵناکەم دەمێکی تر لەمەولا با لە کێڵگەی ژین بچێنم تۆوی بێزاری ئەوین بۆ من لە وەرهەم واوە، نەیبوو بەرهەمێکی تر  گریمان بوومە‌ «شەمزین» و لەتاوان توامەوە و سووتام لەبن بارستی ئەم شەوگارەدا کوانـێ «شەم»ێکی تر؟  گەلێ هەتوانم ئەزموو، چارە هەر نەکرا برینی دڵ گڵی هیوابڕی گۆڕە، هەبێ گەر مەرهەمێکی تر! لە سینەی من بەدەر، دنیا چ میوان‌خانە ناناسێ: بەڕێ ناکەم خەمێکی، دێتە بەر دەرگا خەمێکی تر! ئەگەر ساماڵی شادی، دڵ بلاوێنێتەوە تاوێک، لەپڕ تاری دەکا ڕاماڵی هەوری ماتەمێکی تر چەمی ئەسریـنی مـن، بێروونی ناکامی هەڵیلووشی نەما بۆ چاوی گریانم، ترووسکایی نەمـێکی تر چەنەم ئاویتە سەر دەستی کەسەر، ‌ڕۆژ و شەوم  فەوتاند: شکان دێوی سپی و ڕەش وا بە باهۆی ڕۆستەمێکی تر! وەڕەز بووم هێندە بڕوانم لە دیمانەی تەماویی شار؟ بڵا دووکەڵ بە با کەم، بێتە بەرچاوم تەمێکی ‌تر! بەسەرهاتم هەتا ئەمڕۆ چ بوو؟ مل دان و سەرشۆڕی بڵێی سەر هێندە خۆ بگرێ ببینم سەردەمێکی تر؟ عەزیزم کەڵکەڵەت بێ‌کەڵکە، شیعرت نابزێوێ دڵ کە  شیعری «هێمن»‌ی من دڵ دەباتە عالەمێکی تر _________________________________________________ '''چوارچرا''' شوێنی جم‌وجووڵی سوار و پیادەی شارە یەک پیاسە ئەکات و یەک ڕەوانەی کارە ڕێبوار ئەخوشن بەبێ سەرنج و یادێک مەیدان... مەیدان... لێرە چەقی سێدارە... 1c17160kqd0ngxfkz2ejr35oas32riu 1699882 1699880 2026-11-02T21:30:51Z ~2026-58230-48 80117 زیاد کردنی زانیاری 1699882 wikitext text/x-wiki عەزیز ئالی، ساڵی ١٩٦٥ لە شاری مەهاباد لە دایک بووە. دوای شۆرشی ١٩٧٩ ی ئێران، فێری خوێندن و نووسینی کوردی بووە و یەکەمین ئەزموونە شیعری‌یەکانی خۆی خستۆتە سەر کاغەز. کاتێ مامۆستا هێمن لە مەهاباد خانەنشین دەبێ، دەچێ بۆ لای و شیعرەکانی خۆی پێشان دەدا. مامۆستا بە خاوەن‌بەهرەی دەزانێ و هانی دەدا شیعری نوێ‌خوازانە بڵێ.  ساڵی ١٩٨٥ کە یەکەمین ژمارەی گۆڤاری سروە، بە سەرنووسەریی هێمن بڵاو دەبێتەوە، دوو بەرهەمی کورتی عەزیز لەم ژمارەیەدا چاپ دەکرێ کە یەکیان شیعرێکە بە ناوی «فریشتەکەم!» و ئەوی تر کورتەچیرۆکێکی شاعیرانەیە بە ناوی «بوار». هەر لەم ساڵەدا عەزیز دەچی بۆ ورمێ و بە پشتیوانیی مامۆستا هێمن، دەبێ بە کەم‌تەمەن‌ترین ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری «سروە». لەو سەردەمەدا، زۆر کەس شیعریان دەنارد تا لە سروەدا چاپ بکرێ. یەکێ لە ئەرکەکانی عەزیز لە دەستەی نووسەران‌دا ئەوە بوو کە ئەم شیعرانە بە وردی بخوێنێتەوە و ئەوانی بەهێزیان بخاتە بەر سەرنجی مامۆستا هێمن تا بۆ چاپ بڕیاری لەسەر بدا. ئەرکێکی تری ئەوە بوو، هەر وتارێ کە بۆ سروە دەهات و پەیوەندی بە جوغرافیای کوردستانەوە بوو، لە باری زمان و ڕێنووسەوە چاکی بکات و ئەگەر فارسی بوو، وەریگێڕێتە سەر زمانی کوردی. زنجیرەوتاری «جوغرافیای سەقز» نووسراوی خوالێ‌خۆش‌بوو عەبدولخالیق خوداجوو کە لە چەند ژمارەی پێشینی سروەدا چاپ کراوە، ئەسڵی خۆی بە فارسی بووە و عەزیز ئالی کردوویەتی بە کوردی، بەڵام بۆ ڕێز گرتن (!) لە نووسەر، بە وەرگێڕان دانەنراوە و ناوی وەرگێڕەکەی لەسەر نەنووسراوە. پاش کۆچی دوایی مامۆستا هێمن، عەزیز دەچێ لە زانستگای تەورێز جوغرافیای سروشتی (Physical Geography) دەخوێنێ و ساڵی ١٩٩٠ لەم ڕشتەیەدا بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرێ. لە ساڵی ١٩٩٣دا دەبێ بە کارمەندی ڕادیۆ-تەلەڤزیۆنی ئێران، ناوەندی مەهاباد و لە ساڵانی خزمەتی‌دا چەندین زنجیرە بەرنامەی ڕادیۆیی و تەلەفزیۆنی لە زەمینەگەلی ئەدەبی، کولتووری و کۆمەڵایەتی‌دا بەرهەم دێنێ. بۆ چەند ساڵیش دەبێ بە بەڕێوەبەری بەشی شیعر و مۆسیقای ئەم ناوەندە و لەم ماوەیەدا بۆ چەندین گۆرانی شیعر دادەنێ.   لە ساڵی ٢٠١٣دا بە دەم کاری ئیداری‌‌یەوە، بۆ خوێندنی «موتاڵای وەرگێڕان» (Translation Studies) ناوبەناو دەچێتە کۆلێجێکی سەر بە زانستگای تەورێز و  لە ساڵی ٢٠١٥دا، ماستەری ئەم ڕشتەیە وەردەگرێ. بابەتی نامەی ماستەرەکەی، هەڵسەنگاندنی تەرجەمە فارسی‌یەکانی، بەرهەمەکانی جوبران خەلیل جوبران _ ە لە روانگەی شی‌کردنەوەی ڕەخنەگرانەی گوتار (Critical Discourse Analysis)ـەوە. عەزیز هەر لەم ساڵەدا خۆی دەگوازێتەوە بۆ ڕادیۆ-تەلەفزیۆنی پارێزگەی کوردستان و لە شاری سنە نیشتەجێ دەبێ. لە تەڤزیۆنی سنەش‌دا، چەند زنجیرە بەرنامەی ئەدەبی و کولتووری بەرهەم دێنێ کە لەم ناوەدا بەرنامەی «واژاو» پێشوازی‌یەکی گەرمی لێ دەکرێ. ساڵی ٢٠١٧ لە کاری ئیداری بازنشەست (تەقاویت) دەبێ و ساڵی ٢٠١٩ دەگەڕێتەوە بۆ زێدی خۆی، مەهاباد. === '''کۆششی ئەدەبی:''' === _ بڵاو کردنەوەی گەلێک شیعر و وتار لە گۆڤارە کوردی‌یەکان‌دا، بە تایبەتی لە دوو گۆڤاری سروە و مەهاباد دا. _ شانۆنامەی «زەنبیلێکی پڕ لە مانگی ون‌بوو»، نووسراوی دوکتۆر قوتبەدین سادقی، وەرگێڕان لە فارسی‌یەوە (چاپ نەکراوە). _ ناڵەی جودایی، بە پێی دەس‌نووس و دەنگی هێمن _ ساغ کردنەوەی دەقی شیعرەکان و نووسینی پێشەکی، پەراوێز، پاشکۆ و فەرهەنگۆک (٢٠١٧)، بڵاوکەرەوە: سەرای هێمن. _ نێوانی من و تۆ، کۆمەڵە ڕوباعی، لەگەڵ تۆژینەوەیەک دەربارەی ڕوباعی (٢٠٢٦)، بڵاوکەرەوە: سەرای هێمن. _ سەرجەمی شیعرەکانی عەزیز ئالی (چاپ نەکراوە). _ پێ‌داچوونەوەی فەرهەنگی زارەکیی موکریان، لە ڕووی ناوەرۆک و زمانەوە،  لە بەرگی حەوتەمەوە تا بەرگی پانزەهەم و _ بۆ چاپی دووەم _ لە بەرگی یەکەمەوە تا نیوەی بەرگی چوارەم (هەتا وشەی «چراتۆڕ)، کە لە ساڵی ٢٠١٨ ەوە تا ٢٠٢٦ ی خایاندووە. === چەند نموونە لە شیعرەکانی عەزیز: === فرشتەکەم! شەوانە بێ حیکایەتی خەیاڵی تۆ نەبانە خەو لە چاوی من. <nowiki>*</nowiki> گوڵووکی من! کە تۆ نەبی کرانەوەی گوڵی بەیان چەمۆڵەیە کە وەک دڕوو بە ناخی سینەما دەچێ. کە تۆ نەبی هەواری ئاگری خەمە جەهەننەمە هەناوی من. <nowiki>*</nowiki> پەسیوی من! کە تۆ نەبی لە دەشتی ژین منی تەنێ نەچیری بێ‌پەنام و دەرد و مەینەتی دنێ _ هەرا دەکەن هەڕا دەکەن لە ڕاوی من. <nowiki>*</nowiki> کە تۆ نەبی ژیانی من شەوی بەسامی بێشەیە دە هەڵمەیە لە شەو گەلێ دەترسم ئەی هەتاوی من! ____________________________________________ '''لەبن بارستی شەوگاردا'''<blockquote>''بە شوێن غەزەلی هێمن‌دا:'' ''ئەگەرچی شەو درەنگە ساقی بۆم تێکە کەمێکی تر'' ''کەوا ئەمشەو سەری هەڵدا لە ناخم‌دا خەمێکی تر''</blockquote>                                                                                  دەبێ ڕاکەم بڕۆم، عومرم ئەگەر مابێ کەمێکی تر کە لەم ئەشکەنجە‌خانەی ڕووحە، هەڵناکەم دەمێکی تر لەمەولا با لە کێڵگەی ژین بچێنم تۆوی بێزاری ئەوین بۆ من لە وەرهەم واوە، نەیبوو بەرهەمێکی تر  گریمان بوومە‌ «شەمزین» و لەتاوان توامەوە و سووتام لەبن بارستی ئەم شەوگارەدا کوانـێ «شەم»ێکی تر؟  گەلێ هەتوانم ئەزموو، چارە هەر نەکرا برینی دڵ گڵی هیوابڕی گۆڕە، هەبێ گەر مەرهەمێکی تر! لە سینەی من بەدەر، دنیا چ میوان‌خانە ناناسێ: بەڕێ ناکەم خەمێکی، دێتە بەر دەرگا خەمێکی تر! ئەگەر ساماڵی شادی، دڵ بلاوێنێتەوە تاوێک، لەپڕ تاری دەکا ڕاماڵی هەوری ماتەمێکی تر چەمی ئەسریـنی مـن، بێروونی ناکامی هەڵیلووشی نەما بۆ چاوی گریانم، ترووسکایی نەمـێکی تر چەنەم ئاویتە سەر دەستی کەسەر، ‌ڕۆژ و شەوم  فەوتاند: شکان دێوی سپی و ڕەش وا بە باهۆی ڕۆستەمێکی تر! وەڕەز بووم هێندە بڕوانم لە دیمانەی تەماویی شار؟ بڵا دووکەڵ بە با کەم، بێتە بەرچاوم تەمێکی ‌تر! بەسەرهاتم هەتا ئەمڕۆ چ بوو؟ مل دان و سەرشۆڕی بڵێی سەر هێندە خۆ بگرێ ببینم سەردەمێکی تر؟ عەزیزم کەڵکەڵەت بێ‌کەڵکە، شیعرت نابزێوێ دڵ کە  شیعری «هێمن»‌ی من دڵ دەباتە عالەمێکی تر _________________________________________________ '''چوارچرا''' شوێنی جم‌وجووڵی سوار و پیادەی شارە یەک پیاسە ئەکات و یەک ڕەوانەی کارە ڕێبوار ئەخوشن بەبێ سەرنج و یادێک مەیدان... مەیدان... لێرە چەقی سێدارە... 32mg9la36m4knrilqunhsjnr18mi2q6 1699886 1699882 2026-11-02T21:34:44Z ~2026-58230-48 80117 زیاد کردنی زانیاری 1699886 wikitext text/x-wiki عەزیز ئالی، ساڵی ١٩٦٥ لە شاری مەهاباد لە دایک بووە. دوای شۆرشی ١٩٧٩ ی ئێران، فێری خوێندن و نووسینی کوردی بووە و یەکەمین ئەزموونە شیعری‌یەکانی خۆی خستۆتە سەر کاغەز. کاتێ مامۆستا هێمن لە مەهاباد خانەنشین دەبێ، دەچێ بۆ لای و شیعرەکانی خۆی پێشان دەدا. مامۆستا بە خاوەن‌بەهرەی دەزانێ و هانی دەدا شیعری نوێ‌خوازانە بڵێ.  ساڵی ١٩٨٥ کە یەکەمین ژمارەی گۆڤاری سروە، بە سەرنووسەریی هێمن بڵاو دەبێتەوە، دوو بەرهەمی کورتی عەزیز لەم ژمارەیەدا چاپ دەکرێ کە یەکیان شیعرێکە بە ناوی «فریشتەکەم!» و ئەوی تر کورتەچیرۆکێکی شاعیرانەیە بە ناوی «بوار». هەر لەم ساڵەدا عەزیز دەچی بۆ ورمێ و بە پشتیوانیی مامۆستا هێمن، دەبێ بە کەم‌تەمەن‌ترین ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری «سروە». لەو سەردەمەدا، زۆر کەس شیعریان دەنارد تا لە سروەدا چاپ بکرێ. یەکێ لە ئەرکەکانی عەزیز لە دەستەی نووسەران‌دا ئەوە بوو کە ئەم شیعرانە بە وردی بخوێنێتەوە و ئەوانی بەهێزیان بخاتە بەر سەرنجی مامۆستا هێمن تا بۆ چاپ بڕیاری لەسەر بدا. ئەرکێکی تری ئەوە بوو، هەر وتارێ کە بۆ سروە دەهات و پەیوەندی بە جوغرافیای کوردستانەوە بوو، لە باری زمان و ڕێنووسەوە چاکی بکات و ئەگەر فارسی بوو، وەریگێڕێتە سەر زمانی کوردی. زنجیرەوتاری «جوغرافیای سەقز» نووسراوی خوالێ‌خۆش‌بوو عەبدولخالیق خوداجوو کە لە چەند ژمارەی پێشینی سروەدا چاپ کراوە، ئەسڵی خۆی بە فارسی بووە و عەزیز ئالی کردوویەتی بە کوردی، بەڵام بۆ ڕێز گرتن (!) لە نووسەر، بە وەرگێڕان دانەنراوە و ناوی وەرگێڕەکەی لەسەر نەنووسراوە. پاش کۆچی دوایی مامۆستا هێمن، عەزیز دەچێ لە زانستگای تەورێز جوغرافیای سروشتی (Physical Geography) دەخوێنێ و ساڵی ١٩٩٠ لەم ڕشتەیەدا بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرێ. لە ساڵی ١٩٩٣دا دەبێ بە کارمەندی ڕادیۆ-تەلەڤزیۆنی ئێران، ناوەندی مەهاباد و لە ساڵانی خزمەتی‌دا چەندین زنجیرە بەرنامەی ڕادیۆیی و تەلەفزیۆنی لە زەمینەگەلی ئەدەبی، کولتووری و کۆمەڵایەتی‌دا بەرهەم دێنێ. بۆ چەند ساڵیش دەبێ بە بەڕێوەبەری بەشی شیعر و مۆسیقای ئەم ناوەندە و لەم ماوەیەدا بۆ چەندین گۆرانی شیعر دادەنێ.   لە ساڵی ٢٠١٣دا بە دەم کاری ئیداری‌‌یەوە، بۆ خوێندنی «موتاڵای وەرگێڕان» (Translation Studies) ناوبەناو دەچێتە کۆلێجێکی سەر بە زانستگای تەورێز و  لە ساڵی ٢٠١٥دا، ماستەری ئەم ڕشتەیە وەردەگرێ. بابەتی نامەی ماستەرەکەی، هەڵسەنگاندنی تەرجەمە فارسی‌یەکانی، بەرهەمەکانی جوبران خەلیل جوبران _ ە لە روانگەی شی‌کردنەوەی ڕەخنەگرانەی گوتار (Critical Discourse Analysis)ـەوە. عەزیز هەر لەم ساڵەدا خۆی دەگوازێتەوە بۆ ڕادیۆ-تەلەفزیۆنی پارێزگەی کوردستان و لە شاری سنە نیشتەجێ دەبێ. لە تەڤزیۆنی سنەش‌دا، چەند زنجیرە بەرنامەی ئەدەبی و کولتووری بەرهەم دێنێ کە لەم ناوەدا بەرنامەی «واژاو» پێشوازی‌یەکی گەرمی لێ دەکرێ. ساڵی ٢٠١٧ لە کاری ئیداری بازنشەست (تەقاویت) دەبێ و ساڵی ٢٠١٩ دەگەڕێتەوە بۆ زێدی خۆی، مەهاباد. === '''کۆششی ئەدەبی:''' === _ بڵاو کردنەوەی گەلێک شیعر و وتار لە گۆڤارە کوردی‌یەکان‌دا، بە تایبەتی لە دوو گۆڤاری سروە و مەهاباد دا. _ شانۆنامەی «زەنبیلێکی پڕ لە مانگی ون‌بوو»، نووسراوی دوکتۆر قوتبەدین سادقی، وەرگێڕان لە فارسی‌یەوە (چاپ نەکراوە). _ ناڵەی جودایی، بە پێی دەس‌نووس و دەنگی هێمن _ ساغ کردنەوەی دەقی شیعرەکان و نووسینی پێشەکی، پەراوێز، پاشکۆ و فەرهەنگۆک (٢٠١٧)، بڵاوکەرەوە: سەرای هێمن. _ نێوانی من و تۆ، کۆمەڵە ڕوباعی، لەگەڵ تۆژینەوەیەک دەربارەی ڕوباعی (٢٠٢٦)، بڵاوکەرەوە: سەرای هێمن. _ سەرجەمی شیعرەکانی عەزیز ئالی (چاپ نەکراوە). _ پێ‌داچوونەوەی فەرهەنگی زارەکیی موکریان، لە ڕووی ناوەرۆک و زمانەوە،  لە بەرگی حەوتەمەوە تا بەرگی پانزەهەم و _ بۆ چاپی دووەم _ لە بەرگی یەکەمەوە تا نیوەی بەرگی چوارەم (هەتا وشەی «چراتۆڕ)، کە لە ساڵی ٢٠١٨ ەوە تا ٢٠٢٦ ی خایاندووە. === چەند نموونە لە شیعرەکانی عەزیز ئالی: === فرشتەکەم! شەوانە بێ حیکایەتی خەیاڵی تۆ نەبانە خەو لە چاوی من. <nowiki>*</nowiki> گوڵووکی من! کە تۆ نەبی کرانەوەی گوڵی بەیان چەمۆڵەیە کە وەک دڕوو بە ناخی سینەما دەچێ. کە تۆ نەبی هەواری ئاگری خەمە جەهەننەمە هەناوی من. <nowiki>*</nowiki> پەسیوی من! کە تۆ نەبی لە دەشتی ژین منی تەنێ نەچیری بێ‌پەنام و دەرد و مەینەتی دنێ _ هەرا دەکەن هەڕا دەکەن لە ڕاوی من. <nowiki>*</nowiki> کە تۆ نەبی ژیانی من شەوی بەسامی بێشەیە دە هەڵمەیە لە شەو گەلێ دەترسم ئەی هەتاوی من! ____________________________________________ '''لەبن بارستی شەوگاردا'''<blockquote>''بە شوێن غەزەلی هێمن‌دا:'' ''ئەگەرچی شەو درەنگە ساقی بۆم تێکە کەمێکی تر'' ''کەوا ئەمشەو سەری هەڵدا لە ناخم‌دا خەمێکی تر''</blockquote>                                                                                  دەبێ ڕاکەم بڕۆم، عومرم ئەگەر مابێ کەمێکی تر کە لەم ئەشکەنجە‌خانەی ڕووحە، هەڵناکەم دەمێکی تر لەمەولا با لە کێڵگەی ژین بچێنم تۆوی بێزاری ئەوین بۆ من لە وەرهەم واوە، نەیبوو بەرهەمێکی تر  گریمان بوومە‌ «شەمزین» و لەتاوان توامەوە و سووتام لەبن بارستی ئەم شەوگارەدا کوانـێ «شەم»ێکی تر؟  گەلێ هەتوانم ئەزموو، چارە هەر نەکرا برینی دڵ گڵی هیوابڕی گۆڕە، هەبێ گەر مەرهەمێکی تر! لە سینەی من بەدەر، دنیا چ میوان‌خانە ناناسێ: بەڕێ ناکەم خەمێکی، دێتە بەر دەرگا خەمێکی تر! ئەگەر ساماڵی شادی، دڵ بلاوێنێتەوە تاوێک، لەپڕ تاری دەکا ڕاماڵی هەوری ماتەمێکی تر چەمی ئەسریـنی مـن، بێروونی ناکامی هەڵیلووشی نەما بۆ چاوی گریانم، ترووسکایی نەمـێکی تر چەنەم ئاویتە سەر دەستی کەسەر، ‌ڕۆژ و شەوم  فەوتاند: شکان دێوی سپی و ڕەش وا بە باهۆی ڕۆستەمێکی تر! وەڕەز بووم هێندە بڕوانم لە دیمانەی تەماویی شار؟ بڵا دووکەڵ بە با کەم، بێتە بەرچاوم تەمێکی ‌تر! بەسەرهاتم هەتا ئەمڕۆ چ بوو؟ مل دان و سەرشۆڕی بڵێی سەر هێندە خۆ بگرێ ببینم سەردەمێکی تر؟ عەزیزم کەڵکەڵەت بێ‌کەڵکە، شیعرت نابزێوێ دڵ کە  شیعری «هێمن»‌ی من دڵ دەباتە عالەمێکی تر _________________________________________________ '''چوارچرا''' شوێنی جم‌وجووڵی سوار و پیادەی شارە یەک پیاسە ئەکات و یەک ڕەوانەی کارە ڕێبوار ئەخوشن بەبێ سەرنج و یادێک مەیدان... مەیدان... لێرە چەقی سێدارە... cilkyd188chzwgyz1z59cvhysqz97s7 1699887 1699886 2026-11-02T21:36:03Z ~2026-58230-48 80117 تیتر زیاد کردن 1699887 wikitext text/x-wiki === ژیاننامە === عەزیز ئالی، ساڵی ١٩٦٥ لە شاری مەهاباد لە دایک بووە. دوای شۆرشی ١٩٧٩ ی ئێران، فێری خوێندن و نووسینی کوردی بووە و یەکەمین ئەزموونە شیعری‌یەکانی خۆی خستۆتە سەر کاغەز. کاتێ مامۆستا هێمن لە مەهاباد خانەنشین دەبێ، دەچێ بۆ لای و شیعرەکانی خۆی پێشان دەدا. مامۆستا بە خاوەن‌بەهرەی دەزانێ و هانی دەدا شیعری نوێ‌خوازانە بڵێ.  ساڵی ١٩٨٥ کە یەکەمین ژمارەی گۆڤاری سروە، بە سەرنووسەریی هێمن بڵاو دەبێتەوە، دوو بەرهەمی کورتی عەزیز لەم ژمارەیەدا چاپ دەکرێ کە یەکیان شیعرێکە بە ناوی «فریشتەکەم!» و ئەوی تر کورتەچیرۆکێکی شاعیرانەیە بە ناوی «بوار». هەر لەم ساڵەدا عەزیز دەچی بۆ ورمێ و بە پشتیوانیی مامۆستا هێمن، دەبێ بە کەم‌تەمەن‌ترین ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری «سروە». لەو سەردەمەدا، زۆر کەس شیعریان دەنارد تا لە سروەدا چاپ بکرێ. یەکێ لە ئەرکەکانی عەزیز لە دەستەی نووسەران‌دا ئەوە بوو کە ئەم شیعرانە بە وردی بخوێنێتەوە و ئەوانی بەهێزیان بخاتە بەر سەرنجی مامۆستا هێمن تا بۆ چاپ بڕیاری لەسەر بدا. ئەرکێکی تری ئەوە بوو، هەر وتارێ کە بۆ سروە دەهات و پەیوەندی بە جوغرافیای کوردستانەوە بوو، لە باری زمان و ڕێنووسەوە چاکی بکات و ئەگەر فارسی بوو، وەریگێڕێتە سەر زمانی کوردی. زنجیرەوتاری «جوغرافیای سەقز» نووسراوی خوالێ‌خۆش‌بوو عەبدولخالیق خوداجوو کە لە چەند ژمارەی پێشینی سروەدا چاپ کراوە، ئەسڵی خۆی بە فارسی بووە و عەزیز ئالی کردوویەتی بە کوردی، بەڵام بۆ ڕێز گرتن (!) لە نووسەر، بە وەرگێڕان دانەنراوە و ناوی وەرگێڕەکەی لەسەر نەنووسراوە. پاش کۆچی دوایی مامۆستا هێمن، عەزیز دەچێ لە زانستگای تەورێز جوغرافیای سروشتی (Physical Geography) دەخوێنێ و ساڵی ١٩٩٠ لەم ڕشتەیەدا بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرێ. لە ساڵی ١٩٩٣دا دەبێ بە کارمەندی ڕادیۆ-تەلەڤزیۆنی ئێران، ناوەندی مەهاباد و لە ساڵانی خزمەتی‌دا چەندین زنجیرە بەرنامەی ڕادیۆیی و تەلەفزیۆنی لە زەمینەگەلی ئەدەبی، کولتووری و کۆمەڵایەتی‌دا بەرهەم دێنێ. بۆ چەند ساڵیش دەبێ بە بەڕێوەبەری بەشی شیعر و مۆسیقای ئەم ناوەندە و لەم ماوەیەدا بۆ چەندین گۆرانی شیعر دادەنێ.   لە ساڵی ٢٠١٣دا بە دەم کاری ئیداری‌‌یەوە، بۆ خوێندنی «موتاڵای وەرگێڕان» (Translation Studies) ناوبەناو دەچێتە کۆلێجێکی سەر بە زانستگای تەورێز و  لە ساڵی ٢٠١٥دا، ماستەری ئەم ڕشتەیە وەردەگرێ. بابەتی نامەی ماستەرەکەی، هەڵسەنگاندنی تەرجەمە فارسی‌یەکانی، بەرهەمەکانی جوبران خەلیل جوبران _ ە لە روانگەی شی‌کردنەوەی ڕەخنەگرانەی گوتار (Critical Discourse Analysis)ـەوە. عەزیز هەر لەم ساڵەدا خۆی دەگوازێتەوە بۆ ڕادیۆ-تەلەفزیۆنی پارێزگەی کوردستان و لە شاری سنە نیشتەجێ دەبێ. لە تەڤزیۆنی سنەش‌دا، چەند زنجیرە بەرنامەی ئەدەبی و کولتووری بەرهەم دێنێ کە لەم ناوەدا بەرنامەی «واژاو» پێشوازی‌یەکی گەرمی لێ دەکرێ. ساڵی ٢٠١٧ لە کاری ئیداری بازنشەست (تەقاویت) دەبێ و ساڵی ٢٠١٩ دەگەڕێتەوە بۆ زێدی خۆی، مەهاباد. === '''کۆششی ئەدەبی:''' === _ بڵاو کردنەوەی گەلێک شیعر و وتار لە گۆڤارە کوردی‌یەکان‌دا، بە تایبەتی لە دوو گۆڤاری سروە و مەهاباد دا. _ شانۆنامەی «زەنبیلێکی پڕ لە مانگی ون‌بوو»، نووسراوی دوکتۆر قوتبەدین سادقی، وەرگێڕان لە فارسی‌یەوە (چاپ نەکراوە). _ ناڵەی جودایی، بە پێی دەس‌نووس و دەنگی هێمن _ ساغ کردنەوەی دەقی شیعرەکان و نووسینی پێشەکی، پەراوێز، پاشکۆ و فەرهەنگۆک (٢٠١٧)، بڵاوکەرەوە: سەرای هێمن. _ نێوانی من و تۆ، کۆمەڵە ڕوباعی، لەگەڵ تۆژینەوەیەک دەربارەی ڕوباعی (٢٠٢٦)، بڵاوکەرەوە: سەرای هێمن. _ سەرجەمی شیعرەکانی عەزیز ئالی (چاپ نەکراوە). _ پێ‌داچوونەوەی فەرهەنگی زارەکیی موکریان، لە ڕووی ناوەرۆک و زمانەوە،  لە بەرگی حەوتەمەوە تا بەرگی پانزەهەم و _ بۆ چاپی دووەم _ لە بەرگی یەکەمەوە تا نیوەی بەرگی چوارەم (هەتا وشەی «چراتۆڕ)، کە لە ساڵی ٢٠١٨ ەوە تا ٢٠٢٦ ی خایاندووە. === چەند نموونە لە شیعرەکانی عەزیز ئالی: === فرشتەکەم! شەوانە بێ حیکایەتی خەیاڵی تۆ نەبانە خەو لە چاوی من. <nowiki>*</nowiki> گوڵووکی من! کە تۆ نەبی کرانەوەی گوڵی بەیان چەمۆڵەیە کە وەک دڕوو بە ناخی سینەما دەچێ. کە تۆ نەبی هەواری ئاگری خەمە جەهەننەمە هەناوی من. <nowiki>*</nowiki> پەسیوی من! کە تۆ نەبی لە دەشتی ژین منی تەنێ نەچیری بێ‌پەنام و دەرد و مەینەتی دنێ _ هەرا دەکەن هەڕا دەکەن لە ڕاوی من. <nowiki>*</nowiki> کە تۆ نەبی ژیانی من شەوی بەسامی بێشەیە دە هەڵمەیە لە شەو گەلێ دەترسم ئەی هەتاوی من! ____________________________________________ '''لەبن بارستی شەوگاردا'''<blockquote>''بە شوێن غەزەلی هێمن‌دا:'' ''ئەگەرچی شەو درەنگە ساقی بۆم تێکە کەمێکی تر'' ''کەوا ئەمشەو سەری هەڵدا لە ناخم‌دا خەمێکی تر''</blockquote>                                                                                  دەبێ ڕاکەم بڕۆم، عومرم ئەگەر مابێ کەمێکی تر کە لەم ئەشکەنجە‌خانەی ڕووحە، هەڵناکەم دەمێکی تر لەمەولا با لە کێڵگەی ژین بچێنم تۆوی بێزاری ئەوین بۆ من لە وەرهەم واوە، نەیبوو بەرهەمێکی تر  گریمان بوومە‌ «شەمزین» و لەتاوان توامەوە و سووتام لەبن بارستی ئەم شەوگارەدا کوانـێ «شەم»ێکی تر؟  گەلێ هەتوانم ئەزموو، چارە هەر نەکرا برینی دڵ گڵی هیوابڕی گۆڕە، هەبێ گەر مەرهەمێکی تر! لە سینەی من بەدەر، دنیا چ میوان‌خانە ناناسێ: بەڕێ ناکەم خەمێکی، دێتە بەر دەرگا خەمێکی تر! ئەگەر ساماڵی شادی، دڵ بلاوێنێتەوە تاوێک، لەپڕ تاری دەکا ڕاماڵی هەوری ماتەمێکی تر چەمی ئەسریـنی مـن، بێروونی ناکامی هەڵیلووشی نەما بۆ چاوی گریانم، ترووسکایی نەمـێکی تر چەنەم ئاویتە سەر دەستی کەسەر، ‌ڕۆژ و شەوم  فەوتاند: شکان دێوی سپی و ڕەش وا بە باهۆی ڕۆستەمێکی تر! وەڕەز بووم هێندە بڕوانم لە دیمانەی تەماویی شار؟ بڵا دووکەڵ بە با کەم، بێتە بەرچاوم تەمێکی ‌تر! بەسەرهاتم هەتا ئەمڕۆ چ بوو؟ مل دان و سەرشۆڕی بڵێی سەر هێندە خۆ بگرێ ببینم سەردەمێکی تر؟ عەزیزم کەڵکەڵەت بێ‌کەڵکە، شیعرت نابزێوێ دڵ کە  شیعری «هێمن»‌ی من دڵ دەباتە عالەمێکی تر _________________________________________________ '''چوارچرا''' شوێنی جم‌وجووڵی سوار و پیادەی شارە یەک پیاسە ئەکات و یەک ڕەوانەی کارە ڕێبوار ئەخوشن بەبێ سەرنج و یادێک مەیدان... مەیدان... لێرە چەقی سێدارە... t6c51oiobztrekbq5eb1owlnrnkt30x 1 305899 1699867 2026-11-02T21:09:34Z Ravan 7844 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ بەشی نوێ 1699867 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == تکایە چاوەڕێ كەن پێش سڕین، وتارەکەی چاک دەکەم.[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ravan|لێدوان]]) ٢١:٠٩، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) na53li7otz6svtxtbihephddz983ok8 0 305900 1699872 2026-11-02T21:13:36Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «{{Short description|دوورگەیەک لە پارێزگای جێجو، کۆریای باشوور}} {{Infobox islands | name = چاگوییدۆ | image = Chagwido 01.jpg | image_caption = وادۆ (چەپ) و جوکدۆ (ڕاست)، دوورگەکانی چاگوییدۆ، وەک لە [[دوورگەی جێجو]]وە دەبینرێن (٢٠٢٦) | mapframe-zoom = 14 | location = | coordinates = {...»ەوە 1699872 wikitext text/x-wiki {{Short description|دوورگەیەک لە پارێزگای جێجو، کۆریای باشوور}} {{Infobox islands | name = چاگوییدۆ | image = Chagwido 01.jpg | image_caption = وادۆ (چەپ) و جوکدۆ (ڕاست)، دوورگەکانی چاگوییدۆ، وەک لە [[دوورگەی جێجو]]وە دەبینرێن (٢٠٢٦) | mapframe-zoom = 14 | location = | coordinates = {{coord|33|18|55|N|126|9|41|E|display=inline,title}} | module = {{Infobox Korean/auto |child=yes |hangul=^차귀도 |hanja=遮歸島 |hanjaref=<ref name="encyko" /> |othername1=ناوی دوورگە گەورەکە |hangul1=^죽도 |hanja1=竹島 |othername2=ناوی دوورگە بچووکەکە |hangul2=^와도 }} }} '''چاگویدۆ''' ({{Korean|차귀도}}) کۆمەڵە دوورگەیەکە لە دوو دوورگە پێکهاتووە: گەورەترین دوورگە '''جوکدۆ''' ({{lang|ko|죽도}}) و دوورگە بچووکەکە '''وادۆ''' ({{lang|ko|와도}}). ئەم دوورگانە چۆڵن و ئاوەدان نین، پارێزراون لەلایەن سروشتەوە، و کەوتوونەتە گۆسان-ری، شارەوانی جێجۆ، [[پارێزگای جێجو|پارێزگای جێجۆ]]، [[کۆریای باشوور]]. لە ١٨ی تەممووزی ٢٠٠٠ وەک مۆنۆمێنتی سروشتیی کۆریای باشوور دەستنیشان کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=Retrieved 2026-04-20. |سەردێڕ=김태호 (2015). "차귀도 천연보호구역 |ناونیشان=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0074979}}</ref><ref name="encyko">{{Cite encyclopedia |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0074979 |title=پارێزراوی سروشتیی چاگوییدۆ |access-date=2026-04-20 |encyclopedia=[[ئەنسیلۆپیدیای کلتوری کۆری]] |publisher=[[ئەکادیمیای لێکۆڵینەوەکانی کۆریا]] |lang=ko |year=2015 |author=کیۆم تای-ھۆ}}</ref> جوکدۆ تا ساڵی ١٩٧٧ ئاوەدان بوو. لە دەوروبەری ئەو کاتەدا، دوو ماڵ لەسەر دوورگەکە هەبوون. لە ساڵی ١٩٧٨ەوە، دوورگەکان وەک شوێنی چۆڵ و نائاوەدان دا دەنرێن.<ref name="encyko" /> دوورگە گەورەکەیان لە ڕێگەی گەشتێکی کورتی بەلەمەوە لە وشکانیی جێجووەوە سەردانی بکرێت.<ref name="encyko" /> == وێنەکان == <gallery> File:Chagwido 13.jpg|کەناراوەکانی جوکدۆ (٢٠٢٦) File:Chagwido 18.jpg|دیمەنی بەشەکەی دیکەی جوکدۆ لە یەکێک لە لووتکەکانیەوە (٢٠٢٦) File:Chagwido 25.jpg|دیمەنی وادۆ لە جوکدۆوە (٢٠٢٦) File:Chagwido 35.jpg|لووتکەیەک لەسەر جوکدۆ (٢٠٢٦) </gallery> == سەرچاوەکان == {{reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == - {{Commons category-inline|Chagwido}} [[پۆل:دوورگەکان]] [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:دوورگەکانی کۆریای باشوور]] tb87ribmzuztwqqtjg585gbg8z18eh3 0 305901 1699881 2026-11-02T21:29:15Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «{{Short description|کۆمەڵە دوورگە لە کۆریای باشوور}} '''دوورگەکانی چوجا''' ({{korean|추자군도}}) [[کۆمەڵە دوورگە|کۆمەڵێک]] لە ٤٢<ref>{{cite web|title=دوورگەی چوجادۆ (추자도)|url=http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=1055012|website=کۆریا ببینە|publisher=[[ڕێکخراوی گەشتوگوزاری کۆریا]]|accessdate=13 September 20...»ەوە 1699881 wikitext text/x-wiki {{Short description|کۆمەڵە دوورگە لە کۆریای باشوور}} '''دوورگەکانی چوجا''' ({{korean|추자군도}}) [[کۆمەڵە دوورگە|کۆمەڵێک]] لە ٤٢<ref>{{cite web|title=دوورگەی چوجادۆ (추자도)|url=http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=1055012|website=کۆریا ببینە|publisher=[[ڕێکخراوی گەشتوگوزاری کۆریا]]|accessdate=13 September 2015}}</ref> دوورگەن لە گەرووی جێجو، بە نزیکەیی لە نێوان [[دورگەی جیجۆ|جێجودۆ]] و کەناراوەکانی [[باشووری پارێزگای جیۆلا]]. تەنھا چوار دوورگە ئاوەدانن: '''سانگچوجا''' ("چوجای سەرۆ")، کە بە پلێک بەستراوەتەوە بە '''ھاچوجا''' ("چوجای خوارۆ")، کە گەورەترینیانە لە ڕووی ڕووبەرەوە؛ ھۆئەنگگان؛ و چوپۆ. دوورگەکانی چوجا لەلایەن شارەوانی جێجووە بەڕێوە دەبرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |ناونیشان=https://www.ibiblio.org/lighthouse/kor4c.htm}}</ref><ref>{{cite book|title=کەناراوەکانی کۆریا و چین|date=2007|publisher=وەشانخانەی پرۆستار|isbn=9781577856214|page=6|edition=11th|url=https://books.google.com/books?id=iMQ27OpIF3MC}}</ref> تا ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٩، ژمارەی دانیشتووانی ١،٧٣٣ کەس بووە، بەپێی تۆماری نیشتەجێبوونی ھاووڵاتییان. == مێژوو == دوورگەکانی چوجا لەلایەن شارەوانی جێجووەوە بەڕێوە دەبرێن، بەڵام لە ڕووی جوگرافییەوە کەوتوونەتە تەنیشت واندۆ-گون لە [[باشووری پارێزگای جیۆلا]]، و شێوەزار و کلتورەکەی ھاوشێوەی پارێزگای جیۆلای باشوورە. == تۆڕی ماسیگری == بەندەری ماسیگریی سینیانگ بەندەرێکی ماسیگریی نیشتمانییە و کەوتووەتە سینیانگ-١-ری، و بەوە ناسراوە کە کەناراوێکی بەربڵاو، کەوانەیی و ساکاری ھەیە. کەناری جانگجاکپیۆنگسا شوێنێکی گەشتیاریی بەناوبانگە. == گواستنەوە == سەردانیکردنی دوورگەکانی چوجا لە ڕێگەی بەلەمەوە دەبێت. دوو پاسی ناوخۆیی لە نێوان دوورگەکاندا کار دەکەن. == کەشوهەوا == {{Weather box | location = دوورگەکانی چوجا، شارەوانی جێجو (ئاساییەکانی ١٩٩٣–٢٠٢٠) | metric first = Y | single line = Y | Jan high C = 7.2 | Feb high C = 8.4 | Mar high C = 11.5 | Apr high C = 15.6 | May high C = 19.4 | Jun high C = 22.8 | Jul high C = 26.8 | Aug high C = 28.9 | Sep high C = 25.5 | Oct high C = 21.0 | Nov high C = 15.3 | Dec high C = 9.7 | year high C = 17.7 | Jan mean C = 5.0 | Feb mean C = 5.7 | Mar mean C = 8.6 | Apr mean C = 12.5 | May mean C = 16.3 | Jun mean C = 19.9 | Jul mean C = 24.3 | Aug mean C = 26.2 | Sep mean C = 22.9 | Oct mean C = 18.4 | Nov mean C = 12.8 | Dec mean C = 7.5 | year mean C = 15.0 | Jan low C = 2.8 | Feb low C = 3.3 | Mar low C = 6.0 | Apr low C = 10.0 | May low C = 13.9 | Jun low C = 17.8 | Jul low C = 22.2 | Aug low C = 24.2 | Sep low C = 21.1 | Oct low C = 16.4 | Nov low C = 10.6 | Dec low C = 5.1 | year low C = 12.8 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 27.2 | Feb precipitation mm = 40.3 | Mar precipitation mm = 73.0 | Apr precipitation mm = 79.6 | May precipitation mm = 92.5 | Jun precipitation mm = 152.7 | Jul precipitation mm = 190.3 | Aug precipitation mm = 201.8 | Sep precipitation mm = 132.9 | Oct precipitation mm = 57.9 | Nov precipitation mm = 46.6 | Dec precipitation mm = 32.9 | year precipitation mm = 1127.7 | unit precipitation days = 0.1 mm | Jan precipitation days = 5.9 | Feb precipitation days = 5.5 | Mar precipitation days = 7.0 | Apr precipitation days = 7.7 | May precipitation days = 7.8 | Jun precipitation days = 8.8 | Jul precipitation days = 9.1 | Aug precipitation days = 8.5 | Sep precipitation days = 6.9 | Oct precipitation days = 4.6 | Nov precipitation days = 5.9 | Dec precipitation days = 7.4 | source = [[ئیدارەی کەشوهەواشناسیی کۆریا]]<ref name= KMA> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220129211110/https://data.kma.go.kr/resources/normals/pdf_data/korea_pdf_0106_v2.pdf | archive-date = 29 January 2022 | url = https://data.kma.go.kr/resources/normals/pdf_data/korea_pdf_0106_v2.pdf | title = ئاساییەکانی کەشوهەواشناسیی کۆریا (١٩٩١ ~ ٢٠٢٠) | publisher = ئیدارەی کەشوهەواشناسیی کۆریا | access-date = 7 June 2023 | language = ko}}</ref> }} == سەرچاوەکان == <references/> [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:دوورگەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی کۆریای باشوور]] jyjib7phx4xxs3jdli20uvhy32l01bd 1699885 1699881 2026-11-02T21:33:50Z Bilalinfo 57400 /* کەشوهەوا */ 1699885 wikitext text/x-wiki {{Short description|کۆمەڵە دوورگە لە کۆریای باشوور}} '''دوورگەکانی چوجا''' ({{korean|추자군도}}) [[کۆمەڵە دوورگە|کۆمەڵێک]] لە ٤٢<ref>{{cite web|title=دوورگەی چوجادۆ (추자도)|url=http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=1055012|website=کۆریا ببینە|publisher=[[ڕێکخراوی گەشتوگوزاری کۆریا]]|accessdate=13 September 2015}}</ref> دوورگەن لە گەرووی جێجو، بە نزیکەیی لە نێوان [[دورگەی جیجۆ|جێجودۆ]] و کەناراوەکانی [[باشووری پارێزگای جیۆلا]]. تەنھا چوار دوورگە ئاوەدانن: '''سانگچوجا''' ("چوجای سەرۆ")، کە بە پلێک بەستراوەتەوە بە '''ھاچوجا''' ("چوجای خوارۆ")، کە گەورەترینیانە لە ڕووی ڕووبەرەوە؛ ھۆئەنگگان؛ و چوپۆ. دوورگەکانی چوجا لەلایەن شارەوانی جێجووە بەڕێوە دەبرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |ناونیشان=https://www.ibiblio.org/lighthouse/kor4c.htm}}</ref><ref>{{cite book|title=کەناراوەکانی کۆریا و چین|date=2007|publisher=وەشانخانەی پرۆستار|isbn=9781577856214|page=6|edition=11th|url=https://books.google.com/books?id=iMQ27OpIF3MC}}</ref> تا ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٩، ژمارەی دانیشتووانی ١،٧٣٣ کەس بووە، بەپێی تۆماری نیشتەجێبوونی ھاووڵاتییان. == مێژوو == دوورگەکانی چوجا لەلایەن شارەوانی جێجووەوە بەڕێوە دەبرێن، بەڵام لە ڕووی جوگرافییەوە کەوتوونەتە تەنیشت واندۆ-گون لە [[باشووری پارێزگای جیۆلا]]، و شێوەزار و کلتورەکەی ھاوشێوەی پارێزگای جیۆلای باشوورە. == تۆڕی ماسیگری == بەندەری ماسیگریی سینیانگ بەندەرێکی ماسیگریی نیشتمانییە و کەوتووەتە سینیانگ-١-ری، و بەوە ناسراوە کە کەناراوێکی بەربڵاو، کەوانەیی و ساکاری ھەیە. کەناری جانگجاکپیۆنگسا شوێنێکی گەشتیاریی بەناوبانگە. == گواستنەوە == سەردانیکردنی دوورگەکانی چوجا لە ڕێگەی بەلەمەوە دەبێت. دوو پاسی ناوخۆیی لە نێوان دوورگەکاندا کار دەکەن. == کەشوهەوا == {{Weather box | location = دوورگەکانی چوجا، شارەوانی جێجو (ئاساییەکانی ١٩٩٣–٢٠٢٠) | metric first = Y | single line = Y | Jan high C = 7.2 | Feb high C = 8.4 | Mar high C = 11.5 | Apr high C = 15.6 | May high C = 19.4 | Jun high C = 22.8 | Jul high C = 26.8 | Aug high C = 28.9 | Sep high C = 25.5 | Oct high C = 21.0 | Nov high C = 15.3 | Dec high C = 9.7 | year high C = 17.7 | Jan mean C = 5.0 | Feb mean C = 5.7 | Mar mean C = 8.6 | Apr mean C = 12.5 | May mean C = 16.3 | Jun mean C = 19.9 | Jul mean C = 24.3 | Aug mean C = 26.2 | Sep mean C = 22.9 | Oct mean C = 18.4 | Nov mean C = 12.8 | Dec mean C = 7.5 | year mean C = 15.0 | Jan low C = 2.8 | Feb low C = 3.3 | Mar low C = 6.0 | Apr low C = 10.0 | May low C = 13.9 | Jun low C = 17.8 | Jul low C = 22.2 | Aug low C = 24.2 | Sep low C = 21.1 | Oct low C = 16.4 | Nov low C = 10.6 | Dec low C = 5.1 | year low C = 12.8 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 27.2 | Feb precipitation mm = 40.3 | Mar precipitation mm = 73.0 | Apr precipitation mm = 79.6 | May precipitation mm = 92.5 | Jun precipitation mm = 152.7 | Jul precipitation mm = 190.3 | Aug precipitation mm = 201.8 | Sep precipitation mm = 132.9 | Oct precipitation mm = 57.9 | Nov precipitation mm = 46.6 | Dec precipitation mm = 32.9 | year precipitation mm = 1127.7 | unit precipitation days = 0.1 mm | Jan precipitation days = 5.9 | Feb precipitation days = 5.5 | Mar precipitation days = 7.0 | Apr precipitation days = 7.7 | May precipitation days = 7.8 | Jun precipitation days = 8.8 | Jul precipitation days = 9.1 | Aug precipitation days = 8.5 | Sep precipitation days = 6.9 | Oct precipitation days = 4.6 | Nov precipitation days = 5.9 | Dec precipitation days = 7.4 | source = ئیدارەی کەشناسی کۆریا<ref name= KMA> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220129211110/https://data.kma.go.kr/resources/normals/pdf_data/korea_pdf_0106_v2.pdf | archive-date = 29 January 2022 | url = https://data.kma.go.kr/resources/normals/pdf_data/korea_pdf_0106_v2.pdf | title = ئاساییەکانی کەشوهەواشناسیی کۆریا (١٩٩١ ~ ٢٠٢٠) | publisher = ئیدارەی کەشوهەواشناسیی کۆریا | access-date = 7 June 2023 | language = ko}}</ref> }} == سەرچاوەکان == <references/> [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:دوورگەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی کۆریای باشوور]] 27w96nbpfzq9okbl85c3jwi57niu4m7 1699891 1699885 2026-11-02T22:07:06Z Bilalinfo 57400 /* کەشوهەوا */ 1699891 wikitext text/x-wiki {{Short description|کۆمەڵە دوورگە لە کۆریای باشوور}} '''دوورگەکانی چوجا''' ({{korean|추자군도}}) [[کۆمەڵە دوورگە|کۆمەڵێک]] لە ٤٢<ref>{{cite web|title=دوورگەی چوجادۆ (추자도)|url=http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=1055012|website=کۆریا ببینە|publisher=[[ڕێکخراوی گەشتوگوزاری کۆریا]]|accessdate=13 September 2015}}</ref> دوورگەن لە گەرووی جێجو، بە نزیکەیی لە نێوان [[دورگەی جیجۆ|جێجودۆ]] و کەناراوەکانی [[باشووری پارێزگای جیۆلا]]. تەنھا چوار دوورگە ئاوەدانن: '''سانگچوجا''' ("چوجای سەرۆ")، کە بە پلێک بەستراوەتەوە بە '''ھاچوجا''' ("چوجای خوارۆ")، کە گەورەترینیانە لە ڕووی ڕووبەرەوە؛ ھۆئەنگگان؛ و چوپۆ. دوورگەکانی چوجا لەلایەن شارەوانی جێجووە بەڕێوە دەبرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |ناونیشان=https://www.ibiblio.org/lighthouse/kor4c.htm}}</ref><ref>{{cite book|title=کەناراوەکانی کۆریا و چین|date=2007|publisher=وەشانخانەی پرۆستار|isbn=9781577856214|page=6|edition=11th|url=https://books.google.com/books?id=iMQ27OpIF3MC}}</ref> تا ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٩، ژمارەی دانیشتووانی ١،٧٣٣ کەس بووە، بەپێی تۆماری نیشتەجێبوونی ھاووڵاتییان. == مێژوو == دوورگەکانی چوجا لەلایەن شارەوانی جێجووەوە بەڕێوە دەبرێن، بەڵام لە ڕووی جوگرافییەوە کەوتوونەتە تەنیشت واندۆ-گون لە [[باشووری پارێزگای جیۆلا]]، و شێوەزار و کلتورەکەی ھاوشێوەی پارێزگای جیۆلای باشوورە. == تۆڕی ماسیگری == بەندەری ماسیگریی سینیانگ بەندەرێکی ماسیگریی نیشتمانییە و کەوتووەتە سینیانگ-١-ری، و بەوە ناسراوە کە کەناراوێکی بەربڵاو، کەوانەیی و ساکاری ھەیە. کەناری جانگجاکپیۆنگسا شوێنێکی گەشتیاریی بەناوبانگە. == گواستنەوە == سەردانیکردنی دوورگەکانی چوجا لە ڕێگەی بەلەمەوە دەبێت. دوو پاسی ناوخۆیی لە نێوان دوورگەکاندا کار دەکەن. == کەشوهەوا == {{Weather box | location = دوورگەکانی چوجا، شارەوانی جێجو (ئاساییەکانی ١٩٩٣–٢٠٢٠) | metric first = Y | single line = Y | Jan high C = 7.2 | Feb high C = 8.4 | Mar high C = 11.5 | Apr high C = 15.6 | May high C = 19.4 | Jun high C = 22.8 | Jul high C = 26.8 | Aug high C = 28.9 | Sep high C = 25.5 | Oct high C = 21.0 | Nov high C = 15.3 | Dec high C = 9.7 | year high C = 17.7 | Jan mean C = 5.0 | Feb mean C = 5.7 | Mar mean C = 8.6 | Apr mean C = 12.5 | May mean C = 16.3 | Jun mean C = 19.9 | Jul mean C = 24.3 | Aug mean C = 26.2 | Sep mean C = 22.9 | Oct mean C = 18.4 | Nov mean C = 12.8 | Dec mean C = 7.5 | year mean C = 15.0 | Jan low C = 2.8 | Feb low C = 3.3 | Mar low C = 6.0 | Apr low C = 10.0 | May low C = 13.9 | Jun low C = 17.8 | Jul low C = 22.2 | Aug low C = 24.2 | Sep low C = 21.1 | Oct low C = 16.4 | Nov low C = 10.6 | Dec low C = 5.1 | year low C = 12.8 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 27.2 | Feb precipitation mm = 40.3 | Mar precipitation mm = 73.0 | Apr precipitation mm = 79.6 | May precipitation mm = 92.5 | Jun precipitation mm = 152.7 | Jul precipitation mm = 190.3 | Aug precipitation mm = 201.8 | Sep precipitation mm = 132.9 | Oct precipitation mm = 57.9 | Nov precipitation mm = 46.6 | Dec precipitation mm = 32.9 | year precipitation mm = 1127.7 | unit precipitation days = 0.1 mm | Jan precipitation days = 5.9 | Feb precipitation days = 5.5 | Mar precipitation days = 7.0 | Apr precipitation days = 7.7 | May precipitation days = 7.8 | Jun precipitation days = 8.8 | Jul precipitation days = 9.1 | Aug precipitation days = 8.5 | Sep precipitation days = 6.9 | Oct precipitation days = 4.6 | Nov precipitation days = 5.9 | Dec precipitation days = 7.4 | source = [[ئیدارەی کەشناسی کۆریا]]<ref name= KMA> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20220129211110/https://data.kma.go.kr/resources/normals/pdf_data/korea_pdf_0106_v2.pdf | archive-date = 29 January 2022 | url = https://data.kma.go.kr/resources/normals/pdf_data/korea_pdf_0106_v2.pdf | title = ئاساییەکانی کەشوهەواشناسیی کۆریا (١٩٩١ ~ ٢٠٢٠) | publisher = ئیدارەی کەشوهەواشناسیی کۆریا | access-date = 7 June 2023 | language = ko}}</ref> }} == سەرچاوەکان == <references/> [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:دوورگەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی کۆریای باشوور]] 9sfpgw8c29jqncm88e3uta81skepd17 3 305902 1699889 2026-11-02T21:56:07Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1699889 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٥٦، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) sffafhr9z4y1jwgyzgh95ibh1ivvfwb 0 305903 1699890 2026-11-02T22:04:46Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «{{Short description|دەستەی کەشناسی کۆریای باشوور}} {{Infobox government agency |name = '''ئیدارەی کەشوهەواشناسیی کۆریا''' |native_name_a = {{lang|ko|기상청}} |logo = File:Korea Meteorological Administration Logo (horizontal).svg |logo_size = |logo_caption = |seal = |seal_size = |seal_caption = |formed = {{Start date and age|1990...»ەوە 1699890 wikitext text/x-wiki {{Short description|دەستەی کەشناسی کۆریای باشوور}} {{Infobox government agency |name = '''ئیدارەی کەشوهەواشناسیی کۆریا''' |native_name_a = {{lang|ko|기상청}} |logo = File:Korea Meteorological Administration Logo (horizontal).svg |logo_size = |logo_caption = |seal = |seal_size = |seal_caption = |formed = {{Start date and age|1990|12|27}} |superseding = نوسینگەی ناوەندی کەشوهەواشناسی <br> دەستەی کەشوهەواشناسیی کۆریا |jurisdiction = [[کۆریای باشوور]] |headquarters = ناوچەی سیۆ، [[دایجۆن]] |coordinates = {{Coord|37.493764|N|126.917005|E|display=title, inline}} |budget = |chief1_position = بەڕێوەبەری دەستەی کەشوهەواشناسی |chief1_name = یوو هی-دۆنگ |chief2_position = جێگری بەڕێوەبەری KMA |chief2_name = جانگ دۆنگ-ئوون |parent_agency = وەزارەتی ژینگەی کۆریای باشوور |child1_agency = |website = {{URL|https://www.kma.go.kr}} |embed = {{Infobox Korean name/auto |hangul=^기상청 |hanja=氣象廳 |child=yes }} }} '''ئیدارەی کەشناسی کۆریا''' ('''KMA'''؛ {{korean|기상청}}) دەستەی نیشتمانیی کەشناسیی [[کۆریای باشوور]]ە. ئەم دەزگایە لە ساڵی ١٩٠٤ دەستی بەکار کردووە و لە ساڵی ١٩٥٦ پەیوەندی بە [[ڕێکخراوەی جیھانیی کەشوھەوا]] کردووە. پێشبینیکردنی ژمارەییی کەشوهەوا بە بەکارهێنانی سۆفتوێری Unified Model ئەنجام دەدرێت. == مێژوو == ئیدارەی ئێستا لە ساڵی ١٩٩٠ دامەزراوە. بنکەکانی چاودێریکردنی کاتی کە لە ساڵی ١٩٠٤ لە [[بوسان]]، ئینچۆن، مۆکپۆ و شوێنەکانی تر دامەزران، پێشەنگی KMAی ئێستا بوون. نوسینگەی ناوەندی کەشناسی (국립중앙관상대, CMO) لە ئابی ساڵی ١٩٤٩ دامەزرا.<ref>{{harv|Nam et al.|2023|p=280}}</ref> لە نیسانی ساڵی ١٩٧٨، CMO ناوی گۆڕدرا بۆ دەستەی کەشناسیی کۆریا (KMS). لە ساڵی ١٩٩٩دا، ئیدارەکە [[سوپەرکۆمپیوتەر]]ێکی کەشناسی بۆ پێشبینیکردن ناساند. تا تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٢١، سوپەرکۆمپیوتەرەکانی ''Guru'' و ''Maru'' پلەی ٢٧ەم و ٢٨ەمیان گرتووە لە جیهاندا.<ref>{{cite web| url=https://www.top500.org/lists/top500/list/2021/11/| title=پێڕستی تۆپ٥٠٠ - شوێنەکانی سوپەرکۆمپیوتەر: تشرینی دووەمی ٢٠٢١|website=top500.org}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠دا، KMA یەکەم مانگی دەستکردی کەشناسی جێگیری زەوی کۆریای باشووری هەڵدا، کە مانگی دەستکردی پەیوەندییەکان، زەریا و کەشناسی (COMS) بوو، کە بە چۆلیان ناسراوە. چۆلیان لە ساڵی ٢٠١١دا دەستی بە کارە فەرمییەکانی کرد. بنکەکانی چاودێریی [[سیئۆل]] و [[بوسان]] لە ساڵی ٢٠١٧دا وەک بنکەی چاودێریی سەدە لەلایەن ڕێکخراوی جیهانیی کەشناسی (WMO) دانیان پێدا نرا. لە ساڵی ٢٠١٩دا، ئیدارەکە گەشەپێدانی مۆدێلی ژمارەییی پێشبینیکردنی کەش و هەوای تایبەت بە خۆی تەواو کرد. == پروژەی ڕاداری کەش و هەوا == لە ساڵی ٢٠١٣دا، کۆمپانیای ئەمریکی ئەلیکترۆنی ئینتەرپڕایز (EEC) لە [[ئینتەر پرایز، ئەلاباما]] گرێبەستێکی بردەوە بۆ دابینکردنی ١١ سیستەمی ڕاداری dopplerی دوانە-پۆلاریزەیشن لە جۆری S-band کیلیسترۆن بۆ KMA. ڕادارەکان لە سەرانسەری وڵاتدا دادەنرێن وەک ئامرازێک بۆ دابینکردنی ڕووماڵی تەواوی ڕاداری کەشوهەوا لە سەرانسەری وڵاتدا. == شوێنەکان == بارەگای سەرەکی لە دیبانگ-دۆنگ، ناوچەی دۆنگجاک، [[سیئۆل]]ە. دەزگا هاوبەشەکان پێنج کاتژمێر دەگرنەوە: نوسینگەی ناوچەییی KMA، وێستگەی کەشوهەوا، بنکەکانی چاودێری و نوسینگەی هاوبەش بۆ چاودێری کەشوهەوا.<ref>نوسینگەکانی هاوبەش بۆ چاودێری کەشوهەوا لە ڕێگەی کاری هاوبەشی نێوان KMA و نوسینگەی پارێزگاکان دامەزراون.</ref><ref>بڕیاری وەزارەتی ژینگە (چاپی دووبارە لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨) - KMA و پێکهێنانی ڕێکخراوەکان</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * - [https://www.kma.go.kr/ ماڵپەڕی فەرمی KMA] * [https://www.top500.org/site/48217 KMA لەسەر www.top500.org] * [https://web.archive.org/web/20181231124151/http://eng.nimr.go.kr/AE/MA/main.jsp پەیمانگای نیشتمانیی توێژینەوەی کەشوهەواشناسی] [[پۆل:ئاژانسە حکوومییەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:کۆریای باشوور]] ejqbtbstzrstnlg99lmknzof9a0fkm5 1699894 1699890 2026-11-02T22:10:25Z Bilalinfo 57400 1699894 wikitext text/x-wiki {{Short description|دەستەی کەشناسی کۆریای باشوور}} {{Infobox government agency |name = '''ئیدارەی کەشناسی کۆریا''' |native_name_a = {{lang|ko|기상청}} |logo = File:Korea Meteorological Administration Logo (horizontal).svg |logo_size = |logo_caption = |seal = |seal_size = |seal_caption = |formed = {{Start date and age|1990|12|27}} |superseding = نوسینگەی ناوەندی کەشناسی <br> دەستەی کەشناسی کۆریا |jurisdiction = [[کۆریای باشوور]] |headquarters = ناوچەی سیۆ، [[دایجۆن]] |coordinates = {{Coord|37.493764|N|126.917005|E|display=title, inline}} |budget = |chief1_position = بەڕێوەبەری دەستەی کەشناسی |chief1_name = یوو هی-دۆنگ |chief2_position = جێگری بەڕێوەبەری KMA |chief2_name = جانگ دۆنگ-ئوون |parent_agency = وەزارەتی ژینگەی کۆریای باشوور |child1_agency = |website = {{URL|https://www.kma.go.kr}} |embed = {{Infobox Korean name/auto |hangul=^기상청 |hanja=氣象廳 |child=yes }} }} '''ئیدارەی کەشناسی کۆریا''' ('''KMA'''؛ {{korean|기상청}}) دەستەی نیشتمانیی کەشناسیی [[کۆریای باشوور]]ە. ئەم دەزگایە لە ساڵی ١٩٠٤ دەستی بەکار کردووە و لە ساڵی ١٩٥٦ پەیوەندی بە [[ڕێکخراوەی جیھانیی کەشوھەوا]] کردووە. پێشبینیکردنی ژمارەییی کەشوهەوا بە بەکارهێنانی سۆفتوێری Unified Model ئەنجام دەدرێت. == مێژوو == ئیدارەی ئێستا لە ساڵی ١٩٩٠ دامەزراوە. بنکەکانی چاودێریکردنی کاتی کە لە ساڵی ١٩٠٤ لە [[بوسان]]، ئینچۆن، مۆکپۆ و شوێنەکانی تر دامەزران، پێشەنگی KMAی ئێستا بوون. نوسینگەی ناوەندی کەشناسی (국립중앙관상대, CMO) لە ئابی ساڵی ١٩٤٩ دامەزرا.<ref>{{harv|Nam et al.|2023|p=280}}</ref> لە نیسانی ساڵی ١٩٧٨، CMO ناوی گۆڕدرا بۆ دەستەی کەشناسیی کۆریا (KMS). لە ساڵی ١٩٩٩دا، ئیدارەکە [[سوپەرکۆمپیوتەر]]ێکی کەشناسی بۆ پێشبینیکردن ناساند. تا تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٢١، سوپەرکۆمپیوتەرەکانی ''Guru'' و ''Maru'' پلەی ٢٧ەم و ٢٨ەمیان گرتووە لە جیهاندا.<ref>{{cite web| url=https://www.top500.org/lists/top500/list/2021/11/| title=پێڕستی تۆپ٥٠٠ - شوێنەکانی سوپەرکۆمپیوتەر: تشرینی دووەمی ٢٠٢١|website=top500.org}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠دا، KMA یەکەم مانگی دەستکردی کەشناسی جێگیری زەوی کۆریای باشووری هەڵدا، کە مانگی دەستکردی پەیوەندییەکان، زەریا و کەشناسی (COMS) بوو، کە بە چۆلیان ناسراوە. چۆلیان لە ساڵی ٢٠١١دا دەستی بە کارە فەرمییەکانی کرد. بنکەکانی چاودێریی [[سیئۆل]] و [[بوسان]] لە ساڵی ٢٠١٧دا وەک بنکەی چاودێریی سەدە لەلایەن ڕێکخراوی جیهانیی کەشناسی (WMO) دانیان پێدا نرا. لە ساڵی ٢٠١٩دا، ئیدارەکە گەشەپێدانی مۆدێلی ژمارەییی پێشبینیکردنی کەش و هەوای تایبەت بە خۆی تەواو کرد. == پروژەی ڕاداری کەش و هەوا == لە ساڵی ٢٠١٣دا، کۆمپانیای ئەمریکی ئەلیکترۆنی ئینتەرپڕایز (EEC) لە [[ئینتەر پرایز، ئەلاباما]] گرێبەستێکی بردەوە بۆ دابینکردنی ١١ سیستەمی ڕاداری dopplerی دوانە-پۆلاریزەیشن لە جۆری S-band کیلیسترۆن بۆ KMA. ڕادارەکان لە سەرانسەری وڵاتدا دادەنرێن وەک ئامرازێک بۆ دابینکردنی ڕووماڵی تەواوی ڕاداری کەشوهەوا لە سەرانسەری وڵاتدا. == شوێنەکان == بارەگای سەرەکی لە دیبانگ-دۆنگ، ناوچەی دۆنگجاک، [[سیئۆل]]ە. دەزگا هاوبەشەکان پێنج کاتژمێر دەگرنەوە: نوسینگەی ناوچەییی KMA، وێستگەی کەشوهەوا، بنکەکانی چاودێری و نوسینگەی هاوبەش بۆ چاودێری کەشوهەوا.<ref>نوسینگەکانی هاوبەش بۆ چاودێری کەشوهەوا لە ڕێگەی کاری هاوبەشی نێوان KMA و نوسینگەی پارێزگاکان دامەزراون.</ref><ref>بڕیاری وەزارەتی ژینگە (چاپی دووبارە لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨) - KMA و پێکهێنانی ڕێکخراوەکان</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * - [https://www.kma.go.kr/ ماڵپەڕی فەرمی KMA] * [https://www.top500.org/site/48217 KMA لەسەر www.top500.org] * [https://web.archive.org/web/20181231124151/http://eng.nimr.go.kr/AE/MA/main.jsp پەیمانگای نیشتمانیی توێژینەوەی کەشوهەواشناسی] [[پۆل:ئاژانسە حکوومییەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:کۆریای باشوور]] pa0jutasq2izpgnykbax8ks5fxufajg 1699895 1699894 2026-11-02T22:10:48Z Bilalinfo 57400 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1699895 wikitext text/x-wiki {{Short description|دەستەی کەشناسی کۆریای باشوور}} {{Infobox government agency |name = '''ئیدارەی کەشناسی کۆریا''' |native_name_a = {{lang|ko|기상청}} |logo = File:Korea Meteorological Administration Logo (horizontal).svg |logo_size = |logo_caption = |seal = |seal_size = |seal_caption = |formed = {{Start date and age|1990|12|27}} |superseding = نوسینگەی ناوەندی کەشناسی <br> دەستەی کەشناسی کۆریا |jurisdiction = [[کۆریای باشوور]] |headquarters = ناوچەی سیۆ، [[دایجۆن]] |coordinates = {{Coord|37.493764|N|126.917005|E|display=title, inline}} |budget = |chief1_position = بەڕێوەبەری دەستەی کەشناسی |chief1_name = یوو هی-دۆنگ |chief2_position = جێگری بەڕێوەبەری KMA |chief2_name = جانگ دۆنگ-ئوون |parent_agency = وەزارەتی ژینگەی کۆریای باشوور |child1_agency = |website = {{URL|https://www.kma.go.kr}} |embed = {{Infobox Korean name/auto |hangul=^기상청 |hanja=氣象廳 |child=yes }} }} '''ئیدارەی کەشناسی کۆریا''' ('''KMA'''؛ {{korean|기상청}}) دەستەی نیشتمانیی کەشناسیی [[کۆریای باشوور]]ە. ئەم دەزگایە لە ساڵی ١٩٠٤ دەستی بەکار کردووە و لە ساڵی ١٩٥٦ پەیوەندی بە [[ڕێکخراوەی جیھانیی کەشوھەوا]] کردووە. پێشبینیکردنی ژمارەییی کەشوهەوا بە بەکارهێنانی سۆفتوێری Unified Model ئەنجام دەدرێت. == مێژوو == ئیدارەی ئێستا لە ساڵی ١٩٩٠ دامەزراوە. بنکەکانی چاودێریکردنی کاتی کە لە ساڵی ١٩٠٤ لە [[بوسان]]، ئینچۆن، مۆکپۆ و شوێنەکانی تر دامەزران، پێشەنگی KMAی ئێستا بوون. نوسینگەی ناوەندی کەشناسی (국립중앙관상대, CMO) لە ئابی ساڵی ١٩٤٩ دامەزرا.<ref>{{harv|Nam et al.|2023|p=280}}</ref> لە نیسانی ساڵی ١٩٧٨، CMO ناوی گۆڕدرا بۆ دەستەی کەشناسیی کۆریا (KMS). لە ساڵی ١٩٩٩دا، ئیدارەکە [[سوپەرکۆمپیوتەر]]ێکی کەشناسی بۆ پێشبینیکردن ناساند. تا تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٢١، سوپەرکۆمپیوتەرەکانی ''Guru'' و ''Maru'' پلەی ٢٧ەم و ٢٨ەمیان گرتووە لە جیهاندا.<ref>{{cite web| url=https://www.top500.org/lists/top500/list/2021/11/| title=پێڕستی تۆپ٥٠٠ - شوێنەکانی سوپەرکۆمپیوتەر: تشرینی دووەمی ٢٠٢١|website=top500.org}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠دا، KMA یەکەم مانگی دەستکردی کەشناسی جێگیری زەوی کۆریای باشووری هەڵدا، کە مانگی دەستکردی پەیوەندییەکان، زەریا و کەشناسی (COMS) بوو، کە بە چۆلیان ناسراوە. چۆلیان لە ساڵی ٢٠١١دا دەستی بە کارە فەرمییەکانی کرد. بنکەکانی چاودێریی [[سیئۆل]] و [[بوسان]] لە ساڵی ٢٠١٧دا وەک بنکەی چاودێریی سەدە لەلایەن ڕێکخراوی جیهانیی کەشناسی (WMO) دانیان پێدا نرا. لە ساڵی ٢٠١٩دا، ئیدارەکە گەشەپێدانی مۆدێلی ژمارەییی پێشبینیکردنی کەش و هەوای تایبەت بە خۆی تەواو کرد. == پروژەی ڕاداری کەش و هەوا == لە ساڵی ٢٠١٣دا، کۆمپانیای ئەمریکی ئەلیکترۆنی ئینتەرپڕایز (EEC) لە [[ئینتەر پرایز، ئەلاباما]] گرێبەستێکی بردەوە بۆ دابینکردنی ١١ سیستەمی ڕاداری dopplerی دوانە-پۆلاریزەیشن لە جۆری S-band کیلیسترۆن بۆ KMA. ڕادارەکان لە سەرانسەری وڵاتدا دادەنرێن وەک ئامرازێک بۆ دابینکردنی ڕووماڵی تەواوی ڕاداری کەشوهەوا لە سەرانسەری وڵاتدا. == شوێنەکان == بارەگای سەرەکی لە دیبانگ-دۆنگ، ناوچەی دۆنگجاک، [[سیئۆل]]ە. دەزگا هاوبەشەکان پێنج کاتژمێر دەگرنەوە: نوسینگەی ناوچەییی KMA، وێستگەی کەشوهەوا، بنکەکانی چاودێری و نوسینگەی هاوبەش بۆ چاودێری کەشوهەوا.<ref>نوسینگەکانی هاوبەش بۆ چاودێری کەشوهەوا لە ڕێگەی کاری هاوبەشی نێوان KMA و نوسینگەی پارێزگاکان دامەزراون.</ref><ref>بڕیاری وەزارەتی ژینگە (چاپی دووبارە لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨) - KMA و پێکهێنانی ڕێکخراوەکان</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * - [https://www.kma.go.kr/ ماڵپەڕی فەرمی KMA] * [https://www.top500.org/site/48217 KMA لەسەر www.top500.org] * [https://web.archive.org/web/20181231124151/http://eng.nimr.go.kr/AE/MA/main.jsp پەیمانگای نیشتمانیی توێژینەوەی کەشناسی] [[پۆل:ئاژانسە حکوومییەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:کۆریای باشوور]] 0d75un1bc1609p853o3c5y09a07mmtu 2 305904 1699942 2026-11-03T00:42:45Z Hiwaali21 80121 /* */ 1699942 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدان کەسایەتی|ناو=سیداد بابانی|وێنە=Sidad_babany_Sports_Journalist.png|وەسفی وێنە=ڕۆژنامەنووس و شیکەرەوەی وەرزشی سیداد بابانی|ناوی تەواو=سیداد سڵێمان نامیق|ڕێکەوتی لەدایکبوون=[[١ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٩٦]]|شوێنی لەدایکبوون=[[تەکیەی کاکەمەند|ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]]، [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]|نیشتەجێبوون=[[سلێمانی]]|نەتەوە=[[کورد]]|خوێندن=بەکالۆریۆس لە بیرکاری، [[زانکۆی ئاکرێ]] (٢٠٢٠)|پیشە=[[ڕۆژنامەنووس]]ی وەرزشی, شیکەرەوەی تۆپی پێ, پێشکەشکار, یاریزانی پێشووی تۆپی پێ|ساڵانی چالاکی=٢٠١٢–ئێستا|ناسراو بە=شیکردنەوەی تاکتیکی و تەکنیکی خولەکانی عێراق و کوردستان|نازناوەکان=باشترین یاریزانی جامی تەکیە (٢٠٢٠)|ماڵپەڕ=}} '''سیداد سڵێمان نامیق''' ناسراو بە '''سیداد بابانی''' (بە ئینگلیزی: ''Sidad babany''؛ لەدایکبووی [[١ی کانوونی دووەم|١ی کانوونی دووەمی]] [[١٩٩٦]] لە [[تەکیەی کاکەمەند|ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]]) ڕۆژنامەنووس، پێشکەشکار و شیکەرەوەیەکی وەرزشیی کوردی باشووری کوردستانە کە لە ئێستادا نیشتەجێی شاری [[سلێمانی|سلێمانییە]].<ref name="linkedin">{{تۆمارکردنی وێب|ناونیشان=https://linkedin.com|سەردێڕ=پڕۆفایلی فەرمی سیداد بابانی لە لینکدین|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> چالاکییەکانی زیاتر لەسەر شیکردنەوەی تاکتیکی و تەکنیکیی تۆپی پێ، بەتایبەت وەرزشی کوردستان و یانە کوردییەکانی ناو خولەکانی عێراق چڕبووەتەوە. == ژیانی وەرزشی وەک یاریزان == سیداد بابانی پێش ئەوەی بچێتە بواری ڕاگەیاندنی وەرزشییەوە، وەک یاریزانی تۆپی پێ لە چەندین تیپی میللی لە ناوچە جیاجیاکانی کوردستان یاریی کردووە: * '''تیپی میللی پێشەوا:''' لە ساڵانی ٢٠١٢ تا ٢٠١٣ لە ناحیەی تەکیەی کاکەمەند. * '''تیپی میللی کوردستان:''' لە ساڵانی ٢٠١٣ تا ٢٠٢٢ لە ناحیەی تەکیەی کاکەمەند. * '''تیپی میللی هەڵکەوت:''' لە ساڵانی ٢٠٢٢ تا ٢٠٢٤ لە شاری سلێمانی. * '''تیپی میللی دڵسۆزی:''' لە ساڵی ٢٠٢٤ لە شاری سلێمانی. * '''تیپی میللی هەڵکەوت (گەڕانەوە):''' لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤ دووبارە گەڕاوەتەوە بۆ ئەم تیپە لە شاری سلێمانی و تا ساڵی ٢٠٢٦ بەردەوام بووە لە یاریکردن لەگەڵیاندا. == دەستکەوتە وەرزشییەکان == سیداد بابانی لە ماوەی یاریکردنیدا لەگەڵ تیپی میللیی کوردستان لە ناحیەی تەکیەی کاکەمەند، چەندین نازناو و دەستکەوتی تاکەکەسی و بەکۆمەڵی بەدەستهێناوە، لەوانە: * پاڵەوانی خولی شەهید شێرزاد لە قەرەهەنجیر (ساڵی ٢٠١٦). * پاڵەوانی جامی تەکیە و بەدەستهێنانی خەڵاتی '''باشترین یاریزانی پاڵەوانێتییەکە''' (ساڵی ٢٠٢٠). * پاڵەوانی خولی تیپە میللییەکانی تەکیەی کاکەمەند (دوو جار). * پلەی دووەمی جامی تەکیە (دوو جار). == ژیانی پیشەیی لە میدیادا == سیداد بابانی لە ساڵی ٢٠١٧ەوە دەستی بە چالاکییەکانی لە بواری میدیای وەرزشیدا کردووە. لە ساڵی ٢٠١٨دا، وەک میوانی سەرەکی لە کەناڵی ئاسمانیی [[NRT]] دەرکەوت بۆ شیکردنەوەی ڕاستەوخۆ و تێروتەسەلی یارییەکانی مۆندیالی ٢٠١٨. ... لە ساڵی ٢٠٢١ بەدواوە، وەک پێشکەشکاری بەرنامەی وەرزشی لە ڕادیۆی دەنگی کوردستان و دواتر لە کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی سلێمانی کاری کردووە. هاوکاری بەردەوامی وەک شیکەرەوەی وەرزشی و میوان لە چەندین کەناڵی گەورەی کوردی وەک [[ڕووداو (تۆڕی میدیایی)|ڕووداو]]، [[کوردستان ٢٤]]، کوردسات نیوز و NRT هەبووە.<ref name="rudaw">{{تۆمارکردنی وێب|ناونیشان=https://facebook.com|سەردێڕ=چاوپێکەوتنی سیداد بابانی لە تەلەڤیزیۆنی ڕووداو|زمان=ckb|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> لە ئایاری ٢٠٢٦ەوە، وەک پەیامنێری دەزگای میدیایی «یاریگا سپۆرت» لە سلێمانی دەستبەکار بووە. == خوێندن == بابانی خوێندنی باڵای لە بواری زانستدا تەواو کردووە و لە ساڵی ٢٠٢٠دا بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە بەشی بیرکاری لە زانکۆی ئاکرێ بەدەستهێناوە.<ref name="linkedin" /> == بوارەکانی پسپۆڕی == * شیکردنەوەی تاکتیکی و تەکنیکیی یارییەکانی تۆپی پێ * گواستنەوەی هەواڵ و مێرکاتۆی یاریزانان * پێشکەشکردنی بەرنامە و ڕاپۆرتی مەیدانیی وەرزشی == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{فەیسبووک|SidadBabani|لاپەڕەی فەرمی لە فەیسبووک}} * {{ئینستاگرام|sidad.babany|هەژماری فەرمی لە ئینستاگرام}} * {{یوتیوب|@sidadbabany|چەناڵی فەرمی لە یوتیوب}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Sidad babany سیداد بابانی |ناونیشان=https://www.youtube.com/@sidadbabany |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-03 |وێبگە=YouTube |زمان=en}}</ref> 1bqua7espdjk53ked194rbcu4kh88h8 3 305905 1700089 2026-11-03T08:35:02Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1700089 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٨:٣٥، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) cv4u5swvl2pib3zawn5nyvkfsvnipr1 0 305906 1700099 2026-11-03T08:49:16Z Ravan 7844 پەڕەی دروست کرد بە «{{ڕەوانەکەر|مۆسیقای کوردی}}»ەوە 1700099 wikitext text/x-wiki {{ڕەوانەکەر|مۆسیقای کوردی}} r2ydev78kf2f09vo7qlq62bvsmdr3gg 1700100 1700099 2026-11-03T08:50:16Z Ravan 7844 پەڕەکەی واڵا کردەوە 1700100 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1