ھەمزاغای مەنگوڕ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ckb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکیپیدیا</sitename>
    <dbname>ckbwiki</dbname>
    <base>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">تایبەت</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">وتووێژ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">لێدوانی بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">لێدوانی ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پەڕگە</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">وتووێژی پەڕگە</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">وتووێژی میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">داڕێژە</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">وتووێژی داڕێژە</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">یارمەتی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">وتووێژی یارمەتی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">پۆل</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">وتووێژی پۆل</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">دەروازە</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">لێدوانی دەروازە</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">لێدوانی ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">لێدوانی ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">لێدوانی مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ھەمزاغای مەنگوڕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14</id>
    <revision>
      <id>1706113</id>
      <parentid>1560500</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3156" sha1="emlgsgn8baz2ijl71selqpjwd10fhe8" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{دەستپێکی زۆر درێژ}}
}}
[[پەڕگە:هەمزاغای مەنگوڕ.jpg|وێنۆک]]
'''ھەمزاغای مەنگوڕ''' (کوژراو لە ١٨٨١) ڕێبەری ھۆزی مەنگۆڕ و لە یارمەتیدەران و فەرماندەکانی شۆڕشی [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]] بوو.

ھەمزەی باپیر ئاغای دووھەم سەرۆکی ھۆزی مەنگوڕ، ڕێکەوتی لەدایکبوونی لە دەستدا نییە، لە دەورانی [[عوسمانی]]دا لە ئەستەمبووڵ بۆ ماوەی چەند ساڵێک زیندانی کراوە ھەروەھا لە لایەن دەسەڵاتدارانی ئیرانیش لە ژێر زەخت و زۆردا بووە. بە ھۆی شوێنی ستراتێژیکی لە نێوان سنووری [[ئێران]] و دەوڵەتی [[عوسمانی]]، ھۆزی [[مەنگوڕ]] ھەمیشە لە ژێر ھەرەشە و پەلامارەکانی سپاکانی دەوڵەتی عوسمانی و شای ئێران بوو. لە کاتی بەر پا بوونی شۆرشی [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]] ڕۆلی بەرچاوی گێڕاوە و لەگەل ٥٠٠٠ شەڕوانی دلێری خۆی ھاتە ھانای شێخەوە و لەگەڵ شێخ عبدولقادر (کوری شێخ عوبەیدوڵڵا) وەک فەرماندەری ھێزی چەکداری کورد لە قۆلی موکریان دیاری کراوە. ھێزی چەکداری کورد نەیانتوانی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتیان بپارێزن و بوو بەھۆی تێکشکانی ئەو ڕاپەرینە و کشانەوەی ھێزەکانیان، لە ئاکامدا ھێزەکانی شێخ عوبەیدوڵڵا بەرەرو سنورەکانی عوسمانی گەرانەوە. ھەندێک لە شەڕوانەکان خەیانەتیان کرد بە شێخ و پاڵیان دا بە ھێزەکانی دوژمنەوە. بەڵام ھەمزە ئاغا ھەتا کۆتایی لەگەڵ شێخ عوبەیدوڵڵا مایەوە. ھەمزاغاش بەھۆی فێڵی [[حسەن عەلی خان]] ناسراو بە [[ئەمیر نیزامی گەڕووسی]] لە ڕێکەوتی ٣٠-٠٧-١٨٨١ لە باغی سیسەی شاری [[مەھاباد]] شەهید کرا .

== سەرچاوەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20071209043559/http://www.mangur.com/hamza.html ھەمزاغای مەنگور - ماڵپەڕی ھۆزی مەنگور]
* [https://www.rojikurd.net/%d8%b9%db%95%d8%b4%db%8c%d8%b1%db%95%db%8c-%d9%85%db%95%d9%86%da%af%d9%88%da%95/ ڕۆژی کورد: عەشیرەی مەنگوڕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220428102857/https://www.rojikurd.net/%D8%B9%DB%95%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%85%DB%95%D9%86%DA%AF%D9%88%DA%95/ |date=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢ }}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]]
[[پۆل:خەڵکی مەھاباد]]</text>
      <sha1>emlgsgn8baz2ijl71selqpjwd10fhe8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مێریتۆکراسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32</id>
    <revision>
      <id>1706176</id>
      <parentid>1666978</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>1706176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25403" sha1="6jayhnjc0f4g2lh55uqtyr40rqlsf8r" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=حوزەیران ٢٠٢١}}
'''مێریتۆکراسی''' یان  '''شیاومەزنی''' بریتییە لە سیستەمێکی فەرمانڕەواییکردن کە لەسەر بنەمای فەڕمانڕەواییکردن لە ڕێگای توانا (لێھاتوویی)، نەوەک لەسەر بنەمای سامان و نەژاد و ڕەچاوکردنەکانی تری پێگەی کۆمەڵایەتی، دامەزراوە. ھەرچۆنێک بێت وشەی مێریتۆکراسی ئێستا زۆرجار بەکاردەھێنرێت بۆ باسکردنی جۆرێکی کۆمەڵگا کە تێیدا سامان و داھات و باری کۆمەڵایەتی لە ڕێگەی پێشبڕکێکردنەوە دیاریدەکرێن لەسەر بنەمای ئەو گریمانەیەی کە براوەکان بێگومان شایستەی ئەو ئەنجامە بەدەستھاتووانەی خۆیانن. لە ئەنجامدا، ئەم وشەیەش مانایەکی داروینیزمی کۆمەڵایەتی لەخۆوەدەگرێت، کە بەکاردەھێنرێت بۆ باسکردن لە کۆمەڵگایەکی پێشبڕکێکارانەی شەڕانگێز، کە ڕێگە بە نایەکسانییەکی بەرفراوان دەدات لە داھات و سامان لە نێوان دانیشتووان، ئەمەش وەک وەزیفەیەکی شایستەیی و لێھاتوویی و شیاوی(merit)، بە پێچەوانەی کۆمەڵگا یەکسانەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=meritocracy|ناونیشان=http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|وێبگە=[[Dictionary.com]]}}&lt;/ref&gt;

حکوومەت و ڕێکخراوە مێریتۆکراتییەکان جەخت لەسەر زیرەکی (بەھرە) و خوێندنی فەرمی و تایبەتمەندییەتی، نەوەک ئەو جیاوازیانەی کە ھەن وەک [[چینی کۆمەڵایەتی]] و نەتەوە و ڕەگەز، دەکەنەوە. لە واری کرداریدا، توێژینەوەکان لەسەر جووڵەی کۆمەڵایەتی ئاماژە بەوەدەکەن کە ھەموو ئەو مەرجانەی کە بە بێلایەنانە ڕەچاودەکرێن لە کۆتاییدا لە بەرژەوەندی منداڵەکانی ئەوکەسانە دەکەوێتەوە کە بە ڕێگەیەک لە ڕێگەکان سوودمەند دەبن. ئەمەش بە ھەمان شێوە دیاردەیەکی داروینیزمییە، لەکاتێکدا ھەموو دایک و باوکێک کۆشش بۆ دروستکردن و دەستەبەرکردنی ژیانێکی باشتر بۆ منداڵەکانیان دەکات و گەیاندنی سوودەکانی زانیاری و ئازایەتی و سەرچاوەکانی خۆیان دەبەخشنە منداڵەکانیان بۆ ئەوەی سەرکەوتنی منداڵەکانیان دڵنیابکەنەوە. ئەمەش ھێزێکی غەریزییە لە نێو زۆر لە ئاژەڵە ئاڵۆزترەکانی سەر ڕووی زەوی، کە لە ناویاندا مرۆڤ تەنھا یەکێکە، ھەیە. زۆر لە کۆمەڵگا مۆدێرنەکان (ھەریەکە ڕێژەی سەرکەوتنی جیاوازیان بەدەستھێناوە) لە ڕێگەی دەستێوەردانی دەوڵەت لە خوێندن و چاودێری کۆمەڵایەتی و لێبوردنی باج و بەخشینی پارە بۆ ھەرمنداڵێکەوە ھەوڵی خەفەکردنی ئەو فاکتەرانەی نایەکسانیان داوە.
مێریتۆکراسییەکان باوەڕیان بە پرەنسیپی یەکسانی دەرفەتەکان لە ڕێگەی یەکسانی لەبەردەم یاسا و کۆمەڵگایەکی دوور لە نەژادپەرەستی و ڕەگەزپەرەستی و چەمکەکانی تر ھەیە بەڵام ئەوان نە پاڵپشتی لە یەکسانیبوون و نە داوای یەکسانبوون دەکەن. بۆ ڕوونکردنەوەی ئەمە تۆ مافی ئەوەت ھەیە لە کیَ و کەی ویستت کاربکەیت بەڵام مافی ئەوەت نییە کارتپێبدرێت. یان بە داڕشتنێکی جیاواز بڵێین کەس ئەرکی لەسەر شان نییە کە کارت بۆ دابینبکات، چونکە کار بەدەستھێنان پاداشتی ئەوەیە کە لە ڕێگەی شایستەبوون و لێھاتوویەوە بەدەستیدەھێنیت.

لە [[دیموکراسییەتی نوێنەرایەتی]] کە تێیدا دەسەڵات بە شێوەیەکی تیۆری لە دەستی نوێنەرە ھەڵبژێردراوەکانە، ڕەگەزە مێریتۆکراتییەکییەکان بریتین لە بەکارھێنانی ڕاوێژی شارەزا و پۆسپۆڕەکان بۆ یارمەتیدانی داڕشتنی سیاسەتەکان و خزمەتگوزارییە مێریتۆکراتییە مەدەنییەکان بۆ جێبەجێکردنی ئەو سیاسەتانە. کێشەی بەردەوامی داکۆکیکردن بۆ مێریتۆکراسی بریتییە لە پێناسەکردنی ئەوەی کە بەتەواوی مەبەست لە لێھاتوویی (Merit) چییە و یان بە شێوەیەکی گرنگ کێ ئەم دیاریکردنە ئەنجامدەدات و لەسەر چ بنەمایەکیش.

== ڕەچەڵەکی زاراوەکە ==
زاراوەی «مێریتۆکراسی» یەکەمجار، بە مانایەکی سووکایەتیپێکردن، لە کتێبەکەی میکایل یەنگ (Rise of the Meritocracy) بەکارھاتووە کە لە داھاتوویەکی خەیاڵی ترسناک و نامرۆڤایەتیانە دادەنرێت کە تێیدا پێگەی کۆمەڵایەتی لە ڕێگەی توانای زیرەکی و ھەوڵدان دیاریدەکرێت. لە کتێبەکەدا، ئەم سیستەمە کۆمەڵایەتییە لە کۆتاییدا دەبێتە ھۆی ڕوودانی شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی کە تێیدا جەماوەری گشتی ھەڵدەگەڕێنەوە بەسەر نوخبەی فەرمانڕەوا کە لەخۆباییبوون و خۆیان جیاکردووەتەوە لە ھەستوسۆزی خەڵکی گشتی.&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fox|یەکەم=Margalit|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Michael Young, 86, Scholar; Coined, Mocked 'Meritocracy'|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2002/01/25/world/michael-young-86-scholar-coined-mocked-meritocracy.html}}&lt;/ref&gt;

سەرەڕای بنەڕەتی نێگەتیڤانەی بەکارھێنانی ئەم وشەیە، زۆر کەس ھەن باوەڕِیان وایە کە سیستەمی مێریتۆکراسی شتێکی باشە بۆ کۆمەڵگا. لایەنگرانی مێریتۆکراسی دەڵێن سیستەمێکی مێریتۆکراسی زیاتر دادپەروەرانە و بەرھەمھێنەرترە لە سیستەمەکانی تر، و ڕێگە بە کۆتاییھێنان بەو جیاکاریانەی کە لەسەر بنەمای ڕەگەز و نەژادەوە دامەزراون دەدات (ھەر چەندە چینە کۆمەڵایەتییەکان ھێشتا بوونیان ھەر دەمێنێتەوە).

ڕەخنەی سەرەکی یەنگ لەبارەی مێریتۆکراسی بریتییە لەوەی کە سیستەمێکە تێیدا پێگەی کۆمەڵایەتی لەسەر بنەمای خاسییەتی بابەتیانەوە دەستنیشاندەکرێت و دەبێت کە ئەمەش لە ھەر کۆمەڵگایەک پەیڕەو بکرێت ئەو کۆمەڵگایە بە کۆمەڵگایەکی نا یەکسان و نا جێگیر دەھێڵێتەوە. لە بەرئەوەی ئاراستەی ڕەخنەیی تریش ھەن لەو بارەیەوە، لایەنگران و ڕەخنەگرانی ئەو تیۆرە زۆربەی جار بەڵگەی ئەوە دەھێننەوە کە لێھاتوویی (Merit) لەلایەن نوخبەی فەرمانڕەواوە دیاریدەکرێت ئەمەش تەنھا بۆ ئەوەی ڕەوایەتی بدەنە ئەو سیستەمەی کە لە بنەڕەتدا باری کۆمەڵایەتی لەسەر بنەمای چینایەتی و لەدایکبوون و سامانەوە دیاریدەکات.

زۆربەی جار بەرھەڵستکارانی چەمکی مێریتۆکراسی دەڵێن خاسییەتەکانی وەک زیرەکی و کۆشش ناتواندرێت بە شێوەیەکی ورد پێوانە بکرێن (بۆ نموونە، ڕەنگە یەکێک بپرسێت &quot; کیَ زیرەکترە، اسحاق نیوتن یان ئەلبێرت ئەنیشتاین؟&quot;). کەواتە، بە گوێرەی بۆچوونی ئەوان، ھەر پیادەکردنێکی مێریتۆکراسی پلەیەکی زۆری خەملاندن و مەزەندەکردن لەخۆوە دەگرێت و ئەم مەزەندەکردنەش بە شێوەیەکی بۆماوەیی شتێکی خراپە و لایەنگیری تێدادەکەوێت.

== داروینیزمی کۆمەڵایەتی ==
داروینیزمی کۆمەڵایەتی بریتییە لە تیۆرێکی کۆمەڵایەتی کە وا ڕەچاودەکات تیۆری پێشکەوتنی داروین لە ڕێگەی دەستنیشانکردنی سروشتییەوە تەنھا مۆدێلێک نییە بۆ پێشکەوتنی خاسییەتە بایەلۆجییەکان لە ڕەوگەڵێکدا بەڵکو دەکرێت بە سەر دامەزراوە کۆمەڵایەتییەکانی کۆمەڵگەشدا بچەسپێندرێت. داروینیزمی کۆمەڵایەتی لە کۆتایییەکانی سەدەی ١٩ تاوەکو کۆتایی شەڕی دووەمی جیھانی دروستبووە، ھەرچەندە ھەندێک بانگەشەی ئەوە دەکەن کە دەکرێت زانستی زیندەورزانی کۆمەڵایەتی (Sociobiology) ھاوچەرخ وەک فۆرمێکی داروینیزمی کۆمەڵایەتی پۆلین بکرێت. لایەنگرانی داروینیزمی کۆمەڵایەتی زۆرجار تیۆرەکە وەک پاساوھێنانەوە بۆ ئەوەی کە نایەکسانییە کۆمەڵایەتییەکان بەھۆی بوونی مێریتۆکراسییەوەن بەکاردەھێنن. ھەندێکی تر ئەم تێورە بەکاردەھێننەوە بۆ پاساوھێنانەوە بۆ نەژاد پەرستی و ئیمپریالیزم. تا ئەوپەڕیشی لە ڕەخنەکاندا، بەشێک لە داروینیزمی کۆمەڵایەتی وا دەردەکەوێت کە پێشبینی چاکترکردنی توخمی وەچانانەوە و ڕێچکە نەژادییەکانی نازییەکان بکەن.

بە شێوەیەکی گاڵتەئامێز، لەکاتێکدا داروینیزمی کۆمەڵایەتی بەسەر چەمکی پێشکەوتن و دەستنیشانکردنی سروشتی سیستەمە کۆمەڵایەتییەکانی مرۆڤ دەچەسپێت، ھیچ لە ئایدۆلیژیا سیاسی و نیمچە ئاینییە پەیوەندیدارەکان بەو تیۆرەوە نابنە بەشێک لە تێۆرە بنەڕەتییە بایۆلۆژییەکەی داروین بۆ پێشکەوتن. ھاوشێوەش، خودی داروینیزمی کۆمەڵایەتیش مەرج نییە پێویستبکات کە ھەڵوێستێکی سیاسی بەرھەمبھێنێت: ھەندێک لە ھەڵگرانی تیۆری داروینیزمی کۆمەڵایەتی باس لە حەتمییەتی بەرەوپێشچوون دەکەن، لەکاتێکدا ھەندێکی تریان جەخت لەسەر ئەگەری بەرەوخراپچوونی مرۆڤایەتی دەکەنەوە. تەنانەت ھەندێک ھەوڵی ئەوەیانداوە تا داروینیزمی کۆمەڵایەتی لەناو سیاسەتی چاکسازیخوازدا بچەسپێنن. تیۆری داروینیزمی کۆمەڵایەتی لە کارەکانی زۆر لە نووسەرانەوە وەرگیراوە، لە ناویشیاندا ھێربرت سپێنسەر Herbert Spencer و تۆماس مالسەس Thomas Malthus، بەڵام بێجگە لە گووتنی ھەندێک دەستەواژەی ڕوون لە بارەی &quot;رزگاربوون و مانەوە بۆ گونجاوترینە&quot; (داروین وەک سپێنسەر زاراوەی گونجاوترینی بەکارھێناوە بۆ ئەو مانایەی کە &quot; بە باشترین شێوە ڕێک و گونجاوبێت لەگەڵ بارودۆخە ژینگەیییەکە&quot;)، ھاوچەرخترین لایەنگرانی داروینیزمی کۆمەلایەتی ھەرگیز ھیچ لە کارەکانی داروینیان نەخوێندووەتەوە و زانیارییەکی کەمیان لەبارەی بایەلۆجی ھەیە.

== لایەنگرە تاکەکەسییەکان ==
=== کۆنفۆشۆس Confucius ===
«لە فێرکردندا دەبێت ھیچ جیاوازییەکی چینایەتی نەبێت» Analects XV.39.tr.Legge زۆر لە ھەوادارە ڕۆژئاوایییەکانی کۆنفۆشۆس وەک ڤۆڵتیر و H.G. Creel بیرۆکەی شۆرشگێرانەی نوێی کۆنفۆشۆسیان بەدیارخستووە: ئەو ھەڵسا بە گۆڕینەوەی بیرۆکەی مێرخاسی لە ڕێگەی خوێن بە مێرخاسی لە ڕێگەی چاکەکردن. جانزی کە بە [[زمانی چینی]] مانای ئەسڵزادە (nobleman) وردە وردە لە ڕێگەی بەکارھێنانی ئەو وشەیەوە لە قسەکانی کۆنفۆشۆس مانایەکی تری وەرگرت ---- بوو بە وشەیەکی تارادەیەک وەک وشەی ئینگلیزی (Gentleman) پیاو چاک. ئەو پیاوچاکە ئاسایییەی کە پەرە بە باشترکردنی خاسییەتەکانی دەدات دەکرێت پێی بووترێت گێنتڵمان، لەکاتێکدا کۆڕێکی بیَ شەرمی شایەک تەنھا «پیاوێکی بچووکە». ئەمەش بوو کە ئەو ڕێگەیدا ھەموو جۆرە قووتابییەک ببێتە پەیڕەوھەڵگری خۆی (فێرکردنەکانی ئەو بەمەبەستی ڕاھێنانی فەرمانڕەواکانی داھاتوو بوو) ئەمەش ئاماژەیەکی ڕوونە کە ئەو بە تەواوی پاڵپشتی لە پێکھاتەی دەرەبەگایەتی کۆمەڵگای چینی نەدەکرد.

=== ھان فێیزی Han Feizi ===
سەرباری کۆنفۆشۆسەس، فەیلەسوفێکی تری کۆنی چینی لە ھەمان سەردەم (دەوڵەتی شەڕکەر) داکۆکی بۆ سیستەمی مێریتۆکراسی حکوومەت و کۆمەڵگا کردووە. ئەمەش ھان فێیزی بوو کە بە بەھێزترین لایەنگری قووتابخانەی سەروەری یاسا ناوبانگی دەرکردووە (یان بە فەیلەسوفی یاساکاری ناسراوە). باوەڕی سەرەکی پاساوەکانی بریتییە لە سەروەری ڕەھای یاساکان، لەگەڵ ئەوەشدا ژمارەیەکی زۆرلە ڕەگەزی مێریتۆکراسی لەخۆدەگرێت. یەکێکی تر لە یاساپەروەران شانگ یانگە کە یاساپەروەرێکی جێبەجێکاربوو (قانونی تگبیقی) و بووە ھۆی چاکسازیخوازییە مێریتۆکراسییەکانی دەوڵەتی کین (Qin) بە لابردنی ئەریستۆکراتییەت و پاڵپشتیکردن و بەرەوپێشبردنی تاکە کەسەکان لەسەر بنەمای بەھرەمەندی و زیرەکی و نوێکاری. ئەمە سووپای کینی گەیاندە ئاستە لێوارێکی زۆرگرنگ بەسەر ئەو نەتەوانەی تر کە پەیوەست بوون بە پەیڕەوکردنی سیستەمی کۆنی ئەرستۆکراسی بۆ حکوومەت. ئەم یاساپەروەرییەتییە، ھاوشان لەگەڵ بەھا دژە ئەرستۆکراتی و بەھا لاگیرەکانی بۆ مێریتۆکراسی، وەک بەشێکی سەرەکی لە فەلسەفە و سیاسەتی چینی، ھەرچەندە لە دوای کین دیناستی Qin Dynasty بەسەختی بێھێَزبووەتەوە، بۆ دوو ھەزارەی تر ماوەتەوە.

=== جەنگیز خان Genghis Khan ===
مێریتۆکراسی بریتی بوو لە بنەمای سەرەکی بۆ ھەڵبژاردنی سەرکردەکان و ژەنەڕاڵەکانی ئیمپراتۆرییەتی مەنگۆلی. جەنگیز خان ھەرکەسێک کە زیرەک و شیاوی پۆستەکانی زنجیرەی فەرمانداری سوپاکەی بایە ھەڵیدەبژارد. تەنانەت باوەڕی بەو سەرباز و ژەنەڕاڵانەش ھەبوو کە لەھێزی دوژمنەکانی بوون ئەگەڕ وەفایان بۆ سەرکردەکانی خۆیان ھەبووبێت. بۆ نموونە، جەنارەڵەکەی جەنگیزخان جێبە Jebe سەربازێکی ھێزی دوژمن بووە کە ئەسپەکەی جەنگیزخانی لە شەڕێکدا پێکاوە پێش ئەوەی ببێت بە خانێکی پایەبەرز لەلای جەنگیزخان.

=== ناپلیۆن Napoleon ===
فەرەنسای ناپلیۆنی (شۆڕگێڕی) بە ھەمان شێوە ھەندێجار دەکرێت وەک وڵاتێکی مێریتۆکراسی ڕەچاوبکرێت. دوای شۆڕشی ١٧٩٢ زۆر بە زەحمەت ئەندامێکی نوخبەی پێشووت دەبینی کە لە پێگەی دەشەڵات مابێتەوە. کەواتە کاتێک ناپلیۆن بەرەو دەسەڵات ھەڵکشا ھیچ بنکەیەکی کۆن و پێشینە نەبوو بۆ ئەوەی کارمەندانی خۆی لێیەوە دەستنیشانبکات و دەبوو ئەو کەسانە ھەڵبژێرێت کە ئەو پێی وابوو کە باشترین کەسن بۆ ئەو کارانە، لەناو ئەو کەسانەش ئەفسەرانی سووپاکەی و شۆڕشگێڕان بوون کە پێشتر لە ناو ئەنجومەنی خەڵک بوون، تەنانەت ھەندێک ئەریستۆکراتیش بوون وەک سەرۆک وەزیران تلیراند (Talleyrand). ھەرچۆنێک بێت دواتر پیادەنەکردنەکانی مێریتۆکراسی بوون بە دامەزراندنی ئەندامانی خێزان و ھاوڕێ و ھاوەڵان لە پێگە گرنگەکاندا (بە تایبەتیش لە سەرکردایەتییە ھەرێمییەکاندا)؛ سۆزداری (انتماْ) رەنگە فاکتەرێکی زیاتر گرنگتر بێت لە تەنھا لێھاتوویی (Merit) لە ئەداکردندا کە حاڵەتێکی ئاسایییە لە سیاسەتدا.

== دەوڵەتە مێریتۆکراسییەکان ==
=== سەنگافۆرە Singapora ===
لە نێو ئەو دەوڵەتە یەک نەتەوەیییە نوێیانە، کۆماری سەنگافورە ھەوڵی ئەوەدەدات ببێت بە دەوڵەتێکی تەواو مێریتۆکراسی، جەختکردنەوەیەکی زۆر دەخاتە سەر دەستنیشانکردن و ڕێگەخۆشکردن بۆ ھاوڵاتیانی گەنجی زیرەک و لێھاتوو بۆ پێگە و پۆستە سەرکردایەتییەکان. ھەروەھا بە ڕێژەیەکی زۆر پێ لەسەر باوەڕپێکراویەتی ئەکادیمی دەچەسپێنێت، کە وەک پێوەری بابەتیانە ڕەچاودەکرێن ھەم بۆ پێوانەکردنی زیرەکی و ھەمیش بۆ پێوانەکردنی کۆششکردن. مێریتۆکراسی بریتییە لە چەمکێکی سەرەکی سیاسی لە سەنگافورە، بەشێکی بەھۆی ئەو بارودۆخە بووە کە دەوروخوولی سەرھەڵدانی سەربەخۆیی ئەو شاروڵاتەیداوە. سەنگافورە لە ساڵی ١٩٦٥ لە مالیزیایی ھاوسنوری جیاکرایەوە لەبەر لەئەنجامی نەویستنی زۆرینەی گرووپە پەناھەندەکانی (بەتایبەتی بە ڕەگەز چینییەکان) بۆ ڕازیبوون لەسەر ھەڵوێستی تایبەتی کۆمەڵگە چوونییەکە خاوەن خاکەکە (بە تایبەتی مالیزییەکان). حکوومەتی فیدرالی مالیزی پاساوی بۆ بەخشینی مافێکی تایبەتی پێشینە بە مالیزییەکان دەھێنایەوە وەک بەشێک لە مافی لەدایکبوون کە ئەوان خەڵکە خاوەن خاکەکەبوون. سەرکردە سیاسییەکان لە سەنگافورە زۆر بە توندی دژایەتی ئەو سیستەمەیان کرد لە بری ئەوە بانگەشەیان بۆ یەکسانی لە نێوان ھەموو ھاوڵاتیانی مالیزیا دەکرد، لە گەیشتن بە زانکۆکان و گرێبەستە حکومییەکان و دامەزراندنە سیاسییەکان و ھتد، تا دەگات بەوەی کە شایستەترین کەس پاڵیوراو بێت نەوەک ئەو کەسەی کە لەسەر بنەمای پەیوەندییەکان و باکگراوەندی ئیتنیکی دەستنیشاندەکرێت. ئەم دژایەتیکردنە پێشینەیەی نێوان ئەو ویلایەتە و حکوومەتی فیدرالی گەیشتە ئەو ڕادەیەی کە چارەسەرنەکرێت. سەنگافورە جیاکرایەوە و بوو بە شاروڵاتێکی سەربەخۆ.

تا ئەمرۆش، سەنگافورە بەردەوامە لەسەر پەیڕەوکردنی مێریتۆکراسی وەک یەکێک لە بنەما ڕەسمی و ڕێنیشاندەرەکان بۆ داڕشتنی سیاسەتی گشتی ناوخۆ. ھەرچەندە تێبینیکاران بە شێوەیەکی دادپەروەرانە ڕەخنە لەم شارولاتە دەگرن لەسەر ئەوەی کە ئەم بنەمایە بەشێوەیەکی یەکپارچە بەسەر ھەموو لایەنەکاندا جێبەجێناکات بەڵام ڕێکەوتنێکی فراوان ھەیە کە سەرەڕای ئەوەش سەرکەوتنە ئابورییە گەورەکانی ئەو شارولاتە بەشێکی لەئەنجامی جەختکردنەوەی بەھێزە لەسەر بەرەوپێشبردن و پێگەیاندنی سەرکردەی زیرەک و لێھاتووە.

=== میرنشینی گەورەی فینلەندا ===
نموونەیەکی تر بریتییە لە فینلەندای سەدەی نۆزدەم کە بە شێوەیەکی فەرمی لەلایەن ئۆتۆکراتەکان (کارزانەکان) فەرمانڕەوایی دەکرا، ھەرچەندە لە ڕووی پراکتیزەکردنەوە ئەمە بۆ چینی خوێندەوار بەجێھێڵدرابوو. ھەرچەندە باوان و سامانی بە میراتگیراو کاریگەریان ھەیە لەسەر دەرفەتەکانی ئاستی خوێندەواری کەسێک، خوێندن و بنەماڵە مەرجی سەرەکی بوون بۆ پێشکەشکردن بۆ فەرمانبەرییەتی و پۆستە حکومییەکان و بەرزبوونەوەی پلە تیایاندا. تا ناوەڕاستی سەدەی بیستەمیش بڕوانامەی ئەکادیمی ھەر بە فاکتەرێکی گرنگ مایەوە بۆ ئەو سیاسەتمەدارانەی کە داوایان لە دەنگدەران دەکرد متمانەیان پێببەخشن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2019/09/meritocracys-miserable-winners/594760/|سەردێڕ=How Life Became an Endless, Terrible Competition|دوایین=Markovits|یەکەم=Daniel|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=The Atlantic|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٩}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bent|یەکەم=Nick|سەردێڕ=Time for a more inclusive and progressive definition of meritocracy|ناونیشان=http://www.progressonline.org.uk/columns/column.asp?c=96|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080605173828/http://www.progressonline.org.uk/columns/column.asp?c=96|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٦|ئیش=[[Progress Online]]}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Quinion|یەکەم=Michael|بەستەری نووسەر=Michael Quinion|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٠١|سەردێڕ=World Wide Words: Meritocracy|ناونیشان=http://www.worldwidewords.org/topicalwords/tw-mer1.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٦|وێبگە=World Wide Words|ref={{sfnref | World Wide Words | 2001}}}}
{{wikiquote}}{{Wiktionary|meritocracy|مێریتۆکراسی}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|فەلسەفە|کۆمەڵگا}}
{{پۆلی کۆمنز|Meritocracy}}

[[پۆل:لیبرالیزم]]
[[پۆل:شێوەکانی حکوومەت]]
[[پۆل:فەلسەفەی سیاسی]]
[[پۆل:فەلسەفەی کۆمەڵایەتی]]
[[پۆل:وشە سیاسییەکان]]
[[پۆل:زاراوە نوێیەکانی سیاسەت]]
[[پۆل:سیستمە سیاسییەکان]]</text>
      <sha1>6jayhnjc0f4g2lh55uqtyr40rqlsf8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەماراو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201</id>
    <revision>
      <id>1706110</id>
      <parentid>1548286</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1033" sha1="3iatqf5ig9ysws5ujcrvxvi26z0w8h2" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھەماراو''' یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری [[دیواندەرە]]یە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. بە پێی ئاماری [[سەرژمێری]] ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٨ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ٢٥٢ کەسە.

== سەرچاوەکان ==
* [http://divandareh.gov.ir/Default.aspx?TabID=106 ماڵپەڕی فەرمانداریی شاری دیواندەرە (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022010537/http://divandareh.gov.ir/Default.aspx?TabID=106 |date=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }}

{{شارستانی دیواندەرە}}
{{شریتی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی دیواندەرە]]</text>
      <sha1>3iatqf5ig9ysws5ujcrvxvi26z0w8h2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێمی فێدراڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1598</id>
    <revision>
      <id>1705977</id>
      <parentid>1548308</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="448" sha1="l03pybuzmn6iay8uzrc6x7cbdspyxez" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە}}
'''ھەرێمی فێدراڵ''' (بە ئینگلیسی: ''Federal district'') چەشنێک بەشی بەڕێوبەرایەتیی یەک [[فێدراسیۆن]]ە کە ھا لە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی [[حکومەتی فێدراڵ]]دا.
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|جوگرافیا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:جۆرەکانی دابەشکارییەکانی وڵاتەکان]]</text>
      <sha1>l03pybuzmn6iay8uzrc6x7cbdspyxez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فرێدریک شۆپان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1986</id>
    <revision>
      <id>1705910</id>
      <parentid>1474465</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <origin>1705910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89191" sha1="o1nr25ij8xksiwzp02ocueim91zvpw0" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
| ناو                  = فرێدریک شۆپان
| وێنە                 = Chopin 1849 by Bisson (AI restoration).jpg
| جێگری_وێنە           = وێنەیەکی ڕەنگکراوی فرێدریک شۆپان
| قەبارەی وێنە         = 260px
| لێدوانی وێنە         = وێنەیەکی ڕەنگکراوی شۆپان کە لە ساڵی ١٨٤٩ گیراوە. ئەم وێنەیە بە [[ژیریی دەستکرد]] نوێکراوەتەوە.
| ناوی کاتی لەدایکبوون = فرێدریک فرانسوا شۆپان
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٨١٠|٣|١}}
| شوێنی لەدایکبوون     = [[ژێلازۆڤا ڤۆلا]]، {{ئاڵا|پۆڵەندا}}
| ڕێکەوتی مردن         = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٨٤٩|١٠|١٧|١٨١٠|٣|١}}
| شوێنی مردن           = [[پاریس]]، [[فەڕەنسا]]
| ھۆکاری مردن          = [[دەردەباریکە]]
| شوێنی گۆڕ            = گۆڕستانی پێر لاچێیس، پاریس، فەڕەنسا
| نیشتەجێ              = [[پاریس]]، {{ئاڵا|فەڕەنسا}}
| نەتەوە               = پۆڵەندی
| پیشە                = [[مۆسیقاژەن]]، [[مامۆستای مۆسیقا]]
| کارە_دیارەکان        =
| ئایین                = [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکی]]
| باوان          = یۆستینا شۆپان و [[نێکۆلاس شۆپان]]
| واژوو                 = Chopins Unterschrift.svg
| مۆدیوول              =
 {{زانیاریدانی ھونەرمەندی مۆسیقی
 | تێخستن = yes
 | پشتێنە = ژەنیاری_ناگۆرانیبێژ
 | چەشن   = [[مۆسیقای کلاسیک]]
 | ئامێرەکان = [[پیانۆ]]}}}}
'''فرێدریک فرانسوا شۆپان''' ({{بە فەڕەنسی|Frédéric François Chopin}}؛ {{IPA-fr|ʃɔpɛ̃|}}؛ {{IPA-en|ˈʃoʊpæ̃|lang}}؛ {{IPA-pl|ˈʂɔpɛn|lang}}؛ ١ی ئازاری ١٨١٠–١٧ی تشرینی یەکەمی ١٨٤٩) [[ئاوازدانەر]]ێک و [[پیانۆژەن]]ێکی [[ھونەرمەندی داھێنەر|داھێنەریی]] پۆڵەندیی سەردەمی [[مۆسیقای ڕۆمانتیک|ڕۆمانتیک]] بوو کە بە شێوەیەکی سەرەکی مۆسیقای بۆ ئامێری [[پیانۆ]] دەنووسییەوە. بەھۆی مۆسیقاکەیەوە، شۆپان لە سەرانسەری جیھاندا ناوبانگی دەرکردووە و بە نوێنەری مۆسیقاژەنانی کاتی خۆی ناودەبرێت. شۆپان بە بلیمەتێکی مۆسیقی، کە تەکنیکەکەی بۆ نەوەکەی خۆی بێبەراورد بووە، ناوی دەرکردووە.&lt;ref&gt;Rosen (1995), p. 284.&lt;/ref&gt;

شۆپان لە باوکی، [[نێکۆلاس شۆپان]]، و دایکی، یۆستینا شۆپان، لە گوندی [[ژێلازۆڤا ڤۆلا]] لەدایک بووە و لە شاری [[وارساو]] گەورە بووە، کە دواتر لە ساڵی ١٨١٥ بووە بەشێک لە کۆنگرەی پۆڵەندا. ئەو [[مناڵی بلیمەت|مناڵێکی بلیمەت]] بووە و [[پەروەردەی مۆسیقی|پەروەردە مۆسیقییەکەی]] و زۆرینەی کارە سەرەتایییەکانی لە وارساو تەواو کردووە پێش بەجێھێشتنی پۆڵەندا لە تەمەنی ٢٠ ساڵیدا. لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا، لە شاری [[پاریس]] لە وڵاتی [[فەڕەنسا]] نیشتەجێ بوو. لە ماوەی کۆتا ١٨ ساڵی ژیانیدا، تەنیا ٣٠ نمایشی ڕاستەوخۆی پێشکەش کرد، چونکە حەزی بە کەشە ڕۆمانتیکەکانی [[ساڵۆن (کۆبوونەوە)|ساڵۆنەکان]] دەکرد بەراورد بە کەشی شانۆ. شۆپان بە فرۆشتنی کارە مۆسیقییەکانی و پێدانی وانەی پیانۆ داھاتی دەست دەکەوت، کە خواستێکی زۆر لەسەر ھەردووکیان ھەبوو. شۆپان پەیوەندییەکی ھاوڕێیەتی لەگەڵ [[فرانز لیست]] دروست کردبوو و زۆرێک لە مۆسیقاژەنانی تری نەوەی خۆی، وەک ڕۆبێرت شومان، ئەویان خۆشدەویست.

لە ساڵی ١٨٣٥دا، شۆپان [[شارۆمەندێتی]]ی فەڕەنسی بەدەستھێنا. دوای ھەوڵدانێکی مارەیی شکستخواردوو لەگەڵ [[ماریا ڤۆدزینسکا]] لە ١٨٣٦–١٨٣٧، ئەو پەیوەندییەکی خۆشەویستیی ناجێگیری لەگەڵ [[جۆرج ساند|ئەمانتین دوپا]] دروست کرد. دوای سەردانێکی کورت و ناخۆش بۆ دوورگەی مایۆرکا لە [[ئیسپانیا]] لەگەڵ دوپا لە ساڵی ١٨٣٨–٣٩، شۆپان دەستی کرد بە بەرھەمھێنانی ھەندێک لە باشترین ئاوازەکانی، ئەم دەمە بە بەرھەمدارترین ماوەی شۆپان دەناسێندرێت. لە نزیک کۆتایی تەمەنییەوە، شۆپان داھاتی لەلایەن یەکێک لە گوێگرە سەرسامەکانی بەناوی [[جەین ستێرلینگ]] بەدەست دەھێنا؛ ھەمان ئەو کەسەی کە لە ساڵی ١٨٤٨ گەشتێکی بۆ شۆپان ڕێکخست بۆ [[سکۆتلەندا]]. بۆ زۆرینەی ژیانی، تەندروستیی شۆپان ناباش بوو، ھەتاکوو دواتر لە ساڵی ١٨٤٩دا لە تەمەنی ٣٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. ھۆکاری مەرگەکەی گەڕێندراوەتەوە بۆ [[دەردەباریکە]]، ھەمان نەخۆشی کە بووە ھۆی مەرگی باوکی.

ھەموو کارە مۆسیقییەکانی شۆپان ئامێری پیانۆیان لەخۆگرتووە. زۆرینەیان ئاوازی تاکژەنیی پیانۆن، بەڵام ئەو ٢ ئاوازی بۆ [[کنچێرتۆی پیانۆ]] و ھەندێک [[مۆسیقای چامبەر|پارچەی چامبەریش]] نووسیوەتەوە، لە پاڵ ١٩ گۆرانیدا کە دەقەکەیان بە [[زمانی پۆڵەندی]] نووسراونەتەوە. ئاوازەکانی کە شۆپان بۆ پیانۆی دەنووسینەوە لە ڕووی تەکنیکییەوە ئاڵۆز بوون و زۆرینەی کات توانای ئامێرەکانی پیانۆی ئەو کاتەی تێدەپەڕاند. مۆسیقاکانی بە نەرم و ناسک ناودەبران. شۆپان داھێنەری بیرۆکەی [[بەڵاد (مۆسیقای کلاسیک)|بەڵادی ئامێری]] بوو. کارە گەورەکانی پارچەی [[مازورکا]]، [[ڤالز (مۆسیقا)|ڤالز]]، [[نۆکچرن]]، [[پولونێز]]، [[ئێتوود]]، [[ئیمپرامپتو]]، [[شێرزۆ]]، [[پرێلوود]] و [[سۆناتا]]شیان لەخۆ دەگرت؛ ھەندێکیان تەنیا دوای مردنی بڵاوبوونەوە. مۆسیقاکانی شۆپان کاریگەری [[مۆسیقای فۆڵک]]ی پۆڵەندی و ھونەرمەندانی وەک [[یۆھان سباستیان باخ|باخ]]، [[ڤۆڵفگانگ ئەمادیوس مۆتسارت|مۆتسارت]] و [[شوبێرت]]یان لەسەر بوو؛ لە پاڵ ئەمانەش، کەشی ساڵۆنەکان ھاندەربوون لە نووسینەوەی مۆسیقادا، کە شۆپان زۆرینەی کات لەو ساڵۆنانەدا میوان بوو. داھێنانەکانی شۆپان لە [[شێوەی مۆسیقا]] و [[ھارمۆنی]]دا لەگەڵ خستنەپاڵی [[ناسیۆنالیزم]] بە مۆسیقاکانی، بەدرێژایی و تەنانەت دوای [[ڕۆمانتیزم|دەمی ڕۆمانتیکیش]] بە کاریگەرییەکی مەزن دادەنران.

مۆسیقاکەی شۆپان، ناسناوەکەی کە «بلیمەتی مۆسیقی» بوو، کاردانەوە ناڕاستەوخۆکانی لەسەر سیاسەت، ژیانە ئەوینییە ئاست بەرزەکەی و جوانەمەرگییەکەی؛ ھەموو ئەمانە شۆپانیان کردووە بە ھێمای سەرەکیی سەردەمی ڕۆمانتیک. ھەتاکوو ئەمڕۆش کارەکانی شۆپان ناوبانگی خۆیان پاراستووە و بوونەتە ھۆکاری دروستبوونی چەندین [[بەڵگەفیلم]] و فیلمی ژیاننامەیی و بوونەتە کاریگەری لەسەر چەندین مۆسیقاژەنی ھاوچەرخ.

== ژیان ==
=== سەردەمی مناڵی ===
{{multiple image
 | align = right
 | direction = vertical
 | width = 140
 | image1 = Mikołaj Chopin.jpg
 | caption1 =
 | image2 = Justyna Chopin.jpg
 | caption2 = نێکۆلاس و یۆستینا، دایک و باوکی فرێدریک شۆپان}}

فرێدریک شۆپان لە شاری [[ژێلازۆڤا ڤۆلا]] لەدایک ببوو.&lt;ref name=&quot;Zamoyski (2010), pp. 4–5 &quot;&gt;Zamoyski (2010), pp. 4–5 (locs. 115–130).&lt;/ref&gt; ئەم شارە ٤٦ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای وارساوبوو، کە لەو کاتەدا بەشێک بوو لە ھەرێمێک کە [[ناپۆلیۆن بۆناپارت]] دایمەزراندبوو. تۆمارەکانی کڵێسای ناوچەکە ڕێکەوتی لەدایکبوونی شۆپانیان بە ٢٢ی شوباتی ١٨١٠ تۆمار کردووە و ناوەکەشیان بە لاتینی نووسیوە: ''فرێدریکەس فرانسیسکەس''؛&lt;ref name=&quot;Zamoyski (2010), pp. 4–5 &quot;/&gt; بەڵام شۆپان و خێزانەکەی ١ی ئازاریان وەک ڕێکەوتی لەدایکبوونی فەرمی بەکار دەھێنا،&lt;ref name=&quot;Zamoyski (2010), pp. 4–5 &quot;/&gt; کە ئێستا ئەمەیان لەناو خەڵکدا پەسەند کراوە.&lt;ref&gt;Rose Cholmondeley, [http://www.chopin-society.org.uk/articles/chopin-birthday.htm &quot;The Mystery of Chopin's Birthday&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180529050335/http://www.chopin-society.org.uk/articles/chopin-birthday.htm |date=٢٩ی ئایاری ٢٠١٨}}, Chopin Society UK website, accessed 21 December 2013.&lt;/ref&gt;

باوکی فرێدریک ناوی [[نێکۆلاس شۆپان]] بوو. ئەو پیاوێکی بە ڕەگەز فەڕەنسی بوو کە لە ساڵی ١٧٨٧دا لە تەمەنی شازدە ساڵیدا لە لۆرەینەوە کۆچی کردبوو بۆ پۆڵەندا.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 3 (loc. 100).&lt;/ref&gt; نێکۆلاس وانەی بە مناڵە پۆڵەندییە بەگزادەیییەکان دەوتەوە. ئەو لە ساڵی ١٨٠٦ ھاوسەرگیری لەگەڵ یۆستینا کرزیزانۆڤسکا کرد،&lt;ref&gt;{{cite EB1911|wstitle=Chopin, Frederic François|volume=6|page=268}}&lt;/ref&gt; کە خزمێکی ھەژاری خێزانی سکاربێکس بوو، یەکێک لەو خێزانانەی نێکۆلاس کاری بۆ دەکردن.&lt;ref&gt;Michałowski and Samson (n.d), §1, para. 1.&lt;/ref&gt; فریدریک لە ٢٣ی نیسانی ١٨١٠ لە ھەمان ئەو کڵێسایەی دایک و باوکی ھاوسەرگیریان لێ کردبوو باپتایز کرا.&lt;ref name=&quot;Zamoyski (2010), pp. 4–5 &quot;/&gt; فریدریک دووەم مناڵی ئەم کەپڵە و تەنیا کوڕیان بوو؛ خوشکێکی گەورەی ھەبوو بە ناوی [[لودڤیکا یەدرایەڤیچ|لودڤیکا]] (١٨٠٧–٥٥) لەگەڵ دوو خوشکی بچووک، ئیزەبێلا (١٨١١–٨١) لەگەڵ [[ئێمیلیا شۆپان|ئێمیلیا]] (١٨١٢–٢٧).&lt;ref&gt;Zamoyski (2010) p. 7 (loc. 158).&lt;/ref&gt; نێکۆلاس بە ڕاددەیەکی زۆر بە پۆڵەندا ڕاھاتبوو و سووربوو لەسەر بەکارھێنانی [[زمانی پۆڵەندی]] لەناو ماڵەکەیدا.&lt;ref name=&quot;Zamoyski (2010), pp. 4–5 &quot;/&gt;

لە تشرینی یەکەمی ١٨١٠دا، خێزانەکەی شۆپان کۆچیان کرد بۆ وارساو. لەوێ باوکی فرێدریک وەک مامۆستای زمانی فەڕەنسی لە پەیمانگای وارساو وەرگیرا و دواتریش خۆی و خێزانەکەی لە پاڵاسی ساکسن نیشتەجێ بوون. فرێدریک لەگەڵ خێزانەکەیدا دەژیا لەناو پاڵاسەکەدا. باوکی فرێدریک [[فلووت]] و ڤایۆلینی دەژەنی&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), pp. &amp;nbsp;5–6 (locs. 130–144).&lt;/ref&gt; و دایکیشی پیانۆژەنێک بوو کە وانەی بە کوڕان دەوتەوە لە خانوویەکدا کە خۆیان خاوەنی بوون.&lt;ref name=&quot;woyciechowski&quot;&gt;Szulc (1998), pp. 41–42.&lt;/ref&gt; فرێدریک لە ڕووی جەستەیییەوە لاواز بوو، ھەر لە تەمەنی مناڵیشەوە لەبەر مەترسی نەخۆشیدا بوو.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), 6 (loc. 144).&lt;/ref&gt;

لەوانەیە شۆپان لەلایەن دایکییەوە ھەندێک وانەی پیانۆی پێ وترابێتەوە، بەڵام یەکەم مامۆستای فەرمیی ئەو لە ١٨١٦وە بۆ ١٨٢٠ پیانۆژەن ڤۆیچێک ژیڤنە بوو.&lt;ref name=&quot;Michałowski and Samson (n.d), §1, para. 3&quot;&gt;Michałowski and Samson (n.d), §1, para. 3.&lt;/ref&gt; خوشکە گەورەکەی شۆپان، لودڤیکا، بە ھەمان شێوە لەلایەن ژیڤنەوە وانەی پیانۆی پێ دەوترایەوە و ھەندێک جار لەگەڵ شۆپاندا پێکەوە مۆسیقایان دەژەنی و دووێتیان ئەنجام دەدا.&lt;ref&gt;Samson (1996), p. 8.&lt;/ref&gt; زۆر بە خێرایی دەرکەوت کە شۆپان [[مناڵی بلیمەت|مناڵێکی بلیمەت]] بوو: لە تەمەنی ٧ ساڵیدا، شۆپان کۆنسێرتی ئەنجام دەدا، ھەروەھا دوو [[پولونێز]]یشی نووسیبۆوە لە کلیلی [[سۆلی بچووک]] و [[سیی نزمی گەورە]]دا.&lt;ref&gt;[http://chopin.wordpress.com/the-complete-solo-works/chopin-the-complete-keyboard-works/ &quot;The Complete Keyboard Works&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224111517/http://chopin.wordpress.com/the-complete-solo-works/chopin-the-complete-keyboard-works/ |date=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}, Chopin Project website, accessed 21 December 2013.&lt;/ref&gt; کاری دواتری پولونێزێک بوو کە لە کلیلی [[لای نزمی گەورە]] نووسرابۆوە بۆ مامۆستاکەی و ئەمەش یەکێکە لە کۆنترین کارەکانی کە تاکوو ئێستا نووسینە ڕەسەنەکانی مابێتەوە.&lt;ref name=&quot;Michałowski and Samson (n.d), §1, para. 3&quot;/&gt;

لە ساڵی ١٨١٧دا، پاڵاسی ساکسن لەلایەن والیی ڕووسیی وارساوەوە بۆ بەکارھێنانی سەربازی چۆڵ کرا و پەیمانگای وارساو ناوەکەی گۆڕدرا بۆ «پاڵاسی کزمیرز» (کە ئەمڕۆ بەشێکە لە زانکۆی وارساو) و شۆپان و خێزانەکەی گواستیانەوە بۆ خانوویەک کە بە تەنیشت پاڵاسەکەوە بوو. لەم ماوەیەدا، شۆپان بۆ پاڵاسی بێڵوێدەر بانگھێشت دەکرا وەک ھاوڕێی کوڕی حوکمڕانی پۆڵەندای ڕووسیایی. شۆپان پیانۆی بۆ باوکی کوڕەکە دەژەنی و ئاوازێکیشی بۆ نووسیبۆوە. شاعیری پۆڵەندی یولیان ئورسن نییەمساڤیچ لە یەکێک لە نووسینە دراماتیکییەکانیدا لە ساڵی ١٨١٨، دان دەنێت بە ناوبانگی «شۆپانە بچکۆلە.»&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), pp. 11–12 (locs. 231–248).&lt;/ref&gt;

=== پەروەردە ===
[[پەڕگە:Catalani-Chopin watch.jpg|وێنۆک|upright|سەعاتێکی گیرفان کە لەلایەن سۆپرانۆ [[ئەنجێلیکا کاتالانی]] بە شۆپان بەخشرا کاتێک تەمەنی نۆ ساڵان بوو لە ٣ی کانوونی دووەمی ١٨٢٠]]
[[پەڕگە:Józef Elsner.PNG|وێنۆک|upright|[[یۆزێف ئێلشنێر]] لە دوای ساڵی ١٨٥٣وە]]
لە ئەیلوولی ١٨٢٣وە بۆ ١٨٢٦، شۆپان دەڕۆیشت بۆ پەیمانگای وارساو، لەوێ، لە یەکەم ساڵیدا، ویلھێلم ڤۆرفێل وانەی [[ئۆرگن (مۆسیقا)|ئۆرگنی]] پێ دەوتەوە. لە پاییزی ١٨٢٦دا، شۆپان بۆ ماوەی سێ ساڵ دەستی کرد بە خوێندنی [[تیۆری مۆسیقا]] و [[نووسینەوەی مۆسیقا]] لەژێر مامۆستایەکی سیلیزیایی بە ناوی [[یۆزێف ئێلشنێر]].&lt;ref name=&quot;Michałowski and Samson (n.d.), §1, para. 5&quot;&gt;Michałowski and Samson (n.d.), §1, para. 5.&lt;/ref&gt; لەم ماوەیەدا، ئەو ھەر لە ئاوازدانان و ئەنجامدانی کۆنسێرت و ساڵۆن لە وارساو بەردەوام بوو. شۆپان لەلایەن داھێنەرانی ئۆرگنێکی میکانیکییەوە لەژێر ناوی «ئیۆلۆمێلۆدیکۆن» بانگھێشتکرا تاکوو کۆنسێرتێک لەسەر ئەو ئامێرە ئەنجام بدات، ئەو لە ئایاری ساڵی ١٨٢٥دا کۆنسێرتەکەی لەسەر ئەنجام دا و پارچە مۆسیقایەکی کنچێرتۆی لەسەر ژەنی. سەرکەوتنی ئەم کۆنسێرتە وای کرد کە جارێکی تر شۆپان بانگھێشت بکرێت و نمایشێکی ھاوشێوە ئەنجام بداتەوە، بەڵام ئەمجارە بۆ تزار ئەلێکساندەری یەکەم، کە لەو کاتەدا سەردانی وارساوی دەکرد؛ تزار لە پاداشتدا مستیلەیەکی ئەڵماسی پێدا. لە کۆنسێرتێکی تری ئیۆلۆمێلۆدیکۆن لە ١٠ی حوزەیرانی ١٨٢٥دا، شۆپان ئاوازێکی خۆی بە ناوی «ڕۆندۆ لە کلیلی دۆی بچووک» نمایش کرد کە یەکەمین کاری بوو کە بە شێوەیەکی ڕێکلامیانە بڵاو ببێتەوە و بووە ھۆی بەناوبانگبوونی شۆپان لە [[ڕۆژنامەوانی]]یە بیانییەکاندا؛ یەکێک لە بڵاوکراوەکان دەستخۆشی لە «دەوڵەمەندی بیرۆکە مۆسیقییەکان»ی شۆپان کرد.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), pp. 21–22 (locs. 365–387).&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٢٧دا، ھەر زوو دوای ئەوەی خوشکە بچووکەکەی شۆپان، ئێمیلیا، کۆچی دوایی کرد، شۆپان و خێزانەکەی جارێکی تر شوێنی نیشتەجێبوونیان گواستەوە بۆ خانوویەک کە لە نزیک زانکۆی وارساو بوو؛ شۆپانیش ھەر لەوێ لەگەڵ خێزانەکەی دەژیا ھەتاکوو ئەو ڕۆژەی وارساوی بەجێھێشت لە ساڵی ١٨٣٠دا. خێزانەکەی شۆپان لەوێ بەردەوامییان بە وانەپێدان بە خوێندکاری نێرینە دەدا؛ ئەو شوێنەی کە خێزانەکە وانەیان تێدا دەوتەوە، لە سەدەی بیستەمدا کرا بە مۆزەخانە. لە ساڵی ١٨٢٩، وێنەکێش [[ئەمبرۆژی میرۆشێڤزکی]] چەند پۆرترەیتێکی ئەندامانی خێزانی شۆپانی کێشا و لەوانەش یەکەمین پۆرترەیتی ناسراوی شۆپانی لەخۆ گرتووە.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), pp. 19–20 (locs. 334–352).&lt;/ref&gt;

چوار خوێندکار کە لە خوێندگەکەی باوانی شۆپان دەیانخوێند، [[تیتوس ڤۆیچەخۆڤزکی]]، [[یان ناپۆموسێن بیالۆبلۆسکی]]، [[یان ماتۆژێنسکی]] لەگەڵ [[یولیان فۆنتانا]] بوون بە ھاوڕێی نزیکی شۆپان؛ ماتۆژێنسکی و فۆنتانا دواتر دەبنە بەشێک لە ژیانی کۆمەڵایەتی شۆپان کاتێک نیشتەجێی پاریس دەبێت. شۆپان لەگەڵ ئەندامانی خوێندگەکەی خۆی تێکەڵ بوو.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 43 (loc. 696).&lt;/ref&gt; یەکێک لە قوتابییەکانی ھەمان خوێندنگە بە ناوی کۆنستانسیا گوادکۆڤسکا، کە گۆرانیبێژێکی [[سۆپرانۆ]] بوو، سەرنجی شۆپانی بەلای خۆیدا ڕاکێشابوو. لە نامەیەکدا بۆ گوادکۆڤسکا، شۆپان ئاماژەی بەوە دابوو کە کام کارانەی و کام بەشە لە کارەکە بەھۆی سەرسامیی خۆی بۆ ئەو نووسرابوونەوە؛ نامەیەک کە لە ١٥ی ئایاری ١٨٣٠ نووسیبووی ئەوەی ئاشکرا کرد کە جووڵە خاوەکەی پارچە مۆسیقای «کنچێرتۆی پیانۆی ژمارە ١ لە کلیلی میی بچووک» بە نھێنی بۆ گوادکۆڤسکا نووسرابۆوە؛ شۆپان لە نامەکەیدا نووسیبووی «دەبێت [ھەستەکەی] وەک ئەوە وابێت کە لە بەھارێکی جواندا خەون دەبینیت، لەبەردەم تیشکی [[ڕووناکی مانگ]]دا.»&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), pp. 50–52 (locs. 801–838).&lt;/ref&gt; کاتێک کۆتا ساڵی خوێندنی تەواو کرد، لەسەر ڕاپۆرتی خوێندنەکەی (تەممووزی ١٨٢٩) نووسرابوو «شۆپان ئێف. خوێندکاری سێیەم ساڵ، بەھرەمەندیی بێوێنە، بلیمەتی مۆسیقی.»&lt;ref name=&quot;Michałowski and Samson (n.d.), §1, para. 5&quot;/&gt;

=== گەشتەکانی ئەورووپا و بەناوبانگبوونی ===
[[پەڕگە:Chopin concert.jpg|وێنۆک|ڕاست|شۆپان لەکاتی ژەنین بۆ خێزانی ڕاجیڤیو، ١٨٢٩؛ لەلایەن ھێنرک شیمیراتزکی کێشراوە، ١٨٨٧|300px]]
لە ئەیلوولی ١٨٢٨، کاتێک ھێشتا خوێندکار بوو، شۆپان لەگەڵ ھاوڕێیەکی خێزانەکەیدا بە ناوی فیلیکس یارۆکی سەردانی [[بەرلین]]ی کرد و لە چەند ئۆپێرا و کۆنسێرتێکی ھونەرمەندانی جیاجیادا، وەک کۆنسێرتەکانی [[فێلیکس مێندلسۆن]]، ئامادە بوو. لە گەشتێکی تردا بۆ بەرلین لە ساڵی ١٨٢٩دا، ئەو بووبە میوانی شا ئانتۆنی ڕاجیڤیو، سەرکردەی بۆزینیای گەورە—کە بۆخۆی ئاوازدانەر و چێلۆژەنێکی بەتوانا بوو. ئەو بە نووسینەوەی ئاوازێک ھەستا بۆ ڕاجیڤیو و کچەکەی، واندا، لە کلیلی [[دۆی گەورە]] بە ناوی «پێشەکی و پولونێزی سەرسووڕھێنەر لە کلیلی دۆی گەورە بۆ پیانۆ و چێلۆ.»&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 45 (loc. 731).&lt;/ref&gt;

دوای گەڕانەوە بۆ وارساو لە ھەمان ساڵدا، شۆپان گوێی لە پارچە مۆسیقایەکی ڤایۆلینی [[نیکۆڵۆ پاگەنینی]] بوو کە ھانی دا چەند شێوەیەکی جیاوازی ئەو ئاوازە بنووسێتەوە. لەوانەیە ئەم ڕووداوە بۆ شۆپان بووبێت بە ھاندەر تا یەکەمین [[ئێتوود]]ی خۆی (١٨٢٩–٣٢) بنووسێتەوە و تواناکانی ئامێرەکەی خۆی بپشکنێ.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 35 (loc. 569).&lt;/ref&gt; لە ١١ی ئابدا، ٣ حەفتە دوای تەواوکردنی وانەکانی لە خوێندگەکەی، ئەو یەکەم نمایشی دەرکەوتنی لە [[ڤیەننا]] ئەنجام دا. ئەو نمایشی دوو کنچێرتۆی پیانۆی کرد و زۆر کەس بە شێوەیەکی ئەرێیانە لەبارەی نمایشەکەوەی دووان. لە یەکێک لەو کنچێرتۆیانەیدا، ئەو نمایشی ئاوازێکی کرد کە لە دووێتی ئاوازێکی [[ڤۆڵفگانگ ئەمادیوس مۆتسارت|مۆتسارتەوە]] وەرگیرابوو بە ناوی «دۆن گیۆڤۆنی.» دواتر لە ئەیلوولی ١٨٢٩دا گەڕایەوە بۆ وارساو، لەوێش لە ١٧ی ئازاری ١٨٣٠، بۆ یەکەمین جار کنچێرتۆی پیانۆی ژمارە ٢ لە کلیلی فای بچووک نمایش کرد.&lt;ref name=&quot;Michałowski and Samson (n.d.), §1, para. 5&quot;/&gt;

{{گوێگرتن
| ناوی پەڕگە = Chopin op10 No 12.ogg
| ناو = یەکێک لە ئێتوودەکانی شۆپان، ئاوازی ١٠، ژمارە ١٢}}

سەرکەوتوویی شۆپان وەک ئاوازدانەر و نمایشکارێک بووە ھۆی ئەوەی کە دەرگاکانی ڕۆھەڵاتی ئەورووپای بەسەردا بکرێتەوە&lt;ref name=&quot;Jachimecki 1937, 422&quot;&gt;Jachimecki (1937), p. 422.&lt;/ref&gt; و لە ٢ی تشرینی دووەمی ١٨٣٠دا، ئەو دەستی کرد بە کۆچکردن و گەڕان بەناو ئەورووپادا. ئەو دووبارە بەرەو [[نەمسا]] بەڕێکەوت لەگەڵ ڤۆیچەخۆڤزکی، وای پلان دانابوو کە دواتریش لەوێوە بڕوات بەرەو ئیتالیا. دواتر لەو مانگەدا لە وارساو ڕاپەڕینی تشرینی دووەمی ١٨٣٠ ڕوویدا و ڤۆیچەخۆڤزکی گەڕایەوە بۆ وارساو تاکوو بەشداری لە ھێزە چەکدارییەکان بکات. شۆپان لە ڤییەننا بەتەنیا مایەوە و بیری ماڵەوەی کرد، بۆیە دەستی کرد بە نووسینەوە بۆ ھاوڕێیەکی و لە نامەکەیدا نووسی «من نەفرەتی لە ساتی ڕۆیشتنم دەکەم.»&lt;ref&gt;Michałowski and Samson (n.d), §2, para. 1.&lt;/ref&gt; کاتێک کە لە ئەیلوولی ١٨٣١دا ھەواڵی تێکشکانی ڕاپەڕینەکەی بەدەست گەیشت، لە دەفتەری ژیاننامەکەیدا تووڕەیی خۆی ھەڵڕشت و نووسی «ئۆھ خوایە!... تۆ لەوێیت، کەچی ھێشتا تۆڵە ناسەنیتەوە!»یاخیمێتسکی، کە مێژووناسێکی مۆسیقا بوو، ئەم ڕووداوانە بە ھۆکاری پەرەسەندنی شۆپان دەناسێنێت.&lt;ref name=&quot;Jachimecki 1937, 422&quot;/&gt;

=== پاریس ===
[[پەڕگە:Chopin, by Wodzinska.JPG|وێنۆک|وێنەیەکی شۆپان کە لەلایەن دەزگیرانەکەی، [[ماریا ڤۆدزینسکا]]، کێشراوە|upright]]

کاتێک شۆپان لە کۆتایییەکانی ١٨٣٠ وارساوی بەجێھێشت، نیازی ئەوەی ھەبوو کە ڕوو لە [[ئیتالیا]] بکات؛ بەڵام ئەو کاردانەوە توندوتیژانەی بزووتنەوەی ئازادیخوازیی [[کاربۆناری]] ھەیانبوو دژی دەسەڵات، لەبەردەم شۆپان بوونە کۆسپ و تاکوو ناوەڕاستی ١٨٣١ بارودۆخی ناوخۆی ئیتالیا شلۆقتر دەبوو. ھەڵبژاردەی دواتری شۆپان شاری پاریسی فەڕەنسا بوو، بەڵام باڵوێزخانەی ڕووسیی ڤییەننا ڕەتیان کردەوە کە پاسپۆرتەکەی بۆ گەشتکردن بۆ پاریس ڕێک بخەن. دوای چەند دواخستنێک، ڕێگەیان بە شۆپان دا کە لەگەڵ گەشتیارانێک کە بۆ [[لەندەن]] دەڕۆیشتن بڕوات و لە پاریس دابەزێت. لە دوای ئەم ڕووداوانە، شۆپان تەواوکردنی دووەم لاقی گەشتەکەی پشتگوێخست و بڕیاری دا کە بە شێوەیەکی ھەمیشەیی لە پاریس نیشتەجێ بێت. لە دوای چەند ساڵێک لە نیشتەجێبوونی لە پاریس، شۆپان بەردەوام نووسینی سەر پاسپۆرتەکەی، کە لەسەری نووسرابوو «ڕێبوار لە پاریسەوە بۆ لەندەن»، وەک گاڵتەیەک بۆ ھاوڕێ پاریسییەکانی دەخوێندەوە؛ ئەو بە ڕابواردنەوە بە ھاوڕێکانی دەوت کە ئەو «تەنیا وەک ڕێبوارێک» لە پاریسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Fryderyk Chopin: A Life and Times|ناونیشان=https://archive.org/details/fryderykchopinli0000walk|دوایین=Walker|یەکەم=Alan|بڵاوکەرەوە=Farrar, Strauss &amp; Giroux|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٠-٣٧٤-١٥٩٠٦-٨|شوێن=New York|پەڕەکان=[https://archive.org/details/fryderykchopinli٠٠٠٠walk/page/٢٠٢ ٢٠٢]}}&lt;/ref&gt;

لە کۆتایییەکانی ئەیلوولی ساڵی ١٨٣١، شۆپان گەیشتە پاریس و ھەرگیز نەگەڕایەوە بۆ پۆڵەندا،&lt;ref&gt;Michałowski and Samson (n.d), §1, para. 6.&lt;/ref&gt; بەم شێوەیە بە یەکێک لە ھەرە کۆچبەرانی کۆچکردنی مەزن ھەژمار دەکرێت. لە فەڕەنسا، ناوەکەی خۆی بە فەڕەنسی دەنووسی، دوای بەدەستھێنانی شارۆمەندێتییە فەڕەنسییەکەشی لە ساڵی ١٨٣٥، ھەر پاسپۆرتە فەڕەنسییەکەی بەکاردەھێنا بۆ گەشتکردن.&lt;ref&gt;A French passport used by Chopin is shown at Emmanuel Langavant, ''[http://diaph16.free.fr/chopin//chopin7.htm Passeport français de Chopin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713074357/http://diaph16.free.fr/chopin/chopin7.htm |date=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧}}'', Chopin&amp;nbsp;– musicien français website, accessed 13 August 2014.&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، شۆپان ھێشتا پەیوەندییەکی بەھێزی لەگەڵ ھاوڕێ پۆڵەندییەکانی ھەبوو و کاتێک بە فەڕەنسی قسەی دەکرد بە تەواوەتی دڵخۆش نەبوو و لەگەڵی ڕانەھاتبوو. یەکێک لە ژیاننامەنووسەکانی شۆپان بەناوی ئادەم زامۆیسکی نووسیوێتی کە ھەرچەندە شۆپان باوکی بە ڕەگەز فەڕەنسی بوو، ئەو خۆی بە فەڕەنسی نەزانیوە و ھەردەم خۆی وەک پۆڵەندییەک بینیوە.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 128 (loc. 2027).&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 043.jpg|وێنۆک|پۆرترەیتێکی شۆپان؛ ١٨٣٨|ڕاست|upright]]

لە پاریس، شۆپان زۆرێک لە ھونەرمەندان و کەسانی دیاری ناسی و زۆر ھەلیشی بۆ ھاتە پێش کە خۆی پێ ناودار بکات. لەو ماوەیەی لە پاریس بوو، توانی پەیوەندی لەگەڵ کەسانی وەک [[ھێکتۆر بێرلیۆز]]، [[فرانز لیست]]، فێردیناند ھیلەر، یوجین دیکلۆروا، [[ئالفرێد دوو ڤینیی]] و چەندین کەسانی تر دروست بکات.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 106 (loc. 1678).&lt;/ref&gt; شۆپان پەیوەندیشی بە شاعیر ئادەم میکیویکزیش ھەبووە، کە بەڕێوەبەری کۆمەڵگەی وێژەیی پۆڵەندی بوو؛ ھەندێک لە دەقی شیعرەکانی ئەوی کردووە بە گۆرانی.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 137 (loc. 2164).&lt;/ref&gt;

شۆپان دوو ھاوڕێی ھەبوو لە پاریس کە دەورێکی گەورەیان لە ژیانیدا ھەبووە: یەکێکیان یولیان فۆنتانا بوو، کە پێشووتر ھاوڕێی مناڵیی شۆپان بوو لە پۆڵەندا. پێش ئەوەی فۆنتانا ڕوو لە پاریس بکات، ھەوڵی دابوو کە خۆی لە [[ئینگلتەرا]] نیشتەچێ بکات، بەڵام شکستی ھێنابوو؛ فۆنتانا بوو بە لەبەرگرتنەوەسازی شۆپان.&lt;ref&gt;Michałowski and Samson (n.d), §3, para. 2.&lt;/ref&gt; ڤۆیچیخ گژیمالا، کە لە پاریس بوو بە کەسێکی دەوڵەمەند و ناوداری کۆمەڵگە، زۆر کات وەک ڕاوێژکاری شۆپان مامەڵەی دەکرد و «بە تێپەڕبوونی کات جێی برا گەورەیەکی گرتەوە لە ژیانی شۆپاندا.»&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), pp. &amp;nbsp;106–07 (locs. 1678–1696).&lt;/ref&gt;

لە کۆتایی ١٨٣١دا، شۆپان بۆ یەکەمین جار بە شێوەیەکی کراوە لەلایەن کەسایەتییەکی ناسراوەوە پشتگیری لێ کرا کاتێک [[ڕۆبێرت شومان]] لەکاتی بەسەرداچوونەوە بەسەر وەشانەکانی مۆسیقای Allgemeine musikalische Zeitung وەشانی شۆپانی بەر گوێ کەوتبوو، ئەمە یەکەم وتاری بڵاوکراوەی شومان بوو لەسەر مۆسیقا و بۆ شۆپانی نووسی «کڵاوەکانتان داکەنن بەڕێزان و خاتوونان! بلیمەت.»&lt;ref&gt;Schumann (1988), pp. 15–17.&lt;/ref&gt; لە ٢٦ی شوباتی ١٨٣٢، شۆپان یەکەم کۆنسێرتی دەرکەوتنی ئەنجام دا لە پاریس کە بووە ھۆی ڕاکێشانی سەرنجی خەڵکی لە سەرانسەری جیھاندا.

[[پەڕگە:Maria Wodzińska1.jpg|وێنۆک|ماریا ڤۆدزینسکا، دەزگیرانی ئەو کاتەی شۆپان، ١٨٤٠|upright]]

ڕەخنەگر فرانسوا ژۆزێڤ فێتیز لە ڕۆژنامەیەکی ڕەخنەدا نووسی: «ئەمە [شۆپان] پیاوێکی گەنجە کە… بەبێ بەراورد، چەندین بیرۆکەی ڕەسەنی دۆزیوەتە، ئەگەر داھێنانێکی نوێی پیانۆ نەبێت، کە ناتواندرێت لە ھیچ شوێنێکی تر بدۆزرێتەوە.»&lt;ref&gt;cited in Zamoyski (2010), p. 88 (loc. 1384).&lt;/ref&gt; لە دوای ئەم کۆنسێرتە، شۆپان درکی بەوە کرد کە تەکنیکی پیانۆژەنییەکەی بۆ کۆنسێرتی گەورە ڕێک ناکەوێت. دواتر لە ھەمان ساڵدا، ئەو بە خێزانی ڕۆتچایلد ناسێندرا، کە خێزانێکی دەوڵەمەنی جوولەکە بوون و بەھۆی پشتگیرییە ماددییەکەی ئەوانەوە، شۆپان توانی خۆی لە ناو ساڵۆنە تایبەتەکان ببینێتەوە، کە تایبەت بوون بە بەگزادە و کەسایەتییە دەوڵەمەنەکانی کۆمەڵگە.&lt;ref name=&quot;rjsfih&quot;/&gt; تاکوو کۆتایییەکانی ١٨٣٢، شۆپان توانی وەک کەسایەتییەکی گەورە و دیاری مۆسیقی لە پاریس خۆی دابمەزرێنێت و توانی ڕێزی مۆسیقاژەنانی گەورەی تری وەک ھیلەر، لیست و بێرلیۆز بەدەست بێنێت. لەم دەمەوە، چی تر پێویستی نەدەکرد کە بۆ داھات پشت بە باوکی ببەستێت و پارەیەکی زۆری لە فرۆشتنی کارەکانی و فێرکردنی خوێندکارە دەوڵەمەندەکانی ئەورووپا دەست دەکەوت.&lt;ref&gt;Michałowski and Samson (n.d), §2, paras. 4–5.&lt;/ref&gt; ئەمە بووە ھۆکاری کەمبوونەوەی دەرکەوتنی شۆپان لە کۆنسێرتەکاندا، کە شتێک بوو کە ڕقی لێی بوو.&lt;ref name = &quot;rjsfih&quot;&gt;Hedley (2005), p. 263.&lt;/ref&gt;

دوای ئەم ماوەیەی ژیانی، شۆپان بە دەگمەن کۆنسێرتی گشتیی ئەنجام دەدا. ئەو ساڵانە یەک کۆنسێرتی ڕێک دەخست لە شانۆی ''سێل پلێیێل'' کە ٣٠٠ کورسی تێدا بوو. ئەو زیاتر لە ساڵۆنەکاندا نمایشی دەکرد، بەڵام زیاتر حەزی دەکرد کە لە شووقەکەی خۆیدا نمایش بۆ ھاوڕێکانی بکات. مۆسیقاناس ئارتر ھێدلی تێبینی ئەوەی کردبوو کە «وەک پیانۆژەنێک، شۆپان دەگمەن بوو لە بەدەسیھێنانی ناوبانگێکی زۆر بەھۆی دەرکەوتنێکی کەمەوە—کە کەمتر لە ٣٠ [دەرکەوتن] بوون لە تەواوی ژیانیدا.»&lt;ref&gt;Hedley (2005), pp. 263–64.&lt;/ref&gt; پێڕستی ئەو مۆسیقاژەنانەی کە لەو ماوەیەدا بەشداریان لە ھەندێک کۆنسێرتەکانی شۆپاندا دەکرد دەوڵەمەندیی ژیانی ھونەریی پاریس دەنوێنێت لەم دەمەدا. بۆ نموونە، کۆنسێرتی ٢٣ی ئازاری ١٨٣٣، کە تێیدا شۆپان و لیست و ھیلەر نمایشی کنچێرتۆیەکی [[یۆھان سباستیان باخ|باخیان]] کرد لەسەر سێ پیانۆ؛ ھەروەھا لە ٣ی ئازاری ١٨٣٨دا کاتێک شۆپان و خوێندکارەکەی، ئەدۆلف گەتمان لەگەڵ چارڵز ڤالێنتین ئالکان و مامۆستاکەی، یۆسێف زیمەرمان، نمایشی یەکێک لە ڕێکخستنەکانی ئەلکانیان کرد کە بۆ ھەشت دەست و دوو جووڵە ڕێکخرابوو و لە سیمفۆنیای حەوتەمی [[لودڤیگ ڤان بێتھۆڤن|بێتھۆڤنەوە]] وەرگیرا بوو.&lt;ref&gt;Conway (2012), p. 226 and n. 9.&lt;/ref&gt; شۆپان بەشداری لە نووسینەوەی یەکێک لە ئاوازەکانی لیستیش، بە ناوی ''ھێکسامێرۆن''، کردبوو. مۆسیقا و کارەکانی شۆپان بە خێرایی لە ناو بڵاوکارەکاندا ناوبانگی دەرکرد و لە ساڵی ١٨٣٣دا شۆپان بەڵێننامەیەکی لەگەڵ بڵاوکارێک مۆر کرد کە مۆسیقاکەی شۆپانی لە فەڕەنسا، [[ئەڵمانیا]] و ئینگلتەراش بڵاو دەکردەوە.&lt;ref&gt;Michałowski and Samson (n.d), §2, para. 5. For Schlesinger's international network see Conway (2012), pp. 185–87, 238–39.&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندییەکانی ===
==== فرانز لیست ====
[[پەڕگە:Barabas-liszt.jpg|وێنۆک|فرانز لیست، ١٨٤٧|ڕاست|upright]]
ھەرچەندە ئەو ڕێکەوتەی شۆپان لیستی تێدا ناسیوە دوای گەیشتنی بۆ پاریس ڕوون نییە، نامەیەکی شۆپان کە لە ١٢ی کانوونی دووەمی ١٨٣١ نووسیوێتی بۆ ھاوڕێکەی، ڤۆیچەخۆڤزکی، ھەتاکوو ئێستا ماوەتەوە؛ لە نامەکەدا نووسراوە «من چاوم بە ڕۆسنی، کرۆبینی، بایلوو و ھتد. —لەگەڵ کالکبرێنەر کەوتووە. بڕوا ناکەیت چەندە زانخوازی ھێرز، لیست، ھیلەو و ھتد. بووم.»{{وەک خۆی}}&lt;ref&gt;Hall-Swadley (2011), p. 31.&lt;/ref&gt; لیست یەکێک بوو لە ئامادەبووانی یەکەم نمایشی دەرکەوتنی شۆپان لە ٢٦ی شوباتی ١٨٣٢ لە شانۆی سال پلیێل و لێدوانێکیشی لەسەر دابوو: «وەک ئەوە وابوو کە توندترین چەپڵەڕێزانمان یەکسان نەبێت بەو جۆش و پەرۆشەی کە ھەستمان پێی دەکرد لەبەردەم ئەم مۆسیقاژەنە بەھرەدارە، کە ڕوویەکی تری سۆزی ھۆنراوەیی تێکەڵکراو بەو شێوە دڵخۆشکەرەی ھونەرەکەی خۆی دەرخست.»&lt;ref name=&quot;Hall 32&quot;/&gt;

شۆپان و لیست بوون بە ھاوڕێ و بۆ چەند ساڵێکی زۆریش لە نزیک یەکتر دەژیان لە پاریس و شوێنی گوزەرانییان تەنیا چەند کۆڵانێک لە یەکەوە دوور بوون.&lt;ref name=&quot;Schonberg 151&quot;/&gt; لە بەینی ١٨٣٣ و ١٨٤١، ئەوان ٧ جار پێکەوە نمایشیان کردووە. یەکەم نمایشیان پێکەوە لە ڕێکەوتی ٢ی نیسانی ١٨٣٣ ئەنجام دا؛ کۆنسێرتەکە لەلایەن ھێکتۆر بێرلیۆزەوە ڕێک خرابوو بۆ خانمەکتەرەکەی ھاوسەری، ھاریێت سیمتسن، کە لەو کاتەدا داھاتی نەبوو. لەم کۆنسێرتەدا، سۆناتایەکی جۆرج ئۆنزلۆیان ژەنی کە لە کلیلی [[فای بچووک]] نووسرابۆوە لەسەر دوو پیانۆ.&lt;ref name=&quot;Hall 32&quot;&gt;Hall-Swadley (2011), p. 32.&lt;/ref&gt; ئەوان چەند کۆنسێرت و نمایشێکی خێرخوازییان ئەنجام داوە لەو ماوەیەدا کە پێکەوە بوون.&lt;ref name=&quot;Hall 32&quot;/&gt; کۆتا دەرکەوتنیان پێکەوە لە دەرەوە لە کۆنسێرتێکی [[خێرخوازی]]دا بوو کە بۆ پارەکۆکردنەوە بۆ دروستکردنی پەیکەرێک بۆ بێتھۆڤن لە [[بۆن، ئەڵمانیا|بۆن]] کرا؛ کۆنسێرتەکە لە شانۆی سال پلیێل و زانکۆی پاریس ئەنجام درا لە ٢٥ و ٢٦ی نیسانی ١٨٤١.&lt;ref name=&quot;Hall 32&quot;/&gt;

ھەرچەندە لیست و شۆپان ڕێز و سەرسامییەکی زۆریان بەرامبەر بە یەکتری دەنواند، پەیوەندییەکەیان پێکەوە ئاڵۆز بوو؛ وەک ئەوە وابوو کە لە ھەمان کاتدا ڕقیان لە یەک بێت و یەکیشیان خۆش بوێت. ھارۆلد شۆنبێرگ، ڕەخنەگر و ڕۆژنامەوانی مۆسیقا، پێی وابوو کە شۆپان «ھەستێکی غیرە و ڕق»ی بەرامبەر بە لیست ھەبووبێت بەھۆی ئەو بلیمەتی و شارەزایییەی لیست ھەیبوو لە ڕووی پیانۆژەنییەوە،&lt;ref name=&quot;Schonberg 151&quot;&gt;Schonberg (1987), p. 151.&lt;/ref&gt; زۆر کەسی تریش دەڵێن کە شۆپان بەغیلی بە سەرکەوتوویی و بەناوبانگیی لیست بردووە.&lt;ref&gt;Hall-Swadley (2011), p. 33.&lt;/ref&gt; شۆپان ئێتوودەکانی ئاوازی ژمارە ١٠ی بۆ لیست نووسیبۆوە.&lt;ref name=&quot;Walker 1988 184&quot;&gt;Walker (1988), p. 184.&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٤٣دا، کاتێک لیست یەکێک لە نۆکچرنەکانی شۆپانی ژەنی و ھەندێک گۆڕانکاریی ئاڵۆز و دیاری لە ھەندێک لە بەشەکان کرد، شۆپان ناڕەزایەتی خۆی دەربڕی و پێی وتبوو کە دەبێت مۆسیقاکە وەک خۆی بژەنێت یان ھەر نەیژەنێت، و [[داوای لێبوردن]]ی بە لیست کرد. ھەندێک لە ژیاننامەنووسەکانی شۆپان دەڵێن کە دوای ئەم ڕووداوە پەیوەندی نێوان ئەم دووانە لاواز بوو، بەڵام شۆپان ھێشتا لەو نامانەی کە ڕێکەوتەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ١٨٤٨ ھێشتا لیستی بە «لیستی ھاوڕێم» ناو ھێناوە.&lt;ref name=&quot;Schonberg 151&quot;/&gt; زۆر کەسی تر پێیان وایە کە ژیانی تایبەتی و ئەوینی ئەوانیش یەکێک بوون لەو ھۆکارانەی کە ئەوانی لە یەکتر دوور خستەوە.&lt;ref name=&quot;Hall 32&quot;/&gt;

==== ئەمانتین دوپا ====
[[پەڕگە:Frédéric Chopin.jpg|وێنۆک|شۆپان لە ساڵی ١٨٣٨؛ لەلایەن چارڵز لویز گراتیا کێشراوە|upright]]
[[پەڕگە:Félix Nadar 1820-1910 portraits George Sand.jpg|وێنۆک|ئەمانتین دوپا، ھەروەھا بە ناوی نووسەرییەکەشی ناسراوە کە «جۆرج ساند»ە. ڕێکەوتی وێنەکە دەگەڕێتەوە بۆ نیوەی دووەمی سەدەی نۆزدەیەم|upright]]

لە ساڵی ١٨٣٦دا، لە ئاھەنگێک کە ماری ئاگولت ڕێکی خستبوو، شۆپان [[جۆرج ساند|ئەمانتین دوپای]] ناسی؛&lt;ref name=&quot;Schonberg 151&quot;/&gt; کە ژنێکی کورتی چاو گەورە و چگەرەکێش بوو.&lt;ref&gt;Schonberg (1987), p. 152.&lt;/ref&gt; زۆر کات شۆپان لێی دوور دەکەوتەوە و جارێکیان پێی وت «چەند ژنێکی ناسەرنجڕاکێشە [دوپا]. ئایا ئەو بەڕاستی ژنە؟»&lt;ref&gt;Michałowski and Samson (n.d.) §3, para. 3.&lt;/ref&gt; لە دەستپێکەکانی ساڵی ١٨٣٧دا، دایکی ماریا ڤۆدزینسکا بە شۆپانی ڕاگەیاند کە ھاوسەرگیری لە نێوان ئەو و کچەکەی ڕەنگە ڕوو نەدات؛&lt;ref&gt;Chopin (1962), p. 141.&lt;/ref&gt; ھۆکاری ئەمە ڕەنگە ئەوە بووبێت کە کێشە تەندروستییەکانی شۆپان کاریگەریی نەرێنی لەسەری دروست کردبێت، یان ئەو قسانەی خەڵکی لەبارەی شۆپانەوە دەیانکرد کە گوایە پەیوەندی لەگەڵ دوپا و ئاگولت ھەیە، بەر گوێی کەوتبێت.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), pp. &amp;nbsp;137–38 (locs. 2169–2186).&lt;/ref&gt; دواتر شۆپان ھەموو نامەکانی ڤۆدزینسکا و دایکی خستە ناو سندووقێکەوە و لەسەری نووسی «کارەساتەکەم.»&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 147 (loc. 2318).&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٣٨دا، لە نامەیەکدا کە دوپا بۆ یەکێک لە ھاوڕێکانی نووسی بوو، دانی بەو ھەستە بەھێزە نا کە بەرامبەر شۆپان ھەیبوو؛ ئەو پرسی بە ھاوڕێکەی کرد کە شتێکی باش بێت ئەگەر واز لەو پەیوەندییە بێنێت کە لەگەڵ کەسێکی تر لەو کاتەدا ھەیبووە تاکوو لەگەڵ شۆپان پەیوەندی ببەستێت؛ ئەو پرسیشی بە ھاوڕێکەی کرد کە پەیوەندییەکەی شۆپان و ڤۆدزینسکا ھەڵبسەنگێنێت، چونکە نەیدەزانی کە پەیوەندییەکەی نێوان ئەو دووانە کۆتایی پێ ھاتبوو.&lt;ref&gt;Chopin (1962), pp. 151–61.&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٣٧دا، شۆپان سەردانێکی لەندەنی کرد و لەوێ کۆنسێرتێکی بچووکی ئەنجام دا،&lt;ref&gt;Załuski (1992), p. 226.&lt;/ref&gt; دوای گەڕاندنەوەی بۆ پاریس یەکسەر دوپا لێی نزیک بۆوە و لە کۆتایییەکانی حوزەیرانی ١٨٣٨دا، ئەوان ببوون بە خۆشەویستی یەکتر.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Michałowski and Samson (n.d.) §3, para. 4.&lt;/ref&gt; دوپا ٦ ساڵ لە شۆپان گەورەتر بوو و چەند خۆشەویستێکی تری پێش شۆپان ھەبوو، ئەو نووسی: «دەبێت دانی پیانێم کە سەرسووڕماو و سەرسام بووم بەو کاریگەرییەی ئەم بوونەوەرە بچووکە [شۆپان] ھەیبوو بەسەرمەوە… ھێشتا لە سەرسووڕمانەکەم چاک نەبوومەتەوە، ئەگەر کەسێکی لووتبەرز بوومایە ھەستم بە شەرمەزاری دەکرد لەبەر [زۆر کاریگەربوونم].»&lt;ref&gt;Cited in Zamoyski (2010), p. 154 (loc. 2417).&lt;/ref&gt; کەپڵەکە زستانێکی زۆر ناخۆشیان لە مایۆرکا بەڕێ کرد (٨ی تشرینی دووەمی ١٨٣٨ بۆ ١٣ی شوباتی ١٨٣٩) لەگەڵ دوو مناڵەکەی ساند. ئەوان ئامانجی سەرەکییان چاکبوونەوەی تەندروستی شۆپان بوو، لە ھەمان کاتیشدا لە ھەڕەشەکانی خۆشەویستی پێشووی دوپا، فیلیسیان مالفیل، ڕایان دەکرد.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 159 (loc. 2514).&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی دانیشتووانی مایۆرکا، کە ھەموو کاتۆلیکی بوون، پێیان زانی کە شۆپان و دوپا ھاوسەرگیریان نەکردووە، لەگەڵ ئەو دووانە خراپ بوون،&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), pp. &amp;nbsp;161–62 (locs. 2544–2560).&lt;/ref&gt; کە وای کرد شوێنی مانەوەیان بە ئەستەم دەست بکەوێت.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;

لە ٣ی کانوونی یەکەمی ھەمان ساڵدا، شۆپان گلەیی لە تەندروستییە خراپەکەی و ناشارەزایی دکتۆرەکانی مایۆرکای کرد و وتی «سێ دکتۆر سەردانیان کردووم… یەکەمیان وتی من مردووم، دووەمیان وتی من دەمردم و سێیەمیشیان وتی کە خەریکە دەمرم.»&lt;ref&gt;cited in Zamoyski (2010), p. 162 (loc. 2560).&lt;/ref&gt; ئەو کێشەیەکی تریشی ھەبوو: پیانۆکەی بەدەست نەگەیشتبوو تاکوو لە ژەنیاریی خۆی بەردەوام بێت، لەم دەمەدا ناچار بوو کە پیانۆیەکی تر بەکار ببات کە لەلایەن وان باوزا لە [[پالما، مایۆرکا|پالما]] دروست کرابوو.&lt;ref name=Appleyard&gt;Appleyard, Brian (2018), &quot;It Holds the Key&quot;, ''Sunday Times'' Culture Supplement, 3 June 2018, pp. 8-9.&lt;/ref&gt; پیانۆکەی خۆی لە کۆیایییەکانی تشرینی یەکەم گەیشت، پێش ئەوەی شۆپان و دوپا دوورگەکە بەجێ بھێڵن. لە کانوونی دووەمی ١٨٣٩، شۆپان بۆ دروستکەری پیانۆکەی نووسی: «من [[پرێلوود]]ەکانمت بۆ دەنێرم. لەسەر پیانۆ بچووکەکەی تۆ تەواوم کردن، کە لە باشترین حاڵدا گەیشتە دەستم وێڕای ڕووبار و کەشوھەوا خراپەکە و سیاسەتەکانی پاڵما.»&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; لەو ماوەوەی لە مایۆرکا بوو، شۆپان توانی کار لەسەر چەندین مۆسیقا بکات و ھەموویان تەواو بکات.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 168 (loc. 2646).&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە ئەم ماوەیە بەرھەمدار بووە، کەشوھەوا خراپەکەی مایۆرکا ھێندە بار و دۆخی تەندروستی شۆپانیان خراپ کردبوو کە دوپا بڕیاری دا کە لە دوورگەکە بڕۆن. تاکوو خۆیان لە خەرجیی زیاتر بپارێزن، پێش ڕۆیشتنیان، دوپا پیانۆکەی شۆپانی بە دوو کەپڵی فەڕەنسی ناوخۆیی فرۆشتەوە.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 168 (loc. 2654).&lt;/ref&gt; شۆپان لەگەڵ دوپا و مناڵەکانی سەرەتا بەرەو [[بەرشەلۆنا]] بەڕێ کەوتن، دواتریش ڕۆشتن بۆ [[مارسیلیا]] و لەوێ تەندروستیی شۆپان بەرەو باشبوون چوو.&lt;ref&gt;Michałowski and Samson (n.d.) §3, para. 5.&lt;/ref&gt; لە ئایاری ١٨٣٩، ئەوان بۆ وەرزی ھاوین ڕوویان لە ناوەڕاستی فەڕەنسا کرد و ھەتاکوو ساڵی ١٨٤٦ زۆرینەی ھاوینەکان لەوێ دەمانەوە. لە پاییزدا، ئەوان گەڕانەوە بۆ پاریس. لەوێ، ماڵەکەی شۆپان لە ماڵە بەکرێگیراوەکەی دوپا نزیک بوو؛ شۆپان زۆرجار ئێواران سەردانی دوپای دەکرد، بەڵام ھەردووکیان تا ڕاددەیەکی زۆر سەربەخۆیی خۆیان پاراست.&lt;ref&gt;Michałowski and Samson (n.d.) §4, para. 1.&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٤٢دا، ھەردووکیان شوێنی نیشتەجێبوونیان گواستەوە، بەڵام ھێشتا لە نزیک یەک دەژیان.&lt;ref&gt;Michałowski and Samson (n.d.) §4, para. 4.&lt;/ref&gt;

=== خراپبوونی باری تەندروستی ===
[[پەڕگە:ChopinSandDelacroix.jpg|وێنۆک|ڕاست|شۆپان و دوپا پێکەوە. وێنەکە لەلایەن یوجین دیلاکوا کێشراوە و تێکەڵکارییەکی دوو وێنەی جیاوازە]]

لە ساڵی ١٨٤٢ و ساڵانی دواتر، چەند نیشانەیەکی نەخۆشی کوشندە لە شۆپاندا دەرکەوتن. دوای نمایشێکی تاکژەنی لە شوباتی ساڵی ١٨٤٢، ئەو بۆ گژیمالای نووسی: «دەبێت ھەموو ڕۆژەکە لە جێگەدا پاڵکەوم، دەم و قوڕگم ئازارێکی زۆریان ھەیە.»&lt;ref&gt;Zamoyski (2010) p. 212 (loc. 3331).&lt;/ref&gt; بەھۆی شلۆقبوونی باری تەندروستی و ئازارەکەیەوە، لە ١ی ئازاری ١٨٤٣، ناچار بوو کە بانگھێشتکردنێکی دەلکان بۆ بەشداریکردن لە نمایشێکدا ڕەت بکاتەوە، کە سیمفۆنیای حەوتەمی بێیتھۆڤن بوو.&lt;ref&gt;Eddie (2013), p. 8.&lt;/ref&gt; لە کۆتایییەکانی ١٨٤٤، کاتێک چارڵز ئالێ سەردانی شۆپانی کرد، شۆپانی لە حاڵێکی خراپدا بینی و وەک خۆی گێڕاوێتییەوە «[شۆپان] بە سەختی دەیتوانی بجوڵێت، وەک چەقۆیەکی نیوەکراوە نوشتابۆوە و لە ئازاردا بوو»، سەرەڕای بارودۆخی خراپیشی، ئەو یەکسەر دڵی خۆش دەبوو ئەگەر بیتوانیایە پیانۆی بۆ میوانەکانی بژەنێت.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 227 (loc. 3571).&lt;/ref&gt; لەم کاتە بەدواوە، تەندروستی شۆپان خراپتر بوو و ھیچ نیشانەیەکی چاکبوونەوەی پێوە دیار نەبوو. ھەندێک بەدواداچوون دەڵێن کە ڕەنگە شۆپان کێشە لە بەشێکی مێشکی ھەبووبێت.&lt;ref&gt;Sara Reardon, [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/31/AR2011013104713.html &quot;Chopin's hallucinations may have been caused by epilepsy&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180722012952/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/31/AR2011013104713.html |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}, ''The Washington Post'', 31 January 2011, accessed 10 January 2014.&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Portrait de Frédéric Chopin par Albert Graefle.jpg|وێنۆک|وێنەیەک کە شۆپان لەسەر لا پیشان دەدات؛ لەلایەن ئالبێرت گرافل (١٨٠٧–١٨٨٩) کێشراوە|upright]]

پەیوەندییەکەی شۆپان لەگەڵ دوپا لە ساڵی ١٨٤٦ خراپ بوو بەھۆی چەند کێشەیەکەوە کە لە نێوان کچەکەی دوپا، سۆلانژ، و دەزگیرانی سۆلانژدا ھەبوو.&lt;ref name=&quot;MichaowskiSamson&quot;&gt;Michałowski and Samson (n.d.), §5, para. 2.&lt;/ref&gt; زۆرکات لەکاتی دەمەقاڵێی تونددا لە نێوان سۆلانژ و دوپا، شۆپان پشتی سۆلانژی دەگرت؛ لەلایەکی تریشەوە، کوڕەکەی دوپا، مۆریس، بەغیلی بە شۆپان دەبرد.&lt;ref&gt;Samson (1996), p. 194.&lt;/ref&gt; شۆپان گوێی بە ڕووانگە ڕامیارییە توندەکانی دوپا نەدەدا، کەچی دوپا بە شێوەیەکی کەم ھاوڕێکانی شۆپانی دەبینی و پێی وابوو کە ئەوان شایەنی ڕێزی ئەو نەبوون.&lt;ref name=&quot;Chen 32&quot;&gt;Chen (2009), p. 32.&lt;/ref&gt; کاتێک نەخۆشییەکەی شۆپان بەرەو خراپبوون چوو، دوپا وەک پزیشکێکی لێ ھاتبوو بەسەر شۆپانەوە، نەوەک خۆشەویستێک؛ ئەو شۆپانی بە «مناڵی سێیەم» ناو دەبرد. لە نامەکانیدا بۆ ناسیاوەکانی، دوپا تووڕەیی خۆی لەبارەی حاڵەکەوە دەردەبڕی و شۆپانی بە «مناڵ» و «فریشتە بچووکەکە» و «عەزابدار» و «مەیتە بچووکە خۆشەویستەکە» ناو دەھێنا.&lt;ref name=&quot;gredxn&quot;&gt;Jachimecki, p. 424.&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٤٧دا، دوپا یەکێک لە ڕۆمانەکانی خۆی بە ناوی Lucrezia Floriani بڵاوکردەوە و چیرۆکەکە لەبارەی خانمەکتەرێکی دەوڵەمەند و شایەکی نەخۆش بوو؛ کە دوپا و ساند خۆیانی دەنواند. چیرۆکەکە بە خراپی بەسەر شۆپاندا شکایەوە و نەرێنی بوو بە ڕووی ئەودا. لە ساڵی ١٨٤٧دا، ئەو سەردانی نۆھاتی نەکرد بۆ ھاوین و دوای چەند نامە گۆڕینەوەیەکی تووڕە بە بێدەنگی کۆتایی بە پەیوەندییە ١٠ ساڵییەکەی لەگەڵ دوپا ھێنا. دوپا پێی وابوو کە ئەمە، بە وشەکانی خۆی، «کۆتایییەکی سەیر بوو بۆ ٩ ساڵ لە ھاوڕێیەتی تایبەت.»&lt;ref name=&quot;MichaowskiSamson&quot;/&gt; دوای ئەم ڕووداوانە، ئەوان ھەرگیز یەکیان نەبینییەوە.&lt;ref name=&quot;Chen 34&quot;&gt;Chen (2009), p. 34.&lt;/ref&gt;

لەم ماوەیەدا، بەرھەمەکانی شۆپان ساڵ بە ساڵ کەمیان دەکرد. لە ساڵی ١٨٤١ دەیان کاری نووسی بوو، کەچی لە ساڵی ١٨٤٢ تەنیا ٦ بەرھەمی نووسی و لە ساڵی ١٨٤٣ش ٦ پارچە مۆسیقای کورتی نووسییەوە. لە ساڵی ١٨٤٤ تەنیا یەک [[سۆناتا]]ی نووسییەوە. لە ساڵی ١٨٤٥، شۆپان ٣ مازورکای نووسییەوە. ھەرچەندە کارەکانی ئەم ماوەیەی لە کوالێتیدا باشتر بوون، زامۆیسکی وتی کە «توانای تەرکیزکردنی [کەم بوو] و کاریگەرییەکانیشی بە خەفەت مت کرابوون، لە ڕووی سۆزداری و ئەقڵانیشەوە.»&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 233 (loc. 3668).&lt;/ref&gt;

=== گەشتی ئینگلتەرا و سکۆتلەندا ===
[[پەڕگە:Chopin 1846 daguerreotype restore.png|وێنۆک|یەکەمین فۆتۆگرافی شۆپان، ساڵی ١٨٤٦|ڕاست|upright]]
ناوبانگی شۆپان وەک پیانۆژەنێکی داھێنەری وردە وردە بەرەو کزبوون ڕۆیشت و ژمارەی خوێندکارەکانیشی کەمیان کرد، ئەم دوو شتە پێکەوە، بە تایبەت لەو کاتەدا کە بار و دۆخی ڕامیاری زۆر ئاڵۆز بوو، بوونە ھۆکاری ئەوەی کە شۆپان لە ڕووی ماددییەوە کەمدەرامەت بێت.&lt;ref name=&quot;Chen 34&quot;/&gt; لە شوباتی ساڵی ١٨٤٨دا، کۆتا کۆنسێرتی خۆی لە پاریس لەگەڵ چێلۆژەن ئاب فرانشۆم ئەنجام دا، کە سۆناتایەکی چێلۆ بوو کە لە سێ جووڵە پێکھاتبوو.&lt;ref name=&quot;gredxn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Chen 34&quot;/&gt;

لە نیساندا لە کاتی ڕاپەڕینەکەی ١٨٤٨ی فەڕەنسا، شۆپان ڕۆیشت بۆ لەندەن، لەوێ چەند کۆنسێرتێکی لە چەند شوێن و ھۆڵی جیاجیادا ئەنجام داوە.&lt;ref name=&quot;gredxn&quot;/&gt; [[جەین ستێرلینگ]] و خوشکە گەورەکەی پێشنیاری ئەم گەشتەیان بۆ شۆپان کرد. ستێرلینگ بە زۆرینەی ڕێکخستنەکان ھەستا و زۆرینەی ئەو پارانەی کە گەشتەکە پێویستی بوو ئەو دای.&lt;ref&gt;Michałowski and Samson (n.d.), §5, para. 3.&lt;/ref&gt;

لە لەندەن، شۆپان لە شەقامی دۆڤەر دەمایەوە و لقێکی برۆدوود لەوێ پیانۆیەکی بە شۆپان دا بۆ ژەنیارییەکەی. لە یەکەم نمایشی دا لە ١٥ی ئایار، [[شاژن ڤیکتۆریا]] و شا ئالبێرت دووان بوون لە ئامادەبووانی نمایشەکە. ئالبێرت، کە خۆی پیانۆژەنێکی شارەزا بوو، لە پیانۆکە نزیک بۆوە لەم نمایشەدا تاکوو تەکنیکەکەی شۆپان ببینێت.&lt;ref&gt;Załuski (1992), pp. 227–29.&lt;/ref&gt; برۆدوود ھەروەھا کۆنسێرتیشی بۆ ڕێک دەخست. لەم ماوەیە دیسان خواستی زۆر لەسەر شۆپان دروست بوو بۆ وانە پێوتن و ئەویش بە بڕە پارەیەکی زۆر کارەکەی دەکرد.

[[پەڕگە:Jane stirling par deveria.jpg|وێنۆک|[[جەین ستێرلینگ]]، ١٨٣٠|upright]]

لە نزیک کۆتایییەکانی ھاویندا، ستێرلینگ شۆپانی بۆ سکۆتلەندا بانگھێشت کرد، لەوێ شۆپان لە خانوویەک مایەوە کە خێزانەکەی ستێرلینگ خاوەنی بوون.&lt;ref name=&quot;Chopin's Scottish autumn&amp;nbsp;– Frederick Chopin&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.thefreelibrary.com/Chopin's+Scottish+autumn.-a014234524|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|یەکەم=Iwo and Pamela|دوایین=Załuski|سەردێڕ=Chopin's Scottish autumn&amp;nbsp;– Frederick Chopin|ئیش=Contemporary Review|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181116222931/https://www.thefreelibrary.com/Chopin's+Scottish+autumn.-a014234524|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕوون بوو کە ستێرلینگ دەیویست پەیوەندییەکەی لەگەڵ شۆپاندا بەھێزتر بکات و لە قاڵبی ھاوڕێیەتی دەری بێنێت، بەڵام شۆپان بۆی ڕوون کردەوە کە ئەوە نابێت و پەیوەندییەکی وا لە نێوان خۆی و ئەودا دروست ناکات. لەم کاتەدا ئەو بۆ گژیمالای نووسی: «خانمە سکۆتلەندییەکانم دڵباشن، بەڵام زۆر بێزارکەرن»، و لەبارەی ئەو دەنگوباسەی کە گوایە شۆپان لە ستێرلینگ نزیک بووەتەوە وتی «لە قەبرەکەوە نزیکترم وەک لە جێگەی ھاوسەرگیری.»&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 279 (loc. 4385). Letter of 30 October 1848.&lt;/ref&gt; لە ٢٧ی ئەیلوولدا لە گلاسگۆ کۆنسێرتێکی کرد،&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), pp. 276–78 (locs. 4340–4357).&lt;/ref&gt; و دواتریش لە ٤ی تشرینی یەکەم لە ئیدنبەرگ کۆنسێررێکی تری ئەنجام دا. لە کۆتایییەکانی تشرینی یەکەمی ١٨٤٨دا، کاتێک لە ئیدنبەرگ لەگەڵ پزیشکی پۆڵەندی ئادەم لیژتینسکی دەمایەوە، کۆتا نامە و وەسێتەکەی خۆی بۆ گژیمالا نووسی: «شتەکانم ببەخشنەوە لە داھاتوودا، ئەگەر بە مردوویی لە شوێنێک کەوتم.»&lt;ref name=&quot;gredxn&quot;/&gt;

شۆپان لە ١٦ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٨٤٨دا بۆ کۆتا جار لە لەندەن لەسەر شانۆی کۆنسێرت و نمایش دەرکەوت، وەک کۆتا کردەوەی نەتەوەدۆستیی خۆی، کۆنسێرتەکەی بە شێوەیەکی خێرخوازی بۆ ئاوارەکانی پۆڵەندا ئەنجام دا. لەم کاتەدا ئەو زۆر نەخۆش بوو، کێشی کەمتر لە ٤٥ کیلۆگرام بوو، دکتۆرەکانیشی دەیانزانی کە نەخۆشییەکەی شۆپان گەیشتووەتە کۆتا پلەی.&lt;ref name=&quot;Michałowski and Samson (n.d.), §5, para. 4&quot;&gt;Michałowski and Samson (n.d.), §5, para. 4.&lt;/ref&gt;

لە کۆتایی تشرینی دووەمدا، شۆپان گەڕایەوە بۆ پاریس و زستانەکەی زۆر بە ناخۆشی بەڕێ کرد، وێڕای حاڵیشی ھێشتا جاروبار وانەی پیانۆی دەوتەوە و جار جاریش لەلایەن ھاوڕێکانی بانگھێشت دەکرا. زۆرجار، ئاوازی بۆ ھاوڕێکانی دەژەنی و گۆرانیبێژ دێلفینا پۆتۆکا گۆرانی لەگەڵ ئاوازەکانی شۆپان دەوت.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), pp. 283–86 (locs. 4446–4487).&lt;/ref&gt;

=== مەرگ ===
[[پەڕگە:Ostatnie chwile Fryderyka Chopina.jpg|وێنۆک|ڕاست|وێنەیەکی شۆپان لەسەر جێگەی مەرگەکەی. ڕاست بۆ چەپ: کڤیاتکۆڤسکی، ڤۆیچیخ گژیمالا، مارسیلینیا چارتۆرێسکا، شۆپان خۆی، لودڤیکا شۆپان لەگەڵ ئەلێکساندەر یاوەڤیتسکی]]
کاتێک حاڵی شۆپان بەرەو خراپتربوون چوو، ئەو حەزی کرد کە یەکێک لە ئەندامانی خێزانەکەی لەگەڵیا بێت. لە حوزەیرانی ١٨٤٩، خوشکەکەی شۆپان، لودڤیکا، لەگەڵ ھاوسەر و کچەکەیدا سەردانی پاریسی کرد بۆ لای شۆپان. دواتر لە ئەیلوولدا، شۆپان شوقەیەکی بۆ حەوانەوە گرت کە پارەکەی لەلایەن ستێرلینگەوە دەدرا.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010) p. 288 (loc. 4512).&lt;/ref&gt; لەدوای ١٥ی تشرینی یەکەم، کاتێک باری تەندروستی یەکجار خراپ بوو، تەنیا ھەندێک لە ھاوڕێ نزیکەکانی لەگەڵی مانەوە.&lt;ref name=&quot;Michałowski and Samson (n.d.), §5, para. 4&quot;/&gt;

ھەندێک لە ھاوڕێکانی، لەسەر داواکاریی خۆی، مۆسیقایان بۆ شۆپان دەژەن؛ لەوان پۆتۆکا، کە گۆرانی دەبێژا و فرانشۆمیش چێلۆی دەژەن. شۆپان داوای کرد کە جەستەی ھەڵبدڕێت دوای مەرگ (لە ترسی ئەوەی کە بە زیندووێتی بنێژرێت) و دڵی دەربھێندرێت و بگەڕێندرێتەوە بۆ شاری وارساو، کە ئێستا لەوێیە لە «کڵێسای سەڵیبی پیرۆز.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/news/arts/frederic-chopin-s-heart-exhumed-in-secret-mission-in-poland-1.2837509|سەردێڕ=Frederic Chopin's heart exhumed in secret mission in Poland|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ئیش=cbc.ca|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180819233648/http://www.cbc.ca/news/arts/frederic-chopin-s-heart-exhumed-in-secret-mission-in-poland-1.2837509|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا پەرتووکی فێرکاریی مێتۆدی ژەنینی پیانۆی بە تەواونەکراوی بۆ ئالکان بەجێھێشت تاکوو ئەو تەواوی بکات.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), 291–93 (locs. 4566–4591).&lt;/ref&gt; لە ١٧ی تشرینی یەکەم، دوای نیوەشەو، پزیشکەکەی شۆپان پرسیاری لێ کرد کە ئەگەر ئەو لە ئازاردایە، شۆپان بە «چی تر نا» وەڵامی ئەم پرسیارەی دایەوە. چەند خولەکێک پێش سەعات دووی شەو گیانی لەدەستدا. ئەوانەی کە لەکاتی مەرگی شۆپان لەگەڵی بوون خوشکەکەی بوو لەگەڵ کچەکەی دوپا، سۆلانژ، و شاژن مارسیلینیا چارتۆرێسکا، لەگەڵ ھاوڕێ نزیکەکەی، تۆماس ئالبرێکت. دواتر لە بەیانیدا، ھاوسەرەکەی سۆلانژ ماسکێکی مەرگی بۆ دەموچاوی شۆپان، لەگەڵ پەیکەرێک بۆ دەستی چەپی، دروست کرد.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 293 (locs. 4591–4601).&lt;/ref&gt;

{{multiple image
|align= left
|footer=ماسکەکانی مەرگی شۆپان)
|width=170
|direction=vertical
|image1=Chopin death mask (collection of Jack Gibbons).jpg
|image2=Chopin death mask, side view (collection of Jack Gibbons).jpg}}

پرسەکەی شۆپان، کە لە کڵێسای مادەلین لە پاریس بەڕێوە چوو، نزیکەی ماوەی دوو ھەفتە ڕاگیرا، ھەتاکوو ٣٠ی تشرینی یەکەم.&lt;ref name=&quot;Zamoyski 2010, p.294&quot;&gt;Zamoyski (2010), pp. 293–94 (locs. 4601–4616).&lt;/ref&gt; چوونەژوورەوە بۆ پرسەکە تەنیا بۆ ئەو کەسانە بوو کە بلیتیان بڕی بوو&lt;ref name=&quot;Zamoyski 2010, p.1&quot;&gt;Zamoyski (2010), p. 1 (loc. 70).&lt;/ref&gt; چونکە پێشبینی ئەوە کرابوو کە زۆر کەس سەردانی پرسەکە بکات.&lt;ref name=&quot;Zamoyski 2010, p.294&quot;/&gt; زیاتر لە ٣٬٠٠٠ کەس بەبێ ھیچ بانگێشتێک دەرکەوتن کە ھەندێکیان لە لەندەن و ڤییەننا و بەرلینەوە ھاتبوون، بەڵام نەیانتوانی بچنە ژوورەوە.&lt;ref name=&quot;niecks&quot;&gt;Niecks (1902), loc. 11118.&lt;/ref&gt;

[[مۆسیقای مردوو ناشتن (مۆتسارت)|مۆسیقای مردووناشتنەکەی مۆتزارت]] لە پرسەکەدا ژەنرا،&lt;ref name=&quot;Zamoyski 2010, p.1&quot;/&gt; ھەروەھا چەند پارچەمۆسیقایەکی شۆپان خۆشی، وەک پرێلوودی ژمارە ٤ لە کلیلی میی بچووک و ژمارە ٦ لە کلیلی سیی بچووک ژەنران. چەند ھاوڕێیەکی نزیکی شۆپان خۆی، وەک فرانشۆم و پلێیێل [[تابووت]]ەکەیان ھەڵگرت بەرەو شوێنی ناشتنی، کە گۆڕستانی پێر لاچێیسە لە پاریس و، خوشکەکەی شۆپان، لودڤیکا، لەگەڵیانا بوو، ھەروەھا شایەکی پیر بەناوی ئادەم چارتۆرێسکی نوێنەرایەتی دەکردن.&lt;ref name=&quot;Maria Barcz 2010 p. 16&quot;&gt;Barcz (2010), p. 16.&lt;/ref&gt;

گۆڕەکەی شۆپان لەلایەن سلیسینگەر دیزاینکرابوو، کە خواوەندێکی مۆسیقا پیشاندەدات لەکاتی گریاندا بەسەر
ئامێرێکی مۆسیقی شکاودا. کۆی پرسە و پەیکەرەکەی شۆپان نزیکەی ٥٬٠٠٠ فرانکی تێچوو، کە گشتیان لەلایەن ەین ستێرلینگەوە دران، ستێرلینگ ھەر ھەمان کەس بوو کە پارەی گەڕانەوەی لودڤیکای بۆ وارساو دابین کرد.&lt;ref name=&quot;Maria Barcz 2010 p. 16&quot;/&gt; لودڤیکا لە ساڵی ١٨٥٠دا دڵی شۆپانی لە گۆزەیەکی پڕ لە کحولدا بردەوە بۆ وارساو.&lt;ref name=&quot;Samson 1996, 193&quot;&gt;Samson (1996), p. 193.&lt;/ref&gt; ئەو نزیکەی ٢٠٠ نامەی دوپا، کە بۆ شۆپانی ناردبوون، لە دوای ١٨٥١ ناردەوە بۆ خۆی، کە وا دیارە گشتیانی لەناوبردووە.&lt;ref name=&quot;Samson 1996, 193&quot;/&gt;

ھۆکاری مەرگی شۆپان مشتومڕی لێ کەوتووەتەوە. بەڵگەنامەی مەرگەکەی، ھۆکاری مەرگەکەی ئەوی بە دەردەباریکە ناوھێناوە.&lt;ref&gt;Zamoyski (2010), p. 286 (loc. 4479).&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێک کە لە ساڵی ٢٠١٤ لەسەر دڵە پارێزراوەکەی شۆپان کرا، دەری خست کە ئەگەر ھەیە ھۆکاری مەرگەکەی شۆپان چەند ئاڵۆزییەک بووبێت کە بەھۆی دەردەباریکەی سەختەوە دروست بووبێتن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2017/11/10/chopin-wanted-his-heart-cut-out-and-preserved-now-it-may-have-resolved-the-mystery-of-his-death/ |سەردێڕ=Chopin had wanted his heart cut out and preserved. Now it may have resolved the mystery of his death. |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181217135601/https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2017/11/10/chopin-wanted-his-heart-cut-out-and-preserved-now-it-may-have-resolved-the-mystery-of-his-death/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=McKie|یەکەم١=Robin|سەردێڕ=Examination of Chopin’s pickled heart solves riddle of his early death|ناونیشان=https://www.theguardian.com/music/2017/nov/05/frederic-chopin-pickled-heart-solves-riddle-of-early-death|وێبگە=The Guardian|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928191726/https://www.theguardian.com/music/2017/nov/05/frederic-chopin-pickled-heart-solves-riddle-of-early-death|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چەند ھۆکارێکی تریش گەڕێندراونەتەوە بۆ مەرگی شۆپان.&lt;ref&gt;Majka et al. (2003), p. 77.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kuzemko (1994), p. 771. See also Kubba and Young (1998), ''passim''.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
=== سەرچاوەکان ===
{{سەرچاوەکان|30em|
&lt;ref name=&quot;woyciechowski&quot;&gt;Szulc (1998), pp. 41–42.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;gredxn&quot;&gt;Jachimecki, p. 424.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Chopin's Scottish autumn&amp;nbsp;– Frederick Chopin&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.thefreelibrary.com/Chopin's+Scottish+autumn.-a014234524|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|یەکەم=Iwo and Pamela|دوایین=Załuski|سەردێڕ=Chopin's Scottish autumn&amp;nbsp;– Frederick Chopin|ئیش=Contemporary Review|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181116222931/https://www.thefreelibrary.com/Chopin's+Scottish+autumn.-a014234524|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
}}

=== بیبلیۆگرافی ===
{{ltr}}
* Ashbrooke, William (n.d). &quot;[http://0-www.oxfordmusiconline.com.catalogue.ulrls.lon.ac.uk/subscriber/article/grove/music/O008022 Chopin]&quot;, in ''The New Grove Dictionary of Opera'' online, accessed 4 August 2014. {{subscription}}.
* Atwood, William G. (1999). ''The Parisian Worlds of Frédéric Chopin''. New Haven and London: Yale University Press. {{ISBN|978-0-300-07773-5}}.
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Maria|دوایین=Barcz|سەردێڕ=Etiuda paryska|trans-title=Paris Étude|زمان=Polish|ئیش=Gwiazda Polarna|بەرگ=١٠١|ژمارە=١٧|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٠|پەڕەکان=١٥–١٦}}
* Bellman, Jonathan (2000). &quot;Chopin and His Imitators: Notated Emulations of the &quot;True Style&quot; of Performance&quot;, in ''19th-Century Music'', vol. 24, no. 2 (Autumn, 2000), pp. 149–60.
* Bowers, Faubion (1996). ''Scriabin: A Biography''. Mineola, NY: Dover Publications. {{ISBN|0-486-28897-8}}.
* Brown, Maurice (1980). &quot;Nocturne&quot;, in ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians'', ed. Stanley Sadie (20 vols.). London: Macmillan Publishers. {{ISBN|0-333-23111-2}}. Vol. 13, pp. 258–59.
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chen|یەکەم=Shu-fen Viola|سەردێڕ=A Performer's Analysis of the Four Ballades by Frederic Chopin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rf-qiAc9miUC&amp;pg=PA14|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=ProQuest|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٩-١٣٠٤٢-٣}}
* Chopin, Fryderyk (1962). ''Selected Correspondence of Fryderyk Chopin'', coll. B. Sydow, tr. Arthur Hedley. London: Heinemann.
* Conway, David (2012). ''Jewry in Music: Entry to the Profession from the Enlightenment to Richard Wagner''. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|978-1-107-01538-8}}
* Cooke, Charles (1966). &quot;Chopin and Liszt with a Ghostly Twist&quot; in ''Notes'', Second Series, vol. 22, no. 2 (Winter, 1965 – Winter, 1966), pp. 855–61
* De Val, Dorothy, and Cyril Ehrlich. &quot;Repertory and Canon&quot;, in David Rowland (ed.), ''The Cambridge Companion to the Piano'', 176–91. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-47986-8}}.
* Downes, Stephen (2001). &quot;Eros and PanEuropeanism&quot;, in Harry White and Michael Murphy (eds.), ''Musical Constructions of Nationalism: Essays on the History and Ideology of European Musical Culture 1800–1945'', Cork: Cork University Press, pp. 51–71. {{ISBN|1-85918-322-0}}.
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eddie|یەکەم=William|سەردێڕ=Charles Valentin Alkan: His Life and His Music|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=08qhAgAAQBAJ&amp;pg=PA8|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Ashgate Publishing, Ltd.|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٩٤-٩٣٦٤-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eigeldinger|یەکەم=Jean-Jacques|authorlink = Jean-Jacques Eigeldinger| سەردێڕ=Chopin: Pianist and Teacher: As Seen by his Pupils|ساڵ=١٩٨٨|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|شوێن=Cambridge|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٣٦٧٠٩-٧}}
* Ferguson, Howard (1980). &quot;Study&quot;, in Stanley Sadie (ed.), ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians'', London: Macmillan, vol. 18, pp. 304–05.
* Golos, George S. (1960). &quot;Some Slavic Predecessors of Chopin&quot; in ''The Musical Quarterly'' vol. 46 no. 4, pp. 437–47.
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goldberg|یەکەم=Halina|سەردێڕ=The Age of Chopin: Interdisciplinary Inquiries|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lPSSMhdW_bQC&amp;pg=PA88|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Indiana University Press|ژپنک=٠-٢٥٣-٢١٦٢٨-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hall-Swadley|یەکەم=Janita R. |سەردێڕ=The Collected Writings of Franz Liszt: F. Chopin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DrivAkWuo8cC&amp;pg=PA32|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦١٦-٦٤٠٩-٣}}
* Hamilton, Kenneth (2008). ''After the Golden Age: Romantic Pianism and Modern Performance''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-517826-5}}
* Hedley, Arthur ''et al. '' (2005). &quot;Chopin, Frédéric (François),&quot; ''Encyclopædia Britannica'', 15th ed. , vol. 3, pp. 263–64.
* Hedley, Arthur and Maurice Brown (1980). &quot;Chopin, Fryderyk Franciszek [Frédéric François]&quot;, sections 1–6 in S. Sadie (ed.) ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians'', London: Macmillan, vol. 4, pp. 292–98.
* Hutchings, A. G. B. (1968). &quot;The Romantic Era&quot;, in Alec Robertson and Denis Stevens (eds.), ''The Pelican History of Music 3: Classical and Romantic'', Harmondsworth: Penguin Books, pp. 99–139.
* {{cite encyclopedia |last=Jachimecki|first=Zdzisław|title=Chopin, Fryderyk Franciszek|encyclopedia=Polski słownik biograficzny|volume=3|location=Kraków|publisher=Polska Akademia Umiejętności|year=1937|pages=420–26|language=Polish}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Jakubowski|editor-first=Jan Zygmunt|سەردێڕ=Literatura polska od średniowiecza to pozytywizmu|trans-title=Polish Literature from the Middle Ages to Positivism|زمان=Polish|شوێن=Warsaw|بڵاوکەرەوە=Państwowe Wydawnictwo Naukowe|ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٨٣-٠١-٠٠٢٠١-٨}}
* Jones, J. Barrie (1998a). &quot;Piano music for concert hall and salon c. 1830–1900&quot;, in David Rowland (ed.), ''The Cambridge Companion to the Piano'', pp. 151–75. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-47986-8}}.
* Jones, J. Barrie (1998b). &quot;Nationalism&quot;, in David Rowland (ed.), ''The Cambridge Companion to the Piano'', pp. 176–91. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-47986-8}}.
* Kallberg, Jeffrey (2001). &quot;Chopin's March, Chopin's Death&quot;, in ''19th-Century Music'', Vol. 25, No. 1 (Summer 2001), pp. 3–26.
* Kennedy, Michael (1980). ''The Concise Oxford Dictionary of Music''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-311315-2}}.
* Kubba, Adam and Madeleine Young (1998). [https://web.archive.org/web/20140819085703/http://graduateinstitute.ch/files/live/sites/iheid/files/sites/developpement/shared/developpement/mdev/soutienauxcours0809/rainhorn_sante/Kubba.Chopin.pdf &quot;The Long Suffering of Frederic Chopin&quot;], in ''Chest'', vol. 113 (1998), pp. 210–16. accessed 16 August 2014.
* Kuhnke, Monika (2010). [https://web.archive.org/web/20140122020240/http://www.nimoz.pl/upload/wydawnictwa/cenne_bezcenne_utracone/2010_1/Strony_08-12.pdf &quot;Oryginalne kopie, czyli historia portretów rodziny Chopinów&quot;], in ''Cenne Bezcenne Utracone'', no. 62 (2010 no. 1), pp. 8–12. In Polish. ([https://web.archive.org/web/20140122020235/http://www.nimoz.pl/upload/wydawnictwa/cenne_bezcenne_utracone/2010_1/Strony_48.pdf English summary]). Article and summary accessed 28 December 2013.
* Kuzemko, J. A. (1994). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1294992/pdf/jrsocmed00078-0059.pdf &quot;Chopin's Illnesses&quot;] in ''Journal of the Royal Society of Medicine'' volume 87 (کانوونی یەکەم ١٩٩٤) pp. 769–72, accessed 16 August 2014.
* Lanza, Andrea (n.d.). &quot;[http://0-www.oxfordmusiconline.com.catalogue.ulrls.lon.ac.uk/subscriber/article/grove/music/2042 Orefice, Giacomo]&quot; in ''Oxford Companion to Music'', ''Oxford Music Online'', accessed 8 August 2014. {{subscription}}.
* Latham, Alison (n.d.). &quot;[http://www.oxfordmusiconline.com.catalogue.ulrls.lon.ac.uk/subscriber/article/opr/t114/e5796 Rubato]&quot; in ''Oxford Companion to Music'', ''Oxford Music Online'' {{subscription}}, accessed 15 July 2014.
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://play.google.com/store/books/details/Jim_Samson_The_Cambridge_Companion_to_Chopin?id=CGAgAwAAQBAJ|سەردێڕ=The Cambridge Companion to Chopin|زنجیرە=Cambridge Companions to Music|دوایین=Leikin|یەکەم=Anatole|contribution=The sonatas|editor-last=Samson|editor-first=Jim|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٨٢٤٩٩-٦|زمان=en|ref=Cambridge}}
* Liszt, Franz, tr. M. W. Cook (1880). ''Life of Chopin'' (4th edition). [http://www.gutenberg.org/ebooks/4386.kindle.noimages E-text] in Kindle version at Project Gutenberg accessed 27 December 2013.
* Majka, Lucyna, Joanna Gozdzik and Michał Witt (2003). [http://www.romania-muzical.ro/info/boala%20chopin.pdf &quot;Cystic fibrosis – a probable cause of Frédéric Chopin's suffering and death&quot;] in ''Journal of Applied Genetics'', vol 44(1), pp. 77–84, accessed 16 August 2014.
* Methuen-Campbell, James (1981). ''Chopin Playing from the Composer to the Present Day. '' London: Victor Gollancz Ltd.
* Michałowski, Kornel, and Jim Samson (n.d.), &quot;[http://0-www.oxfordmusiconline.com.catalogue.ulrls.lon.ac.uk/subscriber/article/grove/music/51099 Chopin, Fryderyk Franciszek]&quot;, Grove Music Online (accessed 2٥ تەممووز ٢٠١٣). {{subscription}}
* Milewski, Barbara (1999). &quot;Chopin's Mazurkas and the Myth of the Folk&quot;, in ''19th-Century Music'', vol. 23, no. 2 (Autumn 1999), pp. 113–35.
* Müller-Streicher, Friederike (1949). &quot;Aus dem Tagebuch einer Wiener Chopin-Schülerin (1839–1841, 1844–1845)&quot; in ''Chopin Almanach'', Potsdam, pp. 134–42. In German.
* Niecks, Frederick (1902). ''Frederick Chopin as a Man and Musician'', 3rd edition. [http://www.gutenberg.org/ebooks/4973.kindle.noimages E-text] in Kindle version at Project Gutenberg accessed 4 January 2014.
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Chopin and the Ghost of Beethoven | journal = 19th-Century Music |ڕێکەوت= بەھاری ١٩٩٩|یەکەم= Wayne C. |دوایین= Petty |بەرگ= ٢٢| issue = ٣ |پەڕەکان= ٢٨١–٢٩٩| jstor = 746802 | ref = Petty}}
* Reiss, Jozef and Maurice Brown (1980). &quot;Polonaise&quot;, in ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians'', ed. Stanley Sadie (20 vols.). London: Macmillan Publishers. {{ISBN|0-333-23111-2}}. Vol. 15, pp. 49–52.
* Rosen, Charles (1995). ''The Romantic Generation''. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. {{ISBN|978-0-674-77933-4}}.
* Rottermund, Krzysztof (2008). &quot;Chopin and Hesse: New Facts about Their Artistic Acquaintance&quot;, in ''American Organist Magazine'', vol. 42, issue 3, p. 82.
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Samson|یەکەم=Jim|سەردێڕ=The Cambridge Companion to Chopin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=spdmAgb78xwC&amp;pg=PA136|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٤|شوێن=Cambridge|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٤٧٧٥٢-٩}}
* Samson, Jim (1996). ''Chopin''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-816703-7}}
* Scholes, Percy (1938). ''The Oxford Companion to Music''. Oxford: Oxford University Press.
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schonberg|یەکەم=Harold C.|authorlink=Harold C. Schonberg|سەردێڕ=Great Pianists|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gtlCuMH2O4gC&amp;pg=PA151|ساڵ=١٩٨٧|شوێن=New York|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧١-٦٣٨٣٧-٥}}
* Schumann, Robert (1988), tr. and ed. Henry Pleasants. ''Schumann on Music: A Selection from the Writings''. New York: Dover Publications. {{ISBN|978-0-486-25748-8}}.
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Artur|دوایین=Szklener|سەردێڕ=Fryckowe lato: czyli wakacyjne muzykowanie Chopina| trans-title =Fritz's Summers: Chopin's Musical Vacations|ئیش=Magazyn Chopin: Miesięcznik Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina|ساڵ=٢٠١٠|پەڕەکان=٨–٩|زمان=Polish|issue=٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Szulc|یەکەم=Tad|authorlink=Tad Szulc|سەردێڕ=Chopin in Paris: the Life and Times of the Romantic Composer|ناونیشان=https://archive.org/details/chopininparislif00szul|شوێن=New York|بڵاوکەرەوە=Scribner|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٠-٦٨٤-٨٢٤٥٨-٢}}
* Taruskin, Richard (1996). ''Stravinsky and the Russian Traditions''. Oxford: Oxford University Press, {{ISBN|0-19-816250-2}}.
* Taruskin, Richard (2010). ''Music in the Nineteenth Century''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-538483-3}}.
* Temperley, Nicholas (1980). &quot;Chopin, Fryderyk Franciszek [Frédéric François]&quot;, sections 1–7 in S. Sadie (ed.), ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians'', vol. 4. London: Macmillan, pp. 298–307.
* Turnbull, Michael T. R. B. (1989). ''Monuments and Statues of Edinburgh''. Edinburgh: Chambers. {{ISBN|0-550-20050-9}}.
* Wheeldon, Marianne (2009). ''Debussy's Late Style''. Bloomington: Indiana University Press. {{ISBN|978-0-253-35239-2}}.
* Young, Pablo et al. (2014) [http://www.scielo.cl/pdf/rmc/v142n4/art18.pdf &quot;Federico Chopin (1810–1849) y su enfermedad&quot;], ''Revista médica de Chile'', vol. 142, no. 4, pp. 529–35. In Spanish (summary in English). Accessed 16 August 2014.
* Załuski, Iwo and Pamela (1992). &quot;Chopin in London&quot;, in ''The Musical Times'', vol. 133, no. 1791 (ئایار ١٩٩٢), pp. 226–30.
* Zamoyski, Adam (2010). ''Chopin: Prince of the Romantics''. London: HarperCollins. {{ISBN|978-0-00-735182-4}} (e-book edition).
{{ltr/end}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ژیاننامە|فەڕەنسا|پۆڵەندا|ھونەرەکان|کتێب|چاند|کۆمەڵگا|مێژوو|پاریس}}
{{پۆلی کۆمنز|Frédéric Chopin|فرێدریک شۆپان}}
{{ویکیسەرچاوە}}
* {{BBC composer page|chopin|شۆپان}}
* {{Internet Archive author |search=(Chopin AND (Fryderyk OR Fr*d*ric))}}
* [http://en.chopin.nifc.pl/chopin/life/calendar ژیاننامە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125133246/http://en.chopin.nifc.pl/chopin/life/calendar |date=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}} لەسەر وێبگەی فەرمیی پەیمانگا فرێدریک شۆپان
* [http://www.fortepian.instrumenty.edu.pl/en/pianos/show/piano/10 کۆتا پیانۆی شۆپان (Pleyel 14810)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116173653/http://www.fortepian.instrumenty.edu.pl/en/pianos/show/piano/10 |date=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}
* [http://ikonografiachopina.pl/wstep.html ئایکۆنۆگرافی شۆپان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170123175843/http://ikonografiachopina.pl/wstep.html |date=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}} – وێبگەی پۆڵەندی کە لێدوان لەسەر شۆپان دەدات
;نووەتە مۆسیقییەکان
* {{IMSLP|id=Chopin, Frédéric|cname=فرێدریک شۆپان}}
* [http://chopin.lib.uchicago.edu/ ''بڵاوکراوە کۆنەکانی شۆپان'']، زیاتر لە ٤٠٠ ئاوازی شۆپان کە پێش ١٨٨١ چاپکراون
{{وھ|وەشان=٥٩٤٤٣٥|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}

[[پۆل:فرێدریک شۆپان|فرێدریک شۆپان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٠]]
[[پۆل:مردووانی ١٨٤٩]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم]]
[[پۆل:پیانۆژەنانی کلاسیکی سەدەی ١٩ھەم]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی پۆڵەندی]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی ڕۆمانتیک]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی پیانۆ]]
[[پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی پێر لاشێز]]
[[پۆل:کۆچبەرە پۆڵەندییەکان بۆ فەڕەنسا]]
[[پۆل:مۆسیقاژەنی کلاسیکی منداڵان]]</text>
      <sha1>o1nr25ij8xksiwzp02ocueim91zvpw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕادیۆی کوردیی تاران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1991</id>
    <revision>
      <id>1706171</id>
      <parentid>1691683</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1706171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6175" sha1="riqpef73kmh2qf8ja3505u9e01m5082" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕادیۆ کوردیی تاران''' لە تشرینی دووەمی [[١٩٤٦]] پەخشی بەرنامەکانی خۆی بە [[زمانی کوردی]] دەسپێکرد، ھۆی سەرەکیی دامەزراندنی ئەم ڕادیۆیە، ڕووداوەکانی پاش [[ئەیلوول]]ی [[١٩٤١]] بوو لە [[ئازەربایجان]] و [[کوردستان]].

پاییزی [[١٩٤٨]] ڕادیۆ کوردیی تاران بە دوو زاراوەی [[کورمانجی]] و [[سۆرانی]] بەرنامەی پەخش دەکرد، ھەرچەند کە لەو کاتەدا کاتی بەرنامە کەم بوو بەڵام بەرەبەرە لەگەڵ زۆر بوونی کاتی بەرنامە لایەنە فەرھەنگی و کۆمەڵایەتی و ھونەرییەکانی سەرنجێکی زیاتریان پێدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=JameJamOnline.ir |ناونیشان=http://www1.jamejamonline.ir/papertext.aspx?newsnum=100841686156 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20181128075332/http://www1.jamejamonline.ir/papertext.aspx?newsnum=100841686156 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2018-11-28 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=www1.jamejamonline.ir}}&lt;/ref&gt;

لە کۆتایی یەکانی ئەم قۆناغە دا، (١٩٦٠–١٩٦١) بەرنامەکان لە [[تاران]] ئامادە دەکران و بۆ بڵاوبوونەوە بەڕێ دەکران بۆ [[کرماشان]]. لەگەڵ گواستنەوەی کارگێڕانی ڕادیۆ لە تارانەوە بۆ کرماشان، قۆناغی سێھەمی، (١٩٦٢ تا ١٩٧٩) دەبێ بە دەورەیەکی زۆر گرینگی ڕادیۆ کوردی بزانین چوونکو لەم قۆناغە دا جگە لە پێشکەوتنی بواری تەکنیکی، لەڕووی چەندایەتی و چۆنایەتیشەوە ڕادیۆ کوردی گەشەیەکی چاکی کرد، بە جۆرێک کە ماوەی بەرنامەکان لە ٥ کاتژمێرەوە لە سەرەتای ئەو قۆناغە، گەیشتە ١٨ کاتژمێر لە کۆتایی ئەو قۆناغەدا. شەڕی چەکدارانەی [[کوردانی باشووری کوردستان]] لەگەڵ حکوومەتی [[بەغدا]]، زۆر بوونی ماوەی بەرنامەکانی ڕادیۆ کوردی بەغدا لە ٦ سەعاتەوە بۆ ١٦ سەعات لە لایەکەوە و پێویستیی شوێندانان لەسەر بیروڕای گشتی کوردەکان لە [[باشووری کوردستان]]، لە لایەکی دیکەوە بوونە ھۆی پەرەی ڕادیۆ کوردیی تاران لە ڕووی چەندایەتی و چۆنایەتییەوە.

جۆر بە جۆربوونیی بابەتەکان، سەرنج دان بە بابەتە فەرھەنگی و کۆمەڵایەتی وھۆنەرییەکان بۆ وێنە ھۆی ھۆگر بوونی ژمارێکی زۆری خەڵک بە ڕادیۆ کوردی تاران بوو.

دوای سەرکەوتنی [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] (ساڵی [[١٩٧٩]]) لەگەڵ بە دی ھاتنی گۆڕانکارییەکان لە ڕادیۆ و گۆرانی ئامانجە میدیایییەکان، ڕادیۆ کوردیی تاران خولێکی نوێی چالاکییەکانی خۆی لە تاران دەسپێکرد. ھاوکات ماوەی بەرنامەکان لە کرماشان کەم بووە و و تا ساڵی [[١٩٨٣]] پەخشی بەرنامەکان لە کرماشان ڕاگیردرا.

یەکێک لە گرینگترین ئامانجە میدیایییەکان زاڵ بوونی ڕوانگەی ئیسلامی بە سەر ڕادیۆ کوردیی تاران دا بوو، بەڵام ئەم بۆچوونە نەک ھەر لەسەر پێکھاتەی ڕادیۆ و ڕەوتی بەرنامەکان بەڵکوو لەسەر چۆنییەتی ڕەوتی ھەواڵ، فێرکاری و ڕێنوێنییەکان و ھتد شوێنێکی یەکجار زۆری داناوە بە جۆرێک کە ئێستا بابەت و چەمکی دینی و مەزھەبی لە ھەموو بەرنامەکاندا جێگایەکی تایبەتی ھەیە.

کارمەندە بەناوبانگەکانی ڕادیۆ کوردی تاران بریتین لە [[حەسەن زیرەک]]، [[مەزھەر خالقی]]، [[مەلا محەممەد ڕەبیعی]]، میدیا زەندی، [[شوکروڵڵا بابان]]، سەید عەزیز عەلەوی کورانێ، ھۆشەنگ شێخی، سەید جەلال نیزامی کورانێ، [[جەعفەر شێخولئیسلامی]]، خوسرەوخان شێخکانلو، سەید نیزام نیزامی کورانێ، ئەمیر ئەسلان شێخەکانلو و نەشیمیل نیزامی کورانێ.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕادیۆی کوردیی کرماشان]]
* [[ڕادیۆ سنە]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[https://kurdish.sahartv.ir/radio ڕادیۆی کوردیی تاران-بەشی سۆرانی]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/radio |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}
[https://kurmanci.sahartv.ir/radio ڕادیۆی کوردیی تاران-بەشی کرمانجی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://udn.com/news/story/121424/4659358 |date=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|ڕادیۆ|ئێران}}

https://fa.wikipedia.org/wiki/رادیو_کردی_تهران
[https://kurdish.sahartv.ir/radio/ بەشی سۆرانی ڕادیۆی کوردی تاران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://udn.com/news/story/121424/4659358 |date=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}
[https://kurmanci.sahartv.ir/radio/ بەشی کورمانجی ڕادیۆی کوردی تاران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://udn.com/news/story/121424/4659358 |date=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}

{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕادیۆکان بە زمانی کوردی]]</text>
      <sha1>riqpef73kmh2qf8ja3505u9e01m5082</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوکردن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2498</id>
    <revision>
      <id>1706253</id>
      <parentid>1180924</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4422" sha1="91ix1293jhg3durzsn1phtldj5lfa3t" xml:space="preserve">'''ھەوکردن''' بریتییە لە کاردانەوەی [[شانە]] لە بەرامبەر ھۆکارە زیانبەخشەکان (دەرەکی و ناوەکی).&lt;br/&gt;
ھەوکردن:
* ڕووداوێکی پارێزەرانەیە کە تێیدا لەش ھەوڵ ئەدا ھۆکارە زیانبەخشەکان  لە [[شانە (ژیناسی)|شانە]]کان دوور بخاتەوە و دۆخی پێشووی (ئاسایی) بگەڕێنێتەوە (چاکبوونەوە).
* ھەوکردن جۆرێک وەڵامدانەوەی شوێنەکی لەشە، کە دوابەدوای ڕووشان، بڕان، سووتان، یا ھەر چەشنە ئازارێکی شانە، دەردەکەوێت و دەبێتە ھۆی ماسین، سوور بوونەوە، گەرمی، کزە و خورووی ئەو شوێنە.
[[پەڕگە:Tonsillitis.jpg|300px|چەپ|وێنۆک|هەوکردنی ئاڵووەکان]]
* ھەوکردن، کاردانەوەیەکی کارەندامناسییە بە دنە جۆراوجۆرەکان؛ وەک [[تەشەنا]] (چڵک) و برین، کە دەسبەجێ دێت و دەڕوا.
* ھۆکارەکانی ھەوکردن دەتوانێ [[وردەئۆرگانیزم]] ([[بەکتریا]]، [[ڤایرووس]]، [[کارگ]]) بێ، یان [[کیمیا|کیمیایی]] (ھەستۆکیزا و... ھتد) و یان جەستەیی ([[گەرما]]، تیشکی یۆنساز، تیشکی ژووربنەوش و...).
* دەرمانە دژەھەوەکان، کار دەکەنە سەر ئەو [[ئەنزیم]]انەی دەبنە ھۆی ھەوکردن.
* یەکێک لە سەرەتایی ترین خێرەکانی ھەوکردن، جیاکردنەوەی شوێنی زیان لە شانەکانی ترە. دیوارێ کە بە ھۆی ھەوکردنەوە، دەوری شانەی نەخۆش دەگرێ، ڕێگای دزەکردنی ژار و وردەئۆرگانیزمەکان تا ڕادەیەکی زۆر دەبەستێ. تیژی و تووشی ھەوکردن بۆ ھۆکارەکەی دەگەڕێتەوە، بۆ وێنە بەکتریای ئەستافیلوکۆک، ژارێکی زۆر کوژەر بەرەڵا دەکا.&lt;ref&gt;http://fa.wikipedia.org/wiki/التهاب&lt;/ref&gt;

== ناوەکانی تر ==
داگرسان، ئاییسان، گڕۆ، گڕۆن&lt;ref&gt;[[فەرھەنگی فارسی-کوردیی زانستگای کوردستان]]&lt;/ref&gt;

== ھۆکارەکان ==

* ھۆکارە زیندەییەکان: [[ڤایرۆس]]، [[بەکتریا]]، و [[قەوزە]].
* ھۆکارە فیزیکییەکان: [[سووتان]]، [[برین]]، و [[تیشک]].
* ھۆکارە کیمیاییەکان: [[ترش]]، [[تفت]]، و [[مادی ژەھراوی|ماددە ژەھراوی]]یەکان.
* [[ھەستیاری|ھەستۆکی]]
* [[مردنی خانە]]، و [[تەنی بێگانە]]

== جۆرەکانی ھەوکردن ==
* ھەوکردنی تیژ (تووش): بریتییە لە ھەوکردنێکی خێرا و کورتخایەن. لە نیشانەکانی: ئازار، گەرما، سووربوونەوە، ئاوسان، ناکارایی.
* ھەوکردنی ژێرتیژ (کەمتووش): ھاوبەشە لەنێوان ھەوکردنی تیژ و درێژخایەن.
* ھەوکردنی درێژخایەن (کۆن): کە چەند ھەفتە یان مانگێک دەخایەنێت و زۆربەی جار لە ھەوکردنی تیژەوە پەرەدەسێنێت.
* ھەوکردنی دەنکۆڵەداری: جۆرێکی تایبەتە لە ھەوکردنی درێژخایەن. بریتییە لە کۆبوونەوەی دەنکۆڵەخانە لە شوێنی ھەوکردنەکە، وەک: نەخۆشی [[سیل]] و [[فەڕەنگی]].

== وێنەخانە ==
&lt;gallery&gt;
 Image:Acute_Appendicitis.jpg|&lt;!--Acute ھەو کردنی ئەپاندیس--&gt;
 Image:Dermatitis.jpg|&lt;!--Acute [[dermatitis]]--&gt;
 Image:Streptococcus pneumoniae meningitis, gross pathology 33 lores.jpg|&lt;!--Acute infective مەنەنجیتیس--&gt;
 Image:Tonsillitis.jpg|&lt;!--Acute ھەو کردنی ئاڵوو--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوە ==
{{پەراوێز}}
* [[//fa.wikipedia.org/wiki/التهاب]]
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Inflammations}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:فیزیۆلۆژیای گیانلەبەری]]
[[پۆل:کۆئەندامی بەرگری]]
[[پۆل:ھەوکردن]]
[[پۆل:نەخۆشیزانی]]
[[پۆل:فیزیۆلۆژیی مرۆڤ]]
[[پۆل:ھەوکردنەکان]]</text>
      <sha1>91ix1293jhg3durzsn1phtldj5lfa3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرەمە میسرییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3029</id>
    <revision>
      <id>1705986</id>
      <parentid>1540188</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، میسر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1238" sha1="ko0qkniexg24vcilpm4wy3pnd5gjqnt" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{خاوێنکردن}}
}}
{{Coord|29|58|34|N|31|07|52|E|source:ptwiki|display=title}}

[[پەڕگە:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|ھێرەمە میسرییەکان]]
بەناوبانگترین [[فیرعەون]]ەکانی [[میسر]] سێ پاشای بەرەبایی چوارەمن &quot;[[خئویس]]&quot; [[خفرن]] ،[[میکرفیوس]]، ئەمانە [[٢٨٠٠]] ساڵ پێش زایین دەژیان . بەو [[ھێرەم]]انەی دروستیان کردووە ،دەسەڵاتی فەرمانڕەوای ئەوانمان بۆ دەردەکەوێ . ئەو ھێرەمەی لە ھەمووی گەورەترە گۆڕی &quot;[[خئویس]]&quot;ە بەرزی ١٣٧ گەزە ھەر پەلێک ٢٢٧ گەزە، بە گەورەترین و بە شکۆترین ساختمانی بەردین دەژمێردرێت [[ھێرەمی خفرن|خفرن]] ١٣٦ گەز بەرزە و [[ھێرەمی میکرنیوس|میکرنیوس]] ٦٦ گەزە بەرزە.

{{تووڵی دەروازە|میسر|مێژوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Pyramids of Egypt}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{میسر-کۆلکە}}</text>
      <sha1>ko0qkniexg24vcilpm4wy3pnd5gjqnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاپا جۆن پۆلی دووەم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3944</id>
    <revision>
      <id>1705888</id>
      <parentid>1526401</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2308" sha1="lll273l4nkovlwiss1xfyi9l75jgoxt" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:JohannesPaul2-portrait.jpg|وێنۆک|پاپ جۆن پۆلی دووەم]]

'''یووحەنا پولسی دووەم''' (بە [[لاتینی]]: Ioannes Paulus PP. II)؛ (١٨ی ئایاری ١٩٢٠ - ٢ی ئازاری ٢٠٠٥) ٢٦٤ەمین پاپا و سەرۆک [[کڵێسای کاتۆلیک]] و [[ڤاتیکان|دەوڵەتی شاری ڤاتیکان بووە]] لە ساڵانی نێوان ١٩٧٨ و ٢٠٠٥، و بە پاپای ئاشتی ناوئەبرا. ناوی کارۆڵ جۆزێف فویتیالا بە ([[پۆڵەندی]]: '''Karol Józef Wojtyła''') پێش ئەوەی ببێتە پاپای [[ڤاتیکان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ignatius.com/Mobile/Products/SJPG-H/saint-john-paul-the-great.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140412194740/http://www.ignatius.com/Mobile/Products/SJPG-H/Saint-John-Paul-the-Great.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|شەڕی سارد|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پۆڵەندا|فەلسەفە}}

{{نووسەر-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Ioannes Paulus II}}

[[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی پۆڵەندی]]
[[پۆل:شاعیرانی پۆڵەندی]]
[[پۆل:نووسەرانی پۆڵەندی]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٠٥]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠]]
[[پۆل:پاپ]]
[[پۆل:پاپ جۆن پۆلی دووەم]]
[[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]]
[[پۆل:مردنەکان بەھۆی نەخۆشی گەنینەوە]]
[[پۆل:پاپاکان]]
[[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]]
[[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]]
[[پۆل:نووسەران دەربارەی دین و زانست]]</text>
      <sha1>lll273l4nkovlwiss1xfyi9l75jgoxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەرەسەندن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5494</id>
    <revision>
      <id>1706172</id>
      <parentid>1703489</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>1706172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21398" sha1="9vce0sbpl31ikh2ow6yodotl6mrut1k" xml:space="preserve">'''پەرەسەندن، گەشەکردنی توخمەکان''' یان '''توخمەگەشە''' (بە[[ئینگلیزی]]: Evolution) ئەو گۆڕانکاریانەیە کە لە خەسڵەتە [[بۆماوە|بۆماوەیییەکانی]] زیندەوەرەکاندا ڕوو دەدەات لە نەوە یەک لە دوای یەکەکانیاندا. دوای ئەوەی زیندەورەکان دابەش دەبن بۆ چەند کۆمەڵەیەکی بچووکتر. ئەم کۆمەڵانە لەوەیە بە شێوەیەکی سەربەخۆ گەشە بکەن و لە کۆتاییدا [[جۆر (ژینناسی)|جۆرێکی]] نوێ پێک بێنن. ئەم زنجیرە ھەرەمییە بەیەکداچووە لە ڕووی لێکچوونی تەشریحی و [[ژێن|ژێنییەوە]].

== چۆن و لە کوێوە بوونەوەر پەیدابووە؟ ==
ئەم پرسیارە لە سەردەمە کۆنەکانەوە مرۆڤی سەرقاڵ کردبوو.. بەپێی مێژووی تۆمارکراو، مرۆڤ بەردەوام ھەوڵی داوە بۆ وەڵام دانەوەی ئەو پرسیارانە، بە جۆرێک، دەتوانین بڵێن یەکێکە لە ھۆکارە سەرەکییەکانی سەرھەڵدانی شارستانی و، گیشتن بەم گەشە سەندنەی ئەمرۆ، بەرھەمی ھەوڵی ئەو وەڵامدانەوەی ئەم جۆرە پرسایرانە بووە، کە تایبەت بووە بە خودی مرۆڤ.&lt;ref&gt;ئەم بەشانەی لە کتێبی (داروین و ڕەچەڵەکی مرۆڤ) وەرگیراوە، کە لەلایەن گۆران ئیبراھیمەوە نوسراوە&lt;/ref&gt;

وەڵامی ئەو پرسەی، مرۆڤ لە کوێوە ھاتوە چەندین شێوازی فەلسەفی و، ھونەری و، ئایینی لەخۆگرتووە، کە بەشێکن لە دەستکەوتی ئەو چالاکییە فکری و، تێرامانەی کە مرۆڤ ئەندیشەی کردوون، ھەرچەندە ھیچ یەک لەو وەڵامانە بە ئەندازەی لێکۆڵینەوە زانستییەکان کاریگەری لەسەر ژیانی تاکەکان دانەناوە.. ھەوڵە زانستییەکان نەک تەنھا بۆ وەڵامی ئەو پرسیارە، گەلێک بیرۆکەی نوێی ناساندووە؛ بەڵکو جیھانێکی چاوەروان نەکراوی بۆ دەرخستین، کە ھەتا ئێستاش لەلای کەسانێک زۆر تێگەیشتن و ھھەستپێکردنی بە ئەندازەیییەک سەختە، کە بۆیان قبوڵ ناکرێیت. زانست؛ زانست بنەماو ڕیشەی گۆرانکارییەکانی بۆ دەرخستین، بە جۆرێک کە بتوانین لەوە تێبگەین، ئەو گۆرانکارییە تەنھا پەیوەندنییە بە زیندەوەرانەوە و مرۆڤ بوونەوەرێکی تایبەت و جیاوازبێ، بەڵکو مرۆڤ لە ئەنجامی ئەو گۆرانکارییەوە سەری ھەڵداوە… ئەم جیھانە شاراوە نەزانراوەی سروشتی جۆرە جیاوەزەکانی زیندەوەران و، ھەروەھا ھەموو ژیان، لەو گۆرانکارییانە پێک دێت.

«[[چارڵز داروین]]» کەسێک بوو لە چەرخی نۆزدەھەمدا، توانی شێوازی ئەو گۆرانکارییانەی، کە بوونەتە ھۆی ھێنانەدی ھەمو جۆرە زیندەوەرەکان بە بیردۆزەکەی «ھەڵبژاردنی سروشت». لە ئەمرۆدا ناوی داروین تەنھا بۆ بیرۆکەکە نییە، بەڵکو شیکردنەوەکانی کاریکردە سەر [[ھزر]] و، تێروانینی فکری کۆمەڵایەتی و، سیاسی لەنێو کۆمەلگە جیھانییەکاندا.. لەلایەکی ترەوە شیکردنەوەی داروین؛ کمەڵە بەھەڵە تێگەیشتن و بەھەڵە بەکارھێنانی زۆری ھێنایەکایەیەوە، بەداخەوە تا ئێستاش لە نێو خەڵکانێکی زۆر بڵاوە، زانست وەک ھزری (بەزاندنیی سنووری نەزانین)، بەرپرسیار نییە لە بەھەڵە بەکارھێنانی شیکردنەوەکان ورونکردنەوەکان، بەڵکو بەڵکو کاسایەتییە تاکەکانی مرۆڤن، کە بەرپرسیارن لە چۆنییەتی بە کارھێنانی زانست و، بۆ چ مەبستێک بەکاریدێن..

== دەربارەی پەرەسەندن ==
لە نێو کۆمەڵگای کوردیدا، کۆمەڵێک پێناسەی ھەڵە و، بەھەڵە تێگەیشتنی دەستە واژە فەلسەفی و زانستییەکان ھەیە. یەکێک لەو بەھەڵە تێگەیشتنانە؛ گۆرانی سروشتی evolution نە، کە داروین ناساندویەتی. بەھەڵە لە زمانی عەرەبیدا وشەی (تطور)، و کوردیش لە عەرەبییەوە وەری گێراوە و، وشەی (پەرەسەندن) ی لەجیاتی داناوە. ھەروەھا ھەنێک نووسەر جارێکیتر بەھەڵە لە وشەی (گەشەسەندن) یان بەکار ھێناوە، بەداخەوە کە پێویستە بڵێن ئەو وشانە ھەڵەن و تێگەیشتنێکی خراپ لەلای خوێنەر و لەنێو خەڵکدا دروست دەکات. پێش ھەموو شتێک؛ سروشتی ئەو گۆرانکارییەی داروین ناساندویەتی، بەھیچ جۆرێک واتای (تطور) ناگەیەنێ، وشەی (تطور) بەرامبەر وشەی development یان progress بەکار بێت، ھیچیان بە منای گۆرانکاری ئیڤەلوشن ناگەیەنێ.
لە ڕوانگەی گۆرانی سروشتی «ئیڤەلوشن» ی داروینەوە؛ زۆر بێمانا دەبێت، ئەگەر بڵێین؛ بۆ نموونە:(سەگ) لە (گورگ) «متطەر» ترە!، ھەرچەندە دەزانین و، سەلمێندراوە سەگ لەجۆری گورگەوە ھاتوە، بەڵام ھیچ شتێک لە سەگدانییە «متطور» تربێت لە گورگ. ئەوەی کە ھەیە بریتییە لە دوو جۆری جیاواز لە دوو ھەلومەرجی جیاوازدا تایبەت مەندیوشیوەیان وەرگرتووە، لەوانەیە ھەندیک کەس واتێگەیشتبێت بەگوێرەی داروین، مرۆڤ لە مەیمون «متطور» ی کردووە.. !!(ھەڵبەتە پاشتر بەوردی دێینەسەر ئەو بابەتە و ڕوونی دەکەینەوە، کە داروین ھەرگیز شتی وای نەگوتووە و، ئەو واتایەش لە ئیڤەلوشندا نییە). بەڵام ئێمەی لێرەدا باس لەوە دەکەین؛ بەگوێرەی ئەو شیکردنەوەیییە، دەتوانین بڵێن مرۆڤ لە جۆرێکی «نامرۆڤی» یەوە گۆراوە بۆ ئەم مرۆڤەی کە (ھۆش) ی ھەیە، لێرەدا کەسێک دەتوانێت بپرسێت بوون بە مرۆڤ «متطور» نییە؟

ئەوەی گرنگە بیزانین، لەم پێشەکییە کورتەدا ئەوەیە؛ لەوانەیییە جۆرێک لە زیندەوەر گەشە بکات، بەڵام مرۆڤ لە سەرەتادا یەکجۆر نەبووە، بەڵکو چەندین جۆری مرۆڤ لەسەردەمە سەرەتایییەکانی بەمرۆڤ بوون ھاتنە کایەوە و، بەشێک لەم جۆرە لەمجۆرە جیاوازانە لە مرۆڤ، لە ھەمان کاتدا ژیاون… ئەمە لەلایەک، لەلایەکی تروە، لەوانەیە ھۆشمەندی کەڵکێکی زۆری بە جۆرەمرۆڤییەکان گەیندبێت، بەڵام بەپێی گۆران کارییە سروشتییەکان، (ھۆش) تەنھا سیفەتێکی تایبەتە، وەکو ھەر سیفەتێکی تایبەت تریتر، سیفەتی تایبەت بەجۆرە زیندەوەرێکی جیاواز، دەتوانێت ئەو زیندەوەرە لەو سروشتەدا باشتر بھێێتەوە، ھەروەک ئەو دیفەتەی (داینەسۆرەکان) کە توانیان زیاتر لە ١٧٠ ملوێن ساڵ بەسەر کەوتوانە بەردەوامیان ھەبێت لە ژیاندا. یان سیفەتەتایبەتییەکانی (بەکتریا) کە جۆرێکە لە سەرکەوتوو ڕین جۆری زیندەوەر، وابزانم باشترین بەڵگە بۆ سەرکەوتنی بەکتریا وەکو زیندەوەر ئەوەیە، کە لەلەشی خۆماندا دەیدۆزینەوە؛ ژمارەی بەکتریاکان لەلەشی مرۆڤی تەندروستدا نزیکەی دەجار زیاترە لە ژمارەی ھەموو خانەکانی لەشی.. !! لەوەش گرنگ تر ئەوەیە؛ بەکتریا دەتوانێت ھەموو لە ٢٠ جۆری ترشە ئەمۆنیاکان بۆ خۆی دروست بکات، بەڵام لەشی ئێمە تەنھا توانای ١٢ جۆرلە ترشەئامۆنیاکانی ھەیە.
'''- [[ھەڵبژاردەی سروشتی]]'''

پەرەسەندن لەڕێی ھەڵبژاردەی سروشتییەوە ئەو ڕێکارەیە کە ڕێگە دەدات دیاردەی مانەوەی پێشکەوتوو و زاوزێ کردن باوتر بێت لە نەوە سەرکەوتووەکانی داھاتوودا و زۆرجار دەستەواژەی «شێوازی خود سەلمێنەر» ی بۆ بەکارھاتووە چونکە ئەم سێ ڕاستییەی خوارەوە جێبەجێ دەکات:&lt;ref name=&quot;Ewens W.J. 2004&quot;&gt;{{harvnb|Ewens|2004}}{{page needed|date=December 2014}}&lt;/ref&gt;
* گۆڕان بوونی ھەیە لە زیندەوەرەکان دا بەپێی زانستی شێوازی دروستبوون (مۆرفۆلۆجیا)، زانستی جەستەیی و ھەڵسوکەت.
* خەسڵەتە جیاوازەکان پێدەر و بەخشەری ڕێژەی جیاوازی مانەوە و زاوزێ کردنن.
* ئەم خەسڵەتانە دەکرێت لە وەچەیەکەوە بۆ وەچەیەکی تر بگوێزرێنەوە.

'''٢- لادانی جین'''

'''٣- جین گواستنەوەی'''

'''٤- مەیلی بازدان'''

'''دەرئەنجامەکان'''

پەرەسەندن کاریگەری ھەیە لەسەر ھەموو لایەنەکانی شێواز و ھەڵسوکەوتی زیندەوەران. بەرچاوترین و گرنگترین لەو کاریگەرانە بریتییە لە ھەڵسوکەوتی دیاریکراو و خۆگونجاندنی جەستەیی کە لە ئەنجامی ھەڵبژاردەی سروشتییەوە ڕوودەدەن. ئەم خۆگونجاندنانە شیاوی ڕێژەی جەستەیی بەرز دەکەنەوە لەڕێی ھاوکاری کردنی چالاکییەکانی ڕۆژانە وەک دۆزینەوەی خۆراک، خۆلادان لە ڕاوکەر و سەرنج ڕاکێشانی ھاوسەری داھاتوو. بەھەمان شێوە زیندەوەران دەتوانن بەشێک بن لە ھەڵبژاردەی سروشتیی لەڕێی ھاوکاری کردنی یەکتری لە نێوان جۆرەکانی خۆیان دا و ئەنجام دانی کاری ھاوبەش لەنێوان جۆرە جیاوازەکان دا کە دەرئەنجامەکەی سوودی ھەردوو جۆرەکە بێت. بۆ ماودایەکی درێژخایەن پەرەسەندن ھەڵدەستێت بە بەرھەم ھێنانی جۆری نوێ لەڕێگەی کەرت کردنی بنەچەی زیندەوەرەکان بۆ کۆمەڵە و وەچەی نوێ کە نەتوانن لە نێوان یەکدی دا زاوزێ و زۆربوون بکەن.

== گونجاندن ==
ڕێکاری گونجاندن ئەو ڕێکارەیە کە وا لە زیندەوەران دەکات باشتر بگونجێن لەگەڵ نیشتنگە و ئەو ژینگەی تێیدا دەژین&lt;ref&gt;{{harvnb|Lucretius}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا دەستەواژەکە دەکرێت بۆ ئەو خەسڵەتەش بەکاربێت کە گرنگە بۆ مانەوە و بەردەوام بوونی زیندەوەرەکە. بۆ نموونە، گونجاندنی ددانەکانی [[ئەسپ]] بۆ ھاڕیینی گژوگیا. دەستەواژەی «گونجاندن» بۆ تەواوی ڕێکاری پەرەسەندن بەکاردێت لە کاتێک دا دەستەواژەی «خەسڵەتی گونجاندن» بۆ ئەنجام یان بەرھەمی پەرەسەندنەکە بەکاردێت (بەشێک یان ئەرکێکی جەستە) و گونجاندن بەھۆی پەرەسەندنەوە دێتە کایەوە.&lt;ref&gt;{{harvnb|Kirk|Raven|Schofield|1983|pp=100–142, 280–321}}&lt;/ref&gt; ئەم پێناسانەی خوارەوەی گونجاندن لەلایەن زانا (سیۆدۆسیس دۆبژانسکی) ەوە کراوە:
* گونجاندن ڕێکارێکی پەرەسەندنە کە زیندەوەرێک توانای ژیانکردنی باشتر دەبێت لە نیشتنگە یان ژینەگەی خۆی دا.&lt;ref&gt;{{harvnb|Mason|1962|pp=43–44}}&lt;/ref&gt;
* توانای گونجاوی بریتییە لە بارێک کە زیندەوەرەکە بتوانێت خۆی بگونجێنێت، بە واتایەکی دی توانای زیندەوەرێک بۆ ژیان و زاوزێ کردن لە چەند نیشتنگە و ژینگەیەک دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ucmp.berkeley.edu/history/linnaeus.html|سەردێڕ=Carl Linnaeus (1707-1778)|دوایین=Waggoner|یەکەم=Ben|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٠٠|وێبگە=Evolution|بڵاوکەرەوە=[[University of California Museum of Paleontology]]|شوێن=Berkeley, California|type=Online exhibit|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110430160025/http://www.ucmp.berkeley.edu/history/linnaeus.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;
* خەسڵەتی گونجاندن لایەنێکی ڕەوتی گەشەسەندنی زیندەوەرە کە توانا و ئەگەری زیندەوەرەکە زیاد دەکات لە بەردەوامی و زۆربوون.&lt;ref&gt;{{harvnb|Bowler|2003|pp=73–75}}&lt;/ref&gt;

== پێکەوە ==
کارلێکەکان لە نێوان دوو زیندەوەرەدا دەکرێت ببێتە ھۆکاری ناکۆکی یان ھەماھەنگی. کاتێک کارلێک و مامەڵەکە لە نێوان دوو جۆردا دەبێت وەک لە نێوان ڕاوکەر و نێچیرەکەی دا ئەوا ئەم دوو جۆرە دەتوانن کۆمەڵە گونجاندێکی ھاوشێوە پەیدا بکەن. ڕوودانی پەرەسەندن لە جۆرێکیان دا دەبێتە ھۆی سەرھەڵدانی گونجاندن لە جۆرەکەی دیکەیان دا و لە ئەنجامی ڕوودانی گونجاندن لە جۆری دووەمیش دا دەبێتە ھۆی ھاوکاری کردن بۆ سەرھەڵدانی گونجاندن لە جۆری یەکەم دا. ئەم زنجیرەیە لە کردەی ھەڵبژاردە و وەڵام پێی دەوترێت پێکەوە پەرەسەندن.&lt;ref name=&quot;Darwin91&quot;&gt;{{harvnb|Burkhardt|Smith|1991}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.darwinproject.ac.uk/letter/entry-2532|سەردێڕ=Darwin, C. R. to Lubbock, John|وێبگە=[[Correspondence of Charles Darwin#Darwin Correspondence Project website|Darwin Correspondence Project]]|بڵاوکەرەوە=[[University of Cambridge]]|شوێن=Cambridge|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141215213940/http://www.darwinproject.ac.uk/letter/entry-2532|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}} Letter 2532, November 22, 1859.&lt;/ref&gt;

== ھەماھەنگی ==
ھەموو کارلێکی نێوان دوو جۆر بە ململانێ کۆتایی نایەت.&lt;ref name=&quot;Ewens W.J. 2004&quot;/&gt; زۆرێک لە کارلێکە سوودبەخشە ھاوبەشییەکان پەرەیانسەندووە. بۆ نموونە ھەماھەنگییەکی لەڕادەبەدەر بوونی ھەیە لەنێوان ڕووەک و کەڕووەکان دا کە لەسەر ڕەگی ڕووەکەکان گەورە دەبن و یارمەتییان دەدەن بۆ ھەڵمژینی پێکھاتە خۆراکییە سووبەخشەکان لە خاکەوە.&lt;ref name=&quot;Sulloway09&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sulloway|یەکەم=Frank J.|authorlink=Frank Sulloway|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Why Darwin rejected intelligent design|journal=[[Journal of Biosciences]]|بەرگ=٣٤|issue=2|پەڕەکان=١٧٣–١٨٣|doi=10.1007/s12038-009-0020-8|issn=0250-5991|pmid=١٩٥٥٠٠٣٢}}&lt;/ref&gt; ئەمە پەیوەندییەکی تەواو دوولایەنە و ئالۆگۆرکراوە بەوەی ڕووەکەکان پێکھاتە شەکرەکان دابین دەکەن بۆ کەڕووەکان لە ڕێگەی ڕۆشنە پێکھاتنەوە.

== قڕبوون (لەناوچوون) ==
قڕبوون، لەناوچوون و دیارنەمانی جۆرە زیندەوەرێکە بە تەواوی و بە شێوەیەکی یەکجاری. قڕبوون دیاردەیەکی دەگمەن نییە، چۆن جۆری زیندەوەری نوێ لە ڕێگەی «دروست بوونی جۆر» ەوە پەیدا دەبن بەھەمان شێوەش لەڕێی قڕبوونەوە لەناودەچن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Wetterbom|journal=[[Journal of Molecular Evolution]]|pmid=١٧٠٧٥٦٩٧|issn=0022-2844|doi=10.1007/s00239-006-0045-7|پەڕەکان=٦٨٢–٦٩٠|issue=5|بەرگ=٦٣|سەردێڕ=Comparative Genomic Analysis of Human and Chimpanzee Indicates a Key Role for Indels in Primate Evolution|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_2006-11_63_5/page/682|یەکەم١=Anna|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|یەکەم٤=Tomas F.|دوایین٤=Bergström|یەکەم٣=Lucia|دوایین٣=Cavelier|یەکەم٢=Marie|دوایین٢=Sevov|bibcode=2006JMolE..63..682W}}&lt;/ref&gt; و ئەمە بە کۆتا چارەنووسی ھەموو جۆرە زیندەوەرەکان دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Butlin|یەکەم١=Roger K.|دوایین٢=Tregenza|یەکەم٢=Tom|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ١٩٩٨|سەردێڕ=Levels of genetic polymorphism: marker loci versus quantitative traits|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B|بەرگ=٣٥٣|issue=1366|پەڕەکان=١٨٧–١٩٨|doi=10.1098/rstb.1998.0201|issn=0962-8436|pmc=١٦٩٢٢١٠|pmid=٩٥٣٣١٢٣}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Butlin|یەکەم١=Roger K.|دوایین٢=Tregenza|یەکەم٢=Tom|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Correction for Butlin and Tregenza, Levels of genetic polymorphism: marker loci versus quantitative traits|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B|بەرگ=٣٥٥|issue=1404|doi=10.1098/rstb.2000.2000|issn=0962-8436|وتەگێڕانەوە=Some of the values in table 1 on p. 193 were given incorrectly. The errors do not affect the conclusions drawn in the paper. The corrected table is reproduced below.|پەڕەکان=١٨٦٥}}&lt;/ref&gt; ئەم لەناوچوونانە بەدرێژایی مێژووی ژیان بە بەردەوامی ڕوویانداوە و خێرای دیاردەکەش دەگاتە ترۆپک لە ڕووداوە قڕبوونە بەکۆمەڵەکان دا وەک لە لەناوچوونی داینەسۆرەکان.

قڕبوونی جۆرەکان لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا ١٠٠–١٠٠٠ ھێندە خێراترە وەک لە کاتەکانی پێشووتر و لە ٣٠٪ جۆرەکان دەکرێت لەناوبچن ھەتا ناوەڕاستی سەدەی ٢١.&lt;ref&gt;{{harvnb|Carroll|Grenier|Weatherbee|2005}}{{page needed|date=December 2014}}&lt;/ref&gt; ئێستا چالاکییەکانی مرۆڤ بە ھۆکاری سەرەکی ڕووداوی قڕبوونی ئەم سەردەمە دادەنرێت و لە داھاتوودا گەرم بوونی جیھان دەکرێت ڕووداوەکە خێراتر بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Sawyer|بەرگ=١٠٤|pmc=١٨٧١٨١٦|issn=0027-8424|doi=10.1073/pnas.0701572104|bibcode=2007PNAS..104.6504S|پەڕەکان=٦٥٠٤–٦٥١٠|issue=16|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|یەکەم١=Stanley A.|سەردێڕ=Prevalence of positive selection among nearly neutral amino acid replacements in ''Drosophila''|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٧|یەکەم٤=Daniel L.|دوایین٤=Hartl|نووسەر٣=Zhang Zhi|یەکەم٢=John|دوایین٢=Parsch|pmid=١٧٤٠٩١٨٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژینناسی|زانست|بەردینناسی}}
{{پۆلی کۆمنز|Evolution}}

[[پۆل:توخمەگەشە]]
[[پۆل:بیردۆزەی زیندەزانی]]
[[پۆل:بیردۆزی پەرەسەندن]]
[[پۆل:ژینناسیی پەرەسەندنی]]
[[پۆل:تیۆرییەکانی ژینناسی]]
[[پۆل:پەرەسەندن]]</text>
      <sha1>9vce0sbpl31ikh2ow6yodotl6mrut1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6224</id>
    <revision>
      <id>1706160</id>
      <parentid>1540312</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5107" sha1="7uxt8r4unteirke0f8bo28epf47h0rm" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھەنجیران''' 
'''هەنجیران''' (بە کوردی: Henjiran) گوندێکە لە پارێزگای سنە، لە ناوچەی خاوومیراوا لە شاری مەریوان.

== جوگرافیا ==
- هەنجیران لە ٣٥ کیلۆمەتری شاری مەریوانە.  
- مەریوان نزیکەی ١٢٠–١٢٥ ک.م دوورە لە سنە.  
- چواردەوری هەنجیران چەن شاخێکی بەرزە و کەش و هەوایەکی کوێستانی هەیە.  
- هەنجیران لە ناوچەی خاوومیراوا لە شاری مەریوان، لە پارێزگای سنە یە (بە فارسی: استان کردستان).  
- گوندەکە لە داوێنی ناوچەی شلێر دایە و یەکێکە لە گوندە کۆنەکانی ناوچەکەو میژوی ئه گه ریتوه بو سه ده ی۷و۸ کوچی مانگی.  
- گوندەکانی چواردەوری بریتین لە قامیشڵە، دەرەوەران، بالیکەیەر، هانەشێخان و هتد.  

== دانیشتوان ==
- بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠٢٣، ژمارەی دانیشتوانی گوندەکە ٤٦٦ کەس بوو (نزیکەی ١٠١ ماڵ).  
- خەڵکەکەی بە زاراوەی سۆرانی قسە دەکەن و بە شێوەی گوندی دەژین.  
- جگە لە دانیشتوانی گوندەکە، زۆرێک لە بنەماڵەکانی لە شاری مەریوان نیشتەجێن.  

== ئابووری ==
- سەرچاوەی سەرەکی داهات ئاژەڵداری و کشتوکاڵە (وەرزێڕی).  
- بەهۆی نزیكی بە شاری مەریوان، هەندێک خێزان بە بازرگانییەکی سادە و کاروپیشەی تر سەرقاڵن، وەکو بنێشت و گەزۆ کردن و مازو چنین و هتد.  

== سروشت و دیمەن ==
- هەنجیران بە چیا و شاخە بەرزەکانی دەناسرێت و خاوەنی دارستان و گیایە زۆر و جۆراوجۆرە.  
- سروشت و دارستانه که ی پیک هاتوه له قەزوان، مازوار، بەڕوار، وێوڵ، تایلە، چوالە، گۆییژ، کێکف، هاز، گاگوێ، زوانەخەسو، پیشۆکە، گیلاخە، ڕێواس، کنگەر، مەنێ، پیچک، کەماولۆ، وەنەوشە، نەرگس، ژاڵە، هێرۆ، هەڵاڵەبرمە.  

== ئاینی و مەعنەوی ==
- بەپێی شەجەرەنامە و بەڵگە مێژووییەکان، هەنجیران بە دەستی یەکێک لە ئەولیای ئیسلام بە ناوی '''پیروێنس''' ئاوەدان کراوە.  
- بنەچەی پیروێنس دەگاتەوە بە ئیمام حەسەن کوڕی ئیمام عەلی و فاتمە (کچی پێغەمبەری ئیسلام).  
- مەرقەدی پیروێنس لە ناو گوندەکەیە و زیارتگەیەکی ناسراوە.  

=== زیارت و باوەڕ ===
- خەڵکی موسوڵمان لە دوور و نزیکەوە بۆ زیارت دەچن و باوەڕیان وایە خوا زیارەتەکەیان دەکاتە هۆی خێر و شیفا.  

== سروشت و شوێنە بەناوبانگەکان ==
* شاخی سیازاخ  
* شاخی چواربرا  
* شاخی قەڵاوەیسیان  
* هەزارماڵە  
* دۆڵی برێمان  
* چۆمی گورگە  
* چۆمی سمایلە  
* چۆمی ئەشکەوت  
* کانی مەفەر  
* کانی برێمان  
* کانی بناوەچ  
* گردی دێمی مازوار  
* دشتی بانێ  
* یاڵی ماڵان  
* چۆمی گەورە  
* شاخی ئەسحاب  

== سەرچاوەکان ==
# پەرتووکی بنەماڵەی زانیاران بە نوسینی مەلا عەبدولکەریم مودەڕس  
# پەرتووکی نورول ئەنوار بە نوسینی سەید عەبدول سەمدی توار  
# وەقفنامەی سەدەی ١٣ی زاینی بە دەستی شێخ زەکەریا
گوندێکی [[مەریوان (شارستان)|شارستانی مەریوانە]]. خەڵکی ھەنجیران بە شێوەزاری [[سۆرانی]] قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتوانی لە ئامارەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٦٦ کەس لە ١٠١ بنەماڵەدا بووە. ھەنجیران یەکێک لە گوندە ھەرە کۆنەکانی ناوچەی مەریوانە. یەکێک لە ئەو بەڵگە ھەرە کۆنانەی کە ناوی ھەنجیرانی تێدایە وەقفنامەیەکە کە لە سەدی سیانزەھەمدا بە دەستی [[شێخ زەکەریا]] نووسراوە. لە ئەم وەقفنامەیەدا ناوی [[پیریۆنس]]یش ھاتووە و [[گڵکۆ]]کەی پیریۆنسیش ئێستە لە ئەو گوندەدایە. 
==سەرچاوەکان==
* مودەڕیس، عەبدولکەریم، &quot;بنەماڵەی زانیاران،&quot; چاپەمەنیی ئانا، ١٣٩١ی ھەتاوی؛ ISBN 978-964-6876-59-0

{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی شارستانی مەریوان]]</text>
      <sha1>7uxt8r4unteirke0f8bo28epf47h0rm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوکردنی پەردەکانی مێشک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8362</id>
    <revision>
      <id>1706260</id>
      <parentid>1540372</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6564" sha1="860kzvegzuad0gh2q19v773jvq3qq9k" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{خاوێنکردن}}
}}
[[پەڕگە:Meninges-en.svg|٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|پەردەکانی مێشک]]
'''ھەورکردنی پەردەکانی مێشک''' یان شلەی [[مێشک]] لە ئەنجامی بڵاوبوونەوەی نەخۆشیە لێگیراوەکانەوە دەبێت. ئەو ھەڵئاوسانەی کە لە ئەنجامی ھەوکردنی پەردەکانی مێشکەوە دروست دەبێت چەند نیشانەیەکی لێدەکەوێتەوە کە بەگشتی بریتین لە ژانەسەر و [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تا]] و ڕەقبوونی مل.

زۆربەی بارەکانی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک لە ئەنجامی تووشبوون بە ڤایرۆسەوە دەبێت، بەڵام ھەندێک جار لە ئەنجامی بەکتریا و کەڕووشەوە دەبێت.
ئەگەر تۆ گومانت کرد کە خۆت یاخود یەکێک تووشی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک بووە، پێویستە کت و پڕ سەردانی نەخۆشخانە بکرێت، چارەسەری زوویی دەبێتە ھۆی ڕێگرتن لە ئاڵۆزیەکانی ئەم نەخۆشیە.

== نیشانەکانی ==
زۆر جار نیشانە زووەکانی ئەم نەخۆشیە تێکەڵ دەکرێت لەگەڵ نیشانەکانی [[ھەڵامەت]]. نیشانەکانی نەخۆشی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک ڕوودەدات لە ماوەی ڕۆژێک یاخود دوو ڕۆژ، بەشێوەیەکی نموونەیی نیشانەکان بریتین لە؛

# تایەکی بەرز
# ژانەسەرێکی تووند
# ھێڵنج و ڕشانەوە لەگەڵ ژانەسەرەکە
# گێژ بوون
# [[گەشکە]]
# خەواڵوویی
# ڕەق بوونی مل
# ھەستیاری بۆ ڕووناکی
# لەدەستانی حەز بۆخواردن و خواردنەوە
# سوورھەڵگەڕانی پێست لە ھەندێک باردا

=== نیشانەکان لە منداڵی ساوا ===

# گریانی بەردەوام
# زۆر خەواڵوویی و بێ وەزعی
# کەم خواردنی شیر
# پۆقڵە کردنی خاڵێکی نەرم لە سەر سەری ساوایەکە &quot;بەشی پێشەوە&quot;
# ڕەق بوونی لاشە و ملی ساوایەکە

=== کەی سەردانی پزیشک بکرێت؟ ===

ئەگەر خۆت یاخود کەسێکی تر لە ئەندامانی خێزانەکەت نیشانەکانی نەخۆشی ھەوکردنی پەردەکانی مێشکی ھەبوو، وەک تا و ژانەسەرێکی تووند و گێژ بوون و ھێلنج و ڕشانەوە و مل ڕەقی – ئەوا پێویستە کت و پڕ سەردانی پزیشک یاخود نەخۆشخانە بکرێت، ناتواندرێت بزاندرێت کە کام جۆر لە ھەوکردنی پەردەکانی مێشکیت ھەیە تەنھا بە بەسەردانی پزیشک نەبێت.
liuy

=== ھۆکارەکانی تووشبوون بە ھەوکردنی پەردەکانی مێشک ===

# تووشبوون بە بەکتریا
# تووشبوون بە ڤایرۆس
# تووشبوون بە کەڕوو

=== ھۆکارە مەترسیدارەکان ===

ئەو ھۆکارانەی کەوا دەکات کەسێک لەکەسێکی تر ڕێژەی تووشبوونی بە نەخۆشی‌یەکە ھەبێت، ئەمانەن؛

# تەمەن؛ منداڵان تەمەنیان لە خوار ٥ ساڵی زیاتر تووشی ھەوکردنی ڤایرۆسی پەردەکانی مێشک دەبن.
# ژیان لە کۆمەڵگەی قەرباڵغ &quot;بەشە ناوەخۆیەکان، زیندانەکان، پێگە سەربازیەکان.. ھتد&quot;؛ ئەمەش ھۆکارێکی ترە کە ئاسانکاری دەکات لە بڵاو بوونەوەی نەخۆشی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک.
# ماوەی دووگیانی.
# ئیش کردن لە گەڵ یاخود لە ناو ئاژەڵان.
# ئەو کەسانەی سیستەمی بەرگریان بێ ھێزە بۆ ھەر ھۆکارێک بێت؛ بۆ نموونە ئەو کەسانەی نەخۆشی [[شەکرە]]یان ھەیە، یاخود نەخۆشی [[ئایدز]].. ھتد.

=== ئاڵۆزیەکانی ===

ئالۆزیەکانی نەخۆشی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک سەختە، ھەرچەند ماوەی درێژ نەخۆشیەکە بەبێ چارەسەری بمێنێتەوە ئەوەند مەترسی گەشکە یاخود تێکچوونی نەگەڕاوەی دەماری زیاترە وەک &quot;لەدەستانی بیستن و بینین و قسەکردن و فێربوون و ھەڵسوکەوت&quot;.

=== خۆپاراستن ===

ھەوکردنی پەردەکانی مێشک لە ئەنجامی تووشبوونی بەربڵاوەوە دەبێت. بەزۆری بەکتریا و ڤایرۆس کە دەبنە ھۆی تووشبوونی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک لە ئەنجامی بڵاوبوونەوە بە ھۆی پژمین یاخود کۆخیین یاخود گۆڕینەوەی کەل و پەلی خۆراک یاخود ھەر کەل و پەلێکی تایبەت &quot;وەک فلچەی ددان&quot; دەبێت. ھەروەھا ژیان لەگەڵ کەسێک کە نەخۆشیەکەی ھەبێت یاخود لە شوێنێک کە نەخۆشیەکە بەربڵاوە ئەوا مەترسی تووشبوون زیاد دەبێت.

== ئەم خاڵانەی خوارەوە یارمەتیت دەدات پاراستنی لە تووشبوون ==

شووشتنی دەستەکان بە جوانی پێش خواردن یاخود دوای دەست بە ئاو گەیاندن، پێویستە منداڵان فێر بکرێن بۆ ئەم خاڵە.

لە کاتی پژمین یاخود کۆخین دەم و کەپووت داپۆشە.

لە کاتی دووگیانی پێویستە گرنگی تەواو بە خۆراک بدرێت، گۆشت جوان بکوڵێت، پەنیر نەخورێت، ھەروەھا شیر.

== سەرچاوەکان ==
سایتی پژیشک بۆ ھەمووان&lt;ref&gt;http://pzishk.synthasite.com/naxoshyakatbnasa-damar-hawkrdni-parday-meshk.php&lt;/ref&gt; وەرگیراوە لە ٢٧ی فیبریوەری ٢٠١١، کاتژمێر ١١:١٥ پ. ن.&lt;references /&gt;

{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Meningitis}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەوکردن]]
[[پۆل:نەخۆشی‌یە گوێزراوەکان]]
[[پۆل:نەخۆشی‌یەکانی کۆئەندامی دەمار و مێشک]]</text>
      <sha1>860kzvegzuad0gh2q19v773jvq3qq9k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706295</id>
      <parentid>1706260</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6619" sha1="dk0et2vv7h50896yn3yijidsdzd8ujs" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{خاوێنکردن}}
}}
[[پەڕگە:Meninges-en.svg|٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|پەردەکانی مێشک]]
'''ھەورکردنی پەردەکانی مێشک''' یان شلەی [[مێشک]] لە ئەنجامی بڵاوبوونەوەی نەخۆشیە لێگیراوەکانەوە دەبێت. ئەو ھەڵئاوسانەی کە لە ئەنجامی ھەوکردنی پەردەکانی مێشکەوە دروست دەبێت چەند نیشانەیەکی لێدەکەوێتەوە کە بەگشتی بریتین لە ژانەسەر و [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تا]] و ڕەقبوونی مل.

زۆربەی بارەکانی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک لە ئەنجامی تووشبوون بە ڤایرۆسەوە دەبێت، بەڵام ھەندێک جار لە ئەنجامی بەکتریا و کەڕووشەوە دەبێت.
ئەگەر تۆ گومانت کرد کە خۆت یاخود یەکێک تووشی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک بووە، پێویستە کت و پڕ سەردانی نەخۆشخانە بکرێت، چارەسەری زوویی دەبێتە ھۆی ڕێگرتن لە ئاڵۆزیەکانی ئەم نەخۆشیە.

== نیشانەکانی ==
زۆر جار نیشانە زووەکانی ئەم نەخۆشیە تێکەڵ دەکرێت لەگەڵ نیشانەکانی [[ھەڵامەت]]. نیشانەکانی نەخۆشی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک ڕوودەدات لە ماوەی ڕۆژێک یاخود دوو ڕۆژ، بەشێوەیەکی نموونەیی نیشانەکان بریتین لە؛

# تایەکی بەرز
# ژانەسەرێکی تووند
# ھێڵنج و ڕشانەوە لەگەڵ ژانەسەرەکە
# گێژ بوون
# [[گەشکە]]
# خەواڵوویی
# ڕەق بوونی مل
# ھەستیاری بۆ ڕووناکی
# لەدەستانی حەز بۆخواردن و خواردنەوە
# سوورھەڵگەڕانی پێست لە ھەندێک باردا

=== نیشانەکان لە منداڵی ساوا ===

# گریانی بەردەوام
# زۆر خەواڵوویی و بێ وەزعی
# کەم خواردنی شیر
# پۆقڵە کردنی خاڵێکی نەرم لە سەر سەری ساوایەکە &quot;بەشی پێشەوە&quot;
# ڕەق بوونی لاشە و ملی ساوایەکە

=== کەی سەردانی پزیشک بکرێت؟ ===

ئەگەر خۆت یاخود کەسێکی تر لە ئەندامانی خێزانەکەت نیشانەکانی نەخۆشی ھەوکردنی پەردەکانی مێشکی ھەبوو، وەک تا و ژانەسەرێکی تووند و گێژ بوون و ھێلنج و ڕشانەوە و مل ڕەقی – ئەوا پێویستە کت و پڕ سەردانی پزیشک یاخود نەخۆشخانە بکرێت، ناتواندرێت بزاندرێت کە کام جۆر لە ھەوکردنی پەردەکانی مێشکیت ھەیە تەنھا بە بەسەردانی پزیشک نەبێت.
liuy

=== ھۆکارەکانی تووشبوون بە ھەوکردنی پەردەکانی مێشک ===

# تووشبوون بە بەکتریا
# تووشبوون بە ڤایرۆس
# تووشبوون بە کەڕوو

=== ھۆکارە مەترسیدارەکان ===

ئەو ھۆکارانەی کەوا دەکات کەسێک لەکەسێکی تر ڕێژەی تووشبوونی بە نەخۆشی‌یەکە ھەبێت، ئەمانەن؛

# تەمەن؛ منداڵان تەمەنیان لە خوار ٥ ساڵی زیاتر تووشی ھەوکردنی ڤایرۆسی پەردەکانی مێشک دەبن.
# ژیان لە کۆمەڵگەی قەرباڵغ &quot;بەشە ناوەخۆیەکان، زیندانەکان، پێگە سەربازیەکان.. ھتد&quot;؛ ئەمەش ھۆکارێکی ترە کە ئاسانکاری دەکات لە بڵاو بوونەوەی نەخۆشی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک.
# ماوەی دووگیانی.
# ئیش کردن لە گەڵ یاخود لە ناو ئاژەڵان.
# ئەو کەسانەی سیستەمی بەرگریان بێ ھێزە بۆ ھەر ھۆکارێک بێت؛ بۆ نموونە ئەو کەسانەی نەخۆشی [[شەکرە]]یان ھەیە، یاخود نەخۆشی [[ئایدز]].. ھتد.

=== ئاڵۆزیەکانی ===

ئالۆزیەکانی نەخۆشی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک سەختە، ھەرچەند ماوەی درێژ نەخۆشیەکە بەبێ چارەسەری بمێنێتەوە ئەوەند مەترسی گەشکە یاخود تێکچوونی نەگەڕاوەی دەماری زیاترە وەک &quot;لەدەستانی بیستن و بینین و قسەکردن و فێربوون و ھەڵسوکەوت&quot;.

=== خۆپاراستن ===

ھەوکردنی پەردەکانی مێشک لە ئەنجامی تووشبوونی بەربڵاوەوە دەبێت. بەزۆری بەکتریا و ڤایرۆس کە دەبنە ھۆی تووشبوونی ھەوکردنی پەردەکانی مێشک لە ئەنجامی بڵاوبوونەوە بە ھۆی پژمین یاخود کۆخیین یاخود گۆڕینەوەی کەل و پەلی خۆراک یاخود ھەر کەل و پەلێکی تایبەت &quot;وەک فلچەی ددان&quot; دەبێت. ھەروەھا ژیان لەگەڵ کەسێک کە نەخۆشیەکەی ھەبێت یاخود لە شوێنێک کە نەخۆشیەکە بەربڵاوە ئەوا مەترسی تووشبوون زیاد دەبێت.

== ئەم خاڵانەی خوارەوە یارمەتیت دەدات پاراستنی لە تووشبوون ==

شووشتنی دەستەکان بە جوانی پێش خواردن یاخود دوای دەست بە ئاو گەیاندن، پێویستە منداڵان فێر بکرێن بۆ ئەم خاڵە.

لە کاتی پژمین یاخود کۆخین دەم و کەپووت داپۆشە.

لە کاتی دووگیانی پێویستە گرنگی تەواو بە خۆراک بدرێت، گۆشت جوان بکوڵێت، پەنیر نەخورێت، ھەروەھا شیر.

== سەرچاوەکان ==
سایتی پژیشک بۆ ھەمووان&lt;ref&gt;http://pzishk.synthasite.com/naxoshyakatbnasa-damar-hawkrdni-parday-meshk.php&lt;/ref&gt; وەرگیراوە لە ٢٧ی فیبریوەری ٢٠١١، کاتژمێر ١١:١٥ پ. ن.&lt;references /&gt;

{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Meningitis}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەوکردن]]
[[پۆل:نەخۆشی‌یە گوێزراوەکان]]
[[پۆل:نەخۆشی‌یەکانی کۆئەندامی دەمار و مێشک]]
[[پۆل:فریاکەوتنە پزیشکییەکان]]</text>
      <sha1>dk0et2vv7h50896yn3yijidsdzd8ujs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵامەت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8363</id>
    <revision>
      <id>1706308</id>
      <parentid>1540408</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5413" sha1="dpkm999x1dz93wxaaufmgjm3knh72g5" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{پێویستی بە شارەزایە|date=ئەیلوول ٢٠٢١}}
}}
'''ھەڵامەت''' ھەوکردنێکی کاتی بۆشاییە ھەوایەکانی دەوروبەری لووتە لە ھەوکردنی کاتی، بۆشایەکانی دەوروبەری ڕێڕەوی لووت ھەودەبن و ئەستوردەبن، ئەمە کاردەکاتە سەر دەرچوونی ئەو لیجە ماددەیەی کە دروستی دەکەن.

لە ھەوکردنی کاتی بۆشایەکان ھەناسەدان بە کەپوو گران دەبێت، دەوردوبەری چاوەکان و ڕووخسار ئەستوردەبن، لەوانەیە تۆ ئازاری دەم و چاو و کەلەی سەرت ھەبێت (دەم و چاو و کەلەی سەر وەک لێدانی دڵی لێدەدات). زۆربەی جار ھەوکردنی کاتی بۆشاییە ھەوایەکان لە ئەنجامی ھەڵامەتەوە دەبێت، بەڵام دەکرێت ھۆکارەکەی بەکتریا، کەڕوو یاخود ھەستیاری بێت. چارەسەریشی دەوەستێتە سەر ھۆکاری تووشبوونی. لە زۆربەری بارەکان چارەسەری لە ماڵەوە بەسە، بەڵام لەگەڵ ئەمەش ھەوکردنی بۆشاییە ھەوایەکان بۆ ماوەیەکی بەردەوام ئاڵۆزی خراپی لێدەکەوێتەوە. ئەگەر ھەوکردنی بۆشاییە ھەوایەکان لە ٨ ھەفتە زیاتری خایەن ئەوا بە ھەوکردنی درێژخایەنی دادەندرێت.
== نیشانەکانی ==

*دەرچوونی کێم و شلە کەپوو، یاخود چوونە خوارەوە لە پشتەوەی زمان بۆ ناو گەروو

*گیرانی ڕێڕەوی کەپوو

*ئازار و ئەستوربوون لە دەوردی دەم و چاو و نێوچەوان

*ئازار لە ددانەکانی بەشی سەرەوەی چەنگە

*کەم بوونەوەی ھەستی بۆنکردن

*کۆخە

*ھەندێک جار دەبێتە ھۆی

*ئازار لە گوێیەکان

*ئازار لە گەروو

*شەکەتی

*تا

*ھێلنج
 

== کەی سەردانی پزیشک بکرێت ==

ئەگەر نیشانەکان بەم شێوەیە بوو؛ باش نەبوون دوای جەند ڕۆژێک، پلەی گەرمی بەرزتر لە ٣٨٫١ سلس، یاخود ئەگەر مێژووی زۆر تووشبوون بە ھەوکردنی بۆشایەکانت ھەبێت.
ھەروەھا ئەگەر ئەم نیشانانەت ھەبوو ئەوا کت و پڕ سەردانی پزشک بکە؛

ئازار یاخود ئەستووربوون لەدەوروبەری چاوەکان.

ئەستووربوونی نێوچەوان.

گێژبوون.

خێل بوون.

ڕەقبوونی مل.

تەنگەنەفەسی.
 
== ھۆیەکانی تووشبوون ==

تووشبوون بە ڤایرۆس، زۆربەی جارەکان ھۆیەکەی ھەڵامەتە.

تووشبوون بە بەکتریا.

تووشبوون بە کەڕوو.

ھەندێک باری تایبەت بە کەپوو مەترسی تووشبوون زیاد دەکەن، وەک خواری دیواری کەپوو، یاخود ھەبوونی گرێ لەناو بۆشایی کەپوو..ھتد.
 
== ئالۆزییەکانی ==

لەوانیە ببێتە ھەوکردنی درێژخایەنی بۆشاییە ھەوایەکان.

ھەوکردنی پەردی دەماغی.

کێشەی بینین.

ھەندێک جار لەو کەسانەی کە [[ڕەبوو]]یان ھەیە دەبێتە ھۆی بزواندنی نۆرەی ڕەبووی.

ھەندێک جار دەبێتە ھۆی ھەوکردنی گوێیەکان.

== چارەسەری لە ماڵەوە ==

پشووەکی تەواو بدە.

بڕێک زۆر لە شلە بخۆرەوە، بەڵام خۆت دووربگرە لە خواردنەوەی ئەو شلەمەنیانەی کە کافاین و کحولیان تێدایە.

ھەڵمژینی ھەڵم؛ مەنجەڵێک ئاو بخرە سەر ئاگر، پاشان ھەڵمی ئاوەکە ھەڵمژە.

خاولیەکی گەرم بخەرە سەر دەم و جاوت.

لە کاتی نووست سەرت بڵند بکە.
 
== خۆپاراستن ==

خۆت بپارێزە لە ھەڵامەت.

ئەگەر ھەستیاریت ھەیە &quot;حەساسی&quot; ئەوا پێویستە چارەسەری تەواو وەربگریت لەلاین پزیشک پسپۆڕ.
جگەرە مەکێشە.
== سەرچاوەکان ==

سایتی پژیشک بۆ ھەمووان &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://pzishk.synthasite.com/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161105025331/http://pzishk.synthasite.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە رۆژی ٢٧ی فیبریوەری وەرگیراوە، کاتژمێر ١١:٠٣ پ.ن.

{{reflist}}

{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەستۆکی]]
[[پۆل:ن‏‏‏ە‏‏‏خۆشی‌ی گواستراو‏‏‏ە‏‏‏کانە]]
[[پۆل:ن‏‏‏ە‏‏‏خۆشی‌یکانی کۆئ‏‏‏ە‏‏‏ندامی ھ‏‏‏ە‏‏‏ناسەە]]</text>
      <sha1>dpkm999x1dz93wxaaufmgjm3knh72g5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9196</id>
    <revision>
      <id>1706141</id>
      <parentid>1696239</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11293" sha1="j8k9wagfq4vk4qo478zdhyr69slbhj4" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Pomegranate fruit.jpg|چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی هەنار]]
'''ھەنار''' ([[ناوی زانستی]]: Punica granatum) [[میوە]]یەکە، ئاسایی ڕەنگی [[سوور]]ە.

== مێژوو ==
ھەنار لە [[قورئانی پیرۆز]]دا ناوی ھاتووە. تا ئێستاش جوولەکەکان ھەنار لە ھەندێ تقوسی ئایینی بەکار دەھێنن. ڕۆمان و گریک و [[فیرعەونەکان]] ھەناریان ناسیوە ئەمەش لە نەخش و نیگاری سەر دیواری پەرستگاکانیان دەرکەوتووە. بنەچەی ھەنار [[ئاسیا]]یە بە تایبەتیش [[ئێران]] و [[ھیندستان]]، ھەنار لە شامەوە ([[سووریا]]، [[ئوردن]]، [[فەلەستین]]، [[لوبنان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Punica granatum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |ناونیشان=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:554129-1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Plants of the World Online |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&amp;taxon_id=200014674|سەردێڕ=Punica granatum in Flora of Pakistan @ efloras.org}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٦دا براوەتە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[ئیسپانیا]] و لە ساڵی ١٧٦٩دا لەلایەن نیشتەجێبووانی ئیسپانییەوە براوەتە [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Pomegranate |ناونیشان=https://hort.purdue.edu/newcrop/morton/pomegranate.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=hort.purdue.edu}}&lt;/ref&gt;

گواستراوەتەوە بۆ [[باکووری ئەفریقا]] و [[میسر]] و [[حەوزی سپی ناوەڕاست]]. سێ جۆر ھەنار ھەیە، ھەناری شیرین و ھەناری ترش و ھەناری مزر کە تامەکەی لە نێوان ترشی و شیرینی دایە.

ئەگەرچی هەنار بە ئەسڵ لە ئێران و ناوچەکانی دەوروبەرییەتی، بەڵام ئەمڕۆ لە سەرانسەری [[ڕۆژاوای ئاسیا|ڕۆژئاوای ئاسیا]]، [[باشووری ئاسیا]]، [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]]، باکوور و باشووری سەحرای ئەفریقا، بەشە وشکەکانی [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا]]، حەوزی دەریای سپیی ناوەڕاست، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[چیلی]] دەکێڵرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Pomegranate |ناونیشان=https://hort.purdue.edu/newcrop/morton/pomegranate.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=hort.purdue.edu}}&lt;/ref&gt; میوەکە بە شێوەیەکی ئاسایی لە نیوەگۆی باکوور لە مانگی ئەیلول تا مانگی شوبات، و لە نیوەگۆی باشوور لە مانگی ئازار تا مانگی ئایار پێدەگات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sinha|یەکەم=Nirmal K.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1qwuBXeczzgC&amp;pg=PT1696|سەردێڕ=Handbook of Fruits and Fruit Processing|دوایین٢=Sidhu|یەکەم٢=Jiwan|دوایین٣=Barta|یەکەم٣=Jozsef|دوایین٤=Wu|یەکەم٤=James|دوایین٥=Cano|یەکەم٥=M. Pilar|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=John Wiley &amp; Sons|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٣٥٢٦٣-٢|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |دوایین=Joshi |یەکەم=V.K. |سەردێڕ=Science and Technology of Fruit Wines |ڕێکەوت=٢٠١٧|ئیش=Science and Technology of Fruit Wine Production |پەڕەکان=١–٧٢|ناونیشان=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780128008508000016 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Elsevier |doi=10.1016/B978-0-12-800850-8.00001-6 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٨٠٠٨٥٠-٨|دوایین٢=Panesar |یەکەم٢=P.S. |دوایین٣=Rana |یەکەم٣=V.S. |دوایین٤=Kaur |یەکەم٤=S.}}&lt;/ref&gt;

== چارەسەر بە ھەنار ==
* گیراوەکەی خاوکەر (مسکن) ە بۆ ئازار و باشە بۆ چارەسەرکردنی تا.
* گیراوەی ھاڕراوی گوڵەکەی باشە بۆ چارەسەرکردنی [[سکچوون]] و لەناودانی جۆرەکانی کرمی مشەخۆر.
* کوڵاوی توێکڵەی ھەنار باشە بۆ:
* لەگەڵ ھەنگوین وەکو نەرمکەر (بۆ نەرم کردن).
* پاککەرە بۆ ناو دەم و سێنگ و کۆکە ڕەشە.
* دڵ و گەدە بەھێز دەکات و خوێن پاک دەکات و باشە بۆ کەمکردنی ھەوکردنی جگەر و دژ بە ڕشانەوەیە، ھەروەھا ڕێژەی [[میزکردن]] زیاد دەکات.
* بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی ھەرسکردن و دەبێتە ھۆی ھەرسکردنی خواردنی قورس و چەور.
* کرمی مشەخۆر دەردەکاتە دەرەوەی لەش و باشە بۆ چارەسەرکردنی سکچوون.
* کوڵاوی توێکڵەکەی باشە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی پێست.
* ھەنار یەکێکە لەو میوانەی لەوەرزی پایزدا پێ دەگات، خواردنی ئەم میوەیەش بەشێوەیەکی رێکخراو دەبێتە ھۆی پاراستنی مرۆڤ لە زۆرێک لەنەخۆشیە مەترسیدارەکان، بەھۆی بوونی ماددە دژەئۆکسیدەکان و ڤیتامینەکانەوە ھەنار دەبێتە ھۆی پاراستنی پێست و مانەوەی بەجوانی، بەپێی توێژینەوەیەکی نوێش رۆژانە خواردنی سێ ھەنار ھۆکارێکی باشە کە پارێزگاری لەگەنجێتیت بکەیت و نیشانەکانی پیربوون لەخۆت دووربخەیتەوە.
* سودەکانی ھەنار بۆ پاراستن لە پیربوون: ھەنار زۆرێک لە ڤیتامینە گرنگەکان کە لاشە پێویستی پێیەتی تێیدایە، کە ڕۆڵیان ھەیە لە مانەوەی پێست بەجوانی، بوونی ڤیتامین A و C وا دەکات کە ڕووخسار بەجوانی بمێنێتەوە نیشانەکانی پیربوون دوابخات، ھەروەھا ھۆکارێکە بۆ دروست نەبوونی لۆجبوونی پێست.
* سودەکانی ھەنار وەک دژە ئۆکسید: بەھۆی بوونی بڕێکی باش لە ماددە دژە ئۆکسیدەکان دەبێتە ھۆی ئۆکساندنی لەخانەکانی لاشەدا، کە ئەمەش باشترین ھۆکارە بۆ بەرەنگاربوونەوەی دەرکەوتنی نیشانەکانی پیری کە بەھۆی تێپەڕبوونی تەمەنەوە دروست دەبن، ھەروەھا بەھۆی دژە ئۆکسیدەکانەوە دەبێتە ھۆی لەناوبردنی وەرەمە شێرپەنجەیەکان. 

== پێکهاتە ==
هەنار [[دەوەن]] یان دارێکی بچووکە کە بەرزییەکەی دەگاتە ١٫٥ تا ٥ مەتر و چەندین لقی دڕکاوی هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&amp;taxon_id=200014674|سەردێڕ=Punica granatum in Flora of Pakistan @ efloras.org}}&lt;/ref&gt; تەمەن درێژە، هەندێک لە نموونەکانی لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] بۆ ماوەی ٢٠٠ ساڵ ماونەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Pomegranate |ناونیشان=https://hort.purdue.edu/newcrop/morton/pomegranate.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=hort.purdue.edu}}&lt;/ref&gt; گەڵاکانی بەرامبەر یان نیوە بەرامبەرن، بریقەدار، لاکێشەیی تەسک، لێوارلەسەر، درێژییەکەی ١٫٩ تا ٥ سانتی‌مەتر و پانییەکەی ٠٫٨ تا ١٫٥ سانتی‌مەترە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&amp;taxon_id=200014674|سەردێڕ=Punica granatum in Flora of Pakistan @ efloras.org}}&lt;/ref&gt;

گوڵەکانی سورێکی گەش یان سپین، و تیرەکەیان ٣٫٧٥ سانتی‌مەتر یان زیاترە، بە سێ تا حەوت گەڵای گوڵ.&lt;ref name=&quot;FoP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Morton-1987&quot; /&gt; هەندێک لە جۆرە جیاوازەکانی بێبەر تەنها بۆ گوڵەکانیان دەچێنرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://homeorchard.ucanr.edu/The_Big_Picture/Pollination |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241205201504/https://homeorchard.ucanr.edu/The_Big_Picture/Pollination/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=باخچەی دواوەی کالیفۆرنیا |زمان=en-US |سەردێڕ=گردەگۆڕکێ |بڵاوکەرەوە=کشتوکاڵ و سەرچاوە سروشتییەکانی زانکۆی کالیفۆرنیا |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; 

&lt;gallery class=&quot;center&quot; mode=&quot;nolines&quot; widths=&quot;170&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
پەڕگە:Pomegranate_fruit_-_whole_and_piece_with_arils.jpg|هەناری تەواو و پارچەیەک لەگەڵ دەنکەکانیدا
پەڕگە:Flower_of_Pomegranate.jpg|گوڵی هەنار
پەڕگە:Pomegranate_Fruit_Setting.jpg|پێکهاتنی میوە
پەڕگە:Pom_May_2022.jpg|هەنارێک کە وەک بۆنسای ڕاهێنراوە
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==
* [http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/cgi-bin/list_nut_edit.pl: زانیاری لە بارەی ھەنار و پێکھاتەکانی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120729071321/http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/cgi-bin/list_nut_edit.pl |date=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢ }}
* [http://www.nrttv.com/nrt2/Detail.aspx?Jimare=9113 ماڵپەری ئێن ئارتی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151202040612/http://www.nrttv.com/NRT2/Detail.aspx?Jimare=9113 |date= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ }}
* [https://web.archive.org/web/20181121171025/http://ba8.org/ مااڵپەڕی بەھەشت]
{{خۆراکەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ڕوەک|خۆراک|میوە|پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Punica granatum}}

{{خۆراک-کۆلکە}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:گژوگیاکانی ئاسیای ناوەندی]]
[[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]]
[[پۆل:ھێماکانی ھادیس]]
[[پۆل:میوەکان]]
[[پۆل:گژوگیاکانی ئێران]]
[[پۆل:ڕوەکەکان، بەکارگیراو لە بۆنسای]]</text>
      <sha1>j8k9wagfq4vk4qo478zdhyr69slbhj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9305</id>
    <revision>
      <id>1705940</id>
      <parentid>1438979</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5634" sha1="fgdt887a8skz42kjetxjcy8niwday0c" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە}}
{{Databox}}
[[پەڕگە:Latrans-Turkey location Eastern Anatolia Region.svg|چەپ|وێنۆک|300px|ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]]

'''ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات''' یان '''ھەرێمی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ'''  (بە [[تورکی]]: Doğu Anadolu Bölgesi)‏ یەکێکە لە حەوت ناوچەی جوگرافیای کۆماری [[تورکیا]]. ڕووبەری ئەم ناوچەیە نزیکەی ١٧١ ھەزار کیلۆمەتر چوارگۆشە لە ڕووبەری تورکیا داگیر دەکات کە یەکسانە بە ٢١٪ی کۆی ڕووبەری تورکیا. لە ڕووی ڕووبەرەوە دووەم گەورەترین ناوچەی جوگرافیای وڵاتەکەیە. ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ ٥.٧٤ ملیۆن کەسی تێدایە (٢٠٠٨) کە بەسەر ١٧ پارێزگای تورکیادا دابەشکراون. ناوی «ھەرێمی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ» بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤١ لە یەکەمین کۆنگرەی جوگرافی کە لە [[ئەنقەرە]]ی پایتەختی تورکیا بەڕێوەچوو دەرکەوت. لە ڕووی جوگرافیاوە ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ بەرزترین و گەورەترین و کەمترین چڕی دانیشتووانی تورکیایە.

== ناوچە و سنوور ==
[[پەڕگە:Turkey_Eanatolia_region-ar.png|وێنۆک|پارێزگاکانی ئەنادۆڵی ڕۆژھەڵات]]

ئەم ناوچەیە دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی تورکیا و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ ناوچەی [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی|ئەنادۆڵی ناوەڕاست]] و لە باکوورەوە لەگەڵ ناوچەی [[دەریای ڕەش]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[عێراق]] و ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئێران]] و [[ئازەربایجان]] و [[ئەرمینیا]] و [[جۆرجیا]] ھاوسنوورە. ئەم ناوچەیە نزیکەی ١٧١ ھەزار کیلۆمەتر چوارگۆشە لە ڕووبەری تورکیا داگیر دەکات کە یەکسانە بە ٢١٪ی کۆی ڕووبەری تورکیا.

== دانیشتووان ==
ژمارەی دانیشتووانی ناوچەکە نزیکەی ٦.١ ملیۆن کەسە (بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠). لە ڕووی نەتەوەییەوە [[کورد]] زاڵن لە ناوچەکەدا و نزیکەی ٨٥٪ی دانیشتووانەکەی پێکدەھێنن و [[تورکەکان]] نزیکەی ١٢٪، لە کاتێکدا ئەوانی دیکە سەر بە نەتەوە جیاوازەکانن، لەوانە ئازەرییەکان، [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]، [[چەرکەس]] و جۆرجی. ئەم ناوچەیە لە دووھەمین زۆرترین ژمارەی خەڵکی گوندنشین کە کۆچیان کردووە بۆ ناوچەکانی تر، بەتایبەتی بۆ [[ناوچەی مەڕمەڕە]] کە چڕییەکی زۆری ھەیە لە تورکیا دوای ناوچەی دەریای ڕەش.

== جوگرافیا ==
بەرزی ناوچەکە دوو ھەزار و ٢٠٠ مەتر بەرزە. تایبەتمەندییە سەرەکییە جوگرافییەکانی بریتین لە [[دەشت]] و [[گرد]] و زنجیرە [[کێو|شاخەکان]] کە چالاکیی [[گڕکان]]ەکانیان کەمن.

== پارێزگاکان ==
١٤ پارێزگاری ھەیە کە بریتین لە:
* [[پارێزگای ئیدر]]

* [[پارێزگای ئەردێخان]]

* [[پارێزگای بینگۆل]]

* [[پارێزگای بەدلیس]]

* [[پارێزگای ئەرزنگان]]

* [[پارێزگای ئەرزەڕۆم]]

* [[پارێزگای ھەکاری]]

* [[پارێزگای خارپێت]]

* [[پارێزگای قەرس]]

* [[پارێزگای مەلەتی]]

* [[پارێزگای مووش]]

* [[پارێزگای دێرسیم]]

* [[پارێزگای وان]]

* [[بینگۆل (پارێزگا)|پارێزگای بینگۆل]]

== پارێزگاکانی ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات ==
* [[پارێزگای ئاگری]]
* [[پارێزگای ئەردێھان]]
* [[پارێزگای بینگۆل]]
* [[پارێزگای بدلیس]]
* [[پارێزگای دێرسم]]
* [[پارێزگای ئەرزنگان]]
* [[پارێزگای ئەرزڕوم]]
* [[پارێزگای ھەکاری]]
* [[پارێزگای ئیدر]]
* [[پارێزگای قەرس]]
* [[پارێزگای ماڵاتیا]]
* [[پارێزگای مووش]]
* [[پارێزگای خارپێت]]
* [[پارێزگای وان]]

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ھەرێمی ئێژە]]
* [[ھەرێمی مەرمەرە]]
* [[ھەرێمی مەدیتەرانە]]
* [[ھەرێمی دەریای ڕەش]]
* [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی]]
* [[ھەرێمی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]]

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Eastern Anatolia Region|ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات}}

{{ھەرێمەکانی تورکیا}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|تورکیا|کوردستان|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:مێژووی ئەرمەنستان]]
[[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]]
[[پۆل:ھەرێمەکانی تورکیا]]
[[پۆل:ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]]
[[پۆل:ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]]</text>
      <sha1>fgdt887a8skz42kjetxjcy8niwday0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فەلسەفەی زمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9443</id>
    <revision>
      <id>1706126</id>
      <parentid>1619506</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>1706126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125717" sha1="i2il07whwv9yiicb4900rs9bxbits8k" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
ئینسایکلۆپیدیای ئینتەرنێتی فەلسەفە

فەلسەفەی زمان

ئەوانەی کە دەستەواژەی &quot;فەلسەفەی زمان&quot; بەکاردەهێنن، بە شێوەیەکی گشتی بۆ ئاماژەدان بە کاری ناو بواری فەلسەفەی شیکاریی ئەنگلۆ-ئەمریکی و ڕەگ و ڕیشەکانی لە فەلسەفەی ئەڵمانی و نەمسایی سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەکاریدەهێنن. زۆرێک لە فەیلەسوفانی دەرەوەی ئەم نەریتە دید و بۆچوونیان لەسەر سروشت و بەکارهێنانی زمان هەیە، و سنووری نێوان فەلسەفەی &quot;شیکاری&quot; و &quot;کیشوەری&quot; بە تێپەڕبوونی کات زیاتر لێڵ دەبێت، بەڵام زۆربەی ئەوانەی باسی ئەم بوارە دەکەن ئاماژە بە کۆمەڵێک نەریتی دیاریکراو و نووسەری پێشەنگ و میتۆدی دیاریکراو دەکەن. ئەم وتارە ئەم تەرکیزە تەسکترە وەردەگرێت بۆ ئەوەی مێژووی نەریتێک وەسف بکات، بەڵام خوێنەران دەبێت ئەم سنووردارکردنەی مەودا لەبەرچاو بگرن.

مێژووی فەلسەفەی زمان لە نەریتی شیکاریدا بە پێشکەوتن لە لۆژیک و بە گرژییەکانی ناو گێڕانەوە نەریتییەکان دەربارەی مێشک و ناوەڕۆکەکانی لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا دەست پێدەکات. جۆرێک لە شۆڕش لەم پێشهاتانەوە سەریهەڵدا، کە زۆرجار بە &quot;وەرچەرخانی زمانی&quot; لە فەلسەفەدا ناسراوە. بەڵام، پرۆگرامە سەرەتاییەکانی لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا ڕووبەڕووی کێشەی جددی بووەوە، و لە ئەنجامدا گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە ئاراستەکاندا ڕوویدا. بەشی 1 لە خوارەوە باس لە پێشینەکان و قۆناغە سەرەتاییەکانی &quot;وەرچەرخانی زمانی&quot; دەکات، لە کاتێکدا بەشی 2 باس لە پەرەسەندنی دەکات لەلایەن پۆزەتیڤیستە لۆژیکییەکان و ئەوانی ترەوە. بەشی 3 گۆڕانکارییە لەناکاوەکان کە لە ئەنجامی کارەکانی کواین و ڤیتگنشتاینەوە سەریانهەڵداوە دەخاتەڕوو، و بەشی 4 نەخشەی ڕێباز و کەسایەتییە سەرەکییەکان دەکێشێت کە لە ناوەڕاستی سەدەوە تا ئێستا بەدوایاندا هاتوون.

خشتەی ناوەڕۆکەکان

فرێگە، ڕەسڵ و وەرچەرخانی زمانی

تیۆرییە ئاماژەییەکانی مانا

فرێگە لەسەر هەست و ئاماژە

ڕەسڵ

فەلسەفەی زمانی شیکاریی سەرەتایی

تراکتاتوس لۆجیکۆ-فیلۆسۆفیکوس

بازنەی ڤیەننا و پۆزەتیڤیستە لۆژیکییەکان

تیۆریی ڕاستی تارسکی

شۆڕشەکانی ناوەڕاستی سەدە

کواین و جیاوازیی شیکاری/تێکەڵ

ڤیتگنشتاینی دواتر

بوارە سەرەکییەکان لە بواری هاوچەرخدا

تیۆرییە مەرجدارەکانی ڕاستی مانا

مانا و بەکارهێنان

تیۆریی کردەی قسەکردن و پراگماتیک

ئاراستەکانی داهاتوو و مشتومڕە سەرهەڵداوەکان

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

1. فرێگە، ڕەسڵ و وەرچەرخانی زمانی

أ. تیۆرییە ئاماژەییەکانی مانا

زۆربەی ئامادەکارییەکان بۆ ئەوەی کە پێی دەوترێت &quot;وەرچەرخانی زمانی&quot; لە فەلسەفەی ئەنگلۆ-ئەمریکیدا لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەهەمدا ئەنجامدرا. سەرنج چووە سەر زمان چونکە زۆرێک وەک خاڵێکی سەرەکی لە تێگەیشتن لە باوەڕ و نوێنەرایەتیکردنی جیهاندا دەیانبینی. زمان وەک &quot;ناوەندی چەمکسازی&quot; بینرا، وەک ویلفرێد سێلارس دواتر دەیوت. ئایدیالیستەکان کە لە شوێنپێی کانتدا کاریان دەکرد، گێڕانەوەی &quot;تێپەڕ&quot;ی ئاڵۆزتریان بۆ مەرجەکانی ئەگەری ئەزموون پەرەپێدا، و ئەمەش کاردانەوەی توندی لەلایەن فەیلەسوفە واقیعیترەکان و ئەوانەی لایەنگری زانستە سروشتییەکان بوون لێکەوتەوە. زانایانیش لە ساڵانی 1860 و 70دا پێشکەوتنیان لە وەسفکردنی ئەرکە مەعریفییەکاندا بەدەستهێنا، وەک بەرهەمهێنانی قسە و تێگەیشتن، وەک دیاردەیەکی سروشتی، لەوانەش دۆزینەوەی ناوچەی برۆکا و ناوچەی وێرنیکە، کە دوو ناوەندی دەماریی چالاکیی زمانین.

کاری جۆن ستیوارت میڵ لەم دەوروبەرەدا ئەزموونگەرایی بەریتانی زیندووکردەوە و ڕێبازێکی بۆ زمان لەخۆگرتبوو کە مانای وشە تاکەکان دەگەڕاندەوە بۆ ئەو شتانەی کە ئاماژەیان پێدەکردن (بڕوانە 1843، 1، 2، بەشی 5). ئەزموونگەرایی میڵ وای لێکرد کە پێی وابێت بۆ ئەوەی مانا هیچ گرنگییەکی بۆ بیرکردنەوە و تێگەیشتنی ئێمە هەبێت، دەبێت لە ڕوانگەی ئەزموونی خۆمانەوە ڕوونی بکەینەوە. بەم شێوەیە، مانا لە کۆتاییدا دەبێت لە ڕوانگەی وشەکانەوە تێبگەین کە نوێنەرایەتی کۆمەڵێک هەستی هەستپێکراو دەکەن. هەموو ئەوانەی گرنگییان بە زمان دەدا هاوڕای مەیلی ئەزموونگەرایی میڵ نەبوون، هەرچەندە زۆربەیان هاوڕای بوون لەوەی کە ئاماژەدان، نەک واتای لاوەکی، دەبێت لە چەقی گێڕانەوەی مانادا بێت. وشەیەک بە نوێنەرایەتیکردنی شتێک ئاماژەی پێدەدات، وەک چۆن ناوی من نوێنەرایەتی من دەکات، یان &quot;بالتیمۆر&quot; نوێنەرایەتی شارێکی دیاریکراو لە کەناری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکا دەکات؛ وشەیەک شتێک دەگەیەنێت کاتێک &quot;سیفەتێک دەگەیەنێت&quot; بە دەستەواژەکانی میڵ، وەک &quot;مامۆستا&quot; بە گشتی ئاماژە بە شارەزایەک لە بوارێکی ئەکادیمیدا و کەسێک کە دەسەڵاتی دامەزراوەیی دیاریکراوی هەیە دەکات. بۆ زۆربەی دەربڕینەکان، فەیلەسوفان پێیان وابوو کە بۆ تێگەیشتن لە ماناکانیان ئەوەیە کە بزانن نوێنەرایەتی چی دەکەن، وەک چۆن زۆرجار پێمان وایە ناوە تایبەتەکان تەنها وەک ناونیشانێک بۆ ئەو شتانەی کە ئاماژەیان پێدەدەن خزمەت دەکەن. (میڵ هەروەها مەیلی بەکارهێنانی &quot;مانا&quot;ی هەبوو لە قسەکردن لەسەر واتای لاوەکی، و ڕەنگە تێبینی هەبێت لەسەر وتنی ئەوەی کە ناوە تایبەتەکان &quot;مانا&quot;یان هەیە، هەرچەندە ئەمە ڕەتکردنەوەی ئەوە نییە کە ئاماژە بە شتەکان دەکەن.) بەم شێوەیە،

(1) پشیلەکە لەسەر بەفرگرەکە دانیشت.

دەبێت وەک ڕێکخستنێکی ئاڵۆزی نیشانەکان تێبگەین. &quot;پشیلەکە&quot; ئاماژە بە چوارپێیەکی ماڵی توکن دیاریکراو دەکات، &quot;بەفرگرەکە&quot; ئاماژە بە شتێک دەکات، و هتد. پێویستی بە ڕوونکردنەوەی زیاتر دەبوو بۆ کردارەکان، وشەسازیی لۆژیکی و پۆلەکانی تری دەستەواژەکان، بەڵام زۆربەی فەیلەسوفان پشتیوانی گێڕانەوەی مانا بە ئاماژەدان دەزانی، و بەکارهێنانی زمان بە پرۆسەی بەڕێوەبردنی نیشانەکان دەزانی. ئەم نیشانانە ڕەنگە ڕاستەوخۆ ئاماژە بە شتەکان بکەن، یان ڕەنگە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ بە نوێنەرایەتیکردنی شتێک لەناو مێشکی ئێمەدا بیکەن، بەدوای لۆکدا، کە وشەکانی وەک &quot;نیشانەی بیرۆکەکان&quot; وەسف کردووە (1690، III، 1).

گێڕانەوەکان کە جەختیان لەسەر ئاماژەی دەستەواژەکان دەکردەوە وەک پێکهێنەری مانای زۆربەی دەربڕینەکان، ڕووبەڕووی دوو کێشەی جددی بوونەوە. یەکەم، نەیانتوانی ئەگەری دەستەواژە بێ ئاماژەکان و ڕستە بوونییە نەرێنییەکان ڕوون بکەنەوە. لەسەر وێنەیەکی ئاماژەیی وای مانا، مانای زۆربەی دەربڕینەکان تەنها هەڵگرەکانیان دەبوو، بۆیە ڕستەیەکی بوونی وەک

(2) جۆن کۆلترەین ساکسۆفۆن دەژەنێت.

شیکردنەوەی ئاسان بوو. دەستەواژەی بابەتییەکەی، &quot;جۆن کۆلترەین&quot;، ئاماژەی بە کەسێکی دیاریکراو دەکرد و ڕستەکە دەربارەی ئەو دەڵێت کە کارێکی دیاریکراو دەکات: ساکسۆفۆن دەژەنێت. بەڵام چی دەربارەی ڕستەیەکی وەک

(3) فلۆجیستۆن وا بیردەکرایەوە کە هۆکاری سوتان بێت.

بە گریمانەی ئەوەی کە شتێک بە ناوی فلۆجیستۆن بوونی نییە و هەرگیز نەبووە، چۆن دەتوانین لەم ڕستەیە تێبگەین؟ ئەگەر مانای ئەو دەربڕینانە ئاماژەکەیان بێت، ئەوا ئەم ڕستەیە دەبێت وەک بێمانا بێتە بەرچاومان. ماینۆنگ (1904) پێشنیاری کرد کە ئەم جۆرە دەربڕینانە ئاماژە بە بوونەوەرانێک دەکەن کە &quot;هەن&quot;، بەڵام بوونیان نییە، بەمەش جۆرێک لە واقیعی پێبەخشین، هەرچەندە یەکێک لە دەرەوەی گەردوونی ڕاستەقینە. زۆرینەی فەیلەسوفان بە گومانەوە سەیری ئەمەیان دەکرد. هەندێکی تر پێشنیاریان کرد کە دەربڕینی سەرەوە ئاماژە بە چەمک یان بیرۆکەی &quot;فلۆجیستۆن&quot; دەکات. کێشەی ڕووبەڕووی ئەم جۆرە وەڵامانە بە ڕوونتر دێتە بەرچاو لەگەڵ ڕەچاوکردنی بوونییە نەرێنییەکان.

(4) ئەتلانتیس بوونی نییە.

ئەگەر ئەتلانتیس بوونی نەبێت، دەربڕینی &quot;ئەتلانتیس&quot; ئاماژە بە هیچ شتێک ناکات و هیچ مانایەکی نابێت. دەتوانرا بگوترێت کە &quot;ئەتلانتیس&quot; ئاماژە بە شارێکی نوقمبوو ناکات، بەڵکو بە چەمکی ئێمە بۆ شارێکی نوقمبوو. بەڵام ئەمە ئەنجامێکی پارادۆکسی لێدەکەوێتەوە کە (4) هەڵە دەکات، چونکە چەمکەکە لەوێیە بۆ ئەوەی ئاماژەی پێبکەین، بەمەش ڕەتکردنەوەی بوونی مەحاڵ دەکات. ئەمە تەنانەت ڕەنگە ئەوە بگەیەنێت کە ناتوانین بە ڕاستی بوونی هەر شتێک کە بتوانین بیهێنینە بەرچاو ڕەتبکەینەوە، کە ئەمەش باوەڕپێنەکراو دیارە.

دووەم کێشەی جددی بۆ تیۆرییە ئاماژەییەکانی مانا، کە فرێگە (1892) ئاماژەی پێکرد، زانیاریبەخشیی هەندێک ڕستەی شوناس بوو. ڕستەکانی خۆ-شوناسی تەنها لەبەر شێوەی لۆژیکیان ڕاستن، و ڕەنگە پشتڕاستیان بکەینەوە تەنانەت کاتێک نازانین دەربڕینەکە ئاماژە بە چی دەکات. بۆ نموونە، هەر کەسێک دەتوانێت پشتڕاستی بکاتەوە

(5) چیای کلیمانجارۆ چیای کلیمانجارۆیە.

تەنانەت ئەگەر نەزانن چیای کلیمانجارۆ چییە. وتنی ئەم قسەیە لەم حاڵەتەدا هیچ شتێکی گرنگ بە تێگەیشتنی ئێمە لە جیهان زیاد ناکات. بەڵام، ڕستەیەکی وەک

(6) چیای کلیمانجارۆ بەرزترین چیای ئەفریقایە.

بێگومان بۆ ئەوانەی یەکەمجار دەیبیستن زانیاریبەخش دەبێت. بەڵام لەبیرتان بێت کە بەپێی تیۆرییە ئاماژەییەکانی مانا، &quot;چیای کلیمانجارۆ&quot; و &quot;بەرزترین چیای ئەفریقا&quot; ئاماژە بە هەمان شت دەکەن و بەم پێیەش بەپێی ئەم تیۆرییانە هەمان مانا دەگەیەنن؛ بۆیە، (5) و (6) هەمان شت دەڵێن و یەکێکیان نابێت لەوی تر زیاتر یان کەمتر زانیاریبەخش بێت. کاتێک لە مانای دەربڕینێک یان ڕستەیەک تێدەگەین، فەیلەسوفان بە شێوەیەکی نەریتی پێیان وابووە کە ئەمە دەبێت جۆرێک لە جیاوازیی مەعریفی دروست بکات، بۆ نموونە، دەبێت بتوانین کردارێک ئەنجام بدەین، دەرئەنجامێک دەربهێنین، شتێک بناسینەوە، و هتد. بەم شێوەیە جیاوازییەکانی مانای دەربڕینەکان دەبێت بە جۆرێک لە جیاوازی لە گرنگیی مەعریفی نێوان دەربڕینەکاندا ڕەنگبداتەوە. بەڵام ئەگەر دەربڕینەکان ئاماژە بە هەمان شت بکەن، و ماناکەیان تەنها لە دیاریکردنی ئاماژەیەکدا بێت، ئەوا نابێت هیچ جیاوازییەکی مەعریفی لەم شێوەیە هەبێت تەنانەت ئەگەر بە ڕواڵەت جیاوازییەک لە مانادا هەبێت. تیۆرییە ئاماژەییە سادەکان چارەسەرێکی ئاشکرامان بۆ ئەم کێشەیە پێشکەش ناکەن و بۆیە ناتوانن تێگەیشتنە گرنگەکان دەربارەی مانا بگرنەبەر.

ب. فرێگە لەسەر هەست و ئاماژە

بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشانە، فرێگە پێشنیاری کرد کە دەبێت بیر لە دەربڕینەکان بکەینەوە وەک ئەوەی دوو لایەنی واتاییان هەبێت: هەست و ئاماژە. هەستی دەربڕینێک &quot;شێوازی پێشکەشکردن&quot;ەکەی دەبێت، وەک فرێگە وتی، کە زانیاریی بە شێوازێکی تایبەتی خۆی پێدەبەخشین. ئەو زانیارییەش لە بەرامبەردا ئاماژەیەک بۆ هەر دەربڕینێک دیاری دەکات. ئەمە بووە هۆی باوەڕێکی بڵاو لە فەلسەفەی شیکاریدا: هەست ئاماژە دیاری دەکات. ئەمە کێشەکانی ئاماژەی چارەسەر کرد بە گۆڕینی جەختکردنەوە بۆ سەر هەستی دەربڕینەکان سەرەتا و بۆ سەر ئاماژەکانیان دواتر. ڕستە بوونییە نەرێنییەکان تێگەیشتن لێیان ئاسان بوو چونکە هەستی دەربڕینێکی وەک &quot;گەورەترین ژمارەی خۆبەش&quot; یان &quot;ئەتلانتیس&quot; دەتوانرا بە شێوەیەکی لۆژیکی شیکرێتەوە یان بە ڕوونی لە ڕوانگەی وەسفەکانی ترەوە دەرببڕدرێت، تەنانەت ئەگەر کۆمەڵەی شتەکانی کە بەم زانیارییە دیاریکرابوون، لە ڕاستیدا، بەتاڵ بووبێت. باوەڕی ئێمە بەوەی کە ئەم ڕستە و دەربڕینانە مانادارن، دەرئەنجامی تێگەیشتن بوو لە هەستەکانیان، تەنانەت کاتێک تێدەگەیشتین ئەمە بێ ئاماژەیان دەهێڵێتەوە. وەک فرێگە وتی:

ڕەنگە بتوانرێت دانی پێدابنرێت کە دەربڕینێک هەستێکی هەیە ئەگەر بە شێوەیەکی ڕێزمانیی دروست پێکهێنرابێت و نوێنەرایەتی ناوێکی تایبەت بکات. بەڵام سەبارەت بەوەی کە ئایا ئاماژەیەک هەیە کە هاوتای واتای لاوەکی بێت، بەمە بڕیاری لێنادرێت... [بۆیە]، تێگەیشتن لە هەستێک بە دڵنیاییەوە گەرەنتی ئاماژەیەکی هاوتا ناکات. [واتە، ئاماژە] (1892: ل. 153 لە بێنی (1997))

زانیاریبەخشیی هەندێک بانگەشەی شوناسیش ڕوونتر بووەوە. لە ڕستەیەکی وەک (5)دا، ئێمە تەنها خۆ-شوناسی دەردەبڕین، بەڵام لە ڕستەیەکی وەک (6)دا، شتێکی بە گرنگیی مەعریفیی ڕاستەقینە دەردەبڕین، کە فراوانکردنی زانینی ئێمەی تێدایە کە بە گشتی ناتوانرێت پێشوەختە نیشان بدرێت. ئەمە بابەتێکی تریڤیاڵی شێوەی لۆژیکی نابێت وەک &quot;A=A&quot;، بەڵکو دۆزینەوەی ئەوەیە کە دوو هەستی زۆر جیاواز هەمان ئاماژە دیاری دەکەن، کە ئەمەش ئاماژە بە پەیوەندییە چەمکییە گرنگەکانی نێوان بیرۆکە جیاوازەکان دەکات، ئاگاداری دەرئەنجامەکانی زیاتر دەکات، و بەم شێوەیە بە چەندین شێوە ڕووناکمان دەکاتەوە. تەنانەت ئەگەر &quot;چیای کلیمانجارۆ&quot; و &quot;بەرزترین چیای ئەفریقا&quot; ئاماژە بە هەمان شت بکەن، فێربوونی ئەوەی کە وادەکەن زانیاریبەخش دەبێت، و ئێمە تێگەیشتنی خۆمان لە جیهان بە فێربوونی ئەمە زیاد دەکەین.

فرێگە هەروەها ئاماژەی بەوە کرد کە ئەو دەربڕینانەی کە ئاماژەکانیان هاوبەشە، بە گشتی دەتوانرێت بە یەکتر بگۆڕدرێن بەبێ گۆڕینی بەهای ڕاستی ڕستەیەک. بۆ نموونە، &quot;ئێلڤیس کۆستێلۆ&quot; و &quot;دێکلان ماکمانوس&quot; ئاماژە بە هەمان شت دەکەن، و بۆیە ئەگەر &quot;ئێلڤیس کۆستێلۆ لە لیڤەرپوڵ لەدایکبووە&quot; ڕاست بێت، ئەوا &quot;دێکلان ماکمانوس لە لیڤەرپوڵ لەدایکبووە&quot;ش ڕاستە. هەر شتێک کە ڕەنگە بیخەینە پاڵ یەکێکیان، ڕەنگە بیخەینە پاڵ ئەوی تریان، تا ئەو کاتەی کە دوو دەربڕینەکە هاوئاماژە بن. بەڵام، فرێگە تێگەیشت کە هەندێک چوارچێوە هەن کە ئەم جێگۆڕکێیە تێیدا شکست دەهێنێت، یان لانیکەم ناتوانرێت گەرەنتی بکرێت. بۆ نموونە،

(7) لیز دەزانێت کە ئێلڤیس کۆستێلۆ لە لیڤەرپوڵ لەدایکبووە.

ڕەنگە ڕاست بێت، تەنانەت کاتێک

(8) لیز دەزانێت کە دێکلان ماکمانوس لە لیڤەرپوڵ لەدایکبووە.

هەڵەیە، بەتایبەتی لە حاڵەتێکدا کە لیز نازانێت ئێلڤیس کۆستێلۆ دێکلان ماکمانوسە، یان هەرگیز فێری ناوی دووەم نەبووە. لێرەدا چی ڕوویداوە؟ تێبینی بکە کە (7) و (8) هەردووکیان زنجیرەیەک وشە لەخۆدەگرن کە دەتوانن لە خۆیاندا ڕستە بن (&quot;ئێلڤیس کۆستێلۆ لە لیڤەرپوڵ لەدایکبووە&quot; و &quot;دێکلان ماکمانوس لە لیڤەرپوڵ لەدایکبووە&quot;). &quot;لیز دەزانێت کە...&quot; شتێک دەربارەی ئەو پێشنیارانە دەردەبڕێت (واتە، هەڵوێستی لیز بەرامبەریان). فرێگە پێشنیاری کرد کە لەم حاڵەتانەدا، ئاماژەی ئەو ڕستە جێگیرانە بەهایەکی ڕاستی نییە، وەک چۆن بە شێوەیەکی ئاسایی دەبێت، بەڵکو هەستی ڕستەکە خۆیەتی. کەسێک ڕەنگە لە هەستی ڕستەیەک تێبگات بەڵام لەوی تر نا، و بۆیە ڕستەکانی وەک (7) و (8) دەتوانن لە بەهای ڕاستییاندا جیاواز بن. فرێگە ئەم چوارچێوانەی بە &quot;ناڕاستەوخۆ&quot; ناوبرد، و کواین دواتر ئەم جۆرە حاڵەتانەی بە چوارچێوەی &quot;ناڕوون&quot; ناوبرد.

ڕودۆڵف کارناپ دواتر دەستەواژەی &quot;هەست&quot;ی بە &quot;واتای ناوەکی&quot; و &quot;ئاماژە&quot;ی بە &quot;واتای دەرەکی&quot; گۆڕی. زاراوەکانی کارناپ لە شیکاریی فەرمیی واتاییدا تا ساڵانی 1950 بڵاوبووەوە، هەرچەندە تێگەیشتنە ڕەسەنەکانی فرێگە بوو کە بوارەکەی بەرەوپێش دەبرد. نیگەرانییەکی بەرچاو بۆ چەمکی فرێگەیی هەست مایەوە. ناوەکان و دەربڕینەکانی تر لە زمانە سروشتییەکاندا بە دەگمەن کۆمەڵێک وەسفی جێگیریان هەیە کە بە شێوەیەکی گشتگیر دانپێدانرابن وەک چۆن هەستەکانی فرێگە دەبوایە وابن. فرێگە ڕەنگە وەڵامی دابایەوە کە هیچ نیازی نەبووە هەست بکاتە بابەتی کۆدەنگیی گشتی یان ڕێکوپێکیی دەروونی، بەڵام ئەمە دۆخی هەستێک زۆر نهێنیتر دەکات، هەروەها توانای ئێمە بۆ تێگەیشتنیان. فەیلەسوفە شیکارییەکانی زمان دەیان ساڵ لەگەڵ ئەمەدا خەباتیان دەکرد.

هێشتا، فرێگە بە شێوەیەکی کاریگەر نەخشەی بۆ فەلسەفە کێشابووەوە. بە ناساندنی هەستەکان وەک خاڵێکی سەرەکیی شیکاری، ناوچەیەکی جیاوازی بۆ لێکۆڵینەوەی فەلسەفی دیاریکردبوو. هەستەکان تەنها بوونەوەری دەروونی نەبوون، چونکە هەم بە شێوەیەکی گشتی لەلایەن قسەکەرە جیاوازەکانەوە دەستپێڕاگەیشتن و هەم ڕەهەندێکی پێوانەیییان هەبوو، کە بەکارهێنانی دروستیان دیاری دەکرد نەک تەنها وەسفکردنی ئەدا. (بڕوانە فرێگە (1884) بۆ هێرشێکی تێروتەسەل بۆ سەر گێڕانەوە دەروونناسییەکانی مانا.) هەروەها ئەوان شتە هۆکاری و میکانیکییەکانی زانستی سروشتی نەبوون، کە بتوانرێت کورت بکرێنەوە بۆ گێڕانەوەی ڕێکوپێکیی یاسایی. ئەوان بوونەوەرانێک بوون کە ڕۆڵێکی لۆژیکی و مەعریفییان دەگێڕا، و هەم ڕوونکەرەوەی ناوەڕۆکی چەمکی و هەم گشتگیر دەبوون لە سەرانسەری زمانە سروشتییەکاندا، بە پێچەوانەی وردەکارییە ئەزموونییەکانی زمانەوانی و مرۆڤناسییەوە. بەم شێوەیە، پرۆژەیەک هەبوو بۆ فەلسەفە کە ئەنجامی بدات، جیا لە زانستە سروشتییەکان، و ئەویش شیکاریی لۆژیکیی پێکهاتەی بنەڕەتیی مانا بوو. هەرچەندە نیگەرانییە سروشتگەراییەکان لە پەرەسەندنی فەلسەفەی شیکاریدا دووبارە جەختیان لێکرایەوە، پرۆژەکەی فرێگە بۆ ماوەیەکی زۆر لە سەدەی داهاتوودا زاڵ بوو بەسەر فەلسەفەی ئەنگلۆ-ئەمریکیدا.

ج. ڕەسڵ

پردێکی گرنگ لەنێوان فرێگە و جیهانی ئینگلیزی زماندا &quot;لەسەر ئاماژەدان&quot;ی (1905) بێرتراند ڕەسڵ بوو. هەردووکیان بە مەشق ماتماتیکزان بوون و نیگەرانییەکی هاوبەشیان لەسەر بناغەکانی ژمێرە هەبوو. بەڵام، ڕەسڵ لەگەڵ هەندێک فەیلەسوفی پێشووتردا هاوڕا بوو کە لانیکەم هەندێک دەربڕین بەهۆی ئاماژەی ڕاستەوخۆوە مانادار بوون، بە پێچەوانەی فرێگەوە. هێشتا، ڕەسڵ توانای لە کاری فرێگەدا دەبینی و شیکارییەکی بۆ وەسفە دیاریکراوە تاکەکان ئەنجامدا. ئەمانە دەربڕینی ئاڵۆزن کە وا دەردەکەوێت ئاماژەیەکی دیاریکراو دیاری دەکەن بە پێشکەشکردنی وەسفێک، بۆ نموونە، &quot;سەرۆکی ئەمریکا&quot;، یان &quot;بەرزترین کەس لەم ژوورەدا لە ئێستادا&quot;. ڕەسڵ سەری سوڕما کە چۆن

(9) پاشای ئێستای فەرەنسا کەچەڵە.

دەتوانێت مانادار بێت، بە لەبەرچاوگرتنی نەبوونی پاشای ئێستای فەرەنسا. چارەسەرەکەی ڕەسڵ ئەوە بوو کە ڕۆڵی لۆژیکیی ئەم جۆرە وەسفانە شیکاتەوە. هەرچەندە ژمارەیەکی کەمی دەربڕین ڕاستەوخۆ ئاماژەیان بە شتەکان دەکرد، زۆربەیان یان وەسف بوون کە ئاماژەیەکیان دیاری دەکرد بە پێشکەشکردنی لیستێک لە تایبەتمەندییەکان، یان کورتکراوەی شاردراوەی ئەم جۆرە وەسفانە بوون. ڕەسڵ تەنانەت پێشنیاری کرد کە زۆربەی ناوە تایبەتەکان وەسفی کورتکراوە بوون. بە شێوەیەکی ورد، وەسفەکان ئاماژەیان نەدەکرد؛ ئەوان دەستەواژەی چەندێتی بوون کە یان فراوانبوونیان هەبوو یان نەبوو. ئەوەی پێویست بوو گێڕانەوەیەک بوو کە بتوانێت مانای وەسفەکان لە ڕوانگەی ئەو پێشنیارانەی کە کورتیدەکردنەوە ڕوون بکاتەوە. ڕەسڵ (1905) ڕستەی (9)ی وەک ئەوەی سێ شتی تێدابێت شیکردەوە کە بە پێکەوە پێناسەیەکیان بۆ پێشنیارەکانی کە وەسفیان تێدابوو پێدەبەخشین. (پێشکەشکردنێکی کورتتر لە ڕەسڵ (1919)دا دێت.) ڕستەیەکی وەک &quot;نووسەری وەیڤەرلی سکۆت بوو&quot; سێ پێکهاتەی لۆژیکی لەخۆدەگرێت:

(10) &quot;x وەیڤەرلی نووسی&quot; هەمیشە هەڵە نییە (واتە لانیکەم یەک کەس وەیڤەرلی نووسیوە)

(11) &quot;ئەگەر x و y وەیڤەرلییان نووسیبێت، x و y یەکسانن&quot; هەمیشە ڕاستە (واتە، زۆرترین یەک کەس وەیڤەرلی نووسیوە)

(12) &quot;ئەگەر x وەیڤەرلی نووسیبێت، x سکۆت بووە&quot; هەمیشە ڕاستە (واتە، هەرکەسێک وەیڤەرلی نووسیبێت سکۆت بووە)

یەکەم و دووەم لێرەدا بە شێوەیەکی کاریگەر بوون و تاکبوونی ئاماژەی ئەم دەربڕینە پشتڕاست دەکەنەوە، بە ڕیز. ڕەنگە گشتگیریان بکەین و وەک یەک پێشنیار لە شێوەی &quot;دەستەواژەیەک c هەیە کە Fx ڕاستە کاتێک x یەکسانە بە c، و Fx هەڵەیە کاتێک x یەکسان نییە بە c&quot; دەریببڕین. (بەم شێوەیە، F بە شێوەیەکی تایبەت لەلایەن c ەوە هەڵگیراوە.) ئەمە پشتڕاستی دەکاتەوە کە تێرکەرێکی تاک هەیە بۆ وەسفەکەی کە لەلایەن دەربڕینێکەوە دراوە یان ئاماژەی پێکراوە، و ئەمە ڕەنگە ڕاست یان هەڵە بێت بەپێی دەربڕینەکەی بەردەست. پاشان دەتوانین مەرجێکی زیادە زیاد بکەین کە هەر تایبەتمەندییەک دەرببڕێت کە دەخرێتە پاڵ ئاماژەکە (کەچەڵ بوون، سکۆت، و هتد) لە شێوەی &quot;c تایبەتمەندیی Y ی هەیە&quot;. ئەگەر هیچ شتێک تایبەتمەندیی F ی بەم شێوەیە شیکراوەوە نەبێت، (وەک &quot;پاشای ئێستای فەرەنسا بوون&quot; لە (9)ی سەرەوە) ئەوا &quot;c تایبەتمەندیی Y ی هەیە&quot; هەڵەیە، و ڕێگەیەکمان هەیە بۆ شیکردنەوەی دەربڕینە بێ ئاماژەکان. ئەم جۆرە دەربڕینانە لە ڕاستیدا دەبێت وەک دەستەواژەی چەندێتی تێبگەین و ڕەنگە وەک ئەوەی شتیان هەبێت کە لەسەریان چەندێتی دەکەن یان نەبوونی ئەم جۆرە شتانە تێبگەین؛ تێگەیشتن لە پێکهاتەی لۆژیکیی ئەو دەستەواژانە ئەوەیە کە تێگەیشتنی ئێمە پێکدەهێنێت. لە کاتێکدا ئێمە لە هەریەک لە بەشە کورتکراوەکانی دەربڕینەکە تێدەگەین، هەروەها تێدەگەین کە یەکێکیان هەڵەیە—هیچ تێرکەرێکی تاک نییە بۆ &quot;پاشای ئێستای فەرەنسا&quot;—و بەم شێوەیە دەتوانین لە ڕستەی &quot;پاشای ئێستای فەرەنسا کەچەڵە&quot; تێبگەین هەرچەندە یەکێک لە دەستەواژەکانی ئاماژە ناکات. ئەو دەربڕینە دەتوانێت ڕووداوێکی گرنگی هەبێت کاتێک وەک هێمایەکی &quot;ناتەواو&quot; یان &quot;ئاڵۆز&quot; تێیدەگەین کە ماناکەی لە پێکهاتەکانیەوە وەرگیراوە. زۆربەی ناوە تایبەتەکان، و لە ڕاستیدا نزیکەی هەموو دەربڕینەکان لە زمانێکی سروشتیدا، ملکەچی ئەم جۆرە شیکارییە دەبن، و کاری ڕەسڵ بەم شێوەیە فەلسەفەی شیکاریی لە جیهانی ئینگلیزی زماندا دەستپێکرد. (بەشداریی گرنگ هەروەها لەلایەن ج.ئی. مۆرەوە لە بوارەکانی مەعریفەتناسی و ئەخلاقدا کرا و بۆیە زۆرجار لەگەڵ ڕەسڵدا ناوی دەهێنرێت، بەڵام دەستکەوتەکانی مۆر تا ڕادەیەکی زۆر لە دەرەوەی چوارچێوەی تەرکیزی ئێمەدان لێرەدا.)

2. فەلسەفەی زمانی شیکاریی سەرەتایی

دەستکەوتەکانی ڕەسڵ و فرێگە، لە دانانی ئەجێندایەک بۆ فەیلەسوفە شیکارییەکان کە بەڵێنی هەردوو چارەسەرکردنی کێشە فەلسەفییە دێرینەکان و پاراستنی ڕۆڵێک بۆ فەلسەفە بە شێوەیەکی یەکسان لەگەڵ زانستە سروشتییەکاندا دەدا، فەیلەسوفە ئەکادیمییەکانی ئەوروپا و ئەمریکای وروژاند. بەشی داهاتوو تیشک دەخاتە سەر سێ خاڵی گرنگ لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ئەم نەریتەدا: (1) کاری سەرەتایی لودڤیگ ڤیتگنشتاین؛ (2) پۆزەتیڤیستە لۆژیکییەکان؛ و (3) تیۆریی ڕاستی تارسکی.

أ. تراکتاتوس لۆجیکۆ-فیلۆسۆفیکوس

لودڤیگ ڤیتگنشتاین لەبەر ئارەزووی لە بناغەکانی ماتماتیکدا دەستی بە خوێندنەوەی فرێگە و ڕەسڵ کرد و چوو بۆ کامبریج بۆ خوێندن لەگەڵ ڕەسڵدا. لەوێ خوێندی، بەڵام بۆ خزمەتکردن لە سوپای نەمسا-مەجەرستاندا لە ساڵی 1914دا جێی هێشت. کاتێک وەک دیلێکی جەنگ دەستبەسەر بوو، ڕەشنووسی دەقێکی نووسی کە زۆرێک وەک لووتکەی فەلسەفەی شیکاریی سەرەتایی دەیانبینی، تراکتاتوس لۆجیکۆ-فیلۆسۆفیکوس. تێیدا، حەوت پێشنیاری نووسی و تێبینیی بەرفراوانی لەسەر شەشێکیان کرد، لەگەڵ تێبینیی بەرفراوان لەسەر تێبینییەکان، و هتد. پلانێکی کەمخەرج و بە[[ئاو]]&lt;nowiki/&gt;اتی دانا بۆ بەدیهێنانی سیستماتیکی ئاواتەکانی فرێگە و ڕەسڵ بۆ شیکردنەوەی پێکهاتەی لۆژیکیی زمان و بیرکردنەوە.

لە ڕێگەی شیکاریی لۆژیکییەوە، ڤیتگنشتاین پێی وابوو کە دەتوانین بگەینە تێگەیشتنێک لە زمان وەک ئەوەی لە پێشنیارە سەرەتاییەکان پێکدێت کە بە توخمە ناسراوەکانی ئێستای لۆژیکی پلە یەک پەیوەستن. هەر ڕستەیەک کە هەستێکی هەبێت دەتوانێت ئەو هەستە بە ڕوونی لەم جۆرە سیستمەدا دەرببڕدرێت، و هەر ڕستەیەک کە ملکەچی ئەم جۆرە شیکارییە نەبێت، هیچ هەستێکی نابێت. &quot;هەر شتێک کە بتوانرێت بیر لێبکرێتەوە، دەتوانرێت بە ڕوونی بیر لێبکرێتەوە. هەر شتێک کە بتوانرێت بوترێت، دەتوانرێت بە ڕوونی بوترێت.&quot; (1922، §4.116) بانگەشەکەی ڤیتگنشتاین لێرەدا ئەوە نییە کە ناتوانین وشەکان بە شێوەیەکی ناڕوون پێکەوە ببەستین؛ لە ڕاستیدا، ئێمە هەمیشە وادەکەین. بەڵکو، بە کردنی ئەوە، هیچ شتێک دەرنابڕین کە هەستێکی هەبێت. ئەوەی دەیڵێین ڕەنگە سەرسوڕمان لە هاوقسەکەرانمان بەدەست بهێنێت، و ڕەنگە تەنانەت دەستمان بۆ شتێکی گرنگ بردبێت، بەڵام ئەوەی دەیڵێین هیچ شتێکی مانادار ناگەیەنێت.

بەشێکی، ئەمە ڕەنگدانەوەی دیدی سەرەتایی ڤیتگنشتاینە کە پێشنیارەکان &quot;وێنەی&quot; جیهانیان دەکێشا. ئەمە بەو مانایە نییە کە نووسراوێک یان وتەیەکی دەمیی ڕستەیەک لە ڕووی بینراوەوە لەو دۆخەی کە دەریدەبڕێت دەچێت. &quot;ئێلڤین جۆنز تەپڵی بۆ جۆن کۆلترەین لێدەدا&quot; نە لە ئێلڤین جۆنز، نە لە جۆن کۆلترەین، و نە لە سێتێکی تەپڵ ناچێت. بەڵکو، شێوەی پێشنیارێک لە شێوەی ڕاستییەکی جیهان دەچوو. ئەوەی پێویست بوو بۆ تێگەیشتن لەمە وەک وێنەیەکی جیهان تەنها ئەوە بوو کە لە حاڵەتی وێنەی ڕاستەقینەدا پێویست بوو—هەماهەنگیی توخمەکانی ناو وێنەکە لەگەڵ شتەکانی دەرەوەی خۆی. (ڕاستییە لۆژیکییەکان بەهۆی پەیوەندییەکانی نێوان پێشنیارەکانیانەوە ڕاست دەبوون.) لە کوێدا دەمانتوانی ئەمە بکەین، زمان شتێکی بە ڕوونی دەردەبڕی؛ لە کوێدا نەماندەتوانی، سەرەڕای باشترین هەوڵەکانمان، وشەکان هیچیان نەدەوت. بەڵام، ئەمە بەو مانایە نەبوو کە هەموو شتێک دەربارەی مانا و تێگەیشتنی ئێمە لە جیهان بابەتی پێناسەی ڕوون بوو، واتە، شتێک کە بتوانین بیڵێین. لە جیاتی ئەوەی بە زمانمان بوترێت، زۆر شت تەنها دەتوانرێت نیشان بدرێت. بۆ نموونە، بیر لە دەربڕینێکی لۆژیکی وەک &quot;و&quot; بکەرەوە. هەر هەوڵێک بۆ ڕوونکردنەوەی هەستەکەی، وەک دانانی دوو شت لە تەنیشت یەکتر، یان بەکارهێنانی دەستەواژەیەکی تر وەک &quot;هەردوو&quot;، تەنها پێکهاتەی &quot;و&quot; دووبارە دەکاتەوە، بەم شێوەیە هیچی زیاد ناکات. شێوەی پێشنیارەکانمان نیشانی دەدات چۆن کاردەکات و ناتوانین هیچ شتێکی زانیاریبەخشتر دەربارەی بڵێین. ڤیتگنشتاین هەروەها ژمارەیەک دیدی لە کۆتایی تراکتاتوسدا دەربارەی سۆلیپسیزم، ئیرادە، و ئەخلاق، و ئەوەی کە دەتوانرێت دەربارەیان بوترێت دەربڕی؛ بەڵام ئەمانە هەندێک لە قورسترین و مشتومڕاویترین خاڵەکانی لێکدانەوەی کارەکەی دەمێننەوە. ڤیتگنشتاین خۆی وەک ئەوەی سنوورەکانی ئەوەی کە فەلسەفە دەتوانێت بیڵێت دیاریکردبێت دەبینی، و تراکتاتوسی بەبێ هیچ تێبینییەکی زیاتر داخست بە وتنی، &quot;ئەوەی ناتوانین قسەی لەسەر بکەین، دەبێت بێدەنگ بمێنینەوە.&quot; (1922، §7)

ب. بازنەی ڤیەننا و پۆزەتیڤیستە لۆژیکییەکان

لە ساڵی 1907ەوە، کۆمەڵێک پرۆفیسۆری ئەوروپی کە لە سەرەتادا بە کۆمەڵەی ئێرنست ماخ ناسرابوون، دەستیان بە کۆبوونەوەی بەردەوام کرد بۆ گفتوگۆکردن لەسەر بابەتەکانی لۆژیک، فەلسەفە و زانست لەژێر ڕێنمایی مۆریتس شلیکدا. دواتر خۆیان بە بازنەی ڤیەننا ناوزەد کرد و گفتوگۆ بەردەوامەکانیان بووە سەرەتای بزووتنەوەیەک کە بە پۆزەتیڤیزمی لۆژیکی ناسرا، کە کارل هێمپڵ، ڕودۆڵف کارناپ، و هانس ڕایخنباشی تێدابوو، لەنێو زۆرانی تردا. ئەوان ئایدیالیزمی هیگلی بڵاو لە بازنە ئەکادیمییەکانی ئەوروپادا ڕەتکردەوە، وردبینیی توندی زانست، بەتایبەتی فیزیا، وەک نموونەیەک بۆ میتۆدەکانیان وەرگرت، و ڕەوتە دیاردەناسییەکانی ئەزموونگەرایی بەریتانی وەک بناغەیەکی مەعریفەتناسی گونجاوتر بۆ ئەم جۆرە ئامانجانە وەرگرت. کارناپ تێگەیشتنەکانی کاری فرێگەی وەرگرت و ئاڵۆزییەکی زۆری بۆ کاری شیکاری هێنا، بەتایبەتی لە کتێبی پێکهاتەی لۆژیکیی جیهان (1928)دا. پۆزەتیڤیستە لۆژیکییەکان هەروەها ئیلهامیان لە تراکتاتوسی ڤیتگنشتاینەوە وەرگرت، بەڵام دڵسۆزییان بۆ ئامانجە ئاڵۆزترەکانی زۆر لاوازە. ئەوان هاوڕای دیدی ڤیتگنشتاین بوون کە بەڵگە لۆژیکییەکان بەهۆی پەیوەندییە ناوخۆییەکانی نێوان پێشنیارەکانیانەوە ڕاستن، نەک بەهۆی هیچ ڕاستییەکی ڕاستەقینەی جیهانەوە، و ئەمەیان وەک پشتگیرییەک بۆ وەشانی نوێکراوەی جیاوازیی شیکاری/تێکەڵ لێکدایەوە. ڕستە شیکارییەکان ئەوانە بوون کە تەنها بەهۆی مانای دەربڕینە پێکهێنەرەکانیانەوە ڕاست بوون (&quot;هەموو سەڵتەکان بێهاوسەرن&quot;) لە کاتێکدا ڕستە تێکەڵەکان بەشێکی بەهۆی ڕاستییە ئەزموونییەکانی دەرەوەی مانای دەستەواژە پێکهێنەرەکانیانەوە ڕاست بوون (&quot;فلین سەڵتە&quot;). ڕستە شیکارییەکان بە شیکاریی لۆژیکی پشتڕاست دەکرانەوە، لە کاتێکدا ڕستە تێکەڵەکان بە پەنابردن بۆ ڕستە چاودێرییەکان، یان بۆ داتای هەست لە گێڕانەوە وردترەکاندا پشتڕاست دەکرانەوە.

ئەمە پۆزەتیڤیستەکانی بەرەو تیۆریی پشتڕاستکردنەوەی مانا برد. ڕستە شیکارییەکان بەهۆی مانای دەستەواژەکانیانەوە ڕاست دەبوون، لە کاتێکدا هەموو ڕستە تێکەڵەکان دەبوایە ملکەچی جۆرێک لە پێوەری پشتڕاستکردنەوەی ئەزموونی بن. هەر ڕستەیەک کە نەتوانرایە بە یەکێک لەم دوو ڕێگەیە پشتڕاست بکرێتەوە، بێمانا دادەنرا. ئەمە بانگەشەکانی بە واتای نهێنی یان جادووییەوە دوورخستەوە، بەڵام هەروەها بوارە گەورەکانی ئەخلاق و میتافیزیکی وەک چۆن لەلایەن زۆرێک لە فەیلەسوفانەوە پراکتیزە دەکرا. شلیک (1933) بە بوێرییەوە وتی:

[پێشنیارێک] مانایەکی قابل بەیانی هەیە تەنها ئەگەر جیاوازییەکی قابل پشتڕاستکردنەوە دروست بکات کە ئایا ڕاستە یان هەڵە. پێشنیارێک کە بە شێوەیەک بێت کە جیهان هەمان شت بمێنێتەوە جا ڕاست بێت یان هەڵە، بە سادەیی هیچ شتێک دەربارەی جیهان ناڵێت؛ بەتاڵە و هیچ شتێک ناگەیەنێت؛ ناتوانم هیچ مانایەکی پێببەخشم. ئێمە جیاوازییەکی قابل پشتڕاستکردنەوەمان هەیە، بەڵام، تەنها کاتێک کە جیاوازییەک بێت لە شتی دراودا... (ئەیەر 1959، ل. 88)

بە &quot;دراو&quot; لێرەدا، شلیک ئاماژەی بە لێشاوی داتای هەست دەکرد کە دێتە بەردەممان. کەم یان هیچ ڕستەیەک بەم شێوەیە لەلایەن زۆربەی قسەکەرانەوە تێنەدەگەیشتن، بۆیە کاری فەلسەفە شیکاریی لۆژیکی و پێناسەکردنی چەمکەکانی زانستە سروشتییەکان بوو بۆ دەستەواژەکانی پشتڕاستکردنەوە. لە کاتێکدا دەتوانرا پشتڕاستکردنەوەی ئەزموونیی زۆر شت لە زانستە فیزیکییەکاندا بهێنرێتە بەرچاو (بۆ نموونە، ئەنجامی تاقیگە، پێشبینییەکان بە دەرئەنجامی قابل چاودێری)، لە بوارەکانی وەک دەرونناسی و ئەخلاقدا زۆر قورستر دەبوو. لەم حاڵەتانەدا، پۆزەتیڤیستەکان لایەنگری جۆرێک لە کورتکردنەوەی لۆژیکی بوون بۆ ڕستە پەیوەندیدارەکان لە وتارەکەدا. هەموو ڕستە و چەمکە سەرەکییەکان لە دەرونناسیدا کورت دەکرانەوە بۆ ڕستەی قابل پشتڕاستکردنەوەی ئەزموونی دەربارەی ڕەفتاری بابەتە بیرکەرەوەکان، بۆ نموونە. ڕستەیەک دەربارەی دۆخێکی دەروونی وەک توڕەیی کورت دەکراوە بۆ ڕستە دەربارەی ڕەفتاری قابل چاودێری وەک بەرزکردنەوەی دەنگ، دەربڕینی ڕوخسار، توندوتیژبوون، و هتد. ئەمە پێویستی بە &quot;یاسای پرد&quot; یان ڕستەی شوناسی تیۆری دەکرد بۆ یەکسانکردنی بوونەوەرەکانی، بڵێین، دەرونناسی لەگەڵ بوونەوەرەکانی زانستە فیزیکییەکان و بەم شێوەیە وەرگێڕانی دەستەواژەکانی تیۆرییە کۆنەکان بۆ نوێکان. (دیسانەوە، لە هەندێک حاڵەتدا شێوازی پەسەندکراو ئەوە بوو کە ڕاستەوخۆ یەکسانیان بکەین بە داتای هەست.) لە کوێدا ئەمە نەدەکرا، پۆزەتیڤیستەکان پێیان وابوو کە ڕستەکانی پرسیارلێکراو بێمانان، و بانگەشەیان بۆ لەناوبردنی زۆرێک لە چەمکە، ڕستە و تیۆرییە پێشەنگەکان دەکرد، کە بە سووکایەتییەوە لەژێر دەستەواژەی &quot;میتافیزیک&quot;دا کۆکرابوونەوە. ڕستەیەکی وەک &quot;خودا لە دەرەوەی شوێن و کاتدا بوونی هەیە&quot; بێگومان بەهۆی مانای دەستەواژەکانیەوە ڕاست نەبوو و ملکەچی هیچ جۆرە تاقیکردنەوەیەکی ئەزموونی نەدەبوو، بۆیە وەک قسەی بێمانا ڕەتدەکرایەوە.

تیۆریی پشتڕاستکردنەوەی مانا نزیکەی دەستبەجێ ڕووبەڕووی کێشەی گەورە بووەوە، زۆرجار بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی نێوان پۆزەتیڤیستەکان خۆیانەوە. بۆ یەکێک، هەر ڕستەیەک کە تیۆرییەکەی خۆی دەردەبڕی، نە شیکاری بوو، و نە ملکەچی پشتڕاستکردنەوەی ئەزموونی بوو، بۆیە وا دەردەکەوت یان خۆی ڕەتدەکاتەوە یان بێمانایە. گشتگیرییە گشتگیرەکان لەوانەش یاسا زانستییەکان وەک &quot;هەموو ئەلکترۆنەکان بارگەی 1.6×10-19 کۆڵۆمبیان هەیە&quot; هەروەها کێشەدار بوون، چونکە لە کۆمەڵە سنووردارەکانی ڕستە چاودێرییەکانەوە دەرنەدەهێنران. (بڕوانە هێمپڵ (1950)، بەتایبەتی §2.1) ڕستە دژە-ڕاستییەکان، وەک &quot;ئەگەر ئەم شەکرەمان بخستایەتە ناو ئاو، دەتوایەوە&quot;، کێشەی هاوشێوەیان دروست دەکرد. هەوڵەکان بۆ چاککردن بەردەوام بوون، هەرچەندە ناڕەزایەتی لە تەواوی پرۆگرامەکە تا ناوەڕاستی سەدە لە زیادبووندا بوو.

ج. تیۆریی ڕاستی تارسکی

لە دوو کاری پێشەنگدا (1933 و 1944)، ئەلفرێد تارسکی بازێکی گەورەی بۆ شیکاریی وردی مانا هەڵدا، کە نیشانیدا دەتوانرێت بە هەمان شێوەی سیستماتیکی کە سینتاکس مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت، مامەڵە لەگەڵ واتاییدا بکرێت. سینتاکس، یاسا و پێکهاتەکانی کە دووبارە پێکەوەبەستنی وشە و دەستەواژەکان بۆ ڕستە ڕێکدەخەن، بە سەرکەوتوویی لەلایەن لۆژیکزانانەوە شیکرابووەوە، بەڵام چەمکە واتاییەکانی وەک &quot;مانا&quot; یان &quot;ڕاستی&quot; بۆ چەندین ساڵ بەرەنگاری ئەم جۆرە هەوڵانە بوونەوە.

تارسکی بەدوای شیکارییەکدا دەگەڕا بۆ چەمکی ڕاستی کە هیچ بانگەشەیەکی ڕوون یان ناڕوونی تێدا نەبێت بۆ چەمکە سروشتییە واتاییەکان، و پێناسەیەکی لە ڕوانگەی سینتاکس و تیۆریی کۆمەڵەوە پێشکەش کرد. بە جیاکردنەوەی مێتازمان و زمانی ئۆبجێکت دەستیپێکرد؛ زمانی ئۆبجێکت ئەو زمانەیە (سروشتی یان فەرمی) کە ئامانجی شیکاریی ئێمەیە، لە کاتێکدا مێتازمان ئەو زمانەیە کە شیکاریی خۆمانی تێدا ئەنجام دەدەین. مێتازمان ئەو زمانەیە کە بەکاریدەهێنین بۆ خوێندنی زمانێکی تر، و زمانی ئۆبجێکت ئەو زمانەیە کە دەیخوێنین. بۆ نموونە، منداڵان کە زمانی دووەم فێر دەبن، بە شێوەیەکی گشتی لە پۆلەکاندا بەشداری دەکەن کە بە زمانی دایکیان بەڕێوەدەچێت و زمانی دووەم وەک ئۆبجێکتێک بۆ خوێندن مامەڵەی لەگەڵدا دەکەن. بەم شێوەیە، کۆپیی هەموو ڕستەکانی زمانی ئۆبجێکت دەبێت لە مێتازماندا جێبکرێنەوە و مێتازمان دەبێت سەرچاوەی پێویستی تێدابێت بۆ وەسفکردنی سینتاکسی زمانی ئۆبجێکت، هەروەها. لە ڕاستیدا، زمانی ئۆبجێکت پێشبینیی ڕاستی خۆی لەخۆناگرێت—ئەمە تەنها دەتوانێت لە مێتازماندا ڕووبدات، چونکە پێویستی بەوەیە کە قسەکەران دەربارەی ڕستەکان خۆیان قسە بکەن، نەک لە ڕاستیدا بەکاریانبهێنن. مشتومڕێکی گەورە هەیە دەربارەی ئەو شێوەیەی کە مێتازمانێک دەبێت بیگرێتەبەر بۆ ئەوەی شیکاریی زمانێکی سروشتی ممکن بکات، و تارسکی بە ئاشکرا گومانی لەوە هەبوو کە ئەم میتۆدانە بە ئاسانی لە زمانە فەرمییەکانەوە بۆ زمانە سروشتییەکان بگوازرێنەوە، بەڵام ئێمە لێرەدا ناچینە ناو ئەم پرسانەوە.

تارسکی وتی کە پێناسەیەکی ڕاستی دەبێت &quot;لە ڕووی فەرمییەوە دروست&quot; بێت یان وەک خۆی وتی:

(14) بۆ هەموو x، ڕاست(x) ئەگەر و تەنها ئەگەر Fx.

یان ڕستەیەک کە بە بەڵگە یەکسان بێت بەمە، کە &quot;ڕاست&quot; بەشێک نەبێت لە F. ئەمە تا ڕادەیەکی زۆر مەرجێکی فەرمی بوو، بەڵام تارسکی بانگەوازێکی بەهێزتری بۆ &quot;گونجاویی ماددی&quot; یان هەستێک کە پێناسەکەمان سەرکەوتوو بووە لە گرتنی ئەو جۆرە هاوتاییەی نێوان دۆخی کارەکان و ڕستەکان کە بە شێوەیەکی کلاسیک لەگەڵ ڕاستیدا پەیوەست بووە زیاد کرد. بۆیە، بۆ نموونە، پێناسەی ڕاستی ئێمە دەبوایە ڕستەیەکی وەک ئەمەی تێدابێت:

(15) &quot;بەفر سپییە&quot; ڕاستە ئەگەر و تەنها ئەگەر بەفر سپی بێت.

تێبینی بکە کە نیشانەی وتنی لێرەدا نیوەی یەکەمی ئەم ڕستە مێتازمانە دەکاتە دەربارەی ڕستە زمانی ئۆبجێکتەکە &quot;بەفر سپییە&quot;؛ نیوەی دووەمی ڕستە مێتازمانەکە دەربارەی بەفر خۆیەتی. تارسکی پاشان پێناسەیەکی ڕاستی پێشکەش کرد

&quot;ڕستەیەک ڕاستە ئەگەر لەلایەن هەموو شتەکانەوە تێربکرێت و ئەگەرنا هەڵەیە.&quot; (1944، ل. 353)

کە تێرکردن پەیوەندییەکە لەنێوان شتە هەڕەمەکییەکان و ئەرکە ڕستەییەکان، و ئەرکە ڕستەییەکان دەربڕینێکن کە پێکهاتەیەکی فەرمیی زۆر وەک ڕستە ئاساییەکانیان هەیە، بەڵام گۆڕاوی ئازادیان تێدایە، بۆ نموونە، &quot;x شینە&quot; یان &quot;x لە y گەورەترە&quot;. تارسکی پێی وابوو کە ڕەنگە بتوانین نیشانی بدەین کام شتانە سادەترین ئەرکە ڕستەییەکان تێردەکەن و پاشان کۆمەڵێک مەرجی زیاتر پێشکەش بکەین کە لەژێریاندا ئەرکە ئاوێتەکان لە ڕوانگەی ئەو ئەرکە سادانەوە تێردەکرێن. (چاککردنی زیاتر بۆ چاپی 1956ی وتارەکە کرا بۆ ئەوەی هەندێک تایبەتمەندیی تیۆریی مۆدێل لەخۆبگرێت کە لێرەدا باسی ناکەین.) کاتێک تارسکی پێناسەیەکی ئیندەکشنی بۆ ئۆپەراتۆرەکانی تری لۆژیکی پلە یەک زیاد کرد، پێدەچوو پێناسەیەکی ڕاستی بەبێ پەنابردن بۆ چەمکە سروشتییە واتاییەکان درابێت، هەرچەندە فیڵد (1972) دەیوت کە &quot;دیاریکردن&quot; و &quot;تێرکردن&quot; چەمکی واتایی بوون هەروەها. ئایا ئەمە دەبێت وەک گێڕانەوەیەکی دابەزێنەری ڕاستی بخوێنرێتەوە یان شیکارییەکی تیۆرییەکی هاوتایی بەهێز، خاڵێکی مشتومڕی گەورە بوو لەنێو فەیلەسوفە شیکارییەکاندا، بەڵام زۆر وەک کاری پێشووتری فرێگە، ڕۆڵێکی زۆر گرنگتری گێڕا لە قەناعەتپێکردنی نەوەکانی دواتری لۆژیکزانان و فەیلەسوفان کە شیکاریی چەمکە فەلسەفییە نەریتییە سەختەکان بە ئامرازەکانی لۆژیکی مۆدێرن هەم لە توانایاندایە و هەم زۆر بەرهەمدارە.

3. شۆڕشەکانی ناوەڕاستی سەدە

تا ناوەڕاستی سەدەی 20، ئەو ڕێبازەی کە لەلایەن فرێگە، مۆر و ڕەسڵەوە سەریهەڵدا لەگەڵ پۆزەتیڤیستە لۆژیکییەکاندا ڕەگی داکوتا. [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانیی دووەم]] کاریگەرییەکی زۆری هەبوو لە پەرشوبڵاوکردنی بەتواناترین فەیلەسوفان لە کیشوەرەکەوە، و زۆرێکیان لە زانکۆکانی بەریتانیا و ویلایەتە یەکگرتووەکاندا نیشتەجێ بوون، دید و بۆچوونەکانیان بڵاوکردەوە و کاریگەرییان لەسەر نەوەکانی دواتری فەیلەسوفان دانا. بەڵام، نەریتی شیکاری هەمیشە ڕەوتێکی بەهێزی ڕەخنەی لەناو خۆیدا هەبوو، و هەندێک لە پایەکانی ئۆرتۆدۆکسیی سەرەتایی پێشتر لەژێر گومانی ئەندامانی بازنەی ڤیەننا وەک ئۆتۆ نۆیرات (بڕوانە (1933)ی) و ناڕازییانی وەک کارل پۆپەردا بوون. بەشی داهاتوو باس لە کاری دوو کەسایەتی دەکات، کواین و ڤیتگنشتاینی دواتر، کە بەرەنگاری دیدە وەرگیراوەکان بوونەوە لە فەلسەفەی زماندا و وەک کەسایەتیی گواستنەوە بۆ دیدە هاوچەرخەکان خزمەتیان کرد.

أ. کواین و جیاوازیی شیکاری/تێکەڵ

و.ڤ.ئۆ. کواین (1953) هێرشی کردە سەر ناوکی پۆزەتیڤیزمی لۆژیکی، و لە ڕاستیدا فەلسەفەی شیکاری، بە هێرشکردنە سەر جیاوازیی شیکاری/تێکەڵ. پۆزەتیڤیستەکان دڵخۆش بوون بە داننان بە جیاوازییەک لەنێوان ئەو ڕستانەی کە بەهۆی مانای دەستەواژەکانیانەوە ڕاست بوون و ئەوانەی کە بەهۆی ڕاستییەکانەوە ڕاست بوون، بەڵام کواین جۆرێک لە گومانکاریی دەربارەی مانای دەربڕینە تاکەکان هێنایە گۆڕێ. زۆر وەک پۆزەتیڤیستەکان، ئەو وریای هەر شتێک بوو کە ملکەچی پشتڕاستکردنەوەی ئەزموونی نەدەبوو و مانای وەک یەکێکی تر لەم جۆرە شتانە دەبینی.

کواین بیرۆکەی مانای وەک شتێکی ڕاستەقینە کە بە جۆرێک لە مێشکماندا ئامادەیە لە دەرەوەی ئەو شێوانەی کە لە ڕەفتارماندا خۆی دەردەخات ڕەتکردەوە. دواتر ئەمەی بە &quot;ئەفسانەی مۆزەخانە&quot; ناوبرد—شوێنێک &quot;کە تێیدا پیشاندراوەکان ماناکانن و وشەکان ناونیشانەکانن.&quot; (1969، ل. 27) بە ڕۆحێکی ئەزموونگەرایی بەهێزەوە، وتی کە ئێمە هیچ دەستڕاگەیشتنێکمان بەم جۆرە شتانە لە ئەزموونماندا نییە، بۆیە نەیاندەتوانی ڕەفتاری زمانیمان ڕوون بکەنەوە، و بۆیە هیچ شوێنێکی ڕەوایان لە گێڕانەوەی ئێمەدا نەبوو. کواین سەری سوڕما کە ئایا جیاوازییەکی پرەنسیپی لەنێوان وتە شیکاری و تێکەڵەکاندا هەیە یان نا. لە پێداچوونەوەی بیرۆکە زاڵەکانی شیکاریدا، هەریەکێکیانی بە ناتەواو یان پرسیار-هەڵگر دۆزیەوە. شیکاری دۆگمایەک بوو، بابەتێکی باوەڕ بوو لەنێو ئەزموونگەران (بەتایبەتی پۆزەتیڤیستە لۆژیکییەکان) و یەکێک کە نەیدەتوانی بەرگەی لێکۆڵینەوەی وردتر بگرێت. سەرەڕای ئەوەش، پۆزەتیڤیستەکان شیکارییان لەگەڵ دۆگمایەکی دووەمدا، کورتکردنەوەی ئەزموونی، جووت دەکرد، ئەو دیدەی کە هەر ڕستەیەک یان دەربڕینێک دەتوانرێت پارچە ناوەڕۆکێکی ئەزموونی تایبەتی خۆی لە ئەزموونی ئێمەوە بۆ دیاریبکرێت. بانگەشەکەی کواین ئەوە نەبوو کە نابێت ئەزموونگەر بین یان نیگەرانی ئەم جۆرە ناوەڕۆکە ئەزموونییە بین، بەڵکو ئەوە بوو کە هیچ ڕستەیەک یان دەربڕینێکی تاک ناتوانرێت ئەم جۆرە ناوەڕۆکەی بە تەنیا بۆ تەرخانبکرێت. ڕستەکانی زمانمان بە هاوکاریی یەکتر کاردەکەن بۆ &quot;ڕووبەڕووبوونەوەی دادگای ئەزموون&quot; وەک یەک. ئەم گشتگیرییە جۆرێک لە یەکسانیخوازیی لەنێوان ئەو ڕستانەی کە پابەندین پێیانەوە دەگەیاند، هەروەها. هەر بانگەشەیەک دەتوانرا بە ڕاست دابنرێت، جا چی دەبێت، ئەگەر ئامادەبین بەشەکانی تری &quot;تۆڕی باوەڕ&quot;ەکەمان بگۆڕین بۆ ئەوەی لەگەڵیدا بگونجێت، و هەر بانگەشەیەک—تەنانەت یەکێک کە پێشتر وەک بانگەشەیەک دەربارەی مانا وەرمانگرتبوو، وەک &quot;هەموو سەڵتەکان بێهاوسەرن&quot;—دەتوانرا بگۆڕدرێت ئەگەر بارودۆخەکان پێویستیان پێی بێت. (1953، ل.43) هەندێک ڕستە بەرگرییەکی تا ڕادەیەک بەهێزیان لە گۆڕین دەبوو، بۆ نموونە، یاساکانی لۆژیک، بەڵام ئەوان تەنها لەبەر ناوەندیبوونیان لە شێوازەکانی ئێستای بیرکردنەوەماندا ئەو دۆخەیان هەیە. بانگەشەکانی تر کە کەمتر ناوەندین دەتوانرا بە ئاسانتر بگۆڕدرێن، ڕەنگە تەنها بە گرنگیپێدانێکی کاتی، بۆ نموونە، بانگەشەکان دەربارەی ژمارەی خانووە خشتە سوورەکانی سەر شەقامی ئێلم. ئەم قابل گۆڕینە فراوانە بووە هۆی دانانی تۆنێک بۆ مەعریفەتناسی لە فەلسەفەی شیکاریدا لە ماوەی نیوەی دووەمی سەدەی 20دا.

بەبێ پارچە ناوەڕۆکێکی ئەزموونی ڕێک و پێک یان ڕاستییەکی شیکاری بۆ لەنگەرگرتنی گێڕانەوەیەکی مانا، کواین کەم سوودی لە مانا دەبینی. لە جیاتی ئەوە، کارەکەی تیشکی دەخستە سەر هاوئاماژەیی و ڕەزامەندیی نێوان قسەکەران. لە کتێبی وشە و شت (1960)دا، پێشنیاری کرد کە دۆخی ئێمە وەک قسەکەر زۆر لەوەی زمانەوانێکی مەیدانی دەچێت کە هەوڵی وەرگێڕانی زمانێکی تازە دۆزراوە دەدات کە هیچ پەیوەندییەکی دیاری لەگەڵ زمانە ناوچەییەکانی تردا نییە. ئەم ڕێبازەی بە &quot;وەرگێڕانی ڕادیکاڵ&quot; ناوبرد. لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم جۆرە دۆخەدا، بەدوای دەربڕینە دووبارەبووەکاندا دەگەڕێین و هەوڵدەدەین ئاماژە بۆیان دابین بکەین. لە نموونە کلاسیکییەکەیدا، لەگەڵ خەڵکی ناوچەکەدا دەوەستین، تێبینی دەکەین کە کەروێشکەکان ناوبەناو ڕادەکەن و خەڵکی ناوچەکە کاتێک کەروێشکەکان تێدەپەڕن &quot;گاڤاگای&quot; دەڵێن؛ ڕەنگە ئەمە وامان لێبکات وتەکانیان وەک وشەی خۆمان &quot;کەروێشک&quot; وەربگێڕین. بیرکردنەوە لە قابل وەرگێڕانی وتەیەک بەوی تر بەم شێوەیە هەمان جۆرە کاریگەریی تیۆری-دروستکردن بەدەست دەهێنێت کە قسەکردن لەسەر مانای هاوبەش دەیکرد، بەڵام بەبێ پەنابردن بۆ شتە ئەبستراکتەکانی وەک مانا. بەڵام، ئەمە هەروەها بووە هۆی تێزەکەی کواین بۆ &quot;نادڵنیایی وەرگێڕان&quot;. کاتێک ئەم جۆرە گریمانانە لەسەر بنەمای چاودێریکردنی ڕەفتاری قسەکەران دروست دەکەین، ئەو بەڵگەیە هەمیشە گریمانەکەمان کەمتر دیاری دەکات، و بەڵگەکە دەتوانرا لەگەڵ وەرگێڕانی تردا بگونجێنرێت، تەنانەت ئەگەر دەست بکەن بەوەی کەمێک سەیر بێنە گوێمان. بۆیە، &quot;گاڤاگای&quot; ڕەngە هەروەها وەک &quot;نانی ئێوارە&quot; وەربگێڕدرێت (ئەگەر خەڵکی ناوچەکە کەروێشک بخۆن) یان &quot;ئەوەتا، پارچەیەکی لێنەکراوەی کەروێشک!&quot; ڕەنگە بتوانین وەرگێڕانە ئەگەرییەکان کەمێک بە چاودێریکردنی زیاتر تەسک بکەینەوە، هەرچەندە نەک بە دوورخستنەوەی لۆژیکیی هەموو ئەوانی تر. پرسیاری ڕاستەوخۆ لە قسەکەرە ناوچەییەکان ڕەنگە هەروەها کۆمەڵەی وەرگێڕانە ئەگەرییەکان کەمێک کەم بکاتەوە، بەڵام ئەمە گریمانەی فەرمانکردنێک بەسەر بڕێکی زۆر لە زاراوە ئەبستراکتەکاندا دەکات کە لەگەڵ ئەو قسەکەرانەدا هاوبەشمانە، و ئەم فەرمانکردنە وا گریمانە دەکرێت لەسەر تێگەیشتنێکی هاوبەش لە جۆرە سادەترەکانی وشەسازی کە پێی دەستمان پێکردووە بوەستێت. بۆیە، هیچ شتێک کە بتوانین دەربارەی ئەو قسەکەرانە چاودێری بکەین، بە تەواوی دروستیی یەک وەرگێڕان بەسەر هەموو ڕکابەرەکاندا دیاری ناکات و وەرگێڕان هەمیشە نادڵنیایە. ئەمە بەو مانایە نییە کە نابێت هەندێک وەرگێڕان لەسەر ئەوانی تر پەسەند بکەین، بەڵام بنەماکانمان بۆ کردنی ئەوە بە گشتی نیگەرانییە پراگماتیکییەکانن دەربارەی سادەیی و کارایی. هەروەها دەبێت تێبینی بکەین کە هەر قسەکەرێک تا ڕادەیەکی زۆر لە هەمان دۆخدایە کاتێک دێتە سەر تێگەیشتن لە قسەکەرانی تر تەنانەت لە زمانی دایکیشیدا؛ ئێمە تەنها ڕەفتارە قابل چاودێرییەکانی قسەکەرانی ترمان هەیە و ئاشنایی لەگەڵ بەکارهێنانی خۆمان بۆ ئەم جۆرە دەستەواژانە، و دەبێت بەردەوام هەڵسەنگاندن بۆ قسەکەرانی تر لە گفتوگۆدا بەم شێوانە بکەین. دۆناڵد دەیڤدسۆن، قوتابیی کواین، بەردەوام دەبێت لە پەرەپێدانی زیاتری ئەم بیرۆکانە لە شوێنپێی کوایندا. دەیڤدسۆن جەختی لەوە کردەوە کە ئەو لێکدانەوانەی کە ئێمە بۆ دەربڕینەکانی زمانی دایکی خۆمان دروستی دەکەین، هیچیان کەمتر ڕادیکاڵ نین لەوەی کواین پێشنیاری دەکرد بۆ وەرگێڕانە هەوڵدراوەکانی زمانەوانە مەیدانییەکە بۆ دەربڕینە ڕادیکاڵە نوێکان (بڕوانە 1984ی).

کاری کواین ئیلهامی زۆرانی بەخشی، بەڵام هەروەها کەوتە بەر هێرشی توند. ئەو ڕەفتارگەراییەی کە لە ناوکی گێڕانەوەکەیدا بوو، لەلایەن زۆرینەی فەیلەسوفان و زانایانی مەعریفییەوە پەسەندی لەدەستدا. زۆربەی ڕەخنەکانی نۆوام چۆمسکی (1959) لە ب.ف. سکینەر دەتوانرێت بگوترێت بۆ کاری کواینیش دەگونجێت. جەختکردنەوە لەسەر زگماکی و زانینی شاراوە لە کاری چۆمسکیدا هەروەها ڕووبەڕووی ڕەخنەی توند بووەتەوە، بەڵام ئەم ڕەخنەیە فەیلەسوفان و زمانەوانانی نەگەڕاندووەتەوە بۆ ئەو جۆرە ئەزموونگەراییە ڕەفتارگەراییە بەهێزەی کە گێڕانەوەکەی کواین لەسەری دامەزرابوو. هێشتا، زۆربەی فەیلەسوفە هاوچەرخەکانی زمان قەرزاری کواینن بۆ هەڵوەشاندنەوەی دۆگماکانی فەلسەفەی شیکاریی سەرەتایی و کردنەوەی ڕێڕەوی نوێی لێکۆڵینەوە.

ب. ڤیتگنشتاینی دواتر

ڤیتگنشتاین لە سەرەتای ساڵانی 1920دا کامبریجی جێهێشت و بۆ چەند ساڵێک بەدوای پرۆژەی دەرەوەی ئەکادیمیادا گەڕا. لە ساڵی 1929دا گەڕایەوە و دەستی بە کارکردنی جۆری زۆر جیاواز کرد. بابەتێکی مشتومڕی گەورەیە، تەنانەت لەنێو شوێنکەوتووانی ڤیتگنشتاینیشدا، کە چەند لێکچوون لەنێوان ئەم قۆناغانەدا هەیە. زۆرێک لە فەیلەسوفانی زمان باسی &quot;ڤیتگنشتاینی دواتر&quot; دەکەن وەک ئەوەی دیدە پێشووترەکان بە تەواوی جیاواز و ناتەبا بووبن، لە کاتێکدا هەندێکی تر پێداگری دەکەن کە بەردەوامییەکی بەهێز لە تێم و میتۆدەکاندا هەیە. هەرچەندە کاری سەرەتایی لەو کاتەدا بە فراوانی بە هەڵە لێکتێدەگەیشترا، کەم گومان هەیە لەوەی کە هەندێک گۆڕانکاریی گرنگ ڕوویانداوە، و ئەمانە شایەنی ئاماژەپێکردنن لێرەدا.

لە کتێبی لێکۆڵینەوە فەلسەفییەکان (1953)دا کە دوای مردنی بڵاوکرایەوە، ڤیتگنشتاین لە هەندێک لە ئاواتە تیۆرییەکانی فەلسەفەی شیکاری لە نیوەی یەکەمی سەدەدا دابڕا. لە کوێدا فەیلەسوفە شیکارییەکانی زمان هەوڵیان بۆ سیستمە لۆژیکییە جوان و کەمخەرجەکان دەدا، لێکۆڵینەوەکان پێشنیاریان کرد کە زمان کۆمەڵەیەکی هەمەچەشن و گۆڕاوی &quot;یارییە زمانییەکان&quot;ە—چالاکییە کۆمەڵایەتییە ئامانجدارەکان کە وشەکان تەنها ئەوەندە ئامراز بوون بۆ ئەنجامدانی کارەکان، نەک پێکهاتەی جێگیر و هەمیشەیی لە پێکهاتەیەکی لۆژیکیدا. نوێنەرایەتی، ئاماژەدان و وێنەکێشان هەندێک لەو ئامانجانە بوون کە ڕەنگە لە یاریکردنی یارییەکی زمانیدا هەمانبێت، بەڵام بە هیچ شێوەیەک تەنها ئەوانە نەبوون. ئەم وەرچەرخانە لە فەلسەفەی ڤیتگنشتایندا نیگەرانییەکی نوێی بۆ ڕەهەندە &quot;پراگماتیکی&quot;یەکانی بەکارهێنانی زمان هێنایە ئاراوە. قسەکردن لەسەر گرنگیی پراگماتیکی دەربڕینێک بەم مانایە، ڕەچاوکردنی ئەوەیە کە چۆن تێگەیشتن لێی ڕەنگە لە کردارەکاندا، یان ڕێنماییکردنی کردارەکاندا، دەربکەوێت، و بەم شێوەیە سەرنجمان بۆ بەکارهێنان بگۆڕین نەک چەمکە ئەبستراکتەکانی شێوەی لۆژیکی کە لە شێوەکانی پێشووتری فەلسەفەی شیکاریدا باو بوو. (تیۆریزانانی کردەی قسەکردن هەروەها جیاوازییەک لەنێوان پراگماتیک و واتاییدا دەکەن بە مانایەکی کەمێک سنووردارتر، وەک لە §4.2دا دەیبینین.) ئەو دیدەی کە &quot;مانا بەکارهێنانە&quot; (1953، ل.43) زۆرجار دەخرایە پاڵی، هەرچەندە لێکدانەوەکانی ئەم دیدە زۆر جیاواز بوون. ڕایت (1980 و 2001) ئەمەی وەک بانگەوازێک بۆ کۆنڤێنشناڵیزمی کۆمەڵایەتی دەربارەی مانا خوێندەوە، ماکداوڵ (1984) بە ڕوونی ئەم جۆرە دەرئەنجامێکی ڕەتکردەوە و براندۆم (1994) وەک خاڵێکی چوونەژوورەوەی بۆ گێڕانەوەیەکی مانا وەرگرت کە هەم پێوانەیی و هەم پراگماتیکییە (واتە، لە ڕوانگەی ئەرک و مافەکانی کردنی شتەکان بە شێوازی دیاریکراو بەپێی پراکتیزە هاوبەشەکاندا دەربڕدراوە). بەڵام دەتوانرێت بە دڵنیاییەوە بگوترێت کە ڤیتگنشتاین وێنەیەکی زمانی وەک وێنەکێشانێکی لۆجیکیی جیاکراوەی ڕاستییەکان ڕەتکردەوە و نیگەرانییەکی بۆ ڕەهەندە پراگماتیکییەکانی زیاد کرد. ناتوانرێت تەنها سەیری ڕەهەندی نوێنەرایەتی زمان بکرێت و چاوەڕێ بکرێت لەوەی کە مانا چییە تێبگەین.

دووەم پەرەسەندنی گەورە لە کاری دواتری ڤیتگنشتایندا، مامەڵەکردنی بوو لەگەڵ یاسا و شوێنکەوتنی یاسا. بانگەشەکانی مانا جۆرێک لە کۆنترۆڵیان بەسەر کردارەکانمانەوە هەبوو، بەڵام نەک ئەو جۆرەی کە شتێک وەک یاسایەکی سروشت دەیبێت. بانگەشەکان دەربارەی مانا ڕەنگدانەوەی پێوەرەکانی بەکارهێنان بوون و ڤیتگنشتاین وتی کە ئەمە خودی بیرۆکەی &quot;زمانێکی تایبەت&quot;ی بێمانا دەکرد. بەمە، مەبەستی ئەوەیە کە ممکن نابێت زمانێک هەبێت کە ماناکانی تەنها بۆ یەک کەس، قسەکەری ئەو زمانە، دەستپێڕاگەیشتبێت. زۆربەی فەلسەfەی مۆدێرن لەسەر مۆدێلە کارتێزییەکان بنیاتنرابوو کە زمانی گشتییان لەسەر بناغەیەکی ئەڵقە تایبەتەکان دادەمەزراند، کە ئەمەش ئەوەی دەگەیاند کە زۆربەی (ڕەنگە هەموو) تێگەیشتنی سەرەتایی ئێمە لە زمان هەروەها تایبەت دەبێت. کێشەکە لێرەدا، ڤیتگنشتاین وتی، ئەوەیە کە بۆ شوێنکەوتنی یاسایەک بۆ بەکارهێنانی دەربڕینێک، پەنابردن بۆ شتێکی تایبەت بەس نییە. بەم شێوەیە، زمانێک کە تەنها بۆ یەک کەس تێگەیشتن لێی ممکن بێت، مەحاڵ دەبێت چونکە بۆ ئەو قسەکەرە مەحاڵ دەبێت مانای نیشانە گریمانەییەکانی دابمەزرێنێت.

ئەگەر زمانێک تایبەت بوایە، ئەوا تەنها ڕێگە بۆ دامەزراندنی مانا، بە جۆرێک لە ئاماژەپێکردنی تایبەت دەبوو، بۆ نموونە، تەرکیزکردن لەسەر ئەزموونەکانی خۆت و بە تایبەتی وتنی، &quot;من ئەم هەستە بە 'ئازار' ناودەبەم&quot;. بەڵام بۆ دامەزراندنی مانای نیشانەیەک، شتێک دەبێت شێوازێکی بەکارهێنانی دروستی ئەو نیشانەیە لە داهاتوودا بەسەر قسەکەرەکەدا بسەپێنێت، ئەگەرنا ئاماژەپێکردنە گریمانەییەکە هیچ بەهایەکی نییە. بە گریمانەی ئەوەی کە بەم جۆرە ئەڵقەیەکی تایبەت دەستمان پێکرد، لە بەکارهێنانەکانی دواتری دەستەواژەکەدا چی دەتوانێت ڕووبدات؟ ناتوانین بە سادەیی بڵێین کە هەمان هەستی پێشووترمان هەیە، یان بە هەمان شێوە دێتە بەرچاو، چونکە ئەم جۆرە هەستانە باون تەنانەت کاتێک هەڵە دەکەین و بۆیە ناتوانن دروستی پێکبهێنن. ڕەنگە کەسێک بڵێت کە تەنها دەبێت بیری بێتەوە چۆن لە ڕابردوودا نیشانەکەی بەکارهێناوە، بەڵام ئەمە هێشتا وامان لێدەکات بپرسین. لەو حاڵەتەدا چی لەبیرە؟ تا نەڵێین چۆن ئەڵقەیەکی تایبەت دەتوانێت نموونەیەکی بەکارهێنانی دروست دابمەزرێنێت، یادەوەری لە بابەتەکە دەرچووە. بۆ کەمکردنەوەی ئەم کێشەیە، ڤیتگنشتاین سەرنجی خۆی بۆ بواری دیاردە گشتییەکان گۆڕی، و پێشنیاری کرد کە ئەوانەی هەمان جوڵە لەگەڵ یاساکاندا دەکەن، &quot;شێوەی ژیان&quot;ێک هاوبەش دەکەن، کە زۆربەیان وەک کەلتووری کەسێک یان کۆی گشتیی ئەو پراکتیزە کۆمەڵایەتییانەی کە تێیدا بەشدارە وەریانگرتووە. کرێپکە (1982) لێکدانەوەیەکی دیاری بۆ بەڵگەی زمانی تایبەتی ڤیتگنشتاین پێشکەش کرد، هەرچەندە بۆچوونەکان لەسەر دڵسۆزییەکەی بۆ کاری ڤیتگنشتاین جیاوازن. نەوەکانی دواتری فەیلەسوفان لە هەردوو لای ئەتڵەسییەوە بە قووڵی لەژێر کاریگەریی ئەم بەڵگەیەدا بوون و دەیان ساڵ لەگەڵ دەرئەنجامەکانیدا خەباتیان دەکرد.

4. بوارە سەرەکییەکان لە بواری هاوچەرخدا

دوای کارە پێشەنگەکانی کواین و ڤیتگنشتاین لە ناوەڕاستی سەدەدا، زۆرینەی دیدەکانی کە لە بوارەکەدا دەربڕدراون، ڕەنگە بە گشتی لە دوو گرووپدا کۆبکرێنەوە: ئەوانەی جەخت لەسەر مەرجەکانی ڕاستی بۆ ڕستەکان دەکەنەوە لە تیۆرییەکی مانادا و ئەوانەی جەخت لەسەر بەکارهێنان دەکەنەوە. تیۆرییە مەرجدارەکانی ڕاستی بەردەوامی دەدەن بە شیکاریی فەرمیی فرێگە، کارناپ و تارسکی، بەبێ گریمانە ڕادیکاڵترەکانی پۆزەتیڤیزم، لە کاتێکدا تیۆرییەکانی بەکارهێنان و تیۆریی کردەی قسەکردن جەختکردنەوەی ڤیتگنشتاین لەسەر پراگماتیکی بەدڵەوە وەردەگرن. پوختەیەکی کورت لە کەسایەتی و پرسە سەرەکییەکان لە هەریەک لەمانەدا لە خوارەوە دێت.

أ. تیۆرییە مەرجدارەکانی ڕاستی مانا

زۆرینەی فەیلەسوفانی زمان کە لە نەریتی شیکاریدا کاردەکەن، هاوڕای تێگەیشتنەکەی فرێگەن کە ئێمە مانای وشەیەک دەزانین کاتێک ڕۆڵی لە ڕستەیەکدا دەزانین و مانای ڕستەیەک دەزانین کاتێک مەرجەکانی کە لەژێریاندا ڕاست دەبێت دەزانین. دەیڤدسۆن (1967) و لویز (1972) بانگەشەیان بۆ ئەم جۆرە ڕێبازە کرد و وەک خاڵی وەرچەرخان لە پەرەسەندنیدا دەوەستن. تیۆرییە مەرجدارەکانی ڕاستی بە گشتی بە گریمانەی ئەوە دەستپێدەکەن کە شتێک زمانێکە یان دەربڕینێکی زمانییە ئەگەر و تەنها ئەگەر بەشە گرنگەکانی بتوانن ڕاستییەکانی جیهان نوێنەرایەتی بکەن. ڕستەکان ڕاستییەکان یان دۆخی کارەکان لە جیهاندا نوێنەرایەتی دەکەن، ناوەکان ئاماژە بە شتەکان دەکەن، و هتد. تەرکیزی سەرەکیی تیۆرییەکی مانا هەر ڕستەکان دەمێنێتەوە، چونکە وا دەردەکەوێت ڕستەکان بنەڕەتیترین یەکەکانی زانیاری پێکدەهێنن. بۆ نموونە، وتنی ناوی &quot;جۆن کۆلترەین&quot; وا دەرناکەوێت هیچ شتێک بڵێت تا ئاماژە بە کەسێک نەکەین و بڵێین، &quot;ئەمە جۆن کۆلترەینە&quot; یان پشتڕاستی بکەینەوە &quot;جۆن کۆلترەین لە کارۆلاینای باکوور لەدایکبووە&quot; و هتد. ئەم دیدەی ڕستە وەک بنەڕەتیترین یەکەکانی مانا لەگەڵ پێکهاتەییدا گونجاوە، ئەو دیدەی کە ڕستەکان لە کۆمەڵێک توخمی سادەتری کۆتایی پێکدێن کە ڕەنگە دووبارە بەکاربهێنرێنەوە و بە شێوازی نوێ پێکەوەببەسترێن، تا ئەو کاتەی کە ئێمە مانای ئەو دەربڕینە ژێر-ڕستەییانە وەک بەشدارییەک بۆ مانای ڕستەکان تێدەگەین. ڕەنگە ناوەکان و دەربڕینە ئاماژەییەکانی تر وەک &quot;دیاریکردنی&quot; ئاماژەکانیان تێبگەین، کە باقیی ڕستەکە شتێکیان دەخاتە پاڵ، زۆر بە نزیکەیی. تیۆرییە مەرجدارەکانی ڕاستی مانا هەروەها بۆ ئەوانەی کە حەزیان بە واتاییەکی سروشتگەرایی و کورتکەرەوەییە سەرنجڕاکێش بوون، کە پەنا بۆ هیچ شتێکی دەرەوەی جیهانی سروشتی وەک ڕوونکەرەوەی مانا نابەن. گێڕانەوەی سروشتگەرایی بەهێز هەروەها لەلایەن ئیڤانس (1983)، دێڤیت (1981)، و دێڤیت و ستێرلنی (1999)ەوە پێشکەش کراون.

زۆر سەرنج لەم بوارەدا لە بیست و پێنج ساڵی ڕابردوودا ئاراستەی تیۆرییەکانی ئاماژە کراوە، بە لەبەرچاوگرتنی گرنگیی ڕوونکردنەوەی بەشدارییان لە گێڕانەوە تیۆرییەکانی ڕاستیدا. ئەو دیدەی کە زۆرجار دەخرێتە پاڵ فرێگە، کە هەستی ناوە تایبەتەکان ئەرکێکی کۆمەڵێک وەسف بوو، وای لە زۆر فەیلەسوف کرد کە بەدوای گێڕانەوەیەکی مەرجداردا بگەڕێن کە ئەم جۆرە وەسفانە لە مەرجەکانی ڕاستی بۆ ئەو ڕستانەی کە تێیدا ڕوویانداوە جێبکەنەوە وەک ڕێگەیەک بۆ ڕوونکردنەوەی ئاماژەکانیان. بەڵام، شەپۆلێکی نوێی ئارەزوو بۆ شێوە ڕاستەوخۆترەکانی ئاماژە لە ساڵانی 1970کاندا دەستیپێکرد. پەرۆشی بۆ ئەم ڕێبازە لە کتێبی ناونان و پێویستی (1980)ی کرێپکە و زنجیرەیەک وتاری هیلاری پەتنامەوە سەریهەڵدا. (1973 و 1975) لەوێدا، هێرشیان کردە سەر ئەو چەمکەی کە وتە شوناسییەکان هاومانایی دەردەبڕن، کە لە کاتی ناساندنیاندا پێشوەختە دەزانرا. ئەگەر ئێمە (یان هەرکەسێک کە دەستەواژەکە دەناسێنێت) دیاری بکەین کە ئەریستۆ نووسەری ئەخلاقی نیکۆماخی، مامۆستای ئەسکەندەر، و هتدە، وا دەردەکەوێت پێشوەختە بزانرێت کە ئەمە ڕاستە دەربارەی ئاماژەی ئەو ناوە. ئاماژەکە تەنها ئەو شتەیە کە هەموو یان زۆربەی &quot;کۆمەڵەی وەسفەکان&quot; کە هەستی ئەو ناوە دەردەبڕن تێردەکات. بەڵام ئەگەر دۆزیمانەوە کە زۆر یان هەمووی ئەمە هەڵە بوو دەربارەی ئەو کەسەی کە ناومان لێنابوو &quot;ئەریستۆ&quot;، ئایا ئەمە ئەوە دەگەیەنێت کە ئەریستۆ بوونی نەبووە، یان کەسێکی تر ئەریستۆ بووە؟ زۆر هەمان شت دەتوانرێت دەربارەی دەستەواژەکانی جۆری سروشتی بوترێت: ئێمە وا بیرمان دەکردەوە کە نەهەنگەکان ماسین، بەڵام ئەو شیردەرە گەورانە سی و مەمکیان هەیە، بۆیە ئایا هیچ نەهەنگێک بوونی نییە؟

لە جیاتی ئەوە، پەتنام و کرێپکە پێشنیاریان کرد کە ناوە تایبەتەکان و دەستەواژەکانی جۆری سروشتی (و وەسفەکانی وەک &quot;ڕەگی دووجای 289&quot;) دیاریکەری ڕەقن، یان دەربڕینێکن کە ئاماژە بە هەمان شتەکان یان جۆرەکان دەکەن لە هەموو جیهانە ئەگەرییەکاندا بەبێ ئەوەی ئەو پەیوەندییە بە جۆرێک لە ناوەڕۆکی وەسفییەوە ناوبژیوانی بکرێت. پارچەی تری ناوەڕۆکی وەسفی لە ڕاستیدا لەگەڵ ئەو دەربڕینانەدا پەیوەستن—ئێمە دەڵێین کە ئەریستۆ ئەخلاقی نیکۆماخی نووسی و نەهەنگەکان شیردەرن، و هتد—بەڵام ئاماژەکانیان لە کاتی ناساندنیاندا جێگیر دەکرێت و بەکارهێنانی ئێمە ئەو ئاماژەیە دەپارێزێت، نەک ناوەڕۆکە وەسفییەکە. ئەو وەسفانەی کە لەگەڵ دیاریکەرێکی ڕەقدا پەیوەستن (&quot;نووسەری ئەخلاقی نیکۆماخی&quot;، و هتد) بەم شێوەیە هەمیشە قابل گۆڕینن. ئەمە وەک جۆرێک لە دەرەکیبوون لە واتاییدا بینراوە، کە تێیدا مانای وشەکان بە تەواوی لەلایەن دۆخە دەروونییەکانی ئەو قسەکەرانەی کە بەکاریاندەهێنن دیاری ناکرێت، یان وەک پەتنام بە ناوبانگییەوە گاڵتەی پێکرد، &quot;ماناکان تەنها لەناو سەردا نین&quot; (1975، ل. 227). کارە دیارەکانی ئەم دواییانە لەم بوارەدا بریتین لە کیچەر و ستانفۆرد (2000)، سۆمس (2002) و بێرگەر (2002). چەندین گێڕانەوە پێشنیاریان کردووە کە لە کاتێکدا دیاریکردنی ڕەق لە خۆیدا هەندێک قابل باوەڕی هەیە، توخمە کورتکەرەوەییەکانی ئەم تیۆرییانە وامان لێدەکەن گێڕانەوەیەکی ئاماژەیی زۆر ڕاستەوخۆ و بێ ناوبژیوانیمان هەبێت کە دەبێت چاکبکرێت یان بگۆڕدرێت (دەمیت (1974)، ماکبێس (1995) و وۆڵف (2006)).

ب. مانا و بەکارهێنان

تیۆرییەکانی پشتڕاستکردنەوە دوای کواین لە پەسەندی کەوتن، بەڵام بە کاری مایکل دەمیت لەسەر مانا و لۆژیک و هەروەها کاری لێکدانەوەی بەرفراوانی لەسەر فرێگە زیندووکرانەوە. (بڕوانە 1963، 1974، 1975 و 1976ی.) دەمیت هاوڕای نیگەرانیی پۆزەتیڤیستەکان بوو لەسەر گرنگیی مەعریفیی وتەیەک، کە وەک نیگەرانیی ڕاستەقینەی فرێگە لە قسەکردن لەسەر هەستدا لێکیدایەوە. زۆرێک فرێگەیان وەک پلاتۆنیستێک دەربارەی مانا دەخوێندەوە، بەڵام دەمیت بەرەنگاری پێویستیی ئەم جۆرە فراوانبوونە ئۆنتۆلۆژیانە و قابل باوەڕییان وەک ڕوونکەرەوەی ڕاستییە واتاییەکان بە گشتی بووەوە. هەڵوێستی دەمیت کەمتر بەرهەمی دژایەتیی پێشوەختەی ئۆنتۆلۆژی بوو وەک لە بەردەوامیی تێمە ڤیتگنشتاینییەکان. دەمیت وتی کە مۆدێلێکی مانا مۆدێلێکی تێگەیشتنی ئێمەیە کاتێک ئەم جۆرە مانایانە دەزانین. ئێمە هەندێک جار دەتوانین ئەم تێگەیشتنە بە ڕوونی دەرببڕین، بەڵام مۆدێلێکی مانا ناتوانێت ئەم جۆرە پێوەرێکی ڕوونی لەسەر ئازاری پاشەکشەی بێکۆتایی لەخۆبگرێت. (تێبینیی بەڵگەی زمانی تایبەتی ڤیتگنشتاین لەسەر ئەم خاڵە بکە.) بەم شێوەیە، ئەو زانینەی کە بە گشتی تێگەیشتن پێکدەهێنێت، دەبێت زانینێکی ناڕوون بێت و ئێمە تەنها دەتوانین ئەم جۆرە زانینە ناڕوونە بخەینە پاڵ کاتێک جۆرێک لە پێوەری قابل چاودێریمان هەبێت بۆ کردنی ئەوە. ئەم پێوەرە قابل چاودێرییانە بابەتی بەکارهێنانی ڕستە و دەربڕینەکان دەبن. (بڕوانە دەمیت 1973، ل. 216 و دواتر.)

لە کاتێکدا ئەم جۆرە تێکەڵەیەی بەکارهێنان و پشتڕاستکردنەوە ڕەنگە بۆ ڕستە و مەرجەکان کە ناوبەناو ڕوودەدەن ڕاستەوخۆ بێت، لە حاڵەتێکدا کە ڕوونادەن بابەتێکی تەواو جیاوازە. دەتوانین لە مانای ڕستەیەک تێبگەین کە مەرجەکانی ڕاستییەکەی هەرگیز لە ڕاستیدا ڕوونادات یان هەرگیز (بە شێوەیەکی پراکتیکی) ناتوانرێت پشتڕاست بکرێتەوە، بۆ نموونە، &quot;هەموو ژمارەیەکی جووت کۆی دوو ژمارەی خۆبەشە&quot;. زانینی ئەوەی کە چییە بۆ مەرجێک کە ڕووبدات و زانینی ئەوەی کە حاڵەتێکی دیاریکراو ئەمە نموونە دەکات، مەرجی جیاوازن، بۆیە مانا ناتوانێت پشتڕاستکردنەوەی سادەی دانانی کەسێک لە دۆخێکی دیاریکراودا و بینینی ئەوەی کە کام ڕستە دەڵێت بێت. دەمیت گێڕانەوەکەی بە زیادکردنی مەرجەکانی وەک پێشکەشکردنی دەرئەنجامە دەرئەنجامییە دروستەکانی ڕستەیەک، بەکارهێنانی نوێی دروستی ڕستەیەک و حوکمەکان دەربارەی بەڵگەی پێویست یان ئەگەری بۆ ڕاستی یان هەڵەیی ڕستەیەک فراوان کرد. ئەو پێداگری دەکات کە جۆرێک لە پێشکەشکردنی خۆ-پشتڕاستکەرەوە پشتگیریی ئەم داواکارییانە دەکات و ڕێگەمان پێدەدات هەموو تایبەتمەندییەکانی بەکارهێنانی زمان و مانا دەربهێنین، هەرچەندە ئەمە خاڵێکی مشتومڕاوی دەمێنێتەوە بۆ زۆرێک کە گومانیان لەم جۆرە ئەڵقانە و بناغەخوازیی مەعریفی بە گشتی هەیە.

خوێندنەوەی دەمیت بۆ جەختکردنەوەی ڤیتگنشتاین لەسەر بەکارهێنان تەنها یەکێک نەبووە. بەدوای سێلارس (1967)دا، تیۆریزانانی وەک هارمان (1982 و 1987)، بلۆک (1986 و 1987)، و براندۆم (1994) هەموویان بەدوای واتایی &quot;ڕۆڵی دەرئەنجامی&quot; یان &quot;ڕۆڵی چەمکی&quot;دا گەڕاون کە تێگەیشتن لە مانای ڕستەکانیان وەک تێگەیشتنێک لەو دەرئەنجامانەی کە کەسێک بۆ و لەو ڕستەیەوە دەریدەهێنێت تایبەتمەند کردووە. بلۆک و هارمان بە ڕوونی ئەمەیان وەک بناغەیەکی گێڕانەوەیەکی ئەرکیی ناوەڕۆکی دەروونی لە دەرونناسیدا وەرگرتووە، هەروەها. براندۆم بەدوای ئەم جۆرە ستراتیژییە ڕوونکردنەوەییە هۆکارییانەدا نەگەڕاوە، بەڵکو لە جیاتی ئەوە جەختی لەسەر ڕەهەندی عەقڵانیی لێهاتوویی زمانی و گرنگیی دەرئەنجام بۆ ئەم جۆرە گێڕانەوەیەک کردووەتەوە. ئێمە لە مانای ڕستەیەک تێدەگەین کاتێک ڕستەکانی تر وەک پەیوەندیدار پێی تێدەگەین و لە و بۆیان دەرئەنجام دەردەهێنین لە کاتی پێدان و داواکردنی هۆکار بۆ ئەو بانگەشانەی کە دەیکەین. فراوانکردنێکی بەرچاوی ئەم کارە، کە گێڕانەوەیەکی پێوانەیی بەهێزی مانا پێشکەش دەکات بە پێچەوانەی توندی کورتکردنەوەی هۆکاریی باسکراوی سەرەوە، لە لانس و ئۆلیری-هاوتۆرن (1997)دا پێشکەش کراوە.

ج. تیۆریی کردەی قسەکردن و پراگماتیک

کاری دواتری ڤیتگنشتاین ئارەزووی لە ڕەهەندە پراگماتیکییەکانی بەکارهێنانی زمان لەنێو هەندێک فەیلەسوفی بەریتانیدا وروژاند کە ماوەیەکی کەم دوای مردنی کاریان دەکرد، بەڵام ژمارەیەک بێزار بوون لە ڕێبازە دابەزێنەرتر و &quot;زمانی ئاسایی&quot;ی شوێنکەوتووانی ڤیتگنشتاین، کە نزیکەی هیچ ڕۆڵێکیان بۆ گێڕانەوە تیۆرییەکان لە وەسفکردنی زماندا نەدەبینی. هەندێکیان لە جیاتی ئەوە هەڵیانبژارد بەدوای ئەوەدا بگەڕێن کە بە تیۆریی کردەی قسەکردن ناسراوە، کە لە سەرەتادا لەلایەن کاری جۆن ئۆستنەوە ڕابەرایەتی دەکرا. (بڕوانە گرایس (1975)، ئۆستن (1962) و سێرل (1969).) ئەم فەیلەسوفانە بەدوای گێڕانەوەیەکدا دەگەڕان بۆ زمان کە تێیدا ڕستەکان ئامراز بوون بۆ ئەنجامدانی کارەکان، لەوانەش پۆلێنکردنی بەکارهێنانەکان کە پارچەکانی زمان دەتوانرا بۆیان بەکاربهێنرێت. لە کاتێکدا مانای کۆنڤێنشناڵ گرنگ مایەوە، تیۆریزانانی کردەی قسەکردن تەرکیزی خۆیان بۆ پشکنینی ئەو شێوازە جیاوازانەی کە تێیدا وتە و نووسراوی ڕستەکان ڕەنگە ڕۆڵ بگێڕن لە بەدەستهێنانی ئامانجی جۆراوجۆردا فراوان کرد. بۆ نموونە، ڕستەی

(16) لە دەرەوە هەتاوە.

دەتوانێت ڕاپۆرتێک بێت، ئامۆژگارییەک بێت بۆ نەبردنی چەتر، درۆیەک بێت (ئەگەر هەتاو نەبێت)، پراکتیزەکردنی ئینگلیزی بێت، گاڵتەپێکردنێک بێت و زۆر شتی تر بەپێی ئەو سیناریۆیەی کە تێیدا بەکاردەهێنرێت.

بۆ ئەوەی بە ڕوونی ببینین چۆن تیۆریزانانی کردەی قسەکردن ڕەنگە مامەڵە لەگەڵ ئەم پرسانەدا بکەن، دەبێت تێبینیی یەکێک لە دۆکترینە سەرەکییەکانی بکەین، جیاوازیی پراگماتیک/واتایی. ڕەنگە ئەمە بە گشتی بە وتنی ئەوەی کە زانیاریی واتایی پەیوەندی بە دەربڕینە زمانییەکانەوە هەیە (وەک وشە و ڕستە)، لە کاتێکدا زانیاریی پراگماتیکی پەیوەندی بە وتەکان و ئەو ڕاستییانەی کە دەوریان داوە هەیە بڵێین. خوێندنی پراگماتیک بەم شێوەیە هیچ سەرنجێک بە تایبەتمەندییەکانی وەک ڕاستی یان ئاماژەی وشە و دەربڕینەکان ناگرێتەوە، بەڵام سەرنج بە زانیاری دەربارەی ئەو چوارچێوەیەی کە تێیدا قسەکەرێک وتەکەی کردووە و چۆن ئەو مەرجانە ڕێگە بە قسەکەرەکە دەدەن یەک پێشنیار نەک یەکێکی تر دەرببڕێت دەگرێتەوە. ئەم توخمە زۆر چوارچێوەییەی پراگماتیک زۆرجار دەبێتە هۆی سەرنجی تایبەت بۆ ئەو ئامانجانەی کە قسەکەرێک ڕەنگە بە وتنی ڕستەیەک بە شێوازێکی دیاریکراو لەو چوارچێوەیەدا بەدەستی بهێنێت و بۆچی ڕەنگە وای کردبێت. بەم شێوەیە، ئەوەی قسەکەرێک لە وتنی شتێکدا مەبەستییەتی، زۆرجار بە جەختکردنەوە لەسەر نیازەکانی قسەکەرەکە ڕوون دەکرێتەوە: بۆ ئاشکراکردنی ئەوە بە گوێگر کە قسەکەرەکە دەیەوێت گوێگر بە شێوازێکی دیاریکراو وەڵام بداتەوە و بەم شێوەیە وا لە گوێگرەکە بکات بەم شێوەیە وەڵام بداتەوە. بەڵام، ڕەنگە حاڵەتێک هەبێت کە ئەم نیازانە هیچ پەیوەندییەکیان بە مانای ڕستەکەوە نەبێت. ڕەنگە بڵێم، &quot;لە دەرەوە باران دەبارێت&quot;، بە نیازی ئەوەی کە وات لێبکەم چەترەکەت ببەیت، بەڵام ئەوە مانای ڕستەکە نییە. بە هەمان شێوە، ڕەنگە وتبێتم، &quot;کەناڵی کەشوهەوا پێشبینیی باران دەکات بۆ ئەم ئێوارەیە&quot;، بەو نیازە، بەڵام ئەمە ئەوە ناگەیەنێت کە ئەو دوو ڕستەیە هەمان مانا دەگەیەنن.

ئەو نیازانەی کە سەرکەوتنیان بە تەواوی بابەتی بەدەستهێنانی دانپێدانانی گوێگرە لە خودی نیازەکە خۆی، پێیان دەوترێت نیازی ئیلۆکیوشنی؛ ئەو نیازانەی کە سەرکەوتنیان بە تەواوی بابەتی وایە کە گوێگرەکە وا لێبکەن شتێک بکات (لە سەرووی تێگەیشتن لە ناوەڕۆکە واتاییەکەی ئەوەی کە وتراوە)، پێیان دەوترێت نیازی پێرلۆکیوشنی. نیازە پێرلۆکیوشنییەکان دەبێت لە ڕێگەی کردە ئیلۆکیوشنییەکانەوە بەدەستبهێنرێن، بۆ نموونە، ئاگادارکردنت لە نیازەکانم بۆ ئەوەی وات لێبکەم شتێک دەربارەی کەشوهەوا تێبگەیت، وات لێدەکات بیر لە چەترەکەت بکەیتەوە و بیبەیت. بەدوای باخ و هارنیش (1979)دا، تیۆریزانانی کردەی قسەکردن بە شێوەیەکی گشتی کردەی قسەکردن بە چوار ژێر-پێکهاتەی شیکاریی کردەی قسەکردن تایبەتمەند دەکەن: (1) کردەی وتە، واتە، خودی دەربڕین یان نووسینی وشە و ڕستەکان؛ (2) کردەی پێشنیاری، واتە، ئاماژەکردن بە شتەکان و پێشبینیکردنی تایبەتمەندی و پەیوەندییەکانیان؛ (3) کردەی ئیلۆکیوشنی، کە بەهۆیانەوە قسەکەران لەگەڵ قسەکەرانی تردا کارلێک دەکەن و وتەکان جوڵە پێکدەهێنن لەو کارلێکەدا، بۆ نموونە، بەڵێن و فەرمان؛ و (4) کردەی پێرلۆکیوشنی، کە بەهۆیانەوە قسەکەران شتێک لەوانی تردا دروست دەکەن یان بەدەستیدەهێنن بەوەی کە دەیڵێن، بۆ نموونە، قەناعەتپێکردن یان ڕازیکردنی کەسێک. هەندێک تیۆریزان هەروەها &quot;نیازی مانا&quot; و &quot;نیازی پەیوەندی&quot; بەم لیستەیە زیاد دەکەن بۆ جەختکردنەوە لەسەر تێگەیشتنی هاوبەش لە مانای کۆنڤێنشناڵیی پەیوەست بە وشەکان و نێوان-بابەتیی کردەی قسەکردن. وەک چۆن ئەم پۆلانە ڕەنگە ئاماژەی پێبکەن، تیۆریی کردەی قسەکردن هەروەها ڕەچاوکردنی زۆر زیاتری تایبەتمەندییە گفتوگۆییەکانی وتار و لایەنە کۆمەڵایەتییەکانی پەیوەندییەکانی لەخۆگرتووە لە لقەکانی تری فەلسەفەی زمان. لەبەر ئەم هۆکارە، خاڵی پەیوەندیی بەهێز لەنێوان گێڕانەوە واتاییە ئاڵۆزەکان و لێکۆڵینەوە ئەزموونییەکانی زانایانی کۆمەڵایەتیدا پێشکەش دەکات.

گرایس (1975) هەروەها پێشنیاری کرد کە فەلسەفە دەبێت ڕەچاوی ئەو شێوازانە بکات کە تێیدا قسەکەران لەوەی کە بە توندی، بە ئاشکرا لەلایەن وتەکانیانەوە وتراوە تێدەپەڕن بۆ ڕەچاوکردنی ئەوەی کە بە شێوەیەکی چوارچێوەیی لەلایەن ئەوانەوە ئاماژەی پێکراوە. بە &quot;ئاماژەپێکراو&quot;، لێرەدا، ئێمە ڕەچاوی ئەو شێوازانە دەکەین کە تێیدا ئەو شتانەی کە قسەکەرێک دەیڵێت، ڕەنگە قسەکەرێکی تر بانگهێشت بکات بۆ کۆمەڵێک دەرئەنجامی زیاتر، بەڵام نەک بە مانای لۆژیکیی توندی پێویستبوون یان بابەتێکی تەواو فەرمیی مانای کۆنڤێنشناڵ. گرایس ئەم ئاماژەپێکراوانەی بۆ دوو پۆلی گەورە دابەش کرد: ئاماژەپێکراوە کۆنڤێنشناڵەکان و ئاماژەپێکراوە گفتوگۆییەکان. ئاماژەپێکراوە کۆنڤێنشناڵەکان ئەوانەن کە لەسەر بنەمای مانای کۆنڤێنشناڵیی وشە بەکارهاتووەکان دەخرێنە پاڵ وتەکان، هەرچەندە نەک بەو شێوازانەی کە لە پێویستبوونە لۆژیکییە ئاساییەکانەوە ئاشنان. بۆ نموونە:

(17) مایکڵ هاندەری ئۆریۆڵسە، بەڵام لە بالتیمۆر ناژی.

(18) مایکڵ هاندەری ئۆریۆڵسە، و لە بالتیمۆر ناژی.

(19) هاندەربوونی مایکڵ بۆ ئۆریۆڵس چاوەڕواننەکراوە، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە لە بالتیمۆر ناژی.

لێرەدا، (19) لەلایەن (17)ەوە ئاماژەی پێکراوە، بەڵام نەک لەلایەن (18)ەوە. ئەم شکستە بابەتی جیاوازییەکانی ئەوە نییە کە چی (17) و (18) ڕاست دەکات، بەڵکو لەو شێوازەدایە کە تێیدا کۆنڤێنشنەکان و پرەنسیپە گفتوگۆییەکان ڕێگە بە قسەکەران دەدەن ئەم جۆرە زانیارییە بگەیەنن. بە نزیکەیی، وشەی &quot;بەڵام&quot; لەلایەن قسەکەرانی ئینگلیزییەوە بەکاردەهێنرێت بۆ جەختکردنەوە لەسەر جیاوازی و سەرسوڕمان، وەک چۆن قسەکەرێک لە وتنی (17)دا دەیکات.

ئاماژەپێکراوە گفتوگۆییەکان لەسەر بنەمای زنجیرەیەک ماکسیم و گریمانە دیاری دەکرێن کە بەهۆیانەوە قسەکەران لە گفتوگۆدا لەگەڵ یەکتردا هاوکاری دەکەن، بەپێی گرایس. ئەو ماکسیمەکانی چەندێتی (بەشدارییەکەت زانیاریبەخش بکە بەڵام نەک بە شێوەیەکی زیادەڕۆیانە)، کوالێتی (بەشدارییەکەت ڕاست بکە)، پەیوەندی (پەیوەندیدار بە)، و شێواز (ڕوون بە) پێشنیار دەکات. بۆ ئەوەی هەستێک بە چۆنیەتیی جێبەجێکردنی ئەمانە وەربگرین، یەکێک لە نموونەکانی گرایس (1975) ڕەچاوبکەین:

(20) سمیس وا دەرناکەوێت ئەم ڕۆژانە هاوڕێ کچێکی هەبێت.

(21) ئەو زۆر سەردانی نیویۆرکی کردووە لەم دواییانەدا.

بیر لە دوو کەس بکەرەوە کە گفتوگۆ دەکەن، کە A دەڵێت (20) و B دەڵێت (21). B ئاماژە بەوە دەکات کە سمیس ڕەنگە هاوڕێ کچێکی لە نیویۆرک هەبێت، بە گریمانەی ئەوەی کە B شوێنی ماکسیمە باسکراوەکانی سەرەوە دەکەوێت. ئەگەرنا، بڵێین، چونکە B شتێکی هەڵە یان ناپەیوەندیدار دەڵێت، ئەوا قسەکەران ناتوانن هاوکاری بکەن و پەیوەندی دەڕووخێت. گرایس پێداگری دەکات کە ئەم ئاماژەپێکراوە گفتوگۆییانە قابل ژماردنن بە لەبەرچاوگرتنی جۆرە دروستەکانی زانیاریی چوارچێوەیی و پاشخان، لەگەڵ مانای زمانیی ئەوەی کە وتراوە و پابەندبوونی قسەکەران بە ماکسیمە هاوکارییەکانی باسکراوی پێشووتر، و زۆربەی ئەدەبیاتی سەر ئاماژەپێکراوە گفتوگۆییەکان هەوڵیان داوە ئەم چەمکە بسەلمێنن. زۆرێک لە فەیلەسوفان کە لەسەر ئەم لایەنانەی پراگماتیک کاردەکەن، نیگەرانن کە ئەم ماکسیمانە بەس نابن وەک گێڕانەوەیەک بۆ ئاماژەپێکراو، و خوێنەران دەبێت ڕاوێژ بە دەیڤس (1998) بکەن بۆ نوێترین کۆمەڵەی ناڕەزایەتییەکان بۆ سەر گێڕانەوە کلاسیکییەکانی گرایس.

سەرنجدان بە هەردوو شێوەی ئاماژەپێکراو سەرنجی فەیلەسوفانی بۆ بابەتەکانی پێشگریمانە ڕاکێشاوە، هەروەها. وەک چۆن ناوەکە ئاماژەی پێدەکات، گفتوگۆی ئەم بابەتە تیشک دەخاتە سەر ئەو جۆرە زانیارییانەی کە وەک پاشخان پێویستن بۆ ئەوەی جۆرە جیاوازەکانی تایبەتمەندییە لۆژیکی و گفتوگۆییەکان ڕووبدەن. نموونە باوەکە، &quot;ئایا وازت لە دزیکردن لە فرۆشگای مەی هێناوە؟&quot; پێشگریمانە دەکات کە تۆ دزیت لە فرۆشگای مەی کردووە. ئاماژەپێکراوەکانی هەردوو شێوەکە بەم شێوەیە جۆرە جیاوازەکانی پێشگریمانە لەخۆدەگرن، بۆ نموونە ئاماژەپێکراوە کۆنڤێنشناڵەکەی &quot;بەڵام&quot; لە (17)دا پێشگریمانەی پێشنیارێک دەکات دەربارەی دیمۆگرافیای هاندەرانی ئۆریۆڵس، و زۆربەی کاری ئەم دواییانە لە پراگماتیکدا تەرخانکراوە بۆ پەرەپێدانی پۆلێنکردنی پێشگریمانە لە کاردا لە گفتوگۆدا. دوو جدیترین پرسیار بۆ تیۆریزانان بریتین لە (1) چۆن پێشگریمانەکان دەخرێنە ناو یان &quot;دەخرێنەکار&quot; لەو ڕستانەی کە تێیدا ڕۆڵ دەگێڕن و (2) چۆن &quot;دەگوێزرێنەوە&quot; یان هەڵدەگیرێن لەو بەش و پارچانەی ڕستە کە تێیدا دەردەکەون بۆ سەر ڕستە ئاست-بەرزترەکان. سەرچاوەی زۆربەی کارەکان لەسەر ئەمە لانگێندۆن و ساڤین (1971)ە، و ئەدەبیاتێکی بەرفراوان لەبەر ڕۆشنایی ئەوەدا لە زمانەوانی و واتایی فەرمیدا پەرەی سەندووە.

5. ئاراستەکانی داهاتوو و مشتومڕە سەرهەڵداوەکان

لە کاتێکدا شیکاریی زمانی وەک چۆن بۆ ماوەیەکی زۆر لە سەدەی بیستەمدا زاڵ بوو، چیتر زاڵ نییە بەسەر بیرکردنەوەی فەلسەفەی شیکاریدا، هێشتا بوارێکی زیندووە کە بەردەوامە لە پەرەسەندن. وەک لە ڕۆژە سەرەتاییەکانی فەلسەفەی شیکاریدا، ئارەزوویەکی زۆر هەیە بۆ لێکچوونەکانی نێوان ناوەڕۆکی وتەکان و خستنەپاڵی ناوەڕۆک بۆ دۆخە دەروونییەکان، بەڵام زۆرێک لە زانایانی مەعریفی لە گریمانە شیکارییە کلاسیکییەکە دوورکەوتوونەتەوە کە بیرۆکەکان ناوەڕۆکێکی هێمایی یان ڕستە-ئاسایان هەبووە. بەدوای ئەو ئاراستەانەی کە لە ڕومێلهارت و ماککلێلاند (1986)دا نەخشەکێشراون، هەندێک لە زانایانی مەعریفی پەیوەندیگەریان لە باوەش گرتووە، دیدێک کە جەخت لەسەر کارلێکی داینامیکیی نێوان کۆمەڵە گەورەکانی گرێ پەیوەستەکان دەکاتەوە (زۆر وەک دەمارەکان لە مێشکدا)، وەک مۆدێلێک بۆ مەعریفە. بیرکردنەوە بەم شێوەیە پرۆسێسکردنی هێما نابێت، هاوشێوەی مۆنۆلۆگێکی ناوەکی، و مەودای گێڕانەوە نەریتییەکانی زمان و مانا زۆر کەم دەبێتەوە. خوێنەران دەتوانن ڕاوێژ بە تۆمبەرلین (1995) بکەن بۆ تێڕوانینێکی گشتیی بوارەکە و چێرچلاند (1995) بۆ یەکێک لە بە پەرۆشترین لایەنگرەکانی. بەرگرییەک لە ڕێبازە پرۆسێسکردنی هێما نەریتیترەکان هەروەها پەرەی سەندووە، بەتایبەتی لە کاری فۆدۆر و لێپۆر (1999)دا، کە بە بەرەنگاریی ڕادیکاڵتریش بۆ پرۆسێسکردنی هێما لە شێوەی تیۆریی سیستمە داینامیکییەکاندا تەواوکراوە (بڕوانە ڤان گێلدەر 1995 و ڕۆکوێڵ 2005).

زۆربەی کاری ئەم دواییانەی فەلسەfەی زمان هەروەها نیگەرانیی هەستیاریی چوارچێوەی دەربڕین و ڕستەکان بووە. ئەمە تا ڕادەیەکی زۆر بەهۆی جەختکردنەوەی زیاد لەسەر هەستیاریی چوارچێوە لە مەعریفەتناسیدا (دیرۆز 1998؛ لویز 1996) و مێتا-ئەخلاقدا (دانسی 1993) بووە. بێگومان، جەختکردنەوەیەکی زۆر زیاتر لەسەر چوارچێوە لە پەنجا ساڵی ڕابردوودا لەلایەن تیۆرییەکانی بەکارهێنان و کردەی قسەکردنەوە کراوە. ئەم دواییانە، هەندێک لایەنگریی ناهەستیاریی چوارچێوەیان کردووە وەک شێوازی زاڵی زمانە سروشتییەکان. کاپێلن و لێپۆر (2005) نایڵێن کە هیچ وشە یان ڕستەیەکی هەستیار بە چوارچێوە بوونی نییە، بەڵکو بانگەشە بۆ مینیمالیزمی واتایی دەکەن، ئەو دیدەی کە ژمارەیەکی تا ڕادەیەک کەمیان هەیە و ئەوانیش پۆلە ناسراوەکانی وەک جێناو و ئاماژەکانن. ئەوان ئەمە لەگەڵ کاری نوێ لەسەر ناوەڕۆکی کردەی قسەکردندا تێکەڵ دەکەن بۆ ئەوەی بەرەنگارییەکی بەرچاو بۆ ژمارەیەکی زۆر لە فەیلەسوفە هاوچەرخەکان دروست بکەن. ئەم مشتومڕەی نێوان مینیمالیستەکان و چوارچێوەخوازان بەڵێن دەدات لە چەند ساڵی داهاتوودا مشتومڕێکی زیندوو بێت لە فەلسەفەی زماندا.

6. سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

(کارەکان سەرەتا بەپێی بەرواری بڵاوکردنەوەی ڕەسەنیان ڕیزکراون، لەگەڵ چاپی نوێتر و بەرفراوانتر لە هەندێک نووسیندا.)

ئۆستن، ج.ل. (1962) چۆن کارەکان بە وشەکان ئەنجام دەدرێن. ئۆکسفۆرد: [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]].

باخ، ک. و هارنیش، ڕ. (1979) پەیوەندیی زمانی و کردەی قسەکردن. کامبریج، ماساچوسیتس: چاپخانەی MIT.

بێرگەر، ئالان. (2002) دەستەواژەکان و ڕاستی: ئاماژەی ڕاستەوخۆ و ئانافۆریک. کامبریج، ماساچوسیتس: چاپخانەی MIT.

بلۆک، ن. (1986) &quot;ڕیکلامێک بۆ واتاییەک بۆ دەرونناسی.&quot; لە پ. فرێنچ، ت. ئوهلینگ و هـ. وێتستاین (دەستکاریکەران). لێکۆڵینەوەکانی فەلسەفەی میدوێست، بەرگی 10، ل. 615-678. مینیاپۆلیس: چاپخانەی زانکۆی مینیسۆتا.

بلۆک، ن. (1987) &quot;ڕۆڵی ئەرکی و مەرجەکانی ڕاستی&quot;، پرۆسیدینگەکانی کۆمەڵەی ئەرستۆیی 61، 157-181.

براندۆم، ڕ. (1994) ڕوونکردنەوەی. کامبریج، ماساچوسیتس: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد.

کاپێلن، هـ. و لێپۆر، ئی. (2005) واتایی ناهەستیار. ئۆکسفۆرد: باسیل بلاکوێڵ پاب.

کارناپ، ڕ. (1928) پێکهاتەی لۆژیکیی جیهان (Die Logische Aufbau der Welt). جۆرج، ئی. (وەرگێڕ) نیویۆرک: ئۆپن کۆرت کلاسیکس، 1999.

چۆمسکی، ن. (1959) &quot;پێداچوونەوەیەک بە ڕەفتاری زارەکیی ب.ف. سکینەر.&quot; لە زماندا، 35(1)، 26-58.

چێرچلاند، پ. (1995) بزوێنەری عەقڵ، کورسیی ڕۆح: گەشتێکی فەلسەفی بۆ ناو مێشک. کامبریج، ماساچوسیتس: چاپخانەی MIT.

دانسی، ج. (1993) هۆکارە ئەخلاقییەکان. ئۆکسفۆرد: باسیل بلاکوێڵ پاب.

دەیڤدسۆن، د. (1967) &quot;ڕاستی و مانا.&quot; لە دەیڤدسۆن (1984)، ل. 17-36.

دەیڤدسۆن، د. (1984) لێکۆڵینەوەکان لە ڕاستی و لێکدانەوەدا. ئۆکسفۆرد: چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد.

دەیڤس، و. (1998) ئاماژەپێکراو: نیاز، کۆنڤێنشن و پرەنسیپ لە شکستی تیۆریی گرایسیدا. کامبریج: چاپخانەی [[زانکۆی کامبریج]].

دیرۆز ک. (1995) &quot;چارەسەرکردنی کێشەی گومانکاری.&quot; پێداچوونەوەی فەلسەفی 104(1)، 1-7، 17-52.

دێڤیت، مایکل. (1981) دیاریکردن. نیویۆرک: چاپخانەی زانکۆی کۆڵۆمبیا.

دێڤیت، م. و ستێرلنی، ک. (1999) زمان و واقیع. کامبریج، ماساچوسیتس: چاپخانەی MIT.

دەمیت، م. (1963) &quot;واقیعییەت.&quot; لە دەمیت (1978)، ل. 145-165.

دەمیت، م. (1973) &quot;بناغەی فەلسەفیی لۆژیکی ئینتویشنستی.&quot; لە دەمیت (1978)، ل. 215-247.

دەمیت، م. (1974) &quot;کەسایەتیی کۆمەڵایەتیی مانا.&quot; لە دەمیت (1978)، ل. 420-430.

دەمیت، م. (1975) &quot;جیاوازیی فرێگە لەنێوان هەست و ئاماژەدا.&quot; لە دەمیت (1978)، ل. 116-144.

دەمیت، م. (1976) &quot;تیۆرییەکی مانا چییە؟ (II)&quot; لە ڕاستی و مانادا: وتارەکان لە واتاییدا. ج. ئیڤانس و ج. ماکداوڵ. (دەستکاریکەران) ئۆکسفۆرد: چاپخانەی کلارێندۆن.

دەمیت، م. (1978) ڕاستی و نهێنییەکانی تر. کامبریج، ماساچوسیتس: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد.

ئیڤانس، ج. (1983) جۆرەکانی ئاماژە. ئۆکسفۆرد: چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد.

فیڵد، هـ. (1972) &quot;تیۆریی ڕاستی تارسکی.&quot; گۆڤاری فەلسەفە 69، 347-75.

فیڵد، هـ. (1977) &quot;لۆژیک، مانا و ڕۆڵی چەمکی&quot; گۆڤاری فەلسەفە 74، 379-408.

فۆدۆر، ج و ئی. لێپۆر. (1999) &quot;هەموو لە دەریادا لە بۆشایی واتاییدا: چێرچلاند لەسەر لێکچوونی مانا.&quot; گۆڤاری فەلسەfە 96، 381-403.

فرێگە، ج. (1892) &quot;لەسەر هەست و ئاماژە.&quot; لە خوێنەری فرێگە. بێنی، م. (دەستکاریکەر) لەندەن: چاپخانەی پێنگوین، 1997.

فرێگە، ج. (1884) بناغەکانی ژمێرە: لێکۆڵینەوەیەکی لۆجیکی-ماتماتیکی لە چەمکی ژمارەدا. ج. ئۆستن (وەرگێڕ) ئیڤانستن: چاپخانەی زانکۆی نۆرسوێستەرن، 1980.

گرایس، پ. (1975) &quot;لۆژیک و گفتوگۆ.&quot; لە لێکۆڵینەوەکان لە ڕێگەی وشاندا، ل. 22-40. کامبریج، ماساچوسیتس: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد، 1989.

هارمان، ج. (1982) &quot;واتایی ڕۆڵی چەمکی.&quot; گۆڤاری نۆتردامی لۆژیکی فەرمی 23، 242-56.

هارمان، ج. (1987) &quot;واتایی ڕۆڵی چەمکی (نا-سۆلیپسیستی).&quot; لە ئاراستە نوێیەکان لە واتاییدا. ئی. لێپۆر. (دەستکاریکەر) لەندەن: چاپخانەی ئەکادیمیک.

هێمپڵ، س. (1950) &quot;کێشە و گۆڕانکارییەکان لە پێوەری ئەزموونگەرایی مانادا.&quot; ڕیڤینوو ئینتەرناسیۆنال دو فیلۆسۆفی 11، 41-63.

کیچەر، پ. و م. ستانفۆرد. (2000) &quot;چاککردنی تیۆریی هۆکاریی ئاماژە بۆ دەستەواژەکانی جۆری سروشتی.&quot; لێکۆڵینەوە فەلسەفییەکان 97، 99-129.

کرێپکە، س. (1972) ناونان و پێویستی، کامبریج، ماساچوسیتس: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد.

کرێپکە، س. (1982) ڤیتگنشتاین لەسەر یاسا و زمانی تایبەت. کامبریج، ماساچوسیتس: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد.

لانس، م. و ئۆلیری-هاوتۆرن، ج. (1997) ڕێزمانی مانا. کامبریج، بەریتانیا: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.

لانگێندۆن، د.ت. و ساڤین، هـ.ب. (1971) &quot;کێشەی پرۆجێکشن بۆ پێشگریمانەکان.&quot; لە س.ج. فیلمۆر و د.ت. لانگێندۆن (دەستکاریکەران) لێکۆڵینەوەکان لە واتایی زمانیدا. نیویۆرک: هۆڵت، ڕاینارت و وینستن.

لویز، د. (1972) &quot;واتایی گشتی.&quot; لە ج. هارمان و د. دەیڤدسۆن (دەستکاریکەران) واتایی زمانی سروشتی. دۆردرێخت: د. ڕایدل پاب.

لویز، د. (1996) &quot;زانینی دەستپێنەگەیشتوو.&quot; گۆڤاری ئوسترالاسیی فەلسەفە 74(4)، 549-67.

لۆک، ج. (1690) وتارێک دەربارەی تێگەیشتنی مرۆڤ. پ. نیدیچ. (دەستکاریکەر) ئۆکسفۆرد: چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد، 1975.

ماکبێس، د. (1995) &quot;ناوەکان، جۆرە سروشتییەکان و دیاریکردنی ڕەق.&quot; لێکۆڵینەوە فەلسەفییەکان 79، 259-281.

ماکداوڵ، ج. (1984) &quot;ڤیتگنشتاین لەسەر شوێنکەوتنی یاسایەک.&quot; سینتێز 58(3)، 325-364.

ماینۆنگ، ئ. (1904) &quot;Über Gegenstandstheorie.&quot; لە ئ. ماینۆنگ (دەستکاریکەر)، Untersuchungen zur Gegenstandstheorie und Psychologie، لایپزیگ: بارت.

میڵ، ج.س. (1843) سیستەمی لۆژیک: عەقڵانی و ئیندەکشنی. ستۆکتن، کالیفۆرنیا: چاپخانەی زانکۆی پاسیفیک، 2002.

نۆیرات، ئۆ. (1933) &quot;ڕستەکانی پرۆتۆکۆڵ.&quot; ج. شیک. (وەرگێڕ) لە ئ. ئەیەر (دەستکاریکەر) پۆزەتیڤیزمی لۆژیکی، ل. 199-208. نیویۆرک: چاپخانەی ئازاد، 1959.

پەتنام، هـ. (1973) &quot;مانا و ئاماژە.&quot; گۆڤاری فەلسەfە 70، 699-711.

پەتنام، هـ. (1975) &quot;مانای مانا.&quot; لە مێشک، زمان و واقیع، ل. 215-271. کامبریج: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.

ڕۆکوێڵ، ت. (2005) &quot;بۆشاییە سەرنجڕاکێشەکان وەک مۆدیول: کورتکردنەوەیەکی نیمچە-لەناوبەرانەی زیرەکیی دەستکردی هێمایی بۆ تیۆریی سیستمە داینامیکییەکان.&quot; مێشک و ئامێرەکان 15(1)، 23-95.

ڕومێلهارت، د. و ماککلێلاند، ج. و گرووپی لێکۆڵینەوەی PDP. (2006) پرۆسێسکردنی دابەشکراوی هاوتەریب: لێکۆڵینەوەکان لە مایکرۆپێکهاتەی مەعریفەدا، بەرگی 2: مۆدێلە دەروونی و بایۆلۆژییەکان. کامبریج، ماساچوسیتس: چاپخانەی MIT.

ڕەسڵ، ب. (1905) &quot;لەسەر ئاماژەدان.&quot; مێشک 14، 479-493.

ڕەسڵ، ب. (1919) &quot;وەسفەکان.&quot; لە پێشەکییەک بۆ فەلسەفەی ماتماتیک ل. 167-180. لەندەن: جۆرج ئالێن و ئونکین لتد.

کواین، و.ڤ.ئۆ. (1953) &quot;دوو دۆگمای ئەزموونگەرایی.&quot; لە لە ڕوانگەیەکی لۆژیکییەوە، ل. 20-46. کامبریج، ماساچوسیتس: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد.

کواین، و.ڤ.ئۆ. (1960) وشە و شت. کامبریج، ماساچوسیتس: چاپخانەی MIT.

کواین، و.ڤ.ئۆ. (1969) &quot;ڕێژەیی ئۆنتۆلۆژی.&quot; لە ڕێژەیی ئۆنتۆلۆژی و وتارەکانی تر، ل 26-68. نیویۆرک: چاپخانەی زانکۆی کۆڵۆمبیا.

شلیک، م. (1933) &quot;پۆزەتیڤیزم و واقیعییەت.&quot; د. ڕاینین. (وەرگێڕ). لە ئ. ئەیەر (دەستکاریکەر) پۆزەتیڤیزمی لۆژیکی، ل. 82-107. نیویۆرک: چاپخانەی ئازاد، 1959.

سێرل، ج. (1969) کردەی قسەکردن: وتارێک لە فەلسەفەی زماندا. کامبریج، بەریتانIA: چاپخانەی زانکۆی کامبریج.

سێلارس، و. (1967) زانست و میتافیزیک. ئاتاسکادێرۆ، کالیفۆرنیا: چاپخانەی ڕیجڤیو.

سۆمس، س. (2002) لەودیو ڕەقی: ئەجێندای واتایی ناتەواوی ناونان و پێویستی. ئۆکسفۆرد: چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد.

تارسکی، ئ. (1933) &quot;چەمکی ڕاستی لە زمانەکانی زانستە دەرئەنجامییەکاندا.&quot; لە ئ. تارسکی. لۆژیک، واتایی، مێتاماتماتیک، وتارەکان لە 1923 تا 1938، ل. 152-278. کۆرکۆران، ج. (دەستکاریکەر). ئیندیاناپۆلیس : کۆمپانیای بڵاوکردنەوەی هاکێت، 1983.

تارسکی، ئ. (1944) &quot;تێگەیشتنی واتایی ڕاستی و بناغەکانی واتایی.&quot; فەلسەفە و لێکۆڵینەوەی دیاردەناسی 4، 341-375

تۆمبەرلین، ج. (دەستکاریکەر) (1995) دیدە فەلسەفییەکان 9: زیرەکیی دەستکرد، پەیوەندیگەری و دەرونناسیی فەلسەفی. ئاتاسکادێرۆ، کالیفۆرنیا: چاپخانەی ڕیجڤیو.

ڤان گێلدەر، ت. (1995) &quot;مەعریفە چی دەبێت ئەگەر ژماردن نەبێت؟&quot; گۆڤاری فەلسەfە 92، 345-381.

ڤیتگنشتاین، ل. (1922) تراکتاتوس لۆجیکۆ-فیلۆسۆفیکوس. س. ئۆگدن. (وەرگێڕ) نیویۆرک: دۆڤەر پاب.، 1999.

ڤیتگنشتاین، ل. (1953) لێکۆڵینەوە فەلسەفییەکان: دەقە ئەڵمانییەکە، لەگەڵ وەرگێڕانێکی ئینگلیزیی پێداچوونەوەکراو. ئانسکۆمب، ج. و ئانسکۆمب، ئی. (وەرگێڕ). ئۆکسفۆرد: باسیل بلاکوێڵ پاب.، 2002.

وۆڵف، م. (2006) &quot;دیاریکردنی ڕەق و تیۆرییەکانی ئانافۆریک ئاماژە.&quot; لێکۆڵینەوە فەلسەفییەکان 130(2)، 351-375.

ڕایت، س. (1980). ڤیتگنشتاین لەسەر بناغەکانی ماتماتیک. کامبریج، ماساچوسیتس: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد.

ڕایت، س. (2001). ڕێڕەوەکان بۆ بێکۆتایی. کامبریج، ماساچوسیتس: چاپخانەی زانکۆی هارڤارد.

زانیاریی نووسەر

مایکل پ. وۆڵف

ئیمەیڵ: mwolf@washjeff.edu

کۆلێژی واشنتۆن و جێفرسۆن

ئەمریکا

ئینسایکلۆپیدیایەک لە وتارە فەلسەفییەکان کە لەلایەن فەیلەسوفە پیشەگەرەکانەوە نووسراون.

دەربارە

پێشکەشکردنەکان

دەستکاریکەران

خۆبەخش

پەیوەندیدار بمێنەرەوە

گەڕان بەپێی بابەت

گەڕان بەپێی بابەت

پۆل هەڵبژێرە

© مافی لەبەرگرتنەوەی ئینسایکلۆپیدیای ئینتەرنێتی فەلسەفە و نووسەرەکانی پارێزراوە | ISSN 2161-0002

{{تووڵی دەروازە|زمان|فەلسەفە}}
{{پۆلی کۆمنز|Philosophy of language}}

[[پۆل:فەلسەفەی زمان]]
[[پۆل:فەلسەفەی زانست بەپێی ڕشتە]]
[[پۆل:واتا (فەلسەفەی زمان)]]</text>
      <sha1>i2il07whwv9yiicb4900rs9bxbits8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرمێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10041</id>
    <revision>
      <id>1705923</id>
      <parentid>1540159</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4654" sha1="388bgzoflev0l7cvokeekpffgn5d4a8" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Pears.jpg|وێنۆک|چەپ]]
[[ھەرمێ]] ، [[ھەمرۆ]] ({{بە ئینگلیزی|Pear}}) میوەیەکی وەرزی ھاوینەیە و دەوڵەمەندە بە ڤیتامینەکانی A،E،C ھەروەھا کانزای دیکەی وەک، کالسیۆم، ئاسن، مانیزیۆم.. ھتد
ئەو مادە فسفۆرەی کە لە ھەرمێدا ھەیە ھاوسەنگی دەمارەکان رادەگرێ و دەبێتە ھۆی ئارامبەخشین بەدەمارەکان. ئەو میوەیە یارمەتی راکێشانی مادەی کالسیۆم دەدات، ھەروەھا نەخۆشی نەرم بوونی ئێسک بەتایبەتی لە ئافرەتاندا کەم دەکاتەوە و بۆ کۆ ئەندامی ھەرس کردن زۆر بەسوودە.
[[پەڕگە:PearPhoto.jpg|وێنۆک|100px|ه‏‏‏ە‏‏‏رمێ]]
[[پەڕگە:PearLaFrance.jpg|وێنۆک|100px|گڕك]]

ھەرمێ ئارامبەخشە، تا کەم دەکات، لابەری تینوییەتیە، ئەوانەی کە بەرۆژون پێویستە [[بەربانگ]]ان ھەرمێ بخۆن. ھەروەھا ئەو میوەیە بۆ سووتانەوەی کۆ ئەندامی میز کردن زۆر بەسوودە، ئەو مادە زیانبەخشانەی لەو کۆئەندامەدا کۆبوونەتەوە لا دەبات و بۆ لابردنی بەردی موسڵدان زۆر باشە.

ھەرمێ لەگەڵ ئەوەی شیرینە، بەڵام شیرینەکەی ھیچ زیانێک بۆ ئەوانەی کە نەخۆشی [[شەکرە]]یان ھەیە ناگەیەنێت، ھەرمێ کۆلسترۆل کەم دەکاتەوە. ھەروەھا بۆ پاڵاوتنی خوێن و راگرتنی زەختی خوێن باشە. ھەرمێ بە ئاسانی ھەرس دەکرێ، بەشێک لە ھەرمێ کە ھەرس ناکرێ و رەقە، بۆ خاوێن کردنەوەی ریخۆڵەکە بەسوودە و گشت مادە زیادەکان لادەبات. ھەرمێ بۆ دەرمانی سینگ زۆر بە سوودە، گەر ھەندێک تفت بێ بۆ سینگ باشە. پێستی ھەرمێ زیاترین ڤیتامینەکانی لەخۆیدا کۆکردوونەتەوە، ھەربۆیە ھیچ کاتێک ھەرمێ سپی مەکەن و بە پێستەوە بیخۆن. ھەرمێ بۆ جوانکردنی پێست بە سوودە، لە بەھێزکردنی زەیندا کاریگەری زۆری ھەیە.

== سوود و پێکھاتەکان ==
ھەرمێ دەوڵەمەندە بە بڕێکی زۆر ڕیشاڵ ھەروەھا لە پێکھاتەکەیدا  ڤیتامینەکانی A،C،K،B2،B3،B6و کانزاکانی وەک کالسیۆم و پۆتاسیۆم و مەگنسیۆم و مەنگەنیز ھەیە.

ھەرمێ مەترسی توشبوون بە شێرپەنجەکانی قۆلۆن و مەمک کەمدەکاتەوە، ھەرمێ چەند ترشییەکی تێدایە کە لە شێرپەنجەی گەدە دەمانپارێزێت، بە خواردنی ھەرمێ ئاستی کۆلێسترۆڵ دادەبەزێنێت، ھەرمێ بە پێداویستییەکی گرنگ دادەنرێت بۆ خانمانی دووگیان و شیردەرد، ئەم میوەیە یارمەتی بەھێزکردنی کۆئەندامی بەرگری 

ھەرمێ لە پوکانەوە و کەمپتەوی ئێسکەکان دەمانپارێزێت چونکە پێکھاتەکەی یارمەتی ھەڵمژینی کالسیۆم دەدات.

توێکڵی ھەرمێ بەسوودە بۆ تەندرووستی دڵ و بۆرییە خوێنەکان، خواردنی ٢-٣ ھەرمێ لە ڕۆژێکدا چاو دەپارێزێت، ھەرمێ ھەستیاری لەو کەسانەدا درووستناکات کە ھەستیارییان بە ھەندێک میوە ھەیە.

== جۆرو ناوەکان ==
ھەرمێ، ھرمی، ھەمرۆ ، گرسک، کارچک، کارچین، کەرەگێژ ناوەکانی دیکەی ئەم میوەیەیە. کرۆسک کە توێکڵی رەقەو مەیلەو تاڵە و گڕک ئەمەش جۆرێکی چیاییەو شێوە خڕە توێکڵ رەقە، تامی مەیلەو ترشە.

== سەرچاوەکان ==
* www.kshtwkal.info
* https://web.archive.org/web/20160831031928/http://www.dwarozh.net/life/details.aspx?jimare=8461

{{خۆراکەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ڕوەک|خۆراک}}
{{پۆلی کۆمنز|Pyrus}}

{{خۆراک-کۆلکە}}

[[پۆل:گژوگیاکانی ئاسیا]]
[[پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:گژوگیاکانی ئەفریقای باکوور]]</text>
      <sha1>388bgzoflev0l7cvokeekpffgn5d4a8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنگوین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10172</id>
    <revision>
      <id>1706202</id>
      <parentid>1540320</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3402" sha1="iisrwpr0goko16w5du88up4nu8sxm5w" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Honey_comb.jpg|چەپ|250px|وێنۆک|شانەی ھەنگوین]]
[[پەڕگە:Runny hunny.jpg|چەپ|250px|وێنۆک|]]
[[پەڕگە:Bee on -calyx 935.jpg|چەپ|250px|وێنۆک|]]
'''ھەنگوین'''، '''ھەسەڵ''' یەکێکە لە بەرھەمەکانی [[ھەنگ]]، ئەویش لە ڕێگای مژینی شیلەی گوڵەکان دروستی دەکات.

== سوودی ھەنگوین ==
* زۆر یارمەتی [[گەدە]] دەدات بۆ ھەرسکردن.
* [[گەدە]] زۆر بە ئاسانی و خێرای وەری دەگرێت.
* لەشی مرۆڤ زۆر بەھێز دەکات و دەرونی (‌آحصاب) ی ھێمن دەکاتەوە.
* ژانی جومگەکان کەم دەکاتەوە و ئەگەر پێستی پێ چەور بکرێت ھەو کردنەکانی ناھێڵێت.
* وەک شیرینیەکانی تر زیان بە [[ددان]] ناگەیەنێت.
* بۆ حەساسیەتی [[چاو]] زۆر بەسوودە، ئەگەر وەک مەڵھەم بەکار بھێنرێت.
* بۆ [[قژ]] کاریگەری زۆری دەبێت ئەگەر لەگەڵ [[ئاو]] تێکەڵ بکرێت و لێی بدرێت.
* ڕەنگی [[دەموچاو]] جوان دەکات، ئەگەر لەگەڵ ڕونی [[زەیتون]] تێکەڵ بکرێت و پێی چەور بکرێت.
* لەگەڵ ئاوی [[گێزەر]] تێکەڵ بکرێت بۆ زیپکەی دەموچاو بەسوودە.
* زۆر باشە بۆ برین، ڕۆژی ٣ جار چەور بکرێت بۆ ماوەی ٤١ ڕۆژ.
* بۆ وشکەبیرۆ بەکار دەھێنرێت ڕۆژی ٣ جار چەور بکرێت.

== ھەندێک لە تایبەتمەندیەکانی ھەنگوین ==
١ کیلۆ ھەنگوین بەرامبەر بە ٥ لیتر شیر و ٢٦ کیلۆ مۆز و ٦٠ کیلۆ [[پرتەقاڵ]] و ٥٠ [[ھێلکە (خواردن)|ھێلکە]] و ١١ کیلۆ [[گۆشت]] و ١٢ کیلۆ سەوزە سودی ھەیە.

ھەنگوینی ساغ توانای ھەیە ٢٠٠٠ ساڵ بمێنێتەوە و تێک نەچێت ، ئێستا لە مۆزەخانەی [[میسر]] ھەنگوینی تێدایە کە تەمەنی زیاتر لە ٢٠٠٠ ساڵە.

== ھەنگ چۆن ھەنگوین دروست دەکات ==
* ٢٤٠,٠٠٠ کیلۆمەتر دەبڕێت تا ١ کیلۆ ھەنگوین دروست دەکات، ئەمەش بەرامبەرە بە ٦ ئەوەندەی [[زەوی]].
* ٤٨,٠٠٠ جار لە شان و خانووەکەی خۆی دەردەچێت تا ١ کیلۆ ھەنگوین دروست دەکات.
* نزیکەی ١ ملیۆن جۆرە گوڵ و شتی چاک دەمژێت تا ١ کیلۆ ھەنگوین دروست دەکات.
* بۆ ئەوەی شوێن کەم بگرێت خانەکانی شانەی ھەنگوینەکەی بە شێوەی شەشپاڵو دروست دەکات.
* باشترین خۆری ھەنگوین ئەوەی کە لە چیا و شاخەکان دەرھێنرابێت چونکە شتی سروشتی دەخوات.

== سەرچاوە ==
* [https://web.archive.org/web/20170916170037/http://bazareasal.com/ ماڵپەڕی کوردژین]

{{تووڵی دەروازە|خۆراک|پزیشکی|گیانلەبەران}}
{{پۆلی کۆمنز|Honey}}

{{خۆراک-کۆلکە}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەردەوێڵ]]
[[پۆل:بەرھەمی مێرووەکان]]</text>
      <sha1>iisrwpr0goko16w5du88up4nu8sxm5w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706299</id>
      <parentid>1706202</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3432" sha1="6bmrapgzbd4hpzbn964a1f6csdkpljl" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Honey_comb.jpg|چەپ|250px|وێنۆک|شانەی ھەنگوین]]
[[پەڕگە:Runny hunny.jpg|چەپ|250px|وێنۆک|]]
[[پەڕگە:Bee on -calyx 935.jpg|چەپ|250px|وێنۆک|]]
'''ھەنگوین'''، '''ھەسەڵ''' یەکێکە لە بەرھەمەکانی [[ھەنگ]]، ئەویش لە ڕێگای مژینی شیلەی گوڵەکان دروستی دەکات.

== سوودی ھەنگوین ==
* زۆر یارمەتی [[گەدە]] دەدات بۆ ھەرسکردن.
* [[گەدە]] زۆر بە ئاسانی و خێرای وەری دەگرێت.
* لەشی مرۆڤ زۆر بەھێز دەکات و دەرونی (‌آحصاب) ی ھێمن دەکاتەوە.
* ژانی جومگەکان کەم دەکاتەوە و ئەگەر پێستی پێ چەور بکرێت ھەو کردنەکانی ناھێڵێت.
* وەک شیرینیەکانی تر زیان بە [[ددان]] ناگەیەنێت.
* بۆ حەساسیەتی [[چاو]] زۆر بەسوودە، ئەگەر وەک مەڵھەم بەکار بھێنرێت.
* بۆ [[قژ]] کاریگەری زۆری دەبێت ئەگەر لەگەڵ [[ئاو]] تێکەڵ بکرێت و لێی بدرێت.
* ڕەنگی [[دەموچاو]] جوان دەکات، ئەگەر لەگەڵ ڕونی [[زەیتون]] تێکەڵ بکرێت و پێی چەور بکرێت.
* لەگەڵ ئاوی [[گێزەر]] تێکەڵ بکرێت بۆ زیپکەی دەموچاو بەسوودە.
* زۆر باشە بۆ برین، ڕۆژی ٣ جار چەور بکرێت بۆ ماوەی ٤١ ڕۆژ.
* بۆ وشکەبیرۆ بەکار دەھێنرێت ڕۆژی ٣ جار چەور بکرێت.

== ھەندێک لە تایبەتمەندیەکانی ھەنگوین ==
١ کیلۆ ھەنگوین بەرامبەر بە ٥ لیتر شیر و ٢٦ کیلۆ مۆز و ٦٠ کیلۆ [[پرتەقاڵ]] و ٥٠ [[ھێلکە (خواردن)|ھێلکە]] و ١١ کیلۆ [[گۆشت]] و ١٢ کیلۆ سەوزە سودی ھەیە.

ھەنگوینی ساغ توانای ھەیە ٢٠٠٠ ساڵ بمێنێتەوە و تێک نەچێت ، ئێستا لە مۆزەخانەی [[میسر]] ھەنگوینی تێدایە کە تەمەنی زیاتر لە ٢٠٠٠ ساڵە.

== ھەنگ چۆن ھەنگوین دروست دەکات ==
* ٢٤٠,٠٠٠ کیلۆمەتر دەبڕێت تا ١ کیلۆ ھەنگوین دروست دەکات، ئەمەش بەرامبەرە بە ٦ ئەوەندەی [[زەوی]].
* ٤٨,٠٠٠ جار لە شان و خانووەکەی خۆی دەردەچێت تا ١ کیلۆ ھەنگوین دروست دەکات.
* نزیکەی ١ ملیۆن جۆرە گوڵ و شتی چاک دەمژێت تا ١ کیلۆ ھەنگوین دروست دەکات.
* بۆ ئەوەی شوێن کەم بگرێت خانەکانی شانەی ھەنگوینەکەی بە شێوەی شەشپاڵو دروست دەکات.
* باشترین خۆری ھەنگوین ئەوەی کە لە چیا و شاخەکان دەرھێنرابێت چونکە شتی سروشتی دەخوات.

== سەرچاوە ==
* [https://web.archive.org/web/20170916170037/http://bazareasal.com/ ماڵپەڕی کوردژین]

{{تووڵی دەروازە|خۆراک|پزیشکی|گیانلەبەران}}
{{پۆلی کۆمنز|Honey}}

{{خۆراک-کۆلکە}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەردەوێڵ]]
[[پۆل:بەرھەمی مێرووەکان]]
[[پۆل:ھەنگەوانی]]</text>
      <sha1>6bmrapgzbd4hpzbn964a1f6csdkpljl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاوانی گشتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11994</id>
    <revision>
      <id>1705886</id>
      <parentid>1175666</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="f59b8lwuspohzj21pxlqdkkp7v10gez" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە}}
'''پاوانی گشتی''' ({{بە ئینگلیزی|Public domain}}) یان '''خاوەنێتی گشتی'''، ڕستەیەکی یاسایییە. ئەگەر بۆ بەرھەمێک یان کارێک مافەکانی «سامانی بیری» (Intellectual property) بەسەر چووبێت یان لێی سنرابێتەوە یان لەبەری نەگرێتەوە یان پاراستنی لێوە نەکات ئەوا لە پاوانی گشتیدایە. چەند نموونە بریتین لە [[زمانی کوردی]]، بەرھەمەکانی [[ویلیام شێکسپیر]] و [[لودڤیگ ڤان بێتھۆڤن]].

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}

{{کۆڵکە}}

{{تووڵی دەروازە|یاسا}}
{{پۆلی کۆمنز|Public domain}}

[[پۆل:پاوانی گشتی|*]]
[[پۆل:یاسای مافی بڵاوکردنەوە]]
[[پۆل:یاسای خاوەندارێتی فکری]]</text>
      <sha1>f59b8lwuspohzj21pxlqdkkp7v10gez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێمای کیمیایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12572</id>
    <revision>
      <id>1705960</id>
      <parentid>1705757</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]]، [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]]، [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]] و [[دەروازە:زانست|زانست]]</comment>
      <origin>1705960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="696" sha1="0s7rkhdvaoodj8iwkr0qoj6zm6ja2tr" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە}}
[[پەڕگە:Atomic Symbol Mg.svg|چەپ|300px|وێنۆک|وێنەی ھێمای کیمیایی توخمی [[مەگنیزیۆم]]]]
'''ھێمای کیمایی''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Chemical Symbol'') پێکھاتووە لە (١ بۆ ٢) پیت کە لە جیھاندا بە شێوەیەکی نێونەتەوەیی دانی پیا دەنرێت بۆ ناسینەوە یان ناونانی توخمە کیمایییەکان.

{{تووڵی دەروازە|کیمیا|فیزیک|تەکنۆلۆژیا|ژینناسی|زانست}}
{{پۆلی کۆمنز|Chemical symbols}}

{{کیمیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ھێماکان]]
[[پۆل:توخمە کیمیایییەکان]]</text>
      <sha1>0s7rkhdvaoodj8iwkr0qoj6zm6ja2tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵی قەدەغەکراو (تۆپی پێ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18441</id>
    <revision>
      <id>1705844</id>
      <parentid>1540100</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:34:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3822" sha1="6x3dlyayenxsh58qz139731ls6d7jne" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Clemens Schüttengruber, Fußballschiedsrichter (03).jpg|thumb|دادوەری یاریدەدەر ئاڵاکەی بەرز کردۆتەوە وەک نیشانەیەک بۆ گیرانی ئۆفساید]]
'''ھێڵی قەدەغەکراو''' یان '''ئۆفساید''' یاسایەکە تەنیا بۆ یاری [[تۆپی پێ]] پەیڕەو دەکرێت.

== یاسای ئۆفساید ==
یەک یاسای ھەیە ئەویش گەر [[وەرزشکار|یاریکەر]]&lt;nowiki/&gt;ێک لە وەستابێ یان لە جووڵە بێت لە ھێڵێ کە تیپی بەرامبەر تیا نەبێ یاخوود لە ھێڵێ لە پێش یاریکەرانی تیپی بەرامبەر بێت بەمەرجێ تۆپی لای ئەو نەبێت لە کاتە، ئینجا یاریکەرێکی تر ھەمان تیپی ئەو یاریکەرە تۆپەکەی بۆ بھاوێژێکەوێ بێ ئەوەی  بەیاریکەری تیپی بەرامبەر کەوێت بەو یارکەرەکە لەھێڵەکە یاری دەکا بکەوێ یان یاریکەرەکە بەدوای تۆپەکە بگەڕێ ئەوا ئەبێت ئۆفساید و ناوبژیوانی یاریدەدەر یان ناوبژیوانی نێو یاریگا دەست بەرز دەکاتەوە بەھێمای ئۆفساید و یاریەکە ڕائەگیرێ تا تیپی بەرامبەر تۆپەکە نەجووڵێنێن.یاسای ئۆفساید له سالى(1907)له نيوه ى ياريكا وه هزمار نه ده كراو له سالى (1920)هه لدانى لا به ئوف سايد هزمارنه كراوه

=== ئەنجامەکانی ئۆفساید ===
# گۆڵی ئۆفسیاید ڕەت دەکرێتەوە
# زۆرجار ئەو یاریکەرەی کە ئۆفسایدی لەسەر گیرا، بەردەوام بێت لە یاریکردن ئەوا بۆ ھەیە دادوەری یاری سزای بدات بە کارت
# گەر گۆڵچیش لەگۆڵ نەمێنێت ئەوا ئۆفساید ھەر بەپێی یاساکە کاری پێدەکرێت
# سزای ئۆفساید، ھەژمارکردنی لێدانی ناڕاسەوخۆ بۆ تیپی بەرامبەر

== شیکاریی گوونجاو ==
=== شیکاریی وێنەیی ===
[[پەڕگە:Offsidelarge.svg|500px|وێنۆک|ناوەڕاست|لەم دیمەنە تۆپ لای تیپە ڕەنگ شینەکەیە هێرش دەکەن بۆ گۆلی تیپی بەرامبەر لاکتێکدا هێرشبەرێک چەند دووریەک لەپێش بەرگریکارانی تیپی بەرامبەرە لە ئێستادا تۆپەکە لای یاریکەرێکی هێڵی ناوەندە وەک لە وێنەکە دیارە (تۆپە سپیەکە) ئەم یاریکەرە ناوەندە تۆپەکە هەڵدەدات بۆ هێرشبەری پێشەوە کە لەهێڵی قەدەغەکراوە! لەکاتێک تۆپەکە بەریاریکەرێکی تیپی بەرامبەر نەکەوێت و تۆپەکە بەر هێرشبەری هێڵی قەدەغەکراوە کەوێ یا هێرشبەرەکە بەدوای تۆپەکە بکەوێ  ئەوا دەبێتە ئۆفساید]]

=== شیکاریی ڤیدیۆیی ===
* [https://web.archive.org/web/20170418122741/https://www.youtube.com/watch?v=U1vYrE4hK4Q  چۆنیەتی ڕوودانی ئۆفساید بە ڤیدیۆ - ماڵپەڕێ یوتیوب]
* [http://www.youtube.com/watch?v=mK9OvAlAUVE&amp;feature=related شیکارییەک بۆ دۆزینەوەی ھۆکاری ئۆفسایدی گۆڵێک لە لێدانی گۆشە!]

{{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ}}
{{پۆلی کۆمنز|Offside (association football)}}

{{وەرزش-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:یاساکانی تۆپی پێ]]
[[پۆل:زاراوەکانی تۆپی پێ]]</text>
      <sha1>6x3dlyayenxsh58qz139731ls6d7jne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنارەی خواروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19278</id>
    <revision>
      <id>1706152</id>
      <parentid>1647752</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8926" sha1="g317vvmezxfuj2pr5k9h1po0knkkg2i" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەنارەی خواروو
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| هنارة السفلی}}&lt;br&gt;{{lang-en| Lower Hanara}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان)
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.69072| 44.34588}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەنارەی خواروو'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.69072| 44.34588 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی سرێشمە]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٤٦٣
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= - کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەنارەی خواروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سرێشمە]] لە [[قەزای خەلیفان]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای خەلیفان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}}

{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:گوندەکانی خەلیفان]]</text>
      <sha1>g317vvmezxfuj2pr5k9h1po0knkkg2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنارەی سەروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19279</id>
    <revision>
      <id>1706154</id>
      <parentid>1647749</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8925" sha1="9sm59wxd6g2rj0hawjn98hcwbbwc7fe" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەنارەی سەروو
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| هنارة العلیا}}&lt;br&gt;{{lang-en| Upper Hanara}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان)
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.70135| 44.35184}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەنارەی سەروو'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.70135| 44.35184 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی سرێشمە]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٦٤٨
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ١٩٦ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەنارەی سەروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سرێشمە]] لە [[قەزای خەلیفان]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای خەلیفان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}}

{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:گوندەکانی خەلیفان]]</text>
      <sha1>9sm59wxd6g2rj0hawjn98hcwbbwc7fe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەبلەسان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19366</id>
    <revision>
      <id>1705858</id>
      <parentid>1647800</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10664" sha1="niriqxv4udf4ruk2yw6fqn84pkn42yh" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەبلەسان
| ناوی_فەرمی	    ='''{{lang-ar| هبلةسان}}&lt;br&gt;{{lang-en| Hablasan}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان)
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |        coord={{Coord| 36.68752| 44.70615}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەبلەسان'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.68752| 44.70615

 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای چۆمان|چۆمان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی سمێلان|سمێلان]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک	    	= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ١٠٤٦
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ١٥٩ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەبلەسان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سمێلان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر  | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر   |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان =  https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM  |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئابی ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{گوندەکانی چۆمان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}}

{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھەولێر]]
[[پۆل:باشووری کوردستان]]
[[پۆل:پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:گوندەکانی چۆمان]]
[[پۆل:گوندەکانی سمیلان]]</text>
      <sha1>niriqxv4udf4ruk2yw6fqn84pkn42yh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوێزە بۆر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19370</id>
    <revision>
      <id>1706273</id>
      <parentid>1647721</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10677" sha1="8ub77h8i2q116fantaaipxgjm984k4f" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەوێزە بۆر
| ناوی_فەرمی	    ='''{{lang-ar| هويزةبور}}&lt;br&gt;{{lang-en| Hawezabor}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان)
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |        coord={{Coord| 36.7211650| 44.7165120}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەوێزە بۆر'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.7211650| 44.7165120

 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای چۆمان|چۆمان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی سمێلان|سمێلان]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک	    	= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ١٧٥٦
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= چۆڵ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەوێزە بۆر''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سمێلان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر  | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر   |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان =  https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM  |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئابی ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{گوندەکانی چۆمان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}
{{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}}

{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھەولێر]]
[[پۆل:باشووری کوردستان]]
[[پۆل:پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:گوندەکانی چۆمان]]
[[پۆل:گوندەکانی سمیلان]]</text>
      <sha1>8ub77h8i2q116fantaaipxgjm984k4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24944</id>
    <revision>
      <id>1706075</id>
      <parentid>1536758</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار</comment>
      <origin>1706075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6701" sha1="ictqlcj4g51sz2age8z986o5ojojp1y" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Welterbe.svg|220px|وێنۆک|لۆگۆی ئەنجومەنی میراتی جیھانی یونێسکۆ]]
'''میراتی جیھانی یونێسکۆ''' (بە [[ئینگلیزی]]: World Heritage Site) بریتییە لە لیستی شوێنە گرنگەکان لە جیھاندا (وەک [[دارستان]]، [[شاخ]]، [[گۆم]]، [[بیابان]]، [[یادپەیکەر]]، [[بینا]] یان [[شار]]) کە لەلایەن ڕێکخراوی [[یونێسکۆ|یونێسکۆوە]] دەستنیشان دەکرێت و دەپارێزرێت.

بۆ ئەوەی شوێنێک وەک شوێنەواری کەلەپووری جیهانی ھەڵبژێردرێت، لەلایەن وڵاتی مێواندارییەوە کاندید دەکرێت و لەلایەن کۆمیتەی کەلەپووری جیهانیی یونسکۆوە بڕیاری لەسەر دەدرێت کە نیشانەیەکی دیار بێت کە لە ڕووی جوگرافی و مێژووییەوە دیار بێت، خاوەنی گرنگییەکی تایبەتی ڕۆشنبیری یان فیزیکی بێت، و لەژێر سیستەمێکی تەواوی پاراستنی یاساییدا بێت. شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیهانی دەکرێت وێرانە دێرینەکان یان پێکهاتە مێژووییەکان، [[بینا|بیناکان]]، [[شار|شارەکان]]، [[چۆڵەوانی|چۆڵەوانییەکان]]، [[دارستان|دارستانەکان]]، [[دوورگە|دوورگەکان]]، [[گۆل|گۆلەکان]]، [[پەیکەر|پەیکەرەکان]]، [[چیا|چیاکان]]، ناوچە کێوییەکان، و جۆری تر بن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Sullivan |first1=Ann Marie |year=2016 |title=کەلەپووری ڕۆشنبیری و میدیای نوێ: داهاتوویەک بۆ ڕابردوو |url=https://repository.jmls.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1392&amp;context=ripl |url-status=live |journal=[[John Marshall Review of Intellectual Property Law]] |volume=15 |pages=604–46 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405095657/https://repository.jmls.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1392&amp;context=ripl |archive-date=5 April 2020 |access-date=11 April 2018 |via=UIC Law Open Access Repository}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allan |first1=James R. |last2=Kormos |first2=Cyril |last3=Jaeger |first3=Tilman |last4=Venter |first4=Oscar |last5=Bertzky |first5=Bastian |last6=Shi |first6=Yichuan |last7=MacKey |first7=Brendan |last8=Van Merm |first8=Remco |last9=Osipova |first9=Elena |last10=Watson |first10=James E.M. |year=2018 |title=کەلێنەکان و دەرفەتەکان بۆ پەیماننامەی کەلەپووری جیهانی بۆ بەشداریکردن لە پاراستنی چۆڵەوانیی جیهان |journal=[[Conservation Biology (journal)|Conservation Biology]] |volume=32 |issue=1 |pages=116–126 |bibcode=2018ConBi..32..116A |doi=10.1111/cobi.12976 |pmid=28664996 |s2cid=28944427}}&lt;/ref&gt;

شوێنەوارێکی کەلەپووری جیهانی دەکرێت ئاماژە بێت بۆ دەستکەوتێکی بەرچاو بۆ مرۆڤایەتی و وەکوو بەڵگەیەک بۆ مێژووی هزری مرۆڤایەتی لەسەر ئەم زەوییە خزمەت بکات، یانیش دەکرێت شوێنێک بێت خاوەنی جوانییەکی سروشتیی گەورە بێت.&lt;ref name=&quot;SelectionCriteria&quot; /&gt; تاوەکوو [[تەممووز|تەممووزی]] ٢٠٢٦، بە کۆی گشتی ١٬٢٧٣ شوێنەواری کەلەپووری جیهانی لە سەرانسەری ١٧٣ وڵاتدا بوونیان هەیە.&lt;ref name=&quot;WHList&quot; /&gt;

ئەم شوێنەوارانە بۆ پاراستنی کرداری بۆ نەوەکانی داهاتوو دەستنیشان دەکرێن، کە ئەگەر نا دەکەونە بەر مەترسیی دەستدرێژیی مرۆڤ یان ئاژەڵ، یان چوونەژوورەوەی بێ چاودێری و کۆنتڕۆڵ نەکراو یان مەترسیی پشتگوێخستنی ئیداریی ناوخۆیی. شوێنەوارەکان لەلایەن یونسکۆوە وەکوو ناوچەی پارێزراو دیاری دەکرێن.&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/about/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705131353/https://whc.unesco.org/en/about/ |archive-date=5 July 2020 |title=کەلەپووری جیهانی |url-status=live |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt; 

بەرنامەکە کار دەکات بۆ پۆلێنکردن، ناو نان، و پاراستنی ئەو شوێنەوارانەی گرنگییەکی ڕۆشنبیری یان سروشتیی بەرچاویان بۆ کلتوور و کەلەپووری هاوبەشی مرۆڤایەتی هەیە. بەرنامەکە لەگەڵ پەیماننامەی پاراستنی کەلەپووری ڕۆشنبیری و سروشتیی جیهان دەستی پێکرد،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/archive/convention-en.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705131631/https://whc.unesco.org/archive/convention-en.pdf |archive-date=5 July 2020 |access-date=22 May 2020 |title=پەیماننامەی پاراستنی کەلەپووری ڕۆشنبیری و سروشتیی جیهان |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt; کە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٢ لەلایەن کۆنفرانسی گشتیی یونسکۆوە پەسەند کرا. لەو کاتەوە، ١٩٦ دەوڵەت پەیماننامەکەیان پەسەند کردووە،&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties |archive-url=https://web.archive.org/web/20111031142628/http://whc.unesco.org/en/statesparties |archive-date=31 October 2011 |access-date=1 November 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre |title=دەوڵەتە ئەندامەکان – ناوەندی کەلەپووری جیهانیی یونسکۆ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; کە دەیکاتە ئامرازێکی نێودەوڵەتی بەرفراوان ناسراو و بەناوبانگترین بەرنامەی ڕۆشنبیریی جیهان.{{sfn|Edmondson|Jordan|Prodan|2020|p=144}}

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی میراتی جیھانیی یوونێسکۆ لە کوردستان]]


== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{پۆلی کۆمنز|World Heritage Sites}}
{{تووڵی دەروازە|چاند|نژیاروانی|کۆمەڵگا}}

{{کورت}}
[[پۆل:یوونێسکۆ]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی]]
[[پۆل:ساڵی ١٩٧٢ لە ژینگە]]
[[پۆل:پێشەکییەکانی ساڵی ١٩٧٢]]
[[پۆل:کلتوری جیھانی]]
[[پۆل:ناوچە پارێزراوەکان]]</text>
      <sha1>ictqlcj4g51sz2age8z986o5ojojp1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706076</id>
      <parentid>1706075</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1706076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7218" sha1="okdcmam90utivcxnyajfmr8bhz99tdx" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Welterbe.svg|220px|وێنۆک|لۆگۆی ئەنجومەنی میراتی جیھانی یونێسکۆ]]
'''میراتی جیھانی یونێسکۆ''' (بە [[ئینگلیزی]]: World Heritage Site) بریتییە لە لیستی شوێنە گرنگەکان لە جیھاندا (وەک [[دارستان]]، [[شاخ]]، [[گۆم]]، [[بیابان]]، [[یادپەیکەر]]، [[بینا]] یان [[شار]]) کە لەلایەن ڕێکخراوی [[یونێسکۆ|یونێسکۆوە]] دەستنیشان دەکرێت و دەپارێزرێت.

بۆ ئەوەی شوێنێک وەک شوێنەواری کەلەپووری جیهانی ھەڵبژێردرێت، لەلایەن وڵاتی مێواندارییەوە کاندید دەکرێت و لەلایەن کۆمیتەی کەلەپووری جیهانیی یونسکۆوە بڕیاری لەسەر دەدرێت کە نیشانەیەکی دیار بێت کە لە ڕووی جوگرافی و مێژووییەوە دیار بێت، خاوەنی گرنگییەکی تایبەتی ڕۆشنبیری یان فیزیکی بێت، و لەژێر سیستەمێکی تەواوی پاراستنی یاساییدا بێت. شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیهانی دەکرێت وێرانە دێرینەکان یان پێکهاتە مێژووییەکان، [[بینا|بیناکان]]، [[شار|شارەکان]]، [[چۆڵەوانی|چۆڵەوانییەکان]]، [[دارستان|دارستانەکان]]، [[دوورگە|دوورگەکان]]، [[گۆل|گۆلەکان]]، [[پەیکەر|پەیکەرەکان]]، [[چیا|چیاکان]]، ناوچە کێوییەکان، و جۆری تر بن.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Sullivan |first1=Ann Marie |year=2016 |title=کەلەپووری ڕۆشنبیری و میدیای نوێ: داهاتوویەک بۆ ڕابردوو |url=https://repository.jmls.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1392&amp;context=ripl |url-status=live |journal=[[John Marshall Review of Intellectual Property Law]] |volume=15 |pages=604–46 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405095657/https://repository.jmls.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1392&amp;context=ripl |archive-date=5 April 2020 |access-date=11 April 2018 |via=UIC Law Open Access Repository}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Allan |first1=James R. |last2=Kormos |first2=Cyril |last3=Jaeger |first3=Tilman |last4=Venter |first4=Oscar |last5=Bertzky |first5=Bastian |last6=Shi |first6=Yichuan |last7=MacKey |first7=Brendan |last8=Van Merm |first8=Remco |last9=Osipova |first9=Elena |last10=Watson |first10=James E.M. |year=2018 |title=کەلێنەکان و دەرفەتەکان بۆ پەیماننامەی کەلەپووری جیهانی بۆ بەشداریکردن لە پاراستنی چۆڵەوانیی جیهان |journal=[[Conservation Biology (journal)|Conservation Biology]] |volume=32 |issue=1 |pages=116–126 |bibcode=2018ConBi..32..116A |doi=10.1111/cobi.12976 |pmid=28664996 |s2cid=28944427}}&lt;/ref&gt;

شوێنەوارێکی کەلەپووری جیهانی دەکرێت ئاماژە بێت بۆ دەستکەوتێکی بەرچاو بۆ مرۆڤایەتی و وەکوو بەڵگەیەک بۆ مێژووی هزری مرۆڤایەتی لەسەر ئەم زەوییە خزمەت بکات، یانیش دەکرێت شوێنێک بێت خاوەنی جوانییەکی سروشتیی گەورە بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |سەردێڕ=The Criteria for Selection |ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/criteria/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-09 |وێبگە=UNESCO World Heritage Centre |زمان=en}}&lt;/ref&gt; تاوەکوو [[تەممووز|تەممووزی]] ٢٠٢٦، بە کۆی گشتی ١٬٢٧٣ شوێنەواری کەلەپووری جیهانی لە سەرانسەری ١٧٣ وڵاتدا بوونیان هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |سەردێڕ=UNESCO World Heritage Centre - World Heritage List |ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-09 |وێبگە=UNESCO World Heritage Centre |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ئەم شوێنەوارانە بۆ پاراستنی کرداری بۆ نەوەکانی داهاتوو دەستنیشان دەکرێن، کە ئەگەر نا دەکەونە بەر مەترسیی دەستدرێژیی مرۆڤ یان ئاژەڵ، یان چوونەژوورەوەی بێ چاودێری و کۆنتڕۆڵ نەکراو یان مەترسیی پشتگوێخستنی ئیداریی ناوخۆیی. شوێنەوارەکان لەلایەن یونسکۆوە وەکوو ناوچەی پارێزراو دیاری دەکرێن.&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/about/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705131353/https://whc.unesco.org/en/about/ |archive-date=5 July 2020 |title=کەلەپووری جیهانی |url-status=live |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt; 

بەرنامەکە کار دەکات بۆ پۆلێنکردن، ناو نان، و پاراستنی ئەو شوێنەوارانەی گرنگییەکی ڕۆشنبیری یان سروشتیی بەرچاویان بۆ کلتوور و کەلەپووری هاوبەشی مرۆڤایەتی هەیە. بەرنامەکە لەگەڵ پەیماننامەی پاراستنی کەلەپووری ڕۆشنبیری و سروشتیی جیهان دەستی پێکرد،&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/archive/convention-en.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705131631/https://whc.unesco.org/archive/convention-en.pdf |archive-date=5 July 2020 |access-date=22 May 2020 |title=پەیماننامەی پاراستنی کەلەپووری ڕۆشنبیری و سروشتیی جیهان |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt; کە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٢ لەلایەن کۆنفرانسی گشتیی یونسکۆوە پەسەند کرا. لەو کاتەوە، ١٩٦ دەوڵەت پەیماننامەکەیان پەسەند کردووە،&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties |archive-url=https://web.archive.org/web/20111031142628/http://whc.unesco.org/en/statesparties |archive-date=31 October 2011 |access-date=1 November 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre |title=دەوڵەتە ئەندامەکان – ناوەندی کەلەپووری جیهانیی یونسکۆ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; کە دەیکاتە ئامرازێکی نێودەوڵەتی بەرفراوان ناسراو و بەناوبانگترین بەرنامەی ڕۆشنبیریی جیهان.{{sfn|Edmondson|Jordan|Prodan|2020|p=144}}

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی میراتی جیھانیی یوونێسکۆ لە کوردستان]]


== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{پۆلی کۆمنز|World Heritage Sites}}
{{تووڵی دەروازە|چاند|نژیاروانی|کۆمەڵگا}}

{{کورت}}
[[پۆل:یوونێسکۆ]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی]]
[[پۆل:ساڵی ١٩٧٢ لە ژینگە]]
[[پۆل:پێشەکییەکانی ساڵی ١٩٧٢]]
[[پۆل:کلتوری جیھانی]]
[[پۆل:ناوچە پارێزراوەکان]]</text>
      <sha1>okdcmam90utivcxnyajfmr8bhz99tdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>25122</id>
    <revision>
      <id>1706121</id>
      <parentid>1705580</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T00:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CdRBot</username>
        <id>8950</id>
      </contributor>
      <comment>Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا ***</comment>
      <origin>1706121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8396" sha1="7nq7leao93d40pnhw9aieljphf60d4k" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%;  -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;&quot;&gt;
&lt;center&gt;

پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە).

ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]]

'''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)''
{| 
|- style=&quot;vertical-align:text-top;&quot;
|
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;margin:0px;&quot;
|- 
! زنجیرە
|-
| ١
|-
| ٢
|-
| ٣
|-
| ٤
|-
| ٥
|-
| ٦
|-
| ٧
|-
| ٨
|-
| ٩
|-
| ١٠
|-
| ١١
|-
| ١٢
|-
| ١٣
|-
| ١٤
|-
| ١٥
|-
| ١٦
|-
| ١٧
|-
| ١٨
|-
| ١٩
|-
| ٢٠
|-
| ٢١
|-
| ٢٢
|-
| ٢٣
|-
| ٢٤
|-
| ٢٥
|-
| ٢٦
|-
| ٢٧
|-
| ٢٨
|-
| ٢٩
|-
| ٣٠
|-
| ٣١
|-
| ٣٢
|-
| ٣٣
|-
| ٣٤
|-
| ٣٥
|-
| ٣٦
|-
| ٣٧
|-
| ٣٨
|-
| ٣٩
|-
| ٤٠
|-
| ٤١
|-
| ٤٢
|-
| ٤٣
|-
| ٤٤
|-
| ٤٥
|-
| ٤٦
|-
| ٤٧
|-
| ٤٨
|-
| ٤٩
|-
| ٥٠
|-
| ٥١
|-
| ٥٢
|-
| ٥٣
|-
| ٥٤
|-
| ٥٥
|-
| ٥٦
|-
| ٥٧
|-
| ٥٨
|-
| ٥٩
|-
| ٦٠
|-
| ٦١
|-
| ٦٢
|-
| ٦٣
|-
| ٦٤
|-
| ٦٥
|-
| ٦٦
|-
| ٦٧
|-
| ٦٨
|-
| ٦٩
|-
| ٧٠
|-
| ٧١
|-
| ٧٢
|-
| ٧٣
|-
| ٧٤
|-
| ٧٥
|-
| ٧٦
|-
| ٧٧
|-
| ٧٨
|-
| ٧٩
|-
| ٨٠
|-
| ٨١
|-
| ٨٢
|-
| ٨٣
|-
| ٨٤
|-
| ٨٥
|-
| ٨٦
|-
| ٨٧
|-
| ٨٨
|-
| ٨٩
|-
| ٩٠
|-
| ٩١
|-
| ٩٢
|-
| ٩٣
|-
| ٩٤
|-
| ٩٥
|-
| ٩٦
|-
| ٩٧
|-
| ٩٨
|-
| ٩٩
|-
| ١٠٠
|}
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان
|-
| [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ٣٨٢٩٧٢
|-
| [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ١٧٧٣٩٤
|-
| [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || ١٠٥٤٩٩
|-
| [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨
|-
| [[Special:Contributions/SakuraBot|SakuraBot]] || ٦٠٤٠٦
|-
| [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧
|-
| [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦٣٠٧
|-
| [[Special:Contributions/EmausBot|EmausBot]] || ٤٢٧٩٦
|-
| [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٩٦
|-
| [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧١٨٢
|-
| [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٨٧٩
|-
| [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١
|-
| [[Special:Contributions/Xqbot|Xqbot]] || ٢١٣٣٩
|-
| [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧
|-
| [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٧٦
|-
| [[Special:Contributions/AlaaBot|AlaaBot]] || ١٧٦١٨
|-
| [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١٤٧
|-
| [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٥٢٨٢
|-
| [[Special:Contributions/MerlIwBot|MerlIwBot]] || ١٤٥١٢
|-
| [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١
|-
| [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣٢٢٣
|-
| [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١٢٥١
|-
| [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩
|-
| [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١
|-
| [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧
|-
| [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠١٢٣
|-
| [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤
|-
| [[Special:Contributions/Addbot|Addbot]] || ٩١٢٠
|-
| [[Special:Contributions/Dexbot|Dexbot]] || ٨٦٩١
|-
| [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨
|-
| [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤٢
|-
| [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٣١١
|-
| [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨٠٢٣
|-
| [[Special:Contributions/Legobot|Legobot]] || ٧٦١٨
|-
| [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩
|-
| [[Special:Contributions/CdRBot|CdRBot]] || ٦٧٠٨
|-
| [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠
|-
| [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨
|-
| [[Special:Contributions/Luckas-bot|Luckas-bot]] || ٦١١٧
|-
| [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢
|-
| [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٥٣٧
|-
| [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩
|-
| [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧
|-
| [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٦٣
|-
| [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٦٠٧
|-
| [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢٢٠
|-
| [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ٤١٢٧
|-
| [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦
|-
| [[Special:Contributions/WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || ٣٧١١
|-
| [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩
|-
| [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || ٣٦٠٥
|-
| [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩
|-
| [[Special:Contributions/ZéroBot|ZéroBot]] || ٣٣٦٢
|-
| [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨
|-
| [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٣٣٢٤
|-
| [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١
|-
| [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨
|-
| [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥
|-
| [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥
|-
| [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢
|-
| [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٧٢
|-
| [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣
|-
| [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠
|-
| [[Special:Contributions/Escarbot|Escarbot]] || ٢٧٢٢
|-
| [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤
|-
| [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١
|-
| [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤
|-
| [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢٢١
|-
| [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٢١٥٦
|-
| [[Special:Contributions/ChuispastonBot|ChuispastonBot]] || ٢١٤٦
|-
| [[Special:Contributions/TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || ٢١١٦
|-
| [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ١٨٨٩
|-
| [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٧٥٢
|-
| [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٧٠١
|-
| [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢
|-
| [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٦
|-
| [[Special:Contributions/MelancholieBot|MelancholieBot]] || ١٦٣٤
|-
| [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤
|-
| [[Special:Contributions/ElphiBot|ElphiBot]] || ١٥٩٧
|-
| [[Special:Contributions/TjBot|TjBot]] || ١٥٠٥
|-
| [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧
|-
| [[Special:Contributions/RedBot|RedBot]] || ١٤٢٠
|-
| [[Special:Contributions/KamikazeBot|KamikazeBot]] || ١٣٩٩
|-
| [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥
|-
| [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦
|-
| [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٧١
|-
| [[Special:Contributions/SieBot|SieBot]] || ١٣٣٩
|-
| [[Special:Contributions/FoxBot|FoxBot]] || ١٣١٠
|-
| [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩
|-
| [[Special:Contributions/VolkovBot|VolkovBot]] || ١٢٩٩
|-
| [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤
|-
| [[Special:Contributions/タチコマ robot|タチコマ robot]] || ١٢٩٢
|-
| [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨
|-
| [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦
|-
| [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨
|-
| [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٣
|-
| [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧
|-
| [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٧٧
|-
| [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١١٤٠
|-
| [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤
|}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;
[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>7nq7leao93d40pnhw9aieljphf60d4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دەستکارییەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>25128</id>
    <revision>
      <id>1706122</id>
      <parentid>1705581</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T00:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CdRBot</username>
        <id>8950</id>
      </contributor>
      <comment>Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا ***</comment>
      <origin>1706122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8656" sha1="142tae2esthkltmfil97xdb2rkqg4ry" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%;  -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;&quot;&gt;
&lt;center&gt;

پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بەبێ بۆت).

ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]]

'''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)''
{| 
|- style=&quot;vertical-align:text-top;&quot;
|
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;margin:0px;&quot;
|- 
! زنجیرە
|-
| ١
|-
| ٢
|-
| ٣
|-
| ٤
|-
| ٥
|-
| ٦
|-
| ٧
|-
| ٨
|-
| ٩
|-
| ١٠
|-
| ١١
|-
| ١٢
|-
| ١٣
|-
| ١٤
|-
| ١٥
|-
| ١٦
|-
| ١٧
|-
| ١٨
|-
| ١٩
|-
| ٢٠
|-
| ٢١
|-
| ٢٢
|-
| ٢٣
|-
| ٢٤
|-
| ٢٥
|-
| ٢٦
|-
| ٢٧
|-
| ٢٨
|-
| ٢٩
|-
| ٣٠
|-
| ٣١
|-
| ٣٢
|-
| ٣٣
|-
| ٣٤
|-
| ٣٥
|-
| ٣٦
|-
| ٣٧
|-
| ٣٨
|-
| ٣٩
|-
| ٤٠
|-
| ٤١
|-
| ٤٢
|-
| ٤٣
|-
| ٤٤
|-
| ٤٥
|-
| ٤٦
|-
| ٤٧
|-
| ٤٨
|-
| ٤٩
|-
| ٥٠
|-
| ٥١
|-
| ٥٢
|-
| ٥٣
|-
| ٥٤
|-
| ٥٥
|-
| ٥٦
|-
| ٥٧
|-
| ٥٨
|-
| ٥٩
|-
| ٦٠
|-
| ٦١
|-
| ٦٢
|-
| ٦٣
|-
| ٦٤
|-
| ٦٥
|-
| ٦٦
|-
| ٦٧
|-
| ٦٨
|-
| ٦٩
|-
| ٧٠
|-
| ٧١
|-
| ٧٢
|-
| ٧٣
|-
| ٧٤
|-
| ٧٥
|-
| ٧٦
|-
| ٧٧
|-
| ٧٨
|-
| ٧٩
|-
| ٨٠
|-
| ٨١
|-
| ٨٢
|-
| ٨٣
|-
| ٨٤
|-
| ٨٥
|-
| ٨٦
|-
| ٨٧
|-
| ٨٨
|-
| ٨٩
|-
| ٩٠
|-
| ٩١
|-
| ٩٢
|-
| ٩٣
|-
| ٩٤
|-
| ٩٥
|-
| ٩٦
|-
| ٩٧
|-
| ٩٨
|-
| ٩٩
|-
| ١٠٠
|}
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان
|-
| [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨
|-
| [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧
|-
| [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦٣٠٧
|-
| [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٩٦
|-
| [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧١٨٢
|-
| [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٨٧٩
|-
| [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١
|-
| [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧
|-
| [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٧٦
|-
| [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١٤٧
|-
| [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٥٢٨٢
|-
| [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١
|-
| [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣٢٢٣
|-
| [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١٢٥١
|-
| [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩
|-
| [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١
|-
| [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧
|-
| [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠١٢٣
|-
| [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤
|-
| [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨
|-
| [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤٢
|-
| [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٣١١
|-
| [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨٠٢٣
|-
| [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩
|-
| [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠
|-
| [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨
|-
| [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢
|-
| [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٥٣٧
|-
| [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩
|-
| [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧
|-
| [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٦٣
|-
| [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٦٠٧
|-
| [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢٢٠
|-
| [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦
|-
| [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩
|-
| [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩
|-
| [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨
|-
| [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١
|-
| [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨
|-
| [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥
|-
| [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥
|-
| [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢
|-
| [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٧٢
|-
| [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣
|-
| [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠
|-
| [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤
|-
| [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١
|-
| [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤
|-
| [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢٢١
|-
| [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٢١٥٦
|-
| [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٧٥٢
|-
| [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٧٠١
|-
| [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢
|-
| [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٦
|-
| [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤
|-
| [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧
|-
| [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥
|-
| [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦
|-
| [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٧١
|-
| [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩
|-
| [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤
|-
| [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨
|-
| [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦
|-
| [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨
|-
| [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٣
|-
| [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧
|-
| [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٧٧
|-
| [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١١٤٠
|-
| [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤
|-
| [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١
|-
| [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١١٢٥
|-
| [[Special:Contributions/Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] || ١١٢٣
|-
| [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ١٠٤٨
|-
| [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١٠٢٨
|-
| [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ١٠٠٦
|-
| [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ٩٨٢
|-
| [[Special:Contributions/ئاریا سالار|ئاریا سالار]] || ٩٦٤
|-
| [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٩٦٠
|-
| [[Special:Contributions/گرووپی قوتابخانە|گرووپی قوتابخانە]] || ٩٤٤
|-
| [[Special:Contributions/Hamedvahid|Hamedvahid]] || ٩٢٧
|-
| [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٩١٤
|-
| [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ٨٨٨
|-
| [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ٨٧٨
|-
| [[Special:Contributions/Rasan emprator page|Rasan emprator page]] || ٨٦٢
|-
| [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٨٠٠
|-
| [[Special:Contributions/Halvada|Halvada]] || ٧٨٥
|-
| [[Special:Contributions/Qezwan|Qezwan]] || ٧٥٩
|-
| [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٧٤٦
|-
| [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ٧٣٧
|-
| [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٧٢١
|-
| [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ٦٨٠
|-
| [[Special:Contributions/Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95|Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95]] || ٦٣٧
|-
| [[Special:Contributions/Eyubm|Eyubm]] || ٦٣١
|-
| [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٦٢٢
|-
| [[Special:Contributions/Sako Nanakli|Sako Nanakli]] || ٦١٥
|-
| [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ٥٩٧
|-
| [[Special:Contributions/Rojhalatkurdistan|Rojhalatkurdistan]] || ٥٩٥
|-
| [[Special:Contributions/شنەی ئازادی|شنەی ئازادی]] || ٥٥٧
|-
| [[Special:Contributions/Barrazinji|Barrazinji]] || ٥٥٢
|-
| [[Special:Contributions/د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] || ٥٤٨
|}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;
[[پۆل:ئاماری ویکیپیدیا]] 
[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>142tae2esthkltmfil97xdb2rkqg4ry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25136</id>
    <revision>
      <id>1706224</id>
      <parentid>1548270</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="599" sha1="tcoo4j0v62hl0k2m11gx9hiz4xgfety" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Above the Clouds.jpg|300px|وێنۆک|چەپ|وێنەی بانی هەورەکان]]
'''ھەور''' کۆیەکە لە [[ھەڵم]]ی [[ئاو]] کە وا لە بەشە خوارەکانی ئاتمۆسفێر پێک دێت و بە ھۆی ساردی ھەوا لە بەشە ژوورەکان کۆ دەبێتەوە دەبێتە ھەور.
{{پۆلی کۆمنز|Clouds}}
{{شریتی دەروازە|کیمیا|جوگرافیا|کەشوھەوا|زانست|ئاو}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەورەکان]]</text>
      <sha1>tcoo4j0v62hl0k2m11gx9hiz4xgfety</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵە ئاسمانییەکانی عێراق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34254</id>
    <revision>
      <id>1705851</id>
      <parentid>1610530</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1423" sha1="8baazstiltdgr433476usiqp7x9hmck" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Iraqi Airways Logo.svg|230px|وێنۆک|چەپ|لۆگۆی ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق]]
'''ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق''' ({{بە عەرەبی|الخطوط الجوية العراقية}}، {{بە ئینگلیزی|Iraqi Airways}}) ناوی کۆمپانیایێکی ھاتووچووتی ئاسمانی کە لە عێراق کار دەکات. شارە تایبەیەکانی ئەم کۆمپانیە کە گرینگ دەژمێریێن ئەمانەن: [[بەغدا]]، [[ھەولێر]]، [[بەسرە]] و [[نەجەف]].

==بەستەر بۆ دەرەوە==
[[پەڕگە:Iraqi Airways Boeing 737-200Adv N239US PRG 2004-10-17.png|230px|وێنۆک|چەپ|وێنەی یەکێک لە فڕۆکەکانی «ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق»]]
*[http://www.iq-airways.com/index.php?language_id=8 ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق]
*[http://www.iq-airways.com/index.php?language_id=2 ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121208052756/http://www.iq-airways.com/index.php?language_id=2 |date= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ }} {{Ar}}
{{پۆلی کۆمنز|Iraqi Airways}}
{{شریتی دەروازە|عێراق|کۆمپانیا|فڕین}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{عێراق-کۆلکە}}</text>
      <sha1>8baazstiltdgr433476usiqp7x9hmck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڕەمەکانی جیزە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37377</id>
    <revision>
      <id>1706280</id>
      <parentid>1436569</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (نژیاروانی-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، میسر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1702" sha1="stnu4jc3hiio6110xinmnqm15lid829" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە}}
[[پەڕگە:All Gizah Pyramids.jpg|300px|وێنۆک|چەپ|ھەرەمەکانی جیزە]]
'''ھەرەمەکانی جیزە''' بریتییە لە بینایەکی گەورەی پیرامیدییە (ھەرەمی) کە بنکەکەی لە زەوی و لوتکەکەی لە ئاسمانە و تایبەتە بە وڵاتی [[میسر]]. ئەم ھەرەمانە لەلایەن [[فیرعەونەکانی میسر]]ەوە لە ڕۆخی خۆراوای ڕووباری [[نیل]]دا لەساڵانی ٣٠٠٠ پێش زایین بە دواوە دروست کراون تا کوو ببنە جێی ناشتنیان. فیرعەونەکانی میسر و فەرمانڕەواکانی یەک لە دوای یەک لەسەر ئەم ھەڕەم دروستکردنە بەردەوام بوون، تا کوو سەدەی چوارەمی زایینی (٣٠٠–٣٩٩)، تا ئێستا نزیکەی ٧٠ دانە لەم ھەڕەمانە ماون. شێوەی دروستکردنی پیرامیدییە و لە دەرەوەی بە بەردی سپی ھەڵچنراوە (دروست کراوە) تاکو [[تیشکی خۆر]] لێی بدات و شەوق بداتەوە. کۆنترینیان ھەرەمی «زۆسر»ە کە لە حەوت سەکۆی گەورە پێکھاتووە و گەورەترین و بەناوبانگترینیشیان ھەرەمی «خۆفۆ»یە.

{{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|مێژوو|میسر}}
{{پۆلی کۆمنز|Giza pyramid complex}}

{{نژیاروانی-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}
{{میسر-کۆلکە}}

[[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی میسر]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە میسر]]</text>
      <sha1>stnu4jc3hiio6110xinmnqm15lid829</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەکار فندی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37651</id>
    <revision>
      <id>1706286</id>
      <parentid>1131162</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8084" sha1="paw1dfzekcs1jp1bjspwux5gfznfzsu" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                   = هەکار عەبدولکەریم فندی
| وێنە                  = Hekar-Findi.jpg
| قەبارەی وێنە          = 220px
| ناوی کاتی لەدایکبوون  = 
| شوێنی لەدایکبوون      = [[دهۆک]] ، {{ئاڵا|کوردستان}}
| ڕێکەوتی لەدایکبوون    = ١٩ February ١٩٨٢
| ڕێکەوتی مردن          = 
| شوێنی مردن            = 
| ھۆکاری مردن           = 
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم  =
| شوێنی گۆڕ             = 
| نیشتەجێ               = 
| نەتەوە                = 
| ناوەکانی تر           =
| نەژاد                 =
| شارومەندێتی           =
| ڕادەی خوێندەواری      = 
| دایەن                 =
| پیشە                  = رۆژنامەوان، نووسەر، مافپەروەر 
| ساڵانی چالاکی           =
| خاوەنکار              =
| شار                   =
| مووچە                 =
| دارایی                =
| باڵا                  =
| کێش                   =
| ناسراو بە ھۆی         =
| سەرناو                =
| وادە                  =
| پێشوو                 =
| جێگر                  =
| حیزب                  = دێموکرات
| بەرانبەرەکان          =
| ئایین                 = [[ئیسلام]]
| ھاوسەر                = 
| یار                   =
| منداڵەکان             =  
| دایک و باوک           = 
| خزمەکان               =
| پەیوەندیەکان          =
| خەڵاتەکان             =
|واژوو                  = 
| ماڵپەڕ                = http://www.findi.info/
| پەراوێزەکان           =
}}

'''ھەکار فندی''' [[نووسە‌ر]] و [[روژنامە‌وان]]ە‌کی کوردە‌

==ژیاننامە==
* لە‌ سالی ١٩٨٢ لە‌ شاری [[دھۆک]] لە‌ دایک بووە‌
* خویندنی خوی لە‌وێ کوتایی ھێناوە، دەرچوی کۆلژی یاسا وڕامیاری / بە‌شی یاسای، ماستەر لە یاسا و راگەهاندن لە وەلاتی [[هندستان]] هێناوە.
* پەیامنێر ونوسە‌ر بوە‌ لە‌ کۆڤاری دجلە کە‌ یە‌کە‌م کوڤاری بووە‌ بە‌ تیپی کوردی لاتینی لە‌ [[ھەرێمی کوردستان]] بلاودە‌بیتە‌وە‌. پەیامنێری کۆڤاری کاروان (ھەولێر) بو لە‌ دھۆک کە‌ لە‌ لایە‌ن وەزارەتی ڕۆشنبیری  حوکمەتی ھەرێمی کوردستان دە‌ردە‌چوو. پەیامنێری کۆڤاری ئاسۆیی فولکلۆر (ھەولێر) بو لە‌ دھۆک کە‌ لە‌ لایە‌ن وەزارەتی ڕۆشنبیری  حوکمەتی ھەرێمی کوردستان دە‌ردە‌چوو. لە کاتی خویندکار لە زانکۆ سەرنوسە‌ری کۆڤاری (یاسا) بو، کە‌ کۆڤارێکی یاسایی، ڕەوشەنبیری ، گشتی بو لە‌ لایە‌ن کۆلیژی یاسا وڕامیاری – زانکوی دھۆک دە‌ردە‌چوو.
لە بواری رۆژنامەوانی ئەلکترونی پەیامنێری ڕۆژنامە‌ی (ئیلاف) ی ئەلکترۆنی بولە‌ کوردستان. هەر وەها لە‌ شەری رزگارکردنی عیراق، پەیامنێری مالپەری (ئیراق فور ئۆل) بو.

* لە بواری نەخشەکێشان و دیزاین بە‌رێوە‌بە‌ری ھونەری ڕۆژنامە‌ی (الاھالی) بو کە‌ بە‌ زمانی عە‌رە‌بی دە‌ردە‌چیت لە‌ عیراق. هەر وەها نە‌خشە‌سازی کۆڤاری دجلە بوە.
* بەرھەمە‌کانی خۆی لە‌ زۆر کۆڤار وڕۆژنامە‌کان بلاوکردویە‌تی، لە‌ وانە‌ ([[دجلە (گۆڤار)|دجلە]] ، نڤیس، ھەنگ، کاروان، ئاسۆیی فولکلۆر، سینەما وشانۆ، زاگرۆس، ھەرێم، ھونەر، یاسا، ئافاق سپیرێز، الاھالی ، ئەڤرۆ، پەیمانا ئەدەب وھونەر ، ئەدەب وھونەر – ئەڤرۆ – ، جاڤدێر ، ئاوێنە).
* ھە‌ر وە‌ھا گۆتار و دە‌نگوباس و راپۆرت و بە‌رھە‌مانی لە‌ زۆر سایتە‌کانی کوردی بلاوبونە‌وە‌، لە‌وانە‌ ( پەنا کورد ، ئاڤەستا ، ئامودە ، مەھنامە ، ئورمیە ، عیراق فور ئۆل، پدک-خۆیبون ، ڕزگاری ئۆنلاین ، ئێڤارباش، ڕۆژنامە ، کدپ نفۆ ، پەیامنێر ،و زۆری تر).&lt;ref&gt;[http://findi.info/ku/ ژیاننامەی هەکار فندی ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161204070303/http://findi.info/ku/ |date= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ }}, مالپەری فندی&lt;/ref&gt;
* زمانی [[کوردی]] و عەرەبی و ئنگلیزی ئەزانیت.

==ئەندامەتی==
* ئەندامی پەنی کوردی یە‌
* ئەندامی یەکێتی ڕۆژنامەوانانی جیھانی یە
* ئەندامێ سەندیکا ڕۆژنامەنڤیسێن کوردستانە
* ئەندامێ سەندیکای پارێزەرانی کوردستانە‌
* ئەندامێ یەکێتی مافپەروەرانی کوردستانە‌ &lt;ref&gt;[http://www.pen-kurd.org/?page_id=298/ ژیاننامەی هەکار فندی ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924070615/http://www.pen-kurd.org/?page_id=298%2F |date=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}, مالپەری پەنا کورد&lt;/ref&gt;

== بەرھەمە‌ چاپکراوە‌کانی ==
*  الفدرالیة مفھوما و تطبیقاَ / فدرالی. . . تێگەھ وبجیکرن. ٢٠٠٩ - دانان ( بە‌ زمانی عە‌رە‌بی یە‌)
* یاسایێن گرێدای رۆژنامە‌ڤانیێ ل ھە‌رێما کوردستانێ - عیراق ، ٢٠١٠ - بە‌رھە‌ڤکرن و وە‌رگێران ( بە‌ زمانی کوردی و عە‌رە‌بی یە‌)
* دلیل اصلاحیةالکبار فی دھوک / رێبە‌ری چاکسازیا مە‌زنا ل دھۆکێ  ، ٢٠١١ - بە‌رھە‌ڤکرن ( بە‌ زمانی عە‌رە‌بی یە‌)
* یاسایێن رۆژنامە‌/ڤانیێ ل ھە‌رێما کوردستانێ ، ٢٠١١ - بە‌رھە‌ڤکرن و وە‌رگێران ( بە‌ زمانی کوردی و عە‌رە‌بی یە‌)
* رێبە‌رێ دە‌زگە‌ھێن راگە‌ھاندنێ ل پارێزگە‌ھا دھۆکێ ، ٢٠١٢ - بە‌رھە‌ڤکرن (بە‌ زمانی کوردی یە‌)
* تیکە‌ھە‌کێ یاسایی بۆ رۆژنامە‌ڤانیێ، ، ٢٠١٢ - دانان (بە‌ زمانی کوردی یە‌
* رێبە‌رێ دە‌زگە‌ھێن راگە‌ھاندنێ ل پارێزگە‌ھا دھۆکێ ، ٢٠١٣ - چاپا دووێ - بە‌رھە‌ڤکرن (بە‌ زمانی کوردی یە‌)
* دلیل المؤسسات الاعلامیة فی محافظة دھوک/٢٠١٣ ، ٢٠١٣ - بە‌رھە‌ڤکرن (بە‌ زمانی عە‌رە‌بی یە‌)&lt;ref&gt;[http://pgsduhok.com/hekar-findi/ ژیاننامەی هەکار فندی ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322183002/http://pgsduhok.com/hekar-findi/ |date=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦ }}, مالپەری پەیمانگەی گەل و سیاسەت&lt;/ref&gt;
==لینکی دەرەوە==
* [[:ku:Hekar Findî|Wikipedia Kurdi]]
* [http://ar.wikipedia.org/wiki/ھکار_فندی ویکیبیدیا العربیة]{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== سەرچاوە==
&lt;references /&gt;

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:رۆژنامەنوسانی کورد]]
[[پۆل:رۆژنامە]]
[[پۆل:گۆڤار]]
[[پۆل:یاساناس]]
[[پۆل:دهۆک]]
[[پۆل:کوردستان]]</text>
      <sha1>paw1dfzekcs1jp1bjspwux5gfznfzsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرینڤیل، ئەلاباما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37957</id>
    <revision>
      <id>1706241</id>
      <parentid>1537516</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3674" sha1="ae5bzms0b82o3fxal4up130ys45i95s" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox settlement
|name = گرینڤیل
|official_name            = Greenville, Alabama
|settlement_type          = [[شار]]
|image_skyline            = 
|imagesize                =
|image_caption            = 
|image_seal               =
|image_map                = 
|mapsize                  = 250px
|map_caption              = 
|image_map1               =
|mapsize1                 =
|map_caption1             =
|subdivision_type         = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]]
|subdivision_type1        = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]]
|subdivision_type2        = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]]
|subdivision_name         = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
|subdivision_name1        = [[ئەلاباما]]
|subdivision_name2        = [[کەرتی بەتلەر، ئەلاباما|بەتلەر]]
|government_type          =
|leader_title             =
|leader_name              =
|established_date         =
|area_magnitude           =
|area_total_km2           = 55.76
|area_total_sq_mi         = 
|area_land_km2            = 
|area_land_sq_mi          = 
|area_water_km2           = 
|area_water_sq_mi         = 
|elevation_ft             = 
|elevation_m              = 
|population_as_of         = [[٢٠١٠]]
|population_footnotes     =
|population_total         = ٨٬١٣٥
|population_metro         =
|population_density_km2   = 145.89
|population_density_sq_mi = 
|timezone                 = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]]
|utc_offset               = -٦
|utc_offset_DST           = -٥
|latd = |latm = |lats = |latNS = N
|longd = |longm = |longs = |longEW = W
|timezone_DST             = CDT
|postal_code              = 
|area_code                = 
|blank_name               = 
|blank_info               = 
|blank1_name              = 
|blank1_info              = 
|footnotes                =
|website                  = 
}}
'''گرینڤیل''' ({{بە ئینگلیزی|Greenville}}، {{IPA-en|ˈgrin vɪl}}) شارێکە لە [[کەرتی بەتلەر، ئەلاباما|کەرتی بەتلەر]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٨٬١٣٥ کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-223&amp;srt=pnan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-223&amp;srt=pnan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt; [[ڕووبەر]]ی ٥٥٫٧٦ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ١٤٥٫٨٩ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

== پەراوێز ==
{{پەراوێز}}

{{کەرتی بەتلەر، ئەلاباما}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:ناوەندی شارستانەکانی ئەلاباما]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨١٩]]
[[پۆل:شارەکانی ئەلاباما]]</text>
      <sha1>ae5bzms0b82o3fxal4up130ys45i95s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جلی کوردی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40533</id>
    <revision>
      <id>1706056</id>
      <parentid>1654433</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Kurdish_Woman_Kandall_15-16th_Century.jpg&quot; سڕاوە؛ [[c:User:Pi.1415926535|Pi.1415926535]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Kurdish Woman Kandall 15-16th Century.jpg|]].</comment>
      <origin>1706056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5316" sha1="0vm3askli1cago4e33odbouoc0egqhr" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Kurdish Costumes on Display - Kurdish Textile Museum - Erbil - Iraq.jpg|وێنۆک|400px|چەند نموونەی جلی کوردی لە مۆزەخانەیەکی ھەولێردا]]
'''جلی کوردی''' ئەو جلوبەرگەیە کە تایبەتە بە نەتەوەی [[کورد]] و بەشێکی سەرەکیی کولتوری کوردییە. جلی کوردی لەڕووی شێواز و پۆشینەوە لە ناوچەیەکەوە بۆ ناوچەیەکی تری کوردستان جیاوازە. لە پەیدابوونی کولتوری جلوبەرگی کوردی تا ئێستا گۆڕانکاری بەسەر شێوەکەی ھاتووە بەڵام مۆرکی نەتەوەیی پاراستووە و توانیویەتی تا ئەمڕۆ بەزیندوویی لەنێو کوردان بمێنێتەوە.

== جۆر و جوانکارییەکانی جلی کوردی ==
;جلی پیاوان:
* [[چۆخە و ڕانک]] (چۆخە) کە لە تووکی [[بزنی مەرەز]] دروست دەبێ.
* [[کەوا و پانتۆڵ]]
* [[کر، شاڵ و شەپک]]
* [[کورتەک و شەرواڵ]]
* [[ھێلەک]] (ئێلەک)
* [[کراس]]
* [[فەقیانە]] (لەوەندی، ئەنگوچک)

;[[پەڕگە:Kurdish National Costume - Şal û Şepik.jpg|وێنۆک|534x534پیکسڵ|جلی کوردی [شەل و شاپک] مەرەز]]
;
;جلی سەربازی:
* [[پێشمەرگانە]]
* [[لەشکری]]

;جوانکاری:
* [[پشتێن]]
* [[کڵاش]]
* [[کڵاو]]
* [[مشکی]]
* [[جامانە، جەمەدانی، پووشی]]
* [[پوزەوانە]] (گۆرەوی کورد)
* [[تەسبیح]]
* [[شمشێر، خەنجەر]]

;جلی ژنان:
* [[کراس (جلی کوردی)|کراس]]
* [[فەقیانە]]
* [[کەوا]] (کەوێ، کورتەک)
* ھێلەک
* [[سەڵتە]]
* [[فیستان]]
* [[خەفتان]]
* [[دەسماڵ]] (چەفتە)
* [[کۆڵوانە]] (چارۆکە)
* [[شەرواڵ]] (دەلینگ یان دەلینگان)
* [[ژێرکراس]] (بن کراس)

;جوانکاری
* [[سەر و بەست]] (لاگیرە و پڵپڵ و لەرزانە)
* [[شەدە]]
* [[سەروێن]]
* [[کۆفی]]
* [[کڵاوی چنراو و ڕازێندراوە]]
* [[ھەوری]] (سرکەیی)
* [[شیتەک]]
* [[پشتوێن]] (پشتێن)
* [[گوڵ یەخە]] (حەت حەتۆکە)
* [[گۆبەرۆک]]
* [[تاسی زێڕ]]
* [[گوڵنکە]]
* [[دەسرۆک]]
* [[کەمەرە]]
* [[کرمەک]]

== ڕۆژی جلوبەرگی کوردی ==
{{وتاری سەرەکی|ڕۆژی جلوبەرگی کوردی}}
لە [[ھەرێمی کوردستان]] ڕۆژێک تایبەت کراوە بە پۆشینی جلوبەرگی کوردی. ڕۆژەکە بە ١٠ی ئازار یان ١٠ مانگی ٣ ھەموو ساڵێکە، کە ئەوەش لەسەر خواستی کەسەکە دەمێنێتەوە و بەئازادانە دەیپۆشێت، ئەو ڕۆژە زۆربەی خوێندنگا و کۆلێژ و دامودەزگا حکومی و تایبەتییەکان دەگرێتەوە.

== پێشانگا ==
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Kurdish women, Van, 1973.jpg|ژنە کوردێکی باکووری کوردستان لە [[وان]] بە جلی کوردی، ساڵی ١٩٧٣.
پەڕگە:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|یەکێک لە جلوبەرگە کۆنەکانی ناوچەی ھەورامان.
پەڕگە:KurdishClothes.jpg|لە ڕاستەوە: جلی ژنانەی موکریانی، قاتی پیاوانە، جلی ژنانەی گەرمیانی.
پەڕگە:دختر کرمانج.jpg|جلی ژنێکی کوردی خۆراسان.
پەڕگە:دختر کرد.jpg|جلی ھەوریی ئەوڕۆیی ژنێکی کوردی ڕۆژھەڵات.
File:زي كردي.jpg|thumb|منداليكى كورد له [[ڕەواندز]] 
پەڕگە:Bahdinan Kurds by Albert Kahn.jpg|کوردانی زاخۆ، ١٩٢٧.
پەڕگە:Mousa asadi.jpg|پیاوێکی ھۆزی مەلەکشایی لە پارێزگەی ئیلام.
پەڕگە:Kurdish chief, full-length portrait, standing, facing front LCCN2003677090.jpg|پیاوێکی کوردیی باکوور، ١٨٨٠.
پەڕگە:Sanjabi-men-clothes.jpg|جلوبەرگی پیاوێکی کورد لە ھۆزی سەنجاوی.
پەڕگە:Kurdish womens dress.jpg|جلوبەرگی ژنانی کوردی ڕۆژھەڵات.
پەڕگە:Kurmanji women carrying khonche, North Khorasan, Iran 13970504.jpg|ژنانی کوردی کورمانجی خۆراسان لە کاتی ڕێوڕەسمی غونچە بڕان.
پەڕگە:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg|جلی پیاوانەی ھەورامان.
پەڕگە:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|نەورۆزی بێساڕان، ٢٠١٧.
پەڕگە:Lakestan10.jpg|جلوبەرگی کوردانی لەک.
پەڕگە:Kurdish men traditional clothing.jpg|جلوبەرگی کوردانی جاف.
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
* [[:en:Kurdish clothing|ویکی ئینگلیزی]]

{{چاندی کوردی}}
{{خەڵکی کورد}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|چاند}}
{{پۆلی کۆمنز|Kurdish clothing}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:جلوبەرگ]]
[[پۆل:جلی کوردی]]</text>
      <sha1>0vm3askli1cago4e33odbouoc0egqhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشبەر (تۆپی پێ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41284</id>
    <revision>
      <id>1705968</id>
      <parentid>1705556</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]</comment>
      <origin>1705968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1656" sha1="hld2577vimcv3l1i4o1upohzei8z41f" xml:space="preserve">{{بێ‌ سەرچاوە}}[[پەڕگە:Football iu 1996.jpg|thumb|هێرشبەرێک لەکاتی لێدانی تۆپ بەئاڕاستەی گۆڵی بەرامبەر]]
'''هێرشبەر'''  شوێنێکی یاریکردنە بۆ ١١ یاریزانەکەی [[تۆپی پێ]] ، ئەرکی ئەم یاریزانەی کە لەم شوێنەدا یاری دەکات هێرشبەردنە بۆسەر گۆڵی تیپی بەرامبەر ، وە ئەو یاریکەرەی لە هێڵی هێرشبەر یاری دەکات لە هەموو یاریکەرانی دیکە هەلی زۆرترە بۆ تۆمارکردنی گۆڵ و زۆربەی کات لە خوولەکانی تۆپیپێ هێرشبەرەکان نازناوی گۆڵکار (ئەوەی زۆرترین گۆڵی کردووە لەخوول) دەباتەوە.

==شێوازی یاریکردن==
شێوازی هێڵی هێرشبەر زۆر بەی کات هێڵەکە لە دوو تا سێ هێرشبەر پێک دێت زۆرکاتیش بۆ پتەو کردنی هێڵی بەرگری بەیەک هێرشبەر یاری دەکرێت.
*شێوازی ٤-٣-٣ (چوار بەرگریکار و سێ ناوەڕاست و سێ هێرشبەر)
*شێوازی ٤-٤-٢ (چوار بەرگریکار و چوار ناوەڕاست و دوو هێرشبەر)
*شێوازی ٣-٤-٣ (سێ بەرگریکار و چوار ناوەڕاست و سێ هێرشبەر)

{{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ژیاننامە}}
{{پۆلی کۆمنز|Association football forwards}}

{{وەرزش-کۆلکە}}
{{تۆپی پێ-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنەکانی تۆپی پێ]]
[[پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ]]</text>
      <sha1>hld2577vimcv3l1i4o1upohzei8z41f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وەشانخانەی سپیرێز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42487</id>
    <revision>
      <id>1705974</id>
      <parentid>1506609</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1705974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1825" sha1="jskhk89jtv87ahy6sr6pm08ychwnl0p" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''سپیرێز''' وەشانخانەیەکی کوردییە لە [[دھۆک]]. سپیرێز کتێبی [[کورمانجی]] ھەم بە ئەلفوبێی لاتینی و ھەم بە ئەلفوبێی عەرەبی چاپ دەکات.

بەرپرسی سپیرێز نووسەر و ڕووناکبیر [[حافیز قازی]] و برێوەبەریشی [[موئەیەد تەیب]]ە. وەشانخانەیی سپیرێز ساڵی ٢٠٠٢ەوە کاری خۆی دەست پێ کردووە. سپیرێز بە ھاوکاریی وەزارەتی ڕۆشنبیریی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کار دەکات.

ھەندێک لە کتێبەکانی وەشانخانەی سپیرێز:
* «فەرھەنگا کامێران» (فەرھەنگێکی کورمانجی-کورمانجی بە ئالفوبێی لاتینی)
* «دیوانا فەقیێ تەیران» بە ئامادەکردنی سەعید دێرەشی (بە ئالفوبێی عەرەبیی کوردی)
* «شەرەفناما شەرەفخانێ بەدلیسی» بە وەرگێڕانی دکتۆر م. س. جوما (بە ئالفوبێی لاتینی)
* «الدور السمین فی شرحی مم و زین» شرۆڤە و وەرگێڕانی [[مەم و زین]]ی [[ئەحمەدی خانی]] بە زمانی عەرەبی.

== گرێدەری دەرەکی ==
* [https://web.archive.org/web/20170912024058/http://spirez.org/] ماڵپەڕی دەزگای چاپ و وەشانی سپیرێز
== سەرچاوەکان ==
* وتاری Spîrêz، بەشداربووانی ویکیپیدیای کوردیی باکووری
[[پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان]]
[[ku:Weşanxaneya Spîrêz]]</text>
      <sha1>jskhk89jtv87ahy6sr6pm08ychwnl0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706017</id>
      <parentid>1705974</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1705974|1705974]] لە لایەن [[Special:Contributions/Ahmed A Issa|Ahmed A Issa]] ([[User talk:Ahmed A Issa|لێدوان]])</comment>
      <origin>1706017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1796" sha1="5vahq7dhdatt0h02dz8nr4s9w51gkeg" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''سپیرێز''' وەشانخانەیەکی کوردییە لە [[دھۆک]]. سپیرێز کتێبی [[کورمانجی]] ھەم بە ئەلفوبێی لاتینی و ھەم بە ئەلفوبێی عەرەبی چاپ دەکات.

بەرپرسی سپیرێز نووسەر و ڕووناکبیر [[حافیز قازی]] و برێوەبەریشی [[موئەیەد تەیب]]ە. وەشانخانەیی سپیرێز ساڵی ٢٠٠٢ەوە کاری خۆی دەست پێ کردووە. سپیرێز بە ھاوکاریی وەزارەتی ڕۆشنبیریی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کار دەکات.

ھەندێک لە کتێبەکانی وەشانخانەی سپیرێز:
* «فەرھەنگا کامێران» (فەرھەنگێکی کورمانجی-کورمانجی بە ئالفوبێی لاتینی)
* «دیوانا فەقیێ تەیران» بە ئامادەکردنی سەعید دێرەشی (بە ئالفوبێی عەرەبیی کوردی)
* «شەرەفناما شەرەفخانێ بەدلیسی» بە وەرگێڕانی دکتۆر م. س. جوما (بە ئالفوبێی لاتینی)
* «الدور السمین فی شرحی مم و زین» شرۆڤە و وەرگێڕانی [[مەم و زین]]ی [[ئەحمەدی خانی]] بە زمانی عەرەبی.

== گرێدەری دەرەکی ==
* [https://web.archive.org/web/20170912024058/http://spirez.org/] ماڵپەڕی دەزگای چاپ و وەشانی سپیرێز
== سەرچاوەکان ==
* وتاری Spîrêz، بەشداربووانی ویکیپیدیای کوردیی باکووری
[[پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان]]</text>
      <sha1>5vahq7dhdatt0h02dz8nr4s9w51gkeg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706018</id>
      <parentid>1706017</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1706017|1706017]] لە لایەن [[Special:Contributions/Ahmed A Issa|Ahmed A Issa]] ([[User talk:Ahmed A Issa|لێدوان]])</comment>
      <origin>1706018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1825" sha1="jskhk89jtv87ahy6sr6pm08ychwnl0p" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''سپیرێز''' وەشانخانەیەکی کوردییە لە [[دھۆک]]. سپیرێز کتێبی [[کورمانجی]] ھەم بە ئەلفوبێی لاتینی و ھەم بە ئەلفوبێی عەرەبی چاپ دەکات.

بەرپرسی سپیرێز نووسەر و ڕووناکبیر [[حافیز قازی]] و برێوەبەریشی [[موئەیەد تەیب]]ە. وەشانخانەیی سپیرێز ساڵی ٢٠٠٢ەوە کاری خۆی دەست پێ کردووە. سپیرێز بە ھاوکاریی وەزارەتی ڕۆشنبیریی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کار دەکات.

ھەندێک لە کتێبەکانی وەشانخانەی سپیرێز:
* «فەرھەنگا کامێران» (فەرھەنگێکی کورمانجی-کورمانجی بە ئالفوبێی لاتینی)
* «دیوانا فەقیێ تەیران» بە ئامادەکردنی سەعید دێرەشی (بە ئالفوبێی عەرەبیی کوردی)
* «شەرەفناما شەرەفخانێ بەدلیسی» بە وەرگێڕانی دکتۆر م. س. جوما (بە ئالفوبێی لاتینی)
* «الدور السمین فی شرحی مم و زین» شرۆڤە و وەرگێڕانی [[مەم و زین]]ی [[ئەحمەدی خانی]] بە زمانی عەرەبی.

== گرێدەری دەرەکی ==
* [https://web.archive.org/web/20170912024058/http://spirez.org/] ماڵپەڕی دەزگای چاپ و وەشانی سپیرێز
== سەرچاوەکان ==
* وتاری Spîrêz، بەشداربووانی ویکیپیدیای کوردیی باکووری
[[پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان]]
[[ku:Weşanxaneya Spîrêz]]</text>
      <sha1>jskhk89jtv87ahy6sr6pm08ychwnl0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706064</id>
      <parentid>1706018</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <comment>فراوانکردنی وتارەکە، چاککردنی هەڵەی ڕێزمانی و زیادکردنی بەستەرەکان.</comment>
      <origin>1706064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5828" sha1="6wjl14wo1qmnqa15vivp5uevnu8zgen" xml:space="preserve">'''سپیرێز''' یان '''دەزگای ڕۆشنبیریی سپیرێز''' (بە [[کوردیی باکووری]]: دەزگەها ڕەوشەنبیرییا سپیرێز؛ Dezgeha Rewşenbîrî ya Spîrêz) دەزگایەکی چاندیی و [[کورد|وەشانخانەیەکی کوردییە]] کە بنکەکەی لە [[دھۆک]]، [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]. سپیرێز ئامانجی ئەوەیە کە ڕاژەی [[زمانی کوردی|زمان]] و [[چاندی کوردی]] بکات و پەڕتووک و گۆڤاری کوردی بە [[زمانی کوردی|زمانی کوردیی]] کورمانجیی [[بادینی|بەهدینی]] بە هەردوو ڕێنووسی [[ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی کوردیی ئارامی]] و [[ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی کوردیی لاتینی]] چاپ بکات. هەروەها دەزگاکە پەڕتووک بە [[زمانی عەرەبی|زمانی عەرەبیش]] دەردەكات کە مژاریان لەسەر کورد و [[کوردستان|کوردستانە]] یان لەلایەن نووسەرانی کوردەوە نووسراون.

== مێژوو و دامەزراندن ==

وەشانخانەی سپیرێز لە 10ـی شوباتی 2002 بە شێوەیەکی فەرمی مۆڵەتی کارکردنی لە [[وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان|وەزارەتی ڕۆشنبیریی هەرێمی كوردستانی عێراق]] وەرگرتووە و لەو کاتەوە دەستی بە کار و چالاکییەکانی خۆی کردووە. پشتیوان و هاریکاری سەرەکیی ئەم دەزگایە بەڕێز [[نێچیرڤان بارزانی|نێچیرڤان بارزانییە]]، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، کە لە سەرەتای ڕاپەڕینەوە تا ئێستا بەردەوام پشتیوان و هاریکاری هەموو پڕۆژە ڕۆشنبیرییەکان بووە.

بەرپرس و خاوەنی ئیمتیازی دەزگاکە نووسەر و ڕۆشنبیری ناسراو [[حافز قازی|حافز قازییە]]، کە سەرنووسەری گۆڤارەکانی [[هیوا (گۆڤار)|هیوا]] و [[رۆناهی (کۆوار)|ڕۆناهی]] بووە کە لە ساڵانی پەنجاکاندا لە [[بەغدا]] دەرچوون. بەرپرسیار، سەرنووسەر و بەڕێوەبەری دەزگاکەش هەڵبەستڤان و ڕۆژنامەنووس [[موئەیەد تەیب|موئەیەد تەییبە]].

== ئامانج و وارگێڕی وەشان ==

دەزگای سپیرێز، دەرگای خۆی بۆ هەموو نووسەرێکی کورد کردووەتەوە تا بەرهەمەکانی خۆیان لەوێ چاپ و بڵاو بکەنەوە. بەرهەمەکانی کە لەم دەزگایەدا چاپ دەبن لە سەرانسەری کوردستان بڵاو دەبنەوە و بە ڕێگەی [[ئینتەرنێت|ئینتەرنێتیش]] لە دەرەوەی کوردستان دەگەنە دەست خوێنەران.  

​لە بواری بەرهەمەکاندا، دەزگای سپیرێز لە سەرەتای دامەزراندنییەوە تا ئێستا زیاتر لە 250 پەڕتووکی بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی چاپ کردووە. زۆرینەی ئەم بەرهەمانە بە کوردیی کورمانجیی بەهدینی و بە ئەلفوبێی کوردیی ئارامییە، بەڵام چەندین بەرهەمی گرنگ و بەنرخیش بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینی بڵاو کراونەتەوە. بێجگە لە پەڕتووک، سپیرێز سێ گۆڤاریشی دەرکردووە کە لە ناو ساڵاندا خزمەتی بواری چاپەمەنییان کردووە.

== بەرهەم و گۆڤارەکانی سپیرێز ==

'''نموونە لە پەڕتووکە گرنگەکانی دەزگاکە''':

* '''[[فەرھەنگا کامێران (2006)]]''' (فەرھەنگێکی کورمانجی-کورمانجی بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینییە)
* '''[[دیوانا فەقیێ تەیران]]''' (بە ئامادەکردنی [[سەعید دێرەشی]] بە ئەلفوبێی کوردیی ئارامییە)
* '''[[الدر الثمين في شرح مم وزين: بين ملحمتين: ملحمة النص وملحمة الترجمة (2006)]]''' (شرۆڤە و وەرگێڕانی [[مەم و زین|مەم و زینی]] [[ئەحمەدی خانی|ئەحمەدی خانییە]]، کە لەلایەن نووسەری کورد [[جان دۆست|جان دۆستەوە]] بە زمانی عەرەبی ئامادە کراوە.)
* '''[[شەرەفناما شەرەفخانێ بەدلیسی (2008)]]''' (بە وەرگێڕانی [[دکتۆر م. س. جوما]] بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینییە)

'''نموونە لە گۆڤارە گرنگەکانی دەزگاکە''':

* '''[کەپر (گۆڤار)|کەپر]]''' (گۆڤارێکی مانگانەیە و تایبەتە بە [[مناڵ|منداڵان]].)
* '''[[جوان (گۆڤار)|جوان]]''' (گۆڤارێکە تایبەت بە [[گەنج|گەنجان]] و چاندی ئەوان.)
* '''[[هێلین (گۆڤار)|هێلین]]''' (گۆڤارێکە گرنگی بە بابەتە تایبەتەکانی [[ژن|ژنان]] دەدات.)

== گرێدەری دەرەکی ==
* [https://web.archive.org/web/20170912024058/http://spirez.org/] ماڵپەڕی دەزگای چاپ و وەشانی سپیرێز
*  http://www.spirez.org
* https://web.archive.org/web/20170912024058/http://spirez.org/
* https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf
== سەرچاوەکان ==
* وتاری Spîrêz، بەشداربووانی ویکیپیدیای کوردیی باکووری
[[پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان]]
[[ku:Weşanxaneya Spîrêz]]</text>
      <sha1>6wjl14wo1qmnqa15vivp5uevnu8zgen</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706065</id>
      <parentid>1706064</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <origin>1706065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5829" sha1="af3tob6gnnf7apvllp088gelbswl7tb" xml:space="preserve">'''سپیرێز''' یان '''دەزگای ڕۆشنبیریی سپیرێز''' (بە [[کوردیی باکووری]]: دەزگەها ڕەوشەنبیرییا سپیرێز؛ Dezgeha Rewşenbîrî ya Spîrêz) دەزگایەکی چاندیی و [[کورد|وەشانخانەیەکی کوردییە]] کە بنکەکەی لە [[دھۆک]]، [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]. سپیرێز ئامانجی ئەوەیە کە ڕاژەی [[زمانی کوردی|زمان]] و [[چاندی کوردی]] بکات و پەڕتووک و گۆڤاری کوردی بە [[زمانی کوردی|زمانی کوردیی]] کورمانجیی [[بادینی|بەهدینی]] بە هەردوو ڕێنووسی [[ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی کوردیی ئارامی]] و [[ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی کوردیی لاتینی]] چاپ بکات. هەروەها دەزگاکە پەڕتووک بە [[زمانی عەرەبی|زمانی عەرەبیش]] دەردەكات کە مژاریان لەسەر کورد و [[کوردستان|کوردستانە]] یان لەلایەن نووسەرانی کوردەوە نووسراون.

== مێژوو و دامەزراندن ==

وەشانخانەی سپیرێز لە 10ـی شوباتی 2002 بە شێوەیەکی فەرمی مۆڵەتی کارکردنی لە [[وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان|وەزارەتی ڕۆشنبیریی هەرێمی كوردستانی عێراق]] وەرگرتووە و لەو کاتەوە دەستی بە کار و چالاکییەکانی خۆی کردووە. پشتیوان و هاریکاری سەرەکیی ئەم دەزگایە بەڕێز [[نێچیرڤان بارزانی|نێچیرڤان بارزانییە]]، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، کە لە سەرەتای ڕاپەڕینەوە تا ئێستا بەردەوام پشتیوان و هاریکاری هەموو پڕۆژە ڕۆشنبیرییەکان بووە.

بەرپرس و خاوەنی ئیمتیازی دەزگاکە نووسەر و ڕۆشنبیری ناسراو [[حافز قازی|حافز قازییە]]، کە سەرنووسەری گۆڤارەکانی [[هیوا (گۆڤار)|هیوا]] و [[رۆناهی (کۆوار)|ڕۆناهی]] بووە کە لە ساڵانی پەنجاکاندا لە [[بەغدا]] دەرچوون. بەرپرسیار، سەرنووسەر و بەڕێوەبەری دەزگاکەش هەڵبەستڤان و ڕۆژنامەنووس [[موئەیەد تەیب|موئەیەد تەییبە]].

== ئامانج و وارگێڕی وەشان ==

دەزگای سپیرێز، دەرگای خۆی بۆ هەموو نووسەرێکی کورد کردووەتەوە تا بەرهەمەکانی خۆیان لەوێ چاپ و بڵاو بکەنەوە. بەرهەمەکانی کە لەم دەزگایەدا چاپ دەبن لە سەرانسەری کوردستان بڵاو دەبنەوە و بە ڕێگەی [[ئینتەرنێت|ئینتەرنێتیش]] لە دەرەوەی کوردستان دەگەنە دەست خوێنەران.  

​لە بواری بەرهەمەکاندا، دەزگای سپیرێز لە سەرەتای دامەزراندنییەوە تا ئێستا زیاتر لە 250 پەڕتووکی بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی چاپ کردووە. زۆرینەی ئەم بەرهەمانە بە کوردیی کورمانجیی بەهدینی و بە ئەلفوبێی کوردیی ئارامییە، بەڵام چەندین بەرهەمی گرنگ و بەنرخیش بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینی بڵاو کراونەتەوە. بێجگە لە پەڕتووک، سپیرێز سێ گۆڤاریشی دەرکردووە کە لە ناو ساڵاندا خزمەتی بواری چاپەمەنییان کردووە.

== بەرهەم و گۆڤارەکانی سپیرێز ==

'''نموونە لە پەڕتووکە گرنگەکانی دەزگاکە''':

* '''[[فەرھەنگا کامێران (2006)]]''' (فەرھەنگێکی کورمانجی-کورمانجی بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینییە)
* '''[[دیوانا فەقیێ تەیران]]''' (بە ئامادەکردنی [[سەعید دێرەشی]] بە ئەلفوبێی کوردیی ئارامییە)
* '''[[الدر الثمين في شرح مم وزين: بين ملحمتين: ملحمة النص وملحمة الترجمة (2006)]]''' (شرۆڤە و وەرگێڕانی [[مەم و زین|مەم و زینی]] [[ئەحمەدی خانی|ئەحمەدی خانییە]]، کە لەلایەن نووسەری کورد [[جان دۆست|جان دۆستەوە]] بە زمانی عەرەبی ئامادە کراوە.)
* '''[[شەرەفناما شەرەفخانێ بەدلیسی (2008)]]''' (بە وەرگێڕانی [[دکتۆر م. س. جوما]] بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینییە)

'''نموونە لە گۆڤارە گرنگەکانی دەزگاکە''':

* '''[[کەپر (گۆڤار)|کەپر]]''' (گۆڤارێکی مانگانەیە و تایبەتە بە [[مناڵ|منداڵان]].)
* '''[[جوان (گۆڤار)|جوان]]''' (گۆڤارێکە تایبەت بە [[گەنج|گەنجان]] و چاندی ئەوان.)
* '''[[هێلین (گۆڤار)|هێلین]]''' (گۆڤارێکە گرنگی بە بابەتە تایبەتەکانی [[ژن|ژنان]] دەدات.)

== گرێدەری دەرەکی ==
* [https://web.archive.org/web/20170912024058/http://spirez.org/] ماڵپەڕی دەزگای چاپ و وەشانی سپیرێز
*  http://www.spirez.org
* https://web.archive.org/web/20170912024058/http://spirez.org/
* https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf
== سەرچاوەکان ==
* وتاری Spîrêz، بەشداربووانی ویکیپیدیای کوردیی باکووری
[[پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان]]
[[ku:Weşanxaneya Spîrêz]]</text>
      <sha1>af3tob6gnnf7apvllp088gelbswl7tb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706068</id>
      <parentid>1706065</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ahmed A Issa پەڕەی [[سپیرێز]]ی گواستەوە بۆ [[وەشانخانەی سپیرێز]]: ناوی شیاوتر: گۆڕینی ناوی وتار بۆ ناوێکی شیاوتر و فەرمیتر.</comment>
      <origin>1706065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5829" sha1="af3tob6gnnf7apvllp088gelbswl7tb" xml:space="preserve">'''سپیرێز''' یان '''دەزگای ڕۆشنبیریی سپیرێز''' (بە [[کوردیی باکووری]]: دەزگەها ڕەوشەنبیرییا سپیرێز؛ Dezgeha Rewşenbîrî ya Spîrêz) دەزگایەکی چاندیی و [[کورد|وەشانخانەیەکی کوردییە]] کە بنکەکەی لە [[دھۆک]]، [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]. سپیرێز ئامانجی ئەوەیە کە ڕاژەی [[زمانی کوردی|زمان]] و [[چاندی کوردی]] بکات و پەڕتووک و گۆڤاری کوردی بە [[زمانی کوردی|زمانی کوردیی]] کورمانجیی [[بادینی|بەهدینی]] بە هەردوو ڕێنووسی [[ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی کوردیی ئارامی]] و [[ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی کوردیی لاتینی]] چاپ بکات. هەروەها دەزگاکە پەڕتووک بە [[زمانی عەرەبی|زمانی عەرەبیش]] دەردەكات کە مژاریان لەسەر کورد و [[کوردستان|کوردستانە]] یان لەلایەن نووسەرانی کوردەوە نووسراون.

== مێژوو و دامەزراندن ==

وەشانخانەی سپیرێز لە 10ـی شوباتی 2002 بە شێوەیەکی فەرمی مۆڵەتی کارکردنی لە [[وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان|وەزارەتی ڕۆشنبیریی هەرێمی كوردستانی عێراق]] وەرگرتووە و لەو کاتەوە دەستی بە کار و چالاکییەکانی خۆی کردووە. پشتیوان و هاریکاری سەرەکیی ئەم دەزگایە بەڕێز [[نێچیرڤان بارزانی|نێچیرڤان بارزانییە]]، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، کە لە سەرەتای ڕاپەڕینەوە تا ئێستا بەردەوام پشتیوان و هاریکاری هەموو پڕۆژە ڕۆشنبیرییەکان بووە.

بەرپرس و خاوەنی ئیمتیازی دەزگاکە نووسەر و ڕۆشنبیری ناسراو [[حافز قازی|حافز قازییە]]، کە سەرنووسەری گۆڤارەکانی [[هیوا (گۆڤار)|هیوا]] و [[رۆناهی (کۆوار)|ڕۆناهی]] بووە کە لە ساڵانی پەنجاکاندا لە [[بەغدا]] دەرچوون. بەرپرسیار، سەرنووسەر و بەڕێوەبەری دەزگاکەش هەڵبەستڤان و ڕۆژنامەنووس [[موئەیەد تەیب|موئەیەد تەییبە]].

== ئامانج و وارگێڕی وەشان ==

دەزگای سپیرێز، دەرگای خۆی بۆ هەموو نووسەرێکی کورد کردووەتەوە تا بەرهەمەکانی خۆیان لەوێ چاپ و بڵاو بکەنەوە. بەرهەمەکانی کە لەم دەزگایەدا چاپ دەبن لە سەرانسەری کوردستان بڵاو دەبنەوە و بە ڕێگەی [[ئینتەرنێت|ئینتەرنێتیش]] لە دەرەوەی کوردستان دەگەنە دەست خوێنەران.  

​لە بواری بەرهەمەکاندا، دەزگای سپیرێز لە سەرەتای دامەزراندنییەوە تا ئێستا زیاتر لە 250 پەڕتووکی بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی چاپ کردووە. زۆرینەی ئەم بەرهەمانە بە کوردیی کورمانجیی بەهدینی و بە ئەلفوبێی کوردیی ئارامییە، بەڵام چەندین بەرهەمی گرنگ و بەنرخیش بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینی بڵاو کراونەتەوە. بێجگە لە پەڕتووک، سپیرێز سێ گۆڤاریشی دەرکردووە کە لە ناو ساڵاندا خزمەتی بواری چاپەمەنییان کردووە.

== بەرهەم و گۆڤارەکانی سپیرێز ==

'''نموونە لە پەڕتووکە گرنگەکانی دەزگاکە''':

* '''[[فەرھەنگا کامێران (2006)]]''' (فەرھەنگێکی کورمانجی-کورمانجی بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینییە)
* '''[[دیوانا فەقیێ تەیران]]''' (بە ئامادەکردنی [[سەعید دێرەشی]] بە ئەلفوبێی کوردیی ئارامییە)
* '''[[الدر الثمين في شرح مم وزين: بين ملحمتين: ملحمة النص وملحمة الترجمة (2006)]]''' (شرۆڤە و وەرگێڕانی [[مەم و زین|مەم و زینی]] [[ئەحمەدی خانی|ئەحمەدی خانییە]]، کە لەلایەن نووسەری کورد [[جان دۆست|جان دۆستەوە]] بە زمانی عەرەبی ئامادە کراوە.)
* '''[[شەرەفناما شەرەفخانێ بەدلیسی (2008)]]''' (بە وەرگێڕانی [[دکتۆر م. س. جوما]] بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینییە)

'''نموونە لە گۆڤارە گرنگەکانی دەزگاکە''':

* '''[[کەپر (گۆڤار)|کەپر]]''' (گۆڤارێکی مانگانەیە و تایبەتە بە [[مناڵ|منداڵان]].)
* '''[[جوان (گۆڤار)|جوان]]''' (گۆڤارێکە تایبەت بە [[گەنج|گەنجان]] و چاندی ئەوان.)
* '''[[هێلین (گۆڤار)|هێلین]]''' (گۆڤارێکە گرنگی بە بابەتە تایبەتەکانی [[ژن|ژنان]] دەدات.)

== گرێدەری دەرەکی ==
* [https://web.archive.org/web/20170912024058/http://spirez.org/] ماڵپەڕی دەزگای چاپ و وەشانی سپیرێز
*  http://www.spirez.org
* https://web.archive.org/web/20170912024058/http://spirez.org/
* https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf
== سەرچاوەکان ==
* وتاری Spîrêz، بەشداربووانی ویکیپیدیای کوردیی باکووری
[[پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان]]
[[ku:Weşanxaneya Spîrêz]]</text>
      <sha1>af3tob6gnnf7apvllp088gelbswl7tb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706070</id>
      <parentid>1706068</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1706070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5815" sha1="4nyzln5e1sts0jo9y4g8qfnvx2cbeso" xml:space="preserve">'''سپیرێز''' یان '''دەزگای ڕۆشنبیریی سپیرێز''' (بە [[کوردیی باکووری]]: دەزگەها ڕەوشەنبیرییا سپیرێز؛ Dezgeha Rewşenbîrî ya Spîrêz) دەزگایەکی چاندیی و [[کورد|وەشانخانەیەکی کوردییە]] کە بنکەکەی لە [[دھۆک]]، [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]. سپیرێز ئامانجی ئەوەیە کە ڕاژەی [[زمانی کوردی|زمان]] و [[چاندی کوردی]] بکات و پەڕتووک و گۆڤاری کوردی بە [[زمانی کوردی|زمانی کوردیی]] کورمانجیی [[بادینی|بەهدینی]] بە هەردوو ڕێنووسی [[ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی کوردیی ئارامی]] و [[ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی کوردیی لاتینی]] چاپ بکات. هەروەها دەزگاکە پەڕتووک بە [[زمانی عەرەبی|زمانی عەرەبیش]] دەردەكات کە مژاریان لەسەر کورد و [[کوردستان|کوردستانە]] یان لەلایەن نووسەرانی کوردەوە نووسراون.

== مێژوو و دامەزراندن ==

وەشانخانەی سپیرێز لە 10ـی شوباتی 2002 بە شێوەیەکی فەرمی مۆڵەتی کارکردنی لە [[وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان|وەزارەتی ڕۆشنبیریی هەرێمی كوردستانی عێراق]] وەرگرتووە و لەو کاتەوە دەستی بە کار و چالاکییەکانی خۆی کردووە. پشتیوان و هاریکاری سەرەکیی ئەم دەزگایە بەڕێز [[نێچیرڤان بارزانی|نێچیرڤان بارزانییە]]، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، کە لە سەرەتای ڕاپەڕینەوە تا ئێستا بەردەوام پشتیوان و هاریکاری هەموو پڕۆژە ڕۆشنبیرییەکان بووە.

بەرپرس و خاوەنی ئیمتیازی دەزگاکە نووسەر و ڕۆشنبیری ناسراو [[حافز قازی|حافز قازییە]]، کە سەرنووسەری گۆڤارەکانی [[هیوا (گۆڤار)|هیوا]] و [[رۆناهی (کۆوار)|ڕۆناهی]] بووە کە لە ساڵانی پەنجاکاندا لە [[بەغدا]] دەرچوون. بەرپرسیار، سەرنووسەر و بەڕێوەبەری دەزگاکەش هەڵبەستڤان و ڕۆژنامەنووس [[موئەیەد تەیب|موئەیەد تەییبە]].

== ئامانج و وارگێڕی وەشان ==

دەزگای سپیرێز، دەرگای خۆی بۆ هەموو نووسەرێکی کورد کردووەتەوە تا بەرهەمەکانی خۆیان لەوێ چاپ و بڵاو بکەنەوە. بەرهەمەکانی کە لەم دەزگایەدا چاپ دەبن لە سەرانسەری کوردستان بڵاو دەبنەوە و بە ڕێگەی [[ئینتەرنێت|ئینتەرنێتیش]] لە دەرەوەی کوردستان دەگەنە دەست خوێنەران.  

​لە بواری بەرهەمەکاندا، دەزگای سپیرێز لە سەرەتای دامەزراندنییەوە تا ئێستا زیاتر لە 250 پەڕتووکی بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی چاپ کردووە. زۆرینەی ئەم بەرهەمانە بە کوردیی کورمانجیی بەهدینی و بە ئەلفوبێی کوردیی ئارامییە، بەڵام چەندین بەرهەمی گرنگ و بەنرخیش بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینی بڵاو کراونەتەوە. بێجگە لە پەڕتووک، سپیرێز سێ گۆڤاریشی دەرکردووە کە لە ناو ساڵاندا خزمەتی بواری چاپەمەنییان کردووە.

== بەرهەمەکانی سپیرێز ==

'''نموونە لە پەڕتووکە گرنگەکانی دەزگاکە''':

* '''[[فەرھەنگا کامێران (2006)]]''' (فەرھەنگێکی کورمانجی-کورمانجی بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینییە)
* '''[[دیوانا فەقیێ تەیران]]''' (بە ئامادەکردنی [[سەعید دێرەشی]] بە ئەلفوبێی کوردیی ئارامییە)
* '''[[الدر الثمين في شرح مم وزين: بين ملحمتين: ملحمة النص وملحمة الترجمة (2006)]]''' (شرۆڤە و وەرگێڕانی [[مەم و زین|مەم و زینی]] [[ئەحمەدی خانی|ئەحمەدی خانییە]]، کە لەلایەن نووسەری کورد [[جان دۆست|جان دۆستەوە]] بە زمانی عەرەبی ئامادە کراوە.)
* '''[[شەرەفناما شەرەفخانێ بەدلیسی (2008)]]''' (بە وەرگێڕانی [[دکتۆر م. س. جوما]] بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینییە)

'''نموونە لە گۆڤارە گرنگەکانی دەزگاکە''':

* '''[[کەپر (گۆڤار)|کەپر]]''' (گۆڤارێکی مانگانەیە و تایبەتە بە [[مناڵ|منداڵان]].)
* '''[[جوان (گۆڤار)|جوان]]''' (گۆڤارێکە تایبەت بە [[گەنج|گەنجان]] و چاندی ئەوان.)
* '''[[هێلین (گۆڤار)|هێلین]]''' (گۆڤارێکە گرنگی بە بابەتە تایبەتەکانی [[ژن|ژنان]] دەدات.)

== گرێدەری دەرەکی ==
* [https://web.archive.org/web/20170912024058/http://spirez.org/] ماڵپەڕی دەزگای چاپ و وەشانی سپیرێز
*  http://www.spirez.org
* https://web.archive.org/web/20170912024058/http://spirez.org/
* https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf
== سەرچاوەکان ==
* وتاری Spîrêz، بەشداربووانی ویکیپیدیای کوردیی باکووری
[[پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان]]
[[ku:Weşanxaneya Spîrêz]]</text>
      <sha1>4nyzln5e1sts0jo9y4g8qfnvx2cbeso</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706071</id>
      <parentid>1706070</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1706071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5704" sha1="h4zxx6atykp00ozxh4irbgqd40r1hni" xml:space="preserve">'''سپیرێز''' یان '''دەزگای ڕۆشنبیریی سپیرێز''' (بە [[کوردیی باکووری]]: دەزگەها ڕەوشەنبیرییا سپیرێز؛ Dezgeha Rewşenbîrî ya Spîrêz) دەزگایەکی چاندیی و [[کورد|وەشانخانەیەکی کوردییە]] کە بنکەکەی لە [[دھۆک]]، [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]. سپیرێز ئامانجی ئەوەیە کە ڕاژەی [[زمانی کوردی|زمان]] و [[چاندی کوردی]] بکات و پەڕتووک و گۆڤاری کوردی بە [[زمانی کوردی|زمانی کوردیی]] کورمانجیی [[بادینی|بەهدینی]] بە هەردوو ڕێنووسی [[ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی کوردیی ئارامی]] و [[ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی کوردیی لاتینی]] چاپ بکات. هەروەها دەزگاکە پەڕتووک بە [[زمانی عەرەبی|زمانی عەرەبیش]] دەردەكات کە مژاریان لەسەر کورد و [[کوردستان|کوردستانە]] یان لەلایەن نووسەرانی کوردەوە نووسراون.

== مێژوو و دامەزراندن ==

وەشانخانەی سپیرێز لە 10ـی شوباتی 2002 بە شێوەیەکی فەرمی مۆڵەتی کارکردنی لە [[وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان|وەزارەتی ڕۆشنبیریی هەرێمی كوردستانی عێراق]] وەرگرتووە و لەو کاتەوە دەستی بە کار و چالاکییەکانی خۆی کردووە. پشتیوان و هاریکاری سەرەکیی ئەم دەزگایە بەڕێز [[نێچیرڤان بارزانی|نێچیرڤان بارزانییە]]، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، کە لە سەرەتای ڕاپەڕینەوە تا ئێستا بەردەوام پشتیوان و هاریکاری هەموو پڕۆژە ڕۆشنبیرییەکان بووە.

بەرپرس و خاوەنی ئیمتیازی دەزگاکە نووسەر و ڕۆشنبیری ناسراو [[حافز قازی|حافز قازییە]]، کە سەرنووسەری گۆڤارەکانی [[هیوا (گۆڤار)|هیوا]] و [[رۆناهی (کۆوار)|ڕۆناهی]] بووە کە لە ساڵانی پەنجاکاندا لە [[بەغدا]] دەرچوون. بەرپرسیار، سەرنووسەر و بەڕێوەبەری دەزگاکەش هەڵبەستڤان و ڕۆژنامەنووس [[موئەیەد تەیب|موئەیەد تەییبە]].

== ئامانج و وارگێڕی وەشان ==

دەزگای سپیرێز، دەرگای خۆی بۆ هەموو نووسەرێکی کورد کردووەتەوە تا بەرهەمەکانی خۆیان لەوێ چاپ و بڵاو بکەنەوە. بەرهەمەکانی کە لەم دەزگایەدا چاپ دەبن لە سەرانسەری کوردستان بڵاو دەبنەوە و بە ڕێگەی [[ئینتەرنێت|ئینتەرنێتیش]] لە دەرەوەی کوردستان دەگەنە دەست خوێنەران.  

​لە بواری بەرهەمەکاندا، دەزگای سپیرێز لە سەرەتای دامەزراندنییەوە تا ئێستا زیاتر لە 250 پەڕتووکی بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی چاپ کردووە. زۆرینەی ئەم بەرهەمانە بە کوردیی کورمانجیی بەهدینی و بە ئەلفوبێی کوردیی ئارامییە، بەڵام چەندین بەرهەمی گرنگ و بەنرخیش بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینی بڵاو کراونەتەوە. بێجگە لە پەڕتووک، سپیرێز سێ گۆڤاریشی دەرکردووە کە لە ناو ساڵاندا خزمەتی بواری چاپەمەنییان کردووە.

== بەرهەمەکانی سپیرێز ==

'''نموونە لە پەڕتووکە گرنگەکانی دەزگاکە''':

* '''[[فەرھەنگا کامێران (2006)]]''' (فەرھەنگێکی کورمانجی-کورمانجی بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینییە)
* '''[[دیوانا فەقیێ تەیران]]''' (بە ئامادەکردنی [[سەعید دێرەشی]] بە ئەلفوبێی کوردیی ئارامییە)
* '''[[الدر الثمين في شرح مم وزين: بين ملحمتين: ملحمة النص وملحمة الترجمة (2006)]]''' (شرۆڤە و وەرگێڕانی [[مەم و زین|مەم و زینی]] [[ئەحمەدی خانی|ئەحمەدی خانییە]]، کە لەلایەن نووسەری کورد [[جان دۆست|جان دۆستەوە]] بە زمانی عەرەبی ئامادە کراوە.)
* '''[[شەرەفناما شەرەفخانێ بەدلیسی (2008)]]''' (بە وەرگێڕانی [[دکتۆر م. س. جوما]] بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینییە)

'''نموونە لە گۆڤارە گرنگەکانی دەزگاکە''':

* '''[[کەپر (گۆڤار)|کەپر]]''' (گۆڤارێکی مانگانەیە و تایبەتە بە [[مناڵ|منداڵان]].)
* '''[[جوان (گۆڤار)|جوان]]''' (گۆڤارێکە تایبەت بە [[گەنج|گەنجان]] و چاندی ئەوان.)
* '''[[هێلین (گۆڤار)|هێلین]]''' (گۆڤارێکە گرنگی بە بابەتە تایبەتەکانی [[ژن|ژنان]] دەدات.)

== گرێدەری دەرەکی ==
* https://web.archive.org/web/20170912024058/http://spirez.org/
* https://www.wer-ger.com/ZvHYCKbZ4zrhjeCJK
* https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf
== سەرچاوەکان ==
* وتاری Spîrêz، بەشداربووانی ویکیپیدیای کوردیی باکووری
[[پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان]]
[[ku:Weşanxaneya Spîrêz]]</text>
      <sha1>h4zxx6atykp00ozxh4irbgqd40r1hni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706072</id>
      <parentid>1706071</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1706072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5759" sha1="bghlbuyhv0cyuxbp2tl26ur96h6w6wp" xml:space="preserve">'''سپیرێز''' یان '''دەزگای ڕۆشنبیریی سپیرێز''' (بە [[کوردیی باکووری]]: دەزگەها ڕەوشەنبیرییا سپیرێز؛ Dezgeha Rewşenbîrî ya Spîrêz) دەزگایەکی چاندیی و [[کورد|وەشانخانەیەکی کوردییە]] کە بنکەکەی لە [[دھۆک]]، [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]. سپیرێز ئامانجی ئەوەیە کە ڕاژەی [[زمانی کوردی|زمان]] و [[چاندی کوردی]] بکات و پەڕتووک و گۆڤاری کوردی بە [[زمانی کوردی|زمانی کوردیی]] کورمانجیی [[بادینی|بەهدینی]] بە هەردوو ڕێنووسی [[ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی کوردیی ئارامی]] و [[ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی کوردیی لاتینی]] چاپ بکات. هەروەها دەزگاکە پەڕتووک بە [[زمانی عەرەبی|زمانی عەرەبیش]] دەردەكات کە مژاریان لەسەر کورد و [[کوردستان|کوردستانە]] یان لەلایەن نووسەرانی کوردەوە نووسراون.

== مێژوو و دامەزراندن ==

وەشانخانەی سپیرێز لە 10ـی شوباتی 2002 بە شێوەیەکی فەرمی مۆڵەتی کارکردنی لە [[وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان|وەزارەتی ڕۆشنبیریی هەرێمی كوردستانی عێراق]] وەرگرتووە و لەو کاتەوە دەستی بە کار و چالاکییەکانی خۆی کردووە. پشتیوان و هاریکاری سەرەکیی ئەم دەزگایە بەڕێز [[نێچیرڤان بارزانی|نێچیرڤان بارزانییە]]، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، کە لە سەرەتای ڕاپەڕینەوە تا ئێستا بەردەوام پشتیوان و هاریکاری هەموو پڕۆژە ڕۆشنبیرییەکان بووە.

بەرپرس و خاوەنی ئیمتیازی دەزگاکە نووسەر و ڕۆشنبیری ناسراو [[حافز قازی|حافز قازییە]]، کە سەرنووسەری گۆڤارەکانی [[هیوا (گۆڤار)|هیوا]] و [[رۆناهی (کۆوار)|ڕۆناهی]] بووە کە لە ساڵانی پەنجاکاندا لە [[بەغدا]] دەرچوون. بەرپرسیار، سەرنووسەر و بەڕێوەبەری دەزگاکەش هەڵبەستڤان و ڕۆژنامەنووس [[موئەیەد تەیب|موئەیەد تەییبە]].

== ئامانج و وارگێڕی وەشان ==

دەزگای سپیرێز، دەرگای خۆی بۆ هەموو نووسەرێکی کورد کردووەتەوە تا بەرهەمەکانی خۆیان لەوێ چاپ و بڵاو بکەنەوە. بەرهەمەکانی کە لەم دەزگایەدا چاپ دەبن لە سەرانسەری کوردستان بڵاو دەبنەوە و بە ڕێگەی [[ئینتەرنێت|ئینتەرنێتیش]] لە دەرەوەی کوردستان دەگەنە دەست خوێنەران.  

​لە بواری بەرهەمەکاندا، دەزگای سپیرێز لە سەرەتای دامەزراندنییەوە تا ئێستا زیاتر لە 250 پەڕتووکی بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی چاپ کردووە. زۆرینەی ئەم بەرهەمانە بە کوردیی کورمانجیی بەهدینی و بە ئەلفوبێی کوردیی ئارامییە، بەڵام چەندین بەرهەمی گرنگ و بەنرخیش بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینی بڵاو کراونەتەوە. بێجگە لە پەڕتووک، سپیرێز سێ گۆڤاریشی دەرکردووە کە لە ناو ساڵاندا خزمەتی بواری چاپەمەنییان کردووە.

== بەرهەمەکانی سپیرێز ==

'''نموونە لە پەڕتووکە گرنگەکانی دەزگاکە''':

* '''[[دیوانا فەقیێ تەیران (2005)]]''' (بە ئامادەکردنی [[سەعید دێرەشی]] بە ئەلفوبێی کوردیی ئارامییە)
* '''[[فەرھەنگا کامێران (2006)]]''' (فەرھەنگێکی کورمانجی-کورمانجی بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینییە)
* '''[[الدر الثمين في شرح مم وزين: بين ملحمتين: ملحمة النص وملحمة الترجمة (2006)]]''' (شرۆڤە و وەرگێڕانی [[مەم و زین|مەم و زینی]] [[ئەحمەدی خانی|ئەحمەدی خانییە]]، کە لەلایەن نووسەری کورد [[جان دۆست|جان دۆستەوە]] بە زمانی عەرەبی ئامادە کراوە.)
* '''[[شەرەفناما شەرەفخانێ بەدلیسی (2008)]]''' (بە وەرگێڕانی [[دکتۆر م. س. جوما]] بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینییە)

'''نموونە لە گۆڤارە گرنگەکانی دەزگاکە''':

* '''[[کەپر (گۆڤار)|کەپر]]''' (گۆڤارێکی مانگانەیە و تایبەتە بە [[مناڵ|منداڵان]].)
* '''[[جوان (گۆڤار)|جوان]]''' (گۆڤارێکە تایبەت بە [[گەنج|گەنجان]] و چاندی ئەوان.)
* '''[[هێلین (گۆڤار)|هێلین]]''' (گۆڤارێکە گرنگی بە بابەتە تایبەتەکانی [[ژن|ژنان]] دەدات.)

== گرێدەری دەرەکی ==
* https://web.archive.org/web/20170912024058/http://spirez.org/
* https://www.wer-ger.com/ZvHYCKbZ4zrhjeCJK
* https://www.books.vajin.net/VPnEaiZIlhXbSX8Iw
* https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf
== سەرچاوەکان ==
* وتاری Spîrêz، بەشداربووانی ویکیپیدیای کوردیی باکووری
[[پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان]]
[[ku:Weşanxaneya Spîrêz]]</text>
      <sha1>bghlbuyhv0cyuxbp2tl26ur96h6w6wp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706074</id>
      <parentid>1706072</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1706074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5870" sha1="qf456pxllghrr7432pwi3bof2usyj3l" xml:space="preserve">[[File:Pirtûkxaneya Spîrêz 2012.JPG|thumb|پەڕتووکخانە و پێشانگەی سپیرێز (2012)]]

'''سپیرێز''' یان '''دەزگای ڕۆشنبیریی سپیرێز''' (بە [[کوردیی باکووری]]: دەزگەها ڕەوشەنبیرییا سپیرێز؛ Dezgeha Rewşenbîrî ya Spîrêz) دەزگایەکی چاندیی و [[کورد|وەشانخانەیەکی کوردییە]] کە بنکەکەی لە [[دھۆک]]، [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]. سپیرێز ئامانجی ئەوەیە کە ڕاژەی [[زمانی کوردی|زمان]] و [[چاندی کوردی]] بکات و پەڕتووک و گۆڤاری کوردی بە [[زمانی کوردی|زمانی کوردیی]] کورمانجیی [[بادینی|بەهدینی]] بە هەردوو ڕێنووسی [[ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی کوردیی ئارامی]] و [[ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی کوردیی لاتینی]] چاپ بکات. هەروەها دەزگاکە پەڕتووک بە [[زمانی عەرەبی|زمانی عەرەبیش]] دەردەكات کە مژاریان لەسەر کورد و [[کوردستان|کوردستانە]] یان لەلایەن نووسەرانی کوردەوە نووسراون.

== مێژوو و دامەزراندن ==

وەشانخانەی سپیرێز لە 10ـی شوباتی 2002 بە شێوەیەکی فەرمی مۆڵەتی کارکردنی لە [[وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوان|وەزارەتی ڕۆشنبیریی هەرێمی كوردستانی عێراق]] وەرگرتووە و لەو کاتەوە دەستی بە کار و چالاکییەکانی خۆی کردووە. پشتیوان و هاریکاری سەرەکیی ئەم دەزگایە بەڕێز [[نێچیرڤان بارزانی|نێچیرڤان بارزانییە]]، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، کە لە سەرەتای ڕاپەڕینەوە تا ئێستا بەردەوام پشتیوان و هاریکاری هەموو پڕۆژە ڕۆشنبیرییەکان بووە.

بەرپرس و خاوەنی ئیمتیازی دەزگاکە نووسەر و ڕۆشنبیری ناسراو [[حافز قازی|حافز قازییە]]، کە سەرنووسەری گۆڤارەکانی [[هیوا (گۆڤار)|هیوا]] و [[رۆناهی (کۆوار)|ڕۆناهی]] بووە کە لە ساڵانی پەنجاکاندا لە [[بەغدا]] دەرچوون. بەرپرسیار، سەرنووسەر و بەڕێوەبەری دەزگاکەش هەڵبەستڤان و ڕۆژنامەنووس [[موئەیەد تەیب|موئەیەد تەییبە]].

== ئامانج و وارگێڕی وەشان ==

دەزگای سپیرێز، دەرگای خۆی بۆ هەموو نووسەرێکی کورد کردووەتەوە تا بەرهەمەکانی خۆیان لەوێ چاپ و بڵاو بکەنەوە. بەرهەمەکانی کە لەم دەزگایەدا چاپ دەبن لە سەرانسەری کوردستان بڵاو دەبنەوە و بە ڕێگەی [[ئینتەرنێت|ئینتەرنێتیش]] لە دەرەوەی کوردستان دەگەنە دەست خوێنەران.  

​لە بواری بەرهەمەکاندا، دەزگای سپیرێز لە سەرەتای دامەزراندنییەوە تا ئێستا زیاتر لە 250 پەڕتووکی بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی چاپ کردووە. زۆرینەی ئەم بەرهەمانە بە کوردیی کورمانجیی بەهدینی و بە ئەلفوبێی کوردیی ئارامییە، بەڵام چەندین بەرهەمی گرنگ و بەنرخیش بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینی بڵاو کراونەتەوە. بێجگە لە پەڕتووک، سپیرێز سێ گۆڤاریشی دەرکردووە کە لە ناو ساڵاندا خزمەتی بواری چاپەمەنییان کردووە.

== بەرهەمەکانی سپیرێز ==

'''نموونە لە پەڕتووکە گرنگەکانی دەزگاکە''':

* '''[[دیوانا فەقیێ تەیران (2005)]]''' (بە ئامادەکردنی [[سەعید دێرەشی]] بە ئەلفوبێی کوردیی ئارامییە)
* '''[[فەرھەنگا کامێران (2006)]]''' (فەرھەنگێکی کورمانجی-کورمانجی بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینییە)
* '''[[الدر الثمين في شرح مم وزين: بين ملحمتين: ملحمة النص وملحمة الترجمة (2006)]]''' (شرۆڤە و وەرگێڕانی [[مەم و زین|مەم و زینی]] [[ئەحمەدی خانی|ئەحمەدی خانییە]]، کە لەلایەن نووسەری کورد [[جان دۆست|جان دۆستەوە]] بە زمانی عەرەبی ئامادە کراوە.)
* '''[[شەرەفناما شەرەفخانێ بەدلیسی (2008)]]''' (بە وەرگێڕانی [[دکتۆر م. س. جوما]] بە ئەلفوبێی کوردیی لاتینییە)

'''نموونە لە گۆڤارە گرنگەکانی دەزگاکە''':

* '''[[کەپر (گۆڤار)|کەپر]]''' (گۆڤارێکی مانگانەیە و تایبەتە بە [[مناڵ|منداڵان]].)
* '''[[جوان (گۆڤار)|جوان]]''' (گۆڤارێکە تایبەت بە [[گەنج|گەنجان]] و چاندی ئەوان.)
* '''[[هێلین (گۆڤار)|هێلین]]''' (گۆڤارێکە گرنگی بە بابەتە تایبەتەکانی [[ژن|ژنان]] دەدات.)

== گرێدەری دەرەکی ==
* https://web.archive.org/web/20170912024058/http://spirez.org/
* https://www.wer-ger.com/ZvHYCKbZ4zrhjeCJK
* https://www.books.vajin.net/VPnEaiZIlhXbSX8Iw
* https://www.spirez.org/about/About%20us%20L%20.pdf
== سەرچاوەکان ==
* وتاری Spîrêz، بەشداربووانی ویکیپیدیای کوردیی باکووری
[[پۆل:چاپەمەنییە کوردییەکان]]
[[ku:Weşanxaneya Spîrêz]]</text>
      <sha1>qf456pxllghrr7432pwi3bof2usyj3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمفری بۆگارت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43259</id>
    <revision>
      <id>1706129</id>
      <parentid>1111288</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10358" sha1="tatc1jg3wb88dwrghjg1y60oeiszbow" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-کەسایەتی}}
'''ھەمفری بۆگارت''' (بە [[ئینگلیزی]]: Humphrey Bogart) ناوی تەواوی '''ھەمفری دیفۆرست بۆگارت''' (٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٨٩٩ – ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٥٧)&lt;ref&gt;Ontario County Times birth announcement, January 10, 1900.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Birthday of Reckoning.&lt;/ref&gt; [[ئەکتەر|نواندکار]]ێکی [[ئەمریکی]] بوو و بە ئامرازی [[چاند]]ی ئەمریکی ناسرابوو.&lt;ref&gt;Sragow, Michael. &quot;Spring Films/Revivals; How One Role Made Bogart Into an Icon.&quot; The New York Times, January 16, 2000. Retrieved: February 22, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;100 Icons of the Century – Humphrey Bogart.&quot; Variety, October 16, 2005. Retrieved: February 22, 2009.&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٩٩ پەیمانگەی فیلمی ئەمریکی بۆگارتی بە مەزنترین نواندکاری نێر لە مێژووی سینەمای ئەمریکیدا دیاریکردووە.

== فیلمنامە ==
=== ١٩٢٨–١٩٤٠ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%;&quot;
|-
! width=&quot;2%&quot; | ساڵ
! width=&quot;25%&quot; | فیلم
! width=&quot;25%&quot; | ڕۆڵ
! width=&quot;25%&quot; | دەرهێنەر
|-
! 1928
| ''[[The Dancing Town]]''
| Himself
| Edmund Lawrence
|-
! rowspan=&quot;3&quot; | 1930
| ''[[Broadway's Like That]]''
| Ruth's Fiance
| Arthur Hurley
|-
| ''[[Up the River]]''
| Steve Jordan
| [[John Ford]]
|-
| ''[[A Devil with Women]]''
| Tom Standish
| [[Irving Cummings]]
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | 1931
| ''[[Body and Soul (1931 film)|Body and Soul]]''
| Jim Watson
| [[Alfred Santell]]
|-
| ''[[The Bad Sister]]''
| Valentine Corliss
| [[Hobart Henley]]
|-
| ''[[A Holy Terror]]''
| Steve Nash
| Irving Cummings
|-
| ''Women of All Nations''
| Stone (scenes deleted)
| [[Raoul Walsh]]
|-
! rowspan=&quot;3&quot; | 1932
| ''[[Love Affair (1932 film)|Love Affair]]''
| Jim Leonard
| Thornton Freeland
|-
| ''[[Big City Blues (1932 film)|Big City Blues]]''
| Shep Adkins
| [[Mervyn LeRoy]]
|-
| ''[[Three on a Match]]''
| Harve
| Mervyn LeRoy
|-
! 1934
| ''[[Midnight (1934 film)|Midnight]]''
| Garboni
| [[Chester Erskine]]
|-
! rowspan=&quot;5&quot; | 1936
| ''[[The Petrified Forest]]''
| Duke Mantee
| [[Archie Mayo]]
|-
| ''[[Bullets or Ballots]]''
| Nick &quot;Bugs&quot; Fenner
| [[William Keighley]]
|-
| ''[[Two Against the World (1936 film)|Two Against the World]]''
| Sherry Scott
| [[William C. McGann]]
|-
| ''[[China Clipper (1936 film)|China Clipper]]''
| Hap Stuart
| [[Ray Enright]]
|-
| ''[[Isle of Fury]]''
| Valentine &quot;Val&quot; Stevens
| [[Frank McDonald (director)|Frank McDonald]]
|-
! rowspan=&quot;7&quot; | 1937
| ''[[Black Legion (film)|Black Legion]]''
| Frank Taylor
| Archie Mayo
|-
| ''[[The Great O'Malley]]''
| John Phillips
| [[William Dieterle]]
|-
| ''[[Marked Woman]]''
| David Graham
| [[Lloyd Bacon]]
|-
| ''[[Kid Galahad (1937 film)|Kid Galahad]]''
| Turkey Morgan
| [[Michael Curtiz]]
|-
| ''[[San Quentin (1937 film)|San Quentin]]''
| Joe &quot;Red&quot; Kennedy
| Lloyd Bacon
|-
| ''[[Dead End (1937 film)|Dead End]]''
| Hugh &quot;Baby Face&quot; Martin
| [[William Wyler]]
|-
| ''[[Stand-In]]''
| Doug Quintain
| [[Tay Garnett]]
|-
! rowspan=&quot;7&quot; | 1938
| ''[[Swing Your Lady]]''
| Ed Hatch
| Ray Enright
|-
| ''[[Crime School]]''
| Deputy Commissioner Mark Braden
| [[Lewis Seiler]]
|-
| ''[[Men Are Such Fools]]''
| Harry Galleon
| [[Busby Berkeley]]
|-
| ''[[Racket Busters]]''
| Pete &quot;Czar&quot; Martin
| Lloyd Bacon
|-
| ''[[The Amazing Dr. Clitterhouse]]''
| &quot;Rocks&quot; Valentine
| [[Anatole Litvak]]
|-
| ''[[Angels with Dirty Faces]]''
| James Frazier
| Michael Curtiz
|-
| ''[[Swingtime in the Movies]]''
| Himself
| [[Crane Wilbur]]
|-
! rowspan=&quot;7&quot; | 1939
| ''[[King of the Underworld (1939 film)|King of the Underworld]]''
| Joe Gurney
| Lewis Seiler
|-
| ''[[The Oklahoma Kid]]''
| Whip McCord
| Lloyd Bacon
|-
| ''[[You Can't Get Away with Murder]]''
| Frank Wilson
| Lewis Seiler
|-
| ''[[Dark Victory]]''
| Michael O'Leary
| [[Edmund Goulding]]
|-
| ''[[The Roaring Twenties]]''
| George Hally
| Raoul Walsh
|-
| ''[[The Return of Doctor X]]''
| Dr. Maurice Xavier, aka Marshall Quesne
| [[Vincent Sherman]]
|-
| ''[[Invisible Stripes]]''
| Chuck Martin
| Lloyd Bacon
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | 1940
| ''[[Virginia City (film)|Virginia City]]''
| John Murrell
| Michael Curtiz
|-
| ''[[It All Came True]]''
| Grasselli aka Chips Maguire
| Lewis Seiler
|-
| ''[[Brother Orchid]]''
| Jack Buck
| Lloyd Bacon
|-
| ''[[They Drive by Night]]''
| Paul Fabrini
| Raoul Walsh
|}

=== ١٩٤١–١٩٥٠ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%;&quot;
|-
! width=&quot;2%&quot; | ساڵ
! width=&quot;25%&quot; | فیلم
! width=&quot;25%&quot; | ڕۆڵ
! width=&quot;25%&quot; | دەرهێنەر
|-
! rowspan=&quot;4&quot; | 1941
| ''[[High Sierra (film)|High Sierra]]''
| Roy Earle
| Raoul Walsh
|-
| ''[[The Wagons Roll at Night]]''
| Nick Coster
| Ray Enright
|-
| ''[[The Maltese Falcon (1941 film)|The Maltese Falcon]]''
| [[Sam Spade]]
| [[John Huston]]
|-
| ''[[All Through the Night (film)|All Through the Night]]''
| Gloves Donahue
| Vincent Sherman
|-
! rowspan=&quot;3&quot; | 1942
| ''[[The Big Shot]]''
| Joseph &quot;Duke&quot; Berne
| Lewis Seiler
|-
| ''[[Across the Pacific]]''
| Rick Leland
| John Huston
|-
| ''[[Casablanca (film)|Casablanca]]''
| Rick Blaine
| Michael Curtiz
|-
! rowspan=&quot;3&quot; | 1943
| ''[[Action in the North Atlantic]]''
| Lt. Joe Rossi
| Lloyd Bacon
|-
| ''[[Sahara (1943 American film)|Sahara]]''
| Sgt. Joe Gunn
| [[Zoltan Korda]]
|-
| ''[[Thank Your Lucky Stars (film)|Thank Your Lucky Stars]]''
| Himself
| [[David Butler (director)|David Butler]]
|-
! rowspan=&quot;3&quot; | 1944
| ''[[Passage to Marseille]]''
| Jean Matrac
| Michael Curtiz
|-
| ''[[To Have and Have Not (film)|To Have and Have Not]]''
| Harry &quot;Steve&quot; Morgan
| [[Howard Hawks]]
|-
| ''I Am an American''&lt;ref&gt;The 16 minute film, ''I Am an American'', was featured in American theaters as a short feature in connection with &quot;I Am an American Day&quot; (now called [[Constitution Day (United States)|Constitution Day]]). ''I Am an American'' was produced by [[Gordon Hollingshead]], also written by [[Crane Wilbur]]. Besides Bogart, it featured [[Gary Gray (actor)|Gary Gray]], [[Dick Haymes]], [[Danny Kaye]],  [[Joan Leslie]], [[Dennis Morgan]], [[Knute Rockne]], and [[Jay Silverheels]]. See: {{tcmdb title|730264|title=I Am An American}} and {{IMDb title|0198551|I Am an American}}.&lt;/ref&gt;
| Himself
|[[Crane Wilbur]]
|-
! 1945
| ''[[Conflict (1945 film)|Conflict]]''
| Richard Mason
| [[Curtis Bernhardt]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | 1946
| ''[[The Big Sleep (1946 film)|The Big Sleep]]''
| [[Philip Marlowe]]
| Howard Hawks
|-
| ''[[Two Guys from Milwaukee|Two Guys From Milwaukee]]''
| Himself
| David Butler
|-
! rowspan=&quot;3&quot; | 1947
| ''[[Dead Reckoning (1947 film)|Dead Reckoning]]''
| Capt. &quot;Rip&quot; Murdock
| [[John Cromwell (director)|John Cromwell]]
|-
| ''[[The Two Mrs. Carrolls]]''
| Geoffrey Carroll
| Peter Godfrey
|-
| ''[[Dark Passage (film)|Dark Passage]]''
| Vincent Parry
| [[Delmer Daves]]
|-
! rowspan=&quot;3&quot; | 1948
| ''[[The Treasure of the Sierra Madre (film)|The Treasure of the Sierra Madre]]''
| Fred C. Dobbs
| John Huston
|-
| ''[[Key Largo (film)|Key Largo]]''
| Frank McCloud
| John Huston
|-
| ''Always Together''
| Himself
| [[Frederick De Cordova]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | 1949
| ''[[Knock on Any Door]]''
| Andrew Morton
| [[Nicholas Ray]]
|-
| ''[[Tokyo Joe (1949 film)|Tokyo Joe]]''
| Joseph &quot;Joe&quot; Barrett
| [[Stuart Heisler]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | 1950
| ''[[Chain Lightning (film)|Chain Lightning]]''
| Lt. Col. Matthew &quot;Matt&quot; Brennan
| Stuart Heisler
|-
| ''[[In a Lonely Place]]''
| Dixon Steele
| Nicholas Ray
|}

=== ١٩٥١–١٩٥٦ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%;&quot;
|-
! width=&quot;2%&quot; | ساڵ
! width=&quot;25%&quot; | فیلم
! width=&quot;25%&quot; | ڕۆڵ
! width=&quot;25%&quot; | دەرهێنەر
|-
! rowspan=&quot;3&quot; | 1951
| ''[[The Enforcer (1951 film)|The Enforcer]]''
| Dist. Atty. Martin Ferguson
| [[Bretaigne Windust]]
|-
| ''[[Sirocco (film)|Sirocco]]''
| Harry Smith
| Curtis Bernhardt
|-
| ''[[The African Queen (film)|The African Queen]]''
| Charlie Allnut
| John Huston
|-
! 1952
| ''[[Deadline - U.S.A.|Deadline — U.S.A.]]''
| Ed Hutcheson
| [[Richard Brooks]]
|-
! rowspan=&quot;3&quot; | 1953
| ''[[The Road to Bali]]''
| Himself
| Hal Walker
|-
| ''[[Battle Circus (film)|Battle Circus]]''
| Maj. Jed Webbe
| Richard Brooks
|-
| ''[[Beat the Devil (film)|Beat the Devil]]''
| Billy Dannreuther
| John Huston
|-
! rowspan=&quot;3&quot; | 1954
| ''[[The Caine Mutiny (film)|The Caine Mutiny]]''
| [[Captain Queeg|Lt. Cmdr. Philip Francis Queeg]]
| [[Edward Dmytryk]]
|-
| ''[[Sabrina (1954 film)|Sabrina]]''
| Linus Larrabee
| [[Billy Wilder]]
|-
| ''[[The Barefoot Contessa]]''
| Harry Dawes
| [[Joseph L. Mankiewicz]]
|-
! rowspan=&quot;3&quot; | 1955
| ''[[We're No Angels (1955 film)|We're No Angels]]''
| Joseph
| Michael Curtiz
|-
| ''[[The Left Hand of God]]''
| James &quot;Jim&quot; Carmody
| [[Edward Dmytryk]]
|-
| ''[[The Desperate Hours (film)|The Desperate Hours]]''
| Glenn Griffin
| William Wyler
|-
! 1956
| ''[[The Harder They Fall]]''
| Eddie Willis
| [[Mark Robson]]
|}


== سەرچاوەکان==
{{reflist}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شانۆ|ئەکتەران|فەڕەنسا}}
{{پۆلی کۆمنز|Humphrey Bogart}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥٧]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی]]
[[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل)]]
[[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>tatc1jg3wb88dwrghjg1y60oeiszbow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرسکردن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43693</id>
    <revision>
      <id>1705908</id>
      <parentid>1548315</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:34:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="929" sha1="j96rjc41tidhc8zkamwy22ecnw5kp19" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھەرسکردن''' پرۆسەی شکاندن و وردکردنی خۆراکە ھەتا ئەو ڕادەیە کە ڕیخۆڵەکان بتوانن بە ئاسانی خۆراکەکە ھەڵمژن. ھەرسکردن لە ڕێگای [[ددان]]ەکان، جووڵەی زگ و [[ئەنزیم]]ەکانی [[کۆئەندامی ھەرس]] ئەنجام دەبێت.&lt;ref&gt;http://homepage.ufp.pt/pedros/qfisio/digestion.htm {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002084318/http://homepage.ufp.pt/pedros/qfisio/digestion.htm |date= ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;
{{پۆلی کۆمنز|Digestion}}
{{شریتی دەروازە|مۆسیقا|پزیشکی|ژینناسی}}

{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:کۆئەندامی ھەرس]]
[[پۆل:مێتابۆلیزم]]</text>
      <sha1>j96rjc41tidhc8zkamwy22ecnw5kp19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شۆڕشی پیشەسازانە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44893</id>
    <revision>
      <id>1706174</id>
      <parentid>1509291</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>1706174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50664" sha1="jv44j7g29dxqhmpqowup5t570bxmoyy" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Underlinked|date=حوزەیران ٢٠٢١}}
}}
[[پەڕگە:Maquina vapor Watt ETSIIM.jpg|وێنۆک|ماکینی ھەڵمی]]

'''شۆڕشی پیشەسازی''': ناوێکە کە لێکۆڵەران و ئابوریناسان داویانەتە پاڵ ئەو گۆڕانکاریە گەورانەی لەم ٢٠٠ ساڵەی ئەخیردا ڕویانداوە، دەکرێ ئەم گۆڕانکاریانەش بریتی بن لە شێوازی ژیان، کار و شێوەی بەرھەمھێنانی شتومەک. گەرچی ئەم گۆڕانکاریانە لە پڕ ڕویان نەداوە، بەڵام ئەمڕۆ کەم شوێن ھەیە کە بەھەرمەند نەبوبێت لە شۆڕشی پیشەسازی.

٢٠٠ ساڵ پێش ئێستا ژمارەی دانیشتوان لە شارەکان زۆر کەم بوون. بەڵام ئەمرۆ لە زۆربەی شوێنەکانی دونیا بە تایبەت ئینگلستان، ھۆڵەندا و ژاپۆن خەڵکێکی کەمتر لە گوندەکان دەژین و ھەتا رێژەیەکی کەمتریش لەو شوێنانە کار دەکەن. لە ئەفریقا و ئاسیا ھێشتا رێژەیەکی زۆر خەڵک ژیانیان لە سەر کشتوکاڵ کردنە، بەڵام لە ڕۆژئاوای ئەورووپا و باکوری ئەمریکا ئەم ژمارەیە سنوردارە.

== پیشەسازی و بازرگانی لەسەردەمی کۆن ==
پیشەسازی لە شارستانیە کۆنەکان بوونی ھەبووە. شوێنەوارناسان لە پشکنینەکانیاندا دەستیان بە شتانێک گەیشتووە کە دەلالەت لە بوونی جۆرێک پیشەسازی دەکەن. ھۆکاری بوونی پیشەسازیش ئەوەیە کە خۆراکی پێویست بەرھەم دێت. بە واتایەکی دیکە دەرکەوتنی پیشەسازی بەرھەمی خۆراکی پێویستی گەیاندە ئاستێکی داواکراو، دەرفەتی بەخشیە بەشێک لە خەڵکی کە لە جیاتی کارکردن لە زەویە کشتوکاڵیەکان و بەرھەم ھێنانی خۆراک بەدەستی خۆیان، سەرقاڵی کاری دیکە بن. لە بواری پیشەسازی بەڵەدتر بن. ھۆکارێکی دیکەی گەشەی پیشەسازی، داھێنانی ئامرازەکانی گۆاستنەوەی کاڵا بەرھەم ھاتووەکانن بۆ بازاڕەکان. ئەمەش خاڵێکی گرنگە، چونکە ئەگەر بازارێک نەبوایە بۆ فرۆشتنی کەل و پەلەکان، ئەوا بەرھەم ھێنانی شتومەک بێ فایدە بوو. لەبەرئەوە بازرگانی ھاوکار بوو بۆ گەشەی پیشەسازی. نمونەیەک لە تەولیدەکانی شتومەکی دێریک، گۆزەگەری (موسی لە دورگەی [[ساموس]]) ە. لە گەشت ئەو خاڵانەی کە ھەڵکەندران بۆ کەشف کردنی شتومەک و دەفرەکانی سەردەمی ڕۆمی کۆن لە بریتانیا، ئەم جۆرە زەرفانە دۆزراونەتەوە. زۆرێک لەم دەفرە سەرسووڕھێنەرانە لە شکڵی جیاواز لە ئیتالیاو دواتریش لە باکوری فەرانسە دروستکراون. نموونەی زۆر لەم دەفرە قوڕینانە لە موزەخانەکانی ڕۆژئاوای ئەورووپا بەرچاو دەکەون.

لە دەورانی کۆن ئاوریشم و دەفری چینی لە وڵاتی چین بەرھەم دەھاتن. شوێنەوارناسانی یەکێتی سۆڤیەت و چین لەم ماوەیەدا دەستیان کردووە بە ھەڵکەندنی چاڵێک بە درێژایی جادەی کۆن ناسراو بە جادەی ئاوریشم، کە لە چین تا ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست درێژ دەبێتەوە و لەو ژمارە زۆرەی کاڵا و شتومەکانەی دەستیان کەوتووە سەریانسوڕماوە. لە دەورانی دێریک، دەفری چینی ھەتا شارەکانی نزیک کەناراوەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقاش بردراون.

لە شارە کۆنەکانی ھیندستان وەکوو شارەکانی ھاراپا و موھنجودار (کە ئەمرۆ کەوتوونەتە پاکستان) بە ھەمان شێوە شتومەکی زەریفیان دروستکردووە و ھەناردەی ئێرانیان کردووە. ھەروەکو لە قەبرەکەی (توت عەنخ ئامون) دەردەکەوێ میسریە کۆنەکان لە پیشەسازی دەستی شارەزاییەکی بێ وێنەیان ھەبووە. شارستانیەتی یۆنانیش بەرھەم گەلێکی ھونەری زۆر جوانی لە دوای خۆی جێھێشتووە کە باشترینیان نەققاشیە بەناوبانگەکان و پەیکەرەکانن. لە نێوان پیشەسازی کۆن و پیشەسازی نوێ دوو جیاوازی گەورە ھەن: ھەوەڵ ئەوەی کە بەرھەمەکانی پیشەسازی کۆن بۆ موشتەری و کڕیارە دەوڵەمەندو ئاست بەرزەکان دروست دەکران نەک بۆ خەڵکی ئاسایی. لەبەر ئەوە ھەموو ئەو پیشەسازیانە بەشێک بوونە لە شتومەکی جوانکاری و لەبەر قیمەتی بێ حساوی ئەم شتانە تەنھا دەوڵەمەندەکان توانای کڕینی ئەم شتومەکانەیان ھەووە.

دووھەم ئەوەی کە ھێزی کار فراوان بووە، بۆ نموونە کۆیلایەتی بەرفراوان بوو ھۆکارەکەشی ئەو داب ونەریتە بوو کە ئەوانەی لە جەنگەکان سەردەکەوتن شکست خواردووەکانیان بە کۆیلە دەگرت. لەبەر ئەوە ھێزی کار بەرفراون بوو ھەروەھا بە خۆڕایش بوو، کەوابوو شێوازەکانی بەرھەم ھێنان لەسەر بنەمای دابەزینی پێوەری کار پێویست نەبوو. پیشەوەرانی سەردەمی کۆن ھێز و توانای کەمیان لەبەردەست بووە. تەنھا کەمێک ھێزی مرۆیی، کەمێک سوود وەرگرتن لە ئاژەڵ و بە ڕادەیەکی کەمیش سوود وەرگرتن لە سەرچاوە سروشتیەکان وەک ئاو و ھەوا.

== پیشەسازی و بازرگانی لە چەرخی ناوین ==
لە سەرەتاکانی چەرخی ناوین، بازرگانی و پیشەسازی لە ئاسیادا ڕوو لە ھەڵکشان بوو و لە بواری جۆراوجۆر پێشکەوتنیان بەدەستھێنابوو. وەکو دروستکردنی کاغەز، گۆگرد و چاپ. ڕەونەقی بازرگانی ئەورووپا ڕوو لە داکشان بوو. ئەوروپایەکان پشتیان بە بەرھەمی ناوچەکانی خۆیان دەبەست و پاشاکانیشیان بۆ دیاریکردنی پێوەری ماڵیات لەسەر بەرھەمھێنان، بە ھەموو ناوچەکاندا دەگەڕان. پیشەی سەرەکی کەسانێک کە کاری زەوی و زاریان نەدەکرد، جەنگ و مەسەلەی دینی بوو.

ھەندێ لە پیشەوەران بەردەوامیان بە کارەکانی خۆیان دا. ئاسنگەرەکان ئامرازی کێڵان، ناڵی ئەسپ، زرێ و شمشێریان ساز دەکرد. بەردبڕەکان چەندین باڵەخانەی بەردینیان بونیادنا. لە پەرەستگاکان، ڕاھیبەکان بەردەوامیان دا بە موتاڵاکردنی کتێب و چەندین کتێبی نایابیان خستە ڕوو. وەکو چوار ئینجیلەکەی لیندز فارن* و کتێبی کیڵز**. گوڵ دۆزیش بە ھەمان شێوە باو بووە. شێوەکارانێکی پسپۆڕیش ھەبوون وەکو ئەوەی کە دیواری بەناوبانگی بایۆیان ھێنایە بوون.

پێشکەوتنی بازرگانی و پیشەسازی ئەورووپا لە ساڵی ١٠٠ سەریھەڵدا. ژمارەی دانیشتوان ڕووی لە ھەڵکشان کرد. جوتیارەکان بەروبوومەکانی خۆیان خستە بازاڕەوە، راھبەکان دەستیان دایە بەخێوکردنی مەڕوماڵات بۆ ئەوەی سوود لە خوریەکەی وەرگرن. لە ئەنجامدا خوری و پارچە لە کەرەستە گرینگەکانی بازرگانی ئەژمار دەکران، تا ئەوەی کە ئەم بارودۆخە بوو بە ھۆی زیاد بوونی ژمارەی شارەکان و بازرگان و سەروەتیان. ئاسیا، لەو سەردەمەشدا لە ڕوانگەی سنعەتی و بازرگانی لە ئەورووپا موھیمتر بوو. دواتر بازاڕی بازرگانی نێودەوڵەتی کەوتە دەست موسڵمانان بە تایبەت عەرەبەکان. بازرگانە عەرەبەکان لە بیابانەکانەوە تێ دەپەڕین بۆ ئەوەی ئاڵتوون، عاج و کاڵای چەرمی بگەیەنە کەناراوەکانی مەدیتەرانە. ئەمانە بەدرێژایی کەناراوەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا نیشتەجێ بوون و دەستیان کرد بە بازرگانی کردن لە گەڵ وەڵاتانی وەکوو ھیندستان، مالایا، ئەندەنۆزیا و ھەروەھا وەڵاتانی مەدیتەرانەیی.

بازرگانی لە نێوان ئەمانە زیاتر بازرگانی کردنی شتومەکی جوانکاری و ڕازاندنەوە بوو. لە دەورەکانی دواتری چەرخی ناوین لە سەردەمی مینگ لە چین گوڵدانی قەشەنگ و دەفری دیکەی جۆراوجۆر لە چین تەولید دەکران. ھەروەھا چین ئاوریشمی بەرھەم دەھێنا کە لە جیھان بەناوبانگ بوو. ھیندستان نەرمترین پارچەی بەنی دروست دەکرد. لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش دیمەشق لە ڕوانگەی تەولیدی ئاوریشم و [[پۆڵا]] مەشھوور بوو. ئەوروپیەکان کە مەیلی شکاندنی پاوانی بازرگانی کەل و پەل و کاڵای عەرەبەکانیان ھەبوو، ھەرئەوەش وای لێ کردن کە ھەڵستن بە دەورلێدان بە دەوری ئەفریقادا و ھێرش کردنە سەر زەریایی ھیندی. لەو کاتە بە دواوە بازرگانی ئەوروپی بە خێرایی ڕووی لە ھەڵکشان کرد و لە ئەنجامدا بووە ڕێخۆشکەر بۆ شۆڕشی پیشەسازی.

== ھەوەڵین شۆڕشی پیشەسازی ==
ھەوەڵین شۆڕشی پیشەسازی لە وڵاتی ئینگلستان لە سەددەی ھەژدەھەم دەستی پێکرد. ھەرلەوێشەوە بۆ باقی وڵاتانی دیکە پەرەی سەند بەتایبەت وڵاتانی وەکو ئەڵمان، فەڕانسە و ھەتا [[ئەمریکای باکوور]]یشی گرتەوە. لە سەرەتاکانی سەددەی نۆزدەھەم بریتانیا بە «کارگەی جیھان» مەشھور بوو، بەڵام لە ساڵی ١٨٨٠ بە دواوە ئەڵمان و نەتەوەیەکگرتووەکان پێشی بەریتانیا کەوتنەوە. لەوکاتەش بوو کە دووھەمین شۆڕشی پیشەسازی دەستی پێکرد.

بازرگانی جیھانی لە سەدەی ھەژدە

لەم سەدەیەدا ھێشتا لە بواری بازرگانی کەڵک لە ڕەوشەکانی چەرخی ناوین وەردەگیرا، بەڵام بازرگانی لەدوو ڕشتەی نوێ گەشەی کردبوو، یەکەمیان بازرگانی

لەگەڵ میلەتە ژێر دەستەکان و ئەویتریان لە گەڵ میلەتە گەورەکانی دونیا.

بەدرێژایی سەدەی ھەژدەیەم جڵەوی گەورەترین بازاڕی بازرگانی بە دەست بەریتانیاوە بوو. بریتانیا مافی ھەناردەکردنی کۆیلەی ھەبوو بۆ موستەعمەراتی ئیسپانیا لە ئەمریکاوە، توانی بناغەی «بازرگانی سێگۆشە» دامەزرێنێت* . ھەر لەسەر ئەم بناغەیەش بوو کە بەندەرەکانی لیڤەرپوڵ و بریستۆڵ بەھێز بوون. لە ناوەڕاستەکانی ئەم سەدەیەدا، بەریتانیا، فەڕانسەی لە کەنەدا و ھیندستان ڕاونا و لە کۆتایەکانی ھەمان سەددەشدا باشووری ئەفریقاشی گرتە دەست، لەگەڵ ئەوەشدا توانی مافی بازرگانی لە ژمارەیەکی زۆر دورگەی دیکە بەدەست بێنێت. لە کۆتادا بەریتانیا بوویە بەھێزترین وەڵاتی بازرگانی دونیا.

== کێشە ئابووریەکانی بەریتانیا لە سەدەی ھەژدەھەم ==
بەریتانیا لە سەدەی ھەژدەیەم ڕووبەڕوی سێ کێشەی سەرەکی بوویەوە. ھەوەڵ کەمبودی دار، دووھەم زیادبوونی خێرانی ژمارەی دانیشتوانەکەی و سێھەم کەم توانایی کارگەکانی کوتاڵ چنی لە بەرامبەر ئەو داواکاریە زۆرانەی بازرگانەکان ھەیانبوو بۆ ھەناردەکردنی کەل وپەلە چندراوەکان. کێشەی کەمبودی دار فرە جیدی بوو. دار سوتەمەنی سەرەکی [[چێشت لێنان]] بوو و ھەروەھا بۆ پیشەسازی دروستکردنی کەشتی بێ حساو موھیم بوو. [[خەڵووز]] بۆ تواندنەوەی ئاسنی خاو پێویست بوو. کەوابوو سەرچاوەیەکی نوێی وزە پێویستی دەکرد. ئەم پێویستیەش بە کەڵک وەرگرتن لە ئاسنی خاو دەستەبەرکرا. لەوناوچانەی کە کەشتیەکان توانای ھاتوچۆکردنیان ھەبوو لە جیاتی دار سوود لە ئاسنی خاو وەردەگیرا بۆ چێشت لێنان و دروست کردنی گەرمی.

گەرچی ئاسنی خاو لە بەریتانیا زۆر بوو، لەگەڵ ئەوەشدا ئەم وڵاتە ھێشتا ئاسنی زیاتری ھاوردە دەکرد. دەرھێنانی ئاسنی خاو ڕۆژ بە ڕۆژ زەحمەتر دەبوو، چونکە ھەموو ئاسنەخاوەکانی ناو چینە نزیکەکانی ڕووکاری زەوی بە تەواوی دەرھێندرابوون و بۆ دەرھێنانی ئاسنی خاو لە چینە قوڵەکانی زەوی نیاز بە ترومپا ھەبوو.

گرنگی و پێویستی ئەم نیازانە دوو داھێنانی دیکەی زۆر موھیمی ھێنایە بوون: یەکەمیان ڕەوشەکانی تواندنەوەی ئاسنی خاو بە کەڵک وەرگرتن لە پووکەی ئاسنی خاو. دووەمیان دروست کردنی ترومپا ھەڵمیەکان بوو بۆ دەرھێنانی ئاو لە کانە قوڵەکانی ئاسنی خاو. ئەو داھێنانکاری وگۆڕانکاریانەی کە لە پۆمپە ھەڵمیەکاندا کرا، دواتر بوویە ھۆی بەرھەمھێنانی ماتۆڕە ھەڵمیەکان کە جێگەی ھێزی مرۆیی و ھێزی ئاژەڵی گرتەوە. بەم پێیە ھەوڵین شۆڕشی پیشەسازی لە سەر بنەمای وزەی ھەڵم بەرپابوو.

لەگەڵ بەرزبوونەوەی ژمارەی دانیشتوان دەرکەوت کە کاری پێویست نییە بۆ ھەمووان. کرێکارەکان دەستیان کرد بە بەرھەمھێنانی خۆراک. ھەرئەمەش وای کرد کە ژمارەیەکی زۆر کرێکار ناچاربن بە دوای کاردا بگەڕێن لە پیشە سنعەتیەکاندا. پێویستی پارچە گەیشتە ئەوەی کە دەزووی کافی بۆ ڕێستن نەبوو. بۆیە ئامێرێک داھێنرا کە لۆکەی خێراتر دەڕێست. لەسەرەتادا ئەم ئامێرانە بە ھێزی ئاو ھەڵدەسوڕان کە لە ئاسیاوەکان دەستەبەر دەکران. لەبەر گرانی نرخی ئەم ئامێرانە، بازرگانەکان ئامێرەکانیان کڕی و کارگەیان بونیاد نا. بەپێی سیستەمی کۆن واتە کاردەستی، ژن و پیاو لە گەڵ منداڵەکانیان لە ماڵەوە کاریان دەکرد بۆ بەرھەمھێنانی بەرھەمی دەستی. بەڵام بەپێی سیستەمی نوێ، ھەمووان لە باڵەخانەیەک یان کارخانەیەکی گەورە کۆدەبوونەوە و سەرقاڵی کار کردن بوون.

بیرۆکەی دروست کردنی کارگە شتێکی نوێ نەبوو لە بەریتانیا، بەڵکو لە کۆتایەکانی دەورەی (تودوور) چەندین کارگەی خوری ڕێستن ھەبوو، و ھەوەڵین کارگەی ئاوریشم ڕستنیش لەم خاکەدا لە سەرەتاکانی سەدەی ھەژدەیەم پەیا بوو. داواکاری لەسەر کوتاڵی بەن بێ حساو زیادی کرد و ژمارەیەکی زۆرتری کارگە بونیادنران. زۆرێک لەوانەی کە پاشەکەوتێکی زۆریان ھەبوو بە ھۆی بازرگانی و کشتوکاڵەوە، بواری سەرمایەگوزاریان ھەبوو لە کارگە نوێیەکاندا. ئەو ڕێگاچارانەی کە بۆ بنەبڕ کردنی سێ کێشە سەرکیەکە خرابوونە ڕوو، زۆر گونجاو بوون بۆ ئەو وەڵاتە. بریتانیا زەخیرەی گەورەی خەڵوزەبەردینەو ئاسنی خاوی ھەبوو. ھەروەھا ئەم وڵاتە بەئاسانی دەست ڕۆشتووی ھەبوو بەسەر لۆکەی ھیندستان و ئەمریکای باکووردا. لەبەرئەوەی ئەم وەڵاتە دورگەیە ئەوا ڕوباری زۆری ھەیە بۆ کەشتیوانی، لەبەرئەوە گواستنەوەی کاڵاکان لەبارتر بووە لە چاو وەڵاتانی دیکەی ئەوروپایی. لەوکاتەدا بریتانیا بازارگەلێکی فراوانی لە سەرانسەری دونیادا دروست کردبوو.

== شۆرش لە گواستنەوە-ھێڵی ئاسن ==
کاتێک تەولیدی کاڵا زۆر بوو ئەوا گواستنەوەی کاڵاش لە لایەن خەڵکەوە ڕووی لە زیادبوون کرد. بازرگانەکان، خاوەن موڵکەکان و خاوەن کارخانەکان نیگەران بوون لە ھەڵکشانی قیمەتی گواستنەوەی کاڵاکان بەتایبەت خەڵوز و باقی کاڵا قەبارە گەورەکان.

سوود وەرگرتن لە لە نۆکەندەکان لە بریتانیا ڕەواجی پەیداکردبوو. لەبەر ئەوەی لە سەددەی ھەژدەھەم سوود وەرگرتن لەم نۆکەندانە بۆ گواستنەوەی کەل وپەلە قەبەکان دووبارە دەستی پێ کردەوە، ئەمەش یارمەتیەک بوو بۆ ئەو ڕوبارانەی کە قابیلیەتی کەشتیوانیان ھەبوو. سنعەتە گڵینەکان بە ھاوکاری ئامرازە نوێیەکانی گواستنەوە لەسەرانسەری وڵاتدا گەشەی کرد و بازاڕدۆزیش فراوان بوو تا ئەوەی کە بووە ھۆی بە نێودەوڵەتیکردنی شتومەکەکانیان. ڕێگاوبانەکانیش نوێکاریان تێدا کرا. ھێڵی ئاسن ھەوەڵین دەفعە لە بریتانیا سەری ھەڵدا و جێگای گواستنەوەی ئاویی گرتەوە و ئەمەش بە بازرگانی ھەناردەکردن کۆتایی پێھات.

بەریتانیا لە سەرتادا کاڵاکانی ھەناردەی فەرانسە دەکرد و دواتر ئەمریکای باکور و ئاسیاشی گرتەوە. ھەروەھا سوودیان لە وزەی ھەڵم وەرگرت بۆ جوڵەی کەشتیەکانیان. ڕەنگە ھیڵی ئاسن لەگرنگترین داھێنانەکان بێت لە شۆڕشی پیشەسازیدا. لەم رێگەیەوە دەست ڕاگەیشتن بە ھەموو خاڵەکانی بریتانیا ئاسان بوو.

لەبەرئەوە چی دیکە نرخەکان لە ناوچەیەک تا ناوچەیەکی دیکە ئەوەندە جیاوازیان نەبوو. زیندووکردنەوەی سنعەتی ناوچەیی تەنھا بە ھۆی کێبڕکێ لە سنعەتی میلەتانی دیکە گونجاو بوو ئەویش بەو شەرتەی کە لە خەرجیەکانی تەولیدی کاڵا کەم بکرێتەوە. ھەرچەند ھێڵی ئاسن ئابووری جیھانی بەرھەم نەھێنا بەڵام بۆ یەکەم جار ئابووری بەریتانیای وەدی ھێنا و گەشە کردنیشی بووە ھۆی ھەبوونی پشکێکی گەورە لە بازرگانی جیھانی.

== گەشەی ھەوەڵین شۆڕشی پیشەسازی ==
ئەگەرچی ھیچ وڵاتێک لەسەدەی ھەژدەھەم بە ئەندازەی بریتانیا ڕووبەڕوی مەترسی ئابووری نەببویەوە، شتێکی ئەوتۆ نەبوو کە خەڵک ناچار بە داھێنان کردن بکات بۆ وەدیھێنانی شۆڕشی پیشەسازی، بەڵام لە گەڵ ھەموو ئەوانەشدا لە کۆتایەکانی سەدەی ھەژدەھەم زۆرێک لە وڵاتان ھەستیان بە پێویستی پیشەسازی کردن کردبوو. بەربەرکانێی بەریتانیا کەم کەم کاریگەری کردبووە سەر سنعەتی چنین لە فەرانسەو ئەڵمان. ڕێژەی دانیشتوانی ئەم دوو وڵاتە بە خێرایی ڕووی لە زیاد بوون دەکرد. بەڵام قەرەباڵخی دانیشتوانەکەیان وەک بەریتانیا نەبوو، ھەروەھا نەیاندەتوانی کار بۆ ھەمووان پەیدا بکەن. ئەم کێشەیەش بە ئاسانی لە ناوچەی لادێ نشینەکان دەرکەوت، کە نەیاندەتوانی لەڕێگای ڕستن و چنین دەرامەدی خۆیان دابین بکەن، لەبەرئەوەی ئەو کوتاڵانەی لە ڕێگای ئامێرەکانەوە دروست دەکران زۆر ھەرزانتر بوون. کەسە کارامەو پیشەوەرە بەریتانیەکان ھاندەدران بۆ کارکردن لە فەڕانسەو ئاڵمان، و ئەو زانست و زانیارانەی لە بارەی ئامێرە نوێیەکان ھەیانبوو لە گەڵ خۆیان بردیانە ئەو وڵاتانەوە.

دواتر جەنگی فەڕانسەو بریتانیا دەستی پێکرد. ماوەی ٢٠ ساڵ شتومەکی بەریتانی لە ڕێگای قاچاخەوە دەنێردرایە باقی وڵاتانی ئەوروپی. ئەم وەڵاتانە خۆیان مەیلیان لەوەبوو کە ھاوشێوەی کاڵاکانی ئەوان تەولید بکەن. زۆرێک لە ئاڵمانیەکان لە ناوچەی (رووری) ئەڵمان، دەستیان کرد بە بەرھەمھێنانی ئاسن لە ئاسنی خاو (ئەمەدەستپێکی کارە گەورەکانی کروپس بوو).

دوابەدوای ئەم جەنگە کاڵاکانی بەریتانی دووبارە گەراِنەوە بازاڕەکان بەڵام ئەوروپایەکان دەستیان کرد بەدروستکردنی کارخانەکانی خۆیان. بەلجیکا کە سەرچاوەی گەورەی بەردەخەڵوزینەی ھەبوو، بە خێرای گەشەی کرد. فەڕانسە بە کەڵک وەرگرتن لە تیرەئاسنەکانی شەمەندەفەر کە لە بەریتانیا دەستەبەری کردبوون، بە ھەمان شێوە ماتۆڕ (مەکینە) و کرێکاری لێھاتووشی ھەر لە بریتانیا دەستەبەر کرد و ھەوەڵین ھێڵی ئاسنی دروست کرد، دوابەدوای ئەو بەلجیکا و دواتریش ئەڵمان ماتۆڕو ھێڵی ئاسنی خۆیان دروست کرد. گەشەی پیشەسازی فەڕانسە خاو بوو. لەبەرئەوەی گەشەی دانیشتوانەکەشی ھێواشتر بوو بۆیە ئەو رێژە ماددەخۆراکیانەی کە تەولیدی دەکرد بەشی دەکردن.

دوای ماوەیەک، بریتانیا دەستی کرد بە ھەناردەکردنی دەزگاو ئامرازەکانی بۆ ئەو وەڵاتە ئەوروپایانەی کە دەیانھەویست کارگە بونیاد بنێن. بەریتانیا کە ببوە وەڵاتێکی دەوڵەمەند، دەستی کرد بە بە دەستھێنانی وڵاتانی ئەمریکای باکوور و ھیند، لەبەرئەوەی خۆی پێویستی بە ماددەی خۆراکی و ماددەی خاوی ئەم وەڵاتانە ھەبوو، لەبەرئەوە بریتانیا ئامادەی سەرمایەگوزاری بوو لە کانەکان، ھێڵی ئاسن و کاری بەندەرەکان. ژمارەی دانیشتوانی ئەمریکا ڕووی لە ھەڵکشان بوو. لە لایەکی دیکەوە دەوڵەتی ئەمریکا بەرەبەرە زەویەکانی ھیندیە سورەکانی داگیر دەکرد و دەیخستنە سەر دەسەڵاتی خۆی. ئەمریکا سەرچاوەی سروشتتی فراوانی ھەبوو. سەرەڕای زۆری ڕێژەی دانیشتوانەکەی و کۆچی ئەوروپیەکانیش بۆ ئەو وڵاتە، ھێشتا کێشەی کەمی کرێکاری ھەبوو. لەگەڵ پێشکەوتنی ئامرازەکانی گواستنەوە، ڕۆژاوا بەھێزترین بەرھەمھێنەری مادەی خواراکی بوو، بۆیە بە پیشەسازی بوونی ئیالەتەکانی ڕۆژھەڵات تەنھا بۆ دەستبەر کردنی نیازەکانی ڕژۆئاوا و باکوور بوو.

لەسەرەتای کار، ئەمریکیەکان دەستەودامێنی ئامرازو شێوەی بەفێرو دانی ھێزی کار بوون؛ یەکێک لە ھەوڵین ئامێرەکان کە لە ئەمریکا دروست کرا مەکینەی خەیاتی بوو. [[ھێنری فۆرد]] بیرۆکەی ئیستانداردکردنی کاڵاکانی خستە ڕوو. لەساڵی ١٨٨٠ واتە ئەوکاتەی ئاڵمان یەکی گرتەوە سنوورەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان تا کەناراوەکانی زەریای ھێمن فراوان بوو، ئاستی بەرھەمھێنانی ئەم دوو وەڵاتە لە بریتانیا زیاتر گەشەی کرد.

لەھەمان کاتدا، دوو وڵاتی دیکەش ھەوڵیان دەدا کە ببنە وڵاتی پیشەسازی، لەبەرئەوەی حکومەتەکانیان بەرنامەیان بۆ دارشتبوو. یەکەمیان ڕوسیە بوو کە دەستی کردبوو بە دروست کردنی یەکەی گەورەی سنعەتی بە سوود وەرگرتن لە سەرمایەی دەوڵەتی یان سەرمایەی دەرەکی. ئەوی تریشیان وڵاتی ژاپۆن بوو کە ھەل ومەرجی گونجاوی فەراھەم کردبوو بۆ بەرھەمھێنانی کاڵاکانی ڕۆژاوا.

== دووھەمین شۆڕشی پیشەسازی ==
دووھەمین شۆڕشی پیشەسازی لە جیاتی خەڵوز کە سەرچاوەی وزە بوو، لەسەر بناغەی کارەباو [[نەوت]] بەرپا بوو. ئەمەش گۆڕانکاری گەورەی لە گواستنەوە و پەیوەندی بەدیھێنا. ئەم شوڕشە زۆرێک لە داھێنانەکانی شۆڕی یەکەمی پیشەسازی بە نائابووری لەقەڵەم دا ھەندێکێشیانی بە تەواوەتی ڕەد کردەوە.

کارەبا و داھێنانەکانی پەیوەندیدار بە کارەباوە

وجودی کارەبا لە سەرەتای سەدەی نۆزدە ناسرابوو. ھەوەڵین سوود وەرگرتن لە کارەبا لە بواری تەلەگراف بوو ماوەیەک دواتر سنعەتی کارەبا لە ئاڵمان گەشەی کرد و لقێکیش لە ئینگلستان، کە لە وێدا کابڵ و کابڵ کێشی بویە ڕشتەیەکی پسپۆڕانە. دواتر لە نەتەوەیەکگرتووەکان کەڵک لە کارەبا وەرگیراو تۆماس ئەدیسۆنی داھێنەر، لە شتی جیاوازدا بە کاری ھێنا.

ماوەیەک دواتر، سوود لە کارەبا وەرگیرا وەک ھێزێک لە پیشەسازی وبەتایبەت بۆ ئەو خاوەن موڵکانەی کە ھێزێکی ئاوی فراوانیان ھەبوو، زۆر بە سوود بوو. سنعەتی کارەبا بە ھۆی داھێنانەکانی وەک تەلەفون، ڕادیۆ و دواتریش فیلم و تەلەڤیزیۆن زیاتر بەرفراوانی بە خۆوە دیت. ئاڵمان، نەتەوەیەکگرتوەکان، ئیتالیا و سویسرا سوودی زۆریان لە داھێنانەکانی کارەبا وەرگرت. بریتانیا کە زەخیرەی گەورەی خەڵووزەبەردینەی ھەبوو، نەک ھەر لە بەکارھێنانی کارەبا پاشکەوت لە چاو وەڵاتانی دیکە بەڵکو فێرگەی تەکنیکی پێویستیشی نەبوو. لەبەرئەوە لەساڵی ١٨٥٠ خاوەن کارگە بەریتانییەکان کە پێویستیان بە پسپۆڕی کارەبا ھەبوو، فێرخوازیان دەناردە ئاڵمان کە فێرگەی زۆر چاکیان ھەبوو.

لە سەددەی بیستەم وزەی کارەبا کە لە [[وزەی ئاو]] وەردەگیرا، بناغەیەکی گونجاو بوو بۆ پیشەسازی کردنی زۆرێک لە وڵاتان بە تایبەت ئەفریقا.

== نەوت ==
لە سەردەمی دێریک سوود لە ڕۆنی چێشت وەردەگیرا بۆ ڕوناکایی. دواتر لە ڕۆنی کانەکان یاخود نەوت وەک نەوتی چرا (پارافین) بۆ ڕوناکی سوودی لێ وەردەگیرا. لە کۆتایەکانی سەدەی نۆزدەھەم بەرھەم ھێنانی نەوت زیاتر لە تکزاس (ئەمریکا) وبۆرەنتۆ(ڕۆژھەڵاتی ھیند) بەرھەم دەھات. ھەروەھا سوود لە نەوت دەبینرا لە جیاتی خەڵوزەبەردینە بۆ تەولیدی وزەی ھەڵمی پێویست لە سنعەت و گواستنەوە. سوودوەرگرتن لە نەوت زۆر ئاسانتر بوو لە خەڵوزەبەردینە و گواستنەوەشی بەھەمان شێوە ئاسانتر بوو. بە واتایەکی دیکە سوودوەرگرتن لە نەوت، کێشەی گواستنەوەی کەلوپەلی قورسی لە ڕێگای شەمەندەفەر و کەشتی حەل کرد. لە ئەنجامدا ژمارەیەکی کەمتر کرێکار پێویست بوو و مەسرەفی بەرھەمھێنانیش کەمی کرد.

بەھەمان شێوە نەوت بە شێوەی بەنزین (گازۆیل) سوودی لێ وەرگیرا بۆ مۆتۆڕی سوتانی ناوەکی. لە ساڵی ١٩٠٠ تاڕادەیەک ماشێن برەوی سەندبوو. ڕێگاوبانەکان کە دوای داھێنانی شەمەندەفەر کەمتر سوودیان لێ وەردەگیرا، دووبارە سوودیان لێوەرگیرایەوە. ئوتۆمبێلی ئاسایی و لۆری ڕەواجیان پەیدا کرد و شۆڕشێک لە ژیانی ڕوژانەی خەڵک پەیدا بوو کە دەکرا لە گەڵ ھێڵی ئاسنی بەراوەرد بکرێت.

ھێشتا چەند ساڵێک لە داھێنانی ماشێن تێ نەپەڕیبوو کەفڕۆکە دروستکرا. پێشتر سوودیان لە باڵۆن وەردەگرت بۆ فڕین بەڵام باڵۆن توانای سوڕانەوە و گۆڕانی ئاراستەکانی نەبوو. لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەم بە سوود وەرگرتن لە ئامرازی جۆراوجۆر فڕین دەستی پێکرد. لە گەڵ دەست پێکی جەنگی جیھانی یەکەم، بەکارھێنانی فڕۆکە پەرەی سەند کە پێشتر بە کارھێنانی شتێکی تاڕادەیەک مەترسیداربوو. گەرچی فڕۆکە کاریگەریەکی کەمتری لە ژیانی ڕۆژانەی خەڵکدا بەدیھێنا بوو لەچاو ماشێن و ھێڵی شەمەندەفەر، بەڵام کاریگەری گەورەی لە پەیوەندییە نیودەوڵەتیەکان، ستراتیژی سەربازی و ئابووری جیھاندا ھەبوو.

=== ئەو سنعەتانەی کە لەسەر بناغەی کارەبا و نەوت بونیادنران ===
ئەم دووسەرچاوە نوێیەی وزە، ڕشتەی گەورەتریان لە سنعەتدا ھێنایە بوون. بەنزین ماشێنی بۆ خەڵک بە دیاری ھێنا، ھەمان کاری دەکرد کە ئەسپ و پاسکیل دەیانکرد. سنعەتی نوێ کارگەی ئوتۆمبێلی ھێنایە گۆڕێ کە ھەموو ساڵێک ملیۆنان ماشێن، لۆری و ئامرازی دیکەی جوراوجۆر بەرھەم دێنن. لەم سنعەتەدا شێوازی مۆدێرن بەکاردەبرا. وەکو شێوازی بەرھەمھێنان کە ھێنری فۆرد لە نەتەوەیەکگرتوەکان خستیە ڕوو کە بریتیە لە (کرێکارەکان بە ڕێز ڕادەوەستان و سەرقاڵی خستنە سەریەکی بەشەکانی ئوتۆمبێلەکەن). لەگەڵ ئەوەی کە ئەمڕۆ ھەموو وڵاتە پیشەسازیەکان ماشێن بەرھەم دێنن بەڵام ھێشتا نەتەوەیەکگرتووەکان گەورەترین بەرھەمھێنی ماشێنە.

کارەبا، وزەی ھێنایە ناو ماڵەکانەوە، بە شێوەی ئامێری کارەبایی وەکو دڕێلی کارەبایی، سشوار، سەعاتی کارەبایی، تەلەفون، جۆرەکانی لێکدەر، ماتۆڕی بەستێنەر بوو بۆ تەولیدی گەرمی و ڕوناکی، وەکو شێوازەکانی گەرمکەر، فڕنی کارەبایی و دەزگاکانی چاپ. کارگەکانی تەولیدی ئەم جۆرە ئامێرانە یەجگار زیاد گەشەیان کردووە، لەبەرئەوەی داواکاری زۆریان لەسەرە. شۆڕش لە پەیوەندی کردن بووە ھۆی وەدیھێنانی سنعەتی نوێ وەکوو ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن، تەلەفۆن و (ئینتەرنێت).

== وزەی ناوەکی یان ئەتۆمی ==
[[وزەی ناوەکی]] بە ھەڵقڵیشانی گەردیلەی توخم بەدەست دێت. لە کۆتایەکانی سەدی نۆزدە یەکێک لە بیرکاریزانەکان پێشبینی ئەمەی کردبوو، بەڵام ھەوەڵین جار لە ساڵی ١٩٣٢ بە شێوەی دەستکرد خرایە تاقیگەوە. لە ساڵی ١٩٤٥ بۆ یەکەم جار بە شێوەی کرداری سوود لە وزەی ناوەکی بینرا ئەوکاتەی بە بۆمبی ئەتۆمی دوو شاری [[ھیرۆشیما]] و ناکازاکی بۆمباران کران. لەوکاتەوە تا ئێستا وزەی ناوەکی تەنھا لە نیروگاکان و بۆ ھێزی ژێر دەریایی بەکارھاتووە کە زۆر بە کەمی پێویستیان بە دووبارە بەکارھێنانەوەی سوتەمەنی دەبێ.

کێشەیە بتوانرێ بوترێ کە تا چی ڕادەیەک وزەی ناوەکی جێگرەوەی وەزی کارەبا دەبێ. چونکە لە ئێستادا سوود وەرگرتن لە وەزەی ناوەکی زۆر سنوردارە. وزەی ناوەکی تەقریبەن ھاوشێوەی وزەی ئیە کە لە خۆرەوە بەرھەم دێت لەوانەیە سوود وەرگرتن لە باتریە خۆریەکان یان داھێنانی لەوشێوازە زیاتر سودمەندتر بێت.

== بەرفراوان کردنی پیشەسازی لە دەرەوەی ئەورووپا ==
لە ئاخیرەکانی سەدەی نۆزدەیەم و سەرتای سەدەی بیستەم زۆربەی وڵاتانی دونیا بە پیشەسازی کران. لە ڕوسیە، حکومەت ھاندەر وپاڵنەر بوو بۆ پیشەسازی. ڕێژەی دانیشتوانی ئەم وڵاتە ڕووی لە ھەڵکشان کردبوو و سەرچاوەی سروشتی فراوانی ھەبوو. بەڵام ئامرازەکانی پەیوەندی زۆر لاواز بوون ئەویش بە ھۆی ساردی و نالەباری کەشوھەوای ئە وڵاتە بوو. لە سەردەمی حوکمڕانی ستالین پیشەسازی کارەباکێشی بە سوود وەرگرتن لە چیاکانی ئاوراڵ و سیبری ئەنجامدرا. لە دوای مردنی ستالین ١٩٥٣ تەولیدی بەشێک لە کاڵاکان ڕووی لە داکشان کرد. بەشی زۆری خەڵکی ڕوسیە لەو کاتەدا سەرقاڵی کشتوکاڵ کردن بوون.

یابان، بەھەمان شێوە نوێخوازای لە سنعەتی خۆیدا کرد. ئەم کارەش بە ھۆی دروست کردنی کۆمپانیا شەخسیەکان، سەرمایەی شەخسی و تەشویق کردنی حکومەت ئەنجامدرا. بە ھۆی کاریگەری گەشەی پیشەسازی، یابان توانی لە سالی ١٨٩٥ وڵاتی چین شکست پێ بێنی ولە ساڵی ١٩٠٥ ڕوسیاشی شکاند. لەوکاتە بە دواوە یابان بەربەرەکانێی وڵاتی ئەمریکا و وڵاتانی رۆژئاوای ئەورووپا دەکات. زۆرێک لە میلەتانی دونیا تا ساڵی ١٩٤٥ لە ژێر دەسەڵات یان حوکمڕانی زلھێزەکانی ئەورووپا بوون. ئەو میلەتانە یان وڵاتانی ژێردەستە بوون یان موستەعمرەی ئایووری بوون واتە چالاکیەئابوریەکانی ئەوان وابەستە بوو بە کۆمپانیەکانی ئەورووپا یان ئەمریکا.

زلھێزەکانی ئەورووپا نەیاندەویست ئەو وڵاتانە پیشەسازیان بۆ خۆیان ھەبێ؛ بەڵکو وایان پێ باشتر بووکە ئەو وڵاتانە ماددەخۆراکیەکان و پێداویستیەکانی ئەورووپا دەستەبەر بکەن. وڵاتانی ئەورووپا بۆ ھەناردەکردنی بەرھەمە خۆراکیەکان و ماددەخاوەکانی ئاسیا و ئەفریقا و ئەمریکای باشور بۆ وڵاتانی خۆیان، دەستیان کرد بە دروستکردنی ڕێگای شەمەندەفەر و ڕێگاوبان و ھەوڵیان دا نزامی یاسایی ئەو وڵاتانە بخەنە ژێر دەسەڵاتی خۆیان. لەزۆر بوارەوە ئەم کارانە ھاوکاری گەشەی سنعەتی ئەو وڵاتانەی کرد کە ناوبران. ھەندێکی دیکە لە وڵاتانی ئاسایی بوونە وڵاتانی پیشەسازی بۆ ئەوەی بتوانن لە بەرامبەر ئەورووپا پارێزگاری لە خۆیان بکەن.

ئەم وڵاتانە دوای سەربەخۆی سیاسی، زیاتر سەربەخۆی ئابووریان بە خۆوە دیت. پیشەسازی وکارگەی تایبەت بە خۆیان وەگەڕ خست، ئەو کارگایانەی لە ژێر دەسەڵاتی بیانیەکان بوون کرانە نیشتمانی و زۆرێک لە بیانیە زلھێزەکانیان لە پیشەسازی وبازرگانی وڵاتەکانیان

وەدەرنا. ئەم وڵاتانە بە ھۆی پیشەسازییبونەوە دوچاری کێشەی گەورە بوون، وەکو سەرمایە، بەڕێوەبردن، کرێکاری لێھاتوو و زۆرشتی دیکە کە بە سەختی دەستەبەردەکران.

بەڵام ئەوان لە ھەوڵەکانیان ڕانەوەستان چونکە دەیانزانی ڕێگە چارەی کێشە ئابووریەکانیان لە دەست گەشەی ئابوری دایە. ب١٢ بارودۆخی ژیانی زۆرێک لەم وڵاتانە بە پلە لە خوارترە بەبەراوەرد لە گەڵ وڵاتانی پیشەسازی پێشکەوتوو. داھاتی سەرانە تەنھا ٤٠ پۆندە لە ساڵدا و ٨٠٪ خەڵکی ئەم وڵاتانە بە کشتوکاڵەوە خەریکن. ئەو وڵاتانەی کە خاوەن پیشەسازی گەورەو مانافاکتۆربن، دەگمەنن. ھەوەڵین و دووھەمین شۆڕشی پیشەسازی بە پشتیوانی کۆمپانیەکان، داھێنانەکان و پاشەکەوتی ماڵی خەڵک ھاتنە دی. لە سەردەمی نوێ سنعەت زیاتر دەکەوێتە ژێرکۆنترۆڵی حکومەتەوە.

== دەرھاویشتەکانی شۆڕشی پیشەسازی ==
تەنھا ٢٠٠ ساڵ بەسەر ھەوەڵین شۆڕشی پیشەسازیدا تێ دەپەڕێ. لەوکاتەوە تا ئێستا شێوەی ژیانی ھەر کۆمەڵێک لە جیھان گۆڕانکاری بە سەرداھاتووە. بەھەمان شێوە شۆڕشی پیشەسازی گۆڕانکاری گەورەی لە شێوەی ڕواڵەتی گۆی زەویدا بەدیھێناوە.

=== ژیان لە ناو ماڵدا ===
ئەگەر ھێشتا بە شێوەی ٢٠٠ ساڵ لەمەوبەر ژیانت بەسەربردبا، ئەگەری زۆری ھەیە کە زۆربەی ماددە خۆراکیەکان بە دەستی خۆتان بەرھەم ھاتبایە. دەبوایە بە خێزانەوە لە کێڵگەکان کارتان کردبایە، و دەبوایە ئامراز و پێداویستیەکانی خۆتان وەکو پارچە، شەمع، بزمار و کەوش شتەکانی دیکەش ھەموو بە دەستی خۆتان بەرھەم ھاتبان. یان ڕەنگە ناچار بوایەی لە کارگەی بچوک لە ماڵەوە کار بکەیت وەکو تۆڕدوورین، فەڕش چنین و حەسیرچنین تا بتوانی دەرامەدی خۆت دەستەبەربکەیت بۆ دانی ماڵیات یان کڕینی شتومەک کە خۆتان توانای بەرھەم ھێنانیتان نیە وەک خوێ.

جگە لەوگەنجانەی کە ھەندێ کات ناچار دەبن بۆ دەست کەوتنی کار، سەرمایە و دەست مایە دەچوونە شارەکانی دیکە یان بەندەرەکان، لەوانەیە ھیچ کەس لە خێزانەکەی ئێوە نەیتوانی بایە زیاتر لە ٢٥ کم لە ماڵەکەی دوورکەوێتەوە. چونکە دووچاری نەبوونی و قاتوقوڕی دەبویەوە. لە لایەکی دیکەشەوە پێش شۆڕشی پیشەسازی ئەگەری ھەبوو فێرگە و خوێندنێکی ڕێک وپێکیشت نەبوایە.

=== ژیان و کار ===
لە ھەوەڵین شۆڕشی پیشەسازیدا، مناڵیان وەک کرێکار بەکاردەھێنا. جیاوازیەکەی ئەوە بوو کە چی دیکە منداڵان لەمالەوە کاریان نەدەکرد. بەڵکو ھەتا منداڵی ٣بۆ ٤ سالانیشیان بە کاردەھێنا لە کانە خەڵوزەکان و شوێنی دیکەش. ھەندێکی دیکە لە کارخانەی بچوک و لە سەر دەزگای بچوک کاریان پێ دەکردن، وە ھەندێک لە کارگەکان تەنھا منداڵیان دادەمەزراند و تەنھا چەند چاوەدێرێکیان بەسەرەوەبوو. ھەندێکیان لە کارگەکان دەبوونە شاگرد. منداڵان، پیاوان و ژنان ھەموویان لە بارودۆخێکی خراپدا دەژیان و سەعاتی کارکردنیان زۆر بوو.

داھێنانە نوێیەکان فریایی کرێکار کەوتن. ئامێرەکان خەڵوزیان لە قوڵایی کانەکانەوە دەھێنایە دەرێ و لەت لەتیشی دەکردن زۆربەی کارگەکان خۆگەڕ بوون. ڕەوشی سەلامەترلە ئامێرە مەترسیدارەکان دا بەکارھات دواتر جۆرە دەستگایەکیان دروست کرد کە ئامێرەکانی دیکەی وەکاردەخست. ئەمە خۆگەڕی پێدەڵن یاخود ئوتوماتیک. کارە مانووکەرەکانیان لە کۆڵ مرۆ کردەوە. زۆربەی کرێکارەکان چیتر خۆیان سەرقاڵی بەرھەمھێنانی کاڵاکان نابن، بەڵکو تەنھا چاوەدێرکردنی بەرھەم ھێنانی کاڵاکان دەکەن.

بەرفراوانی تەولید و فرۆشتن کە لە دەرئەنجامی شۆڕشی پیشەسازیەوە بەدیھاتبوو، ئەوا پێویستی کاری ئیداریش ھاتە کایەوە. لەسەرەتادا زۆرێک لە پیاوان لەسەرکورسیەکی بەرز دادەنیشتن وبەخەتی خۆش سەرقاڵی نوسین بوون. دواتر لە ئەمریکا تەلەفون دروستکرا و پاش ئەویش دەزگای چاپ. ژنانیش لە کارە ئیداریەکان بەژداریان کرد. لەئەنجامدا بۆ ئەم کارە واتە (سنعەتی خزمەتگوزاری) پێویستیان بە ئیدارەی زیاتر ھەبوو. مەبەست لە سنعەتی خزمەتگوزاری جۆرە سنعەتێکە کە شتێک بەرھەم ناھێنن بەڵکو تەنھا خزمەتگوزاری پێویست بۆ بەرھەمھێنەرەکان دەستەبەردەکەن. لەجۆرەکانی ئەم پیشەیە دەکرێ ئاماژە بە چەند جۆرێک بکرێت وەکوو بانکداری، بیمە وکۆمپانیەکانی گەشت وگوزار. ژمارەی ئیدارەو کارمەندەکان ڕووی لە زیادبون کرد. نوێترین ئامێر بۆ رێگرتن لە بەفیڕۆدانی کات بەکارھات، ئەویش کۆمپیتەرە. ئەگەر زانیاری ورد بدرێتە ئەم ئامێرە دەتوانێ زۆر لە کارەکانی ڕۆژانەی ناو ئیدارەکان و کارە بێزارکەرەکانی ناو کارگەکانیش ئەنجام بدات. ئەم ئامێرە لەکاروباری لێکۆڵینەوە سوودی زۆری ھەیە لەبەرئەوەی توانایەکی بێ وێنەی ھەیە لە خێرا ئەژمار کردن و خزن کردنی زانیاری. لەزۆربەی وەڵاتە پیشەسازیە پێشکەوتووکان ڕێژەی کرێکارەکانی بەرھەمھێنی کاڵا و بەروبومە خۆراکیەکان ڕووی لە کەمی کرد. وە بە پێچەوانەوە ژمارەی ئەو کەسانەی لە ئیدارەکان کاریان دەکرد لە پیشەی خزمەتگوزاری ڕووی لە زیادبوون کرد.

== جیھان و بە پیشەسازی بوون ==
بە پیشەسازی بوون، بەرزبوونەوەی ژمارەی دانیشتوان و شارنشینی تەواوی خاڵەکانی جیھانی بەیەکەوە بەستەوە. ئەگەر درەختی کاکائو لە ڕۆژئاوای ئەفریقا دووچاری ئافەت بن، ئەوا نرخی شوکلات لە دونیا ڕوو لە بەرزبوونەوە دەکات. ئەگەر لاستیکی دەستکرد لە ئەمریکا بەبەرفراوانی بەکاربێت، ئەوا کرێکارەکانی مالایا، ئەفریقا و بەرازیل ھیچ داھاتێکیان نابێ ھۆکاری ئەم وابەستەیەش ئەوەیە کە ئێمە ھەموومان پێویستمان بە کاڵاکانی وڵاتانی دیکەیە.

بۆ ئەوانەی کە کاری کاکائو دەکەن، ژیان و کارێکی دیکە بوونی نیە. ئەو وڵاتانەی کە وەبەرھێنانیان کەمە، زیاتر ماددەخاوەکان بەرھەم دێنن و بۆ فرۆشتنی ئەم ماددەخاوانەش وابەستەی وەڵاتە دەوڵەمەندەکانن. لە وەڵاتێکی ھەژار پێداویستی ساڵانەی یەک خێزان بە شێوەی مامناوەند موچەی ھەفتەیەکی کرێکارێکە لە وڵاتە دەوڵەمەندەکان.

لەزۆربەی بابەتەکان، وڵاتە دەوڵەمەندەکان ئەوانەن کە بە پیشەسازی کراون. لەبەرئەوە ئەمڕۆ وڵاتە ھەژارنشینەکانیش تێدەکۆشن وڵاتەکانیان بە پیشەسازی بکەن کە کارێکی زۆر دژوارە، چونکە وڵاتە زلھێزەکان وایان پێ باشترە ماددەخاوەکانی ئەم وڵاتانە بکڕن و لەو ڕێگەیەوە کاڵا سنعەتیەکان لە وڵاتەکانی خۆیان دروست بکەن. پێش ئەوەی وڵاتە دەوڵەمەندەکان بە پیشەسازی بکرێن، ڕەوشی ژیانی ئەوانیش بەھەمان شێوەی ڕەوشی ئەو خەڵکە ھەژارە بوون کە ئێستا لە وڵاتە ھەژارەکانن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
&lt;references group=&quot;شۆڕشی پیشەسازی: نووسنی: دایانا ناکس، وەرگێڕانی: ئاگری ئەفشین 2015&quot;/&gt;شۆڕشی پیشەسازی لە نووسینی دایانا ناکس، وەرگێڕانی: ئاگری ئەفشین
{{پۆلی کۆمنز|Industrial revolution}}
{{تووڵی دەروازە|پیشەسازی|ژیاننامە|ئەورووپا|ئابووری|مێژوو|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|تەکنۆلۆژیا|فەلسەفە}}

[[پۆل:مێژووی تەکنۆلۆژیا]]
[[پۆل:شۆڕشی پیشەسازی]]
[[پۆل:سەردەمە مێژووییەکان]]
[[پۆل:تیۆرییەکانی مێژوو]]</text>
      <sha1>jv44j7g29dxqhmpqowup5t570bxmoyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەناسەسواری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73377</id>
    <revision>
      <id>1706158</id>
      <parentid>1540305</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1075" sha1="e6imqcts84iogb7a3r6kh59xcnouwor" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس-پزیشکی}}

'''ھەناسەسواری''' یان '''تەنگەنەفەسی''' حاڵەتی دژواری ھەناسە ھەڵکێشان یان حەڵەتی دامان بۆ ھەناسە ھەڵکێشانە کە ھەستێکی زۆری ناخۆشی ھەیە و [[مرۆڤ]] ھەست بە خنکان دەکات. &lt;ref&gt;http://copd.about.com/od/glossaryofcopdterms/g/dyspnea.htm {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116195314/http://copd.about.com/od/glossaryofcopdterms/g/dyspnea.htm |date=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; ھەناسەسواری دەتوانێت نیشانیەیێک بێت بۆ نەخۆشی [[دڵ]] یان [[سی (ئەندام)|سی]] و حاڵەتێکی گرینگە کە پێویستی بە سەرنج زیاتر ھەیە.


== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;

{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Dyspnea}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}</text>
      <sha1>e6imqcts84iogb7a3r6kh59xcnouwor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گزاڤیێ فۆرنۆرێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73872</id>
    <revision>
      <id>1706246</id>
      <parentid>1537644</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1788" sha1="5hrz3ykns8be94en4ywo2v4v6v6bh1y" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{Infobox writer
| name          = گزاڤیێ فۆرنۆرێ&lt;br /&gt;Xavier Forneret 
| image_size    = 
| alt           = 
| caption       = 
| pseudonym     = 
| birth_name    = 
| birth_date    = ١٨٠٩
| death_date    = ١٨٨٤
| death_place   = 
| resting_place = 
| occupation    = [[نووسەر]] و [[شاعیر]]
| language      = 
| nationality   = [[فەڕانسە|فەڕەنسی]]
| ethnicity     = 
| citizenship   = 
| education     = 
| alma_mater    = 
| period        = 
| genre         = 
| subject       = 
| movement      = 
| notableworks  = 
| spouse        = 
| partner       = 
| children      = 
| relatives     = 
| awards        = 
| signature     = 
| signature_alt = 
| module        =
| website       = 
| portaldisp    = 
}}

'''گزاڤیێ فۆرنۆرێ''' ({{بە فەڕەنسی|Xavier Forneret }}) [[نووسەر]] و [[شاعیر]]ی سەدەی نۆزدەیەمی خەڵکی [[فەڕەنسا]]یە.

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]]

== سەرچاوەکان ==
{{Ltr}}
* {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}}
{{Ltr/end}}

{{نووسەران و شاعیرانی سەدەی نۆزدەیەمی فەڕەنسا}}
{{نووسەر-کۆلکە}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی}}
{{پۆلی کۆمنز|Xavier Forneret}}

[[پۆل:نووسەرانی فەڕەنسیی سەدەی ١٩یەم]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٩]]
[[پۆل:مردووانی ١٨٨٤]]</text>
      <sha1>5hrz3ykns8be94en4ywo2v4v6v6bh1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گزاڤیێ ئانۆت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74494</id>
    <revision>
      <id>1706245</id>
      <parentid>1537642</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی بێسەرچاوە|ژکزی بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1617" sha1="d4kdgo9tzwgre5bdlcyzuozijm0occy" xml:space="preserve">{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{Infobox writer
| name          = گزاڤیێ ئانۆت&lt;br /&gt;Xavier Hanotte 
| image_size    = 
| alt           = 
| caption       = 
| pseudonym     = 
| birth_name    = 
| birth_date    = ١٩٦٠
| death_date    = 
| death_place   = 
| resting_place = 
| occupation    = [[نووسەر]]
| language      = 
| nationality   = [[فەڕانسە|فەڕەنسی]]
| ethnicity     = 
| citizenship   = 
| education     = 
| alma_mater    = 
| period        = 
| genre         = 
| subject       = 
| movement      = 
| notableworks  = 
| spouse        = 
| partner       = 
| children      = 
| relatives     = 
| awards        = 
| signature     = 
| signature_alt = 
| module        =
| website       = 
| portaldisp    = 
}}

'''گزاڤیێ ئانۆت''' ({{بە فەڕەنسی|Xavier Hanotte }}) [[نووسەر]]ی سەدەی بیستەمی خەڵکی [[فەڕەنسا]]یە.

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]]

== سەرچاوەکان ==
{{Ltr}}
* {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}}
{{Ltr/end}}

{{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}}
{{نووسەر-کۆلکە}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>d4kdgo9tzwgre5bdlcyzuozijm0occy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرێگوار پۆلێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74594</id>
    <revision>
      <id>1706244</id>
      <parentid>1537623</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی بێسەرچاوە|ژکزی بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1015" sha1="jblby1c1xnmbkrs6g45gfa14liwtan4" xml:space="preserve">{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''گرێگوار پۆلێ''' ({{بە فەڕەنسی|Grégoire Polet }}) [[نووسەر]]ی سەدەی بیستەمی خەڵکی [[فەڕەنسا]]یە.

== ئەمەش ببینە ==
* [[پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]]

== سەرچاوەکان ==
{{Ltr}}
* {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}}
{{Ltr/end}}

{{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}}
{{نووسەر-کۆلکە}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی}}
{{پۆلی کۆمنز|Grégoire Polet}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]]
[[پۆل:نووسەرانی بەلجیکی لە فەڕانسا]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>jblby1c1xnmbkrs6g45gfa14liwtan4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوکردنی ڕەگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75780</id>
    <revision>
      <id>1706262</id>
      <parentid>1548266</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="809" sha1="gwvgm3bibgo6r63f12gl8dju4qjdhy5" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Churg-Strauss syndrome - very high mag.jpg|وێنۆک|ھەوکردنی ڕەگەکان]]

'''ھەوکردنی ڕەگ''' یان '''ڤەسکولیتیس''' ({{بە ئینگلیزی| Vasculitis}}) بە کۆمەڵیک گرفت دەوترێت کە دەبێتە ھۆی [[ھەوکردن|ھەوکردنی]] [[ڕەگ]]ەکان.&lt;ref&gt;http://www.merriam-webster.com/dictionary/Vasculitis&lt;/ref&gt; لەم حاڵەتەدا ھەم [[خوێنھێن|خوێنھێنەکان]] و ھەم [[خوێنبەر|خوێنبەرەکان]] زەرەرمەند دەبن.


== سەرچاوەکان ==
&lt;references/&gt;
{{پۆلی کۆمنز|Vasculitis}}
{{شریتی دەروازە|پزیشکی}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەوکردنەکان]]</text>
      <sha1>gwvgm3bibgo6r63f12gl8dju4qjdhy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوێردە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76036</id>
    <revision>
      <id>1706272</id>
      <parentid>1540380</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2881" sha1="dzg0zyscpww79xdt6zkm3a3dxziklb5" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Brown Quail.jpg|300px|وێنۆک|ھەوێردەی ئاسایی]]

'''ھەوێردە'''، '''کەڕەواڵە'''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = xall|وشە = کەڕەواڵە|ڕێکەوتی سەردان = ٢ی شوباتی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; '''کوڵەفڕە''' یان '''کەرەک''' ({{بە ئینگلیزی|Quail}}، [[ناوی زانستی]]: ''Coturnix coturnix'') باڵندەیەکی بچووک و خرپنە لە تۆرەمەی قەرقاوڵان و کەمتر دەفڕێت و زۆرتر بە سەر زەویدا دەگەڕێت، پەڕوباڵی بۆر یان قاوەیییە.

ھەوێردە ١٧سم دەبێ، بە خواردنی تۆی گژوگیا و مێرووی ورد دەژی، لەسەر بژوێن و ناو گژوگیادا ھێلانە دروست دەکات و لە فڕینی کورت و تونددا شارەزایە. چەن جۆریان وەک [[ھەوێردەی ئاسایی]] و [[ھەوێردەی ژاپۆنی]] کۆچەرن و مەودای زۆر دوور دەپێون. لە بڕێ وڵاتاندا بۆ گۆشت و ھێلکە ڕایدەگرن. بەداخەوە ئەم باڵندە لە ژینگەی سروشتی خۆیشیدا دەدرێتە بەر پەلاماری ڕاوچییانی بەدفەڕ.

== ناوەکان ==
بڵاوەی فراوانی ھەوێردە لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستان، بووەتە ھۆی لێکەوتنەوەی ناوی جۆراوجۆر، کە گرنگترینیان بریتییە لە:

کەرەواڵە، سەمانەک، بەتەک، فیلە گێژە، قارووتک، قورقرۆک، کوڵەفڕ، کەراک، بدبەدە، کیراسو، وەتەک، ھەیال

== ھێما ==
وێنەی ھەوێردە&lt;hiero&gt;w&lt;/hiero&gt; لە خەتی [[ھیرۆگلیفی میسری]]دا لە جیاتی پیتی '''و''' دادەنرا.

== ھەوێردە لە پزیشکی کۆندا ==
لە پزیشکی کۆن و خۆماڵیدا خواردنی گۆشتی ھەوێردە بۆ دەرمانی بەردی [[گورچیلە]] و میزەڵدان بەسوودە. ھەروەھا لەسەر ئەو باوڕە بوون کە خواردنی ھێلکەی ھەوێردە بۆ زمان گرتن و زمان کردنەوە باشە.

== جۆرەکانی ھەوێردە ==
* [[ھەوێردەی ئاسایی]]
* [[ھەوێردەی ژاپۆنی]]
* [[ھەوێردەی بارانی]]
* [[ھەوێردەی پنچکان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* [[فەرھەنگی باڵندە]]
* ویکیپیدیای فارسی

{{تووڵی دەروازە|ژینناسی|باڵندەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Coturnix}}

{{ژینناسی-کۆلکە}}

[[پۆل:قەرقاوڵان]]
[[پۆل:مەلەکان بەپێی ناوی باو]]
[[پۆل:مەلەکانی کوردستان]]</text>
      <sha1>dzg0zyscpww79xdt6zkm3a3dxziklb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>90420</id>
    <revision>
      <id>1706123</id>
      <parentid>1705583</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T00:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CdRBot</username>
        <id>8950</id>
      </contributor>
      <comment>Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا ***</comment>
      <origin>1706123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8281" sha1="m96c5obqugiys9vc06vgw4x0bd3q49o" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%;  -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;&quot;&gt;
&lt;center&gt;

پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە).

ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]]

'''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)''
{| 
|- style=&quot;vertical-align:text-top;&quot;
|
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;margin:0px;&quot;
|- 
! زنجیرە
|-
| ١
|-
| ٢
|-
| ٣
|-
| ٤
|-
| ٥
|-
| ٦
|-
| ٧
|-
| ٨
|-
| ٩
|-
| ١٠
|-
| ١١
|-
| ١٢
|-
| ١٣
|-
| ١٤
|-
| ١٥
|-
| ١٦
|-
| ١٧
|-
| ١٨
|-
| ١٩
|-
| ٢٠
|-
| ٢١
|-
| ٢٢
|-
| ٢٣
|-
| ٢٤
|-
| ٢٥
|-
| ٢٦
|-
| ٢٧
|-
| ٢٨
|-
| ٢٩
|-
| ٣٠
|-
| ٣١
|-
| ٣٢
|-
| ٣٣
|-
| ٣٤
|-
| ٣٥
|-
| ٣٦
|-
| ٣٧
|-
| ٣٨
|-
| ٣٩
|-
| ٤٠
|-
| ٤١
|-
| ٤٢
|-
| ٤٣
|-
| ٤٤
|-
| ٤٥
|-
| ٤٦
|-
| ٤٧
|-
| ٤٨
|-
| ٤٩
|-
| ٥٠
|-
| ٥١
|-
| ٥٢
|-
| ٥٣
|-
| ٥٤
|-
| ٥٥
|-
| ٥٦
|-
| ٥٧
|-
| ٥٨
|-
| ٥٩
|-
| ٦٠
|-
| ٦١
|-
| ٦٢
|-
| ٦٣
|-
| ٦٤
|-
| ٦٥
|-
| ٦٦
|-
| ٦٧
|-
| ٦٨
|-
| ٦٩
|-
| ٧٠
|-
| ٧١
|-
| ٧٢
|-
| ٧٣
|-
| ٧٤
|-
| ٧٥
|-
| ٧٦
|-
| ٧٧
|-
| ٧٨
|-
| ٧٩
|-
| ٨٠
|-
| ٨١
|-
| ٨٢
|-
| ٨٣
|-
| ٨٤
|-
| ٨٥
|-
| ٨٦
|-
| ٨٧
|-
| ٨٨
|-
| ٨٩
|-
| ٩٠
|-
| ٩١
|-
| ٩٢
|-
| ٩٣
|-
| ٩٤
|-
| ٩٥
|-
| ٩٦
|-
| ٩٧
|-
| ٩٨
|-
| ٩٩
|-
| ١٠٠
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
!بەکارھێنەر!!ژمارەی وتارەکان
|-
| [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ١٩١٨٩
|-
| [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٣
|-
| [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٣٥٨
|-
| [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦
|-
| [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٥٢
|-
| [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ٢٧٣٥
|-
| [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٢٢٣١
|-
| [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٣٥
|-
| [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧
|-
| [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤
|-
| [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٩
|-
| [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣
|-
| [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٥٤
|-
| [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠
|-
| [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ٩٣١
|-
| [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨
|-
| [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦٣
|-
| [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣
|-
| [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠
|-
| [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١
|-
| [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠
|-
| [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥
|-
| [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١
|-
| [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٨٣
|-
| [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦
|-
| [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢
|-
| [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠
|-
| [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩
|-
| [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤
|-
| [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦
|-
| [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧
|-
| [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦
|-
| [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٦
|-
| [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١
|-
| [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣
|-
| [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١
|-
| [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٣٤٠
|-
| [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٣١٥
|-
| [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨
|-
| [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢
|-
| [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٣
|-
| [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٢
|-
| [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥
|-
| [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤
|-
| [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩
|-
| [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢
|-
| [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥
|-
| [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢
|-
| [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢
|-
| [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩
|-
| [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥
|-
| [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢١٣
|-
| [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٣
|-
| [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ١٩١
|-
| [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦
|-
| [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٨٦
|-
| [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠
|-
| [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩
|-
| [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤
|-
| [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣
|-
| [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥
|-
| [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١
|-
| [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٥٠
|-
| [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢
|-
| [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨
|-
| [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧
|-
| [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦
|-
| [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠
|-
| [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨
|-
| [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧
|-
| [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥
|-
| [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤
|-
| [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣
|-
| [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١
|-
| [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١
|-
| [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨
|-
| [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣
|-
| [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣
|-
| [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١
|-
| [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١١١
|-
| [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩
|-
| [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩
|-
| [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨
|-
| [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤
|-
| [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠
|-
| [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥
|-
| [[Special:Contributions/HivjaBot|HivjaBot]] || ٨٥
|-
| [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١
|-
| [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨
|-
| [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ٧٦
|-
| [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥
|-
| [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١
|-
| [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤
|-
| [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١
|-
| [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠
|-
| [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨
|-
| [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣
|-
| [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣
|-
| [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠
|-
| [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦
|}
&lt;/center&gt;
[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>m96c5obqugiys9vc06vgw4x0bd3q49o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>90421</id>
    <revision>
      <id>1706124</id>
      <parentid>1705584</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T00:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CdRBot</username>
        <id>8950</id>
      </contributor>
      <comment>Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا ***</comment>
      <origin>1706124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12063" sha1="k4a85fr6vg8550w0djcnt6khwoi48vc" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%;  -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;&quot;&gt;
&lt;center&gt;

پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بەبێ بۆت).

ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]]

'''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)''
&lt;/center&gt;
{| 
|- style=&quot;vertical-align:text-top;&quot;
|
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;margin:0px;&quot;
|- 
! زنجیرە
|-
| ١
|-
| ٢
|-
| ٣
|-
| ٤
|-
| ٥
|-
| ٦
|-
| ٧
|-
| ٨
|-
| ٩
|-
| ١٠
|-
| ١١
|-
| ١٢
|-
| ١٣
|-
| ١٤
|-
| ١٥
|-
| ١٦
|-
| ١٧
|-
| ١٨
|-
| ١٩
|-
| ٢٠
|-
| ٢١
|-
| ٢٢
|-
| ٢٣
|-
| ٢٤
|-
| ٢٥
|-
| ٢٦
|-
| ٢٧
|-
| ٢٨
|-
| ٢٩
|-
| ٣٠
|-
| ٣١
|-
| ٣٢
|-
| ٣٣
|-
| ٣٤
|-
| ٣٥
|-
| ٣٦
|-
| ٣٧
|-
| ٣٨
|-
| ٣٩
|-
| ٤٠
|-
| ٤١
|-
| ٤٢
|-
| ٤٣
|-
| ٤٤
|-
| ٤٥
|-
| ٤٦
|-
| ٤٧
|-
| ٤٨
|-
| ٤٩
|-
| ٥٠
|-
| ٥١
|-
| ٥٢
|-
| ٥٣
|-
| ٥٤
|-
| ٥٥
|-
| ٥٦
|-
| ٥٧
|-
| ٥٨
|-
| ٥٩
|-
| ٦٠
|-
| ٦١
|-
| ٦٢
|-
| ٦٣
|-
| ٦٤
|-
| ٦٥
|-
| ٦٦
|-
| ٦٧
|-
| ٦٨
|-
| ٦٩
|-
| ٧٠
|-
| ٧١
|-
| ٧٢
|-
| ٧٣
|-
| ٧٤
|-
| ٧٥
|-
| ٧٦
|-
| ٧٧
|-
| ٧٨
|-
| ٧٩
|-
| ٨٠
|-
| ٨١
|-
| ٨٢
|-
| ٨٣
|-
| ٨٤
|-
| ٨٥
|-
| ٨٦
|-
| ٨٧
|-
| ٨٨
|-
| ٨٩
|-
| ٩٠
|-
| ٩١
|-
| ٩٢
|-
| ٩٣
|-
| ٩٤
|-
| ٩٥
|-
| ٩٦
|-
| ٩٧
|-
| ٩٨
|-
| ٩٩
|-
| ١٠٠
|}
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!style=&quot;background-color:#808080&quot; align=&quot;center&quot;|بەکارھێنەر!!style=&quot;background-color:#808080&quot; align=&quot;center&quot;|وتار!!style=&quot;background-color:#808080&quot; align=&quot;center&quot;|داڕێژە!!style=&quot;background-color:#808080&quot; align=&quot;center&quot;|پەڕەی یارمەتی!!style=&quot;background-color:#808080&quot; align=&quot;center&quot;|پۆل!!style=&quot;background-color:#808080&quot; align=&quot;center&quot;|دەروازە!!style=&quot;background-color:#808080&quot; align=&quot;center&quot;|ویکیپرۆژە
|-
| [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٣ || ١٣٧ || ٠ || ٩١٤٢ || ١٤٧٢ || ٢
|-
| [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٣٥٨ || ٦٦ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ || ٦٥٥ || ٢ || ٤٥٣١ || ٥ || ٤
|-
| [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٥٢ || ١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٣٥ || ١٠٠ || ٠ || ١١٤ || ١ || ٣
|-
| [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ || ٩٦ || ٠ || ١٢٦ || ١٠ || ١
|-
| [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ || ٢٩ || ١ || ٤٧ || ٣ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٩ || ٢٩ || ٠ || ٢١٥ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ || ٣ || ٠ || ٨٤ || ٢٣ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٥٤ || ٠ || ٠ || ٧٥٩ || ١٠٨ || ٢
|-
| [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ || ١٠٩ || ٠ || ٤٣٤ || ١ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ || ٣١٦ || ٠ || ٢٧ || ٥ || ١
|-
| [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦٣ || ٩ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ || ٠ || ٠ || ٩٧٩ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ || ١٠١ || ٠ || ٩٨٦ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ || ٢ || ٠ || ٣ || ٢ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ || ٣٧٤ || ٤ || ٤٨ || ١٣ || ٤
|-
| [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ || ١٢٣ || ١ || ٤٣٦ || ٣٨٤ || ٧
|-
| [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ || ٢٠٧ || ٠ || ٥٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٨٣ || ٩٠٣ || ٩ || ٧١٥ || ٣١٩ || ١٢
|-
| [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ || ٥١ || ٠ || ٥٤ || ٢ || ٣
|-
| [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ || ٥٤ || ٠ || ٣٨٩ || ١٨٠٩ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ || ٤١ || ٠ || ٢٣٤ || ١٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ || ١٤ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ || ٢ || ٠ || ١٩٨ || ٢ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ || ٤١ || ٠ || ٥ || ١ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ || ٠ || ٠ || ٣١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ || ٤٦١ || ١ || ٢٠٠٤ || ١ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٦ || ٦٤ || ٠ || ١٧١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ || ٢٢ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ || ١١٨ || ٠ || ٥٥٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ || ٠ || ٠ || ١٨ || ٣٧٥ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٣٤٠ || ١٢ || ٠ || ٤ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٣١٥ || ٣ || ٠ || ١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ || ٦ || ٠ || ٣٨ || ٠ || ١
|-
| [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ || ١٣ || ٠ || ٢٣ || ٣٨ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٣ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٢ || ٦ || ٠ || ١٩٨ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ || ١١٧ || ٠ || ٣٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ || ١ || ٠ || ٠ || ٩٧ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ || ٥ || ١ || ١٥ || ٢ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ || ١١٧ || ١ || ٥٦ || ٤ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ || ٢ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ || ٦٥ || ٠ || ٦٩ || ١ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ || ٢ || ٠ || ٥٠ || ٣ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢١٣ || ١٢٤ || ٠ || ١١٩٣ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ || ٣ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٨٦ || ٢٦ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ || ١ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ || ٠ || ٠ || ٧ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ || ٠ || ٠ || ١٢ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ || ٤١ || ٠ || ٨٣ || ٣٦ || ٨
|-
| [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ || ٢ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٥٠ || ١٠٩ || ٢ || ٥٠ || ١ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ || ٠ || ٠ || ١ || ٤ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ || ١٥ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ || ٢٩ || ٠ || ١٥٢ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ || ٧ || ٠ || ١٩ || ٤٢ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ || ١٣٩ || ٢ || ٣ || ١ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ || ١ || ٠ || ١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١١١ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ || ٩١٦ || ٠ || ١٢٩٣ || ٧١ || ١١
|-
| [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ || ٦ || ٠ || ٥٨ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ || ٠ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ || ٢٢ || ٠ || ٥٧ || ٧٧ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ٧٦ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ || ٦٤ || ٧ || ٣ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ || ٢٩ || ٠ || ٣٥ || ٦ || ٢
|-
| [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ || ٢٦ || ٠ || ١٧٨ || ٢١٦ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ || ١١ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ || ٣ || ٠ || ٩ || ٥ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ || ٠ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦ || ٦ || ٠ || ١٠ || ٠ || ١
|-
| [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ || ٥ || ٠ || ١ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/MeerFarhad97|MeerFarhad97]] || ٤٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/بنار|بنار]] || ٤٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Sakaros sasan|Sakaros sasan]] || ٤٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ٤٣ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠
|-
| [[Special:Contributions/Houshang tabrizi|Houshang tabrizi]] || ٤١ || ٣ || ٠ || ١٣ || ٠ || ٠
|}
[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>k4a85fr6vg8550w0djcnt6khwoi48vc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەستۆکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99173</id>
    <revision>
      <id>1706086</id>
      <parentid>1548298</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4690" sha1="08bip4r3ui4t4fq9q0xc0mnk6a17s9f" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Hives2010.JPG|thumb|300px|ھەستیاری]]

'''ئاڵۆش''' ، '''ھەستیاری'''، '''حەساسیەت''' یان '''ئەلێرجی''' ({{بە ئینگلیزی|Allergy}}) بریتییە لە کاردانەوەی لەڕادە بەدەری [[کۆئەندامی بەرگری|سیستەمی بەرگری لەش]] لە ھەمبەر ھۆکارە جۆراوجۆرەکان. ئەوانەی تووشی ھەستیارین، خاوەنی کۆئەندامێکی زۆر ھەستەوەری بەرگرین کە لە دژی شتی ئاساییشدا ھەڵوێستی توند دەنوێنێ.

بۆ وێنە گەردەی گوڵ و گیا دەتوانێ کەسی ھەستیار تووشی ھەڵزرنگانێکی وا بکا کە گوایە لە بەر مەترسییەکی گەورەدایە. ھەستیاری نەخۆشییەکی باوە و لە ھەر دە کەس، کەسێک تووشیاریەتی.

== کاردانەوەی ئالێرجیکی ==
کاتێک کۆئەندامێکی ھەستیار دەکەوێتە بەر ماکێکی بزوێنەر، چەند شت ڕوودەدات:
# لەش دەکەوێتە خۆی و ئانتی بادیێ بە ناوی IgE دەردەکا
# ئانتی بادییەکان بە [[خانە|خانەکانی]] ماست سێلی (mast cell) خوێنەوە دەلکێن. ئەم خانانە لە [[کۆئەندامی ھەناسە]] و [[کۆئەندامی ھەرس|ھەرسدا]]، کە دەرگای ھاتنەژووری ماکە بزوێنەرەکانە، زۆرە.
# لە گەڵ تەقینەوەی ماست سێلەکان، ڕێژەیەکی زۆر [[ھیستامین]] و [[ئینتر لوکین]] بەر دەبێ کە ھۆکاری سەرەکی سەرھەڵدانی نیشانەکانی ئالێرجییە، وەک: کزانەوەی قوڕگ، ئاوەچۆڕەی لووت، [[فرمێسک]]، [[پژمە]] و [[کۆخە]]
ئەگەر ماکی بزوێنەر لە ھەوادا بێ، ئەوە کاردانەوەی ئالێرجیک لە چاو، لووت و [[سی (ئەندام)|سییەکاندا]] دەبینرێت. ئەگەر ئەم ماکە بخورێت، کاردانەوەی ئالێرجیک لە [[دەم]]، [[گەدە]] و دیکەی بەشەکانی [[کۆئەندامی ھەرس]]دا دەردەکەوێت.
بڕێجار نێوانچییە کیمیاییە بەربووەکانی لەش ھێندە زۆرە کە دەبێتە ھۆی دەرکەوتنی نیشانەی زۆر تووشی وەک: [[لیرگ]]، [[تەوژمی خوێن|دابەزینی تەوژمی خوێن]]، [[شۆک]] و لەسەرخۆ چوون.

== نیشانەکانی ھەستیاری ==
نیشانەکانی ھەستیاری بە سێ بەشی سووک، مامناوەندی و تووش دابەش دەبێ:
* کاردانەوەی سووک، بریتییە لەو نیشانانە کە تەنیا شوێنێکی لەش تووش دەکەن، وەک کزانەوە، ئاوەچۆڕە
* نیشانەکانی کاردانەوەی مامناوەندی لە شوێنە جیاوازەکانی لەشدا دەردەکەوێت. کزانەوەی چاو لەوانەیە لەگەڵ کزانەوەی قوڕگ و ھەناسەسواری ھاوڕێ بێ.
* کاردانەوەی تووش کە بە [[ئانافیلاکسی]] (anaphylaxis) دەناسرێت، زۆر دەگمەنە و زۆریش مەترسیدارە کە دەکەوێتە بازنەی [[فریاکەوتنی پزیشکی]]یەوە. ماکی بزوێنەر لە تەواو لەشدا بڵاو دەبێتەوە، ئەم دۆخە لەوانەیە بە کۆمەڵێک ھەڵمەتی کزانەوەی دەم و چاو دەست پێ بکات و لە چەن خولەکدا لە تەواو لەشدا بڵاو بێتەوە و نیشانەی قورستر ھەڵبێنێ وەک زکێشە، ڕەق بوونی ماسوولکەکان، ڕشانەوە و زکچوون و ھەروەھا بۆرییەکانی ھەناسە و ھەرس تا ئەو ڕادەیە ھەو بکەن کە ھەناسەدان و قووت دان تووشی گرفت بکەن. لە ئانافیلاکسیدا تەوژمی خوێن دابەزینێکی زۆر بەخۆوە دەبینێت.

== سەرچاوە ==
[//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11443426 ویکیپیدیای فارسی]

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{داڕێژە:پزیشکی}}

{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی}}
{{پۆلی کۆمنز|Allergies}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}
{{ژینناسی-کۆلکە}}

[[پۆل:کۆئەندامی بەرگری]]
[[پۆل:ھەستۆکی| ]]
[[پۆل:کێشەکانی سیستمی بەرگری]]</text>
      <sha1>08bip4r3ui4t4fq9q0xc0mnk6a17s9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاندای کۆنگ فو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101580</id>
    <revision>
      <id>1705883</id>
      <parentid>1544848</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5908" sha1="ak4jwmx14obka65t5nn93oibeycrrjq" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox film
| name           = کۆنگ فو پاندا
| image          = kungfupanda.jpg
| caption        = پۆستەری سینەمایی
| director       = جۆن ستیڤنسن{{ھن}}مارک ئۆسنبۆنێ
| producer       = مێلیسا کۆب
| story          = Ethan Reiff{{ھن}}Cyrus Voris
| starring       = جاک بلاژ{{ھن}}دەستین ھۆفمان{{ھن}}[[ئەنجلینا جۆولی]]{{ھن}}ئیان مکشانی{{ھن}}سیت ڕوۆگن{{ھن}}لوسی لیو{{ھن}}دایڤد کرۆس{{ھن}}ڕەندەل دوک کیم{{ھن}}جەیمز ھۆنگ{{ھن}}[[جاکی چان]]&lt;!-- PER CREDITS BILLING. --&gt;
| music          = ھانز زیمەر{{ھن}}جۆن پۆویل
| cinematography = یۆنگ دەک جھون
| editing        =کلەیر نایت
| studio         = دریم وۆرک ئەنیمەیشن
| distributor    = [[پاراماونت پیکچەرز]]{{ref|١|١}}
| released       = {{Film date|2008|5|15|[[فیستیڤاڵی فیلمی کان]]|٢٠٠٨|٦|٦|ئەمریکا}}
| runtime        = ٩٢ خولەک
| country        =ئەمریکا
| language       = ئینگلیزی
| budget         = ١٣٠ ملیۆن دۆلار
| gross          = ٦٣١٫٧ ملیۆن دۆلار
}}

'''کۆنگ فو پاندا''' ({{بە ئینگلیزی|Kung Fu Panda}}) فیلمێکی [[ئەنیمەیشن]]ی [[ئاکشن]] و سەرکەشییە، دەرھێنەری فیلمەکە جۆن ستییڤەنسەن و مارک ئۆزبۆنە. ھەروەھا بەرھەم ھێنراوە لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]]ەوە و [[پاراماونت پیکچەرز]] بڵاویکردووەتەوە. مۆزیکی فیلمەکە لەلایەن [[ئاوازدانەر]] ھانس زیمر وجۆن پۆڵەوە داڕێژراوە. لە ٦ی [[حوزەیران]]ی ٢٠٠٨ لە [[وڵاتە یەکگرتووەکان]] نمایشکرا.
داھاتی فیلمەکە لە یەکەم ڕۆژی نمایشکردنی ٢٠٫٣$ ملیۆن دۆلار و لە ھەفتەیەکدا ٦٠٫٢$ ملیۆن دۆلار و کۆی داھاتی ٦٣١٫٧$ ملیۆن دۆلار بوو.
ئەستێرەکانی فیلمەکە بریتیین لە جاک بلاک، داستن ھۆفمان، ئیان ماک شاین، [[ئەنجلینا جۆولی]]، [[جاکی شان]]، لوسی لیو، دەیفید کڕۆس، سێت ڕۆگین.

== سەرچاوەکان ==
{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئابی ٢٠١٧}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Kung Fu Panda|پاندای کۆنگ فو}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیدیا|ئەنیمەیشن|ھۆڵیوود|چین|دەیەی ٢٠٠٠|کارتۆن}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:فیلمەکانی پاندای کونگ فو]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی-کۆمپیوتەری ساڵی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمب ئەنیمەیشنی دەربارەی ئاژەڵان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆنگ فو]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پاراماونت پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن سەبارەت بە گیانلەبەران]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی سەبارەت بە تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ھونەرە جەنگییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پشیلە گەورەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی چین]]
[[پۆل:فیلمەکانی سیناریۆی جۆناتان ئایبڵ و گلێن بێرگەر]]
[[پۆل:فیلمەکانی وشیا]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پەیوەندیی باوک و کوڕ]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە قازەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پاندای زەبەلاح]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە مێرووەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە مەیموونەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پڵنگەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕۆژاوایییەکان کە کاریگەریی ئەنیمێیان لەسەرە]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]</text>
      <sha1>ak4jwmx14obka65t5nn93oibeycrrjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705952</id>
      <parentid>1705883</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:گیانلەبەران|گیانلەبەران]]</comment>
      <origin>1705952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5931" sha1="0ma0m9v5y80sxkcgzyuh98lvuhbb3gi" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox film
| name           = کۆنگ فو پاندا
| image          = kungfupanda.jpg
| caption        = پۆستەری سینەمایی
| director       = جۆن ستیڤنسن{{ھن}}مارک ئۆسنبۆنێ
| producer       = مێلیسا کۆب
| story          = Ethan Reiff{{ھن}}Cyrus Voris
| starring       = جاک بلاژ{{ھن}}دەستین ھۆفمان{{ھن}}[[ئەنجلینا جۆولی]]{{ھن}}ئیان مکشانی{{ھن}}سیت ڕوۆگن{{ھن}}لوسی لیو{{ھن}}دایڤد کرۆس{{ھن}}ڕەندەل دوک کیم{{ھن}}جەیمز ھۆنگ{{ھن}}[[جاکی چان]]&lt;!-- PER CREDITS BILLING. --&gt;
| music          = ھانز زیمەر{{ھن}}جۆن پۆویل
| cinematography = یۆنگ دەک جھون
| editing        =کلەیر نایت
| studio         = دریم وۆرک ئەنیمەیشن
| distributor    = [[پاراماونت پیکچەرز]]{{ref|١|١}}
| released       = {{Film date|2008|5|15|[[فیستیڤاڵی فیلمی کان]]|٢٠٠٨|٦|٦|ئەمریکا}}
| runtime        = ٩٢ خولەک
| country        =ئەمریکا
| language       = ئینگلیزی
| budget         = ١٣٠ ملیۆن دۆلار
| gross          = ٦٣١٫٧ ملیۆن دۆلار
}}

'''کۆنگ فو پاندا''' ({{بە ئینگلیزی|Kung Fu Panda}}) فیلمێکی [[ئەنیمەیشن]]ی [[ئاکشن]] و سەرکەشییە، دەرھێنەری فیلمەکە جۆن ستییڤەنسەن و مارک ئۆزبۆنە. ھەروەھا بەرھەم ھێنراوە لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]]ەوە و [[پاراماونت پیکچەرز]] بڵاویکردووەتەوە. مۆزیکی فیلمەکە لەلایەن [[ئاوازدانەر]] ھانس زیمر وجۆن پۆڵەوە داڕێژراوە. لە ٦ی [[حوزەیران]]ی ٢٠٠٨ لە [[وڵاتە یەکگرتووەکان]] نمایشکرا.
داھاتی فیلمەکە لە یەکەم ڕۆژی نمایشکردنی ٢٠٫٣$ ملیۆن دۆلار و لە ھەفتەیەکدا ٦٠٫٢$ ملیۆن دۆلار و کۆی داھاتی ٦٣١٫٧$ ملیۆن دۆلار بوو.
ئەستێرەکانی فیلمەکە بریتیین لە جاک بلاک، داستن ھۆفمان، ئیان ماک شاین، [[ئەنجلینا جۆولی]]، [[جاکی شان]]، لوسی لیو، دەیفید کڕۆس، سێت ڕۆگین.

== سەرچاوەکان ==
{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئابی ٢٠١٧}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Kung Fu Panda|پاندای کۆنگ فو}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیدیا|ئەنیمەیشن|ھۆڵیوود|چین|دەیەی ٢٠٠٠|کارتۆن|گیانلەبەران}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:فیلمەکانی پاندای کونگ فو]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی-کۆمپیوتەری ساڵی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمب ئەنیمەیشنی دەربارەی ئاژەڵان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆنگ فو]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پاراماونت پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن سەبارەت بە گیانلەبەران]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی سەبارەت بە تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ھونەرە جەنگییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پشیلە گەورەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی چین]]
[[پۆل:فیلمەکانی سیناریۆی جۆناتان ئایبڵ و گلێن بێرگەر]]
[[پۆل:فیلمەکانی وشیا]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پەیوەندیی باوک و کوڕ]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە قازەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پاندای زەبەلاح]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە مێرووەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە مەیموونەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پڵنگەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕۆژاوایییەکان کە کاریگەریی ئەنیمێیان لەسەرە]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]</text>
      <sha1>0ma0m9v5y80sxkcgzyuh98lvuhbb3gi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەرەمەر، مەریوان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102398</id>
    <revision>
      <id>1706077</id>
      <parentid>1503585</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59667-25</username>
        <id>80285</id>
      </contributor>
      <comment>پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار</comment>
      <origin>1706077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2866" sha1="3bzszq7f5fuy4lq3rl3ftj926c1c973" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''دەرەمەر''' یەکێکە لە ئاواییەکانی [[شارستانی مەریوان]]، دەکەوێتە ڕۆژاوای شاری [[مەریوان]]ەوە بەدوری ١٠ کیلۆمەتر. دەرەمەر بە ھۆی [[شەڕی ئێران و عێراق|شەڕی نێوان عێراق و ئێرانەوە]] لەساڵی ١٩٨٥ وێران بووە، ئێستا کارەبا و گازی ماڵانی تیدایە و هەندێک خێزان لەوێ نیشتەجێن، بەڵام هەندێک خێزان تەنیا خەڵکی ئەو ئاواییە بۆ سەردانی باخەکانیان ھاتوچۆی گوندەکە دەکەن. بنەماڵەی شێخ حەسەنی کوڕی شێخ ئیسماعیل بەناوباگترین بنەماڵەی ئەو ئاواییەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt; هەروەها بنەماڵەی شێخ صدیقیش لەوێ ژیاون. شێخ حەسەن لە ساداتی بەرزنجە بووە، زنجیرەی نەسەبی دەگەڕێتەوە سەر شێخ موحەممەدی تەڕاتەوەن.  پێشتر لە گەندی گەچێنەی زێڕوونی باشووری کوردستان مامۆستا بووە و کەسایەتییەکی دیاری ناوچەکە بووە و خەڵکی فێری خوێندەواری کردووە، شاعیر بووە و دیوانێکی بەناوی(دەستەگوڵ)هەبووە، بەڵام بەداخەوە پاش خۆی ون بووە. پەیوەندی توندوتۆڵی لەگەڵ شێخ مەحموودی مەلیک هەبووە و لەخزمایەتیشدا لە شێخ موحەممەدی نۆدیدا یەک دەگرنەوە. کورەکانی مامۆستا شێخ حەسەن بریتین لە: ١- مامۆستا سەیید عەطا، کە لە مەریوان کۆچی دوایی کردووە. مامۆستا سەیید موختار و مامۆستا سەیید موحەممەد لە دیارترین کوڕەکانین. ٢- مامۆستا سەیید ئەحمەد، کە لە  ٢٠٢٥ لە سلێمانی کۆچی دوایی کردووە. ٣- مامۆستا سەیید ئەبووبەکر، کە لە ٢٠١٠ لە سلێمانی کۆچی دوایی کردووە و لە سەییدسادق نێژراوە. مامۆستا سەیید کەمال و مامۆستا سەیید کۆسار بەرزنجی لە دیاترین کوڕەکانین.  

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


{{شارستانی مەریوان}}
{{تد|کوردستان|جوگرافیا}}</text>
      <sha1>3bzszq7f5fuy4lq3rl3ftj926c1c973</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706078</id>
      <parentid>1706077</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59667-25</username>
        <id>80285</id>
      </contributor>
      <comment>پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار</comment>
      <origin>1706078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3468" sha1="9y4ohq6bnij91hz4dblyszyrcxb1bkd" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''دەرەمەر''' یەکێکە لە ئاواییەکانی [[شارستانی مەریوان]]، دەکەوێتە ڕۆژاوای شاری [[مەریوان]]ەوە بەدوری ١٠ کیلۆمەتر. لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی ئەسکۆڵ، لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی کانی کەوە، لە ڕۆژئاوا لەگەڵ گوندی کانیاسکان و بانی بنۆکی باشووری کوردستان دراوسێیە. دەرەمەر بە ھۆی [[شەڕی ئێران و عێراق|شەڕی نێوان عێراق و ئێرانەوە]] لەساڵی ١٩٨٥ وێران بووە، ئێستا کارەبا و گازی ماڵانی تیدایە و هەندێک خێزان لەوێ نیشتەجێن، بەڵام هەندێک خێزان تەنیا خەڵکی ئەو ئاواییە بۆ سەردانی باخەکانیان ھاتوچۆی گوندەکە دەکەن. بنەماڵەی شێخ حەسەنی کوڕی شێخ ئیسماعیل بەناوباگترین بنەماڵەی ئەو ئاواییەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt; هەروەها بنەماڵەی شێخ صدیقیش لەوێ ژیاون. شێخ حەسەن لە ساداتی بەرزنجە بووە، زنجیرەی نەسەبی دەگەڕێتەوە سەر شێخ موحەممەدی تەڕاتەوەن.  پێشتر لە گوندی گەچێنەی زێڕوونی باشووری کوردستان مامۆستا بووە و کەسایەتییەکی دیاری ناوچەکە بووە و خەڵکی فێری خوێندەواری کردووە، شاعیر بووە و دیوانێکی بەناوی(دەستەگوڵ)هەبووە، بەڵام بەداخەوە پاش خۆی ون بووە. پەیوەندی توندوتۆڵی لەگەڵ شێخ مەحموودی مەلیک هەبووە و لەخزمایەتیشدا لە شێخ موحەممەدی نۆدیدا یەک دەگرنەوە. لە دگەچێنە و لە دەرەمەریش بۆ دەیان ساڵ ماڵی شێخ حەسەن و پاشتر ماڵی مامۆستا سەیید عەطای کوڕی گەورەی دیوەخانی هەبووە و بەردەوام زانایان و خەڵکی ناوجە و میوان و ڕێبواری زۆر سەردانیان کردووە. کورەکانی مامۆستا شێخ حەسەن بریتین لە: ١- مامۆستا سەیید عەطا، کە لە مەریوان کۆچی دوایی کردووە. مامۆستا سەیید موختار و مامۆستا سەیید موحەممەد لە دیارترین کوڕەکانین. ٢- مامۆستا سەیید ئەحمەد، کە لە  ٢٠٢٥ لە سلێمانی کۆچی دوایی کردووە. ٣- مامۆستا سەیید ئەبووبەکر، کە لە ٢٠١٠ لە سلێمانی کۆچی دوایی کردووە و لە سەییدسادق نێژراوە. مامۆستا سەیید کەمال و مامۆستا سەیید کۆسار بەرزنجی لە دیاترین کوڕەکانین.  

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


{{شارستانی مەریوان}}
{{تد|کوردستان|جوگرافیا}}</text>
      <sha1>9y4ohq6bnij91hz4dblyszyrcxb1bkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مەنگوڕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102979</id>
    <revision>
      <id>1706055</id>
      <parentid>1681238</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Kurdish_Woman_Kandall_15-16th_Century.jpg&quot; سڕاوە؛ [[c:User:Pi.1415926535|Pi.1415926535]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Kurdish Woman Kandall 15-16th Century.jpg|]].</comment>
      <origin>1706055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3604" sha1="avdxgeyhpkpv6mv8j3grztjcy34tsd7" xml:space="preserve">'''مەنگوڕ''' ناوی یەکێک لە خێڵە کوردەکانی [[موکریان|موکریانە]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ates |یەکەم١=Sabri |سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |پەڕە=٢٣٥|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٢٤٥٠٨٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=y2EUAgAAQBAJ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mangurayeti.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141230133549/http://www.mangurayeti.com/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=مه نگورایه تی|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=usurped |وێبگە=www.mangurayeti.com}}&lt;/ref&gt; کە لە نێوان [[سەردەشت]]، [[پیرانشار]]، [[میراوە]]، [[ڕەبەت]]، [[مەھاباد]]، [[قەڵادزێ]] و [[حاجیاوا]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باشووری کوردستان]] نیشتەجێن.

ئەو ناوچانەی کە '''مەنگوڕەکانی''' تێدان بە '''مەنگوڕایەتی''' ناو دەبردرێ.

جیا لە شارەکانی [[پیرانشار]] و [[مەھاباد]] زۆربەی مەنگوڕەکان لە دوو ناوچەی مەنگوڕی ڕۆژاوا و مەنگوڕی ڕۆژھەڵات و مەنگوڕی سەردەشت نیشتەجێن.
ناوچەی مەنگوڕی ڕۆژاوا سەر بە ناوەندی کارگێریی شارستانی مەھابادە و ناوچەی مەنگوڕی ڕۆژھەڵاتیش سەر بە ناوەندی کارگێریی شارستانی [[پیرانشار]]ە (پێشتر ئەم ناوچەیەش سەر بە شارستانی مەھاباد بوو).

خێڵی مەنگوڕ لە شەش تیرەی '''(مروەت، ئامان، زێرن، شەم، زێن، خدر)''' کە زۆرینە بە تیرەی مروەتە کە نیشتەجێی [[مەھاباد]]ن و ئەوانی تریش بە جۆرێکی بڵاو لە [[مەھاباد]]، [[سەردەشت]]، [[پیرانشار]]، [[میراوە]]، [[ڕەبەت]]، [[قەڵادزێ]] و [[حاجیاوا]] نیشتەجێن.

هۆزی مەنگوڕ یەکێک بوو لە هۆزە کوردەکانی ناو کۆنفیدراسیۆنی بلباس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Minorsky |یەکەم١=V. |سەردێڕ=Mongol Place-Names in Mukri Kurdistan |journal=Mongolica |ڕێکەوت=١٩٥٧|بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕە=٧٥|jstor=609632}}&lt;/ref&gt; ئەوانی تر بریتی بوون لە مامەش، پیران، زەرزا، هەرکی و شیکاک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/belbas-a-former-kurdish-tribal-confederacy-of-northwestern-iran-and-northeastern-iraq |وێبگە=Iranica Online|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica}}&lt;/ref&gt;

== بابەتە پەیوەندیدارەکان ==
* [[مەھاباد]]
* [[سەردەشت]]
* [[پیرانشار]]
* [[میراوە]]
* [[ڕەبەت]]
* [[قەڵادزێ]]
* [[حاجیاوا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}} 

{{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|موکریان}}
{{پۆلی کۆمنز|Mangur}}

{{ئێران-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]]
[[پۆل:شارەکانی کوردستان]]
[[پۆل:ھۆزەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]</text>
      <sha1>avdxgeyhpkpv6mv8j3grztjcy34tsd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105740</id>
    <revision>
      <id>1706199</id>
      <parentid>1548279</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1422" sha1="mxmd9msmavfy4ekn0he8uym8k3kh3pe" xml:space="preserve">{{سەبارەت بە|ھەنگ|ھەنگەژاڵە یا مێشھەنگوێن کە ئەو جۆرە ھەنگەیە کە ھەنگوێن دەکات|مێشھەنگوین}}
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Taxobox
| name = ھەنگ
| image = Bee Collecting Pollen 2004-08-14.jpg
| image_caption = [[ھەنگی ھەنگوێنکەر]]
| regnum = [[Animal]]ia
| phylum = [[Arthropod]]a
| classis = [[Insect]]a
| ordo = [[Hymenoptera]]
| subordo = [[Apocrita]]
| superfamilia = [[Apoidea]]}}

'''ھەنگ'''ەکان (بە [[ئینگلیزی]]: Bee) بنەماڵەیکن لە [[مێروو]]ەکان کە دەفڕن، بە پوورەیی دەژین و گەردەی گوڵ جێبەجێ دەکەن. ھەنگەکان زۆر لە [[مێروولە]]کان و [[زەردەواڵەکان]] نزیکن. بیست ھەزار جۆر ھەنگی جیاواز لە سەر زەویدا ناسراون. [[ھەنگی ھەنگوێنکەر]] و [[ھەنگەبۆڵە]] ھەردوو لە بنەماڵەی ھەنگەکانن.

== سەرچاوە ==
[https://en.wikipedia.org/wiki/Bee#Bumblebees ویکیی ئینگلیزی: ١٦ی ئابی ٢٠١٤]


{{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران|فیزیک|کیمیا|ژینناسی}}
{{پۆلی کۆمنز|Anthophila}}

{{فیزیک-کۆلکە}}
{{کیمیا-کۆلکە}}
{{ژینناسی-کۆلکە}}

[[پۆل:مێرووەکان]]
[[پۆل:ھەنگەکان]]</text>
      <sha1>mxmd9msmavfy4ekn0he8uym8k3kh3pe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەشتگەرد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111851</id>
    <revision>
      <id>1706099</id>
      <parentid>1540239</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3332" sha1="ea0j7oxl208drxd57nsfx1nykwy6iic" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی            = ھشتگەرد
| ناوی_خۆماڵی           = 
| ناوەکانی_تر         = ھەشتگرد
| جۆری_نیشتنگە          = شار
| وێنە                  = 
| قەبارەی_وێنە          = 
| شرۆڤەی_وێنە           = 
| وێنەی_نەخشە           = 
| قەبارەی_نەخشە         = 
| شرۆڤەی_نەخشە          = 
| دەرزیی_نەخشە           = Iran
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە    = 
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو        = وڵات
| ناوی_دابەشکراو        = [[ئێران]]
| جۆری_دابەشکراو١       = پارێزگا
| ناوی_دابەشکراو١       = [[پارێزگای ئەلبورز|ئەلبورز]]
| جۆری_دابەشکراو٢       = شارستان
| ناوی_دابەشکراو٢       = [[شارستانی ساووجبوڵاغ|ساووجبوڵاغ]]
| سەردێڕی_دامەزران      = 
| ڕێکەوتی_دامەزران      = 
| دامەزرێنەر            = 
| ھۆکاری_ناونران        = 
| جۆری_دەسەڵات          = 
| حیزبی_سەرۆک           = 
| سەرناوی_سەرۆک         = 
| ناوی_سەرۆک            = 
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢    = 
| بەرزایی_بە_م             = ١١٩١
| ژمارەی_دانیشتووان     = ٤٥٬٣٣٢
| دانیشتووان_لە         = ٢٠٠٦&lt;ref&gt;Hashtgerd can be found at GEOnet Names Server, at [http://geonames.nga.mil/namesgaz/ this link], by opening the Advanced Search box, entering &quot;-3066219&quot; in the &quot;Unique Feature Id&quot; form, and clicking on &quot;Search Database&quot;.&lt;/ref&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = 
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = 
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = 
| جۆری_کۆدی_ناوچە       = 
| کۆدی_ناوچە            = ۰۲۶۴۴۲۲، ۰۲۶۴۴۲۳
| وێبگە                =}}

'''هەشتگەرد''' شارێک لە [[پارێزگای ئەلبورز]]ی وڵاتی [[ئێران]]ە. لە نێوان دانیشتوانی ئەم شارەدا کۆمەڵێک [[کورد]] هەن کە بە هۆی کار و مووچەی [[وەرزێڕی]] لەم شارە دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=549&amp;agentType=View&amp;PropertyID=1483 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121115040324/http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=549&amp;agentType=View&amp;PropertyID=1483 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121115040324/http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=549&amp;agentType=View&amp;PropertyID=1483 |date=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ }}&lt;/ref&gt;

== پەڕاوێز ==
{{reflist|2}}
{{پۆلی کۆمنز|Hashtgerd}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ئێران-کۆلکە}}</text>
      <sha1>ea0j7oxl208drxd57nsfx1nykwy6iic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرەس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112535</id>
    <revision>
      <id>1705984</id>
      <parentid>1129617</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1050" sha1="1198wi9nly7zol3hr52kfk90vggf3x7" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Lawine.jpg|وێنۆک|کڵاڵە]]

'''ھەرەس'''، '''ھەرەسە'''، '''ڕنی'''، '''ڕەنی'''، '''ڕنوو'''، '''شاپ'''، '''شاپە'''، '''شەپە'''، '''سلخە'''، '''ئاشویت'''، '''کەوی'''&lt;ref name=&quot;زانکۆی کوردستان ١&quot;&gt;مردوخ روحانی، محمدماجد، ''فرھنگ فارسی-کردی''، جلد ١، سنندج: دانشگاە کردستان، ویرایش دوم: ١٣٩٢؛ پ ٤٢٤.&lt;/ref&gt; یان '''کڵاڵە''' حاڵەتی جووڵانی [[بەفر]] لە کوێستانێکەوە بەرەو خوارەوە.&lt;ref&gt;McClung, David. Snow Avalanches as a Non-critical, Punctuated Equilibrium System: Chapter 24 in Nonlinear Dynamics in Geosciences, A.A. Tsonsis and J.B. Elsner (Eds.), Springer, 2007&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{reflist}}
{{پۆلی کۆمنز|Avalanches}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:بەفر]]
[[پۆل:کارەساتە سروشتییەکان]]
[[پۆل:قەوماوەکان]]
[[پۆل:مەترسییەکانی کەشوھەوا]]</text>
      <sha1>1198wi9nly7zol3hr52kfk90vggf3x7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئێل نینیۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113831</id>
    <revision>
      <id>1705807</id>
      <parentid>1705539</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6523" sha1="2bjyoci7v3tu1oi98v3hxiic89pcnmk" xml:space="preserve">[[پەڕگە:El nino waves piers ocean seagulls cafes.jpg|وێنۆک|ئاکامەکانی ئێل نینۆ]]

'''ئێل نینۆ''' (بە [[ئینگلیزی]]: El Niño) خولێکی ئاووهەوایییە، کە هەر ٢ تا ٧ ساڵ یەکجار دەبێتە هۆی چەندین ناکۆکی ئاووهەوایی، لە ڕووی [[زەوی|زەویدا]].&lt;ref&gt;http://www.jpl.nasa.gov/news/releases/97/elninoup.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170219015134/http://www.jpl.nasa.gov/news/releases/97/elninoup.html |date=١٩ی شوباتی ٢٠١٧ }}&lt;/ref&gt;

دیاردەکانی ئێڵ نینیۆ و [[لا نینا|لا نینیا]] کاریگەری لەسەر کەشوهەوای جیهانی دادەنێن و نەخشەی ئاسایی کەشوهەوا تێکدەدەن، ئەمەش دەکرێت لە هەندێک شوێن ببێتە هۆی زریان و ڕەشەبای بەهێز و لە شوێنەکانی دیکەش ببێتە هۆی وشکەساڵی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=El Niño and La Niña {{!}} Earth Sciences New Zealand {{!}} NIWA |ناونیشان=https://niwa.co.nz/climate-and-weather/el-nino-and-la-nina |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=niwa.co.nz |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ڕووداوەکانی ئێڵ نینیۆ دەبنە هۆی بەرزبوونەوەی کورتخایەن (نزیکەی ساڵێک) لە ناوەندە پلەی گەرمیی ڕووی زەویدا، لە کاتێکدا ڕووداوەکانی [[لا نینا|لا نینیا]] دەبنە هۆی ساردبوونەوەی کورتخایەنی ڕووی زەوی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Brown |یەکەم=Patrick T. |دوایین٢=Li |یەکەم٢=Wenhong |دوایین٣=Xie |یەکەم٣=Shang-Ping |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Regions of significant influence on unforced global mean surface air temperature variability in climate models |ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2014JD022576 |journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres |زمان=en |بەرگ=١٢٠|issue=2 |پەڕەکان=٤٨٠–٤٩٤|doi=10.1002/2014JD022576 |issn=2169-8996}}&lt;/ref&gt; لەبەر ئەوە، ڕێژەی ئەگەری ڕوودانی ئێڵ نینیۆ بەراورد بە لا نینیا دەکرێت کاریگەری لەسەر ڕەوتی پلەی گەرمیی جیهانی بەپێی ماوەی کاتیی نزیکەی دە ساڵانە دابنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Trenberth |یەکەم=Kevin E. |دوایین٢=Fasullo |یەکەم٢=John T. |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=An apparent hiatus in global warming? |ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/2013EF000165 |journal=Earth's Future |زمان=en |بەرگ=١|issue=1 |پەڕەکان=١٩–٣٢|doi=10.1002/2013EF000165 |issn=2328-4277}}&lt;/ref&gt; ئەو وڵاتانەی زۆرترین کاریگەریی (ENSO)یان لەسەرە، [[وڵاتی پەرەئەستێن]] و هاوسنووری [[ئۆقیانووسی ئارام|زەریای هێمنن]] کە پشتیان بە [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] و [[ڕاوەماسی|ماسیگری]] بەستووە.

لە زانستی گۆڕانی کەشوهەوادا، ئینسۆ وەک یەکێک لە دیاردەکانی گۆڕانکاریی ناوخۆییی کەشوهەوا ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |ناونیشان=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.ipcc.ch |زمان=en}}&lt;/ref&gt;  ڕەوتی داهاتووی ئینسۆ بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە نادیارن،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://scixplorer.org/abs/2010NatGe...3..391C |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=scixplorer.org}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەی گۆڕانی کەشوهەوا کاریگەریی وشکەساڵی و لافاوە پەیوەندیدارەکانی ئینسۆ توندتر دەکاتەوە. ڕاپۆرتی شەشەمی هەڵسەنگاندنی ئای‌پیسی‌سی لە ساڵی ٢٠٢١دا زانیارییە زانستییەکانی بۆ داهاتووی ئینسۆ بەم شێوەیە پوخت کردووەتەوە: &quot;لە ماوەی درێژخایەنیدا، زۆر ئەگەری هەیە کە جیاوازیی بارانبارینی پەیوەندیدار بە نوسانی باشووری ئێڵ نینیۆ زیاد بکات&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |ناونیشان=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.ipcc.ch |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

یەکێک لە میکانیزمە سەرەکییەکانی ئینسۆ بریتییە لە کاردانەوەی گەڕانەوەی بیێرکنەس (کە لە ساڵی ١٩٦٩دا بە ناوی یاکۆب بیێرکنەسەوە ناونراوە) کە تێیدا گۆڕانکارییە بەرگەهەوایییەکان پلەی گەرمیی دەریاکان دەگۆڕن، ئەویش لە لای خۆیەوە بای بەرگەهەوا لە کاردانەوەیەکی ئەرێنیدا دەگۆڕێت. لاوازبوونی بای ڕۆژهەڵاتی دەبێتە هۆی پەلاماردانی ئاوە گەرمەکانی ڕووی دەریا بەرەو ڕۆژهەڵات و کەمبوونەوەی بەرزبوونەوەی ئاوی قووڵی دەریا لەسەر هێڵی کەمەرەییدا. لە بەرامبەردا، ئەمە دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی ڕووی دەریاکان (کە پێی دەوترێت ئێڵ نینیۆ)، سووڕانەوەیەکی لاوازتری (سووڕانەوەیەکی خولانەوەی ڕۆژهەڵات-ڕۆژاوا لە بەرگەهەوادا) و  لە کۆتاییدا، ئاوە گەرمەکانی بەشی ڕۆژئاوای [[ئۆقیانووسی ئارام|زەریای هێمنی]] خولگەیی بە ڕاددەی پێویست کەمدەکەنەوە تاوەکو بارودۆخەکە دەگەڕێتەوە دۆخی ئاسایی. 


== سەرچاوەکان ==
{{reflist|2}}

{{پۆلی کۆمنز|El Niño}}
{{تووڵی دەروازە|کەشوھەوا|کالیفۆڕنیا}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:مەترسییەکانی کەشوھەوا]]</text>
      <sha1>2bjyoci7v3tu1oi98v3hxiic89pcnmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی</title>
    <ns>4</ns>
    <id>117863</id>
    <revision>
      <id>1706015</id>
      <parentid>1701511</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aro Salar</username>
        <id>50592</id>
      </contributor>
      <comment>/* Moth */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1706015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60333" sha1="jijck0dqcsaslbfip10en4jr2wzdvhs" xml:space="preserve">{{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot
|archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(localcounter)s
|algo = old(60d)
|counter = 5
|maxarchivesize = 150K
|archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}
|minthreadsleft = 3
|minthreadstoarchive = 1
}}
{{داخوازی بەرامبەری کوردی}}
{{ئەرشیڤەکان
    | auto                = short
    | root                = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی
    | search              = yes
    | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ
    | search-width        = 20
}}

&lt;!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --&gt;

== Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری ==

&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}}
سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک  (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری.

ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا)

بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]

{{collapse top|وشەکان}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service
|-
| 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day
|-
| 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month
|-
| 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months
|-
| 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months
|-
| 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year
|-
| 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years
|-
| 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years
|-
| 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years
|-
| 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years
|-
| 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years
|-
| 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years
|-
| 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]]  || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years
|-
| 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years
|-
| 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years
|-
| 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years
|-
| 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years
|-
| 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years
|-
| 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used &quot;Lord&quot; instead of &quot;Grand&quot;, and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years
|-
| 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years
|-
| 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years
|-
| 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years
|-
| 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years
|-
|}
{{collapse bottom}}
زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا

* Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو)
* Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی
* Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار)
* Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو
* Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر
* experienced editor بەکارهێنەری شارەزا
* veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون
* veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو
* veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ
* veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار
* senior editor بەکارهێنەری باڵا
* senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو
* senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ
* master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ
* master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو
* master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ
* master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار
* grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە
* grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم
* vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ
* senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا
* Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز)

هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

@[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

@[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

{{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}}

== چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان ==

&lt;!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) --&gt;{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}}
{{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}}
سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ====
ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟
* ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]]
* ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ====
بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]]
{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

====لێدوان ====

&lt;hr&gt;

==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ====
==== لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ====
* بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]]
====لێدوان ====
بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)
&lt;hr&gt;

==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان====
*بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ====
بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ====
بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ====
بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ====
بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن====
بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]]
پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ====
بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]]
پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]]
ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;

ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ====
بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ====
بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ====
بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ====
نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە.
بەستەر:  [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان====
بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;
==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر====
بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]]
==== لێدوان ====
&lt;hr&gt;
====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ====
بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]]
==== لێدوانی گشتی ====
سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)


==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ====

: بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]]
: پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] 

====لێدوان ====
&lt;hr&gt;


==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ====
بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] 
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;

====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ====
بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;

==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ====
[[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]]
پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;

====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ====
بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;

==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن====
بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]]
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;

====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون  ====
بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] 
====لێدوان ====
&lt;hr&gt;


==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ====
بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]]
==== لێدوان ====
کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
&lt;hr&gt;

==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&amp;ھۆڵدینگ ====
بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&amp;ھۆڵدینگ]]

==== لێدوان ====
&lt;hr&gt;

=== پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری ===

بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]]

==== لێدوان ====
&lt;hr&gt;

== Projectile ==

ئەمە بکەین بە چی؟ projectile یانی ''ئەوەی کە دەھاوێژرێ''. دەکرێ ھەر شتێ بێ. مەنجەنیق بەرد دەھاوێژێ، بۆیە بەرد projectileە. تیرھاوێژ تیر دەھاوێژێ، بۆیە تیر projectileە. کوردستانیکا ''پلار''ی بۆ داناوە، بەڵام لە ھەنبانەبۆرینە دا ''پلار'' بە مانای ''داردەستێ کە بۆ ھاویشتن دەبێ'' ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٤، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاھاویشتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)
::ڕاھاوێژە.   [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٠:١٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)
::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] هاوێژراو. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١٣، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::::ئەمە وا وتت ناو نییە ئاوەڵناوە.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٥:٠١، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

== Visible ==

بۆ ئەمە ھەر ''بینراو'' بە کار ھاتووە. ئەمە چاک نییە، چونکە ''بینراو'' یانی ''دیتوو'' یان ''شتێک کە بینراوە''، بەڵام visible بە مانای ''شتێک کە دەکرێ ببینرێ'' دێ. ''دیتەنی'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٢٤، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: نابێتە ''دیار''؟  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٠:٠٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئەویش دەبێ، بەڵام ''دیار'' لە بنەڕەت دا شێوەی ناوی ''دین'' یان ''دیتن'' نییە؟ دی (ڕەگی ڕابووردووی دین) + ـار (وەک کوشتار و وتار)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: لەمە دڵنیا نیم.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٥:٠٠، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

== is native to ==

ئەمە چۆن وەربگێڕم؟ بۆ نموونە، Sorrel is native to Eurasia دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)

:خۆجێی ... ە: Sorrel خۆجێی ئەوراسیایە.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١١:١٩، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] کردم بە ترشۆکە بوومیی ئەوراسیایە. ''بوومی'' لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی دا بە مانای native ھاتووە، [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/b%C3%BBm#:~:text=b%C3%BBm%C3%AE:%20adjective%20native بنۆڕە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بەداخەوە لەم فەرهەنگانەدا (بەتایبەت مەردووخ و وەهبی) جاروبار کاریگەریی فارسی دەبینرێت. ''بوومی'' بەم مانایە وا وتت بە کوردی نازانم؛ له هەنبانه و خاڵیشدا نییە.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٨:١٦، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆوڵاتی -ش دەبێ. ھێمن دەڵێ «وەکوو پەروانە دەوری لێ دەدەن لاوانی خۆوڵاتی». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)
::::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆچی خۆڕسک بەکارناهێنی؟ دەتوانی بڵێی ترشۆکە خۆڕسکە لە ئەوراسیا. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] خۆڕسک یانی خواکرد یان شتێک کە مرۆو دروستی نەکردبێ و خۆی ڕسکابێ.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86&amp;f=0#:~:text=%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C:-,%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%20%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%B4%D8%AA%DB%8C,-%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1] بە شێوەیەکی دیکە باسی بکەم، خۆڕسک یانی سروشتی.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=خۆڕسک&amp;f=0] [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::ڕاستە خۆڕسک بە واتای 'سروشتی'' دێت، بەڵام شتێک کە بە سروشتی لە شوێنێک بڕوێت ئەوە native/خۆڕسکیشە ـیشە بەو شوێنە، و لە هەر شوێنی دیکە دەستکردە لە زۆر حاڵەتدا، و بەم شێوەیە ''خۆڕسک'' زۆرجار واتای وشەی ''ڕەسەن'' دەگەیەنێت، کە ڕاستەوخۆ واتای ئەو شوێنە دەدات کە بۆ یەکەمجار تێیدا بە سروشتی بڵاوبووە (بە بێ گرنگیدان بە سنووری وڵاتان کە مرۆڤ بۆ مرۆڤ درووستی کردوون ئەگەر ناوی وڵات بەکارنەهاتبێت، و ئەگەر ناوی وڵات بەکارهاتبوو ئەوا ئەو وڵاتە ''ڕەسەنە'' کە سەرەتا لێیەوە تەشەنەی کرد). هەرچەندە دواتر بە شوێنی دیکەشدا بڵاوبووبێت بە سروشتی، تەنها یەکەم شوێن بە native/ڕەسەن دادەنرێت. وشەی native واتای دیاریکراوی هەیە لە ئینگلیزیدا کە دەکرێت هیچ وشەیەک ڕاستەوخۆ لە کوردیدا ئەو واتایەی نەبێت، بە پێی بەستێن (context) دەکرێت ''خۆڕسک''، ''ڕەسەن''، و/یان ''خۆجێ'' ڕاست بێت.
:::::::- ئەم درەختە خۆجێیە لە ژاپۆن و گابۆن. (واتا لەم دوو شوێنە هەیە، بەڵام خۆجێ واتای سرووشتی/ڕەسەن دەدات؟)
:::::::- ئەم درەختە ڕەسەنە بە ژاپۆن و گابۆن. (ئەم ڕستەیە ناکرێت ڕاست بێت چونکە ئەم دوو وڵاتە زۆر لێک دوورن و ئەگەری زۆر کەمە هەیە ڕووەکێک ڕەسەن بێت بەم دوو وڵاتە، و ‌هیچ وڵاتی دی نا (وشەی ''ڕەسەن'' ئەم واتایە زیاد دەکات چونکە هەر شوێنی دیکە باس نەکرابێت واتا ڕەسەن نییە)، بەبێ دەستێوەردانی مرۆڤ. خۆ ئەگەر هندستان و پاکستان بڵێت ئەکرێت چونکە هاوسنوورن.)
:::::::- ئەم درەختە خۆڕسکە لە ژاپۆن و گابۆن. (کێشەی نییە ڕستەکە و واتا بە سرووشتی لەم دوو وڵاتە هەیە، بەڵام ئەشکرێت بە سرووشتی لە چەندین شوێنی دیکەش هەبێت).
:::::::وشەی بووم ئێستا بە تەنها بەکارنایەت لە زۆر شوێن، زیاتر لە وشەی بومەلەرزە و بەروبووم ماوەتەوە (fossil word)، و پێم وانییە درووست بێت.
:::::::بە گشتی دەکەوێتە سەر بەستێن لەو ڕستەی دەتەوێت ''ڕەسەن'' درووستترە یان ''خۆڕسک''. [[بەکارھێنەر:DreamHourFlight|DreamHourFlight]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:DreamHourFlight|لێدوان]]) ١٧:١٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

== Herbaceous plant ==

مەبەست لە ڕوەکێکە کە ''لاسکی چێوی'' (woody plant)ی نییە. herbaceous ھاواڵناوی herbە و لە ویکیپیدیا دا [[گیای دەرمانی|گیای دەرمانیی]] بۆ دانراوە کە پێم باش نییە. چی بۆ herbaceous و herb دابنێین؟ ئەگەر بەرامبەرێکی چاکمان بۆ herb نییە، ''ڕوەکی ناچێوی'' بۆ herbaceous plant دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٥٣، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەگەر Herbivore گیاخۆر بێ herb دەبێتە گیا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕەنگە پووشینە -ش ببێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] گیای داماو بۆ grass، بۆ herb، بۆ plantیش بە کار دێ! لە ویکیپیدیای فارسی دا ''علف'' بە کار ھاتووە کە لە کوردی دا بووە بە ''ئاڵف''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠١، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنبانە دەڵێ [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%AF%DA%98%D9%88%DA%AF%DB%8C%D8%A7 گژوگیا] واتە «نباتات علفی» یا ھەمان « Herbaceous plants». ئەمە بە ئەڵمانییەکەش دەخوا، Krautige Pflanze یانی ڕوەکی گژ و گڤ، وەکوو کەلەرم. grassیش چیمەن نییە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٦، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ویکیپیدیا دا ''گژوگیا'' بۆ herb بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکان]]) و بۆ floraیش بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکانی یۆنان]])، چی لە ئەمانە بکەین؟
:::::من بزانم ''چیمەن'' یانی meadow یان lawn و ''چیم'' یانی grass و ھەردووک تورکین، [https://en.wiktionary.org/wiki/çim#Turkish بنۆڕە]. لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش دا ''گیا'' بۆ grass ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/giya#:~:text=noun-,grass,-%2C%20herbage] و خۆمانیش ''[[گیاجاڕ]]''مان بۆ grassland داناوە.
:::::بە ڕای تۆ ''گیا'' بۆ چی بە کار بچێ؟ بۆ plant؟ ئەم وشانە ھەن دەبێ بەرانبەریان بۆ دابنێین:
:::::plant (ڕوەک یان گیا؟)، flora (گیاکان؟) grass (چیم؟)، herb. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٣٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەک = plant، فلۆرا = flora، چیمەن = grass، مێرگ = meadow ، مێرگۆڵە یا چیمەنکاری = lawn، گژوگیا = herbs. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''گیا''؟ وشەیەکی باوی وەک ''گیا'' ناکرێ بۆ ھیچ بە کار نەبرێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:١٨، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەرچی کە لە زەوی ئەڕوێ ڕوەکە. ئێستا ئەم ڕوەکە یا ساقەتەی ڕەقە یا نەرمە. ئەوەی کە ساقەتەکەی ڕەقە پێی دەڵێن دار، ئەوەی کە ساقەتەکەی نەرمە پێی دەڵێن گیا. کەوایە گیا لە ئەسڵا ھەمان herb -ە. grass جۆرێکی تایبەت لە herb یا گیایە کە باریک و کێشھاتووە. ھەموو grassەکان herbن، بەڵام ھەموو herbەکان grass نین. تەماتە و  گوڵەبەڕۆژە herbن بەڵام grass نین. ئاشکرایە داریش نین، بەڵام گیان. بە کورتی، من وا ئەزانم ھەچ ڕوەکێ کە دار نەبێ، گیایە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٠٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] من پێم وایە کە ''ڕوەک'' بۆ plant ڕاستە و نابێ دەستی لێ بدەین. ''[[ھەنار]]'' و ''[[ڕەشەدار]]'' دار (tree) و ڕوەک (plant)ن، بەڵام کەس ''گیا'' بەم دوانە ناڵێ. گیا زیاتر بە ڕوەکی بەژنکورت دەوترێ، ئەمانیش عادەتەن ناچێوی (non-woody)ن. ئەگەر ''گیا'' بۆ herb دابنێین، herbaceous plant بە ئاسانی دەبێ بە ''ڕوەکی گیایی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٩، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بە ڕای من ڕوەکی گیایی جوان نییە و بۆ کوردی ناخونجێ. گژوگیا باشترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] بۆچی خۆت لەگەڵ ''گیا'' بۆ herb نەبووی؟ یان مەبەستت ئەوەیە ''گیایی'' بۆ herbal دەبێ (وەک herbal tea = چای گیایی)، بەڵام بۆ herbaceous نابێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەکی گیایی حەشوە. ڕوەکی گیایی یا ڕوەکی گیائاسا یانی ئەوەی لە زەوی ئەڕوێت و وەکوو گیا وایە. دەی ئەمە ھەر گیایە، ئیتر ئەو دوورودرێژییەی ناوێ. من جیاوازییەک نابینم لە نێوان herb و herbaceous plant. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لەبەر ئەوەش کە گیا جگە لە herb بۆ plant و grassیش بە کار دێ، بۆ herbaceous plant من گژوگیام زۆرتر بەدڵە. ھەڵبەت خۆت باشتر دەزانی، ئەمانە بواری تایبەتیی من نین و زۆریان لێ نازانم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤٤، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وتارەکانی herb و herbaceous plant -م خوێندەوە، تا ڕادەیەک زانیم چی بە چییە. من بم ئاوای لێ دەکەم: herb ئەکەمە [[گژوگیا (چێشتلێنان و پزیشکی)]] و، herbaceous plant ئەکەمە [[گژوگیا]] یا [[گژوگیا (ڕوەکناسی)]]. گیاش ئەکەمە پەڕەی ڕوونکردنەوە و ئەیبەستمەوە بە ڕوەک و دوو ماناکەی گژوگیاوە، واتە گژوگیا لە چێشتلێنان و دەرماندا و، گژوگیا وەکوو بابەتێکی زانستی ڕوەکناسی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''ڕوەکی گیایی'' بێمانا بێ، herbaceous plantیش بێمانا دەبێ! پێم باش نییە ''گیا'' پەڕەی ڕوونکردنەوە بێ. وەک باسمان کرد، ''دارھەنار'' plantە و کەس ''گیا'' بەمە ناڵێ، بۆیە ''گیا'' ناکرێ plant بێ. قسەم بۆ herbaceous plant نییە، بەڵام پێم باشە ''گیا'' herb بێ. بە تایبەتی کە herbal tea دەبێ بە ''چای گیایی'' و herbal medicineیش دەبێ بە''پزیشکیی گیایی'' یان ''گیادەرمانی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی herb لە ئینگلیزیدا فەرقی ھەیە لەگەڵ مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی گیا لە کوردیدا. بۆیە ڕەنگە بۆ ئەوان herbaceous plant بگونجێ، بەڵام بۆ ئێمە سەرەڕای ئەوە کە herb گیایە، «ڕوەکی گیایی» حەشو و سەیر و نامۆ دێتە گوێ. چای گیایی -ش ھەر تۆزێ سەیرە. چای گژوگیا باشترە. وا نییە کە وشەیەکمان دۆزییەوە وەک ھاوسەنگی وشەیەکی بیانی، ئیتر ئەو وشەیە لە ھەموو حاڵەتەکانا بەکار بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٣٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''چای گیایی'' خۆی ھەیە و داڕێژراوی من نییە. سەیری ئەنجامەکانی گووگڵ بکە. ھەروەھا، ''گژوگیا'' herbaceous plant بێ، a herbaceous flowering plant دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٤٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] گژوگیای گوڵدار نابێ؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

== Sensationalism ==

سڵاو هاوڕێیان بۆ ئەمە [https://en.wikipedia.org/wiki/Sensationalism] چ باشە؟  [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢٢:٥١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] اثارەی عەرەبی یانی ورروژاندن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٨، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}} لەو ڕستەیەی خوارێدا چۆنی بنووسم؟

The show attracted controversy for adopting an allegedly '''sensationalist''' approach to literature [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٦:٥٢، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] «نمایشەکە بە ھۆی گرتنەبەری ڕێگایەکی - بڵێین ورووژێنخوازانە - بەرەو  ئەدەب، شەڕەقسەی بۆ خۆی کڕی.»
:sensational = ورووژێن، sensationalism = ورووژێنخوازی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}}، دەستتان خۆش بێت [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;font-family:Segoe print; color:  magenta; font-size:13px;&quot;&gt;'''Şûşe'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|&lt;span style=&quot;color:  pink&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٦:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

== Phloem ==

چی بە ئەمە ببێژین؟ شانەیەکی ڕوەکییە کە ماکەی خۆراکی دەگوازێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

== Function ==

بۆ نموونە، گەدە خۆراک تێک دەشکێنێ، ئەمە functionی گەدەیە. چی بۆ ئەمە گونجاوە؟ کار، فەرمان، ئەرک یان شتێکی دیکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] من خۆم ھەندێ جار functionم کردووە بە ئەرک، ھەندێ جاریش بە ئیشوکار.  فرمان کارێکە کە ئەوەڵ و ئاخری دیارە و لە کەسێ داوا دەکرێ. «گەلێکم بە تۆ ھەیە فەرمانە، ئەو قاقەزەم بۆ بەرە شاری.» ئەمە بۆ task باشە. ئەرک یانی کاری زۆر، باری سەر شان، زەحمەت، پێویستیی سەر شان، وەزیفە. پێم وایە ئەرک بۆ duty  باشە، بەڵام بۆ functionیش دەگونجێ. ئەرکی گەدە تێکشکاندنی خۆراکە. دیومە بە functionalismیش بڵێن ئەرکباوەڕی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

== Territorial ==

گیانلەبەرێک بەرگری لە ناوچەی خۆی بکا و نەھێڵێ گیانلەبەری دیکە (بە تایبەتی ھەمان جۆر) لێی نزیک بێ territorialی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سەرزەویپارێز، سەرزەویخواز. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: ''مەڵبەندی، مەڵبەندخواز.''  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٥:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

== Bay laurel یان Laurus nobilis ==

ئەم دارە بە کوردی ناوی چییە؟ لە [https://aras.bradost.net/files/ferhengy_rueke_aburyekan.pdf کەڵەفەرھەنگی ڕوەکە ئابوورییەکانی] کەمال جەلال غەریب دا ''شاژاڵە'' ھاتووە (پ. ٢٧٢). فەرھەنگی زانستگای کوردستان دەڵێ ''تێروو'' و ''تیروێ'' (بەڵام فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی ئەمەی بۆ chaste tree داناوە[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/têrû]) و کوردستانیکایش دەڵێ ''تاجگەڵا''. بە ھۆی کاریگەریی عەرەبی، من ئەمەم ھەر بە ''غار'' بیستووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٥، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەم دارە بوومیی کوردستان نییە. ھەر «غار»ی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''تێروو'' دەبێ ناوی چ دارێ بێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٧:٠٦، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نازانم. نەمبیستووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٩:٣١، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

== Slug ==

چی بە ئەمە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٨، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە فەرھەنگی وێنەداری گیاندارانی کەمال جەلال غەریب شەیتانۆکەی ڕووت و شەیتانۆکەی باخچە ھاتووە بۆ slug. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٢٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

== Intensity ==

چی بۆ ئەمە باشە؟ توندیەتی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:١٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تین، گوڕ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٤٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::ئەمە زیاتر بۆ گەرما باشە بو نموونه لێرەدا ناگونجێت
::The intensity of the music was too much for the neighbors.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٥:٤٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:::بەهێزی؟ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١٨:٠٤، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە ھەر یانی strength. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::ڕاست دەکەی، بەڵام intensity هاوواتای strengthە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]&lt;/sub&gt; ١٦:٢٩، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Fast-growing ==

''زووڕەس'' چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

:'''''ڕەس-''''' کامە چاوگە؟   [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٩:٠٦، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]  [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%DA%95%DB%95%D8%B3%DB%8C%D9%86&amp;f=0 ڕەسین]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٣١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:::ئەگەر وا بێ '''''زووڕسک''''' باشترە.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٩:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::::من زووڕەسم بە لاوە جوانترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٢٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''زووڕەس'' خۆی ھەیە، [https://lex.vejin.net/ck/search?t=زووڕەس&amp;f=0&amp;d=2&amp;d=1 ببینن]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٤٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
::::::پێشنیارەکەی کاک چالاک ڕەنگە چاکتر بێ، ئەو لە [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86#:~:text=%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-,%DA%95%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%20%D9%88%20%D9%87%DB%95%DA%B5%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86 ''ڕسکان''] دایڕشتووە کە بە مانای ''ڕوان'' دێ. وەکوو ''خۆڕسک'' دروست بووە.
::::::خۆڕسک = ئەوەی بە خۆ دەڕسکێ/دەڕوێ
::::::زووڕسک = ئەوەی زوو دەڕسکێ/دەڕوێ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::بەڵێ وایە ''زووگەیشتن'' و ''زووڕسکان'' جیاوازن.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ١٥:١٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

== Burgundy ==

شەرابی؟ ھەناری؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٤، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)

== Variety ==

لە ڕوەکناسی دا variety لەخوار species (جۆر) و subspecies (ژێرجۆر)ەوەیە، چیی پێ ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٢٧، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] چەشن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٩:٠٤، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Cedar یان Cedrus ==

ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە؟ عەرەب ''أرز'' (بە ڕێنووسی کوردی: ''ئەرز'') بە ئەمە دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Endemism و Endemic ==

چی بۆ ئەمانە چاکن؟ بۆ نموونە دەڵێن کە Lemurs are endemic to the island of Madagascar، ئەمە یانی لێموورەکان تەنیا لە دوورگەی ماداگاسکار دا ھەن. ئەمە لە خۆجێ (native)یە جیایە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:١١، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Glide ==

بۆ نموونە، flying squirrel does not fly, it glides، دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:٥٨، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Sap ==

ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Nectar ==

ئەی ئەمەیان؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٣٢، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Temperate ==

بۆ نموونە، temperate forest دەبێ بە چی؟ ''دارستانی فێنک'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Hawk و goshawk و buzzard ==

@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] و @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] سڵاو! یارمەتیی ئێوەم پێویستە تا ناوی گەلێک باڵندە لە ویکیپیدیا یەکلایی بکەین. ڕاستە کە Hawk ھەر بە ''باز'' وەردەگێڕدرێ، بەڵام ئەگەر لە ئەو باڵندانە بنۆڕین کە hawk لە ناویان دا ھەیە؛ دەبینین کە تەنیا جۆرێکیش لە کوردستان دا ناژی! [https://en.wikipedia.org/wiki/Accipiter ئێرە] و [https://en.wikipedia.org/wiki/Buteo ئەوێ] ببینن. کورد باڵندەیەکی نەدیبێ و نەیناسیبێ، چۆن ناوی بۆ دەبێ؟ بە ڕای من ''باز'' دەبێ goshawk بێ، لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش دا وا ھاتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/baz#:~:text=noun-,goshawk] ھەروەھا، نازانم buzzard چییە و نازانم دەبێ چی بۆ دابنێین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٥٢، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
:من زانیاریی وردم لەسەر پۆلێنی ئەم مەلانە نیە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٠٦، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== Moth ==
ئەمە لە پەپوولە دەچێ، بەڵام پەپوولە نییە. چیی پێ ببێژین؟ پەروانە؟[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/perwane] [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٤٨، ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بنووسە پەروانە، ئەمە لەلایەن پڕۆفیسۆرانی ڤیتەنەرییەوە بەکارهێنراوە لە زانکۆی سلێمانییەوە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٩:٤٢، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>jijck0dqcsaslbfip10en4jr2wzdvhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێنری دێڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118607</id>
    <revision>
      <id>1705795</id>
      <parentid>1705773</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6146" sha1="f3zsf71joi7k6wpp1mmppi6duzb7m73" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}

'''ئەلسێر ھێنری ھالیت دێڵ''' (٩ یۆنیۆی ساڵی ١٨٧٥ [[لەندەن]] تاکوو ٢٣ تەممووزی ساڵی ١٩٦٨)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dale, Henry Hallet {{!}} Hrvatska enciklopedija|ناونیشان=https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=13719|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.enciklopedija.hr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210904195908/https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=13719|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زانای داودەرمان بووە و ساڵی ١٩٣٦ [[خەڵاتی نۆبێل]]ی لە پزیشکیدا وەرگرتووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1936|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1936/dale/biographical/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=NobelPrize.org|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1936|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1936/dale/facts/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=NobelPrize.org|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە زانکۆی تۆلینگتۆن پارک خوێندوێتی دواتر ڕۆشتووە بۆ قوتابخانەی لیز لە کامبردج کە دواتر یەکێک لە بیناکانی بەناوی دێڵەوە ناو نراوە، ساڵی ١٨٩٤ چووەتە زانکۆی کامبردج و لەژێر چاودێری زانای کارەکانی ئەندامی لەش جۆن لانگلی کاری کردووە، ساڵی ١٩٠٣ بۆ ماوەیی چەند مانگێک لە فرانکفۆرتی ئەڵمانیا بووە و لەسەر دەستی بۆڵ ئیرلیخ وانەی خوێندووە، ھەر لەھەمان ساڵ بەھاوکاری ئیرنست ستارلینگ و ولیام بایلیس توێکاری بۆ سەگێکی زیندوو کردووە.ھێنری دێڵ ساڵی ١٩٠٩ بڕوانامەی دکتۆرای لە پزیشکیدا لە [[زانکۆی کامبریج]] بەدەستھێناوە ولەکاتی کارکردندا پێکەوە لە زانکۆی لەندەن ھاوڕێتی لەگەڵ ئۆتۆ لۆفی پیدا کردووە، ساڵی ١٩١٤بەشی کیمیا و دەرمانسازی لە پەیمانگای نیشتیمانی بۆ توێژینەوەی پزیشکی لە لەندەن وەرگرتووە.ھێنری دێڵ ساڵی ١٩٣٢ نازناوی سێر ی پێبەخشراوە، ساڵی ١٩٤٤ میدالیای ئیستحقاقی وەرگرتووە، ساڵی ١٩٤٨ بەپلەی سوارچاک خاچی مەزنی لەلایەن ئیمبڕاتۆڕییەتی بەریتانیاوە پێبەخشراوە، لە ساڵی ١٩٤٠ بۆ ساڵی ١٩٤٥ لە ڕێکخراوی شاھانە کاری کردووە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Sir Henry Dale Fellowships {{!}} Wellcome|ناونیشان=https://wellcome.ac.uk/funding/sir-henry-dale-fellowships|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160622232738/https://wellcome.ac.uk/funding/sir-henry-dale-fellowships|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;و لە ساڵی ١٩٤٢ بووەتە مامۆستای کورسی فۆلەر بۆ کیمیا لە دامەزراوەی شاھانە، ھەروەھا لەکاتی جەنگی جیھانی دووەمدا، ئەندامی دەستەی ڕاوێژکاری زانستی ئەنجومەنی وەزیرانی بەریتانیا بووە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Henry Hallett Dale (1875-1968) {{!}} The Royal Institution: Science Lives Here|ناونیشان=http://rigb.org/our-history/people/d/henry-hallett-dale|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160308073744/http://rigb.org/our-history/people/d/henry-hallett-dale|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;.ھێنری دێڵ ساڵی ١٩٠٤ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئیلین ھاڕێیت ھالیتی کچی مامی خۆیدا کردووە و کوڕ و کچێکیان بووە، لە ٢٣ یۆلیۆی ساڵی ١٩٦٨ لە کامبریدج کۆچی دوایی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Henry Dale {{!}} Physiologist {{!}} Blue Plaques|ناونیشان=https://www.english-heritage.org.uk/visit/blue-plaques/henry-dale/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=English Heritage}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

* [https://web.archive.org/web/20170902114350/https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%8A_%D8%AF%D9%8A%D9%84 ویکیپیدیای عەرەبی]

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|شانشینی یەکگرتوو}}
{{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Henry Hallett Dale}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٥]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٦٨]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئینگلیز]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]]
[[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]]
[[پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو]]</text>
      <sha1>f3zsf71joi7k6wpp1mmppi6duzb7m73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێنری جەیمز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118617</id>
    <revision>
      <id>1705958</id>
      <parentid>1705771</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] و [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]]</comment>
      <origin>1705958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3918" sha1="sjte6034ctjlzyjf1e7asftyptd6zxh" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Henry James.jpg|وێنۆک|هێنری جەیمز]]
'''ھێنری جەیمز''' نووسەرێکی بەریتانیە و بەڕەچەڵەکیش ئەمریکی بووە، (ماوەی ژیان: ١٥ی نیسانی  ١٨٤٨ لەشاری [[نیویۆرک]]  تاکوو ٢٨ی شووباتی  ١٩١٦)، لەتەمەنی لاوێتیدا گەشتی لەنێوان ئەمریکا و ئەوروپادا کردووە، لەسەر دەستی چەند مامۆستایەکی تایبەتی لە جنێف و [[لەندەن]] و [[پاریس]] و پۆلِۆنیا و بۆن خوێندوێتی، لەتەمەنی ١٩ ساڵیدا ئامادەی چەند وانەووتەوەیەکی یاسا بووە لە زانکۆی ھارفارد بەڵام زیاتر حەزی لەخوێندنەوەی ئەدبی بووە، یەکەم کورتە چیرۆکی خۆی بەناوی تراجیجیایی ھەڵەکان بڵاوکردۆتەوە و خۆی تەرخان کردووە بۆ ئەدەب، یەکێک بووە لەو کەسانەی بەشداریان لە بڵاوکردنەوەی گۆڤاری نەتەوە کردووە.
ھێنری جەیمز لەساڵی ١٨٧١ چیرۆکە درێژەکانی بڵاوکردۆتەوە، دامەزرێنەر و سەرۆکی قوتابخانەی ڕاستەقینەیە لە ئەدەبی خەیاڵیدا، بە مەزنترین نووسەرەکانی چیرۆک دەژمێردرێت، زۆربەی زۆری ژیانی لە [[ئینگلتەرا]] بەسەربردووە، بە نووسینی کۆمەڵێک چیرۆک ناوی دایەوە کە باس لە یەکگرتنی ئەمریکا و ئەوروپا دەکات ھەروەھا چیرۆکەکانی تەرکیزی لەسەر پەیوەندی کەسایەتیەکان کردۆتەوە.
ھێنری جەیمز سوور بووە لەسەر ئەوەی کە دەبێت نووسەرەکانی بەریتانیا و ئەمریکا بەوپەڕی ئازادی ڕای دەبڕینەوە بنووسن، بەشێوەیەکی زۆر جوان ھەستی خۆی لەنووسینەکانی دەربَرَیوە و نووسەرێکی لەڕادەبەدەر بووە، سەرەڕای نووسینی چیرۆک ووتار و پەرتوکی لەسەر گەشت و ژیان نامەی خۆی بڵاوکردۆتەوە و چەند کتێبێکی ڕەخنە گرتنی نووسیوە و شانۆگەریشی بڵاوکردۆتەوە و سەرکەوتنێکی زۆر گەورەی لە نووسینەکانی بەدەستھێناوە.
ھێنری جەیمز لە ٢٨ی شووباتی ساڵی ١٩١٦ کۆچی دوایی کردووە.

==سەرچاوە==
*[https://web.archive.org/web/20161228205631/https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%8A_%D8%AC%D9%8A%D9%85%D8%B3 ویکیپیدیای عەرەبی]
{{پۆلی کۆمنز|Henry James}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەڕەنسا|شانۆ|ئیتاڵیا|خەیاڵی زانستی}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩١٦]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکی]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی ئینگلیز]]
[[پۆل:نووسەرانی ئینگلیز]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٣]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]]
[[پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:نووسەرانی مانھاتن]]</text>
      <sha1>sjte6034ctjlzyjf1e7asftyptd6zxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەلوور بلوور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120650</id>
    <revision>
      <id>1706107</id>
      <parentid>1439328</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4529" sha1="l4or3fisqaxs4qqts5pjh37h6xbey24" xml:space="preserve">{{ھەتیو|date=حوزەیران ٢٠١٧}}
{{کەمبەستەر|date=نیسان ٢٠١٧}}

'''ھەلوور بلوور'''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین|وشە=ھەلوور بلوور|فەرھەنگ=وشەنامە|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; '''ھەلوور بەلوور''' یان '''ھەتەڵ مەتەڵ'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین|وشە=ھەتۆڵ مەتۆڵ|فەرھەنگ=ھەمووی|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; [[کایە]]یەکی [[چاندی کوردی|کوردەوارییە]] کە لە ناو مناڵاندا باوە. ئەم یارییە بە چەندین شیعری جۆراوجۆر لە ناوچە جیاوازەکانی [[کوردستان]]دا دەگوترێتەوە؛ بەڵام بە گشتی پێکھاتەی ھەڵبەستەکە و کێشەکەی یەک شتە. کێشی شیعرەکە کێشی بڕگەیییە کە لە ھەڵبەستە کۆنە کوردییەکاندا بە دی دەکرێت، واتە ھەر خشتەیەک لە دوو بەشی چوار بڕگەیی پێک ھاتووە.

== چۆنییەتی کایە ==
چەند کەسێک لە پاڵ یەکدا دادەنیشن و [[لاقی مرۆڤ|لاق]]یان ڕادەکێشن. دوای ئەوە یەکێک لەوانە کە دانیشتووە دەست دەکات بە گوتنەوەی شیعری کایەکە و دوا لە دوای یەک دەستی دەنێتە سەر لاقی ھەر بەشداربوویەک تا شیعرەکە تەواو دەبێت. کەسی کۆتایی کە دەستی شاعیرەکە لەسەر لاقی ڕادەوەستێت دەبێت لاقێکی کۆ بکاتەوە، کایەکە ھەروا بەردەوام دەبێت ھەتا لە کۆتاییدا تەنیا یەک کەس دەمێنێتەوە و ئەو کەسە دەبێتە براوەی کایەکە.

بۆ نموونە لە [[گەرمیان]]، [[سنە]] و ھەندێک ناوچەی تر، مناڵان بە تەنیشت یەکەوە دائەنیشن و لاق ڕائەکێشن و بەم جۆرە ھەلوور بلوور ئەکەن و ئەڵێن:

{{چینی ناوەند}}
&lt;blockquote&gt;
ھەتۆڵ مەتۆڵ، سەگی گەڕۆڵ، ئاردەکێ ئاردانەکێ{{ھن}}
مێخم کوتا مێخ ھەڵبەزی، تیکەی چەپم لێ نەبەزی{{ھن}}
بەن سوور بام دا، عایلەمەنەی خوام دا{{ھن}}
کاسەی ماس پڕ لە پووش، خوا دای ھەڵیلووش{{ھن}}
{{کۆتایی}}

«ھەڵیلووش» بەر ھەر لاقێک کەوت ئەوەیان ئەو لاقەی ھەڵئەکێشێت و دیسان لە لاقی تەنیشت ئەوەوە دەست ئەکەنەوە بە یاری تا ھەموو لاقەکان ھەڵئەکێشرێنەوە.&lt;ref&gt;{{ڤەژینبوکس | | ٢٠٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=شەونم |یەکەم=ع. ع. |بەستەری نووسەر=ع. ع. شەونم |سەردێڕ=ھەلوور بلوور ئەکەن |ناونیشان=https://kurdwatanee.org/post/26008/%3Cb%3E%D9%87%DB%95%D9%84%D9%88%D9%88%D8%B1%20%D8%A8%D9%84%D9%88%D9%88%D8%B1%3C/b%3E%20%D8%A6%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%86 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=kurdwatanee.org |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;

== شیعرەکان ==
{{چینی ناوەند}}
&lt;blockquote&gt;
ھەلوور، بلوور، تەکامانێ{{ھن}}
زەرد و سوور و شەمامانێ{{ھن}}
کۆترە قنجێ، بار بارنجێ{{ھن}}
زایە مایە، لووت سڕنایە{{ھن}}
سڕنا چەکێ، بێ بەلەکێ{{ھن}}
خوا داوییەتی، ھەڵگرە یەکێ{{ھن}}
{{کۆتایی}}

{{چینی ناوەند}}
&lt;blockquote&gt;
ھەلوور، بلوور تەکامێ{{ھن}}
زەرد و سوور و شەمامێ{{ھن}}
ئالنجی، بل بارنجی، سلێمان قنجی{{ھن}}
ئایشێ مامان، لە خۆشناوان، دەگرێ قاوان{{ھن}}
بۆ نازداران، بۆ دڵداران، بۆ منداڵان{{ھن}}
ئای لەوەی، ھەڵگرە ئەوەی، لابدە ئەمەی{{ھن}}
{{کۆتایی}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Eeny, meeny, miny, moe}}
{{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|مۆسیقا}}

{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:کایەکان]]
[[پۆل:کایەکانی مناڵان]]
[[پۆل:بەرھەمی نووسەری نەناسراو]]</text>
      <sha1>l4or3fisqaxs4qqts5pjh37h6xbey24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆرت لینکن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122994</id>
    <revision>
      <id>1705881</id>
      <parentid>1688589</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4196" sha1="ocaeoxlfp3ep17luwp7glhjgn9j3cn6" xml:space="preserve">{{Infobox Australian place | type = city
| name = پۆرت لینکۆڵن
|force_national_map=yes
| state = SA
| image = Port Lincoln.jpg
| caption =پۆرت لینکۆڵن
| pop = ١٤،٠٨٨
| pop_year = ٢٠١١
| pop_footnotes=&lt;ref&gt;[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/UCL413005?opendocument&amp;navpos=220 Population 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924051955/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/UCL413005?opendocument&amp;navpos=220 |date=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }} Australian Bureau of Statistics&lt;/ref&gt;
| poprank =
| density =
| latd  =34 |latm =43 |lats  =56
| longd =135 |longm =51 |longs =31
| pushpin_map_caption = Location in South Australia
| est = ١٨٣٩
| postcode = ٥٦٠٦
| area = 24.9
| timezone = ACST
| utc = +٩:٣٠
| timezone-dst = ACST
| utc-dst = +١٠:٣٠
| lga = شاری پۆرت لینکۆڵن
| stategov = ناوچەی دەنگدانی فلیندێرز
| fedgov = ناوچەی گرێی
| dist1 = 280
| location1 = [[ئەدێلاید]]
| dist2 = 649
| location2 = Adelaide via [[Image:Australian National Route A1.svg|20px]] [[Image:Australian Alphanumeric State Route B100.svg|25px]]
}}
[[Image:Port Lincoln Railway Station DSC04661.JPG|thumb|وێستگەی شەمەندەفەری شارەکە]]
'''پۆرت لینکۆڵن''' شارێکی [[ئوسترالیای باشوور|ویلایەتی ئوسترالیای باشووری]] وڵاتی [[ئوسترالیا]]یە. ئەم شارە لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ی وڵاتەکە دا ١٤،٠٨٨ کەس دانیشتووی هەبووە.


==کەشوھەوا==
{{Weather box
|location = پۆرت لینکۆڵن
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan record high C = 46.1
|Feb record high C = 44.2
|Mar record high C = 42.4
|Apr record high C = 39.5
|May record high C = 31.6
|Jun record high C = 27.3
|Jul record high C = 22.6
|Aug record high C = 31.2
|Sep record high C = 33.7
|Oct record high C = 38.2
|Nov record high C = 45.8
|Dec record high C = 43.7
|year record high C = 46.1
|Jan high C = 26.0
|Feb high C = 25.8
|Mar high C = 24.0
|Apr high C = 22.1
|May high C = 19.4
|Jun high C = 16.8
|Jul high C = 16.1
|Aug high C = 16.8
|Sep high C = 18.6
|Oct high C = 20.5
|Nov high C = 23.0
|Dec high C = 24.4
|year high C = 21.1
|Jan low C = 15.7
|Feb low C = 16.2
|Mar low C = 14.5
|Apr low C = 12.1
|May low C = 10.4
|Jun low C = 8.6
|Jul low C = 7.5
|Aug low C = 7.1
|Sep low C = 7.9
|Oct low C = 9.5
|Nov low C = 12.1
|Dec low C = 14.0
|year low C = 11.3
|Jan record low C = 8.5
|Feb record low C = 8.6
|Mar record low C = 7.1
|Apr record low C = 5.1
|May record low C = 3.0
|Jun record low C = 1.5
|Jul record low C = 1.4
|Aug record low C = 1.3
|Sep record low C = 0.1
|Oct record low C = 2.3
|Nov record low C = 4.1
|Dec record low C = 5.2
|year record low C = 0.1
|Jan precipitation mm = 16.4
|Feb precipitation mm = 13.7
|Mar precipitation mm = 21.9
|Apr precipitation mm = 18.4
|May precipitation mm = 42.0
|Jun precipitation mm = 61.7
|Jul precipitation mm = 57.3
|Aug precipitation mm = 50.3
|Sep precipitation mm = 41.0
|Oct precipitation mm = 26.5
|Nov precipitation mm = 17.3
|Dec precipitation mm = 18.5
|year precipitation mm = 389.3
|source 1 =&lt;ref name=&quot;bom.gov.au&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_018192_All.shtml| سەردێڕ = BOM}}&lt;/ref&gt;
|date=November 2013
}}


==سەرچاوە==
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Port_Lincoln ویکی ئینگلیزی Port Lincoln]
{{Commons category|Port Lincoln, South Australia}}
{{reflist}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:شارەکانی ئۆسترالیای باشوور]]
[[پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا]]
[[پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا]]
[[پۆل:شارە کەناراوییەکانی ئوسترالیا]]
[[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا]]
[[پۆل:ئۆسترالیا]]
[[پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)]]</text>
      <sha1>ocaeoxlfp3ep17luwp7glhjgn9j3cn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزەبانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123151</id>
    <revision>
      <id>1705999</id>
      <parentid>1569739</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11438" sha1="rtt13gnq5gyyqdpsee8nz85f265ix8i" xml:space="preserve">{{Infobox former country
| conventional_long_name = میرنشینی ھەزەبانی
| common_name            = ھەزەبانی
| native_name            =
| capital                = [[ھەولێر]] (پایتەختی زستانە)
| religion               = [[ئیسلام]]
| government_type        = [[شانشینی]]
| status                 =
| year_end               = ١١٣١
| year_start             = ٩٠٦
| common_languages       = [[کوردی]]
| event_end              =
| p1                     = دەوڵەتی حەمدانی
| s1                     = دەوڵەتی زەنگی
| flag_p1                =
| p2                     =
| flag_s1                =
}}
'''ھەزەبانی'''، '''ھۆزەبانی''' یان '''ھۆزەوان'''&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;{{rp|39-40}} ({{lang-ar|الهذبانية}}){{sfn|Öpengin|2021|p=٢٧}} ھۆزێکی مەزنی کوردیی موسڵمانی سوننە بوو لە چاخی ناوەڕاست، ئەم ھۆزە لە زۆر ناوچە بەربڵاو ببوو، لە کوردستان و دەرەوی کوردستان ھەژمونیان ھەبوو.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=العزيز|یەکەم=محمود، أحمد عبد|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=tFosAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|سەردێڕ=الامارة الهذبانية الكردية في آذربيجان وأربيل والجزيرة الفراتية: من 293-656/هـ 905־1258 م: دراسة سياسية حضارية|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=مكتب التفسير للنشر والاعلان،|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== وشەڕەتناسی (ئێتیمۆلۆژی) ==
بە گوێرەی ڤلادیمێر مینۆرسکی، ناوی ھۆزەکە لە زاراوەیەکی جوگرافیاوە بۆ ناوچەی ئەربیل (ھەولێر) وەرگیراوە، کە بە ناوی ئەپستۆریای نێستۆری، ئادیابێنێ (ھاسایپ) پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Minorsky|یەکەم=V.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 0521057353&amp;redir_esc=y|سەردێڕ=Studies in Caucasian History: I. New Light on the Shaddadids of Ganja II. The Shaddadids of Ani III. Prehistory of Saladin|ڕێکەوت=١٩٥٣|بڵاوکەرەوە=CUP Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٦|پەڕەکان=١٢٩|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ناوەکە بە ئەگەرێکی زۆرەوە ناوی ھەزەبانی تێکەڵەیەکە لە &quot;ھۆز&quot; و بان یاخود وان (&quot;سەرکردە&quot;یان&quot; سەرۆک&quot;)، لە زمانی کوردیدا کە بە واتای &quot;سەرکردەی ھۆز&quot; یاخود &quot;سەرھۆز&quot; دێت.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;{{rp|39-40}}

== ناوچەی ھەزەبانەکان ==
ناوەندی ھەزەبانییەکان لە [[ھەولێر]] و [[شنۆ|شنۆو]] و [[ورمێ]] بوو. فەرمانڕەوایی ئەوان ناوچەکانی [[مەراغە]] و ورمێ لە ڕۆژھەڵات و ھەولێر و [[شنگال]] و بەشێک لە خاکی جەزیرە لە باشوور و ڕۆژاوا و بەرکاری و [[جۆلەمێرگ|ھەکاری]] و [[سەڵماس|سەلماس]] لە باکوورەوە،&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bozarslan|یەکەم=Hamit|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 9781108473354&amp;redir_esc=y|سەردێڕ=The Cambridge History of the Kurds|دوایین٢=Gunes|یەکەم٢=Cengiz|دوایین٣=Yadirgi|یەکەم٣=Veli|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٧٣٣٥-٤|پەڕەکان=٢٧|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kennedy|یەکەم=Hugh|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Kak0CwAAQBAJ&amp;dq=%22The+Kurdish+dynasties+which+emerged+in+the+second+half%22&amp;pg=PA215&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22The%20Kurdish%20dynasties%20which%20emerged%20in%20the%20second%20half%22&amp;f=false|سەردێڕ=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٧٦٣٩-٢|پەڕەکان=٢١٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەولێر یەکێک بوو لە پایتەختەکەیان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brill|یەکەم=E. J.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=ro--tXw_hxMC&amp;dq=Zarzā+kurds&amp;pg=PA1049&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Zarzā%20kurds&amp;f=false|سەردێڕ=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam: 1913-1936. Ṭāʻif - Zūrkhāna|ڕێکەوت=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٩٧٩٤-٠|پەڕەکان=١٠٤٩|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە نێوان ساڵی ٩٠٦ تا ١١٣١/١١٤٤ فەرمانڕەوایان کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Minorsky|یەکەم=V.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 9780521057356&amp;redir_esc=y|سەردێڕ=Studies in Caucasian History: I. New Light on the Shaddadids of Ganja II. The Shaddadids of Ani III. Prehistory of Saladin|ڕێکەوت=١٩٥٣|بڵاوکەرەوە=CUP Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٦|پەڕەکان=١٤٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;{{rp|65-66}}

بە گوێرەی ئیبن حەوقەل ناوچەی جەزیرە لەوەڕگەی ھاوینەی کوردانی ھەزەبانەکان بووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bozarslan|یەکەم=Hamit|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 9781108473354&amp;redir_esc=y|سەردێڕ=The Cambridge History of the Kurds|دوایین٢=Gunes|یەکەم٢=Cengiz|دوایین٣=Yadirgi|یەکەم٣=Veli|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٧٣٣٥-٤|پەڕەکان=٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بوونی ھەزەبانەکان تۆمار کراوە لە سەدەی ١٠زی دا لە [[دوین]] لە [[ئەرمەنستان]]، کە بە کەنارەکانی دەریای کاسپی تێدەپەڕێت بۆ خاکی جەزیرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=James|یەکەم=Boris|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Le &quot; territoire tribal des Kurdes &quot; et l’aire iraqienne (xe-xiiie siècles): Esquisse des recompositions spatiales|ناونیشان=https://journals.openedition.org/remmm/3331#tocto1n3|journal=Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée|زمان=fr|issue=117-118|پەڕەکان=١٠١–١٢٦|doi=10.4000/remmm.3331|issn=0997-1327}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
لە ساڵی ٩٠٦ی زایینی، محەممەدی کوڕی بیلالی ھەزەبانی، [[نەینەوا|لادێکانی مووسڵی]] وێران کرد. فەرمانڕەوای [[دەوڵەتی حەمدانی|حەمدانییەکان]]، ئەبو ھیجا عەبدوڵڵای کوڕی حەمدان، بە سوپایەک بەدوای کەوت بەڵام تووشی شکست بوو. [[خەلافەتی عەباسی|خەلیفەی عەباسی بەغدا]] ھێزی پشتیوانی نارد و ئەبو ھیجا بەردەوام بوو لە بەدواکەتنی محمەدی بیلالی ھەزەبانی لەگەڵ ٥٬٠٠٠ خێزانی ھەزەبانی. لە دەرئەنجام ئاشتییەک کرا و محەممەدی کوڕی بیلال ناچار بوو ھەموو خاکەکانیان لە باکووری مووسڵ ڕادەستی ھۆزی [[داسنی]] و ھۆزی ھومەیدی بکاتن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brill|یەکەم=E. J.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=sP_hVmik-QYC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|سەردێڕ=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam: 1913-1936. S - Ṭaiba|ڕێکەوت=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٩٧٩٣-٣|پەڕەکان=١١٣٦-١١٣٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الموصلي، القس|یەکەم=سليمان صائغ|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 9782745179449&amp;redir_esc=y|سەردێڕ=تاريخ الموصل 1-2 ج1|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٧٩٤٤-٩|پەڕەکان=١٣١-١٣٢|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٠٤١ز، دوای شکستی غوزە تورکەکان و دواتر کۆمەڵکوژیان لە ئازەربایجان لەلایەن میر واسودانی ڕەوەندی و کوردانی ھەزەبانی. تورکەکان ھەڵھاتن بۆ ھەکاری لەوێ وێرانیان کرد. لە کۆتاییدا لەلایەن کوردەکانەوە شکستیان ھێنا و ١٥٠٠ پیاوی ھۆزەکی غوز کوژران و ڕزگاربووان لەلایەن کوردەکانەوە کران بە بەند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Peacock, Andrew (2017). [https://iranicaonline.org/articles/rawwadids &quot;Rawwadids&quot;]. Encyclopædia Iranica, online edition. New York.&lt;/ref&gt;

== تیرەی ھەزەبانییەکان ==
ھۆزی ھەزەبانی چەند تیرەیەکی لەخۆ دەگرت، لەمانەش زێرزاری (زرزاری)، ڕەوەندی، مێھرانی و مارانی. ھەر یەک لە خانەدانی [[شەدادییەکان|شەدادی]] و [[ئەییووبیان|ئەییووبی]] و [[ڕەوادی]] دەگەڕێنەوە سەر یەکێک لە تیرەکانی ھەزەبانی.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;{{rp|71-72}} {{sfn|Öpengin|2021|p=٣٠}}

== ناودارانی هۆزەکە ==

* محەمەد کوڕی بیلال ٩٠٦-٩٤٣
* جەعفەر کوڕی چەکۆ (لە دەوروبەری ساڵی ٩٤٣ - ٩٧٧، سەلماس و موسڵ)
* میر ئەبو هەیجا موسک کوڕی چەکۆ ٩٧٧ - ١٠٤٠
* ئەبو هەیجا کوڕی ڕەبیب ئەلدەولە  1040 ورمێ
* میر شەرەفەدین عیسا کوڕی موسک  1045
* میر سالار کوڕی موسا  1046
* میر ئەبولحەسەن عەلی کوڕی موسک  1046–48
* میر ئەبو عەلی حەسەن کوڕی موسک ١٠٤٨-٦٣
* میر ئەبو هەیجای دووەم، حوسێن کوڕی ئەبو عەلی ئەلحەسەن ١٠٦٣-١٠٨٠

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|2}}

== پەرتووکنامە ==
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-first1=Hamit |editor-last1=Bozarslan |editor-first2=Cengiz |editor-last2=Gunes |editor-first3=Veli |editor-last3=Yadirgi |یەکەم=Ergin |دوایین=Öpengin |سەردێڕ=The Cambridge History of the Kurds |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=٢٠٢١}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
[http://www.icollector.com/HADHABANI-KURD-Jastan-b-Rabib-al-Dawla-1060-1061-BI-dirham-5-56g-NM-ND_i11120436 نموونەی سکەی ھەزەبانی]

{{میرنشینە کوردییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی دەیەی ١١٤٠]]</text>
      <sha1>rtt13gnq5gyyqdpsee8nz85f265ix8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرووپی ٢٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123633</id>
    <revision>
      <id>1706239</id>
      <parentid>1701166</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4565" sha1="5e3jvbeoox3dg1dhqxg39r4axv9rg1q" xml:space="preserve">{{پپ}}
{{داتابۆکس
|وێنە = G20.svg
}}

'''گرووپی ٢١''' یان '''گرووپی ٢٠''' ({{بە ئینگلیزی|G-20}}) گرووپێک تێکەڵ لە وەزیرانی ئابووری و دارایی و بەڕێوەبەرانی بانکە ناوەندییەکانی بیست وڵاتی جیھانە. ئەم گرووپە تێکەڵە لە بەھێزترین وڵاتانی جیھان کە ٨٥٪ [[ئابووری]] جیھانیان لە دەست دایە. یەکەمین کۆبوونەوەی گرووپی ٢٠ لە ساڵی ١٩٩٩ لە [[بەرلین]] لە دوای قەیرانی دارایی ئاسیا لە ساڵی ١٩٩٧ ئەنجامدرا. چونکە ئەم قەیرانە کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر زۆربەی وڵاتانی [[جیھان]] ھەبوو. لە کۆبوونەوەکانی دەستپێکی گرووپی بیستدا، تەنھا وەزیرانی ئابوری و سەرۆکی بانکە ناوەندییەکان بەشداریان کرد؛ بەڵام دوای قەیرانی دارایی ساڵی ٢٠٠٧–٢٠٠٨، گرووپی ٢٠ کۆبوونەوەیەکی بەپەلەیان بە ئامادەبوونی سەرۆک و سەرۆک وەزیرانی وڵاتانی ئەندام ڕێکخست، کە لەوکاتەوە بەم شێوەیە بەردەوام بووە.

== ئەندامان ==
ئەم گرووپە لە وڵاتانی ژێرەوە پێکھاتووە.&lt;ref name=&quot;g20members&quot;&gt;[http://www.g20.org/about_what_is_g20.aspx G-20 Membership] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110504233459/http://www.g20.org/about_what_is_g20.aspx |date= ٤ی ئایاری ٢٠١١}} from the official G-20 website&lt;/ref&gt;
{{Col-begin}}
{{col-4}}
* {{ARG}}
* {{AUS}}
* {{BRA}}
* {{CHN}}
.:
 {{col-4}}
*{{DEU}}
*{{FRA}}
*{{ITA}}
*{{EGY}}
.:
{{col-4}}
* {{INA}}
* {{CAN}}
* {{JPN}}
* {{KOR}}
.:
 {{col-4}}
* {{RUS}}
* {{NGA}}
* {{MEX}}
* {{IND}}
.:.
{{col-4}}
* {{TUR}}
* {{UK}}
* {{ZAF}}
* {{USA}}
{{col-4}}
{{Col-end}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|G20}}
* [http://www.g20.org/ ماڵپەڕی فەرمی گرووپی ٢٠] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208153614/http://www.g20.org/ |date= ٨ی شوباتی ٢٠١١}}
* [http://www.bbc.co.uk/persian/business/2011/11/111107_pic_g20_countries.shtml شوێنی وڵاتانی گرووپی بیست لە ساڵی ٢٠١١]
{{گرووپی بیست}}{{Current G20 Leaders}}
{{تووڵی دەروازە|وڵاتەکان|مێژوو|ئابووری|کۆمەڵگا|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|زانستی سیاسەت}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:گرووپی بیست]]
[[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییە ئابوورییەکان]]

[https://www.visualcapitalist.com/mapped-the-top-10-billionaire-cities/][https://www.businessinsider.com/where-do-billionaires-live-top-cities-worldwide-ranked-2019-5#10-mumbai-is-a-city-of-imbalance-it-has-many-billionaires-but-half-of-its-population-lives-in-slums-1]
[[پۆل:وڵاتانی گرووپی بیست]]&lt;ref&gt;https://news.trust.org/item/20120613010100-sk134/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.boell.de/en/2016/11/30/rotating-g20-presidency-how-do-member-countries-take-turns?amp&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.unsdsn.org/brazil-is-the-first-g20-country-to-track-the-sustainable-development-of-all-its-cities&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.newstatesman.com/chart-of-the-day/2022/06/uk-economic-growth-slower-every-g20-russia&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://theconversation.com/the-g20-economies-explained-in-12-charts-33887&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.cityam.com/oecd-uk-predicted-to-perform-worst-of-all-g20-economies-except-russia/?amp=1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.huffpost.com/archive/ca/entry/best-and-worst-g20-countries-for-women-canada-tops-the-list-in_n_1593942/amp&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-g20-women-idUSBRE85C00420120613&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://theconversation.com/india-is-using-the-g20-summit-to-further-its-settler-colonial-ambitions-in-kashmir-205166&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.indiatoday.in/india/story/after-china-turkey-egypt-now-saudi-arabia-wont-attend-g20-meeting-in-srinagar-2382736-2023-05-22#&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://foreignpolicy.com/2023/05/14/egypt-netflix-queen-cleopatra-race-history-heritage-imperialism-afrocentrism/#main&lt;/ref&gt;
[[پۆل:پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا-کەنەدا]]
[[پۆل:پەیوەندییەکانی چین و ڕووسیا]]</text>
      <sha1>5e3jvbeoox3dg1dhqxg39r4axv9rg1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاندای کۆنگ فو ٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123866</id>
    <revision>
      <id>1705885</id>
      <parentid>1544840</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8923" sha1="avs54wfnfzeph90k191fvl6923re60q" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی فیلم
|ناو = Kung Pu Panda 3{{ھن}}پاندای کونگ فو ٣|وێنە = Kung Fu Panda 3 poster.jpg|سەرباس = پۆستەری فەرمی|دەرھێنەر = جێنیفەر یو نێڵسن{{ھن}}ئەلێساندرۆ کارلۆنی|بەرھەمھێنەر = مێلیسا کۆب|نووسین = جۆناثان ئەیبل{{ھن}}گلێن بەرجەر|سەرچاوەی چیڕۆک = |کاست = جاک بلاک{{ھن}}[[بڕایان کرانستن]]{{ھن}}[[ئەنجلینا جۆولی]]{{ھن}}[[جاکی چان]]{{ھن}}{{ھن}}جەی کەی سیمەنس|موزیک = [[ھانس زیمەر]]|وێنەگر = |دەستکاری = |ستۆدیۆ = [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]]|کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = [[وارنەر برەدرز]]|ڕێکەوتی دەرچوون = ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ماوەی فیلم = ١٢٢خولەک|وڵات = ویلایەتە یەکگرتووەکان|زمان = ئینگلیزی|تێچوون = ١٤٠ ملیۆن دۆلار|داھات =}}'''پاندای کونگ فو ٣ '''(بە [[ئینگلیزی]] Kung Fu Panda 3) ئەنیمەیشنێکی ئەمریکی-چینی، ئاکشن و کۆمێدییە.
بەرھەمھاتووە لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن|ستۆدیۆکانی دریمۆرکس]] و بڵاودەکرێتەوە لەلایەن کۆمپانیای [[فۆکسی سەدەی ٢٠ەم|فۆکسی سەدەی بیستەم]]. ئەنیمەیشنەکە دەرھێنراوە لەلایەن جێنیفەر یو نێلسن و ئەلێساندرۆ کارلۆنییەوە، و سیناریۆکەشی نووسراوە لەلایەن جۆناثان ئەیبل و گلێن بەرگەر. ئەنیمەیشنەکە تەواوکەری بەشی دووەمی زنجیرە فیلمەکەیە کە پێشتر لە ٢٠١١ دەرچووبوو. ھەروەھا ئەکتەران جاک بلاک، [[ئەنجلینا جۆولی]]، [[بڕایان کرانستن]]، ج[[جاکی چان|اکی چان]]، دەستن ھۆفمان، سێث ڕۆگان، لوسی لو، دەیڤد کرۆس، و جەی کەی سیمەنسە. وابڕیاریشە لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ بکەوێتە سینەماکەوە.

== چیڕۆک ==
لەم بەشەدا پۆ باوکی ڕاستەقینەی خۆی دەبینێتەوە و لەگەڵی گەشت دەکات بەرەو پەناگەیەکی نھێنی پانداکان، کە تێیدا پۆ ناتوانێ خۆی لەوێدا بگونجێ. پۆ لەوێ بە مێی مێی ئاشنا دەبێ کە پاندایەکی ھۆگرە مێیە، ھەروەھا بەپێی ڕێکەوتنێک لە منداڵییەوە وا دانراوە کە شوو بە پۆ بکات. لەلایەکی تریشەوە شەڕانگێزێک بەناوی کای دەست دەکات بە دزینی تواناکانی مامۆستا بەزێندراوەکانی کونگ فوی [[چین]] و بۆخۆیانی دەبات، بەمشێوەیەش پۆ دەبێ تەواوی پانداکان ئامادە بکات و ڕووبەرووی ئەو ھێزە خراپانە ببێتەوە کە دێنە بەرامبەریان.

== ئەکتەران و دەنگەکانیان ==
* جاک بلاک لە دەنگی پۆ
* [[ئەنجلینا جۆولی]] لەدەنگی پڵنگ (تایگرس)
* دەستن ھۆفمان لەدەنگی ماستەر شیفو
* [[بڕایان کرانستن]] لەدەنگی لی شان، باوکی ڕاستەقینەی پۆ، کە بۆیەکەمجارە دەردەکەوێ.
* [[جاکی چان]] لەدەنگی مەیموون
* سێث ڕۆگان لەدەنگی مانتیس
* لوسی لو لەدەنگی مار (ڤایپەر)
* دەیڤد کرۆس لەدەنگی کڕەین
* کەیت ھەدسن لەدەنگی مێی مێی
* جەی کەی سیمەنس لەدەنگی کای
* جەیمس ھۆنگ لەدەنگی بەڕێز پینگ
* ڕاندال دوک کیم لەدەنگی ئۆگوای
* ستیل گاگنۆن لەدەنگی باو

== یاری ڤیدیۆیی ==
یاری تایبەت بە فیلمەکە بەناوی (Kung Fu Panda: Showdown of Legendary Legends) لە مانگی ١١ی ٢٠١٥ دەردەچێ بۆ ھەریەکە لە [[کۆمپیوتەر]]، [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]]، [[پلەی ستەیشن ٣]] و ٤، ھەروەھا [[ئێکس بۆکس وان|ئێکس بۆکس وەن]]یش. یارییەکە گشت کارەکتەرەکانی ھەرسێ بەشی فیلمەکەی تیا دەبێ کە دەتوانی یارییان پێ بکەیت.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Kung_Fu_Panda_3|سەردێڕ = Kung Fu Panda 3|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٢٩ی ئازاری ٢٠١٨}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Kung Fu Panda 3|پاندای کۆنگ فو ٣}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|چین|دەیەی ٢٠١٠|ھۆڵیوود|کۆمەڵەی خۆر|کارتۆن|کۆمیدیا}}

{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە چینییەکان]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆکان]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە چینییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە چینییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا چینییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی پاندای کونگ فو]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]]
[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی هونەری جەنگی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆنگ فو]]
[[پۆل:فیلمەکانی زمانی ماندارین]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:ئەنیمەیشنییە ڕۆژاواییەکان کە کاریگەری ئەنیمێیان لەسەرە]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس ئەنیمەیشن]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ]]
[[پۆل:فیلمەکانی ھونەری جەنگی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە کۆمپیوتەریییەکانی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمە چینییەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەدەی ٢٠ی فۆکس]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی سەبارەت بە تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ھونەرە جەنگییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پەیوەندیی باوک و کوڕ]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی چین]]
[[پۆل:فیلمەکانی سیناریۆی جۆناتان ئایبڵ و گلێن بێرگەر]]
[[پۆل:فیلمەکانی وشیا]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە قازەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پاندای زەبەلاح]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە مێرووەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە مەیموونەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پڵنگەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕۆژاوایییەکان کە کاریگەریی ئەنیمێیان لەسەرە]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کۆنترۆڵکردنی دەروون]]</text>
      <sha1>avs54wfnfzeph90k191fvl6923re60q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەشت ھەرێمەکەی کۆریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123934</id>
    <revision>
      <id>1706095</id>
      <parentid>1548296</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆریا-کۆلکە، کۆریای باشوور-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1355" sha1="8f9rtd8c6e8ns7zlau9p8jg64evmmxv" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[File:Administrative divisions of Late Joseon.png|thumb|نەخشەی ھەشت پارێزگاکەی کۆریا]]
{{Infobox Korean name
| title = ھەشت پارێزگاکە
| hangul = 팔도
| hanja = [[wikt:八|八]][[wikt:道|道]]
| rr = Paldo
| mr = P'alto}}

لە سەردەمی [[جۆسۆن|خانەدانی جۆسۆن]]دا، [[کۆریا]] بەسەر ھەشت پارێزگادا دابەشبوو، کە بریتیبوون لەمانەی خوارەوە:
* [[پارێزگای چونگچیۆنگ|چونگچیۆنگ]]
* [[پارێزگای کانگوۆن (مێژوویی)|کانگوۆن]]
* [[پارێزگای گیۆنگگی|گیۆنگگی]]
* [[پارێزگای کیۆنگسانگ|کیۆنگسانگ]]
* [[پارێزگای ھامگیۆنگ|ھامگیۆنگ]]
* [[پارێزگای ھوانگھێی|ھوانگھێی]]
* [[پارێزگای جیۆلا|جیۆلا]]
* [[پارێزگای پیۆنگئان|پیۆنگئان]]

== سەرچاوەکان ==
*، «[[:en:Eight Provinces of Korea]]»، ویکیی ئینگلیزی.

{{ھەشت ھەرێمەکەی کۆریا}}

{{تووڵی دەروازە|کۆریا|کۆریای باشوور}}

{{کۆریا-کۆلکە}}
{{کۆریای باشوور-کۆلکە}}

[[پۆل:خانەدانی جۆسۆن]]
[[پۆل:ھەرێمەکانی کۆریا]]</text>
      <sha1>8f9rtd8c6e8ns7zlau9p8jg64evmmxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەژار زەھاوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125579</id>
    <revision>
      <id>1706281</id>
      <parentid>1460765</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6634" sha1="n966pjuzgz6p5a1xln7prwd7sdqiijv" xml:space="preserve">{{Orphan|date=شوبات ٢٠٢٠}}

[[پەڕگە:Hussein Zahawy.jpg|وێنۆک|زەھاوی لە کاتی دەف لێداندا بە جل و بەرگی کوردییەوە]]
'''حوسەین زەھاوی''' (1980- ) یا '''ھەژار زەھاوی'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.basnews.com/index.php/so/culture-arts/180489 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی شوباتی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160215232821/http://www.basnews.com/index.php/so/culture-arts/180489 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;http://auis.edu.krd/photo/kurdish-daf-workshop-hajar-zahawy {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170615141429/http://auis.edu.krd/photo/kurdish-daf-workshop-hajar-zahawy |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧ }}&lt;/ref&gt; ({{بە ئینگلیزی|Hajar Zahawy, Hussein Zahawy}}) ھونەرمەندێکی [[دەف]]ژەنی کوردە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =کۆکاڵچراڵ؛ حوسەین زەھاوی لە کۆکاڵچراڵدا| ناونیشان =http://www.culturalco-operation.org/artist_network/artist/15/Hussein_Zahawy| ڕەوشی ناونیشان=مردوو| ناونیشانی ئەرشیڤ =https://web.archive.org/web/20160216185858/http://www.culturalco-operation.org/artist_network/artist/15/Hussein_Zahawy| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =١٦ی شوباتی ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160216185858/http://www.culturalco-operation.org/artist_network/artist/15/Hussein_Zahawy |date=١٦ی شوباتی ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; ئەو بە ھاوکاریی [[سۆھراب پوورنازری]]دا [[گرووپی نیشتمان]]ی پێک ھێناوە.&lt;ref name=&quot;hollandfestival.nl&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hollandfestival.nl/en/program/2014/nishtiman/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160310004538/http://www.hollandfestival.nl/en/program/2014/nishtiman/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310004538/http://www.hollandfestival.nl/en/program/2014/nishtiman/ |date=١٠ی ئازاری ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sonicbids.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sonicbids.com/band/nishtiman/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی شوباتی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160216055601/https://www.sonicbids.com/band/nishtiman/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زەھاوی لەگەڵ گرووپی مۆسیقای جۆراوجۆردا وەکوو [[مۆسیقای کوردی|کوردی]]، [[مۆسیقای فارسی|فارسی]]، تورکی، یۆنانی و ھیندیدا ھاوکاری کردووە و بەرھەمی تاکەکەسیشی ھەیە. چەندین سی دیی بەرھەمھێناوە و لە ژمارەیەکی زۆر لە وڵاتەکانی دنیادا کۆنسێرتی ھەبووە. 
==ژیان==
زەھاوی لە ساڵی 1980دا لە بنەماڵەیەکی کورد  لە [[باشووری کوردستان]] لە دایک بووە. ساڵانی مناڵیی لە [[ئێران]] بە سەر بردووە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fabelhaft-storytellingfestival.at/home-2/home-en/artists/hussein-zahawy-en/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160527221357/http://www.fabelhaft-storytellingfestival.at/home-2/home-en/artists/hussein-zahawy-en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160527221357/http://www.fabelhaft-storytellingfestival.at/home-2/home-en/artists/hussein-zahawy-en/ |date=٢٧ی ئایاری ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; و دواتر لە ساڵی 1990دا چووە بۆ [[ئینگلتەرا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ماڵپەڕی ئەوەیکنینگ؛ ژیاننامەی حوسەین زەھاوی | ناونیشان = http://www.awakening.org/husseinzahawy/2_biography/index.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٧ی شوباتی ٢٠١٦ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20110423144033/http://www.awakening.org/husseinzahawy/2_biography/index.htm# | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی نیسانی ٢٠١١ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەر لە مناڵییەوە دەستی بە دەف لێ دان کردووە. لە تەمەنی سیانزە ساڵیدا بانگھێشت کراوە بۆ ئۆرکێسترای مۆسیقای کوردی لە ئەورووپادا. لە زانکۆی سواسی لەندەن (زانکۆی لێکۆڵینەوە ڕۆژھەڵاتی و ئەفریقییەکان) وانەی مۆسیقای ڕەگەزەکانی (Ethnomusicology) خوێندووە.

==مۆسیقا==
زەھاوی ئامێرە زەربییەکان و بە تایبەت [[دەف]] دەژەنێت. ئەو بە ھاوکاریی ھونەرمەندی کەمانچەژەن [[سۆھراب پوورنازری]]دا [[گرووپی نیشتمان]]ی پێک ھێناوە، نیشتمان گروپێکی مۆسیقای کوردییە کە ژەنیارانی لە شوێنە جۆراوجۆرەکانی کوردستانەوە خڕ کردووەتەوە و ئامانجی ناساندنی زیاتری مۆسیقای کوردی بە خەڵکی جیھانە.&lt;ref name=&quot;hollandfestival.nl&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sonicbids.com&quot;/&gt; ئەو جگە لە بەڕێوەبردنی کۆنسێرت لە وڵاتە جۆراوجۆرەکاندا ژمارەیەکیش وۆرکشاپی بۆ ناساندنی دەفی کوردی داناوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;http://www.mp3tunes.tk/download?v=WzHuqk83ahY{{بەستەری مردوو|url=http://www.mp3tunes.tk/download?v=WzHuqk83ahY |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی}}

{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ژەنیارانی کورد]]</text>
      <sha1>n966pjuzgz6p5a1xln7prwd7sdqiijv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەست (دەروونناسی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125583</id>
    <revision>
      <id>1706081</id>
      <parentid>1547735</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="721" sha1="klyfcil758d8ysv7d14n7kf0x94ytcg" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
لە [[دەروونناسی|دەروونناسیدا]] وشەی '''ھەست''' گل دراوەتەوە بۆ بەر [[کوڵوکۆ]] کەوتنی [[زەین]] لە حاڵی [[وشیاری|وشیاریدا]].
&lt;ref&gt;
VandenBos, Gary (2006) APA Dictionary of Psychology. Washington, DC: American Psychological Association
&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{reflist}}
{{پۆلی کۆمنز|Senses}}
{{شریتی دەروازە|دەروونناسی|فەلسەفە}}

{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:زاراوە فەلسەفییەکان]]
[[پۆل:ھۆشیاری]]
[[پۆل:ھەست]]
[[پۆل:ھەستکردن]]
[[پۆل:دیاردەناسی]]</text>
      <sha1>klyfcil758d8ysv7d14n7kf0x94ytcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەبوونی خودا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127116</id>
    <revision>
      <id>1705861</id>
      <parentid>1682093</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە، ئایین-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3244" sha1="3ro4rp7jts8lwsfava4fdpcahiq4vr7" xml:space="preserve">'''کێشەی بوونی خوا '''بەردەوام یەکێک لە شتە گرنگەکانەو بە درێژەی مێژوودا و تا ئێستاش زۆرترین قسەی وتووێژی زانا و فەلسەفییەکان لەسەرە وە بەردەوام فەیلەسووفەکان لە بیرۆکەگەلی جیاوازدا دەلیل گەلێکیان بۆ سەلماندنی بوون و نەبوونی خوا ھێناوەتەوە.&lt;ref&gt;Edwards, Paul. &quot;God and the philosophers&quot; in Honderich, Ted. (ed)The Oxford Companion to Philosophy, Oxford University Press, 1995.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Platinga, Alvin. &quot;God, Arguments for the Existence of,&quot; Routledge Encyclopedia of Philosophy, Routledge, 2000.&lt;/ref&gt;

== بوونی خوا ئاساییە و نابێ بسەلمێنرێت ==
ھێندێک لە باوەڕداران بە [[خوا]] دەڵێن بوونی خوا چتێکی ئاسایییە و نابێ بسەلمێنرێت بەڵام [[موسڵمان]]ەکان و [[گاور]]ەکان بەردەوام تێکۆشاون بوونی خوا بە [[عەقڵ]] و بیری مرۆڤانە بسەلمێنن. لە دەلیلەکانی بوونی خوا یەکیک ئەمەیە کە ئەم جیھانە بە ھەموو گەورەیی خۆیەوە ناتوانێ بێ خالق بووبێ و ئەم بیرە گێلانەیە. [[ناسر سوبحانی]] لە [[پەڕتووک]]ی «[[سەلماندنی بوونی خوا]]» و ھەروەھا ٤٠ زانای گەورەی موسڵمان و گاوریش لە کتێبێک بە ناوی «سەلماندنی بوونی خوا» خوا بە شێوەیەکی عەقلی دەسەلمێنن.

ھەروەھا بێباوەڕان بە خوایش چەند کتێبێک لە بواری سەلماندنی نەبوونی خوایان نووسیوە.

== سروشتی خوا باوەڕی ==
ئیسلام لە شتێک بە ناوی [[سروشت]]ی ئەڵلا ناو دەبات کە دەڵێت [[مرۆڤ]]مان بە ئەم سروشتەوە دروست کردووە {{قورئان|سوورەت=٣٠|ئایەت=٣٠|کوردی='''ئەی ئینسان بەدڵێکی پاک و بێگەردەوە ڕوو بکەرە بەرنامەو ئاینی خواو ئەملاولا مەکە، خەڵکینە ئێوەش پابەندی ئەو نەخشەیە بن کە خوا ئێوەی لەسەر دروست کردووە (واتە قورئان کەتەلۆک و نەخشەی ژیانی ئادەمیزادەکانە لێی لامەدەن)، ھیچ جۆرە گۆڕانکارییەک لە ھیچ نەخشەو دروستکراوێکی خوادا نی یە، ئا ئەوەیە دینی ڕاست و دروست، بەڵام زۆربەی خەڵکی ئەم ڕاستیانە نازانن'''.}} کە دەبینیت زۆربەی مرۆڤ لە سەرتاسەری جیھان لە ھەر ئایینێک بن بە شوێنی خوا یا ھێزێک دەگەڕێن کە بیپەرەستن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

{{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|دین|زانست}}

{{فەلسەفە-کۆلکە}}
{{ئایین-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:خواناسی]]
[[پۆل:بێخوایی]]
[[پۆل:خوا]]
[[پۆل:فەلسەفەی ئایین]]</text>
      <sha1>3ro4rp7jts8lwsfava4fdpcahiq4vr7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوڵی کوودەتا لە تورکیا (٢٠١٦)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128362</id>
    <revision>
      <id>1706269</id>
      <parentid>1595735</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6542" sha1="fe03trec310o7le87n6sn8ugbyv2b8s" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە ١٥ی تەممووزی ٢٠١٦، ھەوڵی کردنی [[کودەتا|کودەتایەک]] درا لە [[تورکیا]]. ئەم ھەوڵی کودەتایە پستڕاستکرایەوە لەلایەن سەرۆک وەزیران [[بینالی یڵدرم]] و سەرۆک کۆمار [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]]. کودەتاکە لەلایەن بەشێکی ھێزەکانی سوپای تورکیا ئەنجام درا، ڕێکخەرانی کودەتاکە دروستبوونی ئەنجومەنی ئاشتیان ڕاگەیاند کە ھەڵدەستێت بە بەڕێوەبردنی دەوڵەتی تورکیا. لە ئەنقەرە بۆمب لە ھەریەک لە پەرلەمان و کۆشکی سەرۆکایەتی تەقییەوە.

ئەردۆغان بانگی خەڵکی کرد کە بچنە سەر شەقامەکان لە دژی ھەوڵی کودەتاکە. لە ئەنجامی ئەمەشدا تێکەڵچوون دروستووە لەنێوان سەربازانی پشتگیریکەری کودەتا و ئەو کەسانەی ھەوڵیان داوە لێیان نزیک ببنەوە.&lt;ref name=&quot;APLiveBlog&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|authors=Suzan Fraser &amp; Dominique Soguel|ناونیشان=http://bigstory.ap.org/article/c33756424b73481db0655f4c3aed480f/turkish-military-attempted-coup-prime-minister-says|سەردێڕ=Turkish officials say coup attempt appears to have failed|agency=Associated Press|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180913120239/http://berkmancenter_webfeeds:@Pwf$97257@bigstory.ap.org/article/c33756424b73481db0655f4c3aed480f/turkish-military-attempted-coup-prime-minister-says|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;APLiveBlog&quot;/&gt; دەنگی تەقە بیستراوە لە نزیک فڕگە سەرەکییەکانی ئەنقەرە و ئەستەمبووڵ.

ڕاپۆرتەکانی میدیای تورکیا لە زاری ئاژانسەکانی ھەواڵگری تورکیاوە ڕایدەگەیەنن، کودەتاکە شکستی ھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.dengiamerika.com/a/3420830.html |سەردێڕ =میدیای تورکیا: هەوڵی کودەتاکە شکستی هێنا |بڵاوکەرەوە =دەنگی ئەمریکا |ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

== ڕووداوەکان ==
سەرەتا سەربازانی سوپای تورکیا لە ھەردوو پردی بۆسفۆر و سوڵتان ئەحمەد، کە بەشە ئاسیایییەکەی [[ئەستەمبوڵ|ئیستەنبوڵ]] دەبەستنەوە بە بەشە ئەوروپییەکەیەوە بڵاوەیان پێکرا. پاشان ژمارەیەک فڕۆکە بە ئاسمانی ئەنقەرەدا دەستیان بە سوڕانەوە کرد.

بەدیلگرتنی سەرۆکی بنەچەی سوپای تورکیا لەلایەن ژمارەیەک ئەفسەری پلەباڵای سوپاوە، گڵۆپی سەوزی کودەتاکەی داگیرساند و پاشان دەست بەسەر کەناڵی فەرمی حکومەتی تورکیادا گیرا.

کودەتاچییەکان کە خۆیان بە ئەنجومەنی ئاشتی سوپای [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]] ناساند، لە رێگەی تەرەتەوە، پەیامێکیان بڵاوکردەوە و رایانگەیاند: &quot;بۆ پاراستنی دیموکراسی و پێکەوەژیان و ئازادی تورکیا دەستیان بەسەر تەواوی دەسەڵاتەکانی تورکیادا گرتووە&quot;.

رەجەب تەیب ئەردۆغان، [[سەرۆک کۆماری تورکیا]] لە رێگەی تەلەفۆنەوە پەیوەندی بە کەناڵی سی ئێن ئێن تورکییەوە کرد و داوای لە گەلی وڵاتەکەی کرد کە بڕژێنە سەر شەقامەکان و دژی کودەتاکە بوەستنەوە.

لەگەڵ پەیامەکەی ئەردۆغاندا، خەڵک ڕژایە سەر شەقامەکان و خۆپیشاندانیان سازکرد، ئەمەش بوو بەھۆی دروستبوونی پێکدادان لە نێوان سەربازانی سوپا و خەڵکی سڤیل لەلایەک و سەرباز و پۆلیس لەلایەکی دیکەوە و سەدان سەرباز کە بە فەرمانی کودەتاچییەکان دەجوڵانەوە دەستگیر کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://rudaw.net/sorani/middleeast/turkey/1607201618 |سەردێڕ = کودەتاکەی ئەمجارەی تورکیا جیاواز بوو لە هەموو کودەتەکانی مێژووی ئەو وڵاتە |بڵاوکەرەوە = [[تۆڕی میدیایی ڕووداو]]|ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٦| زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== کاردانەوەکان ==
*سکرتێری گشتیی [[ناتۆ]]: [[یانس ستۆڵتنبێرگ]] لەبارەی ھەوڵی کودەتاکە لە تورکیا بە نووسراوێک ڕای گەیاند کە بە تەلەفۆن پەیوەندی بە وەزیری دەرەوەی تورکیا [[مەولود چاوش ئۆغڵو]] کردووە و دڵگرانی خۆی بەرامبەر ڕووداوەکان راگەیاندووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://aa.com.tr/ks/%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A7/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%AC%DB%8C%DA%BE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%84%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%BE%DB%95%D9%88%DA%B5%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DB%95%D8%AA%D8%A7-%D9%84%DB%95-%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7/608483 |سەردێڕ =کاردانەوەی جیھانی لەسەر ھەوڵی کودەتا لە تورکیا |بڵاوکەرەوە =ئاژانسی ئەنادۆڵ |ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٦| زمان =کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[داخستنی ویکیپیدیا لە تورکیادا لە ساڵی ٢٠١٧دا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|2016 Turkish coup d'état attempt}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|تورکیا|دەیەی ٢٠١٠}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:مێژووی ئەستەمبوڵ]]
[[پۆل:کوودەتا]]
[[پۆل:پێشێلکاری مافی مرۆڤ لە تورکیا]]</text>
      <sha1>fe03trec310o7le87n6sn8ugbyv2b8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەھرەزاد (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128398</id>
    <revision>
      <id>1706186</id>
      <parentid>1701906</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ئەکتەران */</comment>
      <origin>1706186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13679" sha1="7qrxvrcpdje4r2ts208td1r5i39cyfn" xml:space="preserve">{{Infobox television
| show_name            = شەھرەزاد
| image                = Shahrzadtvseries.jpg
| genre                = [[فیلمی دراما|دراما]]{{ھن}}[[فیلمی خۆشەویستی|خۆشەویستی]]{{ھن}}[[فیلمی ئاکشن|ئاکشن]]{{ھن}}[[فیلمی ڕازئامێز|ڕازئامێز]]
| writer               = [[حەسەن فەتحی]]{{ھن}}[[نەغمە سەمینی]]
| director             = [[حەسەن فەتحی]]
| starring             = [[شەھاب حوسێنی]]{{ھن}}[[عەلی نەسیریان]]{{ھن}}[[تەرانە عەلیدۆستی]]{{ھن}}[[مستەفا زەمانی]]{{ھن}}[[پەریناز ئیزەدیار]]{{ھن}}[[مەھدی سوڵتانی]]{{ھن}}[[مەحموود پاکنیەت]]
| theme_music_composer = [[فەردین خەلاتبەری]]{{ھن}}[[ئەمیر تەوەسوڵی]]
| opentheme            =
| endtheme             =
| country              = {{IRN}}
| language             = [[فارسی]]
|num_episodes          = ٢٨
| producer             = [[محەممەد ئیمامی]]
| location             = [[تاران]]
| runtime              = ٦٠ خولەک
| company              = گرووپی فاتمی
| distributor        = Film Net &amp; Tasvir Gostar Pasargad
| network              =
| picture_format       = [[١٦:٩]]
| first_aired          = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥
| last_aired           = ٩ی ئایاری ٢٠١٦
| website              = http://shahrzadseries.com/
}}
'''شەھرەزاد''' ({{بە فارسی|شهرزاد}}) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی خۆشەویستی و مێژووییی وڵاتی [[ئێران]]ە. زنجیرەکە لەلایەن [[حەسەن فەتحی]] و [[نەغمە سەمینی]] نووسراوە، و لەلایەن حەسەن فەتحییەوە دەرھێنراوە.&lt;ref&gt;[http://www.khabaronline.ir/detail/460411/culture/television 4 قسمت از سریال حسن فتحی آماده نمایش شد / شهرزاد با الف ویژه می‌آید] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160930041105/http://www.khabaronline.ir/detail/460411/culture/television |date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}، خبر آنلاین&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.counterpunch.org/2016/04/29/class-struggle-and-westoxication-in-pahlavi-iran-a-review-of-the-iranian-series-shahrzad/ |سەردێڕ=Class Struggle and Westoxication in Pahlavi Iran: a Review of the Iranian Series ‘Shahrzad’ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170215082505/http://www.counterpunch.org/2016/04/29/class-struggle-and-westoxication-in-pahlavi-iran-a-review-of-the-iranian-series-shahrzad/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.caffecinema.com/new/index.php/tv/item/4347-خبر-کافه-سینما-شهرزاد-حسن-فتحی-نخستین-سریال-ترانه-علیدوستی.html «&quot;شهرزاد&quot; حسن فتحی نخستین سریال ترانه علیدوستی»]. &amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;
کاتی ڕووداوەکانی زنجیرەکە لە دەوری [[کودەتای ١٩٥٣ی ئێران]]ە. ئەم زنجیرەیە لەلایەن وەزارەتی کەلتوور و ڕێبەرایەتیی ئیسلامیی ئێرانەوە ڕێی پێدراوە، بە شێوەی سەرھێڵ و دی ڤی دی بەردەستە. ئەکتەرە سەرەکییەکانی زنجیرەکە [[تەرانە عەلیدۆستی]]، [[شەھاب حوسێنی]]، [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئیزدیار]]، [[عەلی نەسیریان]]، و [[مستەفا زەمانی]].
زنجیرەکە بەرھەمی ٢٠١٥یە. پێک دێت لە ٢٨ ئەڵقەی ٦٠ خولەکی.

== چیرۆک ==
چیرۆکەکە لەبارەی خۆشەویستی نێوان دوو گەنجە؛ شەھرەزاد و فەرھاد، شەھرەزاد خوێندکاری پزیشکییە، و فەرھادیش خوێندکاری زانکۆیە و لە ھەمان کاتیش لە بەشی ئەدەبیی گۆڤارێک نووسەرە. باوکەکانی ئەو دوو گەنجە بەردەست و پیاوی ئاغایەکن بە ناوی بزورگ ئاغا، کە ڕێستۆرانتێکی داوە بە باوکی شەھرەزاد (جەمشید) و فەرشفرۆشییەکیش بە باوکی فەرھاد (ھاشم).

بوزورگاغا ژنەکەی و دوو کوڕی لە ڕووداوی ھاتوچۆ لەدەست داوە، تەنیا کچێکی بە ناوی شیرین ماوە، کە کردوویەتی بە ژنی برازایەکی بە ناوی قوباد، کێشەی ئەو ژن و مێردە ئەوەیە کە منداڵیان نابێت.

کاتی چیڕۆکەکە لە دوای کودەتاکەی ١٩٥٣ی ئێرانە، لە ماوەی گرژی و ئاڵۆزییەکانی ئەو کودەتایە فەرھاد تاوانباردەکرێت بە کوشتنی پیاوێک و بەمەش تووشی گرتن دەبێت، و سزای کوشتنی بەسەر دەسەپێندرێت؛ بەڵام بەھۆی ھەوڵی بزورگاغا ڕزگاری دەبێت.

شەھرەزاد کە ماوە ماوە سەردانی ماڵی بزورگاغا دەکات بە مەبەستی دەرزی لێدان لە بوزورگاغا، لەو ماوەیە بزورگاغا داوای ئەوەی لێ دەکات کە ھاوسەرگیری لەگەڵ قوبادی زاوای بکات، سەرەڕای ناقایلیی شەھرەزاد بەم داوایە بەڵام ناچاردەکرێت بە شووپێکردنی. سەرەتای ھاوسەرگیریی شەھرەزاد و قوباد پەیوەندی نێوانیان لاوازە بەڵام دواتر ئاسایی دەبێت، بەتایبەتی قوباد کە خۆشەویستییەکی زۆر بۆ شەھرەزاد دەنوێنێت. ئەوان کوڕێکیان دەبێت، ئەم منداڵبوونە زۆر کار لە شیرینی کچی بزورگاغا دەکات، ڕقوکینەی بەرامبەریان زیاد دەبێت و تووشی نەخۆشیی دەروونی دێت. بەبیانووی خراپیی باری دەروونیی شیرین و کەمبایخبوونی لای قوباد، بزورگاغا قوباد ناچار دەکات کە لە شەھرەزاد جیاببێتەوە، بەمەش کێشەکان قووڵتر دەبنەوە.

فەرھاد لە پاش ھاوسەرگیری شەھرەزاد لەگەڵ قوباد تووشی چەند گرفتێک دەبێت کە پەیوەندیدارن بە بابەتی کوشتن و دەستگیرکردنەکەی. ھەروەھا دەکەوێتە داوی خۆشەویستی ژنێکەوە بە ناوی ئازەر، بەڵام ماوەی خۆشەویستییەکەیان کەمە، بە خۆکوشتنی ئازەر کۆتایی دێت.

دوای ھەموو ئەو ڕووداوانە جارێکی تر فەرھاد و شەھرەزاد لەگەڵ یەکتر دادەنیشنەوە و یەکتردەبینن و بڕیاری ھاوسەرگیر دەدەن.

== وەرزەکان ==
[[پەڕگە:Shahrzad series closing ceremony in Milad Tower (2).jpg|260px|وێنۆک|ئەکتەرانی زنجیرەکە، لە ڕێوڕەسمی تەواوبوونی زنجیرەکە لە [[تاوەری میلاد]].]]زنجیرەکە سێ وەرزی لێ بەرھەم ھێنراوە.

== ئەکتەران ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background:white; color: Black&quot; | ئەکتەر
! style=&quot;background:white; color: Black&quot; | ڕۆڵ
! style=&quot;background:white; color: Black&quot; | ڕوونکردنەوە
! style=&quot;background:white; color: Black&quot; | وەرز
|-
| [[عەلی نەسیریان]]|| بوزورگ ئاغا دیوانسالار || باوکی شیرین
|-
| [[تەرانە عەلیدۆستی]] || شەھرەزاد سەعادەت || ڕۆڵی سەرەکیی زنجیرەکە
|-
| [[شەھاب حوسێنی]] || قوباد دیوانسالار || مێردی شیرین و شەھرەزاد
|-
| [[مستەفا زەمانی]] || فەرھاد دەماوەندی || خۆشەویستی شەھرەزاد
|-
| [[پەریناز ئیزەدیار]] || شیرین دیوانسالار || کچی بوزورگ ئاغا و ژنی قوباد
|-
| [[مەھدی سوڵتانی]]|| ھاشم دەماوەندی || باوکی فەرھاد
|-
| [[مەحموود پاکنێت]] || جەمشید سەعادەت || باوکی شەھرەزاد
|-
| [[ابوالفضل پورعرب]] || حیشمەت پاشایی || دەستڕاستی بوزورگ ئاغا
|-
| [[ھومەن بەرق‌ نورد]]|| سەرھەنگ تەیمووری || سەرھەنگی پۆلیس و دۆستی بوزورگ ئاغا
|-
| [[پرویز فلاحی پور]] || نوسرەت پاشایی || دەستڕاستی بوزورگ ئاغا
|-
| [[غەزەل شاکری]]|| ئازەر گولدەرایی || خۆشەویستی فەرھاد
|-
| [[گلارە عەباسی|گلاره عباسی]]|| ئەکرەم || ندیمە شیرین
|-
| [[جمشید ھاشمپور]] || سرگرد فولاد شکن || لێکۆڵەری پۆلیس
|-
| [[فریبا متخصص]] || مەرزییە || دایکی فەرھاد
|-
| [[سوھەیلا ڕەزەوی]]|| پەروین || دایکی شەھرەزاد
|-
| [[مونا احمدی]] || سیمین سەعادەت || خوشکی شەھرەزاد
|-
| [[نسیم ادبی]] || حومەیرا سەعادەت || خوشکی شەھرەزاد
|-
| [[امیرحسین ڕستمی]] || بابەک یگانە || ھاوکار و ھاوڕێی فەرھاد
|-
| [[مینا وحید]] || مریەم مھرزاد || دەستگیرانی بابەک
|-
| [[پانتا پەناھیھا]]|| شەربەت ||دەستگیرانی تەقی ڕەفعەت
|-
|[[سام نووری]]
|پارێزەر سێدغور نوری
|
|-
| [[ڕامین ناصرنصیر]] ||ھۆشەنگ || مێردی حومەیرا
|-
| [[امیرحسین فتحی]] || مملی (ھومایون مھتدی) || سیخوڕی حیشمەت
|-
| [[جمشید گرگین]] || بێھبوودی || دوژمنی بوزورگ ئاغا
|-
| [[مھران نائل]] || ئەرشەد || ھاوکاری فەرھاد
|-
| [[فرشید صمدی پور]] || ذبیح || نوچە بزرگ آقا
|-
| [[پرویز بزرگی]] || ڕجب || نوچە بزرگ آقا
|-
| [[محمد یگانھ]] || اسد || نوچە بزرگ آقا
|-
| [[ناھید مسلمی]] || بتول || دایە کبیر
|-
| [[ساقی زینتی]] ||مەلمەل || خزمەتکاری ماڵی بوزورگ ئاغا
|-
| [[نھال دشتی]] ||میترا دەماوەندی || خوشکی فەرھاد
|-
| [[منوچھر زندە دل]] ||سەرھەنگ سوھەیلی || سەرھەنگی پۆلیس
|-
| [[ھادی قمیشی]] ||شیروانی|| دوژمنی بوزورگ ئاغا
|-
| [[حمیدرضا آذرنگ]] || ستوان محمدی|| مسئول پروندە سوءقصد بە بزرگ آقا (مھمان)
|-
| [[بانی پال شومون]] ||ئەسفەندیاری || ڕئیس آذر گلدرەای
|-
| [[عباس ظفری]] || پدر اکرم || بازیگر مھمان
|-
| [[پاشا جمالی]] || ئەسغەڕی || شاگردی ھاشم
|-
| [[پریسا صبورنژاد]] || سەعیدە || بەرگدروو و دۆستی شەھرەزاد
|-
| [[ڕەزا کیانیان]] || شاپوور بێھبوودی || برادر ناتنی شھرام بھبودی || ٢٬٣
|}

== خەڵاتەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ساڵ
! خەڵات
! پۆلین
! پاڵێوراو
! ئەنجام
|-
| rowspan=&quot;9&quot;|٢٠١٦
| rowspan=&quot;9&quot;|{{چینی ناوەند}}١٦ەمین خەڵاتی حافز&lt;ref&gt;[http://www.tehrantimes.com/news/404605/First-Kiarostami-prize-awarded-to-Fish-and-Cat-director The Hafez Awards was held at Tehran’s Vahdat Hall, First Kiarostami prize awarded to “Fish and Cat” director - Tehran Times]&lt;/ref&gt;{{کۆتایی}}
|-
| باشترین زنجیرە
| شەھرەزاد
| {{براوە}}
|-
| باشترین دەرھێنەر
| [[حەسەن فەتحی]]
| {{براوە}}
|-
| باشترین ساوەند تراک
| [[موحسین چاوەشی]] لەگەڵ سینا
| {{nom}}
|-
| rowspan=2| باشترین ئەکتەری نێر
| [[شەھاب حوسەینی]]
| {{nom}}
|-
| [[عەلی نەسیریان]]
| {{won}}
|-
| rowspan=2| باشترین ئەکتەری مێ
| [[ترانە علیدۆستی]]
| {{nom}}
|-
| پەریناز ئیزدیار
| {{nom}}
|-
| rowspan=1| خەڵاتی ئەزموونی ژیان
| [[جەمشید حیشەمدپور]]
| {{won}}
|}

== وەرگێڕانی کوردی ==
زنجیرەکە دوو جار وەرگێڕدراوە و دۆبلاژکراوە بۆ کوردی، لەلایەن کەناڵی [[تۆڕی میدیایی بیابان|تەلەڤیزیۆنیی نێوخۆییی بیابان]] و [[کوردسات|کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی کوردسات]]. کوردسات زنجیرەکەی لە مانگەکانی تەممووز و ئابی ٢٠١٦ پەخشکرد لە ٣٣ ئەڵقە.

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20160716181915/http://shahrzadseries.com/ ماڵپەڕی فەرمی]

== سەرچاوەکان ==
&lt;div class=&quot;reflist references-small references-column-count references-column-count-2&quot; style=&quot;column-count: 2;&quot;&gt;
{{سەرچاوەکان}}https://web.archive.org/web/20160723093550/http://en.shahrzadseries.com/synopsis
&lt;/div&gt;
{{تووڵی دەروازە|زنجیرە فیلم|ئێران|تەلەڤیزیۆن}}
{{پۆلی کۆمنز|Shahrzad}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]]</text>
      <sha1>7qrxvrcpdje4r2ts208td1r5i39cyfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەورەبان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128692</id>
    <revision>
      <id>1706228</id>
      <parentid>1581952</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (نژیاروانی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6520" sha1="lliftiy0pn0sicfuwxl7zrlxxo2lmne" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Attic-roof-DE-0a.jpg|300px|وێنۆک|ھەورەبانێک]]
'''ھەورەبان''' بەرزترین بەشی [[خانوو]]ێکە، کە ڕاستەخۆ دەکەوێتە ژێر [[بان]]ی خانووەکە، بە زۆری یەک [[پەنجەرە]]ی بچووی ھەیە، و بۆ گەیشتن پێی کەڵک لە پەیژە وەردەگیرێت. ھەندێک جار بەکاردەھێندرێت وەکوو کۆگا. ھەندێک خەڵکیش وەکوو [[ژووری نووستن]] بەکاری دەھێنن. گەیشتن بە ھەورەبان کارێکی قورسە، ھەر لەبەرەوەیە زۆربەیان فەرامۆشدەکرێن و بەکارناھێندرێن. ئەوان دەتوانن یارمەتی مانەوەی [[پلەی گەرمی]]ی خانووەکان بە جێگیری بدەن.

==ھەواگۆڕکێ==
[[پەڕگە:Louver (PSF).png|وێنۆک|250پیکسڵ|ڕاست|ھەواکێشی لۆڤەر &lt;small&gt;(کراوە)&lt;/small&gt;ی سەربان لە سەربانی سێگۆشەییدا]]
ڕەمزە [[تەلارسازی]]یە سەردەمییەکان ڕێگە بە سەربانی ھەواگۆڕکێ کراو و نەکراو دەدەن لە ھەموو کەش و ھەوایەکدا، ئەگەر بیناکە بە شێوەیەکی دروست دروست کرابێت.&lt;ref name=&quot;bscuav&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BSD-102, Understanding Attic Ventilation |ناونیشان=https://buildingscience.com/documents/digests/bsd-102-understanding-attic-ventilation |بڵاوکەرەوە=Building Science Corporation |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; بەڵام، سەربانە بەتاڵەکان بەزۆری دەبێت ھەواگۆڕکێیان بۆ بکرێت&lt;ref name=&quot;Council2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=International Code Council|سەردێڕ=2015 International Building Code Illustrated Handbook|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6eBTCgAAQBAJ&amp;q=%22attic+spaces%22|ساڵ=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill Education|شوێن= New York|ژپنک=٩٧٨-١-٢٥٩-٥٨٦١٣-٢|پەڕەکان=٥٠٦ (Section ١٢٠٣.٢)}}&lt;/ref&gt; بۆ کەمکردنەوەی کۆبوونەوەی [[گەرما]] و [[شێ]] کە دەبنە ھۆی گەشەکردنی [[قارچک]] و داڕزانی تەختەی سەقف و دارە پانکەکانی بنمیچ. لە کەش و ھەوای سارددا، ھەواگۆڕکێ ھاوکارە لە ڕێگریکردن لە دروستبوونی بەستەڵەکی سەر سەقف و دزەکردنی [[ئاو]] کە بەھۆی ئەوەوە دروست دەبێت. لە کەش و ھەوای گەرمدا، ھەواگۆڕکێ بارگرژیی ساردکەرەوەکان کەمدەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;bscuav&quot;/&gt;

ھەندێک جار سەقفێکی گەرمکراو لەگەڵ بەربەستێکی ھەڵمی ناوخۆیی لە سەربانی ھەواگۆڕکێ کراو باشترە. لەو ناوچانەی مەترسیی ئاگرکەوتنەوەی کێوییان ھەیە، ئەگەری ھەیە پریشک بچێتە ناو ھەواکێشی سەربانەکان، بۆیە خانووەکان بەبێ ھەواکێش سەلامەتترن. ئەو ناوچانەی بارانی بەھێزیان ھەیە، تەم یان تەمومژی دەریایی ڕەنگە باشتر بێت خانووەکانیان سەقفی گەرمکراویان ھەبێت نەک ھەواکێش. سەربانێکی نیشتەجێبوون، یان ژوورێکی نیشتەجێبوون بەبێ سەربان ڕەنگە سەقفێکی گەرمکراوی بەکار بھێنێت بۆ ئەوەی ھەوای شێداری ناوچەی نیشتەجێبوون نەتوانێت لەسەر کەرەستەکانی سەقفەکە بە ئاو ببێتەوە. ھەروەھا، بینایەک کە سەقفێکی ئاڵۆزی ھەیە یان زۆر کون و کەلەبەر لە نێوان ناوچەی ڕێکخراو و سەربانەکەدا ھەیە، ڕەنگە بتوانێت بە سەقفێکی گەرمکراو و بەربەستێکی ھەڵمی، ئاوبوونەوەی شێ باشتر یان بە تێچوویەکی کەمتر کۆنتڕۆڵ بکات.&lt;ref name=&quot;bscuav&quot;/&gt;

یەکێک لە داواکارییە باوەکانی کۆد ئەوەیە کە کۆی ڕووبەری ھەواکێشی سەربان یەکسان بێت یان گەورەتر لە ١/١٥٠ی ڕووبەری زەویی سەربانەکە، لەگەڵ ئەوەی ٥٠ لەسەد یان زیاتری ڕووبەری ھەواکێشەکە لە بەشی سەرەوەی سەربانەکەدا بێت. ھەواکێشەکان و [[لۆڤەر]]ەکان دەبێت بە ئاراستەی پێچەوانەی بای زاڵ بن بۆ ڕێگریکردن لە بارانی بەھێز. ھەواکێشی سۆفیت لە ژێر ڕەخەکان بەزۆری ھەواکێشی نزم دابین دەکەن. ھەواکێشی لۆڤەردار لە [[سەربانەی سێگۆشەیی]]ەکاندا دەتوانن ھەواکێشی بەرز لە خانووی بچووک یان سەربانی سێگۆشەیی کورتدا دابین بکەن.

ئەگەر لووتکەی سەقفەکە کراوە بێت، ھەندێک سیستەمی سەقفی کانزایی دەتوانن ھەواکێشی لووتکە لە درێژایی تەواوی ھێڵی لووتکەی سەقفەکە دابنێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=How to install a metal roof ridge cap |ناونیشان=http://www.abcmetalroofing.com/How-to-Install-a-Ridge-Cap/ |بڵاوکەرەوە=American Building Components |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230308052501/https://www.abcmetalroofing.com/How-to-Install-a-Ridge-Cap/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; جۆرە جیاوازەکانی ھەواکێشی توربین و [[پانکەی ھەواکێشی سەربان|پانکەکانی دەرکردنی ھەوا]] دەتوانن یارمەتیدەر بن لە ھەواگۆڕکێی سەربان و کەمکردنەوەی ڕووبەری پێویستی ھەواکێشە پاسیڤەکان.

== سەرچاوەکان ==

{{تووڵی دەروازە|نژیاروانی}}

{{پۆلی کۆمنز|Attics}}
{{سەرچاوەکان}}

{{نژیاروانی-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:خانووەکان]]
[[پۆل:ژوورەکان]]
[[پۆل:دیوەکان]]</text>
      <sha1>lliftiy0pn0sicfuwxl7zrlxxo2lmne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قوڕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129380</id>
    <revision>
      <id>1705812</id>
      <parentid>1705441</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6782" sha1="rrlnx7hpke6ljnujfkcuc8pyjveo0rp" xml:space="preserve">'''قوڕ''' تێکەڵەیەکە لە [[خاک|خۆڵ]] و [[ئاو]]، لە کۆنەوە لە جیاتی [[چەمەنتۆ]] و گەچ بەکارھاتووە بۆ دروستکردنی شوێنی حەوانەوە، بەڵام ئێستا کەمتر کاری پێ دەکرێت، ئەمە ئێستا زیاتر لە [[گوند|گوندەکان]] باوە.

== بیناسازی و بنیادنان ==
[[پەڕگە:Punjabi_Home.JPG|وێنۆک|ماڵێکی [[قوڕوپاچن|قوڕسوێندراو]] لە پاکستان]]
[[پەڕگە:Fortaleza_de_Bam,_Irán,_2016-09-23,_DD_09.jpg|وێنۆک|قەڵای [[ارگ بم|ئارگی بم]] لە ئێران، گەورەترین باڵەخانەی قوڕین لە جیهاندا]]

=== مادەی بەستەرەوە (glue) ===
لە پیشەسازیی [[بیناسازی|بیناسازیدا]]، قوڕ مادەیەکی شلەو و دەکرێت بۆ داپۆشین، مۆركردن، یان بەیەکەوەلکاندنی مادەکان بەکاربهێنرێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mahajan |یەکەم=Bhushan |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://civiconcepts.com/blog/types-of-building-materials |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=15 Types of Building Materials Used in Construction}}&lt;/ref&gt; وشەی «قوڕ» بۆ چەندین مادەی شلەوکەی جیاواز بەکاردێت کە لە بیناسازیدا بەکاردێن، لەوانەش، قوڕاو، گەچ، ستوکۆ و [[کۆنکریت|کۆنکرێت]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== مادە ===
قوڕ، خشتە، [[گڵ]] و چەندین ناوی تر لە مێژوودا بە هاومانای یەکدی بەکارهاتوون بۆ دەربڕینی تێکەڵەیەک لە ژێرخاک و ئاو، کە ڕەنگە [[بەرد]]، [[چەو]]، کا، بەردی هاڕاو، یان [[قیر|قیری]] بۆ زیاد کرابێت.&lt;ref&gt;Minke, G. (2006). ''Building with Earth: Design and Technology of a Sustainable Architecture'' (2nd ed.). Birkhäuser. pp. 10–13&lt;/ref&gt; ئەم مادەیە بە چەندین شێوازی جیاواز بۆ دروستکردنی دیوار، زەوی و تەنانەت سەقفیش بەکارهاتووە.&lt;ref&gt;Wang, S., Wang, H., &amp; Wang, J. (2024). Properties of Sustainable Earth Construction Materials: A State-of-the-Art Review. ''Sustainability'', ''16''(2), 670. &lt;nowiki&gt;https://www.mdpi.com/2071-1050/16/2/670&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; بۆ هەزاران ساڵ، لە زۆربەی ناوچەکانی جیهاندا باو بوو کە دیوارەکان بە بەکارهێنانی خشتی قوڕین ڕووەکانیش بە قوڕ و پوش داپۆشرێن.&lt;ref&gt;Houben, H., &amp; Guillaud, H. (1994). ''Earth Construction: A Comprehensive Guide''. Intermediate Technology Publications. pp. 1–3&lt;/ref&gt;

==== خشتی قوڕین ====
[[پەڕگە:Amran.jpg|وێنۆک|ماڵێکی قوڕین لە شاری [['عمران]]، یەمەن]]
قوڕ دەکرێت بکرێتە خشتی قوڕین، کە پێی کەرپوچ، بە تێکەڵکردنی قوڕ لەگەڵ ئاو، پاشان خستنەی ناو قاڵب و دواتر وشککردنەوەی لە هەوای کراوەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=admin_666 |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.yourhome.gov.au/materials/mud-brick |ئیش=yourhome.gov.au |سەردێڕ=Mud brick}}&lt;/ref&gt; کا هەندێک جار وەکو مادەی بەستەرەوە لە ناو خشتەکاندا بەکاردێت، چونکە دەیانکاتە مادەی تێکەڵاو. لەو کاتەی کە خشتەکە خەریکە دەشکێت، کاکە هێزەکە بە یەکسانی بە ناو خشتەکەدا بڵاو دەکاتەوە و ئەگەری شکان کەم دەکاتەوە.&lt;ref&gt;Smith, Michael G. ''The Cobber’s Companion: How to Build Your Own Earthen Home''. Cottage Grove: Cob Cottage, 1998. Print.&lt;/ref&gt; ئەم جۆرە باڵەخانانە دەبێت لە [[ئاوی ژێرزەوی]] پارێزراو بن، لە ڕێگەی دروستکردن لەسەر بنەمایەکی مۆسکۆبی، خشتی سوورکراوە، بەرد یان پاشماوەی تاشەبەرد، و هەروەها لە بارانی بەهێزی لە کەشوهەوا تەڕەکاندا خشتە قوڕییەکانی ئادۆبی باو بوون لەلایەن هیندییەکانی پوێبلۆوە بۆ دروستکردنەوەی ماڵەکانیان و پێکهاتە پێویستەکانی تریان. لە هەندێک وڵاتدا تەواوی شارەکان لە خانووی خشتی قوڕین دروست کراون. سەنێری مانگا و پاشماوەی بایۆلۆجی بۆ ڕێکخستنی کەشوهەوای ناوماڵ دەخرێنە ناو قوڕەکەوە.&lt;ref&gt;[https://www.tudelft.nl/2020/citg/bricks-made-out-of-mud-and-cow-dung-to-regulate-indoor-climate Bricks made out of mud and cow-dung to regulate indoor climate]&lt;/ref&gt;

==== خشتی سوورکراوە ====
قوڕێک کە زیاتر گڵە، یان تێکەڵەیەکە لە گڵ و لم، دەکرێت بۆ دروستکردنی کەرەستەی گڵین بەکاربێت، کە یەکێک لە جۆرەکانیان [[خشت|خشتی]] سوورکراوەی باوە.&lt;ref&gt;Riaz, M., Tahir, M., Javed, M., Khurshid, H., &amp; Khan, Z. (2021). Manufacturing of Clayey Bricks by Synergistic Use of Waste Brick and Ceramic Powders as Partial Replacement of Clay. ''Sustainability'', ''13''(18), 10214. &lt;nowiki&gt;https://www.mdpi.com/2071-1050/13/18/10214&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; خشتی سوورکراوە بەهێزترە بەڵام بڕێکی زۆر لە وزە بۆ بەرهەمهێنانی تەرخان دەکرێت.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Moreno-Maroto, J. M., Alonso-Fariñas, B., &amp; Alonso-Santurde, R. (2023). Unfired Bricks from Wastes: A Review of Stabiliser Technologies, Performance Metrics, and Circular Economy Pathways. ''Sustainability'', ''15''(11), 1861. https://www.mdpi.com/2075-5309/15/11/1861.&lt;/ref&gt;

==== قوڕی جێگیرکراو (سەقامگیر) ====
قوڕی جێگیرکراو (خاک، گڵ) ئەو قوڕەیە کە مادەیەکی بەستەرەوەی وەکو چیمەنتۆ یان قیر بۆ زیاد کراوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; نموونەکانی بریتین خاکی چیمەنتۆیی.&lt;ref&gt;UNIDO. (n.d.). ''Mud Stabilized Blocks: Production and Use - Technical Manual''. United Nations Industrial Development Organization. p. 4. &lt;nowiki&gt;https://downloads.unido.org/ot/48/56/4856020/ALIMDJANOV_TII_BCI_KYR_2016_140116_ENG.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Mud}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}

[[پۆل:خۆڵ]]
[[پۆل:ژینگەناسیی ئاوی]]</text>
      <sha1>rrlnx7hpke6ljnujfkcuc8pyjveo0rp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرێجەنە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130064</id>
    <revision>
      <id>1706243</id>
      <parentid>1701049</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4592" sha1="qe5zjkb8o3gdgrwq96uko9buv0rogx3" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Hinge 04.jpg|وێنۆک|گرێجەنە]]

'''گرێجەنە'''، '''ئەنجامە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=ھەژار، ھەنبانە بۆرینە، تاران، چاپەمەنیی سرووش، ل ١٥٣، ١٣٨٨، ISBN 978-964-376-516-3}}&lt;/ref&gt;''' یان '''لەولا''' ئامێرێکی [[جومگە|جومگەدارە]] بۆ بەستنەوەی دوو کوت بەیەکەوە. بە جۆرێک کە یەکێک یان ھەردوو کوتەکە بتوانن لە دەوری تەوەری گرێجەنەکە چەند دەرەجەیێک بگەڕێن.

== جۆرەکانی گرێجەنە ==
گرێجەنە زۆر جۆری ھەیە ئەمەش بەپێی جۆری دەرگا وبەکارھێنانەکەی دەگۆڕدرێت ئەمانەی خوارەوە ھەندێک جۆری سەرەکیین:

=== گرێجەنەی سپرینگی ===
ئەم جۆرە گرێجەنە لەشێوەی سپرینگ دایە یاخود پشت بە شێوازی سپرینگی دەبەستێت لەکاتی بەکارھێنانی، پێویستی بە ھێزێکی زۆر ھەیە لەکاتی کردنەوە و داخستن یان ھێشتنەوەی بە کراوەیی و داخراوی.&lt;ref&gt;https://www.guden.com/ItemDisplay/Spring-Hinges&lt;/ref&gt;

=== گرێجەنەی لولەکی ===
ئەم جۆرە گرێجەنەیە لەلایەکی دەرگاکە چەسپێندراوە (بەزۆری لە چوارچێوەی دەرگاکە گیر دەرکرێت) لە لاکەی تر لولەکێکی تری ناوپڕ لە شێوەی بزمار ھەیە، ئەم بزمارە دەچێتە ناو بەشە لولەکەکەی بەرامبەری و بەشێوەی بازنەیی لە دەوری دەخولێتەوە، بە بەشەکانی ئەم جۆرە دەڵێن نێر و مێ، لولە ناو بۆشەکە مێیە و ھێزی ڕاگرتنی دەرگاکەی لەسەرە و لە چوارچێوەکە بەستراوە، لولە ناوپرە بزمارییەکەش نێرە و دەرگاکە بە لولە ناو بۆشەکە ھەڵدەواسێت.

=== گرێجەنەی جەمسەری ===
ئەم جۆرە گرێجەنەیە لە ھەردوو جەمسەری سەرەوە و خوارەی دەرگا دەبەسترێت، جەمسەری خوارەوەی لەسەر زەوی وەک مێکوتەیەک وایە و دەرگاکەی لەسەر گیر کراوە، جەمسەری سەرەوەشی لە بنمیچی سەرەوەی دەروازەکە دەبەسترێت، ئەم جۆرە لە ھەموو جۆرەکان کۆنترە و پێشتر لە دەرگا بەردینییەکان بەکاردەھات، چونکە توانای ھەڵگرتنی دەرگای قورسی زۆرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.guden.com/ItemDisplay/PivotHinges |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620124934/https://www.guden.com/ItemDisplay/PivotHinges |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== گرێجەنەی کەلەپچەیی ===
ئەم جۆرە لە سێ بەش پێک دێت دوو لولەی ناو بۆش کە پێیان دەڵێن مێیەکان لەگەڵ یەک لولەی ناوپڕی بزماری کە پێی دەڵێن نێرینە، ھەردوو لولە مێینەکان دەچنە باڵ یەک و بەھۆی لولە بزمارییەکەوە پێک دەبەسترێنەوە ئەم جۆرە بەزۆری لە ئەمەریکای باکوور بەکاردێت.

=== گرێجەنەی ڕێژنەیی ===
ھەروەھا گرێجەنەی پیانۆییشی پێ دەوترێت، بە درێژایی دەرگاکە لەھەردوو بەری چوارچێوە و دەرگاکە داڕێژراون، پێکھاتەیان وەک گرێجەنەی کەلەپچەیییە بەڵام نەرم و لاوازن زیاتر بۆ دەرگای سندوق و کەنتۆر و ئەو کەلوپەلانە بەکاردێت کە کێشیان کەمە، چونکە توند و تۆڵترن و ھەرزانترن بەڵام بەھێز نین.

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێزەکان}}

== سەرچاوەکان ==
* ویکیپیدیای فارسی. ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Hinges|گرێجەنە}}
{{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|ئەندازیاری}}

{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}</text>
      <sha1>qe5zjkb8o3gdgrwq96uko9buv0rogx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڵەوانی گەورە ٦ (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130256</id>
    <revision>
      <id>1705892</id>
      <parentid>1405629</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7716" sha1="m9z78uquwkmxjxbfprunlit8edet7tj" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = پاڵەوانی گەورەی ٦
| image          = Big Hero 6 (film) poster.jpg
| alt             = A big white round health robot assistant.
| caption        = پۆستەری فیلم
| director       = {{Plainlist|
*دۆن هاڵ
*کریس ویڵیامس
}}
| producer       = {{Plainlist | 
*کریستینا ڕێد
*ڕۆی کۆنلی}}
| screenplay     = {{Plainlist|
*جۆردان ڕۆبێرتس
*دان گێرسۆن
*ڕۆبێرت ئێڵ. بەیرد
}}
| based on       = {{based on|''[[پاڵەوانی گەورەی ٦ (کۆمیک)|پاڵەوانی گەورەی ٦]]''|[[Man of Action Studios|Man of Action]]}}
| starring       = {{Plainlist|
&lt;!--PER END CREDITS ORDER. DO NOT INCLUDE DAN HOWELL AND PHIL LESTER AS CAST DUE TO THEIR APPEARANCE IN ONLY THE UK VERSION AND NOT THE WORLDWIDE VERSION--&gt;
*سکۆت ئادسیت
*ڕیان پۆتەر
*دانیێل هێنی
*تی. جەی. میللەر
*جەیمی  جونک
*دامۆن ویانس، جەی ئاڕ.
*گێنیسیسڕۆدریگێز 
*ئالان تو دیک
*جایمس کڕۆمویڵ
*مایا ڕودۆلف
&lt;!--PER END CREDITS ORDER--&gt;
}}
| music          = هێنری جاکمان
| cinematography = {{Plainlist|
*ڕۆب درێسسیڵ
*ئادۆڵف لوسینسکی
}}
| editing        = تیم مارتێنس
| studio         = {{Plainlist|
*Walt Disney Pictures
*Walt Disney Animation Studios
}}
| distributor    = [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios&lt;br /&gt;Motion Pictures]]&lt;!-- Piping is used in this link to ensure correct formatting at all screen resolutions. --&gt;
| released       = {{Film date|2014|10|23|ڤیستیڤاڵی تۆکیۆی نێودەوڵەتی بۆ فیلم|Tokyo International&lt;br&gt; Film Festival]]|2014|11|07|United States}}
| runtime        = 102 خولەک&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ofrb.gov.on.ca/ofrb/OfrbWelcomeAction.do?detailParameter=2000118255|سەردێڕ=Ontario Film Review Board: Big Hero 6|بڵاوکەرەوە=Ontario Film Review Board|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171005052253/http://www.ofrb.gov.on.ca/ofrb/OfrbWelcomeAction.do?detailParameter=2000118255|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Big Hero 6 - Synopsis|ناونیشان=http://disneystudiosawards.com/awards/big-hero-6|بڵاوکەرەوە=Disney Studio Awards|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141227173200/http://disneystudiosawards.com/awards/big-hero-6|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227173200/http://disneystudiosawards.com/awards/big-hero-6 |date=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ }}&lt;/ref&gt;
| country        = {{flag|United States of America}}
| language       = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
| budget         = $165 میلیۆن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|نووسەر=Brent Lang|ناونیشان=http://variety.com/2014/film/news/box-office-interstellar-big-hero-6-eye-record-breaking-weekend-1201347238|سەردێڕ=Box Office: 'Interstellar,' 'Big Hero 6' Eye Record-Breaking Weekend|ئیش=Variety|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mojo&quot;/&gt;
| gross          = &lt;!--Use condensed, rounded values.--&gt;$657.8 میلیۆن&lt;ref name=&quot;mojo&quot;/&gt;
}}

'''پاڵەوانی گەورەی ٦''' بە ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:Big Hero 6) فیلمێکی ئەمریکی ساڵی (٢٠١٤) جۆری (سێ دووری، کۆمێدی، پاڵەوانی،ئەنیمەیشن)ە.
فیلمەکە درووستکراوی (Walt Disney Animation Studios)وە بڵاوکراوەی (Walt Disney Pictures)ە.
==چیرۆک==
کوڕێک له‌گه‌ڵ تاقمێک له‌ زانایانی تر کار ده‌که‌ن بۆ درووستکردنی تیمێکی پاڵه‌وانان که‌ تیایدا ڕۆبۆته‌ گه‌وره‌که‌ سه‌رکردایه‌تیان ده‌کات.

== سەرچاوەکان ==
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Big_Hero_6_(film) ویکیپیدیای ئینگلیزی].

==پەراوێز==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{IMDb title|2245084}}
* {{Rotten Tomatoes|big_hero_6}}
* {{Metacritic film|big-hero-6}}
* {{AllMovie title|572990}}
* {{BCDB title|149489}}
{{کۆلکە|فیلمەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|کۆمیدیا|دیزنی|ھۆڵیوود|ئاسیا|ژاپۆن|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیک|کالیفۆڕنیا|کارتۆن|مۆسیقا}}
{{پۆلی کۆمنز|Big Hero 6}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]]
[[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمی ئەکشن کۆمیدی ساڵی ٢٠١٤]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە گەنجانەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]]
[[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]]
[[پۆل:ئەنیمەیشنییە ڕۆژاواییەکان کە کاریگەری ئەنیمێیان لەسەرە]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھێنری جاکمانەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمە زانستییە خەیاڵییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە تەکنۆلۆژیا]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ڕۆبۆتەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕۆژاوایییەکان کە کاریگەریی ئەنیمێیان لەسەرە]]
[[پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی سەبارەت بە تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]]</text>
      <sha1>m9z78uquwkmxjxbfprunlit8edet7tj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705951</id>
      <parentid>1705892</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]]</comment>
      <origin>1705951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7742" sha1="ig9913j1b1h84rp51rtw9jlelnd548z" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = پاڵەوانی گەورەی ٦
| image          = Big Hero 6 (film) poster.jpg
| alt             = A big white round health robot assistant.
| caption        = پۆستەری فیلم
| director       = {{Plainlist|
*دۆن هاڵ
*کریس ویڵیامس
}}
| producer       = {{Plainlist | 
*کریستینا ڕێد
*ڕۆی کۆنلی}}
| screenplay     = {{Plainlist|
*جۆردان ڕۆبێرتس
*دان گێرسۆن
*ڕۆبێرت ئێڵ. بەیرد
}}
| based on       = {{based on|''[[پاڵەوانی گەورەی ٦ (کۆمیک)|پاڵەوانی گەورەی ٦]]''|[[Man of Action Studios|Man of Action]]}}
| starring       = {{Plainlist|
&lt;!--PER END CREDITS ORDER. DO NOT INCLUDE DAN HOWELL AND PHIL LESTER AS CAST DUE TO THEIR APPEARANCE IN ONLY THE UK VERSION AND NOT THE WORLDWIDE VERSION--&gt;
*سکۆت ئادسیت
*ڕیان پۆتەر
*دانیێل هێنی
*تی. جەی. میللەر
*جەیمی  جونک
*دامۆن ویانس، جەی ئاڕ.
*گێنیسیسڕۆدریگێز 
*ئالان تو دیک
*جایمس کڕۆمویڵ
*مایا ڕودۆلف
&lt;!--PER END CREDITS ORDER--&gt;
}}
| music          = هێنری جاکمان
| cinematography = {{Plainlist|
*ڕۆب درێسسیڵ
*ئادۆڵف لوسینسکی
}}
| editing        = تیم مارتێنس
| studio         = {{Plainlist|
*Walt Disney Pictures
*Walt Disney Animation Studios
}}
| distributor    = [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios&lt;br /&gt;Motion Pictures]]&lt;!-- Piping is used in this link to ensure correct formatting at all screen resolutions. --&gt;
| released       = {{Film date|2014|10|23|ڤیستیڤاڵی تۆکیۆی نێودەوڵەتی بۆ فیلم|Tokyo International&lt;br&gt; Film Festival]]|2014|11|07|United States}}
| runtime        = 102 خولەک&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ofrb.gov.on.ca/ofrb/OfrbWelcomeAction.do?detailParameter=2000118255|سەردێڕ=Ontario Film Review Board: Big Hero 6|بڵاوکەرەوە=Ontario Film Review Board|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171005052253/http://www.ofrb.gov.on.ca/ofrb/OfrbWelcomeAction.do?detailParameter=2000118255|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Big Hero 6 - Synopsis|ناونیشان=http://disneystudiosawards.com/awards/big-hero-6|بڵاوکەرەوە=Disney Studio Awards|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141227173200/http://disneystudiosawards.com/awards/big-hero-6|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227173200/http://disneystudiosawards.com/awards/big-hero-6 |date=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ }}&lt;/ref&gt;
| country        = {{flag|United States of America}}
| language       = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
| budget         = $165 میلیۆن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|نووسەر=Brent Lang|ناونیشان=http://variety.com/2014/film/news/box-office-interstellar-big-hero-6-eye-record-breaking-weekend-1201347238|سەردێڕ=Box Office: 'Interstellar,' 'Big Hero 6' Eye Record-Breaking Weekend|ئیش=Variety|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mojo&quot;/&gt;
| gross          = &lt;!--Use condensed, rounded values.--&gt;$657.8 میلیۆن&lt;ref name=&quot;mojo&quot;/&gt;
}}

'''پاڵەوانی گەورەی ٦''' بە ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:Big Hero 6) فیلمێکی ئەمریکی ساڵی (٢٠١٤) جۆری (سێ دووری، کۆمێدی، پاڵەوانی،ئەنیمەیشن)ە.
فیلمەکە درووستکراوی (Walt Disney Animation Studios)وە بڵاوکراوەی (Walt Disney Pictures)ە.
==چیرۆک==
کوڕێک له‌گه‌ڵ تاقمێک له‌ زانایانی تر کار ده‌که‌ن بۆ درووستکردنی تیمێکی پاڵه‌وانان که‌ تیایدا ڕۆبۆته‌ گه‌وره‌که‌ سه‌رکردایه‌تیان ده‌کات.

== سەرچاوەکان ==
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Big_Hero_6_(film) ویکیپیدیای ئینگلیزی].

==پەراوێز==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{IMDb title|2245084}}
* {{Rotten Tomatoes|big_hero_6}}
* {{Metacritic film|big-hero-6}}
* {{AllMovie title|572990}}
* {{BCDB title|149489}}
{{کۆلکە|فیلمەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|کۆمیدیا|دیزنی|ھۆڵیوود|ئاسیا|ژاپۆن|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیک|کالیفۆڕنیا|کارتۆن|مۆسیقا|خەیاڵی زانستی}}
{{پۆلی کۆمنز|Big Hero 6}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]]
[[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمی ئەکشن کۆمیدی ساڵی ٢٠١٤]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە گەنجانەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]]
[[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]]
[[پۆل:ئەنیمەیشنییە ڕۆژاواییەکان کە کاریگەری ئەنیمێیان لەسەرە]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھێنری جاکمانەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمە زانستییە خەیاڵییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە تەکنۆلۆژیا]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ڕۆبۆتەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕۆژاوایییەکان کە کاریگەریی ئەنیمێیان لەسەرە]]
[[پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی سەبارەت بە تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]]</text>
      <sha1>ig9913j1b1h84rp51rtw9jlelnd548z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزی وشکانیی کووەیت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130380</id>
    <revision>
      <id>1705964</id>
      <parentid>1705678</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]]</comment>
      <origin>1705964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1618" sha1="i1fwec9alol5um68yfp82kgi4rcywe6" xml:space="preserve">{{زنجیرەوتارەکانی کووەیت}}
'''ھێزی وشکانییی کووەیت '''(عەرەبی:القوة البرية الكويتية)ھێزی وشکانی پێکدێت لە چەندین لیوا و ڕێژەی ئەندامان دەگاتە نزیکەی ١٥٠٠٠.

ھێزی وشکانی ١٥٠ [[تانک|تانکی]] [[ئێم ٨٤ (تانک)|ئێم ٨٤ی]] [[یوگۆسلاڤیا|یووگۆسلافی]] ھەیە&lt;ref name=&quot;globalsecurity.org&quot;&gt;[http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/kuwait-army-equip.htm Kuwait - Army Equipment]&lt;/ref&gt;  ھەروەھا ٢١٨ [[ئێم ١ ئابرامس|تانکی ئێم ١ ئابرامسی]] ئەمریکی&lt;ref name=&quot;globalsecurity.org&quot;&gt;[http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/kuwait-army-equip.htm Kuwait - Army Equipment]&lt;/ref&gt; و ٢٥٤ زرێپۆشی [[ئێف ڤی ٥١٠ واریۆر]] و ١٢٠ زرێپۆشی [[بی ئێم پی-٣]] &lt;ref name=&quot;globalsecurity.org&quot; /&gt; و ٧٦ زرێپۆشی [[بی ئێم پی-٢]] .&lt;ref name=&quot;globalsecurity.org&quot; /&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[سوپای کووەیت]]
* [[ھێزی دەریاییی کووەیت]]
* [[ھێزی ئاسمانیی کووەیت]]
* [[پاسەوانی نەتەوەیی کووەیت]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20140516194846/http://kuwaitarmy.gov.kw/ سایتی سوپای کووەیت]

{{تووڵی دەروازە|کووەیت|شەڕ}}

{{کووەیت-کۆلکە}}

[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٨]]
[[پۆل:سوپاکان بەپێی وڵات]]</text>
      <sha1>i1fwec9alol5um68yfp82kgi4rcywe6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706023</id>
      <parentid>1705964</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1692" sha1="jy0j35tdl3ide6cijjb0hjh4yvy63p1" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{زنجیرەوتارەکانی کووەیت}}
'''ھێزی وشکانییی کووەیت '''(عەرەبی:القوة البرية الكويتية)ھێزی وشکانی پێکدێت لە چەندین لیوا و ڕێژەی ئەندامان دەگاتە نزیکەی ١٥٠٠٠.

ھێزی وشکانی ١٥٠ [[تانک|تانکی]] [[ئێم ٨٤ (تانک)|ئێم ٨٤ی]] [[یوگۆسلاڤیا|یووگۆسلافی]] ھەیە&lt;ref name=&quot;globalsecurity.org&quot;&gt;[http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/kuwait-army-equip.htm Kuwait - Army Equipment]&lt;/ref&gt;  ھەروەھا ٢١٨ [[ئێم ١ ئابرامس|تانکی ئێم ١ ئابرامسی]] ئەمریکی&lt;ref name=&quot;globalsecurity.org&quot;&gt;[http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/kuwait-army-equip.htm Kuwait - Army Equipment]&lt;/ref&gt; و ٢٥٤ زرێپۆشی [[ئێف ڤی ٥١٠ واریۆر]] و ١٢٠ زرێپۆشی [[بی ئێم پی-٣]] &lt;ref name=&quot;globalsecurity.org&quot; /&gt; و ٧٦ زرێپۆشی [[بی ئێم پی-٢]] .&lt;ref name=&quot;globalsecurity.org&quot; /&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[سوپای کووەیت]]
* [[ھێزی دەریاییی کووەیت]]
* [[ھێزی ئاسمانیی کووەیت]]
* [[پاسەوانی نەتەوەیی کووەیت]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20140516194846/http://kuwaitarmy.gov.kw/ سایتی سوپای کووەیت]

{{تووڵی دەروازە|کووەیت|شەڕ}}

{{کووەیت-کۆلکە}}

[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٨]]
[[پۆل:سوپاکان بەپێی وڵات]]</text>
      <sha1>jy0j35tdl3ide6cijjb0hjh4yvy63p1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزارئەسپ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130660</id>
    <revision>
      <id>1705988</id>
      <parentid>1556518</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8419" sha1="o2bj2vjwu77a2t0q3h27jgvpg04ioxv" xml:space="preserve">'''ھەزارئەسپ'''، یان ئەتابەگی لوڕی مەزن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/atabakan-e-lorestan|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; (١٤٢٤–١١٥٥ز) خانەدانێکی [[کورد]] بوون&lt;ref&gt;C. E. Bosworth, ''The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual'', (Columbia University Press, 1996), p. 205, {{ISBN|0-231-10714-5}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bosworth|یەکەم=C. Edmund|ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=HAZĀRASPIDS|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/hazaraspids|journal=Encyclopedia Iranica|بەرگ=XII}}&lt;/ref&gt; کە حوکمی بەشێکی زنجیرە [[زاگرۆس|چیاکانی زاگرۆس]]ی دەکرد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان، بەتایبەت [[لوڕستان]] و بەشگەلی ئاقاری [[پارێزگای فارس|فارس]] کە پاش [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی|سەلجووقییەکان]]، [[دەوڵەتی ئێلخانی|ئێلخانییەکان]]، [[موزەفەرییەکان]] و سەردەمی [[خانەدانی تەیمووری|تەیموورییەکان]] گەشایەوە، بەدەستەوە بوو.&lt;ref&gt;C. E. Bosworth,[http://www.iranicaonline.org/articles/hazaraspids], Encyclopaedia Iranica&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
بنیاتنەری ماڵەمیرەکە ئەبی تاھیر کوڕی محەممەد بوو، لە تۆرەمەی [[شوانکارە]] سەرخێڵی [[فەزلەوییە]]ی کورد، ئەو سەرەتا فەرماندەری [[سەلغوری]]یەکانی فارس بوو و لەلایەن ئەوانەوە وەک پارێزگاری [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیرەحمەد|کوھگیلوویە]] دیاری کرابوو،&lt;ref&gt;B. Spuller,[http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/v2f8/v2f8a075.html Atabakan-e Lorestan]{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}, Encyclopaedia Iranica.&lt;/ref&gt; بەڵام لە ئەنجامدا توانی لە [[لوڕستان]] سەربەخۆیی بەدەست بھێنێ و پەرە بە دەسەڵاتی خۆی تا نزیکی [[ئەسفەھان]] بدا و نازناوی شکۆمەندی [[ئەتابەگ]] بۆ خۆی مسۆگەر بکات.&lt;ref&gt;C. E. Bosworth, ''The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual'', 205.&lt;/ref&gt; کوڕەکەی، [[مەلیک ھەزارئەسپ]] لە ھێرشێکی سەرکەوتووانە دژ بە سەلغوورییەکانی فارس شەڕی کرد و یارمەتی [[جەلالەدین خارەزمشا]]ی لە شەڕی دژ بە مەغۆل دا. [[تەکلە]] حاکم و میرێکی تری ھەزارئەسپی، لەگەڵ [[ھۆلاکۆخان|ھۆلاکۆ]] لە سپاکەی چوو بۆ [[بەغداد]]، بەڵام بەھۆی کوشتنی دوایین خەلیفەی عەبباسی ئەوی جێ ھێشت. لە ئەنجامدا ھەزارئەسپ لە سێدارە درا.&lt;ref&gt;‪Howorth‬‏, ‪Henry Hoyle‬‏. ‪History of the Mongols: The Mongols proper and the Kalmuks‬‏. ١٨٧٦. لاپەڕە ٩&lt;/ref&gt;

[[یووسف شای یەکەم]] لەلایەن ئیلخان [[ئەباقا]] وەرگیرا و حکوومەتی ئەو پەژرێندرا و چەسپا و [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]]، [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیرەحمەد|کوھگیلوویە]]، [[فیرووزان]] (نزیک [[ئەسفەھان]]) و [[گوڵپایەیەگان]] بە ناوچەی ژێر دەسەڵاتی یووسف شای یەکەم زیاد کرا. [[ئەفراسیاوی یەکەم]] ھەوڵی دەدا دەسەڵاتی خۆی بۆ ڕۆخ و کەنارەکانی [[کەنداوی فارس|کەنداوی عەرەبی]] درێژ بکاتەوە بەڵام ڕووبەڕووی دژایەتی توندی [[مەغۆل]]ەکان بووەوە و سپاکەی لە کوھرودی نزیک [[کاشان]] تێک شکێنرا. حکوومەتی ئەو لەلایەن ئیلخان [[گەیخاتوو]] دامەزراوە بەڵام لەلایەن [[غازان]]ەوە لە تشرینی یەکەمی١٢٩٦ لە سێدارە درا.&lt;ref&gt;[http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/v2f8/v2f8a075.html ATĀBAKĀN‵E LORESTĀN, rulers of Lorestān, part of the Zagros highlands of southwestern Iran in the later middle ages&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

پایتەختی ھەزارئەسپیان ئیزەج بوو کە ئەمڕۆکە لە باکووری [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] ھەڵکەوتووە. یووسف شای دووھەم شارگەلی [[شووشتەر]]، [[ھۆوەیزە]] و [[بەسرە]]ی لە نیوەی یەکەمی سەدەی چواردە پەیوەستی خاکی خۆی کرد.&lt;ref&gt;S. Lane-Poole, ''The Mohammedan Dynasties: Chronological and Genealogical Tables with Historical Introductions'', 412 pp. , Kessinger Publishing, 2004 (originally 1894), ISBN 1-4179-4570-2, p.174&lt;/ref&gt; لە ماوەی دەسەڵاتی [[شەمسەدین پەشەنگ]]، ھەزارئەسپیان ڕووبەڕووی ھێرش و تاڵانی [[موزەفەرییان]] بوونەوە و ئیزەجی پایتەخت بۆ ماوەیەک کەوتە دەستی ئەوان، تا ئەوەی کە داگیرکەران بەھۆی شەڕی ناوخۆی خۆیان ناچار بە پاشەکشێ بوون.

ساڵی١٤٢٤. ز، حاکمی تەیمووری [[شاھروخ میرزا]] دوایین حاکمی ھەزارئەسپی غیاسەدین دەبەزێنێت و لە ئەنجامدا کۆتایی بە دەسەڵاتی ئەم ماڵەمیرە کوردە دەھێنێ.

== حاکمانی ھەزارئەسپی ==
# [[ئەبی تاھیر کوڕی محەممەد]] (ماوەی حکوومەت. ١٢٠٣–١١٥٥. ز)
# [[مەلیک ھەزارئەسپ]] (ماوەی حکوومەت. ١٢٤٨–١٢٠٤. ز)
# [[عیمادەدین کوڕی ھەزارئەسپ]] (ماوەی حکوومەت. ١٢٥١–١٢٤٨. ز)
# [[نوسرەتەدین]] (ماوەی حکوومەت. ١٢٥٧–١٢٥٢. ز)
# [[تەکلە]] (ماوەی حکوومەت. ١٢٥٩–١٢٥٧. ز)
# [[شەمسەدین ئەلپ ئەرغوون]] (ماوەی حکوومەت. ١٢٧٤–١٢٥٩. ز)
# [[یووسف شای یەکەم]] (ماوەی حکوومەت. ١٢٨٨–١٢٧٤. ز)
# [[ئەفراسیاوی یەکەم]] (ماوەی حکوومەت. ١٢٩٦–١٢٨٨. ز)
# [[نوسرەتەدین ئەحمەد]] (ماوەی حکوومەت. ١٣٣٠–١٢٩٦. ز)
# [[ڕوکنەدین یووسف شای دووھەم]] (ماوەی حکوومەت. ١٣٤٠–١٣٣٠. ز)
# [[موزەفەرەدین ئەفراسیاوی دووھەم]] (ماوەی حکوومەت. ١٣٥٥–١٣٤٠. ز)
# [[شەمسەدین پەشەنگ]] (ماوەی حکوومەت. ١٣٧٨–١٣٥٥. ز)
# [[مەلیک پیر ئەحمەد]] (ماوەی حکوومەت. ١٤٠٨–١٣٧٨. ز)
# [[ئەبی سەعید]] (ماوەی حکوومەت. ١٤١٧–١٤٠٨. ز)
# [[شا حوسەین]] (ماوەی حکوومەت. ١٤٢٤–١٤١٧. ز)
# [[غیاسەدین]] (ماوەی حکوومەت. ١٤٢٤ز)

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شوانکارە]]
* [[پێڕستی میرنشین و وڵاتە کوردییەکان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{میرنشینە کوردییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئێران کوردستان|وڵاتەکان|ئێران}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]]
[[پۆل:خانەدانە موسڵمانە سوننەکان]]
[[پۆل:ئەتابەگییەکان]]</text>
      <sha1>o2bj2vjwu77a2t0q3h27jgvpg04ioxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131804</id>
    <revision>
      <id>1705863</id>
      <parentid>1698250</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9386" sha1="8yq7fmgp8efoibkmq675ymv5dz9msrk" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی فیلم
|ناو=ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ
|وێنە=Abad va yek roz.jpg
|دەرھێنەر=سەعید ڕۆستایی
|بەرھەمھێنەر=سەعید مەلەکان
|نووسین=سەعید ڕۆستایی
|کاست=[[پەیمان مەعادی]]{{ھن}}[[نەوید محەممەدزادە]]{{ھن}}[[پەریناز ئیزەدیار]]
|ماوەی فیلم=١١٠ خولەک
|وڵات=[[ئێران]]
|زمان=[[زمانی فارسی|فارسی]]
|داھات=١١ میلیارد تمەن
}}
'''ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ''' ({{بە فارسی|ابد و یک روز}}) فیلمێکی ئێرانییە بەرھەمی ساڵی ٢٠١٦ یە و لە دەرھێنانی [[سەعید ڕووستایی|سەعید ڕۆستایییە]]. فیلمی ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ لە سی و چوارەمین [[فیستیڤاڵی فەجر]] توانیویەتی ٩ خەڵات دەستەبەر بکات. ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ داھاتێکی باشی کۆکردەوە لە ڕیزبەندی پڕفرۆشترین فیلمەکانی مێژوی سینەمای ئێراندا ڕیزبەندی شەشەمی گرتووە و لە دوای فیلمی [[فرۆشیار (فیلم)|فرۆشیار]] پڕداھاتترین فیلمی کۆمەڵایەتی ئێرانییە&lt;ref&gt;https://fa.wikipedia.org/wiki/فهرست_پرفروش‌ترین_فیلم‌های_سینمای_ایران ویکیپیدیای فارسی، فرۆشی فیلمە فارسییەکان، دواین سەردان ٢٣ی١ی ٢٠١٧&lt;/ref&gt;

== چیرۆک ==
'''ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ''' باس لە خانەوادەیەکی ھەشت نەفەری دەکات کە ھەر تاکێکی ئەم خانەوادەیە کێشە و گرفتی خۆی ھەیە، گرفتی سەرەکی خانەوادەکەش بابەتی شوکردنی سومەیەی کچە بچووکی خانەوادەکەیە بە کوڕێکی ئەفغانی دەوڵەمەند.

=== واتای ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ ===
کاتێک زیندانییەک بۆ ماوەی ١٥ ساڵ لە زینداندا دەمێنێتەوە دەتوانێت داوای پیاچونەوە بکات بە سزاکەیدا تا ماوەی زیندانییەکەی بۆ کەم بکەنەوە،

بەڵام ئەگەر بێت و دادوەر حوکمی ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ بدات بەسەر تاوانباردا ئەوا دەبێت زیندانییەکە بۆ ھەتاھەتا لە زینداندا بمێنێتەوە و یەک ڕۆژیش دوای مردنی لاشەکەی دەبێت لە زینداندا بھێڵرێتەوە

== ئەکتەرەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ئەکتەر
!ڕۆڵ
|-
|[[پەیمان مەعادی]]
|مورتەزا
|-
|[[نەوید محەممەدزادە]]
|موعسین
|-
|[[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئێزدیار]]
|سومیە
|-
|[[ڕیما ڕامینفەر]]
|شەهناز
|-
|شەبنەم موقەدەمی
|ئەعزەم
|-
|شیرین یەزدانبەخش
|دایک
|-
|مەعسوومە رەحمانی
|لەیلا
|-
|مەهدی قوربانی
|نوید
|}

== کاردانەوەکان ==
=== وتەی کاستی فیلمەکە ===
[[پەیمان مەعادی]]: ئەوەندە سیناریۆکە بە ڕێک و پێکی نوسرابو لە سەعید ڕۆستاییم پرسی ئایا لە بنەماڵەکەتاندا کەسی ئالودە ھەبووە بە مادەی ھۆشبەر؟، ئەو ڕێک و پێکی و وردییەی لە سیناریۆکەدا ھەبوو سەرسامی کردبووم&lt;ref&gt;http://namnak.com/فیلم-ابد-یک-روز.p32323 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170325024711/http://namnak.com/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%D9%88%D8%B2.p32323 |date=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧ }} نەمناک، داستان و کاستی ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ، فارسی، دواین سەردان ٢٣ی١ی ٢٠١٧&lt;/ref&gt;

'''[[نەوید محەممەدزادە]]''': دەربارەی ڕۆڵی کەسایەتییەکی ئالودە بە مادەی ھۆشبەر دەڵێت: مرۆڤ پێی خۆشە خۆی بخاتە مەترسییەوە

لە سینەمای ئێراندا ڕۆڵی ئالودەمان نەبووە کە شاکار بووبێت، بۆیە کاتێک لە ماوەی مانگێکدا ١١ کیلۆم دابەزاند مانای ئەوەیە کارەکە جێبەجێیە

چونکە تەنھا میکیاژ بەس نییە بۆ جێبەجێ کردنی ڕۆڵێک، ھەر بۆیە ئەگەر ڕۆڵەکەم باش گێڕاوە سوپاسی خودا دەکەم و ئەگەر خراپ گێڕاومە ھەوڵ دەدەم لە کارەکانی داھاتومدا باس ببم، بەڵام جارێکی تر ڕۆڵی کەسایەتی ئالودە وەرناگرم

'''سەعید مەلەکان''' - بەرھەم ھێنەر: سوپاسی پەیمان شادومانفەر دەکەم کە ئەم سیناریۆیەی بۆ ناردم، سیناریۆکەم زۆر بە دڵ بوو

دواتر ویستم سەیری کورتە فیلمەکانی سەعید ڕۆستایی بکەم، کورتە فیلمەکانی زۆر باش بوون بە تایبەت کورتە فیلمی مەراسیم

=== کاردانەوەی ڕەخنەگران ===
ڕەخنەگران دوای بینینی فیلمەکە سەرسامی خۆیان ڕاگەیاند و بۆیە ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ بووە خاوەنی زۆرترین خەڵات لە مێژوی [[فیستیڤاڵی فەجر]]دا و توانیشی لە ھەر چوار فیستیڤاڵە سەرەکییەکەی ناوخۆی ئێران سەرکەوتو بێت

'''[[محەممەدڕەزا گوڵزار]]''' ئەکتەری دیاری ئێرانی وتی: ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ باشترین فیلمی مێژوی سینەمای ئێرانە

== خەڵاتەکان ==
=== لە [[فیستیڤاڵی فەجر]]-پەخشی سەرەکی&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.salamcinama.ir/news/4146/معرفی-فیلم-ابد-و-یک-روز-عکس-های-فیلم-پشت-صحنه-پوستر-و-آنونس {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160920171712/http://www.salamcinama.ir/news/4146/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D8%AF-%D9%88-%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D8%B5%D8%AD%D9%86%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D9%88-%D8%A2%D9%86%D9%88%D9%86%D8%B3 |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}

سەلام سینەما، ناساندنی ھەمیشە و یەک ڕۆژ، دواین سەردان ٢٣ی ١ی ٢٠١٧&lt;/ref&gt; ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!بەش
!کەسایەتی
!ئەنجام
|-
|باشترین فیلم
|سەعید مەلەکان
|{{پاڵێوراو}}
|-
|باشترین دەرھێنان
|سەعید ڕۆستایی
|{{براوە}}
|-
|باشترین ئەکتەری سەرەکی پیاو
|[[پەیمان مەعادی]]
|{{پاڵێوراو}}
|-
|باشترین ئەکتەری سەرەکی ئافرەت
|پەریناز ئیزەدیار
|{{براوە}}
|-
|باشترین ئەکتەری پاڵپشتی پیاو
|نەوید موحەمەدزادە
|{{براوە}}
|-
|باشترین سیناریۆ
|سەعید ڕۆستایی
|{{براوە}}
|-
|باشترین مۆنتاژ
|بەھرام دھقان
|{{براوە}}
|-
|باشترین دەنگ
|ئەمیر میرشکاری و سەید عەلی عەلەویان
|{{پاڵێوراو}}
|-
|باشترین میکیاژ
|سەعید مەلەکان
|{{براوە}}
|-
|باشترین فیلمی بە ڕای بینەران
|سەعید مەلەکان
|{{براوە}}
|}

=== لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] - پەخشی نیگای نوێ&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!بەش
!کەسایەتی
!ئەنجام
|-
|باشترین فیلم
|سەعید مەلەکان
|{{براوە}}
|-
|باشترین دەرھێنان
|سەعید ڕۆستایی
|{{براوە}}
|}

=== لە فیستیڤاڵی ماڵی سینەما&lt;ref&gt;http://www.bbc.com/persian/arts/2016/09/160913_l51_kheneh_cinema_awards_imagenews بی بی سی فارسی، خەڵاتەکانی فیستیڤاڵی ماڵی سینەما، دواین سەردان ٢٣ی ١ی ٢٠١٧&lt;/ref&gt; ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!بەش
!کەسایەتی
!ئەنجام
|-
|باشترین دەرھێنان
|سەعید ڕۆستایی
|{{براوە}}
|-
|باشترین ئەکتەری سەرەکی پیاو
|[[پەیمان مەعادی]]
|{{براوە}}
|-
|باشترین ئەکتەری لاوەکی پیاو
|نەوید موحەمەدزادە
|{{براوە}}
|-
|باشترین سیناریۆی ئۆرجیناڵ
|سەعید ڕۆستایی
|{{براوە}}
|-
|باشترین مۆنتاژ
|بەھرام دھقانی
|{{براوە}}
|-
|باشترین دیزاینی جل و بەرگ
|غەزالە موعتەمەد
|{{براوە}}
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{سەعید ڕووستایی}}

{{تووڵی دەروازە|ئێران|فیلم}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمە فارسییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]]
[[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی]]
[[پۆل:فیلمە درامییەکانی ساڵی ٢٠١٦]]</text>
      <sha1>8yq7fmgp8efoibkmq675ymv5dz9msrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گاوارە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133069</id>
    <revision>
      <id>1706230</id>
      <parentid>1560402</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3091" sha1="mcfcll0si75cor3xxrszpg4mrpe2kkl" xml:space="preserve">{{coord|34.34595911|N|46.41740658|E|display=title}}
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= گاوارە
| ناوی_خۆماڵی		= گاوارە
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		=شار 
| وێنە			= تابلو ورودی شهر گهواره.JPG
| قەبارەی_وێنە		=280
| شرۆڤەی_وێنە		=
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە       	= Iran
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە 	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| جۆری_دابەشکراو	= {{ئاڵا|ئێران}}
| ناوی_دابەشکراو	= [[ئێران]]
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[شارستانی داڵاھۆ]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| بەرزایی_بە_م		= 
| ژمارەی_دانیشتووان	= ۵۱۴۲&lt;ref name=&quot;t01&quot;&gt;[https://www.webcitation.org/6SjBAbsy6?url=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''']، ناوەندی ئاماری ئێران.&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە		= [[٢٠١١]]
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردیی باشووری]]، [[کەڵھوڕی]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[یارسان]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= 
| کۆدی_ناوچە		= 
| وێبگە		= 
}}
'''گاوارە''' لە [[دابەشکاریی کارگێڕیی ئێران]]دا، یەکێکە لە شارەکانی [[شارستانی داڵاھۆ]] لە [[پارێزگای کرماشان]]ی وڵاتی [[ئێران]]. بەپێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١١]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٥،١٤٢ کەس بووە.&lt;ref name=&quot;t01&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{reflist}}
* بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا، وتاری «[[:fa:گهواره (دالاهو)|گهواره (دالاهو)]]» لە ویکیپیدیای فارسی (١٥ی شوباتی ٢٠١٧).

{{پارێزگای کرماشان}}
{{Bajar kurd Soranî}}
{{کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Gahvareh}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}}

[[پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان]]
[[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:شارستانی داڵاھۆ]]</text>
      <sha1>mcfcll0si75cor3xxrszpg4mrpe2kkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەفتانەی شۆنن جەمپ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134110</id>
    <revision>
      <id>1706102</id>
      <parentid>1540246</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9019" sha1="af4v13et7ibkygae5t6m6xbzn8wytjf" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریی گۆڤار
|ناونیشان            = ھەفتانەی شۆنن جەمپ
|لۆگۆ                =
|قەبارەی لۆگۆ         =
|وێنە                =
|قەبارەی وێنە         =
|لێدوانی وێنە         =
|سەردێڕی وێنە        =
|سەرنووسەر          =  یوشیھیسا ھیچی
|سەرنووسەری پێشوو   = 
|ستافی نووسەران     =
|وێنەگر              =
|بوار                = [[شۆنن مانگا|مانگای شۆنن]]
|چەند ڕۆژ جارێک      = نیوەی مانگێک (١٩٦٨ - ١٩٦٩)&lt;br/&gt;ھەفتانە (تشرینی یەکەمی ١٩٦٩ - ئێستا)
|تیراژ               = ٢٫٧٧٩٫٢٣١ (٢٠١٣)
|بڵاوکەرەوە           =
|دامەزرێنەر           =
|دامەزراندن           =
|یەکەم ڕێکەوت         = ٢ تەمووزی ١٩٦٨
|کۆمپانیا             = [[شوئیشا]]
|وڵات               = [[ژاپۆن]]
|شوێن              =
|زمان               = ژاپۆنی
|ماڵپەڕ              =[http://shonenjump.com/e/ shonenjump.com/e/]}}
'''ھەفتانەی شۆنن جەمپ''' ({{بە ژاپۆنی| 週刊少年ジャンプ  Shūkan Shōnen Janpu}}) بریتییە لە زنجیرە [[شۆنن مانگا|شۆنن مانگایەکی]] ھەفتانەیی کە لە [[ژاپۆن]] لە لایەن [[شوئیشا]] بڵاودەکرێتەوە، ھەروەھا ئەو یەکێکە لە کۆمەڵە گۆڤارەکانی جەمپ. و پڕ فرۆشترین گۆڤاری مانگایە،&lt;ref name=&quot;باشترین فرۆشتن&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-01-18/2009-japanese-manga-magazine-circulation-numbers |سەردێڕ=تیراژی چاپەکانی گۆڤارەکانی مانگا ژاپۆنییەکانی ۲۰۰۹|بڵاوکەرەوە=[[ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ]]|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان = ۲٨ی ئازاری ۲۰۱٨|وتە=پڕ فرۆشترین گۆڤاری مانگا، ھەفتانەی شۆنن جەمپی شوئیشا، لە ۲.۷۹ ملیۆن تیراژەوە بۆ ۲.٨۱ ملیۆن تیراژ بەرز دەبێتەوە.}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا یەکێکە لە درێژترین بڵاو کراوە، یەکەم چاپ دەرچوو لە ڕێکەوتی ٢ تەمووزی ١٩٦٨. زنجیرە مانگاکەی گۆڤارەکە کوڕە گەنجەکان دەکاتە ئامانج و ژمارەیەکی زۆر [[ئەکشن|دیمەنی جوڵەی]] تێدایە لەگەڵ بڕێکی بەرچاوی [[کۆمیدیا]]. ئەو بەشانەی زنجیرەکە کە لەلایەن گۆڤاری ھەفتانەی شۆنن جەمپ بڵاو دەکرێتەوە کۆ دەکرێتەوە و بڵاو دەکرێتەوە لە پەرتووکی [[تانکوبون|تانکۆبۆن]] لەژێر پەنجەی «جەمپ کۆمیکس» ھەموو ٢-٣ مانگدا.

لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی [[سەدەی بیستەم]] بۆ ناوەڕاستی نەوەکانی ھەمان سەدە ڕۆڵی ئەو سەدەیە دەگێڕێ کە بڵاوکراوەی گۆڤارەکە لە پێشەنگا بووە بە بڕی (٦٫٥٣ ملیۆن)، و ئاماژەی بۆ کراوە بە «سەدەی زێڕینی جەمپ». و لەگەڵ ئەوەشدا، لەو کاتە بەدواوە گۆڤارەکە بە چەندین دابەزینێکی قورسدا ڕۆشتووە و گۆڕینەوەی گەیشتووە بە ٢٫٧ ملیۆن تیراژ لە ٢٠١٣دا.

ھەفتانەی شۆنن جەمپ دوو گۆڤاری خوشکی ھەیە ناویان [[جەمپ سکوێر|جەمپ سکوێر]]، درووست کرا پاش کەوتنی [[مانگانەی شۆنن جەمپ]]، و سایکیۆ جەمپ. و گۆڤارەکە خاوەنی چەندین کۆپی نێونەتەوەییە، لە نێوانیاندا [[ئەمریکای باکوور]]ی ئێستا، و ویکلی شۆنن جەمپ.

== ئەو مانگایانەی ئێستا بڵاو دەکرێتەوە لە گۆڤارەکە ==
لە کاتی ئێستا نۆزدە مانگا بڵاو دەکرێتەوە لە گۆڤارەکە، زنجیرەی [[ڕاوچی × ڕاوچی|ڕاوچیxڕاوچی]] بە شێوەیەکی ناڕێک بڵاو دەکرێتەوە.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ناوی زنجیرە
!نووسەر
!یەکەم چاپ
|-
|[[بەشی کوشتن|پۆلی کوشتن]] (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: 暗殺教室 بە [[رۆماجی]]: Ansatsu Kyōshitsu)
|[[یوسی ماتسوی]]
|تەمووز ٢٠١٢
|-
|[[بلێتچ]] (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: ブリーチ بە[[رۆماجی]]: Burīchi)
|[[تیتە کوبۆ]]
|ئاب ٢٠٠١
|-
|[[گینتاما]] (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: 銀魂 بە[[رۆماجی]]: Gintama)
|[[ھیدیاکی سوراتشی]]
|کانوونی دووەم ٢٠٠٣
|-
|[[ھایکیۆ!!]] (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: ハイキュー!! بە [[رۆماجی]]: Haikyū!!)
|[[ھارویتشی فوروداتی]]
|شوبات ٢٠١٢
|-
|[[ڕاوچی × ڕاوچی|ڕاوچیxڕاوچی]] (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: ハンター×ハンターبە [[رۆماجی]]: Hantā Hantā)
|[[یوشیھیرۆ تۆگاشی]]
|مارت ١٩٩٨
|-
|ھینۆمارو زومۆ (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: 火ノ丸相撲بە [[رۆماجی]]:  Hinomaru Zumō)
|کاوادا
|مایسی ٢٠١٤
|-
|[[ئەکادیمییەکەم بۆ پاڵەوانان]](بە[[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: 僕のヒーローアカデミアبە [[رۆماجی]]: Boku no Hīrō Akademia)
|کوھی ھوریکوشی
|تەمووز ٢٠١٤
|-
|''ئیسوبی ئیسوبی مۆنۆگاتاری〜ئاکیۆ وا تسورایۆ〜'' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: 磯部磯兵衛物語〜浮世はつらいよ〜بە [[رۆماجی]]: Isobe Isobee Monogatari 〜 Ukiyo wa Tsuraiyo 〜)
|ریو ناکاما
|تشرینی یەکەم ٢٠١٣
|-
|''کوتشیرا کاتسوشیکا-کو کامیاری کوئن-مای ھاشوتسوجۆ'' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: こちら葛飾区亀有公園前派出所 بە [[رۆماجی]]: Kochira Katsushika-ku Kameari Kōen-mae Hashutsujo)
|[[ئۆسامو ئاکیمۆتۆ]]
|ئەیلول ١٩٧٦
|-
|[[سەبەتەی کورۆکۆ]] (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: 黒子のバスケبە [[رۆماجی]]: Kuroko no Basuke)
|تاداتوشی فُجیماکی
|کانوونی یەکەم ٢٠٠٨
|-
|[[نارۆتۆ]] (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: NARUTO -ナルト-بە [[رۆماجی]]: Naruto)
|[[ماساشی کیشیمۆتۆ]]
|تشرینی دووەم ١٩٩٩
|-
|''[[نیسیکۆی]]'' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: ニセコイ بە [[رۆماجی]]: Nisekoi)
|ناوشی کومی
|تشرینی دووەم ٢٠١١
|-
|[[وەن پیس]] (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: ワンピース بە [[رۆماجی]]: Wan Pīsu)
|[[ئییچیرۆ ئۆدا|ئیچییرۆ ئۆدا]]
|ئاب ١٩٩٧
|-
|''سایکی کوسوۆ نۆ ساینان''(بە[[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: 斉木楠雄のΨ難 بە[[رۆماجی]]: Saiki Kusuo no Sainan)
|شویتشی أسو
|مایس ٢٠١٢
|-
|[[شەڕی چێشت]] (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: 食戟のソーマبە [[رۆماجی]]: Shokugeki no Sōma)
|یوتو تسوکودا، شون سایکی، یوکی موریساکی
|تشرینی دووەم ٢٠١٢
|-
|''سول کاتشر (ز)'' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: ソウル キャッチャーズ بە[[رۆماجی]]: Sōru kyatchāzu)
|ھیدیو شینکای
|مایس ٢٠١٣
|-
|''سوتیروسو شینفۆنی'' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: ステルス交境曲 بە [[رۆماجی]]:  Suterusu Shinfonī)
|ریۆگۆ ناریتا، یویتشیی ئامانو
|شوبات ٢٠١٤
|-
|''[[توریکۆ]]'' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: トリコ بە[[رۆماجی]]: Toriko)
|میتسوتوشی شیمابوکورو
|مایس ٢٠٠٨
|-
|''[[وەرودۆ تۆریگە]]'' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: ワールドトリガーبە [[رۆماجی]]:  Wārudo Torigā)
|دایسکی ئاشیھارا
|شوبات ٢٠١٣
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن}}
{{پۆلی کۆمنز|Weekly Shonen Jump}}

{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:شۆنن مانگا]]
[[پۆل:شوئیشا]]
[[پۆل:ئەو گۆڤارە مانگایانەی نیمچە مانگ جارێک بڵاو دەبنەوە لە ژاپۆن]]
[[پۆل:گۆڤارەکانی شوێشا]]
[[پۆل:ئەو گۆڤارە مانگایانەی ھەفتانە بڵاو دەبنەوە لە ژاپۆن]]</text>
      <sha1>af4v13et7ibkygae5t6m6xbzn8wytjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەفتانەی یۆنگ جەمپ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134787</id>
    <revision>
      <id>1706104</id>
      <parentid>1611006</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10514" sha1="5ks4eyv5cfjm883rj25q6hpptnzkbnm" xml:space="preserve">{{زانیاریی گۆڤار
|ناونیشان            = هەفتانەی یۆنگ جەمپ
|لۆگۆ                =
|قەبارەی لۆگۆ         =
|وێنە                =
|قەبارەی وێنە         =
|لێدوانی وێنە         =
|سەردێڕی وێنە        =
|سەرنووسەر          =
|سەرنووسەری پێشوو   =
|ستافی نووسەران     =
|وێنەگر              =
|بوار                = [[سینین مانگا]]
|چەند ڕۆژ جارێک      = هەفتەی جارێک
|تیراژ               = ٧٦٨.٩٨٠ (۲۰۱۰)
|بڵاوکەرەوە           = [[شوئیشا]]
|دامەزرێنەر           =
|دامەزراندن           =
|یەکەم ڕێکەوت         = ۱۹۷۹ 
|کۆمپانیا             = [[شوئیشا|شویشا]]
|وڵات               = ژاپۆن
|شوێن              =
|زمان               = [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]
|ماڵپەڕ              = http://yj.shueisha.co.jp/
}}
'''هەفتانەی یۆنگ جەمپ''' (週刊ヤングジャンプ شوکان یانگ جانپو)، دەرچووە لەساڵی ۱۹۷۹، بریتییە لە [[کۆوار|گۆفارێکی]] ژاپۆنی هەفتانەی کە هەڵدەستێ بە بڵاو کردنەوەی [[سینین مانگا]] لە هەموو چاپێکدا. گۆڤارەکە بڵاو دەکرێتەوە لە لایەن [[شوئیشا|شویشا]]و لە ژێر هێڵی گۆڤارەکانی جەمپ. ناوەڕۆکی زنجیرەی گۆڤارەکە کوڕە گەنجە پێگەیشتووەکان دەکاتە ئامانج و کە ناوەڕۆکەکەی لە بڕێکی زۆر توند ڕەوی و بڕێکی باش لە [[ئیچی]] و قومارکردن پێکدێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=John E. Ingulsrud|نووسەر٢=Kate Allen|سەردێڕ=Reading Japan Cool: Patterns of Manga Literacy and Discourse|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rk3j6Xc_LaEC&amp;pg=PA21|ڕێکەوتی سەردان=۲٨ی ئازاری ۲۰۱٨|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Lexington Books|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٩١-٣٥٠٧-٥|پەڕە=٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&amp;action=list&amp;cat1cd=1&amp;cat3cd=15&amp;period_cd=34|سەردێڕ=Men's Manga|بڵاوکەرەوە=Japanese Magazine Publishers Association|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|زمان=Japanese|ڕێکەوتی سەردان=۲٨ی ئازاری ۲۰۱٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818214222/http://www.j-magazine.or.jp/magadata/index.php?module=list&amp;action=list&amp;cat1cd=1&amp;cat3cd=15&amp;period_cd=34|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=[[Manga: The Complete Guide]] |دوایین=Thompson |یەکەم=Jason |authorlink=Jason Thompson (writer) |بڵاوکەرەوە=[[Del Rey Books]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٤٥-٤٨٥٩٠-٨|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕە=xxiii-xxiv}}&lt;/ref&gt;

هەفتانەی یۆنگ جەمپ خاوەنی دوو چاپە، کە ناویان میراکل جەمپ (مانگانە چاپ دەکرێت) و ئوهارو (بەشێوەیەکی ناڕێک چاپ دەکرێت).و هەروەها هەفتانەی یۆنگ جەمپ خاوەنی گۆڤاری برایە کە ناویان: ئالترا جەمپ، و گراند جەمپ (دروست کراوە دوای کەوتنی سوپەر جەمپ و بزنس جەمپ) و جەمپ ئێکس.

== مێژوو ==
هەفتانەی یۆنگ جەمپ دەرچووە لە ۱۹۷۹ بە ناوی یۆنگ جەمپ (&quot;YOUNG JUMP&quot;) و دروست کراوە بۆ ئەوەی هەڵبژاردنی [[سینین مانگا|مانگای سینین]] بێت (یان زیاتر پێگەیشتوو) تا جیاواز بێت لە گۆڤارە بەناوبانگەکەیان [[هەفتانەی شۆنن جەمپ]] کە خوێنەرە تەمەن بچووکەکان دەکاتە مەبەست. وشەی یۆنگ لە هەفتانەی یۆنگ جەمپ بریتییە لە لۆگۆی مانگاکە و وەرگێڕدراوە بۆ &quot;سینین&quot; کە مانای &quot;گەنج&quot; یان &quot;گەنجان&quot; دێت. لە ۲۰۰٨، پیلان دانرا بو ئەوەی روزن میدن لە کومک بیرزی لە هەفتانەی یۆنگ جەمپ بڵاو بکرێتەوە. و هەروەها لە ۲۰۰٨، چاپێکی لاوەکی هاوشێوەی [[هەفتانەی شۆنن جەمپ]] دەرچوو کە ناوەکە مانگانەی یۆنگ جەمپ بوو.

== تایبەت مەندییەکان ==
'''زنجیرەکان'''

لە کاتی ئێستا ۳۰ زنجیرە مانگا بەشێوەیەکی ڕێک بڵاو دەکرێتەوە لە هەفتانەی یۆنگ جەمپ. لە نێوان سی زنجیرەکە، سێ زنجیرە مانگانە بڵاو دەکرێتەوە، پێنج زنجیرە بە شیوەیەکی ناڕێک بڵاو دەکرێتەوە، و پاپا نۆ لوکۆتۆ ئۆ کیکیناسای!~رۆجۆ کانساتسو کینکیو نیسشی~ لە کاتی ئێستا ڕاوەستاوە.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ناوی زنجیرە
!نوسەر
!دەستی پێکردووە
|-
|٨۱ دایبا (ハチワンダイバー ''Hachiwan Daibā''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|يوكوسارو شيباتا
|کانوونی یەکەمی ۲۰۰٦
|-
|''باکوماتسو گورینتای'' (幕末紅蓮隊 ''Bakumatsu Gurentai''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|هیرۆشی مۆتومیا
|حوزەیرانی ۲۰۱۳
|-
|''بيشاری گوراشی'' (べしゃり暮らし ''Beshari Gurashi''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|ماسانوری مۆریتا
|کانوونی دووەمی ۲۰۰۷
|-
|''سایکورۆبوسو شۆجۆ سايبو''(サイクロプス少女さいぷ〜 ''Saikuropusu Shōjo Saipūū''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|توراياسو
|تەمووزی ۲۰۱۱
|-
|''دیسترۆی ئاند ريفولوشن''(デストロイ アンド レボリューション''Desutoroi Ando Reboryūshon''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|كوجی مۆری
|تشرینی یەکەمی ۲۰۱۰
|-
|''گۆکوکۆکو نۆ برونهیرد'' (極黒のブリュンヒルデ''Gokukoku no Buryunhirude''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|[[لین ئۆکامۆتۆ|لين ئۆکامۆتۆ]]
|کانوونی دووەمی ۲۰۱۲
|-
|''گراند سورام'' (グランドスラム ''Gurando Suramu''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|كی كاوانو
|مارتی ۲۰۱۱
|-
|''گونجۆ سینكی'' (群青戦記 グンジョーセンキ''Gunjō Senki''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|ماساكی كاساهارا
|ئابی ۲۰۱۳
|-
|''هییییسی پۆریسمان!!''(へ〜せいポリスメン!! ''Heeeesei Porisumen''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|سوهێ ئینابا
|کانوونی دووەمی ۲۰۱۰
|-
|''هیبێ رۆک'' (日々ロック''Hibi Rokku''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|كاتسوماسا ئینۆکیا
|حوزەیرانی ۲۰۱۰
|-
|''هیمۆتۆ! ئامارو-تچان'' (干物妹!うまるちゃん''Himōto! Umaru-chan''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|سانكاكو هيد
|مارتی ۲۰۱۳
|-
|''ئینۆسان'' (イノサン''Inosan''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|شینیتچی ساكاموتو، ماساكازو ئاداتچی
|کانوونی دووەمی ۲۰۱۳
|-
|کاکوریۆ مۆنۆگاتاری(かくりよものがたり''Kakuriyo Monogatari''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|ريو فۆجیساکی
|تەمووزی ۲۰۱۳
|-
|''كامن تیچە بلاك'' (仮面ティーチャーBLACK''Kamen Tīchā BLACK''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|تورو فۆجیساوا
|نیسانی ۲۰۱۳
|-
|''کینگدومو'' (キングダム''Kingudamu''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|ياسوهيسا هارا
|کاوونی دووەمی ۲۰۰٦
|-
|''لاير گیم'' (ライアーゲーム ''Raiā Gēmu''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|شينوبو كايتانی
|شوباتی ۲۰۰٥
|-
|''ميناموتو-كون مونوگاتاری''(源君物語 ''Minamoto-kun Monogatari''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|مينوری ئينابا
|ئەیلولی ۲۰۱۱
|-
|''مۆنگریر'' (モングレル''Mongureru''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|کاتسوتوچی موراسە
|حوزەیرانی ۲۰۱۳
|-
|''نيجيماكی کاگیوو'' (ねじまきカギュー''Nejimaki Kagyū''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|ئاتسوچی ناكاياما
|شوباتی ۲۰۱۱
|-
|''نیبۆنگۆ'' (ニポンゴ''Nibongo''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|ئیگومی سورا
|حوزەیرانی ۲۰۱۲
|-
|''پاپا نۆ ئیوکۆتۆ ئۆ كيكيناسای!〜رۆجۆ كانساتسو كينكيو نيششی〜''(パパのいうことを聞きなさい!〜路上観察研究日誌〜 ''Papa no Iukoto o Kikinasai! 〜Rojō Kansatsu Kenkyū Nisshi〜''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|تۆموهیرۆ ماتسو، هیروتسوگۆ مییانۆ، یۆکا ناكاجيما
|تشرینی یەکەمی ۲۰۱۱
|-
|''ريار'' (リアル ''Riaru''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|[[تاکیھیکۆ ئینۆی|تاکیهیکۆ ئینۆی]]
|تشرینی یەکەمی ۱۹۹۹
|-
|''رۆزن ميدن'' (ローゼンメイデン ''Rōzen Meiden''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|بیتچ-بت
|نیسانی ۲۰۰٨
|-
|سەربازی سامۆرای (サムライソルジャー''Samurai Sorujā''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|ريويتشيرو یامامۆتۆ
|شوباتی ۲۰۰٨
|-
|''شيرایوکی تو 7-نين نۆ ماجۆ'' (白雪姫と7人の囚人 ''Shirayuki-hime to 7-nin no Majo''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|کورۆکۆ يابوغتشی
|تشرینی یەکەمی ۲۰۱۲
|-
|''تيرا فورمارز'' (TERRA FORMARS ''テラフォーマーズ''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|يو ساسوگا، کینیچی واتانابا
|ئەیلولی ۲۰۱۱
|-
|[[تۆکیۆ غول]] (東京喰種 トーキョーグール''Tōkyō Gūru''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|سوی ئیشیدا
|ئەیلولی ۲۰۱۱
|-
|''ئاسوگوی'' (嘘喰い''Usogui''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|توشیۆ ساكو
|تشرینی یەکەمی ۲۰۰٥
|-
|''دەبلیو إكس وای'' (WxY ''ダブリューエックスワイ''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|ماتشیکۆ مادوكا
|حوزەیرانی ۲۰۱۲
|-
|''[[زيتمان]]'' (ゼットマン''Zettoman''&lt;sup&gt;؟&lt;/sup&gt;)
|كاتسورا ماساكازو
|تشرینی یەکەمی ۲۰۰۲
|}

== هەروەها ==
* [[هەفتانەی شۆنن جەمپ]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|کۆمیک}}

{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:شوئیشا]]
[[پۆل:گۆڤارەکانی شوێشا]]
[[پۆل:ئەو گۆڤارە مانگایانەی ھەفتانە بڵاو دەبنەوە لە ژاپۆن]]</text>
      <sha1>5ks4eyv5cfjm883rj25q6hpptnzkbnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لوڕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135818</id>
    <revision>
      <id>1705824</id>
      <parentid>1703295</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59443-03</username>
        <id>80260</id>
      </contributor>
      <comment>/* لوڕ لە سەردەمی مەشروتییەتدا */</comment>
      <origin>1705824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44157" sha1="l70ouiqtrqvyh4golq7c1p6exrgpsvk" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
|group    = لوڕ
|image      =
{{image array|perrow=4
| image1 =Sardar Assad.jpg | caption1 = [[سەردار ئەسعەد بەختیاری]]
| image2 =RaeisAliDelvari.jpg | caption2 = [[ڕەئیسعەلی دڵواری]]
| image3 = | caption3 = [[باباتاھیر]]
| image4 =Mansoor Hekmat.jpg | caption4 = [[مەنسوور حیکمەت]]
| image8 = Queen-Shabanu Soraya Esfandiary-Bakhtiari, Tehran 1953.jpg | caption8 = [[سوڕەیا ئیسفەندیاری]]
| image11 = Grand Ayatollah Hossein Borujerd (1875-1961) portrait.jpg | caption11 = [[حوسێن برووجێردی]]
| image12 = Karubi2.jpg | caption12 = [[مەھدی کەڕووبی]]
| image13 = Zahra Rahnavard.jpg | caption13 = [[زەھرا ڕەھنەوەرد]]
| image14 = Navab Nasirshelal.jpg | caption14 = [[نەواب نەسیرشەلال]]
| image15 | caption15 = [[عەبدولحوسێن زەڕینکووب]]
| image16 =01-Mehrdad_Avesta.png | caption16 = [[مێھرداد ئەوێستا]]
| image17 =Masoud Rayegan.jpg | caption17 = [[مەسعوود ڕایگان]]
| image18 =| caption18 = [[تەوفیق مووسیوەند]]
| image19 =Fath'olla Porsartip.jpg| caption19 =[[فەتحوڵڵا پوورسەرتیپ]]
| image20 =03-MohammadBorujerdi.jpg| caption20 =[[محەممەد برووجێردی]]
}}
| population       = ٦ بۆ ١٠ ملیۆن
| region1          = {{ئاڵا|ئێران}}

{{ئاڵا|کوردستان}}
| pop1             = {{Plainlist|
* ۲۰ ملیۆن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ |سەردێڕ=Iran |بڵاوکەرەوە=[[The World Factbook]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210208143639/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.terrorfreetomorrow.org/upimagestft/TFT%20Iran%20Survey%20Report%200609.pdf |سەردێڕ=Iran |بڵاوکەرەوە=New America Foundation |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130723044939/http://www.terrorfreetomorrow.org/upimagestft/TFT%20Iran%20Survey%20Report%200609.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; {{بچووک|(٦٪ی دانیشتووانی ئێران)}}
 }} (۱۰٪ ی دانیشتووانی کوردستان)
|popplace =ڕووبەری ئاسایی
: [[پارێزگای لوڕستان]]{{•}} [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]{{•}} باکوور و ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای خووزستان]]{{•}} [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیرەحمەد]]{{•}} ڕۆژاوا و باشووری [[پارێزگای ھەمەدان]]
کەمینە: [[پارێزگای ئیلام]]{{•}} [[پارێزگای مەرکەزی]]{{•}} [[پارێزگای قەزوین]]{{•}} [[پارێزگای فارس]]{{•}} [[پارێزگای ئەسفەھان]]{{•}} [[پارێزگای بووشەھر]]
 کۆچکردنی ناوخۆیی: [[تاران]]{{•}} [[کەرەج]]{{•}} [[ئەسفەھان]]{{•}} [[ئەھواز]]{{•}} [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]
|langs    =زاراوەی جیاواز [[لوڕی]] لەناویا: [[زمانی بختیاری|بەختیاری]]، [[باڵاگریوە]]، [[بۆیەرئەحمەدی]]، [[لێراوی]]، [[جانەکی]]، [[بەمهەیی]]، [[مەمەسەنی]]، [[کوڕایی]]، [[فەیلی|منجایی]]، [[شولی]]، [[کوومەزاری]]، [[سەلاسی]]
|rels     = مەزهەبی [[شیعە]]، [[ئایینی بەھایی|بەھایی]]، [[جوولەکە]]
|related_groups= [[کورد|کوردەکانی تر]]، [[فارسەکان]]
}}
[[پەڕگە:Map_of_Lur_peoples.png|440x220px|وێنۆک|نەخشەی ئەو پارێزگایانەی کە لوڕەکان تێیدا نیشتەجێن لە [[ئێران]]دا، بەپێی ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠١٠ زۆرینەی لوڕەکان لە [[پارێزگای لوڕستان]]ن]]
'''لوڕ''' ناوی هۆزێکی [[کورد|کوردە]] لە ڕۆژهەڵات و باشووری کوردستان نیشتەجین.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; زاراوەی [[لوڕی]] لە بەشێکە لەزمانی کوردی و لوڕەکان بەشێکن لە [[کورد]]ەکان.&lt;ref name=&quot;Erik John Anonby 2003 pp 171-197&quot;&gt;Erik John Anonby (2003). &quot;Update on Luri: How many languages?&quot; ''Journal of the Royal Asiatic Society'' (Third Series), 13, pp 171-197. doi:10.1017/S1356186303003067.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=العابدین|یەکەم=شیروانی، حاجی زین|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%AD%D9%87/TO0geepdD6oC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=%D8%A8%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3+%D9%81%DB%8C%D9%84%DB%8C&amp;pg=PA459&amp;printsec=frontcover|سەردێڕ=بستان السیاحه|ڕێکەوت=١٨٩٨|بڵاوکەرەوە=Kārḫāna-i Mīrzā Ḥabīballāh|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=حەسەن خان|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/al_Ma%CA%BC%C4%81thir_w_al_%C4%81th%C4%81r/s5VHAAAAYAAJ?hl=en&amp;gbpv=0&amp;bsq=inauthor:%22Mu%E1%B8%A5ammad%20%E1%B8%A4asan%20Kh%C4%81n%20(I%CA%BBtim%C4%81d%20al-Sal%E1%B9%ADanah)%22|سەردێڕ=الماثر و الاثار|ڕێکەوت=١٨٨٩|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=سپهر|یەکەم=عبد الحسین|ناونیشان=https://noorlib.ir/book/info/41505/خلاصة-الاعصار-فی-تاریخ-بختیار|سەردێڕ=تاریخ بختیاری|دوایین٢=ئەسعەد|یەکەم٢=سەردار|شوێنی بڵاوکردنەوە=تاران، ئێران|پەڕەکان=١٣٦|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260106062009/https://noorlib.ir/book/info/41505/%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B5%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%B5%D8%A7%D8%B1-%D9%81%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئەلزەبیدی|یەکەم=مورتەزا|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/%D8%B4%D8%B1%D8%AD_%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B3_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%85%D9%89_%D8%AA%D8%A7/19M-lO0ZRvQC?hl=en&amp;gbpv=0|سەردێڕ=شرح القاموس المسمى تاج العروس: من جواهر القاموس|ڕێکەوت=١٧٧٤|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://archive.alsharekh.org/Articles/14/2817/32194 لغة العرب] (۱٩١٣)؛ عێراق. لاپەڕە ١١٥&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;خەلیفە، حاجی. جھان نما جلد ١ (١٦٤٨)&lt;/ref&gt; [[شەرەفخانی بەدلیسی|شەرەفخانی]] بەدلیسی مێژوونوسی گەورەی [[کورد]] لە [[شەرەفنامە]]دا لوڕەکان بە بەشێک لە کورد دادەنێت.&lt;ref&gt;شه-ره-فنامه-مێژووی-ماڵه-میرانی-كوردان. بەندی سێیەم ل. ٤٤ و بەندی چوارەم ل. ٨٥&lt;/ref&gt; 

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Kul-e Farah IIIW.JPG|وێنۆک|بەردی ئیلامی گۆشەی ڕۆژاوا (گوڵ فەرەح) لە ئیزە]]
[[پەڕگە:Bakhtiaris tehran.jpg|وێنۆک|رزگارکردنی [[تاران]] و دەرکەوتنی سوارەکانی [[بەختیاری]]]]
[[پەڕگە:Tagh-e Tavileh Darafsh (25).JPG|وێنۆک|پاشماوەی شاری دێرینی مالمیری پایتەختی ئەتابەکانی لوڕی گەورە]]
[[پەڕگە:Capital punishment Khorramabad.JPG|وێنۆک|لەسێدارەدانی سەرۆک ھۆزەکان لە [[خوڕەماوە]] لە سەردەمی ڕەزاشای پەھلەویدا]]
لوڕ لە ھۆزە تێکەڵە خۆماڵییەکانی ئێرانە، لە ھۆزە ئاریایەکان کە لە ڕۆژاوای ئێران دەژیان وەک و کاشییەکان و لۆلۆبییەکان و ئیلامییەکان. لەسەر بنەمای ھاوتای لێکچوون و زەویناسی و بەڵگەی شوێنەواری ھەندێک مێژوونووس لوڕەکان بە پاشماوەی ئیلامییەکان دەزانن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Edwards|یەکەم١= I.E.S.|دوایین٢= Gadd|یەکەم٢= C.J.|دوایین٣= Hammond|یەکەم٣= G.L.|سەردێڕ=The Cambridge Ancient History|ساڵ=١٩٧١|edition=2nd|بڵاوکەرەوە= Camberidge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٧٧٩١-٠|پەڕە=٦٤٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=slR7SFScEnwC&amp;dq=elamite+lurs&amp;source=gbs_navlinks_s}}&lt;/ref&gt; ھەندێ سەرچاوەی مێژوویی دۆزراونەتەوە کەئاماژە بەوەدەکەن کە چوارھەزار ساڵ پێش زایین ژیان لە لوڕستاندا ھەبووە. داگیرکاری عەرەب بۆ سەر ناوچەکە گۆڕانکاری لەفەرھەنگ و کلتور و زمانی ناوجەکە کرد و ئەمەش کاریگەری ھەبوو لەسەر لوڕستان، بەڵام لوڕەکان توانیان زمان و زۆر لە نەریتی خۆیان بپارێزن.

لە شەرەفنامەی شەرەفخانی بەدلیسیدا ھەردوو بنەماڵە (خانەدان)ی لوڕ بە چوارەمین خانەدانانی کورد (بەدوای کرمانج، کەڵھوڕ و گۆران) ھاتووە و دەسەڵاتیان سەربەخۆ بووە.&lt;ref&gt;Gunter, Michael M. (2011). Historical Dictionary of the Kurds (2nd ed.). Scarecrow Press. p. 203. ISBN 978-0-8108-6751-2.&lt;/ref&gt; پێش شەڕەفنامە ئەمە لە کتێبی (مروج الذهب ومعادن الجوهر)ی (المسعودي) ھاتووە کە لوڕ یەکێکە لە خانەدانی کورد،&lt;ref&gt;E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 (چاپی ٥ەم) (بە ئینگلیزی) (١٩٩٣)؛ ئەڵمانیا.

لاپەڕە: ٤١، بڵاوکەرەوە: Brill&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە سەدەی بیستەم [[سەردار ئەسعەد بەختیاری]] ھەمان قسەی (المسعودي) و شەڕەفخانی بەدلیسی دووبارە کردەوە لە کتێبی (تارێخ بختیاری).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; جگە لەمە لە سەدەکانی ١٧ەم و ١٨ەم لە کتێبەکانی (جھان نما)ی حاجی خەلیفە، و (تاج العروس)ی (المرتضى الزبيدي) قسەکانی (المسعودي) و شەڕەفخانی بەدلیسی دووبارە کرانەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; لە کتێبی (معجم البلدان)ی (یاقوت الحموی الرومی) دا باسی ئەوە دەکات کەوا لوڕەکان ھۆزێکی کوردەکانن لە چیاکان دەژین لەنێوان خوزستان و ئەسفەھان دا.&lt;ref&gt;یاقوت الحموی الرومی، معجم البلـٰدان (چاپی ٥ەم) (بە عەرەبی) (١٩٧١)؛ بەیرووت، لوبنان. لاپەڕە: ١٨ بڵاوکەرەوە: دار الكتاب العلمية&lt;/ref&gt; لە کتێبی (الکامل في تاریخ)ی (ابن الاثیر) لوڕەکان بە (الاکراد اللوریة) ھاتووە و وا دیارە کە مەبەستی نووسەر لە کوردانی لوڕ ئەو کوردانەن کە سەر بە مەزھەبی [[شیعە]]ن.&lt;ref&gt;مقريزى، أحمد ابن علي. كتاب السلوك لمعرفة دول الملوك. (بە عەرەبی) (١٩٣٤)؛ میسڕ. لاپەڕە: ١٨٢، بڵاوکەرەوە:لجنة التأل والترجمة والنشر&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ʻIzz al-Dīn Ibn al-Athīr. Chronicon quod perfectissimum insoribitur (١٨٧٦) (بە لاتینی). بڵاوکەرەوە: E. J Brill&lt;/ref&gt; ئەو قسەیە لە سەدەی بیستەم لە کتێبی (لغة العرب) واتا زمانی عەرەب دووبارە کراوە.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

لە سەردەمی سەفەویدا دوو دەوڵەتی لوڕ ھەبوون کە زۆرینەیان لوڕ بوون، ئەم دوو دەوڵەتە بەناوەکانی لوڕستان کە ناوەندەکەی خوڕەم ئاباد بوو و کۆھگلیۆ ناوەندەکەی بەھبەھان بوو. والی [[لوڕستانی بچووک|لوڕستانی فەیلی]] بوو لە ساڵی ١٦٢٧ز بە دەستووری [[شا عەباسی یەکەم|شا عەبباس]] وەحاکمی پشتکۆ و پێشکۆ بوو تا دەوری قاجاڕ، [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] لە سەردەمی زەنددا دەوڵەتێکی سەربەخۆ بوو.

پاش ڕووخاندنی دەوڵەتی سەفەوی لە لایەن [[ئیمپراتۆریەتیی هۆتەکی|ھۆتەکییەکان]]، [[مەحموود ھۆتەکی]] بە مەبەستی داگیرکردنی ناوچە لوڕەکان ([[لوڕی فەیلی]] و [[لوڕستانی مەزن]]) ھێرشی بەرەو [[لوڕستانی مەزن]] برد بەڵام لوڕەکانی [[بەختیاری]] بەمە ڕازی نەبوون و ھێرشیان کردە سەر ئەفغانەکان بێ ئەوەی مەحموود ھۆتەکی بزانێ، شەوێکیان مەحموود ھۆتەکی لەگەڵ سوپاکانی خۆی لە ناوچەی بەختیاری لە ناو چیای کەلوونە گیر بوون بۆ ماوەی سێ مانگ بەھۆی بەفر. بۆ ماوەی سێ مانگ زەلیل بوون، دوای ئەوەی کە بەفرەکان توانەوە [[قزڵباش|قزڵباشەکان]] پردەکانیان تێکدا. مەحموود ھۆتەکی بە یارمەتی قاسم خان بەختیاری لە کاتی شەوبوون بە نھێنی لە ناو چیای کەلوونە دەرباز بوون.&lt;ref&gt;عەبدوڕەزاق دوونبەلی مەفتوون، سفرنامه کروسینسکی. لاپەڕە ٧٦&lt;/ref&gt;

پاش کەوتنە دەستی دەسەڵاتی قاجاڕ، ئاغا محەممەد کە ڕقی لە دەسەڵاتی زەندی بوو و زمانی ئەوکاتی دەولەت لوڕی بوو بۆیە دەستی کرد بە گۆڕانکاری لە ناوچەی لوڕستان، ھەروەھا ئاغا محەممەد بەزۆر جێگۆڕکێی بە لوڕەکان کرد بۆ قەزوین. لوڕستان بەھۆی سیاسەتی دەسەڵاتی قاجارییەوە نا ئارامی و بێسەروبەری بەخۆیەوەدی، لە ناو لوڕەکاندا گرووپی نەتەوەی دروست بوو بووە ھۆی ناکۆکی و زۆرێک لەمانە گەڕانەوە بۆ ژیانی ڕەوەندی.&lt;ref&gt;Haernick E. and B. Overlaet 1999. Luristan Excavation Documents Volume
III: Djub-i Gauhar and Gul Khanan Murdah Iron Age III Graveyards in
the AvianPlain. In: Acta Iranica, 36. 3ieme série, vol. XXII.&lt;/ref&gt;

=== لوڕ لە سەردەمی مەشروتییەتدا ===
یەکێک لە مەزنترین چالاکییەکان لوڕ بەشداریکردن بوو لەبزووتنەوەی مەشرووەتەی ئێران، لوڕ بەتایبەتی ئێڵی [[بەختیاری]] دەورێکی بەھێزیان ھەبوو لە بزووتنەوەی شۆڕشی ئێران، لە حوزەیرانی ١٩٠٩ دا دەستی پێکرد سوپای [[سەردار ئەسعەد بەختیاری|سەردار ئەسعەد]] گەیشتە [[قوم]] و سوپای سپەھدار ئەعزەم گەیشتە یەنگی ئیمام. بەپێچەوانەوە سەعدۆدەولە سوپای بەسەرکردایەتی ئەمیر موفەخەمی بەختیاری ناردە کەرەج، موجاھیدینی بەختیاری بەرەو [[تاران]] جووڵان و لە نزیکی تاران لە [[باکوور]] پەیوەندیان کرد بە فەرماندە سپەھدار ئەعزەمەوە، بەرگری کەم کراو لە پاشاندا تاران ڕزگارکرا و زۆردارێتیی بچۆک لەناوبرا.&lt;ref&gt;Moshtagh Khorasani, M. 2006. Arms and Armor from Iran: The Bronze Age to the End of the Qajar Period. Tübingen, Legat Publishers.&lt;/ref&gt;

=== لە سەردەمی پەھلەویدا ===
لەسەرەتای سەردەمی ڕەزاخانی پەھلەویدا ئێران نائارامی بەخۆیەوە بینی، ناوچە عەرەب نشینەکان لەژێر دەسەڵاتی [[شێخ خەزعەل کەعبی]] دا بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی ئاداری ٢٠١٣ |سەردێڕ=کسروی: ملی‌گرای وحدت‌انگار |ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran/2012/03/120316_l44_kasravi_nationalist_abrahamian |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |وێبگە=BBC News فارسی |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; و ناوچە کورد نشینەکان لەژێر دەسەڵاتی [[سمکۆی شکاک]] دا بوو،&lt;ref&gt;کسروی، احمد، «تاریخ ھیجدە سالە آذربایجان: بازماندە تاریخ مشروطە ایران»، ص ۸۳۳.&lt;/ref&gt; لە باکووریش کۆماری جەنگەڵ و ناڕێکی و نەبونی یەکێتی لە ئێراندا، یەکێ لەو نائارامیانە یاخی بوون و جەردەیی ھۆزە لوڕەکان بوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٤ |سەردێڕ=نقدي بر کتاب رضاشاه و جنگ‌‏های لرستان: تاریخ را باید در زمان خودش خواند |ناونیشان=https://yaftenews.ir/notes/cultural/4357-alexa-google-yahoo1953.html |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |وێبگە=پايگاه خبري یافته ([[لوڕستان]]) |زمان=fa-ir |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260107103044/https://yaftenews.ir/notes/cultural/4357-alexa-google-yahoo1953.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٢٣ دا ھۆزەکانی لوڕ و سوپای حکوومەت شەڕ کەوتە نێوانیانەوە لە شارەکانی بروجەرد و خوڕەم ئاباد، ھێزی ھۆزەکانی لوڕ پێکھاتبوون لە ئێڵەکانی بایراوەنی و سەگوەند و [[چەگینی|چەگەنی]] و پاپی، بەڵام لە مانگی ٩ی ١٩٢٣ دا سوپای حکوومەت توانی گەمارۆی [[خوڕەماوە]] بدات و و کۆنتڕۆلیشی بکاتەوە، پاش ئەوە حکوومەت لێبوردنی گشتی دەرکرد و ئێڵە لوڕەکان چەکەکانیان تەسلیم کردەوە و ھەندێک لەسەرانی ئێڵەکان گیران و لە سێدارەدران. کاتێک سەرانی ئێڵەکان لەسێدارەدران لە ساڵی ١٩٢٤ دووبارە ئێڵەکانی باکووری خوزستان دەستیان بە شۆڕش کردەوە ئەمەش بەردەوام بوو تا کۆتای ئەم ساڵە، حکوومەت دەستی کرد بە تۆپ بارانکردنی ڕەوەندەکان و کۆنتڕۆڵی شاری خورەم ئابادی کردو ئیتر ئێڵە لوڕەکان شکستیان ھێناو چوونەوە ژێردەستی حکوومەت.&lt;ref&gt;ستودە، سیدیدالله. شورش لرستان. ج. نخست. [[خوڕەماوە]]: شاپورخواست، ۱۳۹۱. ۱۱۰.{{ھن}} [[ژپنک]]: ٩٧٨–٩٦٤–٢٧٠٧–٧٥–١.&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٣٠، لە نزیک [[شەڕی دۆڵی تەنگ تاموڕادی|دۆڵی تەنگ تاموڕادی]] لە بۆیەر ئەحمەد سوپای ئێران ھێرشی کردە سەر لوڕەکان. فەرماندەی سوپای ئێران لەم ھێرشە حەبیبوڵڵا شێیبانی بوو کە فەرمانی ھەزاران سەرباز دەکرد. کی لھراسب باتوڵی و شکورڵڵا خان و فەریق خان بە ژمارەیەکی زۆر کەم توانیان بۆ ماوەی ٦ ڕۆژ دژی سوپای ئێرانی پەھلەوی لە مەیدانی شەڕ بمێنەوە. و لە کوتایدا سەرکەوتن و ھەزاران کەسیان لە سوپای پەھلەوی کوشت و تەنھا ٤٢ لوڕ بوونە شەھید.&lt;ref&gt;حاجیان‌پور، حمید؛ سیاهپور، کشواد (١ی تەممووزی ١٣٩٣). «بازتاب سیاست عشایری رضاشاه در اشعار و سروده‌های بومی بویراحمد». پژوهش های تاریخی ایران و اسلام (بە فارسی). ١٥ (8): ١٢١–١٤٦.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زکی پور، نعمت الله. ''مطالعات تاریخی جنگ''. ئێران. لاپەڕە&amp;nbsp;٦٢–٨١.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«علل بروز جنگ در منطقه تنگ تامرادی». ''فریاد جنوب'' (بە فارسی). ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠. لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نراقی، احسان. ''غربت‌غرب'' (PDF). بەرگی&amp;nbsp;دووەم. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٠ هەوڵێک درا کە لوڕەکانی شیعە لە دژی ناسیۆنالیزمی کوردی سوننە و عەرەبی بە دووبارە کێشانەوەی سنوورەکان کەڵک وەربگیرێت: بەشێک لە لورستان لکێنراو بە خوزستانەوە، ناحیە کوردنشینەکانی کرماشان لە لورستاندا جێگیر بوون. حکومەت لورس بە نزیکتر لە فارسەکان دەڕوانێت. نەخشەی زمانی فەرمی هەموو گەلانی لوڕ زمانیان بەیەکەوە گرووپ کرد و لە ڕووی ژمارەوە لە دوای فارس و ئازەربایجان و کورد لە پلەی چوارەمدا دایاننا. حکومەت حەزی لە ئاسمیلەکردن و فارسیکردنە نەک چەسپاندن و بەکارهێنانی لوڕەکانی تاڕادەیەک بێهێزی سیاسی بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان لە خوزستان و کوردستان.&lt;ref&gt;Балаян, Б. П., &quot;Некоторые особенности этнического развития луров Ирана&quot;, pp. 114, &quot;Страны и народы Ближнего и Среднего Востока. IV. Иран&quot;, Академия наук Армянской ССР, Сектор востоковедения, Ереван: Издательство АН Армянской ССР, 1969.&lt;/ref&gt;

== بڵاوبونەوەی لوڕ ==
خەڵکی لوڕ لە ئێران دەکرێن بە سێ بەشەوە: ١-[[بەختیاری]] ٢- [[مەمەسەنی]] ٣-[[فەیلی (لوڕ)|لوڕە فەیلییەکان]]. لوڕە فەیلییەکان لەگەڵ کوردە فەیلییەکان جیاوازن و نابێت ئەم دوو ھۆزە بە یەکێک بزانرێت. لوڕە فەیلییەکان لەنزیکی خورەم ئاباد و باشووری ھەمەدان نیشتەجێن و ھەندێ وەرز بەپێ کۆچیان دەکرد بۆ بەغداد بە سێ ڕۆژ.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;پیرۆز، تۆفیق (١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٧). «[https://www.iranicaonline.org/articles/asayer-tribes/ ʿAŠĀYER]». ''Iranica'' (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.&lt;/ref&gt;

لەلایەکی دیکە ھۆزی لوڕ دابەشبون بەسەر دوو دابەشبوونی گەورەدا ئەویش ''لوڕی گەورە'' و [[لوڕستانی بچووک|''لوڕی بچووک''ە]]. لوڕ بڵاوبوونەتەوە بە ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوای ئێراندا.

ئەم خشتەیەی خوارەوە ئێڵەکانی لوڕ ڕوون دەکاتەوە:

{| border=&quot;1&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|'''ئێڵ''' || '''شوێنی نیشتەجێبوون'''
|- style=&quot;text-align: right;&quot;
| [[کومزاری]]&lt;ref name=&quot;joshuaproject.net&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Luri-Bakhtiari People Cluster {{!}} Joshua Project |ناونیشان=https://joshuaproject.net/clusters/327 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |وێبگە=joshuaproject.net}}&lt;/ref&gt;||لە وڵاتی [[عومان]]، باکوور، باکووری ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژھەڵات: ناوچەکانی [[کومزار|کومراز]]، دوورگەکانی [[خەسەب]]، [[لارەک]] و [[موسەندەم]] دەگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;ensani&quot;&gt;[http://www.ensani.ir/storage/Files/20101208094751-گویش%20های%20بشکردی،%20کردشولی%20و%20کمزاری.pdf «گویش‌های بَشکَردی، کردشولی و کُمزاری»] (٢٠١٥)، (بە فارسی) بڵاوکەرەوە: ویژه‌نامهٔ نامهٔ فرهنگستان (گویش‌شناسی). لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ ھێنراوە.&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align: right;&quot;
| [[مەمەسنی]]&lt;ref name=&quot;joshuaproject.net&quot;/&gt;||لە [[پارێزگای فارس]] و [[شارستانی مەمەسنی]]، ناحیەی [[کازیرون]] و [[ڕۆستەم]].
|- style=&quot;text-align: right;&quot;
| [[بۆیەر ئەحمەدی]] ||لە [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]، باکووری [[پارێزگای بووشێھر]] و ناوچەکانی باشووری [[پارێزگای خووزستان]].
|- style=&quot;text-align: right;&quot;
| [[بەختیاری]]||لە [[پارێزگای خووزستان]]، شارۆچکەکانی باکوور و ڕۆژھەڵاتی [[ئەھواز]]، [[شارستانی ئەندیکا]]، [[شارستانی ئەندیمشک]]، [[شارستانی مزگەوت سلێمان|شارستانی مزگەوت سڵێمان]]، [[شارستانی شووشتەر]]، [[شارستانی ڕامھورموز]]، [[شارستانی گۆتوەند]]، [[شارستانی ئییزە]]، [[شارستانی باخ مەلێک]]، [[ناحیەی دھدز]] و [[شارستانی دژپێڵ]]. لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە شارستانی [[شارستانی لوڕدێگان|شارستانی لوڕدەگان]] و [[شارستانی شەھری کورد|شارستانی شاری کورد]] و [[شارستانی بۆرووجن]]. لە [[پارێزگای لوڕستان]] و [[شارستانی ئەلیگوودەرز]]. لە [[پارێزگای ئەسفەھان]] لە ناوچەی ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاوا، [[شارستانی فەرەیدون]].
|- style=&quot;text-align: right;&quot;
| [[لوڕستانی بچووک|لوڕی بچووک]]||لە [[پارێزگای لوڕستان]]، باکووری [[پارێزگای خووزستان]]، باشوور و ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای ئیلام]] و ھەندێ ناوچەی ڕۆژھەڵاتی [[عێراق]].
|}
زۆرینەی خێل و ھۆزە کۆچەرەکانی لوڕ لە وەرزی زستاندا کۆچیان بەرەو ناوچەی [[گەرمیان]] دەبرد، چونکە ناوچەی [[گەرمیان]] گەرم و وشک بوو لە چاو کەشە ساردەکەی [[لوڕستان]].&lt;ref&gt;جاف، خوسرەو (٢٠١١). ''[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012061016514969668 لوڕ کوردە یان لوڕە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106110812/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012061016514969668 |date= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}؟''. ھەولێر: چاپخانەی ئاراس. لاپەڕە&amp;nbsp;٣٦.&lt;/ref&gt;

== زمان ==
[[پەڕگە:Dispersion of the Lor people.jpg|وێنۆک|بڵاوبوونەوەی زمانی لوڕی]]
زمانی لوڕی نزیکە لە ھەردوو زمانی کوردی و فارسییەوە، وەھەرییەکەیان بە شێوەزارێکی زمانەکەیانی دەزانن، زمانی لوڕی دابەشدەبیت بۆ پێنج گرووپ:
مینجایی و لوڕی ناوەڕاست و بەختیاری و لوڕی باشوور.&lt;ref&gt;Najm S. Mehdi, al-Fayli, Stockholm 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;M. Jafar, Fayli Kurds and Their Role in the Iraqi Kurdish National Movement&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Black-Michaud, J. (1974). &quot;An Ethnographic and Ecological Survey of Luristan, Western Persia: Modernization in a Nomadic Pastoral Society&quot;. Middle Eastern Studies. pp. 210–228.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shoup, J.A (2011) Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia. ABC-CLIO, Incorporated. p.177&lt;/ref&gt;

زمانی لوڕی دابەش دەبێت بۆ دوو گرووپی سەرەکی:
* زاراوەی لوڕی گەورە کە نزیکە لە زمانی فارسییەوە، ناوچەکانی بەختیاری و بوێرەحمەد و مەمەسنی و باکووری خوزستان و ھەندێ ناوجەی بوشێھر پێی دەدوێن.
* زاراوەی لوڕی بچووک کە نزیکە لە زمانی کوردییەوە، ناوجەکانی لوڕستان و ھەمەدان (مەلایر و نەھاوەند و تۆیسەرکان) و باشووری ئیلام و باکووری خوزستان.

ھەندێک سەرچاوە [[لەکی]] بەشێک لە شێوەزارە جیاکانی لوڕی دەزانێت.&lt;ref name=&quot;B. Grimes 1996 p. 677&quot;&gt;B. Grimes (ed.), ‘Luri’, in Ethnologue (13th edition) (Dallas, 1996), p. 677; M. Ruhlen, A Guide to the World's Languages (Stanford, 1991), p. 327.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ایزدپناە، ح. فرھنگ لکی، مؤسسە فرھنگی جھانگیری، تھران ۱۳۶۷خ، ص ١٠ (مقدمە)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/iran/lurs-iran |سەردێڕ=The Lurs of Iran |بڵاوکەرەوە=Cultural Survival |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ToolAutoGenRef1&gt;امان الھی بھاروند، سکندر. قوم لر. تھران: آتییە، 1393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;William J. Frawley, William Frawley, ''International Encyclopedia of Linguistics&amp;'' 4-Volume Set, Volume 1, Oxford University Press, 2003, ISBN 978-0-19-513977-8, s. 310.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Albrecht Klose, ''Sprachen der Welt'', De Gruyter, 2001, ISBN 978-3-598-11404-5, s. 227.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.ethnologue.com/14/show_country.asp?name=Iraq |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161226055312/http://archive.ethnologue.com/14/show_country.asp?name=Iraq |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226055312/http://archive.ethnologue.com/14/show_country.asp?name=Iraq |date=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; بەڵام لەکی وەکوو زمانێکی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا پۆلینبەندی کراوە و لوڕی زمانێکی ئێرانیی باشووری ڕۆژاوایە، و بۆیە ناتوانرێت لە لەکی وەکوو شێوەزارێکی زمانی لوڕی ناو ببرێت. زۆربەی سەرچاوە زانستییەکانی زمانناسی لەکی وەکوو شێوەزارێکی کوردیی باشووری دەزانن و کەمتر سەرچاوەیەک دەبینرێت کە لەکی وەکوو شێوەزارێکی لوڕی بزانێت.

== ئایین ==
زۆربەی لوڕەکان [[ئیسلام]] و پەیرەوی مەزھەبی [[شیعە]]ن.&lt;ref&gt;Levinson, David. (بە ئینگلیزی) ''Encyclopedia of World Cultures: Africa and the Middle East.'' (۱۹۹٥.): ویلایەتی ئەمەریکا. لاپەڕە ٢٠١&lt;/ref&gt; لە ڕووی مێژوویییەوە زۆرێک لە لوڕەکان پابەند بوون بە [[یارسان]]یزمەوە بەڵام نزیکەی ھەموو دانیشتووانی لوڕی یارسانی بوونەتە [[ئیسلام]]ی [[شیعە]]. ھەروەھا کۆمەڵەیەکی بچووکی [[ئیسلام]]ی [[سوننە]] لە لوڕەکان بوونی ھەیە. بەپێی ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام، لوڕەکان وەک زەردەشتییەکان ڕێز لە نان و ئاگر دەگرن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=kIjrAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam|ڕێکەوت=١٩٧٤|بڵاوکەرەوە=Brill|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== پۆشاک ==
جل و بەرگی گەلی لۆر بەگشتی وەک یەکە، بەڵام لە ھەندێک حاڵەتدا جیاوازی لە نێوان ھۆزە جیاوازەکاندا ھەیە. پیاوانی لوڕ بەگشتی ھەمان جلوبەرگ لەبەر دەکەن، کە پێکدێت لە کڵاوێکی لباو و کراسێک بە جلیقە (کراسی بێ قۆڵ) و پانتۆڵ کە بەزۆری درێژ و فشن. کڵاوی پیاوانی لوڕ لە پشم (خووری) دروست دەکرێت و بەزۆری ڕەنگی [[ڕەش]] و [[قاوەیی]]ە. لە نێو بەختیارییەکاندا باو و ئاسایییە کوڕان و پیاوانی تەمەن ناوەڕاست کڵاوی لباو لەبەر بکەن و کوڕە گەنجەکانیش بێ کڵاون. چۆغە جل و بەرگی پیاوانی لۆرە کە بە ڕەنگی جیاواز لە نێوان ھۆزە جیاوازەکاندا بەکار دەھێنرێت. چۆغە لە ھۆزی بەختیاری بە ڕەش و سپی و ھێڵە ڕاستەکان کە بەزۆری ڕەش بۆ خوارەوە و سپی بۆ سەرەوە. چۆغە لە لوڕەکان کە لە پارێزگای لوڕستان دەژین کەمتر بەکاردێت بەڵام لە نێو بەختیارییەکان زیاتر بەکاردێت. لەوانەیە چۆغە لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا لەناو ھۆزی بەختیاریدا بەناوبانگ بووبێت و بە بەجێگرەوەی عەبا دانرابێت. کراسەکەی پیاوان یەخەی ڕاست بوو کە قۆپچەیەکی لە لای ڕاستی یەخەکەوە بوو. شەڕواڵ یان بە لوڕی پاپۆس بە پشتێنێکی گەورەی چەرم بە دەوری کەمەردا دەبەسترێتەوە. پێڵاوی لۆر کڵاشە.

حیجاب (باڵاپۆشی) لای ژنانی لوڕ باو نییە. کراسی خانمانی لۆر کراسێکی قۆڵ درێژە و تەنوورەیەکی درێژە. سەرپۆشی ژنانی لۆر لە ھۆزە جیاوازەکاندا جیاوازە. لە نێو ژنانی لۆر کە لە باکووری (لوڕستان) دەژین، سەرپۆشەکە جۆرێکە لە قوماش کە بە شێوەیەکی تایبەت بە سەردا دەپێچرێتەوە؛ بەڵام لە نێو ژنانی ھۆزەکانی باشوور (بەختیاری)، باڵاپۆشی ژن جۆرێکە لە چەتری بچووک. ڕەنگی جل و بەرگی ژنانی لۆر دڵخۆشە و ڕەنگی جیاوازە، جگە لە مەراسیمی ماتەمینی.

== کەلتوور ==
دەسەڵاتی گەورەکانی ھۆزەکان وەک کاریگەرییەکی بەھێز لە نێو دانیشتووانی کۆچەردا دەمێنێتەوە. لە نێو دانیشتووانی شارە نیشتەجێبووەکاندا ئەوەندە زاڵ نییە. وەک لای [[کورد]]، ژنانی لوڕ ئازادییەکی زۆر زیاتریان ھەیە لە ژنانی گرووپەکانی دیکەی ناو ناوچەکە. ژنان ئازادی زیاتریان ھەیە بۆ بەشداریکردن لە چالاکییە کۆمەڵایەتییە جیاوازەکاندا، بۆ لەبەرکردنی جۆرەھا جل و بەرگی مێینە و گۆرانی و سەماکردن لە مەراسیمە جیاوازەکاندا. بیبی مریەم بەختیاری ژنێکی لوری دیارە. مۆسیقای لوڕی، جل و بەرگی لوڕی و سەمای فۆلکلۆری لوڕی ھەندێک لە تایبەتمەندییە ئێتنۆ-کلتورییە جیاوازەکانی ئەم گرووپە نەتەوەیییەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Garthwaite|یەکەم=Gene Ralph|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=2oqPAAAACAAJ&amp;redir_esc=y|سەردێڕ=Bakhtiari in the mirror of history|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Intishārāt-i Ānzān|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٩٠٤٦٥-١-٨|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە لورەکان کشتوکاڵکار و شوانی بچووکن. چەند لورێکیش مۆسیقژەنی گەشتیارن. قوماشی گەشاوە و لێھاتوویی بونیادنان بەھۆی کاری دەستی و جوانییەوە ڕێزێکی زۆری لێدەگیرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Winston|یەکەم=Robert M. L.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=RpAMAAAACAAJ&amp;redir_esc=y|سەردێڕ=Human|دوایین٢=Wilson|یەکەم٢=Don E.|دوایین٣=Institution|یەکەم٣=Smithsonian|ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=DK Pub.|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٦٦-٠٥٢٠-٩|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== بۆماوەزانی ==
بەھۆی گۆڕانی کرۆمۆسۆمی Y ی لوڕەکان، ئەوان لە گرووپەکانی تری ئێران باڵاترن لە ڕووی فرێکوێنسی تاڕادەیەک بەرزی تاکە گرووپی R1b ی کرۆمۆسۆمی Y (بە تایبەتی R1b1a2a-L23ی ژێرپۆش).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Grugni |یەکەم=Viola |دوایین٢=Battaglia |یەکەم٢=Vincenza |دوایین٣=Hooshiar Kashani |یەکەم٣=Baharak |دوایین٤=Parolo |یەکەم٤=Silvia |دوایین٥=Al-Zahery |یەکەم٥=Nadia |دوایین٦=Achilli |یەکەم٦=Alessandro |دوایین٧=Olivieri |یەکەم٧=Anna |دوایین٨=Gandini |یەکەم٨=Francesca |دوایین٩=Houshmand |یەکەم٩=Massoud |دوایین١٠=Sanati |یەکەم١٠=Mohammad Hossein |دوایین١١=Torroni |یەکەم١١=Antonio |دوایین١٢=Semino |یەکەم١٢=Ornella |ڕێکەوت=٢٠١٢ |سەردێڕ=Ancient migratory events in the Middle East: new clues from the Y-chromosome variation of modern Iranians |ناونیشان=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3399854/ |journal=PloS One |بەرگ=٧|issue=7 |پەڕەکان=e٤١٢٥٢|doi=10.1371/journal.pone.0041252 |issn=1932-6203 |pmc=٣٣٩٩٨٥٤|pmid=٢٢٨١٥٩٨١}}&lt;/ref&gt; گروپی R1 لەگەڵ پۆلەکانی تری سەر بە ئۆراسیای ڕۆژاوا / ناوەڕاستە لە سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوەدا، کە باوترین تاکە گرووپە لە نێوان لوڕەکاندا. ژێر گرووپی J2a (بە تایبەتی ژێرپۆلەکانی J2a3a-M47، J2a3b-M67، J2a3h-M530) دووەم باوترینە لە نێوان لوڕەکان و پەیوەندی بە ھاتنی جووتیاران لە ڕۆژھەڵاتی نزیکەوە ھەیە لە سەردەمی بەردی نوێ لە ٨٠٠٠–٤٠٠ پێش زایین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wells |یەکەم=R. Spencer |دوایین٢=Yuldasheva |یەکەم٢=Nadira |دوایین٣=Ruzibakiev |یەکەم٣=Ruslan |دوایین٤=Underhill |یەکەم٤=Peter A. |دوایین٥=Evseeva |یەکەم٥=Irina |دوایین٦=Blue-Smith |یەکەم٦=Jason |دوایین٧=Jin |یەکەم٧=Li |دوایین٨=Su |یەکەم٨=Bing |دوایین٩=Pitchappan |یەکەم٩=Ramasamy |دوایین١٠=Shanmugalakshmi |یەکەم١٠=Sadagopal |دوایین١١=Balakrishnan |یەکەم١١=Karuppiah |دوایین١٢=Read |یەکەم١٢=Mark |دوایین١٣=Pearson |یەکەم١٣=Nathaniel M. |دوایین١٤=Zerjal |یەکەم١٤=Tatiana |دوایین١٥=Webster |یەکەم١٥=Matthew T. |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٠١ |سەردێڕ=The Eurasian Heartland: A continental perspective on Y-chromosome diversity |ناونیشان=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.171305098 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |بەرگ=٩٨ |issue=18 |پەڕەکان=١٠٢٤٤–١٠٢٤٩|doi=10.1073/pnas.171305098 |pmc=٥٦٩٤٦|pmid=١١٥٢٦٢٣٦}}&lt;/ref&gt; یەکێکی تر لە تاک گرووپەکان کە فرێکوێنسی لە سەرووی ١٠٪ یە G2a یە، کە ژێرپۆشی G2a3b زۆرترینە. ھەروەھا لوڕەکان بەرزترین فرێکوێنسیی تاکە گرووپی E1b1b1a1b لە ئێراندا نیشان دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Semino |یەکەم=Ornella |دوایین٢=Magri |یەکەم٢=Chiara |دوایین٣=Benuzzi |یەکەم٣=Giorgia |دوایین٤=Lin |یەکەم٤=Alice A. |دوایین٥=Al-Zahery |یەکەم٥=Nadia |دوایین٦=Battaglia |یەکەم٦=Vincenza |دوایین٧=Maccioni |یەکەم٧=Liliana |دوایین٨=Triantaphyllidis |یەکەم٨=Costas |دوایین٩=Shen |یەکەم٩=Peidong |دوایین١٠=Oefner |یەکەم١٠=Peter J. |دوایین١١=Zhivotovsky |یەکەم١١=Lev A. |دوایین١٢=King |یەکەم١٢=Roy |دوایین١٣=Torroni |یەکەم١٣=Antonio |دوایین١٤=Cavalli-Sforza |یەکەم١٤=L. Luca |دوایین١٥=Underhill |یەکەم١٥=Peter A. |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٤ |سەردێڕ=Origin, diffusion, and differentiation of Y-chromosome haplogroups E and J: inferences on the neolithization of Europe and later migratory events in the Mediterranean area |ناونیشان=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1181965/ |journal=American Journal of Human Genetics |بەرگ=٧٤|issue=5 |پەڕەکان=١٠٢٣–١٠٣٤|doi=10.1086/386295 |issn=0002-9297 |pmc=١١٨١٩٦٥|pmid=١٥٠٦٩٦٤٢}}&lt;/ref&gt; ڕەچەڵەکی Q1b1 و Q1a3 لە ٦٪ و T لە ٤٪ ئامادەن.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== ھۆز و بنەماڵە ==
لوڕ لە گرووپێکی گەورە و گشتیدا بەسەر دوو لقی سەرەکیدا دابەش دەبن، کە بریتین لە:
* [[لوڕی فەیلی]] 
* لوڕی گەورە

لوڕی گەورە دابەشکاریی جۆراوجۆری ھەیە، بەڵام بەگشتی دەکرێ بە [[بەختیاری]] و بۆیەرئەحمەدی و مەمەسەنی بڵێین لوڕی گەورە. لە دۆسیەی [[لوڕی فەیلی]] دەکرێ بگوترێ کە ئەو لوڕانە دەگرێتەوە کە لە ناوچەکانی پشتکۆ و پێشکۆ دەژین، بە واتایەکی تر ([[پارێزگای لوڕستان]]، باشووری [[پارێزگای ھەمەدان]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای ئیلام]] و بەشێکی باکووری [[پارێزگای خووزستان]]).&lt;ref&gt;(٢٠٢١) Belelli, Sara. The Laki Variety of Harsin لاپەڕە ٥، بڵاوکەرەوە: زانکۆی ھەبرەگ، (بە ئینگلیزی)&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{گەلانی ئێران}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق}}
{{پۆلی کۆمنز|Lurs people}}

[[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:لوڕ]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران]]
[[پۆل:زمانەکانی ئێران]]
[[پۆل:پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]
[[پۆل:پارێزگای فارس]]
[[پۆل:پارێزگای ھەمەدان]]
[[پۆل:پارێزگای ئیلام]]
[[پۆل:پارێزگای ئەسفەھان]]
[[پۆل:پارێزگای خووزستان]]
[[پۆل:پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]
[[پۆل:پارێزگای لوڕستان]]
[[پۆل:پارێزگای تاران]]</text>
      <sha1>l70ouiqtrqvyh4golq7c1p6exrgpsvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705825</id>
      <parentid>1705824</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:45:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59443-03</username>
        <id>80260</id>
      </contributor>
      <comment>/* بڵاوبونەوەی لوڕ */</comment>
      <origin>1705825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44163" sha1="bk26w39p0sax18lxi0onj59mf59b1hr" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
|group    = لوڕ
|image      =
{{image array|perrow=4
| image1 =Sardar Assad.jpg | caption1 = [[سەردار ئەسعەد بەختیاری]]
| image2 =RaeisAliDelvari.jpg | caption2 = [[ڕەئیسعەلی دڵواری]]
| image3 = | caption3 = [[باباتاھیر]]
| image4 =Mansoor Hekmat.jpg | caption4 = [[مەنسوور حیکمەت]]
| image8 = Queen-Shabanu Soraya Esfandiary-Bakhtiari, Tehran 1953.jpg | caption8 = [[سوڕەیا ئیسفەندیاری]]
| image11 = Grand Ayatollah Hossein Borujerd (1875-1961) portrait.jpg | caption11 = [[حوسێن برووجێردی]]
| image12 = Karubi2.jpg | caption12 = [[مەھدی کەڕووبی]]
| image13 = Zahra Rahnavard.jpg | caption13 = [[زەھرا ڕەھنەوەرد]]
| image14 = Navab Nasirshelal.jpg | caption14 = [[نەواب نەسیرشەلال]]
| image15 | caption15 = [[عەبدولحوسێن زەڕینکووب]]
| image16 =01-Mehrdad_Avesta.png | caption16 = [[مێھرداد ئەوێستا]]
| image17 =Masoud Rayegan.jpg | caption17 = [[مەسعوود ڕایگان]]
| image18 =| caption18 = [[تەوفیق مووسیوەند]]
| image19 =Fath'olla Porsartip.jpg| caption19 =[[فەتحوڵڵا پوورسەرتیپ]]
| image20 =03-MohammadBorujerdi.jpg| caption20 =[[محەممەد برووجێردی]]
}}
| population       = ٦ بۆ ١٠ ملیۆن
| region1          = {{ئاڵا|ئێران}}

{{ئاڵا|کوردستان}}
| pop1             = {{Plainlist|
* ۲۰ ملیۆن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ |سەردێڕ=Iran |بڵاوکەرەوە=[[The World Factbook]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210208143639/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.terrorfreetomorrow.org/upimagestft/TFT%20Iran%20Survey%20Report%200609.pdf |سەردێڕ=Iran |بڵاوکەرەوە=New America Foundation |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130723044939/http://www.terrorfreetomorrow.org/upimagestft/TFT%20Iran%20Survey%20Report%200609.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; {{بچووک|(٦٪ی دانیشتووانی ئێران)}}
 }} (۱۰٪ ی دانیشتووانی کوردستان)
|popplace =ڕووبەری ئاسایی
: [[پارێزگای لوڕستان]]{{•}} [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]{{•}} باکوور و ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای خووزستان]]{{•}} [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیرەحمەد]]{{•}} ڕۆژاوا و باشووری [[پارێزگای ھەمەدان]]
کەمینە: [[پارێزگای ئیلام]]{{•}} [[پارێزگای مەرکەزی]]{{•}} [[پارێزگای قەزوین]]{{•}} [[پارێزگای فارس]]{{•}} [[پارێزگای ئەسفەھان]]{{•}} [[پارێزگای بووشەھر]]
 کۆچکردنی ناوخۆیی: [[تاران]]{{•}} [[کەرەج]]{{•}} [[ئەسفەھان]]{{•}} [[ئەھواز]]{{•}} [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]
|langs    =زاراوەی جیاواز [[لوڕی]] لەناویا: [[زمانی بختیاری|بەختیاری]]، [[باڵاگریوە]]، [[بۆیەرئەحمەدی]]، [[لێراوی]]، [[جانەکی]]، [[بەمهەیی]]، [[مەمەسەنی]]، [[کوڕایی]]، [[فەیلی|منجایی]]، [[شولی]]، [[کوومەزاری]]، [[سەلاسی]]
|rels     = مەزهەبی [[شیعە]]، [[ئایینی بەھایی|بەھایی]]، [[جوولەکە]]
|related_groups= [[کورد|کوردەکانی تر]]، [[فارسەکان]]
}}
[[پەڕگە:Map_of_Lur_peoples.png|440x220px|وێنۆک|نەخشەی ئەو پارێزگایانەی کە لوڕەکان تێیدا نیشتەجێن لە [[ئێران]]دا، بەپێی ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠١٠ زۆرینەی لوڕەکان لە [[پارێزگای لوڕستان]]ن]]
'''لوڕ''' ناوی هۆزێکی [[کورد|کوردە]] لە ڕۆژهەڵات و باشووری کوردستان نیشتەجین.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; زاراوەی [[لوڕی]] لە بەشێکە لەزمانی کوردی و لوڕەکان بەشێکن لە [[کورد]]ەکان.&lt;ref name=&quot;Erik John Anonby 2003 pp 171-197&quot;&gt;Erik John Anonby (2003). &quot;Update on Luri: How many languages?&quot; ''Journal of the Royal Asiatic Society'' (Third Series), 13, pp 171-197. doi:10.1017/S1356186303003067.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=العابدین|یەکەم=شیروانی، حاجی زین|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%AD%D9%87/TO0geepdD6oC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=%D8%A8%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3+%D9%81%DB%8C%D9%84%DB%8C&amp;pg=PA459&amp;printsec=frontcover|سەردێڕ=بستان السیاحه|ڕێکەوت=١٨٩٨|بڵاوکەرەوە=Kārḫāna-i Mīrzā Ḥabīballāh|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=حەسەن خان|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/al_Ma%CA%BC%C4%81thir_w_al_%C4%81th%C4%81r/s5VHAAAAYAAJ?hl=en&amp;gbpv=0&amp;bsq=inauthor:%22Mu%E1%B8%A5ammad%20%E1%B8%A4asan%20Kh%C4%81n%20(I%CA%BBtim%C4%81d%20al-Sal%E1%B9%ADanah)%22|سەردێڕ=الماثر و الاثار|ڕێکەوت=١٨٨٩|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=سپهر|یەکەم=عبد الحسین|ناونیشان=https://noorlib.ir/book/info/41505/خلاصة-الاعصار-فی-تاریخ-بختیار|سەردێڕ=تاریخ بختیاری|دوایین٢=ئەسعەد|یەکەم٢=سەردار|شوێنی بڵاوکردنەوە=تاران، ئێران|پەڕەکان=١٣٦|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260106062009/https://noorlib.ir/book/info/41505/%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B5%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%B5%D8%A7%D8%B1-%D9%81%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئەلزەبیدی|یەکەم=مورتەزا|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/%D8%B4%D8%B1%D8%AD_%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B3_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%85%D9%89_%D8%AA%D8%A7/19M-lO0ZRvQC?hl=en&amp;gbpv=0|سەردێڕ=شرح القاموس المسمى تاج العروس: من جواهر القاموس|ڕێکەوت=١٧٧٤|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://archive.alsharekh.org/Articles/14/2817/32194 لغة العرب] (۱٩١٣)؛ عێراق. لاپەڕە ١١٥&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;خەلیفە، حاجی. جھان نما جلد ١ (١٦٤٨)&lt;/ref&gt; [[شەرەفخانی بەدلیسی|شەرەفخانی]] بەدلیسی مێژوونوسی گەورەی [[کورد]] لە [[شەرەفنامە]]دا لوڕەکان بە بەشێک لە کورد دادەنێت.&lt;ref&gt;شه-ره-فنامه-مێژووی-ماڵه-میرانی-كوردان. بەندی سێیەم ل. ٤٤ و بەندی چوارەم ل. ٨٥&lt;/ref&gt; 

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Kul-e Farah IIIW.JPG|وێنۆک|بەردی ئیلامی گۆشەی ڕۆژاوا (گوڵ فەرەح) لە ئیزە]]
[[پەڕگە:Bakhtiaris tehran.jpg|وێنۆک|رزگارکردنی [[تاران]] و دەرکەوتنی سوارەکانی [[بەختیاری]]]]
[[پەڕگە:Tagh-e Tavileh Darafsh (25).JPG|وێنۆک|پاشماوەی شاری دێرینی مالمیری پایتەختی ئەتابەکانی لوڕی گەورە]]
[[پەڕگە:Capital punishment Khorramabad.JPG|وێنۆک|لەسێدارەدانی سەرۆک ھۆزەکان لە [[خوڕەماوە]] لە سەردەمی ڕەزاشای پەھلەویدا]]
لوڕ لە ھۆزە تێکەڵە خۆماڵییەکانی ئێرانە، لە ھۆزە ئاریایەکان کە لە ڕۆژاوای ئێران دەژیان وەک و کاشییەکان و لۆلۆبییەکان و ئیلامییەکان. لەسەر بنەمای ھاوتای لێکچوون و زەویناسی و بەڵگەی شوێنەواری ھەندێک مێژوونووس لوڕەکان بە پاشماوەی ئیلامییەکان دەزانن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Edwards|یەکەم١= I.E.S.|دوایین٢= Gadd|یەکەم٢= C.J.|دوایین٣= Hammond|یەکەم٣= G.L.|سەردێڕ=The Cambridge Ancient History|ساڵ=١٩٧١|edition=2nd|بڵاوکەرەوە= Camberidge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٧٧٩١-٠|پەڕە=٦٤٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=slR7SFScEnwC&amp;dq=elamite+lurs&amp;source=gbs_navlinks_s}}&lt;/ref&gt; ھەندێ سەرچاوەی مێژوویی دۆزراونەتەوە کەئاماژە بەوەدەکەن کە چوارھەزار ساڵ پێش زایین ژیان لە لوڕستاندا ھەبووە. داگیرکاری عەرەب بۆ سەر ناوچەکە گۆڕانکاری لەفەرھەنگ و کلتور و زمانی ناوجەکە کرد و ئەمەش کاریگەری ھەبوو لەسەر لوڕستان، بەڵام لوڕەکان توانیان زمان و زۆر لە نەریتی خۆیان بپارێزن.

لە شەرەفنامەی شەرەفخانی بەدلیسیدا ھەردوو بنەماڵە (خانەدان)ی لوڕ بە چوارەمین خانەدانانی کورد (بەدوای کرمانج، کەڵھوڕ و گۆران) ھاتووە و دەسەڵاتیان سەربەخۆ بووە.&lt;ref&gt;Gunter, Michael M. (2011). Historical Dictionary of the Kurds (2nd ed.). Scarecrow Press. p. 203. ISBN 978-0-8108-6751-2.&lt;/ref&gt; پێش شەڕەفنامە ئەمە لە کتێبی (مروج الذهب ومعادن الجوهر)ی (المسعودي) ھاتووە کە لوڕ یەکێکە لە خانەدانی کورد،&lt;ref&gt;E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 (چاپی ٥ەم) (بە ئینگلیزی) (١٩٩٣)؛ ئەڵمانیا.

لاپەڕە: ٤١، بڵاوکەرەوە: Brill&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە سەدەی بیستەم [[سەردار ئەسعەد بەختیاری]] ھەمان قسەی (المسعودي) و شەڕەفخانی بەدلیسی دووبارە کردەوە لە کتێبی (تارێخ بختیاری).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; جگە لەمە لە سەدەکانی ١٧ەم و ١٨ەم لە کتێبەکانی (جھان نما)ی حاجی خەلیفە، و (تاج العروس)ی (المرتضى الزبيدي) قسەکانی (المسعودي) و شەڕەفخانی بەدلیسی دووبارە کرانەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; لە کتێبی (معجم البلدان)ی (یاقوت الحموی الرومی) دا باسی ئەوە دەکات کەوا لوڕەکان ھۆزێکی کوردەکانن لە چیاکان دەژین لەنێوان خوزستان و ئەسفەھان دا.&lt;ref&gt;یاقوت الحموی الرومی، معجم البلـٰدان (چاپی ٥ەم) (بە عەرەبی) (١٩٧١)؛ بەیرووت، لوبنان. لاپەڕە: ١٨ بڵاوکەرەوە: دار الكتاب العلمية&lt;/ref&gt; لە کتێبی (الکامل في تاریخ)ی (ابن الاثیر) لوڕەکان بە (الاکراد اللوریة) ھاتووە و وا دیارە کە مەبەستی نووسەر لە کوردانی لوڕ ئەو کوردانەن کە سەر بە مەزھەبی [[شیعە]]ن.&lt;ref&gt;مقريزى، أحمد ابن علي. كتاب السلوك لمعرفة دول الملوك. (بە عەرەبی) (١٩٣٤)؛ میسڕ. لاپەڕە: ١٨٢، بڵاوکەرەوە:لجنة التأل والترجمة والنشر&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ʻIzz al-Dīn Ibn al-Athīr. Chronicon quod perfectissimum insoribitur (١٨٧٦) (بە لاتینی). بڵاوکەرەوە: E. J Brill&lt;/ref&gt; ئەو قسەیە لە سەدەی بیستەم لە کتێبی (لغة العرب) واتا زمانی عەرەب دووبارە کراوە.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

لە سەردەمی سەفەویدا دوو دەوڵەتی لوڕ ھەبوون کە زۆرینەیان لوڕ بوون، ئەم دوو دەوڵەتە بەناوەکانی لوڕستان کە ناوەندەکەی خوڕەم ئاباد بوو و کۆھگلیۆ ناوەندەکەی بەھبەھان بوو. والی [[لوڕستانی بچووک|لوڕستانی فەیلی]] بوو لە ساڵی ١٦٢٧ز بە دەستووری [[شا عەباسی یەکەم|شا عەبباس]] وەحاکمی پشتکۆ و پێشکۆ بوو تا دەوری قاجاڕ، [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] لە سەردەمی زەنددا دەوڵەتێکی سەربەخۆ بوو.

پاش ڕووخاندنی دەوڵەتی سەفەوی لە لایەن [[ئیمپراتۆریەتیی هۆتەکی|ھۆتەکییەکان]]، [[مەحموود ھۆتەکی]] بە مەبەستی داگیرکردنی ناوچە لوڕەکان ([[لوڕی فەیلی]] و [[لوڕستانی مەزن]]) ھێرشی بەرەو [[لوڕستانی مەزن]] برد بەڵام لوڕەکانی [[بەختیاری]] بەمە ڕازی نەبوون و ھێرشیان کردە سەر ئەفغانەکان بێ ئەوەی مەحموود ھۆتەکی بزانێ، شەوێکیان مەحموود ھۆتەکی لەگەڵ سوپاکانی خۆی لە ناوچەی بەختیاری لە ناو چیای کەلوونە گیر بوون بۆ ماوەی سێ مانگ بەھۆی بەفر. بۆ ماوەی سێ مانگ زەلیل بوون، دوای ئەوەی کە بەفرەکان توانەوە [[قزڵباش|قزڵباشەکان]] پردەکانیان تێکدا. مەحموود ھۆتەکی بە یارمەتی قاسم خان بەختیاری لە کاتی شەوبوون بە نھێنی لە ناو چیای کەلوونە دەرباز بوون.&lt;ref&gt;عەبدوڕەزاق دوونبەلی مەفتوون، سفرنامه کروسینسکی. لاپەڕە ٧٦&lt;/ref&gt;

پاش کەوتنە دەستی دەسەڵاتی قاجاڕ، ئاغا محەممەد کە ڕقی لە دەسەڵاتی زەندی بوو و زمانی ئەوکاتی دەولەت لوڕی بوو بۆیە دەستی کرد بە گۆڕانکاری لە ناوچەی لوڕستان، ھەروەھا ئاغا محەممەد بەزۆر جێگۆڕکێی بە لوڕەکان کرد بۆ قەزوین. لوڕستان بەھۆی سیاسەتی دەسەڵاتی قاجارییەوە نا ئارامی و بێسەروبەری بەخۆیەوەدی، لە ناو لوڕەکاندا گرووپی نەتەوەی دروست بوو بووە ھۆی ناکۆکی و زۆرێک لەمانە گەڕانەوە بۆ ژیانی ڕەوەندی.&lt;ref&gt;Haernick E. and B. Overlaet 1999. Luristan Excavation Documents Volume
III: Djub-i Gauhar and Gul Khanan Murdah Iron Age III Graveyards in
the AvianPlain. In: Acta Iranica, 36. 3ieme série, vol. XXII.&lt;/ref&gt;

=== لوڕ لە سەردەمی مەشروتییەتدا ===
یەکێک لە مەزنترین چالاکییەکان لوڕ بەشداریکردن بوو لەبزووتنەوەی مەشرووەتەی ئێران، لوڕ بەتایبەتی ئێڵی [[بەختیاری]] دەورێکی بەھێزیان ھەبوو لە بزووتنەوەی شۆڕشی ئێران، لە حوزەیرانی ١٩٠٩ دا دەستی پێکرد سوپای [[سەردار ئەسعەد بەختیاری|سەردار ئەسعەد]] گەیشتە [[قوم]] و سوپای سپەھدار ئەعزەم گەیشتە یەنگی ئیمام. بەپێچەوانەوە سەعدۆدەولە سوپای بەسەرکردایەتی ئەمیر موفەخەمی بەختیاری ناردە کەرەج، موجاھیدینی بەختیاری بەرەو [[تاران]] جووڵان و لە نزیکی تاران لە [[باکوور]] پەیوەندیان کرد بە فەرماندە سپەھدار ئەعزەمەوە، بەرگری کەم کراو لە پاشاندا تاران ڕزگارکرا و زۆردارێتیی بچۆک لەناوبرا.&lt;ref&gt;Moshtagh Khorasani, M. 2006. Arms and Armor from Iran: The Bronze Age to the End of the Qajar Period. Tübingen, Legat Publishers.&lt;/ref&gt;

=== لە سەردەمی پەھلەویدا ===
لەسەرەتای سەردەمی ڕەزاخانی پەھلەویدا ئێران نائارامی بەخۆیەوە بینی، ناوچە عەرەب نشینەکان لەژێر دەسەڵاتی [[شێخ خەزعەل کەعبی]] دا بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی ئاداری ٢٠١٣ |سەردێڕ=کسروی: ملی‌گرای وحدت‌انگار |ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran/2012/03/120316_l44_kasravi_nationalist_abrahamian |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |وێبگە=BBC News فارسی |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; و ناوچە کورد نشینەکان لەژێر دەسەڵاتی [[سمکۆی شکاک]] دا بوو،&lt;ref&gt;کسروی، احمد، «تاریخ ھیجدە سالە آذربایجان: بازماندە تاریخ مشروطە ایران»، ص ۸۳۳.&lt;/ref&gt; لە باکووریش کۆماری جەنگەڵ و ناڕێکی و نەبونی یەکێتی لە ئێراندا، یەکێ لەو نائارامیانە یاخی بوون و جەردەیی ھۆزە لوڕەکان بوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٤ |سەردێڕ=نقدي بر کتاب رضاشاه و جنگ‌‏های لرستان: تاریخ را باید در زمان خودش خواند |ناونیشان=https://yaftenews.ir/notes/cultural/4357-alexa-google-yahoo1953.html |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |وێبگە=پايگاه خبري یافته ([[لوڕستان]]) |زمان=fa-ir |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260107103044/https://yaftenews.ir/notes/cultural/4357-alexa-google-yahoo1953.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٢٣ دا ھۆزەکانی لوڕ و سوپای حکوومەت شەڕ کەوتە نێوانیانەوە لە شارەکانی بروجەرد و خوڕەم ئاباد، ھێزی ھۆزەکانی لوڕ پێکھاتبوون لە ئێڵەکانی بایراوەنی و سەگوەند و [[چەگینی|چەگەنی]] و پاپی، بەڵام لە مانگی ٩ی ١٩٢٣ دا سوپای حکوومەت توانی گەمارۆی [[خوڕەماوە]] بدات و و کۆنتڕۆلیشی بکاتەوە، پاش ئەوە حکوومەت لێبوردنی گشتی دەرکرد و ئێڵە لوڕەکان چەکەکانیان تەسلیم کردەوە و ھەندێک لەسەرانی ئێڵەکان گیران و لە سێدارەدران. کاتێک سەرانی ئێڵەکان لەسێدارەدران لە ساڵی ١٩٢٤ دووبارە ئێڵەکانی باکووری خوزستان دەستیان بە شۆڕش کردەوە ئەمەش بەردەوام بوو تا کۆتای ئەم ساڵە، حکوومەت دەستی کرد بە تۆپ بارانکردنی ڕەوەندەکان و کۆنتڕۆڵی شاری خورەم ئابادی کردو ئیتر ئێڵە لوڕەکان شکستیان ھێناو چوونەوە ژێردەستی حکوومەت.&lt;ref&gt;ستودە، سیدیدالله. شورش لرستان. ج. نخست. [[خوڕەماوە]]: شاپورخواست، ۱۳۹۱. ۱۱۰.{{ھن}} [[ژپنک]]: ٩٧٨–٩٦٤–٢٧٠٧–٧٥–١.&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٣٠، لە نزیک [[شەڕی دۆڵی تەنگ تاموڕادی|دۆڵی تەنگ تاموڕادی]] لە بۆیەر ئەحمەد سوپای ئێران ھێرشی کردە سەر لوڕەکان. فەرماندەی سوپای ئێران لەم ھێرشە حەبیبوڵڵا شێیبانی بوو کە فەرمانی ھەزاران سەرباز دەکرد. کی لھراسب باتوڵی و شکورڵڵا خان و فەریق خان بە ژمارەیەکی زۆر کەم توانیان بۆ ماوەی ٦ ڕۆژ دژی سوپای ئێرانی پەھلەوی لە مەیدانی شەڕ بمێنەوە. و لە کوتایدا سەرکەوتن و ھەزاران کەسیان لە سوپای پەھلەوی کوشت و تەنھا ٤٢ لوڕ بوونە شەھید.&lt;ref&gt;حاجیان‌پور، حمید؛ سیاهپور، کشواد (١ی تەممووزی ١٣٩٣). «بازتاب سیاست عشایری رضاشاه در اشعار و سروده‌های بومی بویراحمد». پژوهش های تاریخی ایران و اسلام (بە فارسی). ١٥ (8): ١٢١–١٤٦.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زکی پور، نعمت الله. ''مطالعات تاریخی جنگ''. ئێران. لاپەڕە&amp;nbsp;٦٢–٨١.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«علل بروز جنگ در منطقه تنگ تامرادی». ''فریاد جنوب'' (بە فارسی). ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠. لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نراقی، احسان. ''غربت‌غرب'' (PDF). بەرگی&amp;nbsp;دووەم. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٠ هەوڵێک درا کە لوڕەکانی شیعە لە دژی ناسیۆنالیزمی کوردی سوننە و عەرەبی بە دووبارە کێشانەوەی سنوورەکان کەڵک وەربگیرێت: بەشێک لە لورستان لکێنراو بە خوزستانەوە، ناحیە کوردنشینەکانی کرماشان لە لورستاندا جێگیر بوون. حکومەت لوڕەکان بە نزیکتر لە فارسەکان دەڕوانێت. نەخشەی زمانی فەرمی هەموو گەلانی لوڕ زمانیان بەیەکەوە گرووپ کرد و لە ڕووی ژمارەوە لە دوای فارس و ئازەربایجان و کورد لە پلەی چوارەمدا دایاننا. حکومەت حەزی لە ئاسمیلەکردن و فارسیکردنە نەک چەسپاندن و بەکارهێنانی لوڕەکانی تاڕادەیەک بێهێزی سیاسی بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان لە خوزستان و کوردستان.&lt;ref&gt;Балаян, Б. П., &quot;Некоторые особенности этнического развития луров Ирана&quot;, pp. 114, &quot;Страны и народы Ближнего и Среднего Востока. IV. Иран&quot;, Академия наук Армянской ССР, Сектор востоковедения, Ереван: Издательство АН Армянской ССР, 1969.&lt;/ref&gt;

== بڵاوبونەوەی لوڕ ==
خەڵکی لوڕ لە ئێران دەکرێن بە سێ بەشەوە: ١-[[بەختیاری]] ٢- [[مەمەسەنی]] ٣-[[فەیلی (لوڕ)|لوڕە فەیلییەکان]]. لوڕە فەیلییەکان لەگەڵ کوردە فەیلییەکان جیاوازن و نابێت ئەم دوو ھۆزە بە یەکێک بزانرێت. لوڕە فەیلییەکان لەنزیکی خورەم ئاباد و باشووری ھەمەدان نیشتەجێن و ھەندێ وەرز بەپێ کۆچیان دەکرد بۆ بەغداد بە سێ ڕۆژ.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;پیرۆز، تۆفیق (١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٧). «[https://www.iranicaonline.org/articles/asayer-tribes/ ʿAŠĀYER]». ''Iranica'' (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.&lt;/ref&gt;

لەلایەکی دیکە ھۆزی لوڕ دابەشبون بەسەر دوو دابەشبوونی گەورەدا ئەویش ''لوڕی گەورە'' و [[لوڕستانی بچووک|''لوڕی بچووک''ە]]. لوڕ بڵاوبوونەتەوە بە ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوای ئێراندا.

ئەم خشتەیەی خوارەوە ئێڵەکانی لوڕ ڕوون دەکاتەوە:

{| border=&quot;1&quot;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|'''ئێڵ''' || '''شوێنی نیشتەجێبوون'''
|- style=&quot;text-align: right;&quot;
| [[کومزاری]]&lt;ref name=&quot;joshuaproject.net&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Luri-Bakhtiari People Cluster {{!}} Joshua Project |ناونیشان=https://joshuaproject.net/clusters/327 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |وێبگە=joshuaproject.net}}&lt;/ref&gt;||لە وڵاتی [[عومان]]، باکوور، باکووری ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژھەڵات: ناوچەکانی [[کومزار|کومراز]]، دوورگەکانی [[خەسەب]]، [[لارەک]] و [[موسەندەم]] دەگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;ensani&quot;&gt;[http://www.ensani.ir/storage/Files/20101208094751-گویش%20های%20بشکردی،%20کردشولی%20و%20کمزاری.pdf «گویش‌های بَشکَردی، کردشولی و کُمزاری»] (٢٠١٥)، (بە فارسی) بڵاوکەرەوە: ویژه‌نامهٔ نامهٔ فرهنگستان (گویش‌شناسی). لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ ھێنراوە.&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align: right;&quot;
| [[مەمەسنی]]&lt;ref name=&quot;joshuaproject.net&quot;/&gt;||لە [[پارێزگای فارس]] و [[شارستانی مەمەسنی]]، ناحیەی [[کازیرون]] و [[ڕۆستەم]].
|- style=&quot;text-align: right;&quot;
| [[بۆیەر ئەحمەدی]] ||لە [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]، باکووری [[پارێزگای بووشێھر]] و ناوچەکانی باشووری [[پارێزگای خووزستان]].
|- style=&quot;text-align: right;&quot;
| [[بەختیاری]]||لە [[پارێزگای خووزستان]]، شارۆچکەکانی باکوور و ڕۆژھەڵاتی [[ئەھواز]]، [[شارستانی ئەندیکا]]، [[شارستانی ئەندیمشک]]، [[شارستانی مزگەوت سلێمان|شارستانی مزگەوت سڵێمان]]، [[شارستانی شووشتەر]]، [[شارستانی ڕامھورموز]]، [[شارستانی گۆتوەند]]، [[شارستانی ئییزە]]، [[شارستانی باخ مەلێک]]، [[ناحیەی دھدز]] و [[شارستانی دژپێڵ]]. لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە شارستانی [[شارستانی لوڕدێگان|شارستانی لوڕدەگان]] و [[شارستانی شەھری کورد|شارستانی شاری کورد]] و [[شارستانی بۆرووجن]]. لە [[پارێزگای لوڕستان]] و [[شارستانی ئەلیگوودەرز]]. لە [[پارێزگای ئەسفەھان]] لە ناوچەی ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاوا، [[شارستانی فەرەیدون]].
|- style=&quot;text-align: right;&quot;
| [[لوڕستانی بچووک|لوڕی بچووک]]||لە [[پارێزگای لوڕستان]]، باکووری [[پارێزگای خووزستان]]، باشوور و ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای ئیلام]] و ھەندێ ناوچەی ڕۆژھەڵاتی [[عێراق]].
|}
زۆرینەی خێل و ھۆزە کۆچەرەکانی لوڕ لە وەرزی زستاندا کۆچیان بەرەو ناوچەی [[گەرمیان]] دەبرد، چونکە ناوچەی [[گەرمیان]] گەرم و وشک بوو لە چاو کەشە ساردەکەی [[لوڕستان]].&lt;ref&gt;جاف، خوسرەو (٢٠١١). ''[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012061016514969668 لوڕ کوردە یان لوڕە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106110812/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2012061016514969668 |date= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}؟''. ھەولێر: چاپخانەی ئاراس. لاپەڕە&amp;nbsp;٣٦.&lt;/ref&gt;

== زمان ==
[[پەڕگە:Dispersion of the Lor people.jpg|وێنۆک|بڵاوبوونەوەی زمانی لوڕی]]
زمانی لوڕی نزیکە لە ھەردوو زمانی کوردی و فارسییەوە، وەھەرییەکەیان بە شێوەزارێکی زمانەکەیانی دەزانن، زمانی لوڕی دابەشدەبیت بۆ پێنج گرووپ:
مینجایی و لوڕی ناوەڕاست و بەختیاری و لوڕی باشوور.&lt;ref&gt;Najm S. Mehdi, al-Fayli, Stockholm 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;M. Jafar, Fayli Kurds and Their Role in the Iraqi Kurdish National Movement&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Black-Michaud, J. (1974). &quot;An Ethnographic and Ecological Survey of Luristan, Western Persia: Modernization in a Nomadic Pastoral Society&quot;. Middle Eastern Studies. pp. 210–228.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shoup, J.A (2011) Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia. ABC-CLIO, Incorporated. p.177&lt;/ref&gt;

زمانی لوڕی دابەش دەبێت بۆ دوو گرووپی سەرەکی:
* زاراوەی لوڕی گەورە کە نزیکە لە زمانی فارسییەوە، ناوچەکانی بەختیاری و بوێرەحمەد و مەمەسنی و باکووری خوزستان و ھەندێ ناوجەی بوشێھر پێی دەدوێن.
* زاراوەی لوڕی بچووک کە نزیکە لە زمانی کوردییەوە، ناوجەکانی لوڕستان و ھەمەدان (مەلایر و نەھاوەند و تۆیسەرکان) و باشووری ئیلام و باکووری خوزستان.

ھەندێک سەرچاوە [[لەکی]] بەشێک لە شێوەزارە جیاکانی لوڕی دەزانێت.&lt;ref name=&quot;B. Grimes 1996 p. 677&quot;&gt;B. Grimes (ed.), ‘Luri’, in Ethnologue (13th edition) (Dallas, 1996), p. 677; M. Ruhlen, A Guide to the World's Languages (Stanford, 1991), p. 327.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ایزدپناە، ح. فرھنگ لکی، مؤسسە فرھنگی جھانگیری، تھران ۱۳۶۷خ، ص ١٠ (مقدمە)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/iran/lurs-iran |سەردێڕ=The Lurs of Iran |بڵاوکەرەوە=Cultural Survival |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ToolAutoGenRef1&gt;امان الھی بھاروند، سکندر. قوم لر. تھران: آتییە، 1393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;William J. Frawley, William Frawley, ''International Encyclopedia of Linguistics&amp;'' 4-Volume Set, Volume 1, Oxford University Press, 2003, ISBN 978-0-19-513977-8, s. 310.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Albrecht Klose, ''Sprachen der Welt'', De Gruyter, 2001, ISBN 978-3-598-11404-5, s. 227.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.ethnologue.com/14/show_country.asp?name=Iraq |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161226055312/http://archive.ethnologue.com/14/show_country.asp?name=Iraq |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226055312/http://archive.ethnologue.com/14/show_country.asp?name=Iraq |date=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; بەڵام لەکی وەکوو زمانێکی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا پۆلینبەندی کراوە و لوڕی زمانێکی ئێرانیی باشووری ڕۆژاوایە، و بۆیە ناتوانرێت لە لەکی وەکوو شێوەزارێکی زمانی لوڕی ناو ببرێت. زۆربەی سەرچاوە زانستییەکانی زمانناسی لەکی وەکوو شێوەزارێکی کوردیی باشووری دەزانن و کەمتر سەرچاوەیەک دەبینرێت کە لەکی وەکوو شێوەزارێکی لوڕی بزانێت.

== ئایین ==
زۆربەی لوڕەکان [[ئیسلام]] و پەیرەوی مەزھەبی [[شیعە]]ن.&lt;ref&gt;Levinson, David. (بە ئینگلیزی) ''Encyclopedia of World Cultures: Africa and the Middle East.'' (۱۹۹٥.): ویلایەتی ئەمەریکا. لاپەڕە ٢٠١&lt;/ref&gt; لە ڕووی مێژوویییەوە زۆرێک لە لوڕەکان پابەند بوون بە [[یارسان]]یزمەوە بەڵام نزیکەی ھەموو دانیشتووانی لوڕی یارسانی بوونەتە [[ئیسلام]]ی [[شیعە]]. ھەروەھا کۆمەڵەیەکی بچووکی [[ئیسلام]]ی [[سوننە]] لە لوڕەکان بوونی ھەیە. بەپێی ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام، لوڕەکان وەک زەردەشتییەکان ڕێز لە نان و ئاگر دەگرن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=kIjrAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam|ڕێکەوت=١٩٧٤|بڵاوکەرەوە=Brill|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== پۆشاک ==
جل و بەرگی گەلی لۆر بەگشتی وەک یەکە، بەڵام لە ھەندێک حاڵەتدا جیاوازی لە نێوان ھۆزە جیاوازەکاندا ھەیە. پیاوانی لوڕ بەگشتی ھەمان جلوبەرگ لەبەر دەکەن، کە پێکدێت لە کڵاوێکی لباو و کراسێک بە جلیقە (کراسی بێ قۆڵ) و پانتۆڵ کە بەزۆری درێژ و فشن. کڵاوی پیاوانی لوڕ لە پشم (خووری) دروست دەکرێت و بەزۆری ڕەنگی [[ڕەش]] و [[قاوەیی]]ە. لە نێو بەختیارییەکاندا باو و ئاسایییە کوڕان و پیاوانی تەمەن ناوەڕاست کڵاوی لباو لەبەر بکەن و کوڕە گەنجەکانیش بێ کڵاون. چۆغە جل و بەرگی پیاوانی لۆرە کە بە ڕەنگی جیاواز لە نێوان ھۆزە جیاوازەکاندا بەکار دەھێنرێت. چۆغە لە ھۆزی بەختیاری بە ڕەش و سپی و ھێڵە ڕاستەکان کە بەزۆری ڕەش بۆ خوارەوە و سپی بۆ سەرەوە. چۆغە لە لوڕەکان کە لە پارێزگای لوڕستان دەژین کەمتر بەکاردێت بەڵام لە نێو بەختیارییەکان زیاتر بەکاردێت. لەوانەیە چۆغە لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا لەناو ھۆزی بەختیاریدا بەناوبانگ بووبێت و بە بەجێگرەوەی عەبا دانرابێت. کراسەکەی پیاوان یەخەی ڕاست بوو کە قۆپچەیەکی لە لای ڕاستی یەخەکەوە بوو. شەڕواڵ یان بە لوڕی پاپۆس بە پشتێنێکی گەورەی چەرم بە دەوری کەمەردا دەبەسترێتەوە. پێڵاوی لۆر کڵاشە.

حیجاب (باڵاپۆشی) لای ژنانی لوڕ باو نییە. کراسی خانمانی لۆر کراسێکی قۆڵ درێژە و تەنوورەیەکی درێژە. سەرپۆشی ژنانی لۆر لە ھۆزە جیاوازەکاندا جیاوازە. لە نێو ژنانی لۆر کە لە باکووری (لوڕستان) دەژین، سەرپۆشەکە جۆرێکە لە قوماش کە بە شێوەیەکی تایبەت بە سەردا دەپێچرێتەوە؛ بەڵام لە نێو ژنانی ھۆزەکانی باشوور (بەختیاری)، باڵاپۆشی ژن جۆرێکە لە چەتری بچووک. ڕەنگی جل و بەرگی ژنانی لۆر دڵخۆشە و ڕەنگی جیاوازە، جگە لە مەراسیمی ماتەمینی.

== کەلتوور ==
دەسەڵاتی گەورەکانی ھۆزەکان وەک کاریگەرییەکی بەھێز لە نێو دانیشتووانی کۆچەردا دەمێنێتەوە. لە نێو دانیشتووانی شارە نیشتەجێبووەکاندا ئەوەندە زاڵ نییە. وەک لای [[کورد]]، ژنانی لوڕ ئازادییەکی زۆر زیاتریان ھەیە لە ژنانی گرووپەکانی دیکەی ناو ناوچەکە. ژنان ئازادی زیاتریان ھەیە بۆ بەشداریکردن لە چالاکییە کۆمەڵایەتییە جیاوازەکاندا، بۆ لەبەرکردنی جۆرەھا جل و بەرگی مێینە و گۆرانی و سەماکردن لە مەراسیمە جیاوازەکاندا. بیبی مریەم بەختیاری ژنێکی لوری دیارە. مۆسیقای لوڕی، جل و بەرگی لوڕی و سەمای فۆلکلۆری لوڕی ھەندێک لە تایبەتمەندییە ئێتنۆ-کلتورییە جیاوازەکانی ئەم گرووپە نەتەوەیییەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Garthwaite|یەکەم=Gene Ralph|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=2oqPAAAACAAJ&amp;redir_esc=y|سەردێڕ=Bakhtiari in the mirror of history|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Intishārāt-i Ānzān|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٩٠٤٦٥-١-٨|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە لورەکان کشتوکاڵکار و شوانی بچووکن. چەند لورێکیش مۆسیقژەنی گەشتیارن. قوماشی گەشاوە و لێھاتوویی بونیادنان بەھۆی کاری دەستی و جوانییەوە ڕێزێکی زۆری لێدەگیرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Winston|یەکەم=Robert M. L.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=RpAMAAAACAAJ&amp;redir_esc=y|سەردێڕ=Human|دوایین٢=Wilson|یەکەم٢=Don E.|دوایین٣=Institution|یەکەم٣=Smithsonian|ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=DK Pub.|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٦٦-٠٥٢٠-٩|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== بۆماوەزانی ==
بەھۆی گۆڕانی کرۆمۆسۆمی Y ی لوڕەکان، ئەوان لە گرووپەکانی تری ئێران باڵاترن لە ڕووی فرێکوێنسی تاڕادەیەک بەرزی تاکە گرووپی R1b ی کرۆمۆسۆمی Y (بە تایبەتی R1b1a2a-L23ی ژێرپۆش).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Grugni |یەکەم=Viola |دوایین٢=Battaglia |یەکەم٢=Vincenza |دوایین٣=Hooshiar Kashani |یەکەم٣=Baharak |دوایین٤=Parolo |یەکەم٤=Silvia |دوایین٥=Al-Zahery |یەکەم٥=Nadia |دوایین٦=Achilli |یەکەم٦=Alessandro |دوایین٧=Olivieri |یەکەم٧=Anna |دوایین٨=Gandini |یەکەم٨=Francesca |دوایین٩=Houshmand |یەکەم٩=Massoud |دوایین١٠=Sanati |یەکەم١٠=Mohammad Hossein |دوایین١١=Torroni |یەکەم١١=Antonio |دوایین١٢=Semino |یەکەم١٢=Ornella |ڕێکەوت=٢٠١٢ |سەردێڕ=Ancient migratory events in the Middle East: new clues from the Y-chromosome variation of modern Iranians |ناونیشان=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3399854/ |journal=PloS One |بەرگ=٧|issue=7 |پەڕەکان=e٤١٢٥٢|doi=10.1371/journal.pone.0041252 |issn=1932-6203 |pmc=٣٣٩٩٨٥٤|pmid=٢٢٨١٥٩٨١}}&lt;/ref&gt; گروپی R1 لەگەڵ پۆلەکانی تری سەر بە ئۆراسیای ڕۆژاوا / ناوەڕاستە لە سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوەدا، کە باوترین تاکە گرووپە لە نێوان لوڕەکاندا. ژێر گرووپی J2a (بە تایبەتی ژێرپۆلەکانی J2a3a-M47، J2a3b-M67، J2a3h-M530) دووەم باوترینە لە نێوان لوڕەکان و پەیوەندی بە ھاتنی جووتیاران لە ڕۆژھەڵاتی نزیکەوە ھەیە لە سەردەمی بەردی نوێ لە ٨٠٠٠–٤٠٠ پێش زایین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wells |یەکەم=R. Spencer |دوایین٢=Yuldasheva |یەکەم٢=Nadira |دوایین٣=Ruzibakiev |یەکەم٣=Ruslan |دوایین٤=Underhill |یەکەم٤=Peter A. |دوایین٥=Evseeva |یەکەم٥=Irina |دوایین٦=Blue-Smith |یەکەم٦=Jason |دوایین٧=Jin |یەکەم٧=Li |دوایین٨=Su |یەکەم٨=Bing |دوایین٩=Pitchappan |یەکەم٩=Ramasamy |دوایین١٠=Shanmugalakshmi |یەکەم١٠=Sadagopal |دوایین١١=Balakrishnan |یەکەم١١=Karuppiah |دوایین١٢=Read |یەکەم١٢=Mark |دوایین١٣=Pearson |یەکەم١٣=Nathaniel M. |دوایین١٤=Zerjal |یەکەم١٤=Tatiana |دوایین١٥=Webster |یەکەم١٥=Matthew T. |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٠١ |سەردێڕ=The Eurasian Heartland: A continental perspective on Y-chromosome diversity |ناونیشان=https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.171305098 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |بەرگ=٩٨ |issue=18 |پەڕەکان=١٠٢٤٤–١٠٢٤٩|doi=10.1073/pnas.171305098 |pmc=٥٦٩٤٦|pmid=١١٥٢٦٢٣٦}}&lt;/ref&gt; یەکێکی تر لە تاک گرووپەکان کە فرێکوێنسی لە سەرووی ١٠٪ یە G2a یە، کە ژێرپۆشی G2a3b زۆرترینە. ھەروەھا لوڕەکان بەرزترین فرێکوێنسیی تاکە گرووپی E1b1b1a1b لە ئێراندا نیشان دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Semino |یەکەم=Ornella |دوایین٢=Magri |یەکەم٢=Chiara |دوایین٣=Benuzzi |یەکەم٣=Giorgia |دوایین٤=Lin |یەکەم٤=Alice A. |دوایین٥=Al-Zahery |یەکەم٥=Nadia |دوایین٦=Battaglia |یەکەم٦=Vincenza |دوایین٧=Maccioni |یەکەم٧=Liliana |دوایین٨=Triantaphyllidis |یەکەم٨=Costas |دوایین٩=Shen |یەکەم٩=Peidong |دوایین١٠=Oefner |یەکەم١٠=Peter J. |دوایین١١=Zhivotovsky |یەکەم١١=Lev A. |دوایین١٢=King |یەکەم١٢=Roy |دوایین١٣=Torroni |یەکەم١٣=Antonio |دوایین١٤=Cavalli-Sforza |یەکەم١٤=L. Luca |دوایین١٥=Underhill |یەکەم١٥=Peter A. |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٤ |سەردێڕ=Origin, diffusion, and differentiation of Y-chromosome haplogroups E and J: inferences on the neolithization of Europe and later migratory events in the Mediterranean area |ناونیشان=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1181965/ |journal=American Journal of Human Genetics |بەرگ=٧٤|issue=5 |پەڕەکان=١٠٢٣–١٠٣٤|doi=10.1086/386295 |issn=0002-9297 |pmc=١١٨١٩٦٥|pmid=١٥٠٦٩٦٤٢}}&lt;/ref&gt; ڕەچەڵەکی Q1b1 و Q1a3 لە ٦٪ و T لە ٤٪ ئامادەن.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== ھۆز و بنەماڵە ==
لوڕ لە گرووپێکی گەورە و گشتیدا بەسەر دوو لقی سەرەکیدا دابەش دەبن، کە بریتین لە:
* [[لوڕی فەیلی]] 
* لوڕی گەورە

لوڕی گەورە دابەشکاریی جۆراوجۆری ھەیە، بەڵام بەگشتی دەکرێ بە [[بەختیاری]] و بۆیەرئەحمەدی و مەمەسەنی بڵێین لوڕی گەورە. لە دۆسیەی [[لوڕی فەیلی]] دەکرێ بگوترێ کە ئەو لوڕانە دەگرێتەوە کە لە ناوچەکانی پشتکۆ و پێشکۆ دەژین، بە واتایەکی تر ([[پارێزگای لوڕستان]]، باشووری [[پارێزگای ھەمەدان]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای ئیلام]] و بەشێکی باکووری [[پارێزگای خووزستان]]).&lt;ref&gt;(٢٠٢١) Belelli, Sara. The Laki Variety of Harsin لاپەڕە ٥، بڵاوکەرەوە: زانکۆی ھەبرەگ، (بە ئینگلیزی)&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{گەلانی ئێران}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق}}
{{پۆلی کۆمنز|Lurs people}}

[[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:لوڕ]]
[[پۆل:کورد]]
[[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران]]
[[پۆل:زمانەکانی ئێران]]
[[پۆل:پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]
[[پۆل:پارێزگای فارس]]
[[پۆل:پارێزگای ھەمەدان]]
[[پۆل:پارێزگای ئیلام]]
[[پۆل:پارێزگای ئەسفەھان]]
[[پۆل:پارێزگای خووزستان]]
[[پۆل:پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]
[[پۆل:پارێزگای لوڕستان]]
[[پۆل:پارێزگای تاران]]</text>
      <sha1>bk26w39p0sax18lxi0onj59mf59b1hr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرقل (فیلمی ٢٠١٤)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136127</id>
    <revision>
      <id>1705914</id>
      <parentid>1547731</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، یۆنان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5743" sha1="czxt4s1jmlinlc0gzozmlllggn1scn1" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{زانیاریدانی فیلم
| ناو                  = ھەرقل
| وێنە                 = Hercules (2014 film).jpg
| قەبارەی وێنە         =
| لێدوان               =
| سەردێڕ               =
| سەرباس               =
| دەرھێنەر             = برێت راتنەر
| بەرھەمھێنەر          = برێت راتنەر&lt;br/&gt;پیتەر بێرگ (بەرھەمھێنەری جێبەجێکار)
| نووسین               =
| سەرچاوەی چیڕۆک=
| چەشن             = [[ئەکشن]]، [[سەرکێشی]]، [[فەنتازیا]]
| کاست                 = [[دوەین جانسن]]&lt;br/&gt;ئییان ماکشن&lt;br/&gt;جۆسیف فینیس&lt;br/&gt;جون ھارت&lt;br/&gt;ئەکسل ھینی&lt;br/&gt;روفوس سیویل&lt;br/&gt;ئەنجرید بیردال
| موزیک                =
| وێنەگری سینەمایی     =
| دەستکاری             =
| ستۆدیۆ               = [[پاراماونت پیکچەرز]]
| کۆمپانیای بڵاوکەرەوە  = [[پاراماونت پیکچەرز]]، میترۆ گۆلدوین مایەر
| ڕێکەوتی دەرچوون      = ٢٠١٤
| ماوەی فیلم           = ٩٨ خولەک
| وڵات                  = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
| زمان                 = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
| زنجیرە            =
| تێچوون               = ١٠٠ میلیۆن دۆلار
| داھات                = ٢٤٣٫٤ میلیۆن دۆلار
| خەڵاتەکان           =
| بەشی پێشوو      =
| بەشی دواتر       =}}
'''ھرقل''' ([[زمانی ئینگلیزی|بەئینگلیزی]]: Hercules) بریتییە لە فیلمێکی جوڵە بەرھەمھێنراوە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و دەرچووە لە ساڵی ٢٠١٤. فیلمەکە لە دەرھێنانی [[برێت راتنەر|برێت راتنەرە]].

== پاڵەوانێتی ==
* [[دوەین جانسن|دوەین جۆنسۆن]] بە ڕۆڵی ھرقل
* [[ئییان ماکشن]] بە ڕۆڵی ئیمفاریوس
* [[جۆسیف فینیس]] بە ڕۆڵی یویسیمیوس
* [[جون ھارت]] بە ڕۆڵی کوتیس
* [[ئەکسل ھینی]] بە ڕۆڵی تیدیوس
* [[روفوس سیویل]] بە ڕۆڵی ئەتولیکیس
* [[ئەنجرید بیردال]] بە ڕۆڵی ئەتلانتا

== چیرۆک ==
ھرقل (دوەین جۆنسۆن) کوڕی زیوسی خوایە وە ھەموو کات بەھۆی ڕەچەڵەکەکەی دەیناڵاند کاتێک ئەم ڕەچەڵەکە وای کرد بە درێژای ژیانی بیناڵێنێ. دوای ١٢ ساڵ لەکار کردنی قورس و لەدەست دانی بنەماڵەکەی ھرقل بڕیاری دا پشت لە خواکان بکات و تاکە شت کە ناڵاندنەکەی تیمار دەکرد شەڕ کردن بوو. وە لە نێوان ساڵانی تەمەنیدا ٦ ھاوڕێی ھەبوو کە ھۆکاری کۆ کردنەوەیان شەڕ کردن و دڵسۆزی و خۆشەویستی بوو. ئەوان ڕادەسپێریەن بۆ ڕاھێنان کردن بە سوپای پاشا بۆ بوون بە بەھێزترین سوپا لە جیھاندا. ھرقل خۆی دەدۆزێتەوە کە سوپایەکی دڕندەی بێ بەزەی دروست دەکات.&lt;ref&gt;[http://www.elcinema.com/ar/work/2020918 Hercules - فیلم ٢٠١٤ - تیمی کارکردن - ڤیدیو، وێنە - سینەما کۆم]&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|یۆنان|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیک}}
{{پۆلی کۆمنز|Hercules premiere in Sydney}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{یۆنان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کۆمیکی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە بەرهەمهێنراوەکان لەلایەن بیو فلین]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیلمەکانی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ھۆشیارە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھیراکلیس]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی بەکرێگیراوەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی یاخیبوونەکان]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکان لەلایەن بیو فلین]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بوداپێست وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیامەکانی مێترۆ-گۆلدوین مایەر]]</text>
      <sha1>czxt4s1jmlinlc0gzozmlllggn1scn1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705946</id>
      <parentid>1705914</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]]</comment>
      <origin>1705946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5769" sha1="11zerpfkfdr8h0pkhe1jbxaf99jurei" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{زانیاریدانی فیلم
| ناو                  = ھەرقل
| وێنە                 = Hercules (2014 film).jpg
| قەبارەی وێنە         =
| لێدوان               =
| سەردێڕ               =
| سەرباس               =
| دەرھێنەر             = برێت راتنەر
| بەرھەمھێنەر          = برێت راتنەر&lt;br/&gt;پیتەر بێرگ (بەرھەمھێنەری جێبەجێکار)
| نووسین               =
| سەرچاوەی چیڕۆک=
| چەشن             = [[ئەکشن]]، [[سەرکێشی]]، [[فەنتازیا]]
| کاست                 = [[دوەین جانسن]]&lt;br/&gt;ئییان ماکشن&lt;br/&gt;جۆسیف فینیس&lt;br/&gt;جون ھارت&lt;br/&gt;ئەکسل ھینی&lt;br/&gt;روفوس سیویل&lt;br/&gt;ئەنجرید بیردال
| موزیک                =
| وێنەگری سینەمایی     =
| دەستکاری             =
| ستۆدیۆ               = [[پاراماونت پیکچەرز]]
| کۆمپانیای بڵاوکەرەوە  = [[پاراماونت پیکچەرز]]، میترۆ گۆلدوین مایەر
| ڕێکەوتی دەرچوون      = ٢٠١٤
| ماوەی فیلم           = ٩٨ خولەک
| وڵات                  = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
| زمان                 = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
| زنجیرە            =
| تێچوون               = ١٠٠ میلیۆن دۆلار
| داھات                = ٢٤٣٫٤ میلیۆن دۆلار
| خەڵاتەکان           =
| بەشی پێشوو      =
| بەشی دواتر       =}}
'''ھرقل''' ([[زمانی ئینگلیزی|بەئینگلیزی]]: Hercules) بریتییە لە فیلمێکی جوڵە بەرھەمھێنراوە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و دەرچووە لە ساڵی ٢٠١٤. فیلمەکە لە دەرھێنانی [[برێت راتنەر|برێت راتنەرە]].

== پاڵەوانێتی ==
* [[دوەین جانسن|دوەین جۆنسۆن]] بە ڕۆڵی ھرقل
* [[ئییان ماکشن]] بە ڕۆڵی ئیمفاریوس
* [[جۆسیف فینیس]] بە ڕۆڵی یویسیمیوس
* [[جون ھارت]] بە ڕۆڵی کوتیس
* [[ئەکسل ھینی]] بە ڕۆڵی تیدیوس
* [[روفوس سیویل]] بە ڕۆڵی ئەتولیکیس
* [[ئەنجرید بیردال]] بە ڕۆڵی ئەتلانتا

== چیرۆک ==
ھرقل (دوەین جۆنسۆن) کوڕی زیوسی خوایە وە ھەموو کات بەھۆی ڕەچەڵەکەکەی دەیناڵاند کاتێک ئەم ڕەچەڵەکە وای کرد بە درێژای ژیانی بیناڵێنێ. دوای ١٢ ساڵ لەکار کردنی قورس و لەدەست دانی بنەماڵەکەی ھرقل بڕیاری دا پشت لە خواکان بکات و تاکە شت کە ناڵاندنەکەی تیمار دەکرد شەڕ کردن بوو. وە لە نێوان ساڵانی تەمەنیدا ٦ ھاوڕێی ھەبوو کە ھۆکاری کۆ کردنەوەیان شەڕ کردن و دڵسۆزی و خۆشەویستی بوو. ئەوان ڕادەسپێریەن بۆ ڕاھێنان کردن بە سوپای پاشا بۆ بوون بە بەھێزترین سوپا لە جیھاندا. ھرقل خۆی دەدۆزێتەوە کە سوپایەکی دڕندەی بێ بەزەی دروست دەکات.&lt;ref&gt;[http://www.elcinema.com/ar/work/2020918 Hercules - فیلم ٢٠١٤ - تیمی کارکردن - ڤیدیو، وێنە - سینەما کۆم]&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|یۆنان|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیک|خەیاڵی زانستی}}
{{پۆلی کۆمنز|Hercules premiere in Sydney}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{یۆنان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کۆمیکی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە بەرهەمهێنراوەکان لەلایەن بیو فلین]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیلمەکانی لایڤ ئەکشن لەسەر بنەمای کۆمیکەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ھۆشیارە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھیراکلیس]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی بەکرێگیراوەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی یاخیبوونەکان]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکان لەلایەن بیو فلین]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بوداپێست وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیامەکانی مێترۆ-گۆلدوین مایەر]]</text>
      <sha1>11zerpfkfdr8h0pkhe1jbxaf99jurei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنارو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136483</id>
    <revision>
      <id>1706147</id>
      <parentid>1540299</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4581" sha1="ewl4qnkwkuebejsf22q3oms5ezg4ugi" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		          = ھەنارو
| ناوی_خۆماڵی	         	= Hanaru
| ناوەکانی_تر		       = 
| جۆری_نیشتنگە		        =گوند 
| وێنە			                 =
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	=
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		         = Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١		=  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[گوند]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= 
| جۆری_دابەشکراو٣	= 
| ناوی_دابەشکراو٣	= 
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| بەرزایی_بە_م		= ٨٨١
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= 
}}

'''ھەنارو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سرۆچک]]، [[قەزای سەید سادق]] و [[پارێزگای سلێمانی|پارێزگای سلێمانیە]] لە [[باشووری کوردستان]].
ھەنارو دەکەویتە باکوری رۆژھەڵاتی شاری [[سلیمانی]] لەناوچەی [[شارباژێر]]، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] خراوەتە سەر [[قەزای سەید سادق]].&lt;ref&gt;پەرتوکی کوردستان، پێڕستی گوندەکانی باشور-د. عەبدوڵا غەفور&lt;/ref&gt;

==شوێن==
ئەم گوندە لە باکورەوە گوندی [[بەردەبەلەکە]] و [[دۆڵەچەوت]] لە باشورەوە گوندی [[ھۆزخواجە]] لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[زەردۆیی، ناڵپارێز|زەردۆیی]] لە ڕۆژاواوە گوندی [[داربەڕولە، سرۆچک|داربەڕولە]]و [[میرمام]]ە.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

* [https://web.archive.org/web/20160729172423/http://kasnazan.com/article.php?id=863 ماڵپەڕی کەس نەزان]
* [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx ماڵپەڕی زانکۆی سلێمانی]
* [https://web.archive.org/web/20150703183939/http://www.suligov.com/Default.aspx پارێزگای سلێمانی]
* [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx زانکۆی سلێمانی]

==پەراوێزەکان==

{{گوندەکانی قەزای سەید سادق}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]</text>
      <sha1>ewl4qnkwkuebejsf22q3oms5ezg4ugi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنارە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136484</id>
    <revision>
      <id>1706148</id>
      <parentid>1540300</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4456" sha1="9gb486gjbjo52wbowg4zpnemnt344zj" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		          = ھەنارە
| ناوی_خۆماڵی	         	= Hanara
| ناوەکانی_تر		       = 
| جۆری_نیشتنگە		        =گوند 
| وێنە			                 =
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	=
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		         = Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١		=  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[گوند]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= 
| جۆری_دابەشکراو٣	= 
| ناوی_دابەشکراو٣	= 
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| بەرزایی_بە_م		= ٧٧٤
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= 
}}

'''ھەنارە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سرۆچک]]، [[قەزای سەید سادق]] و [[پارێزگای سلێمانی|پارێزگای سلێمانیە]] لە [[باشووری کوردستان]].
ھەنارە دەکەویتە باکوری رۆژھەڵاتی شاری [[سلیمانی]] لەناوچەی [[شارباژێر]]، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] خراوەتە سەر [[قەزای سەید سادق]].&lt;ref&gt;پەرتوکی کوردستان، پێڕستی گوندەکانی باشور-د. عەبدوڵا غەفور&lt;/ref&gt;

==شوێن==
ئەم گوندە لە باکورەوە گوندی [[بەردبەرد، سرۆچک|بەردبەرد]]  لە باشورەوە گوندی [[قەویلە]] لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[ئەشکەوتان]] لە ڕۆژاواوە گوندی [[قەڵای سرۆچک]]ە.
==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

* [https://web.archive.org/web/20160729172423/http://kasnazan.com/article.php?id=863 ماڵپەڕی کەس نەزان]
* [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx ماڵپەڕی زانکۆی سلێمانی]
* [https://web.archive.org/web/20150703183939/http://www.suligov.com/Default.aspx پارێزگای سلێمانی]
* [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx زانکۆی سلێمانی]

==پەراوێزەکان==

{{گوندەکانی قەزای سەید سادق}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]</text>
      <sha1>9gb486gjbjo52wbowg4zpnemnt344zj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرەسوورە، ماوەت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137483</id>
    <revision>
      <id>1706191</id>
      <parentid>1545537</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4012" sha1="mnva7gxdmneplwepnp3x3dck8fnjjrk" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		          = ھەنجیرەسوورە
| ناوی_خۆماڵی	         	= Hanjira Sur
| ناوەکانی_تر		       = 
| جۆری_نیشتنگە		        = [[گوند]]
| وێنە			                = 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		         = Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١		=  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= 
| جۆری_دابەشکراو٣	= 
| ناوی_دابەشکراو٣	= 
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| بەرزایی_بە_م		         = ١٠٨٤
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= 
}}

'''ھەنجیرەسوورە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای ماوەت]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

==جوگرافیا==
ھەنجیرەسوورە لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گڵۆمان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ژاژڵە]] و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی [[کۆلکە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی چنار]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای ماوەت}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>mnva7gxdmneplwepnp3x3dck8fnjjrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محەممەدڕەزا گوڵزار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139295</id>
    <revision>
      <id>1705813</id>
      <parentid>1705408</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13625" sha1="if4w3x6jw4txtrabuthea7x63cq9pwd" xml:space="preserve">{{Short description|ئەکتەری ئێرانی}}
{{Infobox person
| name                = محەممەدرەزا گوڵزار
| native_name         = محمدرضا گلزار
| native_name_lang    = fa
| image               = Mohammad Reza Golzar 13960427001216636359829477667254 65485 (cropped 2).jpg
| imagesize           = 
| caption             = گوڵزار لە تەممووزی ٢٠١٧
| birth_name          = 
| birth_date          = {{Birth date and age|df=yes|1977|03|31}}
| birth_place         = [[تاران]]، [[ئێران]]
| occupation          = ئەکتەر، گۆرانیبێژ
| yearsactive         = 
| spouse              = {{marriage|ئایسان ئاغاخانی|2023}}
| education           = [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی]]
| website             = 
}}

'''محەممەدڕەزا گوڵزار''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: محمدرضا گلزار، لەدایکبووی ٣١ی ئاداری ١٩٧٧) ئەکتەر، پێشکەشکاری تەلەڤیزیۆنی و گۆرانیبێژێکی [[ئێران|ئێرانییە]].

لە ساڵی ١٩٩٨ وەک ژەنیاری [[گیتار]] لە گرووپی مۆسیقای ئاریان دەستی بە کاری ھونەری کرد. دواتر ڕووی لە ئەکتەری کرد و بە بەشداری لە فیلمی سام و نێرگز (٢٠٠٠) لە دەرهێنانی ئیرەج قادری یەکەم دەرکەوتنی سینەمایی بوو. لە چەندین فیلمی سەرکەوتووی بازرگانی ئێرانی بەشدار بووە، لەوانە سڵاو مۆمبای (٢٠١٥)، ئاوێنەی لاپەرو و ڕەحمان ١٤٠٠ (٢٠١٨)، و ئێمە ھەموومان بە یەکەوەین (٢٠١٩). سەرەڕای کارەکانی لە سینەما، لە چەندین پڕۆژەی تەلەڤیزیۆنیدا ڕۆڵی گێڕاوە، وەک [[ئاشقانە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئاشقانە]] (٢٠١٦–٢٠١٧)، ''دروستکراوی ئێران'' ٢ (٢٠١٨)، و [[گیسو (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|گیسوو]] (٢٠٢٠–٢٠٢١).

== ژیانی سەرەتایی ==
محەممەدرەزا گوڵزار لە ٢٢ی ئاداری ١٩٧٧ لە [[تاران]] لەدایکبووە. لە ڕەچەڵەکی [[ئازەربایجانییەکانی ئێران|ئازەربایجانی]] و فارسییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ایران |یەکەم=عصر |سەردێڕ=محەممەدرەزا گوڵزار: من بە شانازییەوە تورکم/ پەیکەری ڕامبۆد جەوان/ باشترین هەڵبژاردنی مومکین لە هەڵبژاردنەکاندا |ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/451550/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%DA%AF%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%8F%D8%B1%DA%A9-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%85-%D9%85%D8%AC%D8%B3%D9%85%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%AF-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%8BD8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%85%DA%A9%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=fa |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آپارات - خزمەتگوزاری بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆ |ناونیشان=https://www.aparat.com/v/TMfSK/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7_%DA%AF%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D9%85%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AA%D8%B1%DA%A9_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%85 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گوڵزار: من بە شانازییەوە تورکم / فیلم |ناونیشان=http://www.honaronline.ir/Pages/News-68213.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160224101849/http://www.honaronline.ir/Pages/News-68213.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=www.honaronline.ir}}&lt;/ref&gt; وەک یاریزانی یاریی [[بالە]]، ڕۆڵی لیبرۆی بۆ تیمەکانی پارێزگای تاران، پارس خۆدرۆ، شیشە و گاز، و دەیھیم گێڕاوە. لە سوپەر لیگی بالەی ئێرانی لە ساڵی ٢٠٠٨، وەک ڕاھێنەری توانای جەستەیی بۆ تیمی ئۆرتەعاشاتی سەنعەتی کاری کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=محەممەدرەزا گوڵزار ڕاهێنەری تیمی بالەی ئۆرتەعاشاتی سەنعەتی |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/789663/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%DA%AF%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA%DB%8C |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191020233329/https://www.mehrnews.com/news/789663/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%DA%AF%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA%DB%8C |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=iranianuk.com |ڕێکەوت=٢٠٢٥|سەردێڕ=محەممەدرەزا گوڵزار لەسەر کورسی یەدەگی تیمی بالەی ئۆرتەعاشاتی سەنعەتی - وێنە |ناونیشان=https://iranianuk.com/20080410092400016/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%DA%AF%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D9%85%DA%A9%D8%AA-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=iranianuk.com |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=TABNAK |یەکەم=تابناک {{!}} |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=محەممەدرەزا گوڵزار لە بالەی ئۆرتەعاشات |ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/news/26776/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%DA%AF%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=fa |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; تا کۆتایی قۆناغی ئامادەیی هیچ چالاکییەکی ھونەری نەبوو. باوکی دژی گیتارژەنینی بوو، بەڵام هەندێک جار کیبۆردی دەژەند. گوڵزار تا ساڵی سێیەمی ئامادەیی بەشی بیرکاری خوێند و لە ڕێگەی تاقیکردنەوەی چوونە ژوورەوە لە بەشی ئەندازیاری میكانیکی [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی]] لقی باشووری تاران وەرگیرا. لە ساڵی کۆتاییدا بەشەکەی گۆڕی بۆ زانستە تاقیکارییەکان بەمەبەستی خوێندنی [[پزیشکی ددان]]، بەڵام وەرنەگیرا و لەبڕی ئەوە بەردەوام بوو لە خوێندنی [[ئەندازیاریی میکانیکی|ئەندازیاری مکانیکی]]. دەرچووی ئەندازیاری مکانیکییە لە زانکۆی ئازادی ئیسلامی.

لە ساڵی ١٩٩٨ وەک ژەنیاری گیتار لە گرووپی ئاریان دەستی بە کاری مۆسیقا کرد، لەوێشدا ئۆرگ و ئامێرە ڕیتمیەکانیشی دەژەند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گفتوگۆ لەگەڵ محەممەدرەزا گوڵزار - بەشی کۆتایی / من هەڵبژاردنی یەکەمی بەیزایی بووم |ناونیشان=http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1537375 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190505193822/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1537375 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=www.magiran.com}}&lt;/ref&gt; دواتر بە هاوبەشی لەگەڵ هومایۆن نەسیری و کەسانی دیکە گرووپی مۆسیقای دارکوبی دامەزراند و گرووپی ڕێزاری (کورتکراوەی ڕەزا گوڵزار) دامەزراند کە تا ئێستاش چالاکە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  سەرەڕای بانگێشتکردنی بۆ ڕۆڵگێڕان لە فیلم لەلایەن دەرهێنەران [[مەسعوود کیمیایی|مەسعود کیمیایی]]، [[بەھرام بەیزایی|بەهرام بەیزایی]]، و [[داریوش مێھرجویی|داریوش مێهرجوویی]]، بەھۆی ھۆکاری جیاوازەوە نەیتوانی بەشدار بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گفتوگۆ لەگەڵ محەممەدرەزا گوڵزار - بەشی کۆتایی / من هەڵبژاردنی یەکەمی بەیزایی بووم |ناونیشان=http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1537375 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190505193822/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1537375 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=www.magiran.com}}&lt;/ref&gt;

لە حوزەیرانی ٢٠٢٣، لەگەڵ ئایسان ئاغاخانی کە مۆدێلە، هاوسەرگیری کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/news/1247780/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%DA%AF%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4 |سەردێڕ=دانپێدانانی محەممەدرەزا گوڵزار لە شێوازی ژیان لەگەڵ هاوسەرەکەی |زمان=fa-IR |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|via=www.tabnak.ir}}&lt;/ref&gt;

== پیشە ==
پێش ئەوەی بە فیلمی سام و نێرگز دەست بە کاری ئەکتەری بکات، وەک گیتارژەنی گرووپی مۆسیقای ئێرانی گرووپی ئاریان ناوبانگی دەرکرد. ئێستا گۆرانیبێژی گرووپی ڕێزارە بە ڕێبەرایەتی حامید بەرادران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://plus.ir/cinema/15431 |سەردێڕ=کۆنسێرتی گرووپی ڕێزار بە ڕێبەرایەتی حامید بەرادران}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٠٠، لەلایەن دەرهێنەری ئێرانی ئیرەج قادری بەشداری لە فیلمی سام و نێرگز پێکرا. دوای بەشداریکردنی لە فیلمی زیاتری وەک شامی ئاخر، ژەهری هەنگوین، و بوتیک ناوبانگی دەرکرد.

دەرچووی ئەندازیاری مکانیکییە لە [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی]]. لە ساڵی ١٩٩٨ دەستی بە کاری مۆسیقا کرد وەک گیتارژەن لەگەڵ یەکێک لە هاوڕێ نزیکەکانی بەناوی ئاریان سەجادی. گیتار، ئۆرگ و ئامێرە ڕیتمیەکانی لەگەڵ ئارەش ڕەحییمی ژەندووە.

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+زنجیرە
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌هێنەر
|-
|٢٠١٧
|[[ئاشقانە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئاشقانە]]
| rowspan=&quot;2&quot; |سوھێل
| rowspan=&quot;2&quot; | مەنووچەھر هادی
|-
|٢٠٢١
|[[گیسو (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|گیسوو]]
|}

== سەرچاوەکان ==
{{DEFAULTSORT:Golzar, Mohammad Reza}}


&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==
{{commons category|Mohammad Reza Golzar}}

* {{IMDb name|1441481|محەممەدڕەزا گوڵزار}}
* {{Facebook|rezagolzar}}
* {{Instagram|rezagolzar}}
* [https://open.spotify.com/artist/6V4bRd5kTIu0gJtQyYmNpv محەممەدڕەزا گوڵزار] لە [[سپاتیفای|سپۆتیفای]]
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئێرانییەکان]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی ئێرانی]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]]
[[پۆل:گیتارژەنەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:گیتارژەنانی ئێرانی]]
[[پۆل:ژەنیارانی پۆپی ئێرانی]]
[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی]]</text>
      <sha1>if4w3x6jw4txtrabuthea7x63cq9pwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەفتانەی شۆنن سەندەی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139395</id>
    <revision>
      <id>1706103</id>
      <parentid>1540247</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4241" sha1="ilm76wlzq3nm7ald64w8p2zxtg7qdqa" xml:space="preserve">{{زانیاریی گۆڤار
|ناونیشان            = ھەفتانەی شۆنن سەندەی &lt;br/&gt; Weekly Shōnen Sunday
|لۆگۆ                =
|قەبارەی لۆگۆ         =
|وێنە                =
|قەبارەی وێنە         =
|لێدوانی وێنە         = بەرگی ژمارەی یەکەم لە گۆڤارەکە 
|سەردێڕی وێنە        =
|سەرنووسەر          = یۆ توریموتسۆ 
|سەرنووسەری پێشوو   = ماساکی ناواتا 
|ستافی نووسەران     =
|وێنەگر              =
|بوار                = [[شۆنن مانگا]]
|چەند ڕۆژ جارێک      = هەفتانە (لە ڕۆژی چوار شەممە)
|تیراژ               = ۳٤۰,۰۰۰ (کانوونی دووەم - ئازاری ۲۰۱٦) 
|بڵاوکەرەوە           = یاسویۆکی سابا 
|دامەزرێنەر           =
|دامەزراندن           = 
|یەکەم ڕێکەوت         = ۱۷ ئازاری ۱۹٥۹ز (٥٨ ساڵە)
|کۆمپانیا             = [[شۆگاکوکان]]
|وڵات               = [[ژاپۆن]]
|شوێن              = 
|زمان               = [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]
|ماڵپەڕ              = [http://websunday.net ماڵپەڕی فەرمی]
}}
[[پەڕگە:Shounen_Sunday_Super.png|وێنۆک]]
'''هەفتانەی شۆنن سندی''' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: 週刊少年サンデー بە [[رۆماجی]]: Shūkan Shōnen Sandē) دەوترێت شوکان شۆنن ساندی، بریتییە لە گۆڤارێکی [[شۆنن مانگا|شۆنن]] [[مانگا (کۆمیک)|مانگای]] مانگانەی بەناوبانگ دەردەچێت لە [[ژاپۆن]] لە ڕێگەی ڕێکخراوی [[شۆگاکوکان]] بە شێوەیەکی هەفتانە، لە ژمارەی یەکییەوە لە [[ئازار (مانگ)|ئازاری]] [[١٩٥٩]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Japanese Language Magazines Releases|ناونیشان = http://www.patlabor.info/jpnmagazinelist.htm|کار = Patlabor|ڕێکەوتی سەردان = ۱۳ تشرینی دووەمی ۲۰۱۷|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20180422140825/http://www.patlabor.info/jpnmagazinelist.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامێک بۆ ڕکابەرەکەی [[ھەفتانەی شۆنن جەمپ|هەفتانەی شۆنن جەمپ]]. گۆڤارەکە ۲ ملیۆن تیراژی بڵاو کردەوە لە ساڵی ۲۰۰۰، بەڵام تیراژەکە بە ڕیزبەندی دابەزی تا گەیشت بە ۳۹۳,٤۱۷&lt;ref name=&quot;2014-2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-04-28/top-manga-magazines-circulation-dropped-10-percent-in-1-year/.87596 |سەردێڕ=Top Manga Magazines' Circulation Dropped 10%+ in 1 Year |بڵاوکەرەوە=[[هێڵی ھەواڵی ئەنیمێ]] |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان = ۱۳ تشرینی دووەمی ۲۰۱۷}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ۲۰۱٥.

گۆڤارەکە هەموو ڕۆژی چوار شەممەیەک دەردەچێت و چەندین [[مانگا (کۆمیک)|مانگای]] جیاوازی تێدایە. لەگەڵ ئەوەی گۆڤارەکە لە ڕۆژی چوار شەممە دەردەچێت بەڵام وشەی sunday کە بە مانای یەک شەممە دێت لە لایەن سەرنووسەری یەکەمی گۆڤارەکە [[کیچی تیودا|کیچی تیوداوە]] زیادکراوە، کە دەیویست ناونیشانەکە ئاماژە بکات بۆ پشووە سەرنج ڕاکێشەکەی کۆتایی هەفتە.

== ناوەڕۆکەکانی گۆڤارەکە ==
=== ئەو کارانەی ئێستا بڵاو دەکرێتەوە ===
* [[لێکۆڵەر کۆنان]]
* [[ماگی]]
* [[کەوچکی زیو]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Weekly Shonen Sunday}}
{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ئەنیمێ و مانگا}}

{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەو گۆڤارە مانگایانەی ھەفتانە بڵاو دەبنەوە لە ژاپۆن]]</text>
      <sha1>ilm76wlzq3nm7ald64w8p2zxtg7qdqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارەی کاپتین بی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139801</id>
    <revision>
      <id>1706012</id>
      <parentid>1548299</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2164" sha1="0mbmc7crll145pfc5xh42ubyquzvaub" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:KapteynB(1).jpg|وێنۆک|وێنەیەکی دروستکراوی هەسارەی کاپتین بی]]

'''ئەستێرەی کاپتین''' (بە [[ئینگلیزی]] : Kapteyn b) هەسارەیەکە لە دەرەوەی [[کۆمەڵەی خۆر]] ، ئەو هەسارەیە خوول دەکا لەدەوری [[ئەستێرەی کوورتی سۆر]] بەنێوبانگە بە (کاپتن) ، ئەو هەسارەیە بە نزیکەی ٨ تا ١٢ [[ساڵی تیشکی]] لە [[زەوی]]ەوە دوورە، وە دەکەوێتە ناوجەیەک شیاو بۆ نیشتەجێ بوون، وە دووریەکە شیاوە و پلەی گەرمەیەکەی تەواوە بۆ ژیان، تەمەنەکەشی دەگاتە ٥ تا ١١ ملیار ساڵ، دوای [[کۆمەڵەی خۆر]] بە شیاوترین شوێن دادەنرێت بۆ ژیان.

==ئاشکراکردنی==
ئەو هەسارەیە ئاشکرا کرا لەلایەن [[ڕوانگەی باشووری ئەورووپا]] کە داوای لە [[ڕوانگەی لاسیلا]] کرد لێکۆڵینەوەی زیاتر بکەن دەربارەی هەبوونی ئەو هەسارەیە، دوای ئەوە [[ڕوانگەی کیک]] هەڵسا بە لێکۆڵینەوە و ئاشکراکردنی زیاتری ئەو هەسارەیە.
==هەسارەی هاوشێوەی ئەو هەسارەیە==
دواین هەسارە کە ئاشکراکرابێ لە نێو سیستەمی ئەو ئەستێرەیە ئەویش [[ھەسارەی کاپتین سی]] بووە.
==سەرچاوە==
* [https://exoplanetarchive.ipac.caltech.edu/cgi-bin/DisplayOverview/nph-DisplayOverview?objname=Kapteyn+b&amp;type=CONFIRMED_PLANET کاپتین بی لەنێو ئەرشیفی ناسا]
* [http://exoplanet.eu/catalog/kapteyn's_b/ زانیاری تەواو دەربارەی کاپتین بی]

{{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|ژینناسی}}

{{گەردوون-کۆلکە}}
{{ژینناسی-کۆلکە}}

[[پۆل:گەردوون]]</text>
      <sha1>0mbmc7crll145pfc5xh42ubyquzvaub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارەی کاپتین سی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139802</id>
    <revision>
      <id>1706013</id>
      <parentid>1540214</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="863" sha1="1yax1l6n6tdo378lk239w2cliletjrr" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''هەسارەی کاپتین سی''' (بە [[ئینگلیزی]] : Kapteyn c) یەکێک لە هەسارەکانی دەرەوەی [[کۆمەڵەی خۆر]] ، ئەو هەسارەیە بە دەوری [[ئەستێرەی کوورتی سۆر]] دەخولێتەوە، بە نزیکەی ٨ تا ١٢ [[ساڵی تیشکی]] لە [[زەوی]]یەوە دوورە،

==سەرچاوە==
* [https://academic.oup.com/mnrasl/article/443/1/L89/1053418/Two-planets-around-Kapteyn-s-star-a-cold-and-a هەواڵی کاپتین سی لە سایتی ئۆکسفۆرد]
* [https://www.space.com/26115-oldest-habitable-alien-planet-kapteyn-b.html کاپتین سی لە مالپەری فەرمی بۆشایی]
{{تووڵی دەروازە|گەردوون}}

{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:گەردوون]]</text>
      <sha1>1yax1l6n6tdo378lk239w2cliletjrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەواڵنێر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139838</id>
    <revision>
      <id>1706222</id>
      <parentid>1548273</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1160" sha1="h1y5kuq98nkos42ierock0rmawlkh74" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Reporter.jpg|وێنۆک|ڕۆژنام‏‏‏ە‏‏‏ نوسێك له كاتی خوێندن‏‏‏ە‏‏‏و‏‏‏ە‏‏‏ی ه‏‏‏ە‏‏‏واڵێك]]
خوێنەرەوەی ھەواڵ زۆرجار بە  '''پێشکەشکاری''' ھەواڵ ناسراو بە خوێنەرەوەی ھەواڵ رۆژانە پرۆگرامی نوێ و ھەواڵی نوێ پێشکەش دەکات لە [[تەلەفزیۆن]] یان لە [[ڕادیۆ]] یان لە [[ئینتەرنێت]] ھەروەھا ئەوان وەک رۆژانامە نووس کاردەکەن بۆ پێشکەش کردنی ھەواڵەکان لە دەرەوەی ستۆدیۆ بۆ گەیاندن بە خەلک و کەسانی دەورو بەر.

== سەرچاوەکان ==
* ویکیپدیای ئینگلیزی


{{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|ڕادیۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|News presenters}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:پیشەی پەخشکردنەکان]]
[[پۆل:پیشەکانی میدیای بەکۆمەڵ]]</text>
      <sha1>h1y5kuq98nkos42ierock0rmawlkh74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارەی بەردین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140310</id>
    <revision>
      <id>1706006</id>
      <parentid>1548495</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2292" sha1="jzqwz1p1n8bu3a2ufgs5xkqdq6tm4cn" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:5 Terrestrial planets size comparison.png|وێنۆک|هەسارە بەردینیەکان]]

'''هەسارە بەردینیەکان''' یان '''هەسارە شلۆقەکان''' یاخوود '''هەسارە ناوەکیەکان''' ئەو نازناوانە هەمووی بە ٤ هەسارەی نێو سیستەمی [[کۆمەڵەی خۆر]] دەگووترێت ئەوانیش:
* [[زەوی]]
* [[مەریخ]]
* [[زاوە]]
* [[ڤینوس]]
ئەو هەسارانە دەکەونە نزیک ئەستێرەی [[خۆر]]

==هۆکاری ناولێنانیان==
ئەو هەسارانە لەبەر چەندین هۆکار ئەو ناوانەیان پێدەگووترێ:
* لەبەر ئەوە پێیدەگووترێ هەسارەی بەردینی لەبەر ئەوەی بە شێوەیەکی گشتی لە هەسارەی [[زەوی]] دەچن
* لەبەر ئەوە پێیدەڵێن هەسارە شلۆقەکان لەبەر ئەوەی پێچەوانەی هەسارەکانیدیکەی [[هەسارەی گازی]]ەکانن
* لەبەر ئەوە پێیاندەڵێن هەسارە ناوەکیەکان لەبەر ئەوەی نزیکترن لە [[خۆر]] بە پێچەوانەی [[هەسارە گازی]]ەکان

==بەشەکان==
زانایان هەسارە بەردینیەکان دەکەنە ٢ جۆری سەرەکی سەرەتایی :
یەکەم: جۆری یەکەم نزیکن لە مادەی [[سیلیکۆن]]
دووەم: جۆری دووەمیش نزیکن لە مادەی [[کاربۆن]]

==سەرچاوە==
* http://abyss.uoregon.edu/~js/ast121/lectures/lec14.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927084641/http://abyss.uoregon.edu/~js/ast121/lectures/lec14.html |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١١ }}
* https://news.nationalgeographic.com/news/2011/08/110830-new-planet-found-most-earthlike-life-clouds-water-space-science/
{{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|زانست}}
{{پۆلی کۆمنز|Terrestrial planets}}

{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:گەردوون]]
[[پۆل:کۆمەڵەی خۆر]]
[[پۆل:هەسارە زەمینییەکان]]
[[پۆل:ھەسارە زەمینییەکان]]
[[پۆل:سیستمی خۆری]]</text>
      <sha1>jzqwz1p1n8bu3a2ufgs5xkqdq6tm4cn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارەی گازی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140311</id>
    <revision>
      <id>1706014</id>
      <parentid>1547734</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:40:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1176" sha1="6rq34ek1oywlrmkwm0oveuq2zx6lw4m" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Gas giants and the Sun (1 px = 1000 km).jpg|وێنۆک|چوار هەسارە گازیەکەی [[کۆمەڵەی خۆر]] قەبارەیان بەرامبەر ئەسترەی [[خۆر]]]]

'''هەسارە گازیەکان''' ئەوانەی هەسارە گەورەکانی کۆمەڵەی خۆرن، هەسارە گازیەکان لە کۆمەڵەی خۆر پێکدێن لە ٤ هەسارە ئەوانیش :
* [[کەیوان]]
* [[هورمز]]
* [[ئورانوس]]
* [[نێپتۆن]]
==سەرچاوە==
* https://web.archive.org/web/20170812114559/http://w.astro.berkeley.edu/~gmarcy/astro160/papers/brown_dwarfs_failed_stars.pdf
* https://books.google.iq/books?id=p8wCsJweUb0C&amp;pg=PA63&amp;dq=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&amp;redir_esc=y&amp;hl=ar#v=onepage&amp;q=%22kelvin%20helmholtz%20mechanism%22&amp;f=false
{{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|زانست}}
{{پۆلی کۆمنز|Gas giants}}

{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:گەردوون]]
[[پۆل:کۆمەڵەی خۆر]]
[[پۆل:سیستمی خۆری]]
[[پۆل:جۆرەکانی ھەسارە]]</text>
      <sha1>6rq34ek1oywlrmkwm0oveuq2zx6lw4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەباسەچەقەڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140470</id>
    <revision>
      <id>1705857</id>
      <parentid>1545497</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4102" sha1="ol0xdfme5wv304zfzf78cuq3fzu6b2o" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەباسەچەقەڵ
| ناوی_خۆماڵی	         = Habas Chaqal
| ناوەکانی_تر		= ھەباسەگوڵە
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			=
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای شارباژێڕ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی سیتەک]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =٨٣٣
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەباسەچەقەڵ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیتەک]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەباسەچەقەڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[خێوەتە (ڕوونکردنەوە)]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بابەکراوا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قشڵاغ (ڕوونکردنەوە)]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مارەڕەش]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>ol0xdfme5wv304zfzf78cuq3fzu6b2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەراسان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140471</id>
    <revision>
      <id>1705874</id>
      <parentid>1545500</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4003" sha1="6f8qsro3ordfdc5ueftwfdgwzb82chh" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەراسان
| ناوی_خۆماڵی	         = Harasan
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			=
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای شارباژێڕ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی سیتەک]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =١٣٤٦
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەراسان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیتەک]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەراسان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قولەڕەش]] و لە باشوور لەگەڵ شاری [[سلێمانی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سیتەک]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مەلاداود]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>6f8qsro3ordfdc5ueftwfdgwzb82chh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705955</id>
      <parentid>1705874</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]]</comment>
      <origin>1705955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4014" sha1="kwkgg4b3ns88ifww9e82rc2spfhm5au" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەراسان
| ناوی_خۆماڵی	         = Harasan
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			=
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای شارباژێڕ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی سیتەک]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =١٣٤٦
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەراسان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیتەک]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەراسان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قولەڕەش]] و لە باشوور لەگەڵ شاری [[سلێمانی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سیتەک]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مەلاداود]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>kwkgg4b3ns88ifww9e82rc2spfhm5au</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرمن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140491</id>
    <revision>
      <id>1705917</id>
      <parentid>1545505</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4115" sha1="lx4nfi2ob9epk5prta2fibhgr947pb5" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەرمن
| ناوی_خۆماڵی	         = Harmn
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			=پەڕگە:گوندی هەرمن.jpg|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ھەرمن
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای شارباژێڕ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی سیتەک]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =٩٥٤
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەرمن''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیتەک]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەرمن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سامان، شارباژێڕ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئەحمەدئاوا، چوارتا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[شیراوێژە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی وەیسە]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>lx4nfi2ob9epk5prta2fibhgr947pb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرمێلەی خواروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140615</id>
    <revision>
      <id>1705924</id>
      <parentid>1545508</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4183" sha1="dt9ac0rtjiy7dtorvpudwy3v7733p2j" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەرمێلەی خواروو
| ناوی_خۆماڵی	         = Harmela Lower
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= پەڕگە:گوندی هەرمێلەی خواروو.jpg|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ھەرمێلەی خواروو
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای شارباژێڕ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی زەلان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =٩٦٥
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەرمێلەی خواروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەلان]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەرمێلەی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[پڵنگە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ھەرمێلەی سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ولیاوا]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سوێڕەڵە]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>dt9ac0rtjiy7dtorvpudwy3v7733p2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرمێلەی سەروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140651</id>
    <revision>
      <id>1705925</id>
      <parentid>1545509</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:37:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4062" sha1="t61fv4nk7s513s69xgbu7um54vxwc2j" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەرمێلەی سەروو
| ناوی_خۆماڵی	         = Harmela Upper
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای شارباژێڕ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی زەلان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =١١٢٨
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەرمێلەی سەروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەلان]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەرمێلەی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ھەرمێلەی خواروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[چنگیان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ھەوڵو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سوێڕەڵە]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>t61fv4nk7s513s69xgbu7um54vxwc2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوارەبەرزە، شارباژێڕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140652</id>
    <revision>
      <id>1706213</id>
      <parentid>1545545</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4031" sha1="jvs20f97thbvffs4iu1l9v2vgn0673d" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەوارەبەرزە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hawara Barza
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای شارباژێڕ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی زەلان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =١٣٥٥
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەوارەبەرزە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەلان]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەوارەبەرزە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ڕەشک]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[مایانان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کەوانەدۆڵ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گۆماو]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>jvs20f97thbvffs4iu1l9v2vgn0673d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوڵو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140653</id>
    <revision>
      <id>1706263</id>
      <parentid>1545551</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3995" sha1="di8r4n0yo33o3khswk6cang4b3gbexc" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەوڵو
| ناوی_خۆماڵی	         = Hawlu
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای شارباژێڕ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی زەلان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =١١٦١
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەوڵو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەلان]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەوڵو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ولیاوا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گەڵی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[زەلان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھەرمێلەی سەروو]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>di8r4n0yo33o3khswk6cang4b3gbexc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنگێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140812</id>
    <revision>
      <id>1706205</id>
      <parentid>1545542</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4148" sha1="fjyaw7admvyel5w8aqn2dd9piv372h1" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنگێ
| ناوی_خۆماڵی	         = Hange
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= پەڕگە:گوندی هەنگێ.jpg|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ھەنگێ
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای شارباژێڕ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی سیوەیل]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    = ١٣٠١
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنگێ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیوەیل]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەنگێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[نەڵەسو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قۆخی حاجی کەریم]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بۆسکان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھەڵوانی شارباژێڕ]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی شارباژێڕ}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>fjyaw7admvyel5w8aqn2dd9piv372h1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرزنەوەش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140871</id>
    <revision>
      <id>1705905</id>
      <parentid>1545503</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4133" sha1="cq0iv5hehzyp5nopx4ud0jginf7n1m1" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەرزنەوەش
| ناوی_خۆماڵی	         = Harzan Wash
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای شارباژێڕ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی سیوەیل]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| بەرزایی_بە_م		         = ١٥٤٩
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەرزنەوەش''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیوەیل]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەرزنەوەش لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[موسەک]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قۆخی بارێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سەربەرد]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تیمار، سیوەیل]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی شارباژێڕ}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>cq0iv5hehzyp5nopx4ud0jginf7n1m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزارمێرد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140947</id>
    <revision>
      <id>1705992</id>
      <parentid>1545515</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4207" sha1="g1xs30a07xizvsjek8939vvzq1n8eio" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەزارمێرد
| ناوی_خۆماڵی	         = Hazarmerd
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= پەڕگە:هەزارمێرد.jpg|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ھەزارمێرد
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بەکرەجۆ]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =٨٢٦
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەزارمێرد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەزارمێرد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بنگرد، بەکرەجۆ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[باڕۆیی گەورە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[جێشانە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[دێکۆنی بابەعەلی]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>g1xs30a07xizvsjek8939vvzq1n8eio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنارانی خواروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140948</id>
    <revision>
      <id>1706143</id>
      <parentid>1545523</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4257" sha1="dkz6n1ninmnq7slqnhil1u435nja4v5" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنارانی خواروو
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanaran Lower
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= پەڕگە:گوندی هەنارانی خواروو.jpg|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ھەنارانی خواروو
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بەکرەجۆ]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =٩٠٠
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنارانی خواروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەنارانی خواروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قوڵقوڵە، دۆڵەڕووت]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[فەیاڵ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کارێزکڵاو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سۆتکە]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>dkz6n1ninmnq7slqnhil1u435nja4v5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنارانی سەروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140949</id>
    <revision>
      <id>1706144</id>
      <parentid>1545524</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4189" sha1="kxgmr20mt6qe82krrde6vc5w9rb3v6o" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنارانی سەروو
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanaran Upper
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			=|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ھەنارانی سەروو
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بەکرەجۆ]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =٩٤١
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنارانی سەروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەنارانی سەروو لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سماقان، دۆڵەڕووت]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سۆتکە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[پیرکە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[پیسکەندی]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>kxgmr20mt6qe82krrde6vc5w9rb3v6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنارانی کۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141004</id>
    <revision>
      <id>1706145</id>
      <parentid>1545525</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4122" sha1="6h8degi6zpvpmtrldj5q73vks5r7an0" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنارانی کۆن
| ناوی_خۆماڵی	         =  Hanaran Old
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بەکرەجۆ]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =٩٩٧
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنارانی کۆن''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەنارانی کۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مێوڵاکە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەمەرتلی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قادراوا، دۆڵەڕووت]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قزلەر]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>6h8degi6zpvpmtrldj5q73vks5r7an0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرە، بازیان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141197</id>
    <revision>
      <id>1706165</id>
      <parentid>1545532</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4096" sha1="faeb6ynji7jsdip9kvn8yoisgblutl3" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنجیرە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanjira
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٩٣١
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنجیرە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەنجیرە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئیبراھیم ئاوا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئاڵی گۆران]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ئاڵی بزاو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی سمایلە]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>faeb6ynji7jsdip9kvn8yoisgblutl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرە، عەربەت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141364</id>
    <revision>
      <id>1706168</id>
      <parentid>1545535</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4177" sha1="lzipml9igf5h3umq206zp9csgxwiga7" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنجیرە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanjira
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی تانجەرۆ]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧١٦
| دانیشتووان_لە		= ٢٠١٥
|ژمارەی_دانیشتووان    	= چۆڵ
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنجیرە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەنجیرە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دەرەتەت]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بادەرە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[شێرەبەرە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گەرمەدەرە]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>lzipml9igf5h3umq206zp9csgxwiga7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرگێنە، پێنجوێن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141431</id>
    <revision>
      <id>1705934</id>
      <parentid>1545511</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4232" sha1="jd0ld0y3esny1yph1cx7cuuo46k7xxu" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەرگێنە
| ناوی_خۆماڵی	         =  Hargena
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= پەڕگە:گوندی ھەرگێنە.jpg|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ھەرگێنە
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای پێنجوێن]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند)
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ١٣٢١
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەرگێنە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند)، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەرگێنە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ناوکەڵان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سەرنەوان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[باشماخ]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارۆچکەی [[پێنجوێن]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>jd0ld0y3esny1yph1cx7cuuo46k7xxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵاڵاوا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141456</id>
    <revision>
      <id>1706310</id>
      <parentid>1545555</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4140" sha1="1hydexefs0yrkojexicq45doct1fgl5" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەڵاڵاوا
| ناوی_خۆماڵی	         =  Halalawa
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای پێنجوێن]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند)
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ١٣١٣
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەڵاڵاوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند)، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھەڵاڵاوا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دەرەگورگان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ناوکەڵان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کارێز]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مەسۆ]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>1hydexefs0yrkojexicq45doct1fgl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنگەژاڵ، گەرمک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141651</id>
    <revision>
      <id>1706207</id>
      <parentid>1545543</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4164" sha1="e9kholt1ciuapmap707l0bnd98bwz4v" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنگەژاڵ
| ناوی_خۆماڵی	         = Hangazhal
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= پەڕگە:گوندی هەنگەژاڵ.jpg|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ھەنگەژاڵ
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای پێنجوێن]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی گەرمک]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ١٢٦٨
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنگەژاڵ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی گەرمک]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
 
'''ھەنگەژاڵ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تاتان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[خونیانەی تازە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گەرمک]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[وریاوا]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>e9kholt1ciuapmap707l0bnd98bwz4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرزەڵە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141739</id>
    <revision>
      <id>1705907</id>
      <parentid>1545504</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4109" sha1="fb12e9sw00nevigp3y310spzpmqxshd" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەرزەڵە
| ناوی_خۆماڵی	         = Harzala
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای پێنجوێن]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی ناڵپارێز]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ١٢٢١
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەرزەڵە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ناڵپارێز]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ھەرزەڵە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی مانگای کۆن]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ناڵپارێز]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی سارد، ناڵپارێز]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[عارەبە]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>fb12e9sw00nevigp3y310spzpmqxshd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرگێنە، قەرەداغ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142040</id>
    <revision>
      <id>1705933</id>
      <parentid>1545510</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4227" sha1="ajt108zzu8q1zlvptj9yiy17g3hqq24" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەرگێنە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hargena
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= پەڕگە:گوندی ئەرگێنە.jpg|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ھەرگێنە
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای قەرەداغ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند)
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٩١٦
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەرگێنە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند)، [[قەزای قەرەداغ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ھەرگێنە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قەڵاسوورە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گەڕەزیل]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[شێخ عەوڵا]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تەنگیسەر، قەرەداغ|تەنگیسەر]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای قەرەداغ}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>ajt108zzu8q1zlvptj9yiy17g3hqq24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزی سوڕانەوە (پاوەر ستێرن)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142258</id>
    <revision>
      <id>1706043</id>
      <parentid>1705675</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3747" sha1="e3zmmyr93ycr2ts5b0yk3avrwwuj03w" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
}}
'''ھێزی سوڕانەوە''' (بە [[ئینگلیزی]]: Power Steering) کە زۆرکات بە ھێزی یارمەتیدەری سوڕانەوەش ناودەبرێت، لەناوخۆشدا بە سوکان پاوەر ناسراوە. سیستمێکە یارمەتیی شۆفێر دەدات کە ھێزی کەمتر بەکاربھێنێت بۆ سووڕاندنەوەی ستێرن (سوکان).

== مێژوو ==
بۆ یەکەمجار کە سیستمی ھێزی سوڕانەوە دانرا لەسەر ئۆتۆمبێل لە ساڵی ١٨٧٦ بوو لەلایەن پیاوێکەوە کە نازناوەکەی فیت (Fitts) بوو، دواتر چەندین جار پەرە بەم سیستمە درا تا لە ساڵی ١٩٥١ بۆ یەکەمجار کۆمپانیای [[کرایسلەر]] یەکەم ئۆتۆمبێلی نەفەرھەڵگری بازرگانی ناساند ناوی کرایسلەر ئیمپێریاڵ کە سیستمی ھێزی سوڕانەوەی لەسەر بوو بە .

== جۆرەکانی ==
[[پەڕگە:Jeep 2.5 liter 4-cylinder engine chromed h.jpg|وێنۆک|سیستمی هایدرۆلیکی، کە پولی قایشەکە دیارە]]
'''- ھایدرۆلیکی''': ئەم جۆرەیان بەتەواوی سیستمێکی میکانیکییە کە بە سیستمی ھایدرۆلیکی کاردەکات، لەم جۆرەدا سیستمی ھێزی سوڕانەوە بە قایشێک لە بزوێنەری ئۆتۆمبێلەکە بەستراوە و بۆ دروستکردنی پەستانی ھایدرۆلیکی، بەمەش سیستمەکە بەشێک لە ھێزی بزووێنەرەکە کەم دەکاتەوە بۆ کارپێکردنی خۆی. ئەم جۆرەیان سەرەتاترین جۆریانە.
[[پەڕگە:Elektro-hydraulische Servolenkung.jpg|وێنۆک|ئەلیکترۆ-هایدرۆلیک سیستم]]
'''- ئەلیکترۆ-ھایدرۆلیک''': زۆرجار بە ھایبرید ناودەبرێت، ئەمەیان ھەمان سیستمە ھایدرۆلیکییەکەی پێشووە، بەڵام لێرەدا پەستانی ھایدرۆلیکی بەھۆی ماتۆڕیکی کارەباییەوە دروست دەبێت وەک لەوەی بە قایش لە بزوێنەرەوە وەربگرێت.

'''- کارەبای''': کە بە ھێزی یارمەتیدەری کارەبای سوڕانەوە (Electric power assisted steering)ش ناودەبرێت، ئەم جۆرەیان بەتەواوی سیستمێکی ئەلیکترۆنی و کارەباییە کە کۆمپیوتەری ئۆتۆمبێلەکە خۆی کۆنتڕۆڵی سیستمەکە دەکات، ئەم جۆرەیان بە نەرمترین و سووکترین  سیستمی ھێزی سوڕانەوە دادەنرێت.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[تۆربۆچارج]]
* [[گێڕ گۆڕانی بەردەوام]]
* [[سیستمی دژە قفڵبوونی ڕاگرتن (ئیستۆپ)]]
* [[ڕادێتەر]]
* [[یەکەی جێگیرکردنی ئەلیکترۆنی]]

== سەرچاوەکان ==
{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Power_steering|سەردێڕ = Power steering|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ١٠ی شوباتی ٢٠١٨}}

{{پۆلی کۆمنز|Power steering (automotive)|ھێزی سوڕانەوە (پاوەر ستێرن)}}
{{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|تەکنۆلۆژیا}}

{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}

[[پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:داهێنانەکانی سەدەی نۆزدەهەم]]
[[پۆل:داھێنانەکانی سەدەی نۆزدەھەم]]</text>
      <sha1>e3zmmyr93ycr2ts5b0yk3avrwwuj03w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاسەوانانی گەردوون ٢</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142681</id>
    <revision>
      <id>1705878</id>
      <parentid>1384817</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4605" sha1="jtvtdhut11ut5c9f8bs0y6sxx3oajhb" xml:space="preserve">{{بێ سەرچاوە}}
[[پەڕگە:Guardians of the Galaxy Vol 2 poster.jpg|وێنۆک|150px]]
'''پاسەوانەکانی گەردوون ٢''' ({{بە ئینگلیزی|Guardians of the Galaxy Vol.2}}) بریتییە لە [[فیلمی سووپەرھیرۆ]]ی ئەمریکیی ساڵی ٢٠١٧ لەو چیرۆکە نەخشێندراوانەی کە ھەڵگری ھەمان ناوە و لەلایەن [[کۆمیکەکانی ماڕڤڵ|مارڤل کۆمیکسەوە]] بڵاودەکرێتەوە وەرگیراوە. فیلمەکە لە دەرھێنانی [[جەیمس گین]]ە. و لە پاڵەوانێتی [[کریس پرات]] و [[زۆی ساڵدانا]] و [[دەیڤ باتیستا]] و [[ڤێن دیزەڵ]] و [[بڕادلی کووپەر]]ە.

== پاڵەوانێتی ==
* [[کریس پرات]] بە ڕۆڵی پیتەر کۆیڵ / ستار لۆرد
* [[زۆی ساڵدانا]] بە ڕۆڵی گامۆرا
* [[دەیڤ باتیستا]] بە ڕۆڵی دارکس سوڕاو
* [[ڤێن دیزەڵ]] بە ڕۆڵی گرووت
* [[بڕادلی کووپەر]] بە ڕۆڵی ڕۆکیت

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|دەیەی ٢٠١٠|گەردوون|کۆمیک|کۆمیدیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Guardians of the Galaxy Vol. 2|پاسەوانانی گەردوون ٢}}

{{کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنە کۆمیدییەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەمریکییەکان لە بۆشایی ئاسمان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:خەیاڵ دەربارەی گەشتی نێوان گەلەئەستێرەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە خەیاڵییە زانستییەکانی ساڵی ٢٠١٧]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ١٩٨٠ داندراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ستۆدیۆی پاینوود ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جەیمز گەن]]
[[پۆل:پاڵەوانانی گەردوون (زنجیرەفیلم)]]
[[پۆل:گەردوونی سینەمایی مارڤڵ: قۆناغی سێ]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن]]
[[پۆل:فیلمەکانی پاسەوانانی گەردوون]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ١٩٨٨ داندراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ١٩٨٩ داندراون]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی دۆڵبی سینەما]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە دەرھێنراوەکانی جەیمس گەن]]
[[پۆل:فیلمەکانی نووەتەی تایلەر بەیتس]]
[[پۆل:فیلمە ڕێکخراوەکانی ٢٠١٤]]</text>
      <sha1>jtvtdhut11ut5c9f8bs0y6sxx3oajhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەژیر میھرئەفرووز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143295</id>
    <revision>
      <id>1706285</id>
      <parentid>1458054</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3053" sha1="70xu4szy1tkf8flq4xniumm80ptur0o" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Hazhir Mehrafrouz 2017.jpg|وێنۆک|وێنەی ھەژیر میھرئەفرووز، ھاوینی ٢٠١٧]]
'''ھەژیر میھرئەفرووز''' (بە فارسی: ''هژیر مهرافروز''، لەدایکبووی [[١٩٧٩]]) گۆرانیبێژ و ژەنیاری [[کورد]]ی خەڵکی [[ئێران]]ە.

لە ساڵی ١٩٧٩ لە بنەماڵەیەکی ناوداری یارسان لە [[سەحنە]]ی [[کرماشان]] لە دایک بووە. ھەژیر خوشکەزای [[سەید خەلیل عالینەژاد]] ھونەرمەندی بەناوبانگی یارسانە. ھەر لە منداڵییەوە فێری مۆسیقای ئایینی و کۆنی ئێرانی و ژەندنی ئامێرەکانی [[تەمبوور]] و [[ئامێری تار|تار]] و [[دیوان (ئامێر)|دیوان]] بووە. پاشان ئامێرە ڕۆژئاواییەکانیش وەک پیانۆ و گیتاریش فێر بووە. کاری ھونەریی خۆی لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە بە دامەزراندنی «گرووپی ئایان» دەست پێ کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://nava.ir/wiki/hazhir-mehrafrouz |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170620135952/http://nava.ir/wiki/hazhir-mehrafrouz |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
ساڵی ٢٠١٢ وەک ژەنیار و گۆرانیبێژ بەشداری کردووە لە میھرەجانی «لۆکارنۆ فۆلک» لە وڵاتی [[سویسرا]].&lt;ref&gt;http://www.locarnofolk.ch/index.php?page=hazhir-mehrafrouz-2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114020302/http://www.locarnofolk.ch/index.php?page=hazhir-mehrafrouz-2 |date=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ }}&lt;/ref&gt;

==ئەلبۆمەکان==
زۆربەی بەرھەمەکانی ئایینی و عیرفانین و زۆر لە شیعرەکانی [[مەولانای ڕۆمی]] کەڵکی وەرگرتووە.&lt;ref&gt;https://mehrnews.com/news/2384088/مقابله-با-مصادره-شدن-نام-مولانا-خواننده-موسیقی-مقامی-به-قونیه&lt;/ref&gt;
* «دل قلندر» (٢٠٠٨)
* «آیان» (٢٠٠٩)
* «گدازه‌ها» (٢٠٠٩)
* «من خانه نمی‌دانم» (٢٠١٤)
* «لامی» (٢٠١٤)
* «آمده‌ام که سر نهم» (٢٠١٧)&lt;ref&gt;https://mehrnews.com/news/4028979/آلبوم-آمده-ام-که-سر-نهم-منتشر-شد-شنیدن-یک-اثر-دیجیتالی&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]]

* [[سەید خەلیل عالینەژاد]]
* [[یارسان]]

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]]</text>
      <sha1>70xu4szy1tkf8flq4xniumm80ptur0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوارەبەرزە، مەرگە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143741</id>
    <revision>
      <id>1706214</id>
      <parentid>1647730</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4954" sha1="cv3bxxchoqprmmmr407fhmhi6yznkqj" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەوارەبەرزە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hawarabarza
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای دووکان]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بنگرد]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    ١٢٨٧
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەوارەبەرزە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بنگرد]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ھەوارەبەرزە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بێوەکە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[خوڕخوڕە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی توو، مەرگە|کانی توو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شارستێن]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی قەزای دووکان}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>cv3bxxchoqprmmmr407fhmhi6yznkqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرە، مەرگە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143808</id>
    <revision>
      <id>1706169</id>
      <parentid>1647741</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4942" sha1="0dsf2ih7maxq9tcr7qb9il73o6f7ga8" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنجیرە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanjira
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			=|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە          =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ھەنجیرە
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای دووکان]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بنگرد]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    ٥٣٥
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنجیرە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بنگرد]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ھەنجیرە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارۆچکەی [[بنگرد]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کوێرەکانی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بێگمە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خۆشاو]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی قەزای دووکان}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>0dsf2ih7maxq9tcr7qb9il73o6f7ga8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143905</id>
    <revision>
      <id>1706164</id>
      <parentid>1647745</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4937" sha1="2cedl2b175tczwe08uxt8gum2o4rd62" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنجیرێ
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanjire
| ناوەکانی_تر		= ھەنجیرۆک
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای دووکان]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی خدران]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    ٧٠٢
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنجیرێ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی خدران]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ھەنجیرێ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کەلکان]] و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی [[کانی سپان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[عالیقەی خواروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی مازوو]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی قەزای دووکان}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>2cedl2b175tczwe08uxt8gum2o4rd62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرەی ئاکۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143986</id>
    <revision>
      <id>1706192</id>
      <parentid>1647739</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4965" sha1="apievjh0xxmeij73mdocht1ztdbqmce" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنجیرەی ئاکۆ
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanjirai Ako
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای ڕانیە]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی ڕانیە]](ناوەند)
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    ٧٧٥
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنجیرەی ئاکۆ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕانیە]](ناوەند)، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ھەنجیرەی ئاکۆ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بازان]] و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی [[ڕانیە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ڕەسواجین]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارەدێی [[سەرکەپکان]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی قەزای ڕانیە}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>apievjh0xxmeij73mdocht1ztdbqmce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرەی ڕەمک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143987</id>
    <revision>
      <id>1706193</id>
      <parentid>1647738</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4978" sha1="h7et2ltt3enwordyadq1msnn5u08dzc" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنجیرەی ڕەمک
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanjirai Ramk
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای ڕانیە]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی ڕانیە]](ناوەند)
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    ٥١٣
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنجیرەی ڕەمک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕانیە]](ناوەند)، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ھەنجیرەی ڕەمک''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بۆسکێن، ڕانیە|بۆسکێن]] و لە باشوور لەگەڵ [[بەنداوی دووکان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تۆپاوا]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گوڵەک]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی قەزای ڕانیە}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>h7et2ltt3enwordyadq1msnn5u08dzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرە، بێتواتە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144328</id>
    <revision>
      <id>1706166</id>
      <parentid>1647744</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4898" sha1="byzu8prjl3zcuq6z6u4w9nt7waafc06" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنجیرە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanjira
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای ڕانیە]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بێتواتە]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    1280
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنجیرە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بێتواتە]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ھەنجیرە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مەلەکان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[زێوە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[مێدێرە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شیرێی خواروو]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی قەزای ڕانیە}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>byzu8prjl3zcuq6z6u4w9nt7waafc06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرتەل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144346</id>
    <revision>
      <id>1705903</id>
      <parentid>1647793</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4966" sha1="8bba3i5bl6fyz8sjsa3mghss3xyu8du" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەرتەل
| ناوی_خۆماڵی	         = Hartal
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= پەڕگە:گوندی ئەرتەل.jpg|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ھەرتەل
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای ڕانیە]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بێتواتە]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    1254
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەرتەل''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بێتواتە]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ھەرتەل''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ساوسێوک]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سەرگەشت]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بێردبێ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[بەڕۆژە]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{گوندەکانی قەزای ڕانیە}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>8bba3i5bl6fyz8sjsa3mghss3xyu8du</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرمک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144347</id>
    <revision>
      <id>1705919</id>
      <parentid>1647788</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5306" sha1="9dt5gjdi4cafe2xq32ix10x68g1zqqz" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەرمک
| ناوی_خۆماڵی	         = Harmk
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			=|وێنۆک
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= دیمەنی گوندی ھەرمک
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای ڕانیە]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بێتواتە]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    872
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەرمک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بێتواتە]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]], مێژوێکی کۆنی هەیە و ئاشکرایە کە میرەدێ بووە کە میرشەڕک دواتر میر ئەمبێزخانی ئەردەڵانی تێیدا سەرپەرشتی هۆزی خۆشناویان کردووە پاشان میر ئەمبێز کوڕەکانی خۆی بۆ شوێنی جیاواز دەنێرێ و دەسەڵاتیان بەسەر دابەش دەکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ھەرمک''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[شیرێی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[وەرێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بەڕۆژە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خۆران]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی قەزای ڕانیە}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>9dt5gjdi4cafe2xq32ix10x68g1zqqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵاوێژە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144995</id>
    <revision>
      <id>1706309</id>
      <parentid>1647714</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4948" sha1="g108b8adfrqdxuomy3si5wsif2kx5cg" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەڵاوێژە
| ناوی_خۆماڵی	          =  Halawezha
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای پشدەر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی قەڵادزێ]](ناوەند)
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    532
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەڵاوێژە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قەڵادزێ]](ناوەند)، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ھەڵاوێژە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کۆلکەڕەش]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[خانەڵێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کەویەی سەروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گەرمکان]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی قەزای پشدەر}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>g108b8adfrqdxuomy3si5wsif2kx5cg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەورەبانە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145694</id>
    <revision>
      <id>1706229</id>
      <parentid>1647723</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:40:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4903" sha1="ng667qi53d73x0m71gbzs12oakh8gi4" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەورەبانە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hawrabana
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای پشدەر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی ھەڵشۆ]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    1321
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەورەبانە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ھەڵشۆ]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ھەورەبانە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ناوزەنگ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بێکلۆی سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گەزێ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سالک]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی قەزای پشدەر}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>ng667qi53d73x0m71gbzs12oakh8gi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146501</id>
    <revision>
      <id>1705846</id>
      <parentid>1548322</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1306" sha1="hhlp88p3cms53zpnaw902fn557wkwej" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
|وێنە=Anime_News_Network_logo.svg}}
'''ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ''' ({{Abbr|ANN|Anime News Network}}) [[وێبگە|ماڵپەڕێکی وێبی]] [[ھەواڵەکان]]ی [[دروستکردنی ئەنیمێ]]یە دەربارەی دۆخی [[ئەنیمێ]]، [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]]، [[کایەی ڤیدیۆیی|یارییە ڤیدیۆییەکان]]، [[پۆپی ژاپۆنی|مووزیکی ژاپۆنی بەناوبانگ]] و [[چاند]]ە جیاوازەکانی [[ئۆتاکو]] لەناو [[ئەمریکای باکوور]] و [[ئوسترالیا]] و [[ژاپۆن]] بڵاودەکاتەوە.

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://www.animenewsnetwork.com/ ماڵپەڕی فەرمی]
{{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|ئینتەرنێت|دەیەی ١٩٩٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Anime News Network}}

{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:دروستکردنی ئەنیمێ]]
[[پۆل:ماڵپەڕەکانی ئەنیمێ و مانگا]]
[[پۆل:موڵکە ئینتەرنێتییەکان کە لە ساڵی ١٩٩٨ دامەزراون]]
[[پۆل:بنکەدراوە سەرھێڵییەکانی فیلم]]</text>
      <sha1>hhlp88p3cms53zpnaw902fn557wkwej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەموو ئەوەی پێویستتە خوشکێکە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146635</id>
    <revision>
      <id>1706130</id>
      <parentid>1540271</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6196" sha1="nmufvsios25xyrkmcttm10vcw32q3rp" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{زانیاریدانی ئەنیمانگا/سەر
| ناو            = ھەموو ئەوەی پێویستتە خوشکێکە
| وێنە           = Imōto Sae Ireba Ii light novel volume 1 cover.jpg
| سەردێڕ         = یەکەم بەرگی ڕۆمانە سووکەکە
| قەبارەی_وێنە   =
| ja_kanji        = 妹さえいればいい。
| ja_romaji       = Imōto Sae Ireba Ii.
| چەشن           = [[کۆمیدیای ڕۆمانسی]]&lt;ref name=&quot;get-anime&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/news/2017-05-10/imoto-sae-ireba-ii-light-novels-by-haganai-hirasaka-get-fall-tv-anime/.115907|سەردێڕ=Imōto Sae Ireba Ii. Light Novels by Haganai's Hirasaka Get Fall TV Anime|بڵاوکەرەوە=[[ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ]]|ڕێکەوتی سەردان=۲٥ی ئابی ۲۰۱٨}}&lt;/ref&gt;&lt;!--ئاگاداری: سەرچاوەی باوەڕپێکراو بەکار بھێنە بۆ سەلماندنی چەشن بە پێی سیاسەتەکانی ویکیپیدیا.--&gt;
}}{{زانیاریدانی ئەنیمانگا/چاپ
| جۆر            = ڕۆمانی سووک
| ناو           = 
| نووسەر          = یۆمی ھیراساکا
| وێنەکێش     = کانتۆکو
| بڵاوکەرەوە       = [[شۆگاکوکان]]
| بڵاوکەرەوەی_ئینگلیزی    = 
| دێمۆگرافیا     = پیاوان
| چاپمەن         = [[گاگاگا بونکۆ]]
| گۆڤار        = 
| گۆڤاری_ئینگلیزی     = 
| بڵاوکراوەتەوە       =
| یەکەم           = ۱٨ی ئازاری ۲۰۱٥
| کۆتا            = 
| بەرگەکان         = ۱۰
| پێڕستی بەرگەکان     = 
}}{{زانیاریدانی ئەنیمانگا/چاپ
| جۆر            = مانگا
| ناو           = Imōto Sae Ireba Ii. @comic
| نووسەر          = یۆمی ھیراساکا
| وێنەکێش     = ئایدو
| بڵاوکەرەوە       = شۆگاکوکان
| بڵاوکەرەوەی_ئینگلیزی    = 
| دێمۆگرافیا     = [[سێینن]]
| چاپمەن         = 
| گۆڤار        = [[مانگانەی یەک شەممەی کرۆمۆسۆمی-ئێکس]]
| گۆڤاری_ئینگلیزی     = 
| بڵاوکراوەتەوە       = 
| یەکەم           = ۱۹ی ئایاری ۲۰۱٦
| کۆتا            = 
| بەرگەکان         = ٥
| پێڕستی بەرگەکان     = 
}}{{زانیاریدانی ئەنیمانگا/چاپ
| جۆر            = مانگا
| ناو           = Imōto Sae Ireba Ii. Gaiden: Imōto ni Saenareba Ii!
| نووسەر          = یۆمی ھیراساکا
| وێنەکێش     = کۆباشیکۆ
| بڵاوکەرەوە       = [[سکوێر ئینیکس]]
| بڵاوکەرەوەی_ئینگلیزی    = 
| دێمۆگرافیا     = [[شۆنن]]
| چاپمەن         = 
| گۆڤار        = [[گانگان کۆمیکس]]
| گۆڤاری_ئینگلیزی     = 
| بڵاوکراوەتەوە       = 
| یەکەم           = تشرینی دووەمی ۲۰۱٦
| کۆتا            = 
| بەرگەکان         = ۳
| پێڕستی بەرگەکان     = 
}}{{زانیاریدانی ئەنیمانگا/ڤیدیۆ
| جۆر            = زنجیرەی تەلەفیزیۆنی
| ناو           = 
| دەرھێنەر        = [[شین ئۆنوما]]
| بەرھەمھێنەر        = 
| نووسەر          = یۆمی ھیراساکا
| مۆسیقا           = تۆمۆکی کیکویا
| ستودیۆ          = [[سیلڤەر لینک]]
| مۆڵەتنامە        = 
| شەبەکە         = [[تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ میترۆپۆڵیتان|تۆکیۆ ئێم ئێکس]]، [[سیستەمی پەخشی کیۆتۆ|کەی بی ئێس]]، [[تەلەڤیزیۆنی سون|سون]]، [[نیپۆن بی ئێس بڕۆدکاستینگ|بێ ئێس ۱۱]]، [[ئەی تی-ئێکس]]
| شەبەکە_en      = 
| یەکەم           = ٨ی تشرینی یەکەمی ۲۰۱۷
| کۆتا            = ۲٤ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷
| ئەڵقەکان        = ۱۲
| پێڕستی_ئەڵقە    = 
}}{{زانیاریدانی ئەنیمانگا/پێ}}

'''ھەموو ئەوەی پێویستتە خوشکێکە''' (妹さえいればいい。Imōto Sae Ireba Ii.)
({{ئینگ|A Sister's All You Need}}) [[ڕۆمانی سووک|ڕۆمانێکی سووکی]] [[ژاپۆن]]ییە لە لایەن یۆمی ھیراساکا نووسراوە و لە لایەن کانتۆکو ڕوون کراوەتەوە. [[شۆگاکوکان]] لە ئازاری ۲۰۱٥وە لە ژێر پەنجەی [[گاگاگا بونکۆ]]دا نۆ ڕۆمانی بڵاوکردۆتەوە. دوو دەستکاری [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]] لە لایەن شۆگاکوکان و [[سکوێر ئینیکس]] بڵاو کرایەوە. زنجیرەیەک [[ئەنیمێ]]ی تەلەڤیزیۆنی لە لایەن [[سیلڤەر لینک]] لە ٨ی تشرینی یەکەمی ۲۰۱۷ بڵاو کرایەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
*{{ماڵپەڕی فەرمی|http://gagagabunko.jp/specal/imouto/index.html|ماڵپەڕی فەرمی}} لە [[گاگاگا بونکۆ]] {{ja icon}}
*{{ماڵپەڕی فەرمی|http://imoutosae.com/|ماڵپەڕی فەرمی ئەنیمێکە}}
*{{ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|ڕۆمانی سووک|19590}}

{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ئەنیمێ و مانگا}}

{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:زنجیرە مانگاکان]]
[[پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی]]
[[پۆل:ڕۆمانە سووکەکان]]
[[پۆل:سێینن مانگا]]
[[پۆل:مانگای شۆگاکوکان]]
[[پۆل:شۆنن مانگا]]
[[پۆل:فەنیمەیشن]]
[[پۆل:مانگاکانی ٢٠١٦]]
[[پۆل:ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانسی کۆمیدی]]
[[پۆل:مانگاکانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٧ دەستیان پێکردووە]]
[[پۆل:سیلڤەر لینک]]</text>
      <sha1>nmufvsios25xyrkmcttm10vcw32q3rp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرەی کاکەیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148566</id>
    <revision>
      <id>1706194</id>
      <parentid>1647737</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5246" sha1="87sd7b7gl2l8t4jvyxxv7f067yhxdbq" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنجیرەی کاکەیی
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanjiray Kakay
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی قۆرەتوو]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    467
| دانیشتووان_لە		= ٢٠١٥
|ژمارەی_دانیشتووان    	= چۆڵ
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنجیرەی کاکەیی''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ھەنجیرەی کاکەیی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[شارەدێ]]ی [[قۆرەتوو]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[چەم جەقەڵ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[کەریم ئاوا]] لە [[شارستانی قەسری شیرین]] لە [[رۆژھەلاتی کوردستان]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[ھەنجیرەی کوێخاشامراد]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی خانەقین}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>87sd7b7gl2l8t4jvyxxv7f067yhxdbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرەی کوێخاشامراد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148567</id>
    <revision>
      <id>1706195</id>
      <parentid>1647736</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5191" sha1="n4r3lu7xs17d6e862hkhfhsx7u2xmp4" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنجیرەی کوێخاشامراد
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanjiray Sha Murad
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی قۆرەتوو]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    366
| دانیشتووان_لە		= ٢٠١٥
|ژمارەی_دانیشتووان    	= چۆڵ
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنجیرەی کوێخاشامراد''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==

'''ھەنجیرەی کوێخاشامراد''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حەوش کوڕو]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەڵەمە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[ھەنجیرەی کاکەیی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[دارەخورمای محمەدسالم]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی خانەقین}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>n4r3lu7xs17d6e862hkhfhsx7u2xmp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:وتارە ھەڵبژێردراوەکان/٢٠١٨/تشرینی دووەم</title>
    <ns>4</ns>
    <id>148841</id>
    <revision>
      <id>1705944</id>
      <parentid>1205852</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <origin>1705944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="253" sha1="avaxm1chq4kurs59w0nxz3sve1a5g3z" xml:space="preserve">{{پەڕەی وتاری ھەڵبژێردراو
| وتار = فرێدریک شۆپان
| پەڕگە = Chopin 1849 by Bisson (AI restoration).jpg
| داڕشتنەکان = 1-3
| زیاتر =
| ئەرشیڤ = ٢٠١٨
| مانگ = تشرینی یەکەم
}}</text>
      <sha1>avaxm1chq4kurs59w0nxz3sve1a5g3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوارەڕەقە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149189</id>
    <revision>
      <id>1706217</id>
      <parentid>1647727</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5039" sha1="jh2sgxz9ledlnvbp8xjiyimmjbdxz55" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەوارەڕەقە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hawara Raqa
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی پێباز]](باوەنور)
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    735
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەوارەڕەقە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێباز]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەوارەڕەقە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سەیبێخان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گامەخەڵ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کۆزەکۆڵ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی عوبێد]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]

{{گوندەکانی کەلار}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>jh2sgxz9ledlnvbp8xjiyimmjbdxz55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوارەبەرزە، ڕزگاری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149277</id>
    <revision>
      <id>1706215</id>
      <parentid>1647729</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5101" sha1="n8fhtqaufn7oc5gxz0w0mrdyn75jfxa" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەوارەبەرزە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hawarabarza
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی ڕزگاری]](سمود)
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    766
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەوارەبەرزە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕزگاری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەوارەبەرزە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تەیمانە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی زەرد، ڕزگاری|کانی زەرد]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[میوەکەی خواروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قەڵاڕێویلەی سەروو]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی کەلار}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>n8fhtqaufn7oc5gxz0w0mrdyn75jfxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوارە لارە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149278</id>
    <revision>
      <id>1706212</id>
      <parentid>1647731</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5107" sha1="g2mbal0nh8qhgxcgw531cs70ftse7mo" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەوارە لارە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hawaralara
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی ڕزگاری]](سمود)
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    653
| دانیشتووان_لە		= ٢٠١٥
|ژمارەی_دانیشتووان    	= چــۆڵ
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەوارە لارە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕزگاری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەوارە لارە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سەرناوە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەڵاڕێویلەی خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەڵاڕێویلەی سەروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[فەرەج وەیسی ڕۆستەم]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی کەلار}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>g2mbal0nh8qhgxcgw531cs70ftse7mo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزارکانی، ڕزگاری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149279</id>
    <revision>
      <id>1705995</id>
      <parentid>1647775</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:37:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5031" sha1="e4rooitu6dshq99uz6du18yc6u4t2vq" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەزارکانی
| ناوی_خۆماڵی	         = Hazar Kani
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی ڕزگاری]](سمود)
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    480
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەزارکانی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕزگاری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەزارکانی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[عەلیانی بچوک]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سێخڕان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[دووخڕان]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[عەزیزقادر]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی کەلار}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>e4rooitu6dshq99uz6du18yc6u4t2vq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوارەقوڵە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149391</id>
    <revision>
      <id>1706216</id>
      <parentid>1647728</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5096" sha1="cuqd15z6j4hvakrdcperzi9ah60qqbr" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەوارەقوڵە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hawara Qulla
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی ئاوەسپی]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    592
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەوارەقوڵە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ئاوەسپی]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەوارەقوڵە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کاکەبرا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[پەڵەوشک]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کونەکۆتر، ڕزگاری|کونەکۆتر]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تەپەسپی]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;
* [[ناحیەی ئاوەسپی]]

{{گوندەکانی قەزای کفری}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>cuqd15z6j4hvakrdcperzi9ah60qqbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرمۆڵە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149392</id>
    <revision>
      <id>1705921</id>
      <parentid>1647785</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5090" sha1="eaklw4pu3i7dyts393qm6upc105t8p0" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەرمۆڵە
| ناوی_خۆماڵی	         = Harmolla
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی ئاوەسپی]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    636
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەرمۆڵە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ئاوەسپی]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەرمۆڵە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قیرچە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[تیلەکۆی ئەحمەد ئاغا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تەپەعەرەبی نەریمان]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[بنکەی شانەزەر]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;
* [[ناحیەی ئاوەسپی]]

{{گوندەکانی قەزای کفری}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>eaklw4pu3i7dyts393qm6upc105t8p0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەکزی خواروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150908</id>
    <revision>
      <id>1706287</id>
      <parentid>1647716</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5083" sha1="jdd1a26kghj0ljr8t3f8egn1f6p8wmg" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەکزی خواروو
| ناوی_خۆماڵی	         = Hakzy Lower
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی چەمچەماڵ]](ناوەند)
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    593
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەکزی خواروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی چەمچەماڵ]](ناوەند)، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەکزی خواروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[باینجانی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گەڕاو، سەنگاو|گەڕاو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ھەکزی سەروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[نورەی سەروو]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;
* [[ھەکزی سەروو]]

{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>jdd1a26kghj0ljr8t3f8egn1f6p8wmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەکزی سەروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150909</id>
    <revision>
      <id>1706288</id>
      <parentid>1647715</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5050" sha1="qf9wl332kojpn5cpot9eh9vvmf88mhk" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەکزی سەروو
| ناوی_خۆماڵی	         = Hakzy Upper
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی چەمچەماڵ]](ناوەند)
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    603
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەکزی سەروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی چەمچەماڵ]](ناوەند)، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەکزی سەروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[باینجانی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەڵاچوغە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[زەنان]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھەکزی خواروو]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;
* [[ھەکزی خواروو]]

{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>qf9wl332kojpn5cpot9eh9vvmf88mhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمزە، چەمچەماڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150910</id>
    <revision>
      <id>1706115</id>
      <parentid>1647762</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5065" sha1="4asafnurh87o3lcpbdumgx09ba2c461" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەمزە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hamza
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی چەمچەماڵ]](ناوەند)
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    720
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەمزە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی چەمچەماڵ]](ناوەند)، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەمزە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[چاڵاو، چەمچەماڵ|چاڵاو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[چەمچەماڵ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گورگەیی کاک عەبدوڵا]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئیبراھیم ئاغا]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;
* [[ھەمزە]]
* [[ھەمزە ڕۆمی]]

{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>4asafnurh87o3lcpbdumgx09ba2c461</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەراوا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152835</id>
    <revision>
      <id>1705876</id>
      <parentid>1647794</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4980" sha1="iyafkr2p8krc1yjjt6jjgqfkk8fi3m6" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەراوا
| ناوی_خۆماڵی	         = Harawa
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    704
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەراوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەراوا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[خوامراد]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[چۆڵەمەکی خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ماروولە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قودرەتە]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>iyafkr2p8krc1yjjt6jjgqfkk8fi3m6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنارەی محەمەد سەعید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152892</id>
    <revision>
      <id>1706155</id>
      <parentid>1647748</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5163" sha1="lg7vwqqrfg4bcdsaxxs2fp763tjot3g" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنارەی محەمەد سەعید
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanara Muhammad Saaid
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی تەکیەی جەباری]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    647
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنارەی محەمەد سەعید''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تەکیەی جەباری]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەنارەی محەمەد سەعید''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[شێردەرە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[حەمک]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ھەنارەی محەمەدئەمین]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[عوسمان لەکە]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;
* [[ھەنارەی محەمەد شەریف]]
* [[ھەنارەی محەمەدئەمین]]

{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>lg7vwqqrfg4bcdsaxxs2fp763tjot3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنارەی محەمەد شەریف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152893</id>
    <revision>
      <id>1706156</id>
      <parentid>1647747</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5167" sha1="6jxsc6sukhv0t0we6t1l2cdhlyue2zt" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنارەی محەمەد شەریف
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanara Muhammad Sharif
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی تەکیەی جەباری]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    709
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنارەی محەمەد شەریف''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تەکیەی جەباری]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەنارەی محەمەد شەریف''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[شێردەرە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ھەنارەی محەمەدئەمین]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[مۆردانە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[میرەسوورە]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;
* [[ھەنارەی محەمەدئەمین]]
* [[ھەنارەی محەمەد سەعید]]

{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>6jxsc6sukhv0t0we6t1l2cdhlyue2zt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنارەی محەمەدئەمین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152894</id>
    <revision>
      <id>1706157</id>
      <parentid>1647746</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5184" sha1="si88nn5x2e42pjoawan5a9al620v6mc" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنارەی محەمەدئەمین
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanara Muhammad Amin
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی تەکیەی جەباری]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    694
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنارەی محەمەدئەمین''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تەکیەی جەباری]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەنارەی محەمەدئەمین''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ھەنارەی محەمەد شەریف]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەڵاوێژ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[مۆردانە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھەنارەی محەمەد سەعید]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;
* [[ھەنارەی محەمەد شەریف]]
* [[ھەنارەی محەمەد سەعید]]

{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>si88nn5x2e42pjoawan5a9al620v6mc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێنە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152988</id>
    <revision>
      <id>1705983</id>
      <parentid>1647780</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4952" sha1="0p7yjk24d34vpzvgvjxwy7mpdvtzxhh" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەرێنە
| ناوی_خۆماڵی	         = Harena
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی قادرکەرەم]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    554
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەرێنە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قادرکەرەم]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەرێنە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قەیتول]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گوڵباخی خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کەلان]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خدرڕیحان]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>0p7yjk24d34vpzvgvjxwy7mpdvtzxhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزارکانی، سەنگاو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153418</id>
    <revision>
      <id>1705993</id>
      <parentid>1647777</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5013" sha1="sgu9zhktg5r8ijaz88g1a14ob6syulw" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەزارکانی
| ناوی_خۆماڵی	         = Hazar Kani
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی سەنگاو]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    848
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەزارکانی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەزارکانی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ژاڵەی کرپچنە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی پەیتەش]] و 
لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کێلەبەرزە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[زینانە]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;
* [[ھەزارکانی، ڕزگاری]]

{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>sgu9zhktg5r8ijaz88g1a14ob6syulw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەشەزینی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153419</id>
    <revision>
      <id>1706101</id>
      <parentid>1647767</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4966" sha1="01frohneyu6omxbmk30ham1aqx7gumh" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەشەزینی
| ناوی_خۆماڵی	         = Hashaziny
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی سەنگاو]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    608
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەشەزینی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەشەزینی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ژاڵەی دەربەند]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[فەقێ حاجی]] و 
لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گۆمەزەرد]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مەلاحسێن]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>01frohneyu6omxbmk30ham1aqx7gumh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمزەڕۆمی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153420</id>
    <revision>
      <id>1706118</id>
      <parentid>1647758</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4983" sha1="rkvcpw0srex9ub4n5eu9v9pccuepdlx" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەمزەڕۆمی
| ناوی_خۆماڵی	         = Hamza Romi
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی سەنگاو]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    863
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەمزەڕۆمی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەمزەڕۆمی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی خاکی]] و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی [[سەنگاو]] و 
لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ھەنارەی سەرو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[جنۆکەی قازی شەل]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>rkvcpw0srex9ub4n5eu9v9pccuepdlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنارەی خوارو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153422</id>
    <revision>
      <id>1706151</id>
      <parentid>1647753</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5224" sha1="3qdnsm94j5egct02h6s6g8scz1qlucm" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنارەی خوارو
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanara Lower
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی سەنگاو]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    904
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنارەی خوارو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەنارەی خوارو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئۆغلیجە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کچان]] و 
لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کرپچنە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خدری سەروو]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;
* [[ھەنارە]]
* [[ھەنارەی محەمەد شەریف]]
* [[ھەنارەی محەمەد سەعید]]
* [[ھەنارەی محەمەدئەمین]]
* [[ھەنارەی خواروو]]
* [[ھەنارەی سەروو]]
* [[ھەنارەی سەرو]]

{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>3qdnsm94j5egct02h6s6g8scz1qlucm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنارەی سەرو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153423</id>
    <revision>
      <id>1706153</id>
      <parentid>1647751</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5258" sha1="md4oeypre3kpv74owhdsyts1gei290x" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنارەی سەرو
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanara Upper
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی سەنگاو]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    1070
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنارەی سەرو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەنارەی سەرو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کەسنەزان، قەرەداغ|کەسنەزان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کچان]] و 
لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[جافەران]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھەمزەڕۆمی]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;
* [[ھەنارە]]
* [[ھەنارەی محەمەد شەریف]]
* [[ھەنارەی محەمەد سەعید]]
* [[ھەنارەی محەمەدئەمین]]
* [[ھەنارەی خواروو]]
* [[ھەنارەی سەروو]]
* [[ھەنارەی خوارو]]

{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>md4oeypre3kpv74owhdsyts1gei290x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرە، سەنگاو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153425</id>
    <revision>
      <id>1706167</id>
      <parentid>1647742</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5098" sha1="g011o0n3k3cdfg02594dd50fec6yhs8" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھەنجیرە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hanjira
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی سەنگاو]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		   =    723
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھەنجیرە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەنجیرە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پەیتەش]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[مامران]] و 
لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کەوەڵە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[جامڕێزی سەروو]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

== ئەمانەش ببینە ==

* [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;
* [[ھەنجیرە، مەرگە]]
* [[ھەنجیرە، بێتواتە]]
* [[ھەنجیرە، عەربەت]]
* [[ھەنجیرە، بازیان]]

{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>g011o0n3k3cdfg02594dd50fec6yhs8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرمۆلە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155122</id>
    <revision>
      <id>1705920</id>
      <parentid>1647786</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9455" sha1="bvkv0wjet6avgusi2tw67dfwswoeb23" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەرمۆلە
| ناوی_فەرمی	           =  Hoseynabad
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  حوسێن ئاوا
| ناوەکانی_تر		= Hüseynabad - حسین‌آباد
| جۆری_نیشتنگە		=  [[دێ|گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =   
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		=   
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی ساینقەڵا|ساینقەڵا]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا|ناوەندی شارستانی ساینقەڵا]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندستانی سەفاخانە|سەفاخانە]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=               1624
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=               61
| دانیشتووان_لە			=        ٢٠٠٦
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[موکریانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە]] ([[شافعی]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= 
| جیاوازی١_لە_utc	= 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەرمۆلە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی سەفاخانە]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا]]، [[شارستانی ساینقەڵا]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەرمۆلە''' یان '''حوسێن ئاوا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[چراخەوداڵ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بەگتولی سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ 
گوندی [[قوزلوی ئەفشار]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ساروقامیش، فەیزوڵڵابەگیی بۆکان|ساروقامیش]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

==دانیشتوان==
* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٦١) کەس و (١٢) خێزان بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; 
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی [[کورد]]ن و لە کوردە [[موکری]]ەکانن.
* بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن.

== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{شارستانی ساینقەڵا}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|موکریان|جوگرافیا|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ساینقەڵا]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ساینقەڵا]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ساینقەڵا]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا]]</text>
      <sha1>bvkv0wjet6avgusi2tw67dfwswoeb23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمزەقاسم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155361</id>
    <revision>
      <id>1706117</id>
      <parentid>1647759</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9327" sha1="t0fitxzkhbop9gbqyva3rukk2nwnriq" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەمزەقاسم
| ناوی_فەرمی	          =  Hamzeh Qasem
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر	   =        Həmzə Qasım - حمزه‌قاسم
| جۆری_نیشتنگە		=     [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =   
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی ساینقەڵا|ساینقەڵا]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا|ناوەندی شارستانی ساینقەڵا]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندستانی ھولەسو|ھولەسو]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=            1778
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=        174
| دانیشتووان_لە			= ٢٠٠٦
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[موکریانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە]] ([[شافعی]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= 
| جیاوازی١_لە_utc	= 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەمزەقاسم''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی ھولەسو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا]]، [[شارستانی ساینقەڵا]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەمزەقاسم''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بایرام قەڵاسی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[تورک دەرە]] و لە ڕۆژھەڵات 
لەگەڵ گوندی [[خەزایی سەروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سانجود]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==

==دانیشتوان==
* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٧٤) کەس و (٣٣) خێزان بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; 
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی [[کورد]]ن و لە کوردە [[موکری]]ەکانن.
* بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن.

== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{شارستانی ساینقەڵا}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|موکریان|جوگرافیا|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ساینقەڵا]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ساینقەڵا]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ساینقەڵا]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا]]</text>
      <sha1>t0fitxzkhbop9gbqyva3rukk2nwnriq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنگور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155993</id>
    <revision>
      <id>1706201</id>
      <parentid>1647734</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9290" sha1="9dudg1pxgcqubsfizbdjuutfl91a7rn" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەنگور
| ناوی_فەرمی	           =  Angurud
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		= Anqurud - انگورود
| جۆری_نیشتنگە		=  [[دێ|گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =   
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی تیکاب|تیکاب]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی تەختی سڵێمان|تەختی سڵێمان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندستانی ئەحمەداوا|ئەحمەدئاوا]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           1905
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=          763
| دانیشتووان_لە			= ٢٠٠٦
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[موکریانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە]] ([[شافعی]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= 
| جیاوازی١_لە_utc	= 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		=  ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەنگور''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی ئەحمەداوا]]، [[ناوچەی تەختی سڵێمان]]، [[شارستانی تیکاب]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەنگور''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئاغدەرەی خواروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[حەسەناوا، تیکاب|حەسەناوا]] و لە ڕۆژھەڵات 
لەگەڵ گوندی [[ئەحمەدئاوای خواروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قزقەپانی سەنگ]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==

* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٧٦٣) کەس و (١٤١) خێزان بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی [[کورد]]ن و لە کوردە [[موکری]]ەکانن.
* بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن.

== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی گوندەکانی تیکاب]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;

{{شارستانی تیکاب}}

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

{{تووڵی دەروازە|موکریان|جوگرافیا|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی تیکاب]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|تیکاب]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|تیکاب]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی تیکاب]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]</text>
      <sha1>9dudg1pxgcqubsfizbdjuutfl91a7rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٢٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156472</id>
    <revision>
      <id>1706314</id>
      <parentid>1547056</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="p274dzwwhtmk6655lpmugaq6xeku6bo" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی
|election_name= ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق، ١٩٢٥
|country= Kingdom of Iraq
|type= پەرلەمانی
|ongoing= نەخێر
|previous_election= ١٩٢٢–١٩٢٤ Iraqi Constituent Assembly election
|previous_year= {{nowrap|١٩٢٢–١٩٢٤}}
|outgoing_members=
|next_election= 1928 Iraqi parliamentary election
|next_year= ١٩٢٨
|elected_members=
|seats_for_election= لەکۆیی ٨٨ کورسی پەرلەمان
|majority_seats= ٤٥
|elected_mps=
|election_date= ٨ی حوزەیرانی ١٩٢٥
|turnout=
&lt;!-- Progress Party --&gt;
|image1= [[پەڕگە:Abdel Muhsin Al-Sa'dun.jpg|170x170px]]
|leader1= [[عەبدولمحسین ئەلسەعدوون]]
|leader_since1=
|party1= پارتی پێشکەوتن
|leaders_seat1= [[بەسڕە]]
|last_election1= ٥٠
|seats1= ٦٠
|seat_change1= {{increase}}١٠
|popular_vote1=
|percentage1=
|swing1=
|image2= [[پەڕگە:Yasin Hashimi, 1927.jpg|170x170px]]
|leader2= [[یاسین ھاشمی]]
|leader_since2=
|party2= پارتی گەل
|leaders_seat2= [[بەغداد]]
|last_election2= ٢٣
|seats2= ٢٨
|seat_change2= {{increase}} ٥
|popular_vote2=
|percentage2=
|title= [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]]
|posttitle= Subsequent PM
|before_election= [[یاسین ھاشمی]]
|before_party= پارتی پێشکەوتن
|after_election= [[عەبدولمحسین ئەلسەعدوون]]
|after_party= پارتی پێشکەوتن
}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لەساڵی ١٩٢٥ بەڕێوەچوو لەژێر دەستووری ساڵی ١٩٢٥.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Al-Hassany |یەکەم١=Abdul Razzaq |سەردێڕ=History of Iraqi Governments, Vol 2 |ڕێکەوت=١٩٥٣|شوێن=Baghdad}}&lt;/ref&gt; لەدوای ھەڵبژاردنەکان، عەدبولمحسین ئەلسەعدوون بۆ دووەمینجار بووە سەرۆکوەزیرانی عێراق و پارتی پێشکەوتنی دامەزراند بۆ پشتگیریکردن حکوومەت و بەدەستھێنانی ڕێژەی زۆرینە لە پەرلەمان.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>p274dzwwhtmk6655lpmugaq6xeku6bo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٣٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156515</id>
    <revision>
      <id>1706315</id>
      <parentid>1548261</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4785" sha1="q1fu60j2qrnhnoho7c3fqldc4pdy3hn" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی
| election_name = ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٣٠
|country= Kingdom of Iraq
| type = پەرلەمانتاری
| ongoing = نەخێر
| previous_election = 1928 Iraqi parliamentary election
| previous_year = ١٩٢٨
| outgoing_members = 
| next_election = 1933 Iraqi parliamentary election
| next_year = ١٩٣٣
| elected_members = 
| seats_for_election = All 88 seats in the [[Council of Representatives of Iraq|Council of Representatives]] |majority_seats= ٤٥
| elected_mps        = 
| election_date = ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٠
| turnout =
&lt;!--      Pro-government      --&gt;
| image1 = 
[[پەڕگە:Nouri Al-Saeed, 1950s.jpg|170x170px]]
| leader1 = [[Nuri al-Said]]
| leader_since1 = ٢٣ی ئازاری ١٩٣٠
| party1 = حیزبی پەیمان
| leaders_seat1 = [[بەغداد]]
| last_election1 =٦٦کورسی، ٧٥%
| seats1 = '''٧٠'''
| seat_change1 = {{increase}} ٤
| popular_vote1 = 
| percentage1 = '''٧٩٫٥%'''
| swing1 = {{increase}} ٤٫٥%
&lt;!--      People's Party     --&gt;
| image2 = 
[[پەڕگە:Yasin Hashimi, 1927.jpg|170x170px]]
| leader2 = [[یاسین هاشمی]]
| leader_since2 = ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٢٥
| party2 = حیزبی گەل (عێراق, ١٩٢٥-١٩٣٠)
| leaders_seat2 = [[بەغداد]]
| last_election2 = ٢٢ کورسی ٢٥٪
| seats2 = ١٣
| seat_change2 = {{decrease}} ٩
| popular_vote2 = 
| percentage2 = ١٥٫٩%
| swing2 = {{decrease}} ٩٫٠٩%
| map_image          =
| map_size           =
| map_caption        = 
| title = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]]
| posttitle = Subsequent PM
| before_election = [[نووری سەعید]]
| before_party = حیزبی پەیمان
| after_election = [[نووری سەعید]]
| after_party = حیزبی پەیمان}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٠ بەڕێوەچوو. بۆ ھەر ٢٠ ھەزار دەنگدەری نێر ئەوا پەرلەمانتارێک ھەڵدەبژێردرا. ھەڵبژاردەکە بۆ سێیەمین خوولی پەرلەمانی عێراق بوو.

لەئەنجامی ھەڵبژاردنەکەدا [[نووری سەعید]] بوو بە سەرۆکوەزیرانی عێراق، ئەمەش دوای ئەوەی توانی ٧٥ کورسی پەرلەمان مسۆگەربکات و ئەم ژمارەیە ٢٥ کورسیشی زیاتربوو لە ژمارەی کورسی پێویست بۆ پێکھێنانی حکوومەت. پارتی گەل کەحیزبێکی ئۆپۆزسیۆنی بوو، لەم ھەڵبژاردنەدا بەڕێژەیەکی بەرچاو دابەزینی بەخۆیەوە بینی بە لەدەستدانی ٩ کورسی، لەئەنجامی ئەوەش بوونە کەمینەیەک لە پەرلەمانی عێراق. لەپاڵ ئەوانەشدا کەسە سەربەخۆکان پێنج کورسیان لە پەرلەمانی عێراق بەدەستھێنا.

== هەڵبژاردن ==
بەپێی یاساکانی ساڵی ١٩٢٥، هاونیشتمانی نێری عێراقی کە تەمەن لەسەرووی ١٨ ساڵبێت مافی دەنگدانی هەیە. سیستمی هەڵبژاردن بەپێی سیستەمی نا ڕاوستەوخۆ بوو واتە دەنگدەر کاندیدی هەڵنەدەبژرارد و تەنیا ئەو حیزبەی کە زۆرینەی دەنگ بەدەستدەهێنێت دەتوانێت حکوومەت پێکبهێنێت.

== ئەنجامەکان ==
ئەنجامی ھەڵبژاردنەکە بەمشێوەیەبوو:&lt;ref&gt;Al-Hassani (1982), Part 3, p. 86&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |
|-
! colspan=2 rowspan=2 | حیزب
!           rowspan=2 | سەرکردە
! colspan=5           | ئەندام پەرلەمان
|-
! گشتی
! ئاست
! ڕێژە (%)
|-
| style=&quot;background:#000000;&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | گرووپی دەسەڵات (حیزبی پەیمان)
| style=&quot;text-align:left;&quot; | نووری سەعید
| ٧٠
| +٤
| ٧٩٫٥%
|-
| style=&quot;background:#DC241F;&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | حیزبی گەل
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[یاسین ھاشمی]]
| ١٣
| –٩
| ١٥٫٩%
|-
| style=&quot;background:{{Independent (politician)/meta/color}};&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; | سەربەخۆکان
| style=&quot;text-align:left;&quot; |
| ٥
| +٥
| ٥٫٦%
|-
! colspan=3| گشتی
! ٨٨
! ٠
! ١٠٠%
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}
{{شریتی دەروازە|عێراق}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>q1fu60j2qrnhnoho7c3fqldc4pdy3hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٣٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156577</id>
    <revision>
      <id>1706316</id>
      <parentid>1414976</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6405" sha1="465jbgxe7t7270z44spoh4vw9r9cw0b" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی
| election_name = ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٣٤
| country = Kingdom of Iraq
| type = پەرلەمانتاری
| ongoing = نەخێر
| previous_election = 1933 Iraqi parliamentary election
| previous_year = ١٩٣٣
| outgoing_members = 
| election_date = ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٤
| elected_members = 
| next_election = 1935 Iraqi parliamentary election
| next_year = ١٩٣٥
| seats_for_election = All 88 seats in the [[Council of Representatives of Iraq|Council of Representatives]]
| majority_seats = ٤٥
| turnout = &lt;!--      Government Bloc      --&gt;
| image1 = [[پەڕگە:Ali Al-Ayoubi.jpg|150x150px]]
| leader1 = [[عەلی جەودەت ئەیوبی]]
| party1 = هاوپەیمانی نەتەوەیی
| leader_since1 = 
| leaders_seat1 = [[بەغداد]]
| last_election1 = –
| seats1 = 76
| seat_change1 = New
| popular_vote1 = 
| percentage1 = 
| swing1 = 
| map_image = 
| map_size = 
| map_caption = 
| title = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]]
| before_election = [[عەلی جەودەت ئەیوبی]]
| before_party = هاوپەیمانی نەتەوەیی
| posttitle = سەرۆکوەزیرانی داهاتوو
| after_election = [[عەلی جەودەت ئەیوبی]]
| after_party = هاوپەیمانی نەتەوەیی
| elected_mps = 
| image2 = [[پەڕگە:Yasin Hashimi, 1927.jpg|150x150px]]
| leader2 = [[یاسین هاشمی]]
| party2 = [[پارتی نەتەوەیی و برایەتی]]
| leader_since2 = 
| leaders_seat2 = [[بەغداد]]
| last_election2 = ١٦
| seats2 = ١٢
| seat_change2 = {{decrease}}٤
| popular_vote2 = 
| percentage2 = 
| swing2 = 
}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لە ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٣٤ بەڕێوەچوو.

== باکگراوەند ==
لەدوای مردنی مەلیک [[فەیسەڵی یەکەم]] ئەوا کوڕەکەی غازی تاجی پاشایەتی کرایەسەری.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of Iraq Governments تاريخ الوزارات العراقية في العهد الملكي|دوایین=Al-Hassani|یەکەم=Abdul Razzaq|ساڵ=١٩٥٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dorar-aliraq.net/threads/415409-النظم-الانتخابات-النيابية-في-العراق-منذ-تأسيس-الحكومة-العراقية-حتى-عام-2003|سەردێڕ=تطور نظم الانتخابات النيابية في العراق|وێبگە=dorar-aliraq.net|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190410052719/https://www.dorar-aliraq.net/threads/415409-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D9%86%D8%B0-%D8%AA%D8%A3%D8%B3%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AD%D8%AA%D9%89-%D8%B9%D8%A7%D9%85-2003|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tellskuf.com/index.php/authors/94-hm-sp-258/14548-aa-sp-1042264397.html|سەردێڕ=من ذاكرة التاريخ: وفاة الملك فيصل الأول في ظروف غامضة وتولي الأمير غازي الملك|دوایین=Al-Hamadani|یەکەم=H|وێبگە=Tellskuf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181227090432/http://www.tellskuf.com/index.php/authors/94-hm-sp-258/14548-aa-sp-1042264397.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; غازی لە ٢٧ی ئابدا کارەکانی پەرلەمانی ئەوکاتی ڕاگرت.

== ئەنجامەکان ==
هاوپەیمانی نەتەوەیی بەڕێبەرایەتی عەلی جەودەت ئەیوبی براوەی هەڵبژاردنەکان بوون،&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://algardenia.com/2014-04-04-19-52-20/fereboaliraq/31105-2017-07-22-16-40-31.html|سەردێڕ=من ذكريات نائب في العهد الملكي..ماذا كان يفعل برلمان الثلاثينيات؟|دوایین=Al-Omari|یەکەم=K|وێبگە=Algardenia|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181227084825/https://algardenia.com/2014-04-04-19-52-20/fereboaliraq/31105-2017-07-22-16-40-31.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=18781#sthash.7sSd53Bz.xKNhQteq.dpbs|سەردێڕ=كيف بدأت ظاهرة الكتل النيابية في العراق في الثلاثينيات|دوایین=Al-Omari|یەکەم=K|وێبگە=Almada|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181227085544/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=18781#sthash.7sSd53Bz.xKNhQteq.dpbs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227085544/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=18781#sthash.7sSd53Bz.xKNhQteq.dpbs |date=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ }}&lt;/ref&gt; لەبەرامبەردا پارتی ئۆپۆزسیۆن جارێکیتر بەسەرکردایەتی یاسین هاشمی شکستیان هێنا و کورسی و دەنگەکانیان کەمیکرد.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== دەرئەنجامەکان ==
دوای پێکهێنانی پەرلەمان، بە ماوەیەکی کەم بەچالاکی مایەوە، لە ڕۆژی ٩ی نیسانی ١٩٣٥ جارێکی دیکە ناچالاک کرایەوە و دواتر لەهەمان ساڵدا هەڵبژاردنێکی نوێ ئەنجامدرا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>465jbgxe7t7270z44spoh4vw9r9cw0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٣٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156592</id>
    <revision>
      <id>1706317</id>
      <parentid>1556081</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5780" sha1="7g1qe61tnlxk7fqa053ssvt60rhw65x" xml:space="preserve">'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لە ٤ی ئابی ١٩٣٥ بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/019924958X.001.0001/acprof-9780199249589|سەردێڕ=Elections in Asia and the Pacific: A Data Handbook: Volume I: Middle East, Central Asia, and South Asia|دوایین=Nohlen|یەکەم=Dieter|بڵاوکەرەوە=Oxford|ساڵ=٢٠٠١|شوێن=UK|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221018104551/http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/019924958X.001.0001/acprof-9780199249589|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەم ھەڵبژاردنەدا بەھۆی زیادبوونی ژمارەی دانیشتوان بەراورد بەساڵی ١٩٢٥ ئەوا ژمارەی کورسییەکانی پەرلەمان لە ٨٨ زیادکرا بۆ ١٠٨.&lt;ref name=&quot;:٠٢&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of Iraq Governments تاریخ الوزارات العراقیة فی العھد الملکی|دوایین=Al-Hassani|یەکەم=Abdul Razzaq|ساڵ=١٩٥٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dorar-aliraq.net/threads/415409-النظم-الانتخابات-النیابیة-فی-العراق-منذ-تأسیس-الحکومة-العراقیة-حتی-عام-2003|سەردێڕ=تطور نظم الانتخابات النیابیة فی العراق منذ تأسیس الحکومة العراقیة|وێبگە=dorar-aliraq}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.dorar-aliraq.net/threads/415409-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%A9-%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D9%86%D8%B0-%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9-%D8%AD%D8%AA%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85-2003 |date=نیسانی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt; حیزبی برایەتی و نەتەوەیی بەسەرکردایەتی [[یاسین ھاشمی]] زۆرینەی کورسییەکانی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4JZ9DwAAQBAJ&amp;pg=PT17&amp;lpg=PT17&amp;dq=أقلیات+العراق+فی+العھد+الملکی:+دراسة+فی+الدور+السیاسی+والبرلمانی&amp;source=bl&amp;ots=c7Q_lX9csV&amp;sig=is1-_x8MVI54McH73wRaXqfeG3Y&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwip4sDam8TfAhXBTN8KHekXAmQQ6AEwCHoECAUQAQ#v=onepage&amp;q=أقلیات%20العراق%20فی%20العھد%20الملکی%3A%20دراسة%20فی%20الدور%20السیاسی%20والبرلمانی&amp;f=false|سەردێڕ=أقلیات العراق فی العھد الملکی: دراسة فی الدور السیاسی والبرلمانی|دوایین=Naji|یەکەم=Zaid Ali|ساڵ=٢٠١٥|پەڕەکان=١٣٣-١٣٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://algardenia.com/2014-04-04-19-52-20/fereboaliraq/31105-2017-07-22-16-40-31.html|سەردێڕ=من ذکریات نائب فی العھد الملکی.. ماذا کان یفعل برلمان الثلاثینیات؟|دوایین=Al-Omari|یەکەم=K|وێبگە=Algardenia|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181227084825/https://algardenia.com/2014-04-04-19-52-20/fereboaliraq/31105-2017-07-22-16-40-31.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لەدوای ئەم ھەڵبژاردنە یاسین ھاشمی بووە سەرۆکوەزیران و پێگەی لەحکوومەت بەھێزبوو تاکوو ساڵی ١٩٣٦ [[بەکر سدقی]] کودەتایەکی سەربازی دژی حکوومەتەکەی کرد.&lt;ref name=&quot;:٠٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of Iraq Governments تاریخ الوزارات العراقیة فی العھد الملکی|دوایین=Al-Hassani|یەکەم=Abdul Razzaq|ساڵ=١٩٥٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:١٢&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Modern Political History of Iraq (Vol 3) تاریخ العراق السیاسی الحدیث|دوایین=Al-Hassani|یەکەم=Abdul Razzaq|بڵاوکەرەوە=Al-Rafidain|ساڵ=٢٠٠٨|شوێن=Beirut}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:٤٢&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dorar-aliraq.net/threads/415409-النظم-الانتخابات-النیابیة-فی-العراق-منذ-تأسیس-الحکومة-العراقیة-حتی-عام-2003|سەردێڕ=تطور نظم الانتخابات النیابیة فی العراق منذ تأسیس الحکومة العراقیة|وێبگە=dorar-aliraq}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.dorar-aliraq.net/threads/415409-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%A9-%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D9%86%D8%B0-%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9-%D8%AD%D8%AA%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85-2003 |date=نیسانی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt; دوای کودەتاکە، [[حیکمەت سولەیمان]] لەحیزبەی برایەتی و نەتەوەیی کرایە سەرۆکوەزیران لەلایەن ڕێبەرەکانی کودەتاکە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>7g1qe61tnlxk7fqa053ssvt60rhw65x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٣٦-١٩٣٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156699</id>
    <revision>
      <id>1706318</id>
      <parentid>1414974</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6276" sha1="2uugz4iqx4eff3kpsyfshgvmk6cjqp5" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی
| election_name = ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٣٦-١٩٣٧
| country = Kingdom of Iraq
| type = پەرلەمانی
| ongoing = نەخێر
| previous_election = 1935 Iraqi parliamentary election
| previous_year = ١٩٣٥
| outgoing_members = 
| election_date = ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٦–&lt;br&gt;٢٠ی شووباتی ١٩٣٧
| elected_members = 
| next_election = December 1937 Iraqi parliamentary election
| next_year = {{nowrap|کانوونی یەکەمی ١٩٣٧}}
| seats_for_election = لەکۆی ١٠٨ کورسی پەرلەمان
| majority_seats = ٥٥
| turnout = 
| image1 = [[پەڕگە:Bakrsidqi.jpg|150x150px]]
| leader1 = [[بەکر سدقی]]
| party1 = دەستەی دەسەڵات (بەڕێبەرایەتی بەکر سدقی)
| leader_since1 = 
| leaders_seat1 = 
| last_election1 = –
| seats1 = ٣٠
| seat_change1 = نوێ
| popular_vote1 = 
| percentage1 = 
| swing1 = 
| map_image = 
| map_size = 
| map_caption = 
| title = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]]
| before_election = [[حیکمەت سولەیمان]]
| before_party = 
| posttitle = سەرۆکوەزیرانی داهاتوو
| after_election = [[حیکمەت سولەیمان]]
| after_party = 
| elected_mps = 
| image2 = [[پەڕگە:Noimage.png|150x100px]]
| leader2 = [[جەعفەر ئەبو تیمام]]
| party2 = چاکسازی جەماوەری
| leader_since2 = 
| leaders_seat2 = 
| last_election2 = -
| seats2 = ١٢
| seat_change2 = نوێ
| popular_vote2 = 
| percentage2 = 
| swing2 = 
}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٦ تاکوو ٢٠ی شووباتی ١٩٣٧ بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Modern History of Iraq, Vol 3|دوایین=Al-Hassani|یەکەم=Abdul Razzaq}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://algardenia.com/2014-04-04-19-52-20/fereboaliraq/31105-2017-07-22-16-40-31.html|سەردێڕ=من ذكريات نائب في العهد الملكي..ماذا كان يفعل برلمان الثلاثينيات|وێبگە=Algardenia|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181227084825/https://algardenia.com/2014-04-04-19-52-20/fereboaliraq/31105-2017-07-22-16-40-31.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== باکگراوەند ==
دوای کودەتا سەربازییەکەی ساڵی ١٩٣٦ بەسەرکردایەتی بەکر سدقی، ناکۆکی کەوتە نێو پەرلەمان لەلایەن سەرۆکوەزیرانی پێشوو یاسین هاشمی هەروەها کاریگەری سەربازی بەسەر بڕیارەکانی سەرۆکوەزیران حیکمەت سولەیمانەوە دیاربوو، ئەمەش وایکرد ناکۆکییەکان لە پەرلەمان چارەسەرنەبن تاکوو ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٦.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of Iraqi Governments during the Monarchy, Vol 4|دوایین=Al-Hassani|یەکەم=Abdul Razzaq|بڵاوکەرەوە=Al-Irfan|ساڵ=١٩٥٣|شوێن=Sidon, Lebanon|پەڕەکان=٢٢١-٢٤١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=11176#sthash.QHqrIbE5.ShWgWzyf.dpbs|سەردێڕ=كيف جرت الانتخابات النيابية في ظل انقلاب بكر صدقي؟|وێبگە=Almada|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200415001526/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=11176#sthash.QHqrIbE5.ShWgWzyf.dpbs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200415001526/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=11176#sthash.QHqrIbE5.ShWgWzyf.dpbs |date=١٥ی نیسانی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt; بڕیاری هەڵبژاردنی نوێ درا بۆ کانوونی یەکەمی ١٩٣٦ و ئەم هەڵبژاردە تەواوبوو لە ٢٠ی شووباتی ١٩٣٧.

== ئەنجامەکان ==
لایەنگرانی دەستەی کودەتا بەسەرکردایەتی بەکر سدقی لەگەڵ ئەندامانی حیزبی چاکسازی جەماوەری چەپڕەو هەڵبژاردنەکەیان بردەوە و دەنگی زۆرینەیان بەدەستهێنا بۆ پێکهێنانی حکوومەت. هەردوو گرووپەکە پشتگیری حیکمەت سولەیمانیان کرد بۆئەوەی ببێتەوە بە سەرۆکوەزیرانی عێراق.

== پاشهاتەکان ==
بەکر سدقی و سەرکردەیەکی دیکەی کودەتاکە لە ١٢ی ئابی ١٩٣٧ لە مووسڵ تیرۆرکران. دواتر حیکمەت سولەیمان پشتگیرییەکەی نەما و ناوبراو لە ١٧ی ئابی ١٩٣٧ دەستی لەکارکێشایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.almadasupplements.net/news.php?action=view&amp;id=14292#sthash.92yPe2Uf.Gqtwiul7.dpbs|سەردێڕ=ازمة سياسية وسقوط وزارة الانقلاب سنة 1937|وێبگە=Almada|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190121233125/http://www.almadasupplements.net/news.php?action=view&amp;id=14292#sthash.92yPe2Uf.Gqtwiul7.dpbs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190121233125/http://www.almadasupplements.net/news.php?action=view&amp;id=14292#sthash.92yPe2Uf.Gqtwiul7.dpbs |date=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ }}&lt;/ref&gt;  لە ٢٦ی ئابی ١٩٣٧، پەرلەمان هەڵوەشایەوە و هەڵبژاردنێکی دیکە لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧ ئەنجامدرا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>2uugz4iqx4eff3kpsyfshgvmk6cjqp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، کانوونی یەکەمی ١٩٣٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156708</id>
    <revision>
      <id>1706327</id>
      <parentid>1414972</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4536" sha1="63rk3zd4gw3a1vca8xfcyq7nheqro1o" xml:space="preserve">'''ەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق''' هەڵبژاردنێک بوو لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧ بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p100&lt;/ref&gt;

== پێشەکی ==
لەدوای تیرۆرکردنی [[بەکر سدقی]]، [[حیکمەت سولەیمان]] دەستی لەکارکێشایەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Al-Hassani, Abdul Razzaq (1953) ''History of Iraqi Governments during Monarchy, Vol 5''&lt;/ref&gt; [[جەمیل مەدفەعی]] دیاریکرا بۆ پێکهێنانی حکوومەتێکی نوێ، لەیەکەم کاریشاندا پەرلەمانیان لە ٢٦ی ئابی ١٩٣٧ پەکخست.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.almadasupplements.net/news.php?action=view&amp;id=14292#sthash.92yPe2Uf.Y0UeZs2t.dpbs|سەردێڕ=ازمة سياسية وسقوط وزارة الانقلاب سنة 1937|دوایین=Al-Barrak|یەکەم=Abdul Qadir|وێبگە=Almada|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190121233125/http://www.almadasupplements.net/news.php?action=view&amp;id=14292#sthash.92yPe2Uf.Y0UeZs2t.dpbs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190121233125/http://www.almadasupplements.net/news.php?action=view&amp;id=14292#sthash.92yPe2Uf.Y0UeZs2t.dpbs |date=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://algardenia.com/2014-04-04-19-52-20/fereboaliraq/31105-2017-07-22-16-40-31.html|سەردێڕ=من ذكريات نائب في العهد الملكي..ماذا كان يفعل برلمان الثلاثينيات|وێبگە=Algardenia|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181227084825/https://algardenia.com/2014-04-04-19-52-20/fereboaliraq/31105-2017-07-22-16-40-31.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ئەنجامەکان ==
هەڵبژاردن لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧ بەڕێوەچوو بەو ئامانجەی خەڵک لەپشتگیریکردنی حکوومەتەکەی سولەیمان و بەشێک لە سەرکردەکانی کودەتاکە بکشێنەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Al-Hassani, Abdul Razzaq. ''Modern History of Iraq, Vol 3''.&lt;/ref&gt; ئەندامانی حکوومەتی پێشووی سولەیمان، چەپەکان و کاندیدانی باڵای سەربازی لە هەڵبژاردنەکە شکستیان هێنا.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; حکوومەتی نوێی عێراق لەڕۆژی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧ پێکهێنرا، زۆربەی ئەندامانی پەرلەمان پشتگیری جەمیل مەدفەعیانکرد بۆئەوەی ببێتە سەرۆکوەزیرانی عێراق.

== پاشهاتەکان ==
پەرلەمانی نوێ بەردەوامبوو لەکۆبوونەوە تاکوو حکوومەتەکەی مەدفەعی دەستیان لەکارکێشاوە لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٧ و حکوومەتێکی ننوێ لەلایەن سەرۆکوەزیرانی پێشوو [[نووری سەعید]] پێکهات.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cole|یەکەم=Juan|سەردێڕ=Iraq in 1939: British Alliance or Nationalist Neutrality toward the Axis?|ناونیشان=https://www.euppublishing.com/doi/full/10.3366/brw.2012.0054|journal=Britain and the World|بەرگ=Volume ٥ Issue ٢|پەڕەکان=Page ٢٠٤-٢٢٢|via=ISSN 2043-8567 Available Online Aug 2012|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190204122325/https://www.euppublishing.com/doi/full/10.3366/brw.2012.0054|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی ڕێککەوتن لەگەڵ حکوومەتی نوێ، پەرلەمان هەڵوەشێنرایەوە و دووبارە لە ٢٢ی شووباتی ١٩٣٩ و هەڵبژاردن لەمانگی دواتر ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>63rk3zd4gw3a1vca8xfcyq7nheqro1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٣٩</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156739</id>
    <revision>
      <id>1706319</id>
      <parentid>1568671</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6951" sha1="aws199rumpez6we0blgzneowqil5c79" xml:space="preserve">'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لە ٢٩ی نیسانی ١٩٣٩ بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.m.ahewar.org/s.asp?aid=269154&amp;r=0|سەردێڕ=من ذاكرة التاريخ: اسرار مقتل الملك غازي|وێبگە=Ahewar الحوار المتمدن|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190207072311/http://www.m.ahewar.org/s.asp?aid=269154&amp;r=0|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pulpit.alwatanvoice.com/content/print/144052.html|سەردێڕ=نوري السعيد رجل المهمات البريطانية الكبرى ـ الحلقة السابعة|وێبگە=AlWatan Voice|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191230225734/https://pulpit.alwatanvoice.com/content/print/144052.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== باکگراوەند ==
بەهۆی فشاری چەند جەنەراڵێکی سەربازی و [[نووری سەعید]]، سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتە [[جەمیل مەدفەعی]] دەستی لەکارکێشایەوە لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٨.&lt;ref&gt;Al-Hassani, Abdul Razzaq (1952). ''History of Iraq Governments vol 5, pp44-45 تاريخ الوزارات العراقية في العهد الملكي''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cole|یەکەم=Juan|سەردێڕ=Iraq in 1939: British Alliance or Nationalist Neutrality toward the Axis?|ناونیشان=https://www.euppublishing.com/doi/full/10.3366/brw.2012.0054|journal=Britain and the World|بەرگ=Vol ٥, Issue ٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190204122325/https://www.euppublishing.com/doi/full/10.3366/brw.2012.0054|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; نووری سەعید حکوومەتێکی نوێی پێکهێنا، بەڵام هێشتا بەشێک لە ئەندام پەرلەمانەکان دڵسۆزیان بۆ مەدفەعی مایەوە. مەلیک غازی دەستێوەردانی کرد و پەرلەمانی لە ٢٣ی شووباتی ١٩٣٩ هەڵوەشاندەوە، نووری سەعید ئەمەی بەپلانی لایەنگرانی بەکر سدقی لێکدایەوە.

لە ٤ی نیسانی ١٩٣٩، مەلیک غازی لەڕووداوێکی هاتووچۆ مرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.raialyoum.com/index.php/عباس-الخفاجي-كيف-أصبح-عبد-الأله-وصيا-عل/|سەردێڕ=عباس الخفاجي: كيف أصبح عبد الأله وصيا على عرش العراق؟|وێبگە=Rai AlYaoum|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190425074342/https://www.raialyoum.com/index.php/%d8%b9%d8%a8%d8%a7%d8%b3-%d8%a7%d9%84%d8%ae%d9%81%d8%a7%d8%ac%d9%8a-%d9%83%d9%8a%d9%81-%d8%a3%d8%b5%d8%a8%d8%ad-%d8%b9%d8%a8%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%84%d9%87-%d9%88%d8%b5%d9%8a%d8%a7-%d8%b9%d9%84/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425074342/https://www.raialyoum.com/index.php/%d8%b9%d8%a8%d8%a7%d8%b3-%d8%a7%d9%84%d8%ae%d9%81%d8%a7%d8%ac%d9%8a-%d9%83%d9%8a%d9%81-%d8%a3%d8%b5%d8%a8%d8%ad-%d8%b9%d8%a8%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%84%d9%87-%d9%88%d8%b5%d9%8a%d8%a7-%d8%b9%d9%84/ |date=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://algardenia.com/terathwatareck/22875-2016-04-04-07-04-30.html|سەردێڕ=في ذكرى مصرع الملك غازي 4 نيسان 1939 .. الاسرة المالكة وفاجعة مقتل الملك|وێبگە=Algardenia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Al-Hassani, Abdul Razzaq (1952). ''History of Iraq Governments Vol 5 تاريخ الوزارات العراقية في العهد الملكي''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraq-1932-present/|سەردێڕ=Iraq (1932-Present)|وێبگە=University of Central Arkansas — UCA|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120915044749/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraq-1932-present/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; شازادەی جێنسشین فەیسەڵ زۆر بچووک بوو بۆئەوەی تەختی شاهانە بگرێتەدەست، بەمەش ڕوون نەبوو کە کێ ئەو دەسەڵاتە وەردەگرێت. شاژن عالیەی کچی عەلی شایەتی ئەوەیدا کە مەلیک غازی دەیویست برای شاژن کەناوی عەبدولڵا بوو دەسەڵات بگریتە دەست، زۆر کەس گومانی هەبوو لەسەر ئەم قسەیە بەڵام دواتر هەربەپێی ئەو شایەتییە دەسەڵات درا بە عەبدوڵڵا. ئەم بڕیارە لەلایەن نووری سەعیدەوە پشتگیری دەکرا و عەبدوڵڵای وەک هاوپەیمانێکی خۆی دەبینی، بەتایبەت کاتێک پێش ئەوە هەواڵ هەبوو کە هەڵبژاردنەکان لە بەهاری ١٩٣٩ دەکرێت و بۆئەمەش نووری ئەوەی وەک پاڵپشتییەک بۆخۆی دەبینی.

== ئەنجامەکان ==
دواتر لە ٢٩ی نیسان، هەڵبژاردن ئەنجامدرا بۆ پەرلەمان و لە ١٢ی حوزەیران ئەنجامەکان ڕاگەیەندرا کە نووری سەعید براوەی زۆرینەی دەنگەکانە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; نووری سەعید دووبارە بوویەوە بە سەرۆکوەزیران لەگەڵ هێز و پاڵپشتییەکانی  زیاتر.

== پاشهاتەکان ==
لەگەڵ دەستپێکی [[جەنگی جیهانی دووەم]]، نووری پەیوەندییەکانی لەگەڵ [[ئەڵمانیای نازی]] پچڕاند، و باڵیۆز و دیپلۆماتکارەکانی لە [[بەغداد]] دەرکرد. ڕێگای بە سووپای ئینگلیزدا کە خاکی عێراق بەکاربهێنن، لەگەڵ ئەوانەشدا شەڕی دژ بە ئەڵمان ڕانەگەیاند.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>aws199rumpez6we0blgzneowqil5c79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٤٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156797</id>
    <revision>
      <id>1706320</id>
      <parentid>852850</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1804" sha1="21gzl2nyo95aoudz8kbu3z69q2567jv" xml:space="preserve">'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' بەڕێوەچوو لەنێوان ٢٠ی ئاب بۆ  ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٣.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Abdul Razzaq Al-Hassani (1953) ''History of Iraqi Governments, Vol 6'', Al-Irfan Press, pp136–159&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I''&lt;/ref&gt;

== باکگراوەند ==
هەڵبژاردنی پێشووی پەرلەمان لەساڵی ١٩٤٣ بوو، ئەمجارەیان لە ٩ی حوزەیرانی ١٩٤٣ لەدوای تەواوبوونی ٤ ساڵی خۆی پەرلەمان لەکارەکانی وەستا..&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Abdul Razzaq Al-Hassani ''Modern History of Iraq, Vol 3''&lt;/ref&gt; [[نووری سەعید]] و دەستەکەی لە حکوومەت ئامادەکارییان دەستپێکرد بۆ هەڵبژاردنی نوێ. 

== ئەنجامەکان ==
زۆربەی ئەندامپەرلەمانەکان دووبارە هەڵبژێردرانەوە و ٢٦ ئەندام پەرلەمانی نوێش هەڵبژێردران بۆ پەرلەمان.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; پەرلەمانە نوێیەکە لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٤٣ کۆبوویەوە. هەڵبژاردنی سەرۆکی نوێی پەرلەمان لە ١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٣ بوو کە بۆئەم پۆستە محەممەد ڕەزا شەبیبی هەڵبژێردرا، کە ڕکابەری سەلمان ئەلبەراکی کرد بۆ ئەم پۆستە و تیایدا محەممەد شەبیبی براوەبوو بە ٧٣ دەنگ بەرامبەر بە ٦٤ دەنگ.


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>21gzl2nyo95aoudz8kbu3z69q2567jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٤٦-١٩٤٧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156837</id>
    <revision>
      <id>1706321</id>
      <parentid>1568670</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10103" sha1="ikxo3ja2vd8oj65j5av38ovisk20665" xml:space="preserve">'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' بەڕێوەچوو لەنێوان ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٤٦ بۆ ١٠ی ئازاری ١٩٤٧.&lt;ref name=&quot;:٠&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=20719#sthash.ZjNPuYCP.dpbs|سەردێڕ=الإنتخابات النیابیة لسنة ١٩٤٧.. تجاوزات وانتقادات|وێبگە=Al-Mada|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190209232542/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=20719#sthash.ZjNPuYCP.dpbs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209232542/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=20719#sthash.ZjNPuYCP.dpbs |date= ٩ی شوباتی ٢٠١٩ }}&lt;/ref&gt;

== باکگراوەند ==
لەماوەی حوکمڕانی حکوومەتەکەی [[تۆفیق سوەیدی]] (شووبات - حوزەیرانی ١٩٤٦)، یاسای ھەڵبژاردنی ١٩٢٤ ھەموارکرایەوە و ژمارەی کورسییەکان پەرلەمان بۆ ١٣٨ کورسی بەگوێڕەی ناوچەی جیاجیای ھەڵبژاردنەکان دابەشکرا.&lt;ref name=&quot;:١&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dorar-aliraq.net/threads/415409-النظم-الانتخابات-النیابیة-فی-العراق-منذ-تأسیس-الحکومة-العراقیة-حتی-عام-2003|سەردێڕ=تطور نظم الانتخابات النیابیة فی العراق|وێبگە=Dorar al-Iraq}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.dorar-aliraq.net/threads/415409-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%A9-%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D9%86%D8%B0-%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9-%D8%AD%D8%AA%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85-2003 |date=نیسانی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt; ئەم ھەڵبژاردنە لەلایەن حکوومەتەکەی [[نووری سەعید]] بەڕێوەدەچوو، بۆیە پێنج حیزب لەنێویاندا لیبرالەکان، یەکێتیی نەتەوەیی، ئازادی نیشتمانی، حیزبی شیوعی، و پارتی گەل بایکۆتی ھەڵبژاردنەکەیانکرد بەھۆکاری دەستێوەردانی حکوومەت لەپڕۆسەی ھەڵبژاردن.&lt;ref name=&quot;:٠&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:١&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:٢&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/019924958X.001.0001/acprof-9780199249589|سەردێڕ=Elections in Asia and the Pacific: A Data Handbook: Volume I: Middle East, Central Asia, and South Asia|دوایین=Nohlen|یەکەم=Dieter|بڵاوکەرەوە=Oxford|ساڵ=٢٠٠١|شوێن=UK|پەڕەکان=١٠٠-١٠١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221018104551/http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/019924958X.001.0001/acprof-9780199249589|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://almadapaper.net/Details/100505/العراق-فی-مثل-ھذا-الیوم-انسحاب-الحرکة-الوطنیة-من-انتخابات-1947|سەردێڕ=العراق فی مثل ھذا الیوم: انسحاب الحرکة الوطنیة من انتخابات ١٩٤٧|وێبگە=Al-Mada}}{{بەستەری مردوو|url=https://almadapaper.net/Details/100505/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%AB%D9%84-%DA%BE%D8%B0%D8%A7-%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%DA%A9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%DB%8C%D8%A9-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-1947 |date=ئەیلوولی ٢٠١٩ }}&lt;/ref&gt;

== ئەنجامەکان ==
لایەنگرانی حکوومەت ھەڵبژاردنەکەیان بردەوە.&lt;ref name=&quot;:١&quot; /&gt; دوو حیزبی ئۆپۆزسیۆن واتە حیزبی ئازادی عێراقی و حیزبی دیموکراتی نەتەوەیی، ھەریەکەیان پێنج کورسیان بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;:٢&quot; /&gt; پەرلەمانی نوێ لە ١٧ی ئازاری ١٩٤٧ کۆبوویەوە، عەبدولعەزیزی قەساب وەک سەرۆک پەرلەمان&lt;ref name=&quot;:١&quot; /&gt; و ساڵح جابر بۆ پێکھێنانی حکوومەت ھەڵبژێردران. حکوومەتی نوێ لە ڕۆژی ٢٩ی ئازاری ١٩٤٧ پێکھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraq-1932-present/|سەردێڕ=Iraq 1932-Present|وێبگە=University of Central Arkansas|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120915044749/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraq-1932-present/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=11239#sthash.qq1nTZdt.zmZk7Wp8.dpbs|سەردێڕ=کیف اغلق حزب الشعب سنة ١٩٤٧؟ وکیف شارک فی انتخابات ١٩٤٨؟|وێبگە=Al-Mada|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190209232539/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=11239#sthash.qq1nTZdt.zmZk7Wp8.dpbs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209232539/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=11239#sthash.qq1nTZdt.zmZk7Wp8.dpbs |date= ٩ی شوباتی ٢٠١٩ }}&lt;/ref&gt;

== پاشھاتەکان ==
لەدوای ڕاپەڕینی ١٩٤٨ لەعێراق لەدژی نوێکردنەوەی ڕێککەوتننامەی عێراقی و ئەنگلۆ، ساڵح جابر لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٤٨ دەستی لەکارکێشایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=17525#sthash.U5I6B3Fx.dpbs|سەردێڕ=وثبة کانون الثانی ١٩٤٨ فی ذکراھا.. کیف الغیت المعاھدة الجدیدة.. وکیف اطیح بوزارة صالح جبر؟|وێبگە=Al-Mada|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190209232551/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=17525#sthash.U5I6B3Fx.dpbs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209232551/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=17525#sthash.U5I6B3Fx.dpbs |date= ٩ی شوباتی ٢٠١٩ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=5110#sthash.I05Sl00M.YVNjVzon.dpbs|سەردێڕ=محمد الصدر وانتخابات ١٩٤٨|وێبگە=Al-Mada|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190209232540/http://www.almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=5110#sthash.I05Sl00M.YVNjVzon.dpbs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209232540/http://www.almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=5110#sthash.I05Sl00M.YVNjVzon.dpbs |date= ٩ی شوباتی ٢٠١٩ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=16584#sthash.p1H4OeEo.SDb7JBMR.dpbs|سەردێڕ=الجواھری وأحلامە النیابیة.. الشاعر الکبیر وسعیە لمجلس النواب سنة ١٩٤٧|وێبگە=Al-Mada|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190209232531/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=16584#sthash.p1H4OeEo.SDb7JBMR.dpbs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209232531/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=16584#sthash.p1H4OeEo.SDb7JBMR.dpbs |date= ٩ی شوباتی ٢٠١٩ }}&lt;/ref&gt; محەممەد سەدر لە ٢٠ی شووباتی ١٩٤٨ حکوومەتی نونێی درووستکرد، ئەم ڕووداوە وایکرد لایەنی ئۆپۆزسیۆن بەھێزتربن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.loc.gov/law/help/legal-history/iraq.php|سەردێڕ=Iraq: Legal history and traditions|وێبگە=Library of Congress}}&lt;/ref&gt; پەرلەمانی عێراق لە ٢٠ی شووباتی ١٩٤٨ جارێکیتر ھەڵوەشایەوە لەپێناو ھەڵبژاردنێکی نوێ و بەشداریکردنی حیزبی زیاتر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.almadasupplements.net/news.php?action=view&amp;id=19811#sthash.LuvyYlgJ.dpbs|سەردێڕ=من تأریخ الانتخابات فی العراق.. ھل تدخلت وزارة الداخلیة فی انتخابات ١٩٤٨؟|وێبگە=Al-Mada|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190210044412/http://www.almadasupplements.net/news.php?action=view&amp;id=19811#sthash.LuvyYlgJ.dpbs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210044412/http://www.almadasupplements.net/news.php?action=view&amp;id=19811#sthash.LuvyYlgJ.dpbs |date=١٠ی شوباتی ٢٠١٩ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>ikxo3ja2vd8oj65j5av38ovisk20665</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، حوزەیرانی ١٩٥٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156917</id>
    <revision>
      <id>1706313</id>
      <parentid>1408846</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4583" sha1="j4vpab5ojm1aykpy2m2xzizttjbna3q" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی
| election_name = ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، حوزەیرانی ١٩٥٤
| country = Kingdom of Iraq
| flag_year = ١٩٢٤
| type = parliamentary
| ongoing = no
| previous_election = 1953 Iraqi parliamentary election
| previous_year = ١٩٥٣
| next_election = September 1954 Iraqi parliamentary election
| next_year = ١٩٥٤ (ئەیلوول)
| seats_for_election = All 135 seats in the [[Council of Representatives of Iraq|National Assembly]]&lt;br/&gt;68 seats were needed for a majority
| election_date = ٩ی حوزەیرانی ١٩٥٤
| colour1 = A52A2A
| image1 = [[پەڕگە:Nori.png|150x150px]]
| leader1 = [[نووری سەعید]]
| party1 = حیزبی ئیتحادی دەستوور
| last_election1 = ٦٧
| seats1 = ٥٠
| seat_change1 = {{decrease}}١٧
| colour2 = EE82EE
| image2 = 
| leader2 = [[سەید ساڵح جابر]]
| party2 = حیزبی نەتەوەیی سۆسیالیست
| last_election2 = ٨
| seats2 = ٢١
| seat_change2 = {{increase}}١٣
| title = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]]
| before_election = [[ئەرشەد عومەری]]
| before_party = سەربەخۆ (سیاسیی)
| after_election = [[ئەرشەد عومەری]]
| after_party =سەربەخۆ (سیاسیی)}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لە ٩ی حوزەیرانی ١٩٥٤ بەڕێوەچوو، لەچەند ناوچەیەکیش دواخرا بۆ ١٤ی حوزەیران لەبەر ئەنجامدانی چەند گردبوونەوەیەکی جەماوەری.&lt;ref name=&quot;N&quot;&gt;[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p101 {{ISBN|0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt; حیزبی ئیتحادی دەستووری عێراقی لەڕیزی پێشەوە مایەوە بەبەدەستھێنانی ٥٠ کورسی لەکۆی ١٣٥ کورسی پەرلەمان، ھەروەھا کاندیدە سەربەخۆکان ٥٣ کورسیان بەدەستھێنا. وێڕای ئەوەی حکوومەت بەربەستی بۆ کاندیدە ئۆپۆزسیۆنەکان درووستدەکرد بەڵام ئەم ھەڵبژاردە بەیەکەمین ھەڵبژاردن لەڕووی بێگەردی دادەنرێت لە[[مێژووی عێراق]].&lt;ref name=&quot;N2&quot;&gt;Nohlen et al, p86&lt;/ref&gt;

== ئەنجامەکان ==
{| class=wikitable style=text-align:right
|- style=&quot;background-color:#E9E9E9&quot;
!colspan=2 align=right|حیزب
!دەنگ
!%
!کورسی
!+/–
|-
|bgcolor=&quot;#A52A2A&quot;|
|align=left|[[حیزبی ئیتحادی دەستووری]]|| || ||٥٠||–١٧
|-
|bgcolor=&quot;#EE82EE&quot;|
|align=left|[[حیزبی نەتەوەیی سۆسیالیست]]|| || ||٢١||+١٣
|-
|
|align=left|[[بەرەی یەکێتیی گەل]]|| || ||١٠||نوێ
|-
|bgcolor=&quot;#FFFF00&quot;|
|align=left|[[بەرەی جەماوەری یەکگرتوو]]|| || ||١||–١٠
|-
|bgcolor=&quot;#DDDDDD&quot;|
|align=left|کاندیدە سەربەخۆکان || || ||٥٣||+٥
|-
|colspan=2 align=left|دەنگی پووچەڵ|| ||–||–||–
|-
|colspan=2 align=left|'''کۆی گشتی'''||''' '''|| ||'''١٣٥'''||'''٠'''
|-
|colspan=6 align=left|سەرچاوە: Nohlen ''et al. ''
|}

== پاشهاتەکان ==
بەهۆی بەهێزبوونی لایەنی ئۆپۆزسیۆن ئەوا [[نووری سەعید]] داوایکرد پەرلەمان لەکاربخرێت..&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=13420#sthash.qcBVxjmL.dpbs|سەردێڕ=انتخابات 1954، وكيف اجهضت السلطة فوز الجبهة الوطنية بحل المجلس النيابي|ڕێکەوت=2015|وێبگە=Al-Mada|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190218021553/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=13420#sthash.qcBVxjmL.dpbs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218021553/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&amp;id=13420#sthash.qcBVxjmL.dpbs |date=١٨ی شوباتی ٢٠١٩ }}&lt;/ref&gt; [[مەلیک فەیسەڵی دووەم]] لەڕۆژی ٣ی ئاب پەرلەمانی پەکخست و لە مانگی ئەیلوول جارێکی تر هەڵبژاردن کرایەوە.&lt;ref name=N2/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>j4vpab5ojm1aykpy2m2xzizttjbna3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ئەیلوولی ١٩٥٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156933</id>
    <revision>
      <id>1706312</id>
      <parentid>853353</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3015" sha1="7zneko3ffc36q46eg4x99db9rcslnvo" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی
| election_name = ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ئەیلوولی ١٩٥٤
| country = Kingdom of Iraq
| flag_year = ١٩٢٤
| type = parliamentary
| ongoing = نەخێر
| previous_election = June 1954 Iraqi parliamentary election
| previous_year = ١٩٥٤ (حوزەیران)
| next_election = 1958 Iraqi parliamentary election
| next_year = ١٩٥٨
| seats_for_election = All 135 seats to the [[Council of Representatives of Iraq|National Assembly]]&lt;br/&gt;68 seats were needed for a majority
| election_date = ١٢ی ئەیلوولی ١٩٥٤

| colour1 = A52A2A
| image1 = [[پەڕگە:Nori.png|169px]]
| leader1 = [[Nuri as-Said]]
| party1 = حیزبی ئیتحادی دەستوور
| last_election1 = ٥٠
| seats1 = ٩٤
| seat_change1 = {{increase}}٤٤

| colour2 = EE82EE
| image2 = 
| leader2 = [[سەید ساڵح جابر]]
| party2 = حیزبی نەتەوەیی سۆسیالیست
| last_election2 = ٢١
| seats2 = ٨
| seat_change2 = {{decrease}}١٣

| title = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]]
| before_election = [[نووری سەعید]]
| before_party = حیزبی ئیتحادی دەستوور
| after_election = [[نووری سەعید]]
| after_party = حیزبی ئیتحادی دەستوور}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٥٤ بەڕێوەچوو،&lt;ref name=&quot;N&quot;&gt;[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p97 {{ISBN|0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt; ئەمەش لەدوای ئەوەی پاشای عێراق پەرلەمانی لەکارخست لە ٣ی ئاب. حیزبی ئیتحادی دەستووری جارێکی تر براوەی ھەڵبژاردنەکان بوو بەبەدەستھێنانی ٩٤ کورسی لەکۆی ١٣٥ کورسی.&lt;ref&gt;Nohlen et al. , p102&lt;/ref&gt;

== ئەنجامەکان ==
{| class=wikitable style=text-align:right
|- style=&quot;background-color:#E9E9E9&quot;
!colspan=2 align=right|حیزب
!دەنگ
!%
!کورسی
!+/–
|-
|bgcolor=&quot;#A52A2A&quot;|
|align=left|[[حیزبی ئیتحادی دەستوور]]|| || ||٩٤||{{increase}}٤٤
|-
|bgcolor=&quot;#DDDDDD&quot;|
|align=left|کاندیدە سەربەخۆکان|| || ||٢٩||{{decrease}}٢٤
|-
|bgcolor=&quot;#EE82EE&quot;|
|align=left|[[حیزبی نەتەوەیی سۆسیالیست]]|| || ||٨||{{decrease}}١٣
|-
|
|align=left|[[حیزبی ئیستقلال]]|| || ||٢||{{increase}}٢
|-
|bgcolor=&quot;#FFFF00&quot;|
|align=left|[[بەرەی جەماوەری یەکگرتوو]]|| || ||٢||{{increase}}١
|-
|colspan=2 align=left|دەنگی پووچەڵ|| ||–||–||–
|-
|colspan=2 align=left|'''کۆی گشتی'''||''' '''|| ||'''١٣٥'''||'''٠'''
|-
|colspan=6 align=left|سەرچاوە: Nohlen et al.
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>7zneko3ffc36q46eg4x99db9rcslnvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٥٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156982</id>
    <revision>
      <id>1706322</id>
      <parentid>906767</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2660" sha1="7eejshfmkie42z6enokmm846s36jsi2" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی|election_name=ەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٥٨|country=Iraq|flag_year=1924|type=پەرلەمانی|ongoing=نەخێر|previous_election=September 1954 Iraqi parliamentary election|previous_year=ئەیلوولی ١٩٥٤|next_election=1980 Iraqi parliamentary election|next_year=١٩٨٠|seats_for_election=لەکۆی ١٤٥ کورسی پەرلەمانی عێراق، ٧٣ کورسی بەسبوو بۆ پێکهێنانی حکوومەتی زۆرینە.|election_date=٥ی ئایاری ١٩٥٨|colour1=A52A2A|image1=[[پەڕگە:Nori.png|148px]]|leader1=[[نووری سەعید]]|party1=لایەنگرانی حکوومەت|last_election1=٩٤|seats1=١٤٠|seat_change1={{increase}}٤٦|title=[[سەرۆکوەزیرانی عیراق|سەرۆکوەزیران]]|before_election=[[نووری سەعید]] لەخۆبژاردنەوە بۆ سەرۆکوەزیرانی عێراق کشایەوە، ئەمەش بۆئەوەی ببێتە سەرۆکوەزیرانی فیدراسیۆنی عەرەبی.|before_party=-|after_election=[[ئەحمەد موختار بابان]]|after_party=-}}'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لە ٥ی ئایاری ١٩٥٨ بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p97 {{ISBN|0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt; ئەمە دوایین هەڵبژاردنبوو لەسەردەمی [[شانشینی عێراق]] ئەنجامبدرێت. زۆربەی حیزبە ئۆپۆزسیۆنەکان لەساڵی ١٩٥٤ هەڵوەشانەوە، لەگەڵ ئەوەشدا تاکە حیزبی سەرەکی ئۆپۆزسیۆن مابێتەوە بەرەی یەکێتیی نەتەوەیی بوو، کە ئەوانیش بڕیاریاندا لەهەڵبژاردنەکە بەشداری نەکەن. کاندیدەکانی لایەنی حکوومەت لەم هەڵبژاردنە ١٤٠ کورسییان لەکۆی ١٤٥ کورسی بەدەستهێنا، پێنج کورسی ماوەش لەلایەن کاندیدە سەربەخۆکان بەدەستهێنران.&lt;ref&gt;Nohlen et al., p101&lt;/ref&gt; پەرلەمانی نوێ تەنیا دوو مانگ بەردەوامبوو. لە ١٤ی تەمموز، دەسەڵاتی شاهانە هێنرایە خوارەوە بەکودەتایەکی سەربازی کە ناونرا [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]
[[پۆل:عێراق لە ١٩٥٨]]</text>
      <sha1>7eejshfmkie42z6enokmm846s36jsi2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٨٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157032</id>
    <revision>
      <id>1706323</id>
      <parentid>1590936</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2818" sha1="f288jh2zfw95jrplaeh47v4lzdj0pct" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی
| election_name = ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٨٠
| country = Iraq
| flag_year = 1963
| type = پەرلەمانی
| ongoing = no
| previous_election = 1958 Iraqi parliamentary election
| previous_year = ١٩٥٨
| next_election = 1984 Iraqi parliamentary election
| next_year = ١٩٨٤
| seats_for_election = لەکۆی ٢٥٠ کورسی پەرلەمان &lt;br/&gt; ١٢٦ کورسی پێویستە بۆ ڕێژەی زۆرینە
| election_date = ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٨٠
| image1 = 
| leader1 = [[سەددام حوسەین]]
| party1 = حیزبی بەعسی عێراق
| last_election1 = 
| seats1 = 187
| seat_change1 = 
| popular_vote1 = 
| percentage1 = 
| title = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]]
| before_election = [[سەددام حوسەین]]
| before_party = حیزبی بەعسی عێراق
| after_election = [[سەددام حوسەین]]
| after_party = حیزبی بەعسی عێراق
}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لە ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٨٠ بەڕێوەچوو، یەکەم ھەڵبژاردنبوو لەدوای [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٥٨|ھەڵبژاردنی ١٩٥٨]] و [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز]] ئەنجامبدرێت.&lt;ref name=N&gt;[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p97 {{ISBN|0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt; لەم ھەڵبژاردنەدا ٨٦٠ کەس خۆیان کاندیدکرد، [[حیزبی بەعسی عێراق]]ی توانی ١٨٧ کورسی لەکۆی ٢٥٠ کورسی پەرلەمان بەدەست بھێنێت.&lt;ref&gt;Nohlen et al., p101&lt;/ref&gt; ڕێژەی بەشداریکردنی خەڵک ٨٠٪ بوو لە ھەڵبژاردنەکە.&lt;ref&gt;[http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/IRAQ_1980_E.PDF Iraq] Inter-Parliamentary Union&lt;/ref&gt;

==ئەنجامەکان ==
{| class=wikitable style=text-align:right
!ھاوپەیمانی
!حیزب
!دەنگ
!%
!کورسی
|-
|align=left rowspan=2|[[بەرەی پێشکەوتنی گەل]]||align=left|[[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]]|| || ||١٨٧
|-
|align=left|سەربەخۆکان و چەند حیزبێک || || ||٦٣
|-
|align=left colspan=2|دەنگی پووچەڵ || ||–||–
|-
|align=left colspan=2|'''کۆی گشتی'''||''' '''|| ||'''٢٥٠'''
|-
|align=left colspan=2|دەنگدەر||٦,٠٤٤,٠٦٨٨|| ||–
|-
|align=left colspan=5|سەرچاوە: Nohlen et al.
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>f288jh2zfw95jrplaeh47v4lzdj0pct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٠٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157139</id>
    <revision>
      <id>1706324</id>
      <parentid>1590593</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3577" sha1="ez4422ty1pbh5lra459t3z7eprb5zxx" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی
| election_name = ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٠٠
| country = Iraq
| flag_year = 1991
| type = پەرلەمانی
| ongoing = no
| previous_election = 1996 Iraqi parliamentary election
| previous_year = ١٩٩٦
| next_election = January 2005 Iraqi parliamentary election
| next_year = ٢٠٠٥ (کانوونی دووەم)
| seats_for_election = لەکۆی ٢٥٠ کورسی پەرلەمانی عێراق &lt;br/&gt; ١٢٦ کورسی پێویستە بۆ پێکهێنانی زۆرینە
| election_date = ٢٧ی ئازاری ٢٠٠٠

| image1 = 
| leader1 = [[سەددام حوسەین]]
| party1 = حیزبی بەعسی عێراق
| last_election1 = ١٦١
| seats1 = ١٦٥
| seat_change1 = {{increase}}٤
| popular_vote1 = ٤,٩٣٦,٨٠٠
| percentage1 = ٦٦٪

| title = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]]
| before_election = [[سەددام حوسەین]]
| before_party = حیزبی بەعسی عێراق
| after_election = [[سەددام حوسەین]]
| after_party = حیزبی بەعسی عێراق
}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لەڕۆژی ٢٧ی ئازاری ٢٠٠٠ بەڕێوەچوو.&lt;ref name=N&gt;[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz &amp; Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p97 {{ISBN|0-19-924958-X}}&lt;/ref&gt; لەهەڵبژاردنەکە ٥٢٢ کاندید خۆیان پاڵاوت، لەنێویاندا ٢٥ ژن هەبوون.&lt;ref name=IPU&gt;[http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2151_00.htm Iraq] Inter-Parliamentary Union&lt;/ref&gt; بەشێک لەوانەی خۆیان پاڵاوتبوو ئەوا وەک سەربەخۆی خۆیان کاندیدکرد، بەڵام دڵسۆزی [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]] بوون.&lt;ref name=IPU/&gt;

لەئەنجامی هەڵبژاردنەکەدا، حیزبی بەعس ١٦٥ کورسی لەکۆی ٢٥٠ کورسی بەدەستهێنا، ٥٥ کورسیش کاندیدە سەربەخۆکان بەدەستیانهێنا، ٣٠ کورسیش وەک پشکێک بۆ [[هەرێمی کوردستان]] مایەوە ئەمەش وێڕای ئەوەی هەڵبژاردن لەشارەکانی کوردستان ([[هەولێر]]، [[سلێمانی]] و [[دهۆک]]) ئەنجامنەدرا، لەبەرئەوەی دوای [[شەڕی کەنداو]] هەرێم لەژێر دەسەڵاتی بەغدا نەمایەوە.&lt;ref name=IPU/&gt;

== ئەنجامەکان ==
{| class=wikitable style=text-align:right
!هاوپەیمانی
!حیزب 
!دەنگ
!%
!کورسی
!+/–
|-
|rowspan=3 align=left|[[بەرەی پێشکەوتنی گەل]]||align=left|[[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]]|| || ||١٦٥||+٤
|-
|align=left|سەربەخۆکان|| || ||٥٥||
|-
|align=left|پشکی هەرێمی کوردستان||–||–||٣٠||٠
|-
|align=left colspan=2|دەنگی پووچەڵ|| ||–||–||–
|-
|align=left colspan=2|'''گشتی'''|| || ||'''٢٥٠'''||'''٠'''
|-
|align=left colspan=2|دەنگدەری تۆماربوو/ڕێژەی بەشداربوون||٩,٢٠٠,٠٠٠||٨٨.٦||–||–
|-
|align=left colspan=6|سەرچاوە: Nohlen et al., IPU
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>ez4422ty1pbh5lra459t3z7eprb5zxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، کانوونی دووەمی ٢٠٠٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157179</id>
    <revision>
      <id>1706326</id>
      <parentid>1180947</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4192" sha1="p98f7lzhi4zwdbvppj7fqpvzw5qwqcg" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە}}
{{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی
| election_name = ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، کانوونی دووەم ٢٠٠٥
| country = Iraq
| flag_year = ٢٠٠٤
| type = parliamentary
| ongoing = no
| previous_election = 2000 Iraqi parliamentary election
| previous_year = ٢٠٠٠
| next_election = December 2005 Iraqi parliamentary election
| next_year = ٢٠٠٥ (کانوونی دووەم)
| seats_for_election = لەکۆی ٢٧٥ کورسی پەرلەمانی{{ھن}}١٣٨ کورسی پێویستە بۆ پێکھێنانی زۆرینە
| election_date = ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥

| image1 = [[پەڕگە:Ibrahim al-Jaafari portrait.jpg|150x150px]]
| leader1 = [[ئیبراھیم جەعفەری]]
| alliance1 = ھاوپەیمانی عێراقی یەکگرتوو
| seats1 = ١٤٠
| popular_vote1 = '''٤٬٠٧٥٬٢٩٢'''
| percentage1 = ٤٨٫٢٪
| colour1 = 008000

| image2 = [[پەڕگە:Jalal Talabani meet with Ali Khamenei - November 22, 2005 (021) (Cropped).jpg|150x150px]]
| leader2 = [[جەلال تاڵەبانی]]
| alliance2 = ھاوپەیمانی نیشتمانی کوردستان
| seats2 = ٧٥
| popular_vote2 = ٢٬١٧٥٬٥٥١
| percentage2 = ٢٥٫٧٪
| colour2 = CCFF33

| image3 = [[پەڕگە:Ayad Allawi.jpg|150x150px]]
| leader3 = [[ئەیاد عەلاوی]]
| alliance3 = لیستی عێراقی
| seats3 = ٤٠
| popular_vote3 = ١٬١٦٨٬٩٤٣ 
| percentage3 = ١٣٫٨٪
| colour3 = 00009F

| map_image       = Iraq_Parliament_January_2005.svg
| map_size        = 300px
| map_caption     = ڕەنگەکان ھێمای لایەنە براوەکانە لەسەر نەخشەی عێراق
| title = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]]
| posttitle = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]]
| before_election = [[ئەیاد عەلاوی]]
| before_party = لیستی عیراقی
| after_election = [[ئیبراھیم جەعفەری]]
| after_party = ھاوپەیمانی عێراقی یەکگرتوو
}}

'''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لەڕۆژی ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ بەڕێوەچوو، لەھەمان ڕۆژدا [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، ٢٠٠٥|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان]] بەڕێوەچوو. ئەم ھەڵبژاردنە بۆ درووستکردنی حکوومەتێکی ئینتقالی بوو، ٢٧٥ ئەندام مافی ئەوەیان پێدرا کە لەنووسینەوە دەستوورێکی نوێ بۆ عێراق بەشداربن لەدوای دەستێوەردانی دەرەکی و لابردنی دەسەڵاتەکانی [[سەددام حوسەین]].

ھاوپەیمانی عێراقی یەکگرتوو بەڕێبەرایەتی گەورە مەرجەعی شیعەی عێراقی [[عەلی سیستانی]] زۆرینەی دەنگەکان بەڕێژەی ٤٨٪ بەدەستھێنا، [[ھاوپەیمانیی نیشتمانیی کوردستان]] بەپلەی دووەم توانی ٢٦٪ ڕێژەی دەنگەکان بەدەستبھێنێت، ھەروەھا لیستی عێراقی بەسەرکردایەتی [[ئەیاد عەلاوی]] ڕێژەی ١٤٪ دەنگەکانیان بەدەستھێنا. لەکۆی گشتی ١٢ حیزب توانیان کورسی پەرلەمان بەدەستبھێنن.

ڕێژەی بەشداریکردنی سوننەی عەرەب کەمبوو لەم ھەڵبژاردنەدا، لە پارێزگای ئەنبار تەنیا ٢٪ خەڵک بەشداربوون&gt; لەکاتی ھەڵبژاردنەکە زیاتر لە ١٠٠ ھێرشی چەکداری ڕوویدا، بەلانی کەم ٤٤ کەس کووژران کە نۆ کەسی خۆکووژبوون بە بۆمب، لەنێو قوربانییەکان ٢٠ کەس لە بەغدای پایتەخت بوون.

== پێشھاتەکان ==
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{ھەڵبژاردن لە عێراق}}
{{پۆلی کۆمنز|Iraqi parliamentary election, January 2005}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>p98f7lzhi4zwdbvppj7fqpvzw5qwqcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەورەکانی دانیال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157497</id>
    <revision>
      <id>1706250</id>
      <parentid>991478</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3607" sha1="pv5a5ki4stojqozu59r7csjs5jqjsuh" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە}}
{{وەسف|ڕۆمان لە نووسینی بەختیار عەلی}}
{{زانیاریدانی کتێب
|ناو=ھەورەکانی دانیال
|وێنە=Hewrakani danial poster.jpg
|دانەر=[[بەختیار عەلی]]
|ناوی بنەڕەتی=ھەورەکانی دانیال
|وەرگێڕ=
|وێنەگر=
|دیزاینەری بەرگ=
|وڵات=[[کوردستان]]، [[عێراق]]
|زمان=[[کوردیی ناوەندی|کوردی]]
|زنجیرە=
|بابەت=ڕۆمان
|جۆری ئەدەبی=خەیاڵی
|دەرچوون=٢٠/٣/٢٠١٥
|ڕێکەوتی_دەرچوون=یی
|جۆری چاپ=ھاردباک}}
'''ھەورەکانی دانیال''' ڕۆمانێکی [[بەختیار عەلی]]یە. لە ساڵی ٢٠١٥داایەن ناوەندی ئەندێشەوە بڵاوکرایەوە.

== کورتەیەک لە ڕۆمانەکە ==
کاتێک تاقانە دەروونناسەکەی دێلاوار «سیامەندی زەریاواری» دەزانێت کە نەخۆشییەکی سەیر بڵاوبۆتەوە کە ھەموویان خەون بە جەللادێکی نادیارەوە دەبینن کە سەریان دەبڕێت و دوای بەئاگا ھاتنەوەیان تووشی شێتبوون و ھەڵچوونێکی کتوپڕ دەبن و یەکەم کەس لە «میرئەوداڵ» ەوە دەست پێ دەکات.

بەھۆی ئەوەوە یەکەمین سەنتەری دەروونی لە دێلاواردا دادەنرێت و بێ ئیشترین کەسی تایەفەی زەریاواری بەناوی «ڕێنوار» ەوە کە برازای سیامەندە لەوێدا دادەمەزرێت بۆئەوەی داوای لێبووردن لەو نەخۆشانە بکات کە لەلایەن کارمەندانی سەنتەرەکەوە لێیان دەدرێت بۆیە ھەموویان نازناوی «مستەر گرینۆک» ی لێدەنێن.

دوای ماوەیەکی زۆر لە بینینی خەونەکە مامی ڕێنوار ناچاریدەکات سێ نیگارکێش بێنێت و جەللادی ناو خەونەکان بکێشنەوە. بەڵام ھەر زوو دوای بینینی نیگارەکان ھەرکەسێک لەوان بچێت دەستوبرد یەکسەر سەری دەبڕن.

ھەندێکیان ھۆیەکە دەگەڕێننەوە بۆئەوەی کە «دانیال» گەڕاوەتە و لە شێوەی جەللاددا خۆی پیشاندەدات. دانیال ئەو کەسە بووە کە تاوانبارکراوە بە تێکدانی ئاسایشی دێلاوار کە زەمینێک بووە ھیچ کەسێک خەونی تێدا نەبینیوە بەڵام دوای ھاتنی دانیال ڕۆژێک خەونێک دەبینێت کە ھەندێک ھەوری سوور باران دەبارێنن و دوای ئەوە ھەموو خەڵک دەردەکە دەگرن و ناوی لێدەنێن «ھەورەکانی دانیال».

== وەرگێڕانەکان ==
=== فارسی (ابرھای دانیال)، ٢٠١٦ ===
دوای ساڵێک بڵاوبوونەوەی ڕۆمانەکە، چاپە فارسییەکەی لەلایەن «نشر افراز» ەوە بڵاوکرایەوە و کاری وەرگێڕانیش لەلایەن وەرگێڕی فارس «مەھری بەرون» ەوە کراوە.

{{بەختیار عەلی}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژەی کوردی}}

{{ڕۆمانە کوردییەکان}}

{{کتێب-کۆلکە}}

[[پۆل:کتێبەکانی بەختیار عەلی]]
[[پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕۆمانەکانی بەختیار عەلی]]</text>
      <sha1>pv5a5ki4stojqozu59r7csjs5jqjsuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زەویی تەخت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158075</id>
    <revision>
      <id>1706304</id>
      <parentid>1658084</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Baylonianmaps.JPG&quot; سڕاوە؛ [[c:User:Ruthven|Ruthven]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Baylonianmaps.JPG|]].</comment>
      <origin>1706304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11247" sha1="ldy8ja6i4n8r3af2v719le0qgl05oxz" xml:space="preserve">{{No footnotes}}
[[پەڕگە:Orlando-Ferguson-flat-earth-map_edit.jpg|وێنۆک|نەخشەیەکی زەوی تەخت کە لە ساڵی ١٨٩٣ لەلایەن ئۆڕلاندۆ فێرگۆسۆن بەرھەم ھاتوە. لە چەند شوێنێکی ئەم نەخشەیەدا ئاماژە بە تەوڕات کراوە.]]
'''زەویی تەخت''' ({{بە ئینگلیزی|Flat Earth model}}) چەمکێکی کۆنە کە لەلایەن زۆرێک لە نەتەوە جیاجیاکانی دونیا باوەڕ پێکراو بوەو و بە گشتی یۆنانییەکان لە پێشەوەی ئەم نەتەوانە بوونە کە پێیان وابووە کە زەوی لە شێوەی دەفرێکی ڕووتەختە. لەبەر ئەوەی کە ڕووبەری زەوی زۆر بەرفراوانە و مەودای دیتنی مرۆڤ دیاری کراوە، و ھەروەھا تەکنەلۆژیایەکی پێشکەوتوو نەبووە لەو سەردەمەدا، مرۆڤەکان بەم شێوەیەیان بیر کردووەتەوە. ھەروەھا [[ڕاکێشان (فیزیک)|ھێزی ڕاکێشانی]] زەوی لە سەردەمی کۆن ناسراو نەبوو و بەم ھۆیەشەوە پێیان وابوو گەر کەسێک لە پشتەوەی زەوی بێت دەکەوێتە خوارەوە.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Flat_Earth&lt;/ref&gt;

کاتێک لەناو [[بەلەم|بەلەمێک]] دادەنیشتن [[دەریا]]یان بە شێوەی تەخت دەدیت و [[ئاسمان|ئاسمانیان]] وەک کاسەیەکی بەراوژوو دەبینی کە بەسەر [[زەوی|زەویدا]] کراوە. ئەو شوێنەی کە ئاسمان و زەوی بەیەک دەگەیشتن ناویان لێنابوو [[ئاسۆ]]. ئەم ئاسۆیە وەک بازنەیەک وایە کە ئێوە لە ناوەڕاستی ئەم دا جێگیرن. ئاماژە بەم بیردۆزە، ئەوان وایان بیر دەکردەوە کە بەیانیان [[خۆر|ڕۆژ]] لە ڕۆژھەڵات ھەڵدێت و پاش تێپەڕینی بە بازنەی ئاسماندا لە ڕۆژ ئاوا بەرەو ئاوابوون دەچێت و ڕۆژی دواتر [[خۆر|خۆرێکی]] نوێ لە ڕۆژھەڵات ھەڵدێت کە لەوەی دوێنێ جیاوازە و پێشیان وابوو کە ئاوابوو لەناو دەچێت. ھەندێکیش پێیان وابوو کە کاتێک خۆر ئاوادەبێت دەکەوێتە ناو بەلەمێک و دەگەڕێتەوە بۆ شوێنی یەکەمجاری و بەیانی جارێکیتر ھەمان خۆر ھەڵدێتەوە!

== مێژوو ==

ھەندێک لە نەتەوەکانی ڕۆژاوای ئاسیا پێیان وابوو کە خۆر وەک گالیسکەیەکی زەرد و پڕ بڵێسەیی وایە کە ھەندێک ئەسپ و باڵندەی نادیار ڕای دەکێشن؛ و پێشیان وابوو کە خواوەندی خۆر بەیانیان سواری گالیسکەکەی دەبێت و خۆر لە خۆرھەڵاتەوە ڕادەکێشێت بەناو ئاسماندا و لە دەمی ئێوارێ دەیگێنێتە خۆراوا؛ و کاتێک شەو دادەھات وای دەکرد کە بەبێ ئەوەی کەس بیبینێت دەگەڕایەوە شوێنی دوێنێ و دووبارە خۆی بۆ بەیانییەکی تر ئامادە دەکرد. ئەگەرچی باوەڕیان بە تەخت بوونی زەوی ھەبوو، بەڵام زۆرجار ئەمەشیان بە بیردادەھات کە قووڵاییی زەوی چەندە، و ئایا دەکرێت بە قووڵ کردنی زەوی بگەین بەوسەر زەوی؟ ئەی لە دیوی ئەولای زەوی کەس دەتوانێت بە بێ بەربوونەوە بوەستێت؟ یاخود زەوی خۆی چۆن بەرنابێتەوە؟! ھیندییەکان بڕوایان وابوو بۆ ئەوەی زەوی بەرنەبێتەوە پێویستە چەند فیلێکی گەورە ھەڵیانگرتبێت. ھەروەھا فیلەکانیش لەسەر کیسەڵێکی زۆر گەورەترن و کیسەڵەکەش لەسەر زەریایەکی زۆر بەرفراوان مەلەدەکات؛ بەڵام دیسان ئەم پرسیارەش دروست دەبوو کە ئایا قووڵایی ئەم زەریایە ئاخۆ چەندە؟! گەرچی خەڵکانی زۆر کۆن ئەم بیرۆکەیەیان ھەبوو بەڵام وەڵامی گشت پرسیارەکانیان لا ئەستەم بوو.&lt;ref&gt;https://fa.wikipedia.org/wiki/نظریھ_زمین_تخت{{بەستەری مردوو|url=https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%DA%BE_%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AA%D8%AE%D8%AA |date=تەممووزی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Anaximander world map-el.svg|وێنۆک|نەخشەیەکی جیھان کە گریمانە دەکرێت ھی سەردەمی [[ئاناکسیماندرۆس]] بێت.]]
ھەندێک لە یۆنانییەکان کە ٢٥٠٠ ساڵ لەمەوپێش لە کەنارەکانی [[دەریای ناوین|دەریای سپی]] دەژیان. یەکێک لەم کەسانە کە ناوی [[ئاناکسیماندرۆس]] بوو کە لەبری پەسەندکردنی ئەم بیروباوەڕە خۆی سەیری ئاسمانی دەکرد و لەخۆی دەپرسی: لەڕاستیدا ئەمەی ئەو دەیبینێت شتێکی جیاوازە. ئەو کۆمەڵە ئەستێرەیەکی دەبینی کە لەماوەی شەودا لەشوێن خۆیان دەجووڵان، جگە لە [[ئەستێرەی جەمسەری باکور|ئەستێرەی جەمسەری باکوور]] کە لە شوێن خۆی جێگیر بوو. ئەو تێبینی ئەوەی کرد کە ھەندێک لەو ئەستێرانەی (لە ڕوانینی ئەم [[زانستیار|بیرمەند]]ەوە [[ئەستێرە]]ن بەڵام لە ئێستادا بە [[ھەسارە|ھەسار]]ە ناسراون). ھەروەھا تێبینی کرد کە ئەم ئەستێرانە بەشێوەیەکی بازنەیی بە دەوری ئەستێرەی جەمسەری باکوور دەخولێنەوە. [[ئاناکسیماندرۆس]] بەوە گەیشت کە دەبێت ئاسمان وەک تۆپێکی بەتاڵ وابێت کە زۆر گەورەیە و بەدەوری تەوەرەیەکدا دەخولێتەوە کە لە سەرێکی گەیشتووەتە ئەستێرەی جەمسەری باکوور و سەرەکەی تری بە ناو زەویدا تێپەڕ بووە. بەپێی تێڕوانینی ئەو نە زەوی و نە ئەستێرەی جەمسەری باکوور لە شوێن خۆیان ناجووڵێن و بەڵکو گشت تەنە ئاسمانییەکانی ترن کە بەدەوری ئەم تەوەرەیەدا دەخولێنەوە. بەم شێوەیە [[ئاناکسیماندرۆس]] وای بیر دەکردەوە کە گشت ئەستێرەکان و تەنانەت [[مانگ]] و [[خۆر]]یش بەم تۆپە گەورەیەوە نوساون و زەویش بە شێوەیەکی تەخت لە ئەم سەر بۆ ئەو سەری داگیر کردووە.

لەو سەردەمەدا و بەپێی ئەم جۆرە بیرکردنەوەیە خەڵکی وایان دەزانی گەر زۆر بڕۆیت لە کۆتاییدا دەگەیت بەو شوێنەی کە زەوی و ئاسمان دەگەن بەیەک و دەشێت گەر کەسێک بگاتە ئەم شوێنە دەست لە خۆر بدات. لەلایەکی تر کەسانێک ھەبوون کە بەشی باکووری زەوی بە [[کەشتی]] یا لەڕێی وشکانییەوە گەشتییان دەکرد بۆ بەشی باشووری زەوی و تێبینییان دەکرد ئەو ئەستێرانەی کە لە شوێنە نوێیەکە دەیبینن جیاوازن لەوەی لە ماڵەوە دەیانبینی. ھەروەھا تەنانەت ئەستێرەی جەمسەری باکووریش وردەوردە بەرەو دیارنەمان دەچوو و کاتێک لە باکوورەوە کەسێک بەرەو باشوور ڕێی دەکرد. لە ئەنجامدا ئەوان بەوە گەیشتن کە لەبەر ئەوەی ناتوانرێت ئەستێرەکان لە گشت خاڵێکی سەر زەوی ببینرێت کەواتە بۆی ھەیە زەوی تەخت نەبێت. لەگەڵ ئەمانەشدا، لە کاتی [[مانگگیران|مانگ گیران]] تێبینی ئەوە دەکرا کە سێبەری زەوی لەسەر مانگ بەشێوەی بازنەیی دەردەکەوێت.
[[پەڕگە:LunarEclipse.gif|وێنۆک|شێوەی بازنەییی سێبەری زەوی کە دەکەوێتە سەر مانگ.]]
لە چەمکی کێشکردنی تەنەکانمان ئەوە دەخرێتە ڕوو کە تەنە گەورەکان کێشکردنی زیاتر دروست دەکەن لەم ئاڵەتەشدا تەنەکان بۆ ئەوەی بەسەرئەکدا نەکەون پێویستە جەڵەیەکی گونجاویان ھەبێت و لەم ئاڵەتەشدا پێویستە تەنەکان لەشێوەی گۆ یا ھێلکەیی بن بۆ ئەوەی ئەم یاسایە پەیڕەو بکرێت.

== سەرھەڵدانەوەی ئەم بیردۆزە لە سەردەمی نوێدا ==
لە سەردەمی نوێ دا لە زۆربەی کۆمەڵگەکان بیروباوەڕی زەویی تەخت سەری ھەڵداوەتەوە، بە جۆرێک کە لە ھەندێ شوێنی جیھان کۆبوونەوەی ساڵانە لەسەر ئەم پرسە ڕێک دەخرێت. بۆ نموونە لە [[کاڵیفۆڕنیا]] ساڵانە بە شێوەیەکی ڕێک ئەم کۆمەڵگەیە کۆنگرەی ساڵانە ڕێک دەخەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eventbrite.com/e/flat-earth-international-conference-usa-2019-tickets-52476666121 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191003080354/https://www.eventbrite.com/e/flat-earth-international-conference-usa-2019-tickets-52476666121 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://flatearthconference.com/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191010213333/https://flatearthconference.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; '''[[کۆمەڵگەی توێژینەوەی نێودەوڵەتیی زەویی تەخت]]''' ([[:en:International_Flat_Earth_Research_Society|The International Flat Earth Research Society]] (IFERS)) کە بە کۆمەڵگەی زەویی تەخت ناسراون لەلایەن ساموێل شینتۆن (Samuel Shenton) لە ساڵی ١٩٥٦ز لە وڵاتی [[شانشینی یەکگرتوو|بریتانیا]] دامەزراوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|گەردوون|ئەفسانە}}
{{پۆلی کۆمنز|Flat Earth}}

[[پۆل:زەویی تەخت]]</text>
      <sha1>ldy8ja6i4n8r3af2v719le0qgl05oxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێمی نیو برانزویک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158917</id>
    <revision>
      <id>1705978</id>
      <parentid>1540178</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3033" sha1="nbxlrl1vt2c5n40022b6i2xy5pc0epe" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھەرێمی نیو برانزویک''' {{بە ئینگلیزی|New Brunswick}} ھەرێمێکە لە کەنەدا، پایتەختەکەی شاری فریدرێکتنە و شاری سانت جۆن چڕترین ناوچەی دانیشتوانی ھەرێمەکەیە، تاکە ھەرێمی کەنەدایە کە ھەردوو زمانی ئینگلیزی و فەڕەنسی تێیدا فەرمیە بەپێی دەستور. بۆ یەکەم جار ساموێل دوو شامبەڵان ئەم ھەرێمەی دۆزیەوە لە ١٦٠٤ دواتر کەوتە ژێڕدەستی ئینگلیزەکان لە ١٧٦٣ لەساڵی ١٧٨٤لەھەرێمی نۆڤاسکۆشیا جیابویەوە و بوو بە ئەندام لە یەکێتی کەنەدی، ڕووبەرەکەی ٧٣٬٠٠٠کم چوارگۆشەیە ژماڕەی دانیشتوانی یەک میلیۆن کەسە کە لە ٪‏٥٨بەڕەگەز ئینگلیزن و بە ٪‏٣٧بە ڕەگەز فەڕەنسین، گرنگترین شارەکانی سانت جۆن و مۆنکتن.

== زەوی و دانیشتوان ==
زەویەکەی بریتیە لە زنجیرە چیای ئەباڵش کە لەئەمەریکاوە درێژبۆتەوە، ھەرێمەکە ھاوسنورە لەگەڵ وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا لەبەشی باشوری ھەروەھا دەروانێتە زەریای ئەتلەسی لەبەشی خۆرھەڵاتی، ھەروەھا وەک نیمچە دورگەیەک دەردەکەوێت کە کەنداوی سسنت لۆرانس لەباکوری ھەڵکەوتوە، خاوەنی دارستانێکی چڕە کە زستانێکی سارد و درێژی ھەیە لەگەڵ ھاوینێکی کورت و فێنک

ھەروەھا زەویەکی بەپیتی ھەیە بۆ کشتوکاڵ و ئاژەڵداری جگە لەبەرھەمرکانی دارستان و کانە کانزاییەکانی وەک مس و زێڕ و قورقوشم و زەنک و زیو و نیکل، داھاتی ساڵانەی کانزاکاری نزیکەی ٥١٧ میلیۆن دۆلار دەبێت جگە لە بواری چەندین پیشەسازی گرنگ.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/نيو_برونزويك|سەردێڕ = نیو برونزویک|زمان = عەرەبی|سەردان = ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|New Brunswick|ھەرێمی نیو برانزویک}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کەنەدا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کەنەدا-کۆلکە}}

[[پۆل:پارێزگاکانی کەنەدا]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧]]
[[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]]
[[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]]
[[پۆل:کەنەدا]]
[[پۆل:جوگرافیا]]</text>
      <sha1>nbxlrl1vt2c5n40022b6i2xy5pc0epe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تۆربۆفان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159257</id>
    <revision>
      <id>1706170</id>
      <parentid>1611521</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>1706170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31541" sha1="odxb5j7tl3056e0h00ynysxixuz3zni" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|date=کانوونی دووەم ٢٠٢٣}}
{{خاوێنکردن|reason=لەلایەن خوێندکارەوە بۆ ئەرکی خۆی دروست کراوە|date=کانوونی دووەم ٢٠٢٣}}
}}
تۆربۆفان (بە ئینگلیزى Turbofan)&lt;br /&gt;
[[File:Turbofan3_Unlabelled.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Turbofan3_Unlabelled.gif|ڕاست|وێنۆک|370x370پیکسڵ|زيندوو{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3ATurbofan3_Unlabelled.gif%7C%DA%95%D8%A7%D8%B3%D8%AA%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C370x370%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B3%DA%B5%7C%D8%B2%D9%8A%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%88 |date=ئابی ٢٠٢١ }} كردنەوەى مەكينەى تۆربوفان]]
'''مەکینەى تۆربینى پەروانە''' يان '''پەروانە''' جۆرێکە لە [[:en:Airbreathing jet engine|مەكينەى خێرا]] کە هەوا بەکاردێنێت (Turbofan) بەشێوەیەکى فراوان بۆ پالپێوەنانى فرۆکە. وشەى  تۆربۆفان کە بەشێکە لە تۆربینەکان يان پەروانە, بەشى  تۆربینى ئاماژە بە [[:en:Gas turbine|مەكينەى تۆربينى گاز]] دەکات وزەى ميكانيكى لە سوتانەوە بەدەست دێنێت, وە  پانکە, پانکەى رۆیشتنى هه وا کە وزەى ميكانيكى  بەکاردەهێنێت له تۆربینى گازى كه هەوا خێرا دەکات بۆپشته وه بەم جۆرە،

هەموو ئەو هەوایەى کەدەگوازرێتەوە لەلایەن [[:en:Turbojet|مەكينەى خێرا]] تێپەردەبێت بەناو پەرەکان([[:en:Combustion chamber|بەناو ژوورى سووتان]]) . لەپاشان دەتوانین وادابنێین کە  مەکینەى تۆربینى هەروەک مەکینەى خێرا بەکاردێت بۆ پالپێوەنانى پانکەى سۆنده, کە هەردووکیان بەشدارى دەکەم لە پاڵ پێوەنانەکە.

== ڕێژەى تێپەر ==
(BPR)ڕێژەى لاڕ لە[[مەکینە]]ى تۆربینى ڕێژەیەکە لەنێوان ڕێژەى ڕۆیشتنى گشتیى بوارى لاڕ بۆ ڕێژەى ڕۆیشتنى چوونە ناو ناوکەکە. ١٠:١ ڕێژەى لاڕى، بۆ نموونە، ڕێگا کە ١٠ کگم هەوا ، کە لەگەل تێکرایى ڕێژەى کەبەیەکەوە ڕێژەى فشارى (BPR) مەکینەى تۆربۆفان عادەتەن وا دەناسرێت بەگوێرەى گشتى وە پلەى گەرمیى دەروازەى پەرەکە وە ڕێژەى فشارى هەوادار هۆکارى داڕژتنى     وەرگرتراوە لە پێکهاتەکانى پانکەى تۆربینى بە پێى ئەوەى کە  (BPR) گرنگن. سەرەراى بەتوانایى بلندى بۆ پالپێوەنان تایبەتمەندیى بەتوانایى گشتى زۆرى دەداتێ بۆ تۆربینەکان.ئەوە رێیان پێدەدات بۆ دەرچوون لەگەل مەکینەى تۆربینى لەسەر پلاندانان کە ئاڕاستەى کەم (SFC)کردنەوە بەکارهێنانى سووتەمەنى دياريكراو نيشان دەدەن (BPR) لەگەڵ زياد كردنى (BPR) هەروەها دەتوانرێت دووبارە بکرێتەوە بۆ پێکهاتەکانى پانکە بەرزکەرەوە کە رۆیشتنى هەواى پانکە دوورە لە مەکینە وە ناڕواتە ناو ناوكى مەکینە..

 (BPR)بەرز بەکارهێنانى سووتەمەنى کەمتر دەستەبەردەکات بۆ هەمان پاڵ پێوەنان.

ئەگەر هەموو تواناى گاز لە تۆربینى گازى بگۆڕدرێت بۆ وزەى جووڵەیى لە لووتێکى پاڵپێوەنان، فڕۆکەکە زياتر دەگونجێت بۆ خێراییى سەرووى خێرایى دەنگى بڵند.

ئەگەر هەموو بگوازرێنەوە بۆ بارستەیێکى گەورەى جوداى هەوا لەگەڵ وزەى جووڵەیى کەم، فڕۆکە زياتر دەگونجێت بۆ خێرایى سفر (دەسووڕێتەوە).

بۆ خێرایى لەناوەڕاست، تواناى گاز دابەشدەکرێت لەنێوان بوارى هەواى جودا و ڕۆیشتنى گازیى تۆربینى بەناو سۆندەى تایبەت بە ڕێژەیێک کە دەگونجێت لەگەڵ كاركردنى فڕۆکە .

هەروەها سەیرى باشترين بکەین  لەنێوان ڕۆیشتنى بارستەى گشتى و خێرایى هەروەها لەگەڵ پەروانە و ڕۆتۆڕى هەلیکۆپتەر لەلایەن بەراورد كردنى ديسك بار كردنى توانا.

بۆ نموونە هەمان کێشى هەلیکۆپتەر دەتوانێت پشتگیر بکرێت لەلایەن مەکینەیێکى تواناى بڵند و ڕۆتۆڕى تیرەى بازنەى بچووک ، چونکە سووتەمەنى کەمتر بەدەست دەهێنرێت،وە تواناى  مەکینەى کەمتر و ڕۆتۆڕى گەورەتر لەگەڵ خێرایى نزمتر بەناو ڕۆتۆڕەکە.

== توانايى ==
لەوەتەى [[:en:Propulsive efficiency|توانايى پالپێوەنان]]  كارى خێرایى هەوایە بە ڕێژەى  چواردەور گرتنى هەوا، پانکە زۆر كاران بۆ خێراییى خواروو، فڕۆکەى جێتى پاک بۆ خێراییى بڵند، و پانکەى سۆندیى لە ناوەڕاستن.مەکینەى تۆربینى بەم جۆرە كاراترين مەکینەیە لە مەوداى خێرایى لە نزیکەى (٥٠٠ بۆ ١،٠٠٠)كم لە کاتژمێرێک (٣١٠ بۆ ٦٢٠ ميل لە کاتژمێرێک)،ئەو خێرایەیە کە لە زۆربەى فڕۆکەى بازرگانى بەکاردێت. مەکینەى تۆربینى قەراغێکى بەتوانایى دەهێلێتەوە بەسەر فڕۆکەى جێتى پاک بە خێرایەک سەرووى [[:en:Supersonic speed|خێرايى دەنگە]] بە نزیکەیى (١.٦ماخ) (١،٩٦٠.١ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێک؛ ١،٢١٧.٩ ميل لە کاتژمێرێک.).

لە مەکینەى خولانەوەى سفرى  (خێرایى مەکینەى تۆربینى) گازەکان خێراتر دەکرێن کە پلەى گەرمیان بڵندە وە  فشاريان بڵندە لەرێگەى فراوانى [[:en:Propelling nozzle|سۆندەى پاڵپێوەنان]]  و هەموو  وزەى پاڵپێوەنانەکە بەرهەم دەهێنێت. کۆمپرێسەرەکە هەموو تواناى ميكانيكى دەمژێت کە بەرهەمى هێنا لەلایەن تۆربینکە.

لە  داڕژتنى  لاڕى ,تۆربینى زیادە وا کاردەکەن کەپال بە پانکەى هەوا دەدەن کە هەوا خێرا دەکات بۆپشتەوەى کە لەپێشەوەى مەکینەکە.لە داڕژتنێکى تێپەڕینى بەرز، پانکە و لووتى سۆندە زۆربەى پاڵپێوەنانەکە بەرهەم دەهێنن. توربۆفان  پەیوەندى هەیە بە تۆربین لە بنەما چونکە هەردووکیان هەندێک تواناى گازى تۆربین گازى دەگوازنەوە,بە بەکار هێنانى ئامێرى زیادە. بەجێ هێشتنى کەمترین بەشى گەرمى تا بگۆڕێت بۆ وزەى جووڵەیى. توربۆفان قۆناغێکى ناوەندى تۆربینە خێراکانە, کە هەموو [[پاڵ پێوەنان]]ەکانیان لە گازى گزوزەوە وەر دەگرێت.(بە شێوەیەکى نموونەیى ١٠٪ يان کەمتر).

== پالپێوەنان ==
لەو کاتەى مەکینەى تۆربۆجێت هەموو دەرهاتى مەکینە بەکار دەهێنێت بۆ بەرهەم هێنانى وزەى پاڵپێوەنان لە شێوەى گاز خێراییى-بەرزه ،هەواى تۆربۆفان  لاڕێى خێراییى-نزمى سارد بەرهەم دەهێنێت لەنێوان (٣٠٪ و ٧٠٪) وە بەگشتى پاڵ پێوەنانى تەواو بەرهەمى هێنا لەلایەن سیستەمێکى تۆربۆفان

FN=ṁeᶹhe-ṁv+BPR(ṁcᶹf)

لەکاتێکدا:

'''''ṁ&lt;sub&gt; e&lt;/sub&gt;'''''= ڕێژەى گشتى ڕۆیشتنى گزوزى سۆزشى گەرم لە مەکینەى ناوك.

'''''ṁ&lt;sub&gt;o&lt;/sub&gt;'''''=ڕێژەى گشتى ڕۆیشتنى هەواى تەواو بۆ ناو تۆربۆفان.

'''''ṁ&lt;sub&gt;c&lt;/sub&gt;'''''= ڕێژەى گشتى هەواى ناوەکى بۆ ناو مەکینەى سەرەکى.

'''''ṁ&lt;sub&gt;f&lt;/sub&gt;'''''=ڕێژەى گشتى هەواى  ناوەکى کە  تێدە پرێت لە مەکینەى سەرەکى.

'''''v&lt;sub&gt;f&lt;/sub&gt;'''''= خێرایى ڕۆیشتنى هەوا تێدەپەڕێت لەدەورى مەکینەى سەرەکى.

'''''v&lt;sub&gt;he=&lt;/sub&gt;'''''خێرایى گزوزى گازى گەرم لە مەکینەى سەرەکى.

'''''v&lt;sub&gt;o&lt;/sub&gt;'''''= خێرایى گشتى هەواى تەواو = خێرایى ڕاستى فڕۆکە.

'''''BPR'''''= ڕێژەى تێپەڕ.

== ژاوەژاو ==
زۆربەى ئەو هەوایەى کە دەڕوات بەناو  تۆربۆفانى بەرز ئەو ڕۆیشتنەیە كه خێرایى کەمە : هەتا ئەو کاتەى کۆى کردەوە لەگەڵ گزوزى مەکینەى خێرایى زۆر بڵندتر ، خێرایى گزوزى ناوەراست تارادەیەکى زۆر خوارووترە لە تۆربۆجێتى پاک.

ژاوەژاوى مەکینەى تۆربۆجێت  بەوەباوە کە خێرایى گزوزى بڵندە، بۆیە مەکینەى تۆربۆفان بێدەنگتره لە فڕۆکەى جێت هەمان پاڵ پێوەنان، و ژاوەژاوى فڕۆکەى جێت چیتر سەرچاوەى باو نیە.ژاوەژاوى مەکینەى تۆربۆفان بڵاو دەبێتەوە لەڕێى دەروازەک  كه بەڕێى لووتى یەکەم و جۆگەى لاڕ. سەرچاوەى ژاوەژاوى دیکە وەک پانکەن و کۆمپرێسەر و تۆرباین.

ژاوەژاوى پانکە ژاوەژاوێکى بەئاوازبە پشت دەبەستێت بە خێرایى خولانەوەیى پانکە:

١-لە خێرایى خواروو، هەروەک لەکاتى نزيكبوونه وه، ژاوەژاوى هەوادار دەگەرێتەوە بۆ کارلێک كردنى تیغەکان لەگەڵ ڕۆیشتنى شێواو کە دەرزى لى دەدات لە مەکینەکە.

٢-لە پلەى گەرمى بەرز لە مەکینە ، هەروەک لە وازهێنان ، سەرەنوکى پانکه سەرووى خێرایى دەنگە. وه ئەمە رێگە  دەدات بەجۆگەى هه وا داخراو وه توند دەدات  بڵاو ببنەوە ؛ ئەم ژاوەژاوەیە ناسراو بە &quot; گیزە &quot; .

 '''رۆیشتنى هەوایى'''

بۆنموونە بۆ پارێزگاریکردن لە هەمان چوونە ژوورەوە وەک هەمان پاڵ پێوەنانى پوختە (واتە هەمان پاڵ پێوەنانى دياريكراو). ڕۆیشتنى لاڕ دەتوانێت تەنها زياد بکرێت ئەگەر پلەى گەرمى دەروازەى پەرەکە زۆر بڵند نیە تا قەرەبوو بکاتەوە بۆ بچووکترین ڕۆیشتنى سەرەکى. لە وانەیە لە ئایندە رێگە بدات بە گەشەپێدانى تەکنەلۆجیا ساردکردنەوە [ساردبوونەوەى/مادەکان]   بە پلەى گەرمیه ك بڵندتر بۆ دەروازەى پەرەکە ، کە پێویستە بەهۆى پلەى گەرمى بەرز لە هەوا ساردکەرەوە، کەئەنجامە بەهۆى  زۆر بوونى ڕێژەى فشارى بە تێکرایى.

== جۆرى باو ==

=== لاڕى خوار تۆربۆفان ===

پانکەى تۆربۆفان پالپێوەنانى بەرز ئاراستەى دياريكراوى هەیە، کە بەرەو پێشبردنى تا ڕادەیەک ڕێژەى فشارى بڵنده، بەم جۆرە،خێرایى بڵند (تێکەڵ يان سارد) . پێویسته رۆیشتنى هەوایى سەرەکى گەورە بێت بە گوێرەى پێویست تا تواناى ناوكى پێویست بدات تا هەوادارەکە بهاژوات. دەتوانرێت  ڕێژەى لاڕ بەدەست بهێنرێت لەلایەن بەرز کردنەوەى پلەى گەرمى چونە ژوورەوەى تۆربینى بەرز. بۆ روونکردنەوەى یەک لایەن لە چۆنیەتى تێکەلاوبونى مەکینەى تۆربینى لەمەکینە تۆربۆجێت، لەوانەیە بردراورد بکرێت هەروەک لە هەڵسەنگاندنى [دووبارە کارپێکردن]، لە هەمان  رۆیشتنى هەوایى.لە هەمان رۆیشتنى هەوایى (بۆ پاهێنانە ناوێکى باو بهێڵێتەوە) وەکە هەمان پاڵ پێوەنانە پوختە (واتە هەمان پاڵ پێوەنانە دياريكراو).پارێزگاریکردن لە ڕێژەى بەربلاو بۆ نموونە هەمان پاڵپێوەنانى پوختە(واتە هەمان پاڵ پێوەنانە دياريكراو). ڕۆیشتنى لاڕ ناتوانرێت زياد بکرێت ئەگەر پلەى گەرمیى دەروازەى پەرەکە زۆر بڵند نەبى  تا قەرەبووى ڕۆیشتنى سەرەکى بچوکتر بکاتەوە.پارێزگاریکردن لە ڕێژەى بەربلاو بۆ نموونە هەمان پاڵپێوەنانى پوختە(واتە هەمان پاڵ پێوەنانە دياريكراو). ڕۆیشتنى لاڕ ناتوانرێت زياد بکرێت ئەگەر پلەى گەرمیى دەروازەى پەرەکە زۆر بڵند نەبى  تا قەرەبووى ڕۆیشتنى سەرەکى بچوکتر بکاتەوە.

'''پاش سوتانى تۆربینى'''&lt;br /&gt;لەوەتەى ١٩٧٠ ، زۆربەى مەکینەى جەنگاوەرى فڕۆکەى جێت [نزم/ناوەند] لاڕى توربۆفان بوون لەگەڵ گزوزێکى تێکەڵ.

دەبێت لووتى ئەندازەى گۆڕاو بکرێتەوە  لە ڕووبەرێکى گەورەتر تا ڕۆیشتنى قەبارەى زیادە جێ بکاتەوە کاتێک سووتان روودەدا.

سوتان زۆرجار دروست دەکرێت تا پاڵ پێوەنانێکى گرنگ بدات بۆ دابەزین ، بەڵام زۆر سووتەمەنى توندە. لە ئەنجامدا، [سوتان] دەتوانرێت تەنها بەکار بهێنرێن بۆ بەشى كورتى ئەرکێک.

پێچەوانەى [سۆزشى سەرەکى]، ئەو شوێنەیە کە پەرەکانى  تۆربینى نابێت زيان پێ بگەیەنرێن لەلایەن پلەى گەرمى بەرز، سوتان دەتوانم بەکار بخەم لە زۆرترینى نمونەیى (پێوانەیەکى گونجاو) پلەى گەرمى.

٢١٠٠K/٣٧٨٠RA/٣٣٢٠F/١٨٢٦c لەنێوان

چاک کراوەى سووتەمەنى

كرداريى تەواو: ڕێژەى هەوا، ڕۆیشتنى گشتى سووتەمەنى بۆ ڕۆیشتنى پانکەى دياريكراو هەمانە، بەپێى پاڵ پێوەنانى دياريكراوى وشكى مەکینە. لەگەڵ ئەوەشدا، پاڵ پێوەنانى بەرزى تۆربینى دیاریکراوە . بەپێى ئەو پێناسەیە ڕێژەى فشارى لووت بڵندى هەیە،  کەدەبێتە هۆى بەرزکردنەوەى پاڵ پێوەنانى پوخت پاش[سوتان] ، بۆیە نزمبوونى بەکارهێنانى سووتەمەنى دياريكراو (ئێس ئێف سى). لەگەڵ ئەوەشدا، مەکینەى پاڵ پێوەنانى بڵندى دياريكراو (ئێس ئێف سیێ)كى وشكى بڵندیان هەیە.

=== شەفتى تاكى تۆربینى ===
هەرچەندە دوور لە باوەوە، شەفتى-تاكى تۆربینى لەوانەیە سادەترین ڕێکخستنە، پێکدێت لە کۆمپریسینگى هەوادارێک و کۆمپرێسەرى فشارى-بەرز هاژۆراو لەلایەن یەک پەرەکەى تاك، هەموو لەسەر هەمان شەفت.

=== پەرەى فشارى-بەرز ===
زۆربەى بەکارهێنانى توربۆفانى مەدەنى بەتوانایى-بەرز،٢ قۆناغى هه يه تا بهاژوات. [[:en:CFM International CFM56|٥٦ CFM نێودەوڵەتى]] بۆچوونێکى بەدیل بەکار دەهێنێت: قۆناغى-تاك، یەکەى كارى بەرزه. لەو کاتەى ئەم بۆچوونە لەوانەیە کەمتر کارابێت، پاشەکەوت كردن هەیە لەسەر سارد بوونەوەى هەوا، کێش و خەرجى.

=== پەرەى فشارى نزم ===
توربۆفانى هاوچەرخى  مەدەنى پەرەى( ئێل پى)قۆناغى فرەى هەیە (بۆ نموونە، ٣،٤، ٥، ٦، ٧). ژمارەى قۆناغەکان پشت دەبەستێت بە ڕێژەى لاڕى لەسەر مەکینە. لەوانەیە پانکەکە ژمارەى قۆناغ کەم بکاتەوە [ ئێل پى تى ] لە هەندێک داوا كردن. بەهۆى زۆر ڕێژەى لاڕى بەکار هێنان، توربۆفاى سەربازى تەنها یەک يان دوو قۆناغى پەرەکەى( ئێل پى) پێویست دەبێت.

== سەرەتایى توربۆفان ==
[[File:Rolls_Royce_Conway_Mk508_(1959)_used_in_Boeing_707-420_at_Flugausstellung_Hermeskeil,_pic1.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rolls_Royce_Conway_Mk508_(1959)_used_in_Boeing_707-420_at_Flugausstellung_Hermeskeil,_pic1.JPG|وێنۆک|خولانەوەى{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3ARolls_Royce_Conway_Mk508_%281959%29_used_in_Boeing_707-420_at_Flugausstellung_Hermeskeil%2C_pic1.JPG%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C%D8%AE%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%89 |date=ئابی ٢٠٢١ }} تۆربۆفان لێوەيێك لەفرۆكەى( ٧٠٧ ). چوونە دەرەوەى هەوا لاڕێى لێوى پەڕەكەكان لەو كاتەى گزوزەكە دەردەچێت لە ناوك كە لە لووتى ناوەنديەوە. ئەمە فلوتەد [جەتپيپە] كە ڕێگەيەكە بۆ كەمكردنەوەى دەنگ دروستكرا  لەلايەن( فرێدريك گريتۆرەكس) لە (رۆللس-رۆيك)]]
مەکینەکانى تۆربۆجێت سەرەتا  زۆر كارا نەبوون بۆ بەفیرۆچوونى سوتەمەنى چونکە ڕێژەى فشار بە تێکرایى لەگەل  پلەى گەرمیى دەروازەى پەرەکە ئەو کاتە بەتوندى سنووردار بوون بەهۆى تەکنەلۆجیایى ئەو كات.

یەکەم مەکینەى توربۆفان ، کە كار دەکات تەنها لەسەر جێگەى تاقیکردنەوە، ئەڵمانى (دایملەر-بەنز دى بى٦٧٠)  کە ناولێنا( ١٠٩-٠٠٧)لەلایەن وەزارەتى فڕین، لەگەڵ یەکەم كاركردن لە بەروارى (٢٧ ئايار ١٩٤٣) لەدواى تاقى کردنەوەکە [توربۆماچینەر] مۆتۆڕێکى کارەبایى بەکار دەهێنن،کە ئەنجام درابوو لە ( ١ نيسان ١٩٤٣)پەرەسەندنى مەکینەکە پشتگوێخرا، گرفتەکانى چارەسەرنەبوو، هەروەک بارودۆخى جەنگ خراپترى كرد لە ئەڵمانیا.

ماددە باشەکان، و پێشەکیەک لەسەر کۆمپرێسەرى دووانە، هەروەکو ( بریستەل ئەولیمپوس)JT وە مەکینەى( پرات و ويتنى٣)

ڕێژەى فشارى بە تێکراى زيادى كرد لەگەڵ ئەوەشدا توانايى گەرمى  بۆ مەکینەکان.  لەگەڵ ئەوەشدا توانايى پالپێوەنانیان هەژار بوو، چونکە توربۆجێتى پاک خێرایەکى بڵندى دياريكراو لەگەڵ گزوزى پالپێوەنانیان هەیە، کە باشتر دەگونجێرێت بۆ فڕینى سەرووى خێرایى دەنگ.

== چاک بوون ==

=== وونەى دايناميكى هەوایى ===
[[:en:Aerodynamics|دايناميكى هەوايى]] تێکەڵەیێکى [[:en:Speed of sound|سەبسۆنيكە]]، نزیکە لە خێرایى دەنگ سەرووى خێرایى دەنگ لەسەر تاك کۆمپرێسەرى پانکه/گاز دەخشێت لە توربۆفانى هاوچەرخ. پێویسته پارێزگارى له رۆیشتنى هەوا  لەدواى تیغەکان کە لە نێو سنووره نزيك بهێڵنەوە دژى فشارى زياد, ئەگینا هەوا دەگەرێتەوە.

=== تەکنەلۆجیا پەرەکان ===
جێبەجێکردنى پلەى گەرمیى زيادى کردووە لە پەرەکانى پانکه بەهۆى پەرەسەندنى كردارى دروست كردن،وە داڕژتنى سارد بوونەوە ، بەرگى بەربەستى گەرمایى، و تێکەڵاوکردنى كانزا. سووڕکارکردن، پلەى گەرمیى دەروازەى تۆربین (H,P) گرنگى کەمترە لە پلەى گەرمیى دەروازەى ڕۆتۆڕى ([RIT ])، لەدواى پلەى گەرمیەکە نزم دەبێتەوە لەرێى بەشى نەگۆراو. هەرچەندە مەکینەى هاوچەرخى لووتکە (ئار ئاى تى سى) فەرمانەکەییان هەیە دەگاتە(١،٥٦٠ [°ك]) (٢،٨٤٠ [°ف])، ئەو پلەى گەرمیانە تاقینەکرایتەوە تەنها بۆ کاتێکى كورت لەماوەى هەستانى فڕۆکە لەسەر مەکینەى مەدەنى.كانزاى (پۆلیکریستاللین) بەکارهات بۆ دروستكردنى پەرە، بەڵام [[:en:Materials science|پەرەسەندنى زانستى]] ماددە ڕێى دا کە پەرە دروست بێت لە بلوورى كانزايى .بەم دواییە [[:en:Single crystal|بلوورى تاك]] وا کاردەکات لە پلەى گەرمیەک  بڵندتر لە پلەى گەرمیى شێواندن. ئەم تێکەڵاوکردنى کانزایانە بۆ [[:en:Nickel|نيكل]] بەکار دەهێنرێن لە پەرەى (H,P) لە زۆربەى مەکینەى فڕۆکەى جێتى هاوچەرخ. دەروازەى تۆربین سارد دەبێتەوە لە (H,P) لە نزمترين خالى تواندنەوە بەیارمەتى هەوایى کۆمپرێسەرەوە ، تێ پەڕێنى [سوتان] و دەچێتە ناو تيغى ناوبۆش يان باغا.لەدواى هەڵگرتنەوەى  گەرمى، هەواى سارد بوونەوە فڕێ دەدرێتە چەمى گازى سەرەکى وە قۆناغى دەروازەى خواروەوە   ئەگەر پلەى گەرمیى ناوچە  نومبێت بە گەرمیێکى گونجاو. 

لە هاوين ٢٠١٧ لە بناغەى( ناسە گلێن) لە کلییڤلاند، ئۆهایۆ، پرات تاقى کردنەوەى تەواوکرد کە لەسەر پانکەى نزم بەڕێژەى فشارى(١٠٠٠پى يوو ) هەروەک خولانەوەى کراوە بەلام لەگەڵ تيغى کەمتر .

کێشە و قەبارەى ناسل کەم دەکرێتەوە بەهۆى دەروازەى جۆگەى كورت، ئەمەش وادەکات خولانەوەى  بارستەى دايناميكى هەوایى بلنتر بێت لە پەرەکانى کەمت ر وە بۆشایى کەمتر بەجێ دەهێڵێ بۆ دەنگ ، بەڵام پانکەى نزمکردنەوەى فشار ڕێژەى هێواشترە. سیستەمى (يو تى سى) تاقیکردنەوەى زەویى دەکات لە ناوچەى فراوان لە ٢٠١٩.

(سافرەن) لەوانەیە بتوانێت (١٠–١٥٪)تر لە توانايى سووتەمەنى بگەیەنێت لە ناوندى(٢٠٢٠) لەپێش گەیشتن بۆ هێل ، پێویستە ئەوانە لاببەى:

تا ڕێژەى لاڕێ زياد بكات بۆ (٣٥:١) لە جياتى ( ١١:١ ) بۆ( بازى سى ئێف ئێم)، ئەوە خولانەوەى پانکەى کراوە دەر دەخات

پێشکەوتنى مۆدەلینگ وه ماددەى بڵند لەهێزى دياريكراو لەوانەیە یارمەتى بدەن ئەوى سەر بکەوێت  کە هەوڵى پێشوو سەر نەکەوت. کاتێک ئاستى دەنگ دەکات لە نێو پێوانەى هەنووکە دەبن و وەکو مەکینەى باز،سووتەمەنیى بەردەست دەبێت خوارووتر لە ( ١٥٪) بۆیە (سافرەن) تاقى دەکاتەوە، لەرەلەرو و پێکردن، لەو کاتەى کەهێشتا یەکخستنى پانکەکە هەروەک پێشبرکێکە.

== پیشەسازەکان ==
وتارى سەرەکى: ليستى کۆپانیاى پیشەسازى بۆ تۆربۆفان

بازاڕى مەکینەى تۆربۆفان زاڵ دەبێت لەلایەن  کۆپانیاى [[:en:General Electric|جەنيراڵى كارەبايى]]،( [[:en:Rolls-Royce Holdings|رەولز رۆيس]] و [[:en:Pratt &amp; Whitney|پرات و ويتنى]])، لە پێى بەشى بازاڕ. کۆپانیاى جەنیراڵ کارەباییى (سنێکماى )فەرەنسى  پرۆژەکى هاوبەشیان هەیە,[[:en:CFM International|(سى ئێف ئێم) نێودەولەتى]].هەروەها(پرات و ويتنى) پرۆژەکى هاوبەشیان هەیە [[:en:International Aero Engines|مەكينەى هەوايى نێودەولەتى]] لەگەڵ کۆپانیاى هەوایى يابانى بۆ مەکینەکان  وە تایبەتە بە مەکینەى [[:en:Airbus A320 family|ئێربەس (٣٢٠).]] پرات و ويتنى و جەنەراڵى کارەبایى پرۆژەکى  هاوبەشیان هەیە،کە کۆپانیاى (مەکینە هاوپەیمان ) دەفرۆشێت کۆمەلێک لە مەکینە فڕۆکە هەروەکو [[:en:Airbus A320 family|ئێربەس]]

[[:en:Airbus A320 family|A٣٨٠]].

بۆ فرۆکەى [[:en:Airliner|نەفەرهەڵگر]] و [[:en:Cargo aircraft|فڕۆكەى بار،]]&lt;nowiki/&gt;ژمارەى ئوتومبێلى خزمەتگوزارى لەسالى (٢٠١٦)نزیکە لە  (٦٠،٠٠٠ )مەکینە و دەبێت گەشە پێ بسێنن بۆئەوەى بگاتە (١٠٣،٠٠٠) لەسالى( ٢٠٣٥) لەگەڵ (٨٦،٥٠٠ )گەیاندن بەگوێرەى [[:en:FlightGlobal|فڕين جيهانى]]. زۆربەى مەکینە پاڵ پێوەنانى مامناوەندیان دەبێت بۆ [[:en:Narrow-body aircraft|فڕۆكەى پەيكەرى تەسك]] لەگەڵ (٥٤،٠٠٠ ) گەیاندن، بۆ زوو دەرچوونێک لێوە گەشە دەسێنێت( ٢٨،٥٠٠ )بۆ(٦١،٠٠٠ ).

مەکینە پاڵ پێوەنانى-بەرز بۆ [[:en:Wide-body aircraft|فڕۆكەى لەشى فراوان]]،کە بەهاى( ٤٠–٤٥٪) لە بازاڕ کە بەهاى ئەوەندەیە ، لە (١٢،٧٠٠) مەکینە گەشە دەسێنێت  بۆ سەر( ٢١،٠٠٠) لەگەڵ (١٨،٥٠٠ ) گەیاندن. مەکینەى [[:en:Regional jet|فڕۆكەى جێتى هەرێم]] گەشە دەسێنێت کە بارستەى لەخوار( ٢٠،٠٠٠) پاوەند (٨٩ کیلۆ نيوتن) لە(  ٧،٥٠٠) بۆ( ٩،٠٠٠) و زوو دەرچوونى وە مەکینەى تۆربینى فرۆکە نەفەرهەڵگر زياد دەکەن لە (٩،٤٠٠ )بۆ ( ١٠،٢٠٠) . پێویستە (سى ئێف ئێم ) لە [[بازاڕ]] هەبێت ڕابەر بکرێت بەرێژەى( ٤٤٪ ) لەپاشان پرات و ويتنى بەرێژەى ( ٢٩٪ )وە پاشان

لەوان. (رەولز رۆیس و جەنەراڵى کارەبایى) بەرێژەى( ١٠٪) هەریەک لەمانە.

== تایبەت بە بابەتێک ==
لەدواى سوتان

سوتانى زیادە لە دەروازەى لووتى کۆتایى (هەروەها ناوند دووبارە گەرمکردنەوە).

سوتان لە مەکینەى تۆربۆفانى نزم.

قۆناغى تێکڕاى بارهەلگر.

نەگۆڕ × (پلەى گەرمیى دەلتا) / [ (خێرایى پەر) ×(خێرایى پەر) × (ژمارەى قۆناغ).

لادان

بوارى هەوا کە بەتەواوى تێ دەپەڕێت لە سیستەمى پەستانى سەرەکى ،سوتان وسیستەمى تۆربینى.

ڕێژە تێپەڕ

تێپەڕینى هەوا/ پەستانى ناوك لە دەروازەى تێپەڕینى هەوا.

ناوك

مەکینەى تۆربۆ ڕەفتار دەکات لەگەڵ ئەو بوارەى کە تێدەپەڕێت بەناو سوتان.

توانايى ناوك

تواناى شەفتى بەجێماو لە فراوان بوونى تۆربینى نمونەیى بۆ فشار بۆ  هەرچواردەوردا لەدواى کەم کردنەوە تواناى پەستانى ناوك.

وشك

سوتان (ئەگەر ئامادەبوو) نەک ئەگەر رووناكبى.

ئى گى تى

پلەى گەرمیى گاز دەرچوو.

ئى پى ئار

ڕێژەى فشارى مەکینە

پانکە

تۆربۆفان (ئێل پیى) کۆمپرێسەر

ڕێژەى فشارى پانکە

سەرجەمى دەرچوو [فشار/ناوەکى] گەیاندن فشارى گشتى

فلێکس پلەى گەرمیى

بەکارهێنانى پلەى گەرمیى بەرزى هەواى ئاشكرا بەشێوەیەکى دروستکەر .

پێکهێنەرى گاز

ناوكى مەکینە

پالپێوەنانى (ئیچ پى)

پالپێوەنانى فشارى بەرز (هەروەها ئێچ پى سى)

(ئیچ پى) تۆربین

تۆربینى فشارى بەرز

(ئاى ئى پى ئار)

ڕێژەى فشارى مەکینە بەتەواوى

پالپێوەنانى (ئاى پى)

کۆمپرێسەرى فشارى ناوەندى (هەروەها ئاى پى سى)

تۆربینى (ئا پى)

پالپێوەنانى (ئێل پى)

کۆمپرێسەرى فشارى نزم هەروەها ( ئێل پى سى)

تۆربینى (ئێل پى)

تۆربینى فشارى نزم هەروەها (ئێل پى تى)

ڕێژەى فشار بە گشتى

پالپێوەنانى گشتى دەروازە (فشار/ گەیاندنى فشارى ناوەکى تەواو)

بەکارهێنانى سووتەمەنیى دياريكراو (ئێس ئێف سى))

سووتەمەنى تەواو دەروات / پالپێوەنانێکى خاوێنە(هەروەک خێرایى فرۆکە/بەتوانایى گەرمایى)

هەلگرتنى

خێراکردن، نيشانى كرد لە دواخستنێک.

فشارى نەگۆڕ

فشارى شلەکە کە پەیوەندى نیە لەگەڵ جوولەى بەڵام لەگەڵ رەفتارى.

پاڵ پێوەنانى دياريكراو

پاڵ پێوەنانى پاک/رۆیشتنى هەوایى  دەروازە.

بەتوانایى گەرمى

ڕێژەى بەرهەمهێنانى جولە [[وزە]]/ وزەى سوتەمەنى.

رۆیشتنى سوتەمەنى بە گشتى

سوتان (هەروەها هەر سوتانێک)  ڕێژەى رۆیشتنى سوتەمەنى (وەکlb/s or g/s

فشارى گشتى

فشارى نەگۆڕ کۆ زاراوەى جووڵە وزە.

{{پۆلی کۆمنز|Turbofan engines}}
{{تووڵی دەروازە|فڕین|وزە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>odxb5j7tl3056e0h00ynysxixuz3zni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارۆکەی ماکێماکێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161195</id>
    <revision>
      <id>1706001</id>
      <parentid>1540200</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2015" sha1="jjmegt0kou41hivj0emr9z5fkee70zt" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{شێواز}}
}}
[[پەڕگە:Makemake with moon.JPG|وێنۆک|ھەسارۆکەی ماکیماکی لەلایەن [[تەلیسکۆپی بۆشاییی ھەبڵ|تەلیسکۆبی ھەبڵەوە]] وێنە گیرایە]]

'''ماکیماکی''' ھەسارۆکە (ھێما: [[file:Makemake symbol (bold).svg|16px|🝼]];&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |نووسەر= JPL/NASA |ڕێکەوت= ٢٢ی نیسانی ٢٠١٥|وێبگە= Jet Propulsion Laboratory |سەردێڕ= What is a Dwarf Planet? |ڕێکەوتی سەردان= ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Makemake) ھەروەھا بەناوبانگە بە '''١٣٦٤٧٢ میکمیک''' ئەو ھەسارۆکەیە سێیەم [[ھەسارۆکە]]یە بەپێی قەبارە لە [[کۆمەڵەی خۆر]]، ھەروەھا یەکەکە لە تەنە گەورەکانی [[پشتوێنی کویپێر]]، ھەروەھا تیرەکەی سێ لەسەر چاری ھەسارەی [[پلووتۆ]]یە

[[پەڕگە:Makemake hubble.png|وێنۆک|وێنەکی ھەسارۆکەی ماکێماکێ لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

* [https://solarsystem.nasa.gov/planets/dwarf-planets/makemake/in-depth/ ماکێماکێ لە ماڵپەری ناسا]

{{کۆمەڵەی خۆر}}


{{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|زانست}}
{{پۆلی کۆمنز|136472 Makemake}}

{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:گەردوون]]
[[پۆل:گەڕەستێرە کورتەباڵاکان]]
[[پۆل:کۆمەڵەی خۆر]]
[[پۆل:تەنە فەلەکییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٥ دۆزراونەتەوە]]
[[پۆل:تەنە ئاسمانییەکان]]
[[پۆل:سیستمی خۆری]]</text>
      <sha1>jjmegt0kou41hivj0emr9z5fkee70zt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارەی شەموولە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161209</id>
    <revision>
      <id>1706009</id>
      <parentid>1408785</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:39:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4228" sha1="ei0qqhl8tk5eskeu5frqr0ptpww12xz" xml:space="preserve">{{شێواز}}
{{تێک نەچێ|ھەسارەی بچووک}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:300px;&quot;
|+ ھەسارە شەموولەکان بەپێی بڵاوکراوەی یەکێتی فەلەکناسانی نێودەوڵەتی
|-
|colspan=3|[[پەڕگە:Ceres - RC3 - Haulani Crater (22381131691).jpg|150px]]{{ھن}}{{چینی ناوەند}}سیریز (١٨٠١){{کۆتایی}}
|colspan=3|[[پەڕگە:Pluto in True Color - High-Res.jpg|top|150x150px]]{{ھن}}{{چینی ناوەند}}[[پلووتۆ]] (١٩٣٠){{کۆتایی}}
|-
|colspan=2|[[پەڕگە:Eris and dysnomia2.jpg|100px]]{{ھن}}{{چینی ناوەند}}[[ئیریس (ھەسارۆکە)|ئیریس]] (٢٠٠٥){{کۆتایی}}
|colspan=2|[[پەڕگە:Makemake with moon.JPG|100px]]{{ھن}}{{چینی ناوەند}}[[ھەسارۆکەی ماکێماکێ|ماکێماکێ]] (٢٠٠٥){{کۆتایی}}
|colspan=2|[[پەڕگە:Haumea_Hubble.png|100px]]{{چینی ناوەند}}[[ھاومی (ھەسارۆکە)|ھاومی]] (٢٠٠٤){{کۆتایی}}
|-
|}

'''ھەسارەی شەموولە''' بەو ھەسارۆکانە دەگۆترێ کە [[یەکێتی فەلەکناسانی نێودەوڵەتی]] لە ساڵی ٢٠٠٦ بەو ھەسارۆکانەیان دەگۆت کە تەنی ئاسمانین و لە دەوری [[خۆر]] دەخوولێنەوە یاخوود لە دەوری [[ئەستێرە]]یەک لە کۆمەڵەکە، ئەو ھەسارە شەموولانە [[ھەسارە]] نین و ھەروەھا [[مانگ]]یش نین ھەتا لە دەوری [[گەڕەستێرە]]یەک خوول بکەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.npr.org/2006/08/10/5631291/dwarf-planets-may-finally-get-respect|سەردێڕ= ھەسارەی شەموولە}}&lt;/ref&gt;

ئەو زاراوەیەیی '''ھەسارەی شەموولە''' لە پاشی ساڵی ٢٠٠٦ەوە سەری ھەڵدا لە کاتەکدا کە [[یەکێتی فەلەکناسانی نێودەوڵەتی]] چەند تەنێکی کۆمەڵەی خۆری دیاریکرد کە ئەو تەنانە بەشەک لە تایبەتمەندی ھەسارەیان ھەیە بەڵام ھەسارەش نین ھەروەھا مانگیش نین وە قەبارەیان ناگاتە تایبەتمەندی [[ھەسارە]]یەک ھەروەھا قەبارەشیان گەورەترە لە '''تەنە گچکەکانی کۆمەڵەی خۆر'''، ھەسارە شەموولەکان لە نێوان ئەو دوو جۆرە تەنەدان، ھەروەھا یەکەک لە زانای فەلەکی پێناسەی ھەسارەی شەموولە دەکا و دەڵێت '''ئەو ھەسارە شەموولانە بە ھەسارەی تەواو دەچن بەڵام ھەسارەش نین'''، بەڵام پاشی چەندین ساڵ ھێشتا بە تەواو پێناسەیەکی گوونجاوە نەکرایە لۆ ئەو تەنانە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://astronomy2009.nasa.gov/topics_sep.htm|سەردێڕ=ھەسارە شەمولەکان و مانگەکانیان|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100211161824/http://astronomy2009.nasa.gov/topics_sep.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوە==
{{سەرچاوەکان}}
==بەستەری دەرەکی==
* [https://www.npr.org/2006/08/10/5631291/dwarf-planets-may-finally-get-respect ڕەنگە هەسارە قەزەمەکان لە کۆتاییدا ڕێزیان لێ بگیرێت]
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4798205.stm بی بی سی نیوز: پێشنیاری پرسیار و وەڵام بۆ هەسارەی نوێ. (ئینگلیزی)]

{{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر }}

{{کۆمەڵەی خۆر}}
{{پۆلی کۆمنز|Dwarf planets of the Solar System}}

{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:گەردوون]]
[[پۆل:گەڕەستێرە کورتەباڵاکان]]
[[پۆل:کۆمەڵەی خۆر]]
[[پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا]]
[[پۆل:چەمکەکان لە ئەستێرەناسی]]
[[پۆل:ھەسارە بچووکەکان]]
[[پۆل:سیستمی خۆری]]
[[پۆل:جۆرەکانی ھەسارە]]</text>
      <sha1>ei0qqhl8tk5eskeu5frqr0ptpww12xz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارەی بچووک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161211</id>
    <revision>
      <id>1706005</id>
      <parentid>1540202</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1939" sha1="ghwx498a4nyo0x94jiz588nwkfovwhx" xml:space="preserve">{{تێک نەچێ|ھەسارەی شەموولە}}
{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{شێواز}}
}}
[[پەڕگە:Euler diagram of solar system bodies.svg|وێنۆک|[[ھێڵکاریی ئۆیلەر]] روونی دەکاتەوە جۆرە تەنەکانی کۆمەڵەی خۆر روون دەکاتەوە]]

'''ھەسارەی بچووک''' تەنێکی ئاسمانین و لە دەوری [[خۆر]] دەخوولێنەوە، ھەروەھا ئەو تەنانە ھەسارەی تەواو نین و [[کلکدار]]یش نین، یەکەم ھەسارەی بچووک دیتراوە بە ناوی [[سێریس]] لە ساڵی ١٨٠١ لەو کاتیەوە ھەتا ئێستا بە نێزیکەیی ٤٠٠٠٠٠ ھەسارەی بچووک دیترایتەوە و بەشی ھەرە زۆریشی دەکەوت ناوچەیی [[پشتوێنی کویپێر]]

== ژمارەیان ==
سەدان ھەزار ھەسارەی بچووک دیترانەوە لە [[کۆمەڵەی خۆر]] لە ساڵی ٢٠٠٩، لەو ساڵەدا بەردەوام ھەسارەی بچووک دەدیترانەوە بە جۆرەک لە یەک مانگی ساڵی ٢٠٠٩ نێزیکەی ٣٠٠٠ ھەسارەی بچووک دیترانەوە، ھەروەھا ھەتا ئێستا ١٥٠٠٠ ھەسارەی بچووک ناوی فەرمی خۆی ھەیە.

== سەرچاوەکان ==
* [https://ssd.jpl.nasa.gov/?body_count رێژە لە ماڵپەری ناسا]
* [https://minorplanetcenter.net//iau/lists/NumberedMPs.txt رێژە و ناوی ھەسارە بچووککان لە ماڵپەری وای پاک مشین]

{{کۆمەڵەی خۆر}}


{{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر }}
{{پۆلی کۆمنز|Asteroids}}

{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:گەردوون]]
[[پۆل:کۆمەڵەی خۆر]]
[[پۆل:ھەسارە بچووکەکان]]
[[پۆل:سیستمی خۆری]]</text>
      <sha1>ghwx498a4nyo0x94jiz588nwkfovwhx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزی ئێستا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161625</id>
    <revision>
      <id>1705965</id>
      <parentid>1705661</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]</comment>
      <origin>1705965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2965" sha1="flqstqm41bqy19btqim4t92i7t5rfyg" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox book
| italic title = no
| oclc =
| publisher2 =
| pub_date = ١٩٩٧ لە لایەن بڵاوکراوەی نەمەستێوە
| english_pub_date =
| media_type = {{plainlist|
* چاپ (ھاردباک و پەیپەرباک)
* کتێبی دەنگی
* پی–دی–ئێف}}
| pages =
| isbn =
| isbn_note =
| dewey =
| published =
| congress =
| preceded_by =
| followed_by =
| native_wikisource =
| wikisource =
| notes =
| exclude_cover =
| publisher =
| set_in =
| name = ھێزی ئێستا
| orig_lang_code =
| image = 81MP1hLhWOL. SL1500 .jpg
| image_size = 185px
| alt =
| caption = وێنەی بەرگی کتێبی ھێزی ئێستا.
| author = [[ئێکھارت تۆڵێ]]
| audio_read_by =
| title_orig = ھێزی ئێستا
| title_working =
| genre = [[ڕۆحانییەت]]، دەروونناسی
| translator =
| illustrator =
| cover_artist =
| country =
| language = [[ئینگلیزی]]
| series =
| release_number =
| subject = ڕۆمان
| website =
}}
'''ھێزی ئێستا: ڕێنیشاندەرێک بۆ ڕۆشنبوونەوەی ڕۆحی''' کتێبێکی [[ئێکھارت تۆڵێ]]یە. مەبەست لێی فێرکردنی ژیانە لە ساتی ئێستادا، لەگەڵ کەمکردنەوەی خەم و نیگەرانی و دڵەڕاوکێ.

لە ساڵی ١٩٩٧ بڵاو کراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;Tolle, Power of Now, 2005, p. xi&quot;&gt;Tolle, Power of Now, 2005, p. xi.&lt;/ref&gt; [[ئۆپرا وینفری]] پێشنیاری کردووە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://usatoday30.usatoday.com/life/people/2008-03-02-oprah-tolle_N.htm|سەردێڕ=لە ھێزەوە بۆ مەبەست|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; و بۆ ٣٣ زمان وەرگێڕدراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/topic/person/eckhart-tolle?8qa&amp;scp=1-spot&amp;sq=Eckhart+Tolle&amp;st=nyt|سەردێڕ=ژیاننامەی ئێکھارت تۆڵێ|دوایین=نیویۆرک تایمز|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; بەپێی خەمڵاندنێکی ساڵی ٢٠٠٩، لە ئەمریکای باکوور سێ میلیۆن دانەی لێ فرۆشراوە. لە ساڵی ٢٠١٩ لە لایەن [[دەزگای فام]] وەرگێڕدراوە بۆ زمانی کوردی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.facebook.com/Fampublication/photos/a.458556908026905/519554628593799/?type=3&amp;theater|سەردێڕ=بڵاوبوونەوەی کتێبی ھێزی ئێستا|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب|وێژە|ئەڵمانیا}}

{{کتێب-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}

[[پۆل:کتێبەکانی ١٩٩٧]]</text>
      <sha1>flqstqm41bqy19btqim4t92i7t5rfyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێربەرت جۆرج وێڵز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162199</id>
    <revision>
      <id>1705970</id>
      <parentid>1705547</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]]</comment>
      <origin>1705970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5678" sha1="pp45cyc4as4y6yyrn97q54xuog0lu5m" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی نووسەر
| ناو                  = ھێربەرت جۆرج وێڵز{{ھن}}Herbert George Wells
| وێنە                 = H.G. Wells by Beresford.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| لێدوان               =
| سەردێڕ               = وێنەی ھێربەرت جۆرج وێڵز، ساڵی ١٩٢٠
| ناوی لەدایکبوون      = ھێربەرت جۆرج وێڵز{{ھن}}Herbert George Wells
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = {{birth date|١٨٦٦|٩|٢١|df=y}}
| شوێنی لەدایکبوون     = [[کێنت]]، [[ئینگلتەرا]]
| ڕێکەوتی مردن         = {{death date and age|١٩٤٦|٨|١٣|١٨٦٦|٩|٢١|df=y}}
| شوێنی مردن           = [[لەندەن]]، [[ئینگلتەرا]]
| شوێنی ناشتن            =
| پیشە                 = [[ڕۆژنامەنووس]]، [[نووسەر]]، [[مێژوونووس]]، [[رۆماننووس]]
| زمان                 = زمانی ئیدو، ئینگلیزی
| نەتەوە               =
| ڕەگەز                =
| ڕەگەزنامە            = بەریتانی
| خوێندن               =
| شوێنی بڕوانامە       =
| سەردەم               =
| بواری کارکردن        =
| قوتابخانەی ئەدەبی    =
| کارە دیارەکان        = [[ئان ڤیرۆنیکا]]{{ھن}}[[ئامێری کات]]{{ھن}}[[جەنگی جیھانەکان]]{{ھن}}[[دورگەکەی دکتۆر مۆرۆ]]
| خەڵاتە دیارەکان       =
| ساڵانی چالاکی          = ١٨٩٥–١٩٤٦
| ھاوسەر               = ئیزابێل ماری وێڵز{{ھن}}
ئامی کاثێرین رۆبنس
| یار                  =
| منداڵەکان            = جۆرج فلیپ وێڵز(١٩٠١–١٩٨٥){{ھن}}فرانک ریچارد وێڵز(١٩٠٣–١٩٨٢){{ھن}}ئانا-جەین کینارد(١٩٠٩–٢٠١٠){{ھن}}ئەنتۆنی ویست(١٩١٤–١٩٨٧)
| خزمەکان              =جۆزێف وێڵز (باوک){{ھن}}سارا نێڵ(دایک){{ھن}}فرانک وێڵز (برا){{ھن}}سایمۆن وێڵز (نەوە)
| واژوو                =
| لێدوانی واژوو        =
| ماڵپەڕ               =
}}

'''ھێربەرت جۆرج وێڵز''' ({{بە ئینگلیزی|H. G. Wells}}؛ ٢١ی ئەیلوولی ١٨٦٦ لە [[کێنت]]، [[ئینگلتەرا]] – ١٣ی ئابی ١٩٤٦). نووسەر و چیرۆکنووسێکی ئینگلیز بوو. بەوە ناسرابوو کە لایەنێکی زانستی لە چیرۆکەکانیدا ھەبوو، کە چیرۆکەکانی زیاتر بریتی بوون لە چیرۆکی [[خەیاڵی زانستی]]، و باسی بارودۆخی جیھان دەکات لەداھاتوودا. بە یەکێک لەدامەزرێنەرانی ئەدەبیی خەیاڵیی زانستی دادەنرێت. توانی ناوبانگێکی زۆر لەڕێگەی بوارە ئەدەبییەکەی بەدەستبھێنێت، بە پێچەوانە [[ژول ڤێرن|جوڵ ڤێرن]] کە ڕەخنەی کۆمەڵایەتی زۆر لە چیرۆکەکانی گیرا.

== کارە دیارەکان ==
لە دیارترین کارەکانی ھێربەرت جۆرج وێڵز
* پیاوە شاراوەکە
* جەنگی جیھانەکان
* یەکەمین پیاوانی سەر مانگ
* جەنگ لە ھەوادا
* ئان ڤیرۆنیکا
* ئامێری کات
* دروستکەری ئەڵماس
* وڵاتی کوێرەکان
* خەوتووەکە بەئاگادێتەوە
* دورگەکەی دکتۆر مۆڕۆ

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/هربرت_جورج_ويلز|سەردێڕ = هربرت جورج ويلز|زمان = عەرەبی|سەردان = ٢ی ئازاری ٢٠٢٠}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|وێژە|خەیاڵی زانستی}}
{{پۆلی کۆمنز|H. G. Wells}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٦]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٦]]
[[پۆل:ڕۆماننووسانی بریتانیی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن]]
[[پۆل:نووسەرانی خۆژیاننامە بەریتانییەکان]]
[[پۆل:مێژووناسانی بریتانی]]
[[پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان]]
[[پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک]]
[[پۆل:مێژووناسانی ئینگلیز]]
[[پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئینگلیز]]
[[پۆل:مێژووی وێژە]]
[[پۆل:مێژووی زانست]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی زانست]]
[[پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی]]
[[پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان]]
[[پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان]]
[[پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:مولحیدانی بریتانیا]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی بریتانی]]
[[پۆل:ژینناسانی ئینگلیز]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز]]
[[پۆل:ڕەخنەگرە خەیاڵییە زانستییەکان]]
[[پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست]]
[[پۆل:نووسەران دەربارەی دین و زانست]]
[[پۆل:نووسەرانی ئینگلیزی سەدەی ١٩یەم]]</text>
      <sha1>pp45cyc4as4y6yyrn97q54xuog0lu5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەدجە سەران دارابا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162515</id>
    <revision>
      <id>1705868</id>
      <parentid>1540129</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3989" sha1="oprl36d34wy87bmzaovdxw38caqt20s" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھەدجە سەران دارابا''' (لەدایکبووی ١٩٤٥، [[گینیا]]) ژنەچالاکوانی مافەکانی ژنانی گینیایە، دامەزرێنەری یەکێتیی ڕیڤەر مانۆی ژنانە بۆ پێکھێنانی تۆڕێکی ئاشتی (REFMAP).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mediaguinee.org/portrait-hadja-saran-daraba-kaba-une-dame-de-fer-au-parcours-impressionnant-par-ibrahima-diallo/|سەردێڕ=Portrait. Hadja Saran Daraba Kaba, une dame de fer au parcours impressionnant (Par Ibrahima Diallo)|دوایین=simodbt|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وێبگە=Mediaguinee.org|زمان=fr-FR|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119203513/http://mediaguinee.org/portrait-hadja-saran-daraba-kaba-une-dame-de-fer-au-parcours-impressionnant-par-ibrahima-diallo/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
ھەدجە لە ساڵی ١٩٤٥ لەدایکبوو، باوکی سەربازبووە لەژێر دەسەڵاتی ئەحمەد سیکۆ تۆرێ. ھەدجە خوێندنی دەرمانسازی تەواوکرد لە ئەڵمانیا. لە ساڵی ١٩٧٠، ناوبراو دەگەڕێتەوە بۆ گینیا لەیەکێک لە کۆلێجەکان وانەی دەگووتەوە، ئەمەش بەرلەوەی ببێتە جێگری بەڕێوبەری بەشی ھەناردەکردەکردن لە وەزارەتی بازرگانی دەرەوە. لە ساڵی ١٩٩٦، دەبێتە وەزیری کارووباری کۆمەڵایەتی و گەشەپێدانی ژنان و منداڵان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://guineesignal.com/portrait-de-hadja-saran-daraba-kaba-une-dame-de-fer-au-parcours-impressionnant/|سەردێڕ=Portrait de Hadja Saran Daraba Kaba: Une dame de fer au parcours impressionnant.|وێبگە=guineesignal.com/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200316210724/http://guineesignal.com/portrait-de-hadja-saran-daraba-kaba-une-dame-de-fer-au-parcours-impressionnant/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٠، ھەدجە تەنھا ژن بوو لەنێو ٢٤ کەسایەتی کاندیدکراو بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی گینیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rfi.fr/fr/contenu/20100525-presidentielle-guinee-cour-supreme-rend-publique-liste-candidats|سەردێڕ=Présidentielle en Guinée: la Cour suprême rend publique la liste des candidats|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٠|وێبگە=RFI|زمان=fr|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; لەماوەی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٧ بووە سکرتێری گشتی REFMAP.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://guineelive.com/2017/06/19/mano-river-hadja-saran-daraba-presente-son-bilan-a-la-tete-de-lorganisation/|سەردێڕ=Mano River: Hadja Saran Daraba présente son bilan à la tête de l’organisation|وێبگە=guineelive.com|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200327120012/http://guineelive.com/2017/06/19/mano-river-hadja-saran-daraba-presente-son-bilan-a-la-tete-de-lorganisation/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ئەفریقا|سیاسەت|ئەڵمانیا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ئەڵمانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥]]
[[پۆل:چالاکوانی مافەکانی ژنان لە گینیا]]</text>
      <sha1>oprl36d34wy87bmzaovdxw38caqt20s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەندێک پیاوی باش (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163544</id>
    <revision>
      <id>1706196</id>
      <parentid>1542484</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6617" sha1="aie38utxy40oued6riuc5114f4fat59" xml:space="preserve">{{short description|1992 film directed by Rob Reiner}}
{{pp|vandalism|small=yes}}
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Use mdy dates|date=August 2017}}
{{Infobox film
|name           = ھەندێک پیاوی باش
|image          = A Few Good Men (1992).jpg
|caption        =پۆستەری فیلم
|director       =ڕۆب ڕاینەر
|screenplay         = [[Aaron Sorkin]]
|based on       = {{Based on|''[[A Few Good Men (play)|A Few Good Men]]''|Aaron Sorkin}}
|producer       = {{ubl|ڕۆب ڕاینەر |[[David Brown (producer)|David Brown]]|[[Andrew Scheinman]]}}
| starring       = {{plainlist|
* [[تۆم کروز]]
* [[جاک نیکڵسۆن]]
* [[Demi Moore]]
* [[Kevin Bacon]]
* [[Kevin Pollak]]
* [[James Marshall (actor)|James Marshall]]
* [[J. T. Walsh]]
* [[Kiefer Sutherland]]}}
|music          = [[Marc Shaiman]]
|cinematography = [[Robert Richardson (cinematographer)|Robert Richardson]]
|editing        = [[Robert Leighton (film editor)|Robert Leighton]]
|studio         = [[Castle Rock Entertainment]]
|distributor    = [[Columbia Pictures]]
|released       = {{Film date|1992|12|9|[[Westwood, Los Angeles|Westwood]]|1992|12|11| ولایەتە یەکگرتووەکان}}
|runtime        = ١٣٨ خوولەک
|country        = {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}
|language       = [[ئینگلیزی]]
|budget         = ٣٣–٤٠ میلیۆن میلیۆن&lt;ref name = mojo/&gt;&lt;ref name = Numbers&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Few Good Men – budget|ناونیشان=https://www.the-numbers.com/movies/1992/0FGME.php|بڵاوکەرەوە=Nash Information Services|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110908155555/http://the-numbers.com/movies/1992/0FGME.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|gross          = دۆلار٢٤٣٫٢ میلیۆن&lt;ref name = mojo&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ      = A Few Good Men (1992 – Box Office Mojo)
|ناونیشان        = http://boxofficemojo.com/movies/?id=fewgoodmen.htm
|بڵاوکەرەوە  = [[Box Office Mojo]]
|ڕێکەوتی سەردان = ٥ی ئابی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;
}}

'''ھەندێک پیاوی باش''' ({{بە ئینگلیزی|A Few Good Men}}) فیلمێکی درامی یاساییە لە ساڵی ١٩٩٢ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بەرھەم ھاتووە، لەدەرھێنانی ڕۆب ڕاینەر و سیناریۆی ئارۆن سۆرکنە، کە پێشتر بەشێوەی [[شانۆ]] نووسیبووی. بە پالەوانییەتی [[تۆم کرووز|تۆم کروز]] و [[جاک نیکڵسۆن|جاک نیکلسن]] و دیمی مۆر و کیڤن پیکن و کیڤن پۆلک و کیڤەر سەترلاندە. ڕووداوی فیلمەکە لەبارەی دادگای سەربازی ئەمریکییە کە تێیدا دوو سەربازی دەریاوانی ھێزی دەریایی ئەمریکی دادگایی دەکرێن بە تاوانی کوشتنی ھاوکارێکیان لەکاتی ئەرکدا، ماندوێتی کۆسپەکانی پاڕێزەرەکە نیشاندەدات لەکاتی ئامادەکردنی دۆزی کۆشتنەکە.

فیلمەکە سەرکەوتنێکی مەزنی بەدەست ھێنا و بڕی ٤٠ میلیۆن دۆلار تێچوو کە دواتر ٢٤٣ میلیۆن دۆلاری کۆکردەوە. پاڵێوراوە بۆ چوار [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکار]] لەوانە خەڵاتی باشترین فیلم و باشترین ڕۆڵگێری ناوەند بۆ جاک نیکلسن.

== دەستەی بەشداربووان ==
* [[تۆم کرووز]] لە ڕۆڵی ئەفسەر &quot;دانیال کافی&quot;
* جاک نیکلسن لە ڕۆڵی سەرھەنگ &quot;ناسان ئار. جەیسوب&quot;
* دیمی مۆر لە ڕۆڵی ئەفسەر &quot;جوان گاڵاوی&quot;
* کیڤن پیکن لە ڕۆڵی سەرسەنگ &quot;جاک ڕۆس &quot;
* کیڤەر سەترلاند لە ڕۆڵی ئەفسەری پلەیەک &quot;جۆناسان جەیمس کەندریک&quot;
* کێڤن پۆلک لە ڕۆڵی ئەفسەر &quot;سام واینبێرگ&quot;

== پاڵاوتن و خەڵاتەکان ==
فیلمەکە بۆ چوار [[خەڵاتی ئۆسکار]] ھەڵبژێردراوە:&lt;ref name=&quot;Oscars1993&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1993 |سەردێڕ=The 65th Academy Awards (1993) Nominees and Winners |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ئیش=oscars.org}}&lt;/ref&gt;
* خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم
* خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ڕۆڵگێری ناوەند (جاک نیکلسن)
* خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین مۆنتاژ
* خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین کاریگەرییە دەنگییەکان

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/القليل_من_الرجال_الفاضلين_(فيلم)|سەردێڕ = القليل من الرجال الفاضلين (فيلم)|زمان = عەرەبی|سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠٢٠}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ١٩٩٠}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٢]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی تۆم کرووز]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمە درامییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان کە لەسەر بنەمای شانۆنامە دروستکراون]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھێزە دەریاییەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ناوچەی لۆس ئانجلەس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمە دراما تاوانە ئینگلیزی-زمانەکان]]</text>
      <sha1>aie38utxy40oued6riuc5114f4fat59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمەوەند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163586</id>
    <revision>
      <id>1706140</id>
      <parentid>1548282</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1503" sha1="0l2wt7beqzuwrx5m0mukztnrhdj6zsc" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھەمەوەند''' ھۆزێکی کوردنشینن کە لە باشوور و ڕۆژهەڵاتی کوردستان نیشتەجێن، لە باشوری کوردستان بە زۆری لەناوچەی کەلار و چەمچەماڵ و خانەقین نیشتەجێن بەتایبەت لە چەمچەماڵ و خانەقین ھەروەھا لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانیش کەوتونەتە شاری کرماشان و قەسری شیرین، لەکاتی جەنگی نێوان کورد و [[نادر شا]] چونەتە پاڵ ھۆزی باجەڵانیەکان بەھۆی ئەمەوە توشی دەردەسەری ئاوارەیی بونەتەوە لەلایەن سەفەویەکانەوە بەجۆرێک ژماڕەیەکی زۆڕیان بەرەو شاری کرمان ڕاگوێزراون.

== کەسایەتییە دیارەکانی ھەمەوەند ==
* مۆسیقاژەن، [[ھەڵکەوت زاھیر]]
* محەممەد وەندی
* نووسەر، حەسەن ئیسماعیل عەلی موراد

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://ar.wikipedia.org/wiki/هموند |سەردێڕ = هموند |زمان =عەرەبی |سەردان = ١٢ی نیسانی ٢٠٢٠}}

{{گەلان و ئێڵەکانی کورد}}
{{شریتی دەروازە|ئێران}}

{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]]
[[پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]]</text>
      <sha1>0l2wt7beqzuwrx5m0mukztnrhdj6zsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەدیەی حەمیدی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163789</id>
    <revision>
      <id>1705872</id>
      <parentid>1408748</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="my5qcglohtnc6ws9a10l3lsxzs8i1hc" xml:space="preserve">'''فەرھەنگی ھەدیەی حەمیدی''' ({{بە عەرەبی|الهدية الحميدية}}) فەرھەنگێکی کوردی-عەرەبییە کە لە دواییەکانی سەدەی ١٩دا نووسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.medaratkurd.com/2013/04/ﻳﻮﺳﻒ-ﺿﯿﺎء-اﻟﺪﻳﻦ-ﺑﺎﺷﺎ-اﻟﺨﺎﻟ/|سەردێڕ=مدارات کرد: یوسف ضیاء الدین باشا الخالدی المقدسی (1882-1906)}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.medaratkurd.com/2013/04/%EF%BB%B3%EF%BB%AE%EF%BA%B3%EF%BB%92-%EF%BA%BF%EF%AF%BF%EF%BA%8E%D8%A1-%D8%A7%EF%BB%9F%EF%BA%AA%EF%BB%B3%EF%BB%A6-%EF%BA%91%EF%BA%8E%EF%BA%B7%EF%BA%8E-%D8%A7%EF%BB%9F%EF%BA%A8%EF%BA%8E%EF%BB%9F/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt; نووسەری فەرھەنگەکە [[یۆسف پاشا خالدی|یۆسف پاشا زیائەدین خالدی]] بوو کە بە ڕچەڵەک عەرەب بوو. فەرھەنگەکە پێشکەش کراوە بە [[عەبدولحەمیدی دووەم]] سوڵتانی عوسمانی لەبەر ئەوەیە کە ناوی نراوە ھەدیەی حەمیدییە. کتێبەکە لە ساڵی ١٨٩٢دا نووسراوە لە کاتێکدا کە یۆسف پاشا لە فەلەستین بوو.&lt;ref&gt;خەزنەدار، مارف، (٢٠٠٣)، ''مێژووی ئەدەبی کوردی- بەرگی یەکەم'', دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب}}

{{کتێب-کۆلکە}}

[[پۆل:فەرھەنگە کوردییەکان]]</text>
      <sha1>my5qcglohtnc6ws9a10l3lsxzs8i1hc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشەکانی نۆڤا سکۆشیای ٢٠٢٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164844</id>
    <revision>
      <id>1706046</id>
      <parentid>1705613</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1502" sha1="32dwcjgnyk8wm758b475v5vqojo0dwl" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھێرشەکانی نۆڤا سکۆشیا''' ژمارەیەک ھێرشی چەکداری بوون کە لە ١٩ و ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٠دا لە لایەن کەسێک بە ناو [[گابریەل وۆرتمەن|گابریەل وۆرتمەنەوە]] ڕووی دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/canada/nova-scotia/investigation-firearms-ns-shooting-1.5544180|سەردێڕ=CBC: Nova Scotia, Some of N.S. gunman's weapons came from U.S., police say}}&lt;/ref&gt; لە ئەم ھێرشانەدا، کە لە پارێزگای [[نۆڤا سکۆشیا|نۆڤا سکۆشیادا]] ڕوویان دا، ٢٢ کەس گیانیان لە دەست دا. بۆیە ئەم ڕووداوە بە گەورەترین کوشتاری [[کەنەدا]] لە دوای شەڕە جیھانییەکان دادەنرێت. لە دوای ئەم ھێرشە [[جەستن ترودۆ|جاستن ترودۆ]] سەرۆکوەزیرانی کەنەدا ١٥٠٠ جۆر چەکی قەدەغە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/politics/trudeau-gun-control-measures-ban-1.5552131|سەردێڕ=CBC: Trudeau announces ban on 1,500 types of 'assault-style' firearms — effective immediately}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کەنەدا|دەیەی ٢٠٢٠}}

{{کەنەدا-کۆلکە}}

[[پۆل:قاچاغیی چەک]]</text>
      <sha1>32dwcjgnyk8wm758b475v5vqojo0dwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کڕاکۆف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166999</id>
    <revision>
      <id>1706073</id>
      <parentid>1561612</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار</comment>
      <origin>1706073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13670" sha1="caacx8kkb7nb9txbdahc0e8wa9u0tit" xml:space="preserve">{{Short description|شارێک لە پۆلەند}}{{Infobox settlement
| name               = کراکۆڤ
| type               = شارەوانیی شار
| official_name      = پایتەختی پاشایەتیی شاری کراکۆڤ&lt;br/&gt;{{lower|0.1em|{{nobold|{{lang|pl|Stołeczne Królewskie Miasto Kraków}}}}}}
| other_name         = کراکۆڤ (بە لاتینی: Cracow)
| image              = {{multiple image
| total_width = 280
| border = infobox
| perrow = 1/2/2/2
| caption_align = center
| image1 = Krakow Rynek Glowny panorama 2.jpg
| alt1 = باسیلیکای مەریەمی پیرۆز
| caption1 = [[کەنیسەی مەریەمی عەزرا، کراکۆڤ|باسیلیکای مەریەمی پیرۆز]]، [[پەیکەری ئادام میتسکیەڤیچ، کراکۆڤ|پەیکەری میتسکیەڤیچ]]
| image2 = Wawel Cathedral Front.jpg
| alt2 = کەنیسەی جامعەی واڤێل
| caption2 = [[کەنیسەی جامعەی واڤێل|کەنیسەی جامعە]]
| image3 = Church of Saints Apostles Peter and Paul, 52a Grodzka street, Kraków, Poland.jpg
| alt3 = کەنیسەی قەشە پترۆس و پۆڵس
| caption3 = [[کەنیسەی قەشە پترۆس و پۆڵس، کراکۆڤ|کەنیسەی پترۆس و پۆڵس]]
| image4 = Wawel Royal Castle courtyard (SE), 4 Wawel, Old Town, Krakow, Poland.jpg
| alt4 = قەڵای واڤێل
| caption4 = [[قەڵای واڤێل]]
| image5 = 2017-05-29 Ulica Floriańska, Kraków 3.jpg
| alt5 = شەقامی فلۆریانسکا
| caption5 = [[شەقامی فلۆریانسکا]]
| image6 = Krakow TransfigurationChurch G64.jpg
| alt6 = کەنیسەی پیاریستەکان و مۆزەخانەی چارتۆریسکی لە لای ڕاست
| caption6 = [[کەنیسەی گۆڕانی شێوە، کراکۆڤ|پیاریستەکان]] و [[مۆزەخانەی چارتۆریسکی]]
| image7 = 20200516 Sukiennice w Krakowie 0909 9963.jpg
| alt7 = هۆڵی پەڕۆ
| caption7 = [[هۆڵی پەڕۆی کراکۆڤ|هۆڵی پەڕۆ]] (''سۆکیێنیتسە'') و [[بورجی کۆشکی شارەوانی]] لە [[مەیدانی سەرەکی، کراکۆڤ|مەیدانی بازاڕی سەرەکی]] (''ڕینێک گۆڤنی'')
}}
| image_flag         = Flag of Krakow.svg
| image_shield       = [[File:POL Kraków COA.svg|70px]]
| image_blank_emblem = Logo_of_Kraków.svg
| blank_emblem_type  = نیشانەی بازرگانی
| image_seal         = Banner of Kraków.svg{{!}}border
| seal_type          = ئاڵا
| seal_size          = 85px
| seal_alt           = ئاڵای کراکۆڤ
| seal_link          = هێماکانی کراکۆڤ
| pushpin_relief     = 1
| pushpin_map        = Poland
| pushpin_label_position = bottom
| subdivision_type   = وڵات
| subdivision_name   = {{POL}}
| subdivision_type1  = پارێزگا
| subdivision_name1  = {{flag|Lesser Poland}}
| leader_party       = سەربەخۆ
| leader_title       = سەرۆکی شارەوانی
| leader_name        = ووڵکاش گیباوا
| seat_type          = کۆشکی شارەوانی
| seat               = کۆشکی ڤێلۆپۆلسکی
| government_type    = حکومەتی سەرۆک شارەوانی–ئەنجومەن
| governing_body     = ئەنجومەنی شاری کراکۆڤ
| parts_style        = coll
| parts_type         = ناوچەکانی کراکۆڤ
| parts              = ١٨ ناوچە
| leader_title2      = 
| leader_name2       = 
| area_total_km2     = 326.8
| area_metro_km2     = 4065.11
| population_as_of   = ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠٢٥
| population_total   = 816,614 ({{!}}٢ەم]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=ژمارەی دانیشتووان. قەبارە و پێکهاتە لە پۆڵەندا لە ساڵی ٢٠٢٥ |url=https://stat.gov.pl/en/topics/population/population/population-size-and-structure-and-vital-statistics-in-poland-by-territorial-division-in-2025-as-of-31-december,3,39.html |publisher=[[فەرمانگەی ئاماری پۆڵەندا]] |date=29 April 2026 |access-date=4 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260620113944/https://stat.gov.pl/en/topics/population/population/population-size-and-structure-and-vital-statistics-in-poland-by-territorial-division-in-2025-as-of-31-december,3,39.html |archive-date=20 June 2026 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = auto
| population_metro   = 1,498,499
| population_density_metro_km2 = auto
| population_demonym = کراکۆڤی (بە ئینگلیزی)&lt;br&gt;krakowianin (نێر)&lt;br&gt;krakowianka (مێ) (بە پۆڵەندی)
| demographics_type1 = بەرهەمی ناوخۆیی خاو
| demographics1_footnotes = &lt;ref name=ec.europa.eu&gt;{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |title=بەرهەمی ناوخۆیی خاو (GDP) بە نرخەکانی بازاڕی ئێستا لەسەر ئاستی ناوچە مەترۆپۆلیتەنەکان |website=ec.europa.eu |access-date=4 January 2024 |archive-date=15 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/nama_10r_3gdp/default/table |title=بەرهەمی ناوخۆیی خاو (GDP) بە نرخەکانی بازاڕی ئێستا لەسەر ئاستی ناوچەکانی NUTS 3 |website=ec.europa.eu |access-date=4 January 2024 |archive-date=1 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101045308/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/nama_10r_3gdp/default/table |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics1_title1 = شار
| demographics1_info1 = ۲۶٫۲۲۷ ملیار یۆرۆ (٢٠٢٣)
| demographics1_title2 = ناوچەی گەورەی کراکۆڤ
| demographics1_info2 = ۲۸٫۷۴۲ ملیار یۆرۆ (٢٠٢١)
| established_title  = مافی شارستانیەت
| established_date   = ٥ی حوزەیرانی ١٢٥٧&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://historykon.pl/5-czerwca-1257-roku-krakow-otrzymal-prawa-miejskie/ |title=لە ٥ی حوزەیرانی ١٢٥٧ کراکۆڤ مافی شارستانیەتی وەرگرت » Historykon.pl |first=Jakub |last=Sikora |date=4 June 2018 |access-date=5 November 2020 |archive-date=11 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111153307/https://historykon.pl/5-czerwca-1257-roku-krakow-otrzymal-prawa-miejskie/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| time_zone          = [[کاتی ئەورووپای ناوەندی|CET]]
| utc_offset         = +1
| time_zone_DST      = [[کاتی ھاوینی ئەورووپای ناوەندی|CEST]]
| utc_offset_DST     = +2
| coordinates        = {{coord|50|03|41|N|19|56|14|E|region:PL|display=inline,title}}
| postal_code_type   = کۆدی پۆستە
| postal_code        = 30-024 تا 31–963
| area_code          = +48 12
| custom_label1_sec1 = فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی
| custom_data1_sec1  = کراکۆڤ یۆحەننا پۆلی دووە] (کۆدی فڕۆکەخانەی یاتا{{!}}KRK)
| footnotes          = {{designation list | embed = yes
| designation1 = WHS
| designation1_offname = [[ناوەندی مێژوویی کراکۆڤ]]
| designation1_date = ١٩٧٨ &lt;small&gt;(دانیشتنی ٢ەمینی [[کۆمیتەی کەلەپووری جیهانی]])&lt;/small&gt;
| designation1_number = 29
| designation1_criteria = IV
| designation1_type = ڕۆشنبیری
| designation1_free1name = ناوچەی یونسکۆ
| designation1_free1value = [[پێڕستی شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیهانی لە ئەورووپا|ئەورووپا]]
}}
| motto              = Cracovia urbs celeبرrima&lt;br&gt;(کراکۆڤ، شکۆمەندترین شار)
| elevation_min_m    = 187
| elevation_max_m    = 383
| website            = {{official URL}}
}}
'''کڕاکۆف''' ({{بە ئینگلیزی|Kraków}}) یان '''کراکۆو''' گەورەترین و کۆنترین شاری [[پۆڵەندا]]یە، یەکێکە لە ٥٠ شارە گەورەکانی جیھان، لەڕووی پیشەسازی و کشتوکاڵییەوە بە یەکەمین شاری [[پۆڵەندا]] دادەنرێت. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٨١٦,٦١٤ کەسە (٢٠٢٥)، و ١,٤٢٨,٣٦٣ کەس لە ناوچەی گەورەی کراکۆڤ دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Małota |first=Wojciech |سەردێڕ=Kraków – Office Power  - CRACOW |ناونیشان=http://www.cracow.welcome.com.pl/Krak%C3%B3w-%E2%80%93-Office-Power-,WidokDzialArtykulyArtykul,72,1259.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306210503/http://www.cracow.welcome.com.pl/Krak%C3%B3w-%E2%80%93-Office-Power-,WidokDzialArtykulyArtykul,72,1259.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-03-06 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-09 |وێبگە=www.cracow.welcome.com.pl |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data-explorer.oecd.org/vis?df%5Bds%5D=DisseminateFinalDMZ&amp;df%5Bid%5D=DSD_FUA_DEMO@DF_AGE_SEX&amp;df%5Bag%5D=OECD.CFE.EDS&amp;dq=AT004F+AT005F+AT006F+AT003C+AT004C+AT005C+AT006C.A..._T._T..&amp;lom=LASTNPERIODS&amp;lo=5&amp;to%5BTIME_PERIOD%5D=false&amp;vw=tb |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-09 |وێبگە=data-explorer.oecd.org}}&lt;/ref&gt;

کراکۆڤ تا ساڵی ١٥٩٦ پایتەختی فەرمیی [[پۆڵەندا]] بوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|last=Davies|first=Norman|url=https://books.google.com/books?id=TJp-AwAAQBAJ&amp;dq=krakowa+warszawy+1596+roku&amp;pg=PT298|title=Boże igrzysko. Historia Polski|date=2020-03-30|publisher=Horyzont|isbn=978-83-240-1556-6|language=pl}}&lt;/ref&gt; و یەکێک بووە لە ناوەندە پێشەنگەکانی ژیانی ئەکادیمی، کولتووری و هونەریی پۆڵەندا. شارۆچکەی کۆنی  شارەکە لە ساڵی ١٩٧٨دا وەکو شوێنەوارێکی کەلەپووری جیهانیی [[یوونێسکۆ|یوونسکۆ]] دەستنیشان کرا، کە یەکێک بوو لە یەکەمین شوێنەکانی جیهان کە ئەم پێگەیەی پێ بەخشرا.

شارەکە وەکوو نیشتەجێگەی قەڵابەندێک لەسەر گردی واڤێل لە دەوروبەری سەدەی ٨ەمدا دروست کراوە.&lt;ref name=&quot;History&quot; /&gt; لە ساڵی ١٠٣٨دا، بووە بنکەی پاشاکانی پۆڵەندا لە شوچەی پیاست

بەشی کۆنی شارەکە و ناوەندی مێژوویی کراکۆڤ، لەگەڵ کانی خوێی ڤێلیچکا لەو نزیکانە، یەکەم [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ|شوێنەواری کەلەپووری جیهانیی]] پۆڵەندان.&lt;ref name=&quot;Centre&quot;&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610071815/https://whc.unesco.org/en/list/29 |archive-date=10 June 2023 |access-date=26 December 2019 |website=whc.unesco.org |title=ناوەندی مێژوویی کراکۆڤ |publisher=UNESCO World Heritage Centre |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;unesco-02com&quot; /&gt; کەلەپووری بەرفراوان و ڕۆشنبیری و تەلارسازییەکەی لە سەردەمەکانی گۆتیک، [[ڕینێسانس|ڕێنێسانس]]، و تەلارسازیی بارۆکدا، کەنیسەی واڤێل و قەڵای پاشایەتیی واڤێل لەسەر لێوارەکانی ڕووباری ڤیستولا، کەنیسەی مەریەمی پیرۆز، کەنیسەی قەشە پترۆس و پۆڵس، و گەورەترین مەیدانی بازاڕی [[سەدەکانی ناوین]] لە ئەورووپا،لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/poland/articles/poland-fascinating-facts/|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/poland/articles/poland-fascinating-facts/|archive-date=11 January 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=١٠ شتی سەرسوڕهێنەر کە لەوانەیە دەربارەی پۆڵەندا نەتدەزانی|newspaper=The Telegraph|access-date=13 November 2016}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; کراکۆڤ زانکۆی یاگیلۆنی لەخۆدەگرێت، کە یەکێکە لە کۆنترین زانکۆکانی جیهان و زۆرجار وەکوو بەناوبانگترین دامەزراوەی خوێندنی باڵای پۆڵەندا دادەنرێت. هەروەها شارەکە میوانداری لە ژمارەیەک دامەزراوەی خاوەن گرنگیی نیشتمانی دەکات، لەوانە مۆزەخانەی نیشتمانی، ئۆپێرای کراکۆڤ، شۆنۆگەی یولیوش سڵۆڤاتسکی، شۆنۆگەی نیشتمانیی ستاری، و کتێبخانەی یاگیلۆنی.

== مێژوو ==
شاری کڕاکۆف پێشتر ناوی سڕاکوڤیا یان سیلینکی بووە. وشەیەکی ڕۆمانی-ئیتاڵییە بە مانای ئەژدیھای سیلینکی دێت، سەدەی ١٠ تاوەکوو ١٥ بە شارستانییەتی ئاڵتوونی کڕاکۆف دادەنرێت.
== ئەمانەش ببینە ==
* [[کاتنامەی کڕاکۆف]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Kraków|کڕاکۆف}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|پۆڵەندا}}
{{کۆلکە}}

[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە پۆڵەندا]]
[[پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک]]
[[پۆل:کڕاکۆف]]
[[پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان]]</text>
      <sha1>caacx8kkb7nb9txbdahc0e8wa9u0tit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168102</id>
    <revision>
      <id>1705937</id>
      <parentid>1415252</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5177" sha1="kshgj7y0pxn8ctobqw4gb2idpvjnqao" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەرێم''' ({{بە ئینگلیزی|Region}}) زاراوەیەکی جوگرافییە بەشێوازێکی جیاواز لە نێوان لقە جیاوازەکانی جوگرافیا بەکار دەھێنرێت.&lt;ref&gt;Susan Smith-Peter, &quot;The Six Waves of Russian Regionalism in European Context, 1830–2000,&quot; in ''Russia's Regional Identities: The Power of the Provinces,'' ed. Edith W. Clowes, Gisela Erbsloh and Ani Kokobobo (London: Routledge, 2018), 14–43.&lt;/ref&gt;

لە جوگرافیای ھەرێمەکان بە شێوەیەکی فراوان دابەش دەکرێن بە تایبەتمەندی فیزیکی (جوگرافیای سروشتی)، تایبەتمەندییەکانی کاریگەری مرۆڤ(جوگرافیای مرۆڤ)، کارلێکردن لە نێوان مرۆڤایەتی و ژینگە (جوگرافیای ژینگەیی). ھەرێمە جوگرافی و لاوەکییەکان زۆرجار بە سنوورە دیاریکراوەکانیان پەسن دەکرێن، ھەندێک جار سنووری گواستنەوە، جگە لە جوگرافیای مرۆڤ، کە ھەرێمە دادوەرییەکانی وەک سنووری نەتەوەیی لە یاسادا پێناسە دەکرێن. جگە لە ھەرێمی کیشوەرەکان، ھەرێمە ئاوییەکان و کەشوھەوا و زەریاکان، کەشوھەوای جیا لەسەر زەوی بە ھەرێم جیا دەکرێنەوە. زەوی جیھان و ھەرێمە ئاوییەکان دابەشکراون بۆ ھەرێمە ژێربەژێرەکان لە ڕووی جوگرافییەوە سنووردار کراوە بەتایبەتمەندی جیۆلۆجی. کاریگەری زۆری کردووەتە سەر سیستەمی ژینگە وەک دەشت و نیشانەکان. وەک شێوازێک بۆ باسکردنی ھەرێمە شوێنییەکان، چەمکی ھەرێمەکان گرنگە و بە شێوەیەکی فراوان لە نێوان چەند لق لە جوگرافیا بەکاردێت، ھەرکەسێک دەتوانێت وشەی ھەرێم بەکار بھێنێت بەرامبەر بە پەسنی ھەرێمێک وەک ناونان، بۆ نموونە ھەرێمی ژینگەیی زاراوەیەکە لە جوگرافیای ژینگەیی بەکار دەھێنرێت، ھەرێمی ڕۆشنبیری لە جوگرافیای ڕۆشنبیری و جوگرافیای ژیانی و ھتد.&lt;ref&gt;[http://www.turismo.intoscana.it/intoscana2/export/TurismoRTen Turismo.intoscana.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091130100134/http://www.turismo.intoscana.it/intoscana2/export/TurismoRTen/ |date=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩}}. Retrieved 2009-11-25&lt;/ref&gt;

بواری جوگرافیا کە ھەمان ناوی ھەرێم دیراسە دەکات پێی دەوترێت جوگرافیای ھەرێمایەتی.
لە بوارەکانی:
* جوگرافیای سروشتی
* ئیکۆلۆژیا
* بایۆجوگرافی
* جوگرافیای ئاژەڵی
* جوگرافیای ژینگەیی
ھەرێمەکان بەپشت بەستن بە تایبەتمەندییە سروشتییەکان وەک:
* سیستەمی ژینگەیی یان بایۆلۆجی
* ھەرێمە زیندەیییەکان
* حەوزی ئاوەڕێژگە
* ھەرێمە سروشتییەکان
* زنجیرە چیاکان
* جۆرەکانی خاک

جوگرافیای مێژوویی، بریتییە لە خوێندنی مێژووی مرۆڤ لە پەیوەندی بە شوێن و ھەرێمەکان یان خوێندنی چۆنییەتی گۆڕینی شوێن و ھەرێمەکان بەدرێژایی کات.&lt;ref&gt;[http://www.visitmexico.com/wb/Visitmexico/Visi_Yucatan Visitmexico.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102031607/http://visitmexico.com/wb/Visitmexico/Visi_Yucatan |date=2010-01-02}}, Retrieved 2009-11-25&lt;/ref&gt;

== ڕەچەڵەکناسی ==
لە بواری ڕەچەڵەکناسی و زانستی دراوسێیەتیدا، ھەرێم جوگرافیایەکی تایبەتمەندی ھەیە. لە وڵاتی کوردان گەلێک ھەرێم ھەیە، لە ھەرێمە سەرنج ڕاکێشەکان وەک موکریان و شارباژێڕ و ھەوشار و پشدەر و گەرمیان و دەرسیم و ھەورامان و سۆران و بادینان و لەکستان و لوڕستان و … ھتد. لەم ھەرێمانەدا بە زاراوە و شێوەزاری تایبەت دەدوێن، لەڕووی مێژوویی و ئایینی و جوگرافیاوە تایبەتمەندی خۆیان ھەیە بۆ نموونە لە ھەرێمی دەرسیمدا بە زاراوەی کرمانجی قسەدەکەن و بە ئایین عەلەوین و جوگرافیاکەیان زۆر تەنگ و تەسکە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|وڵاتەکان|کەشوھەوا|مێژوو|ئابووری|کۆمەڵگا|سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Regions}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:جوگرافیا]]
[[پۆل:زاراوەکانی جوگرافیا]]
[[پۆل:ھەرێمەکان]]</text>
      <sha1>kshgj7y0pxn8ctobqw4gb2idpvjnqao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەویری ددان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168305</id>
    <revision>
      <id>1706271</id>
      <parentid>1540379</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="989" sha1="j8ykjh8vthzbsns7t3uds2bf3qj1mrv" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Toothbrush, Toothpaste, Dental Care (571741) (cropped).jpg|250px|وێنۆک|ھەویری ددان]]

'''ھەویری ددان''' جۆرێک ھەویر یان ژیلە کە لە ماکی خاوێنکەرەوە پێکھاتووە و لەگەڵ [[فڵچەی ددان]] بۆ شتنی ددان بە کەڵک دێت و جوانی و پاقژی و تەندروستیی ددانەکان پارێز دەکات.&lt;ref name=&quot;زانکۆی کوردستان ١&quot;&gt;مردوخ روحانی، محمدماجد، ''فرھنگ فارسی-کردی''، جلد ٢، سنندج: دانشگاە کردستان، ویرایش دوم: ١٣٩٢؛ پ ٩٩٢.&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[فڵچەی ددان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Toothpaste}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:پاکژی دەم]]
[[پۆل:ددان]]</text>
      <sha1>j8ykjh8vthzbsns7t3uds2bf3qj1mrv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706293</id>
      <parentid>1706271</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1087" sha1="dkfyg43aagps6ac39pdatkhygqpb3r5" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Toothbrush, Toothpaste, Dental Care (571741) (cropped).jpg|250px|وێنۆک|ھەویری ددان]]

'''ھەویری ددان''' جۆرێک ھەویر یان ژیلە کە لە ماکی خاوێنکەرەوە پێکھاتووە و لەگەڵ [[فڵچەی ددان]] بۆ شتنی ددان بە کەڵک دێت و جوانی و پاقژی و تەندروستیی ددانەکان پارێز دەکات.&lt;ref name=&quot;زانکۆی کوردستان ١&quot;&gt;مردوخ روحانی، محمدماجد، ''فرھنگ فارسی-کردی''، جلد ٢، سنندج: دانشگاە کردستان، ویرایش دوم: ١٣٩٢؛ پ ٩٩٢.&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[فڵچەی ددان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Toothpaste}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:پاکژی دەم]]
[[پۆل:ددان]]
[[پۆل:داھێنانە چینییەکان]]
[[پۆل:داھێنانە یۆنانییەکان]]</text>
      <sha1>dkfyg43aagps6ac39pdatkhygqpb3r5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەندەوەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168826</id>
    <revision>
      <id>1706197</id>
      <parentid>1647735</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9716" sha1="mnvb5nl6nnt09xgeghwzndig3ima0i5" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەندەوەر
| ناوی_فەرمی	           =  Hendvar

| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		= Həndvar - ھندور


| جۆری_نیشتنگە		=  [[دێ|گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =   
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=39.2688|frame-long=44.6138|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی ماکۆ|ماکۆ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ|ناوەندی شارستانی ماکۆ]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندستانی چایپاساری باشوور|چایپاساری باشوور]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         			=  1063
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=   667
| دانیشتووان_لە			= ٢٠٠٦
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[موسڵمان]] ([[شیعە|شیعەی دوانزەئیمامی]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= 
| جیاوازی١_لە_utc	= 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		=  ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەندەوەر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی چایپاساری باشوور]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ]]، [[شارستانی ماکۆ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەندەوەر''' ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ڕند]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دەوەباتان]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قزڵداغی عەجەم]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[شارۆچکە]]ی [[ماکۆ]].&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==

* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٦٦٧) کەس و (١٦٤) خێزان بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[ئازەربایجانی|ئازەری]]ن.
* بە زمانی [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن.

== ئایین ==
دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی ([[شیعە]])ن.
== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی گوندەکانی ماکۆ]]&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?&lt;/ref&gt;


== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
{{شارستانی ماکۆ}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ماکۆ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ماکۆ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ماکۆ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]</text>
      <sha1>mnvb5nl6nnt09xgeghwzndig3ima0i5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرمان جۆزیف مۆلەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170342</id>
    <revision>
      <id>1705961</id>
      <parentid>1705749</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]]</comment>
      <origin>1705961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2107" sha1="o8u4f0nyru8mt3ee8w02c237vhq5vca" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}
'''ھێرمان جۆزیف مۆلەر''' (بە [[ئینگلیزی]]: Hermann Joseph Muller) لەدایکبووی ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٨٩٠ – مردووی ٥ی نیسانی ١٩٦٧&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1946/muller/biographical/ Hermann J. Muller Biographical]&lt;/ref&gt; پزیشک و توێژەرێکی خەڵکی [[ئەمریکا]] بوو. ساڵی ١٩٤٦ خەڵاتی نۆبڵی لە بواری پزیشکی پێ بەخشرا بەھۆی دۆزینەوەی بەرھەمھێنانی گۆرانکاری بەھۆی ڕووناکی تیشکی سینییەوە.&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1946/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1946]&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|زانست|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژینناسی}}
{{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Hermann Joseph Muller}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٦٧]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]]
[[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]]
[[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]]
[[پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:ڕادیۆبیۆلۆجی]]
[[پۆل:مولحیدانی ئەمریکا]]
[[پۆل:١٨٩٠]]
[[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]]
[[پۆل:سۆسیالیستە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]</text>
      <sha1>o8u4f0nyru8mt3ee8w02c237vhq5vca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوکردنی لەوزەتێن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171130</id>
    <revision>
      <id>1706256</id>
      <parentid>1540368</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5291" sha1="jpq3c51tcma6bwzkug1ax53kqlk3c60" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[File:Blausen_0860_Tonsils&amp;Throat_Anatomy.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Blausen_0860_Tonsils&amp;Throat_Anatomy.png|وێنۆک{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3ABlausen_0860_Tonsils%26Throat_Anatomy.png%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9 |date=ئابی ٢٠٢١ }}]]'''هەوکردنی لەوزەتێن''' بریتیە لە هەوکردنی ئاڵووەکانی سەرەوەی گەروو.&lt;ref name=&quot;inesss&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Pharyngitis-Tonsillitis in Children and Adults|ناونیشان=https://www.inesss.qc.ca/fileadmin/doc/INESSS/Outils/GUO/Anglo/Guide_Pharyngite-Amygdalite_EN_WEB.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Institut national d'excellence en santé et en services sociaux (INESSS)|بڵاوکەرەوە=Institut national d'excellence en santé et en services sociaux (INESSS)|زمان=en|format=PDF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201022001320/https://www.inesss.qc.ca/fileadmin/doc/INESSS/Outils/GUO/Anglo/Guide_Pharyngite-Amygdalite_EN_WEB.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NCIThesaurus&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Acute Tonsillitis|ناونیشان=https://ncit.nci.nih.gov/ncitbrowser/ConceptReport.jsp?dictionary=NCI_Thesaurus&amp;ns=ncit&amp;code=C97142|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=NCIthesaurus}}&lt;/ref&gt; بەزۆری لەناکاو دەست پێ دەکات.&lt;ref name=&quot;inesss&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tonsillitis|ناونیشان=https://www.nlm.nih.gov/cgi/mesh/2016/MB_cgi?field=uid&amp;term=D014069|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160325080921/http://www.nlm.nih.gov/cgi/mesh/2016/MB_cgi?field=uid&amp;term=D014069|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; جۆرێکی هەوکردنی گەرووە. نیشانەکانی لەوانەیە بریتیبن لە قورگ ئێشە، [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تا]]، گەورەبوونی ئاڵوەکان، زەحمەت قوتدانی خواردن، گەورەبوونی لیمفەڕژێنەکانی دەوری مل.  وە ئەگەر چارەسەرنەکرێت، ئاڵۆزتر دەبێت.&lt;ref name=&quot;Klug2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Klug TE, Rusan M, Fuursted K, Ovesen T|ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Peritonsillar Abscess: Complication of Acute Tonsillitis or Weber's Glands Infection?|ناونیشان=https://semanticscholar.org/paper/007572b38a590ed9587bf53888aba667548b2210|journal=Otolaryngol Head Neck Surg|type=Review|بەرگ=١٥٥|issue=2|پەڕەکان=١٩٩–٢٠٧|doi=10.1177/0194599816639551|pmid=٢٧٠٢٦٧٣٧|s2cid=13540245}}&lt;/ref&gt;

لەوزەتێن زۆربەی جار هۆکارەکەی هەوکردنی ڤایرۆسە، کە بنزیکەی تەنها ٥% بۆ ٤٠% هۆکارەکەی بەکتریایە.&lt;ref name=&quot;Wind2016&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Windfuhr JP, Toepfner N, Steffen G, Waldfahrer F, Berner R|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Clinical practice guideline: tonsillitis I. Diagnostics and nonsurgical management|journal=Eur Arch Otorhinolaryngol|type=Practice guideline|بەرگ=٢٧٣|issue=4|پەڕەکان=٩٧٣–٨٧|doi=10.1007/s00405-015-3872-6|pmc=٧٠٨٧٦٢٧|pmid=٢٦٧٥٥٠٤٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lang2009&quot;&gt;Lang 2009, [https://web.archive.org/web/20161002102233/https://books.google.com/books?id=DdBJ6jCf8KgC&amp;pg=PA2083 p. 2083.]&lt;/ref&gt; هەوڵەکانی چارەسەرکردن بریتین لە باشترکردنی نیشانەکان و کەمکردنەوەی لێهاتەکانی نەخۆشیەکەیە.&lt;ref name=&quot;Wind2016&quot; /&gt; پاراستۆل یان پرۆفین بەکاردەهێندرێت بۆ کەمکردنەوەی ئازار. لە ٤٠٪ خەڵکدا، نیشانەکان لە ماوەی سێ ڕۆژدا نامێنن، وە نزیکەی ٨٠٪ خەڵکیش لە حەفتەیەکدا. ئەنتیبایۆتیکەکان دەتوانن بۆماوەی نزیکەی ١٦ کاتژمێر نیشانەکان کەم بکەنەوە.&lt;ref name=&quot;Cochrane20132&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Spinks A, Glasziou PP, Del Mar CB|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Antibiotics for sore throat|journal=Cochrane Database Syst Rev|type=Review|issue=11|پەڕەکان=CD٠٠٠٠٢٣|doi=10.1002/14651858.CD000023.pub4|pmc=٦٤٥٧٩٨٣|pmid=٢٤١٩٠٤٣٩}}&lt;/ref&gt; 

بەپێی ئامارەکان نزیکەی ٧.٥٪ ی خەڵک لەهەر ماوەی سێ مانگدا ئازاری قورگیان  هەیە و ساڵانە ٢٪  ی خەڵک سەردانی پزیشک دەکەن بەهۆکاری نەخۆشیی لەوزەتێن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Tonsillitis}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەوکردنەکان]]</text>
      <sha1>jpq3c51tcma6bwzkug1ax53kqlk3c60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێمە جوگرافییەکانی تورکیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173456</id>
    <revision>
      <id>1705980</id>
      <parentid>1436141</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:34:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5698" sha1="25yp89wbexj89blxonp8p365vqb348p" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Turkey_GeographicRegions.svg|وێنۆک|400px|چەپ|ھەرێمەکانی تورکیا{{col-begin}}
{{legend|#116a33|[[ھەرێمی مەڕمەڕە]]}}
{{legend|#77e450|[[ھەرێمی دەریای ڕەش]]}}
{{Legend|#10C9FF|[[ھەرێمی ئێژە]]}}
{{legend|purple|[[ھەرێمی مەدیتەرانە]]}}
{{legend|brown|[[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی]]}}
{{legend|#ff8a00|[[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]]}}
{{legend|#ffd700|[[ھەرێمی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]]}}
{{col-end}}]] 
'''ھەرێمە جوگرافییەکانی تورکیا''' لە حەوت ھەرێم پێک ھاتوون کە یەکەم جار لە دانیشتنی ساڵی ١٩٤١ی کۆنگرەی جوگرافیی تورکیا کە لە [[ئەنقەرە]] بەسترا، لە [[تورکیا]] حەوت ھەرێمیان پێک ھێنا.&lt;ref&gt;Ali Yiğit, &quot;Geçmişten Günümüze Türkiye'yi Bölgelere Ayıran Çalışmalar ve Yapılması Gerekenler&quot;, ''Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi, IV. Ulural Coğrafya Sempozyumu, &quot;Avrupa Birliği Sürecindeki Türkiye'de Bölgesel Farklılıklar&quot;'', [http://web.sakarya.edu.tr/~ayigit/ESERLER/TRbolgeayirm.pdf pp. 34–35.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331031032/http://web.sakarya.edu.tr/~ayigit/ESERLER/TRbolgeayirm.pdf |date=2012-03-31 }}&lt;/ref&gt;

== ھەرێمەکان ==
ھەرێمەکانی تورکیا لە ئەمانە پێکھاتوون:

{| class=&quot;prettytable&quot;
!style=&quot;background:#efefef;&quot; | ھەرێم
!style=&quot;background:#efefef;&quot; | جێگە
!style=&quot;background:#efefef;&quot; | لەبارەیدا
|----
|'''ھەرێمەکانی تورکیا''' || [[پەڕگە:Turkey- the seven Areas.gif|120px|border]] || ھەرێمە جوگرافییەکانی تورکیا لەڕووی ئاووھەوا وەکوو یەکتری ڕێزبەندیی کراون.
|----
|[[ھەرێمی ئێژە]]{{ھن}}(بە تورکی: Ege Bölgesi) || [[پەڕگە:Turkey aegean.jpg|120px|border]] || ھەرێمی ئێژە بە ڕووبەری ٧٩٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە پێنجەمین ھەرێمی گەورە لەناو حەوت ناوچەکانی جوگرافیایی تورکیایە.
|----
|[[ھەرێمی مەڕمەڕە]]{{ھن}}(بە تورکی: Marmara Bölgesi) || [[پەڕگە:Turkey marmara.jpg|120px|border]] || ھەرێمی مەڕمەڕە بە ڕووبەری ٦٧٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە بچووکترین بەڵام پر قەلەباڵغترین ھەرێمی تورکیایە.
|----
|[[ھەرێمی مەدیتەرانە]]{{ھن}}(بە تورکی: Akdeniz Bölgesi) || [[پەڕگە:Turkey mediterranean.jpg|120px|border]] || ھەرێمی مەدیتەرانە بە ڕووبەری ١٢٠٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە لەڕووی گەورەیی و دانیشتوودا چوارەمین جێگەی لە تورکیادا پێیە.
|----
|[[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]]{{ھن}}(بە تورکی: Doğu Anadolu Bölgesi) || [[پەڕگە:Turkey eastern anatolia.jpg|120px|border]] || ھەرێمی [[ئاناتۆلیا]]ی ڕۆژھەڵات لەڕووی ڕووبەردا گەورەترین و لەڕووی دانیشتوودا کەمترین قەلەباڵغی لە ھەرێمەکانی تورکیادا پێیە.
|----
|[[ھەرێمی دەریای ڕەش]]{{ھن}}(بە تورکی: Karadeniz Bölgesi) || [[پەڕگە:Turkey black sea.jpg|120px|border]] || ھەرێمی دەریای ڕەش ١٨/١ لەسەدی خاکی تورکیای لە ژێر خۆی دەگرێت. ئەم ھەرێمیە بە ڕووبەری ١٤١٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە سێیەمین ھەرێمی گەورەی تورکیایە.
|----
|[[ھەرێمی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]]{{ھن}}(بە تورکی: Güneydoğu Anadolu Bölgesi) || [[پەڕگە:Turkey southeast anatolia.jpg|120px|border]] || ھەرێمی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات ڕووبەری ٧٥٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە دووەمین ھەرێمی بچووکی تورکیایە.
|----
|[[ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی]]{{ھن}}(بە تورکی: Iç Anadolu Bölgesi) || [[پەڕگە:Turkey central anatolia.jpg|120px|border]] || ھەرێمی ئاناتۆلیای ناوەندی بە ڕووبەری ١٥١٫٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە دووەمین ھەرێمی گەورەی تورکیایە.
|}

== دانیشتووان ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+دانیشتووانی ھەرێمەکانی تورکیا لە ساڵی ٢٠١٩دا بە ئەم شێوازە بوون:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Türkiye'nin Nüfus Haritası|ناونیشان=https://www.icisleri.gov.tr/turkiyenin-nufus-haritasi|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=www.icisleri.gov.tr}}&lt;/ref&gt;
|-
! ھەرێم !! دانیشتووان
|-
| مەڕمەڕە || ٢٤،٤٦٥،٦٨٩ 
|-
| ئاناتۆلیای ناوەندی || ١٢،٧٠٥،٨١٢
|-
| مەدیتەرانە || ١٠،٥٥٢،٩٤٢
|-
| ئێژە || ١٠،٣١٨،١٥٧
|-
| ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات || ٨،٨٧٦،٥٣١
|-
| دەریای ڕەش || ٧،٦٧٤،٤٩٦
|-
| ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات || ٥،٩٦٦،١٠١
|}

== ئەمانەش ببینە ==
* [[جوگرافیای تورکیا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ناوچەکانی تورکیا}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|تورکیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Regions of Turkey}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەرێمەکانی تورکیا]]</text>
      <sha1>25yp89wbexj89blxonp8p365vqb348p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشی سەر کونسوڵخانەی ئیسرائیل لە بەرلین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173594</id>
    <revision>
      <id>1705967</id>
      <parentid>1705572</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:تورکیا|تورکیا]]</comment>
      <origin>1705967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6615" sha1="p4fftacag7ng51p5x1igkopynjyp850" xml:space="preserve">{{Infobox event|title=هێرش بۆ سەر کونسوڵخانەی ئیسرائیل لە بەرلین|image=|caption=|location=کونسوڵخانەی ئیسرائیل، [[بەرلین]]، [[ئەڵمانیا]]|target=|date=17 شوبات 1999|time=|fatalities=3|injuries=14|type=ناڕەزایەتی، تێکدان، هەوڵی هەڵکوتانە سەر|motive=تۆڵەسەندنەوەی گوماناوی [[موساد]] تێوەگلانی لە گرتنی عەبدوڵڵا ئۆجالان|organisers=لایەنگرانی [[پەکەکە]]|outcome=|perpetrators=|coordinates=52.4836°N 13.2888°E|deaths=3}}'''ھێرشی سەر کونسوڵخانەی ئیسرائیل لە بەرلین''' ھێرشێک بوو بۆ سەر کونسوڵخانەی ئیسرائیل لە شاری [[بەرلین]]ی پایتەختی [[ئەڵمانیا]] لایەن لایەنگرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]ەوە لە ١٧ی شوباتی ١٩٩٩دا لە دوای گیرانی سەرۆکی پارتەکە [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] لە شاری نایرۆبی پایتەختی [[کینیا]]. لە ھێرشەکەدا ھێزە پارێزەرەکانی باڵیۆزخانەکە تەقەیان لە لایەنگرانی پەکەکە کرد و لە ئەنجامدا سێ کەس کوژران و ١٤ی تریش برینداربوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1999/02/18/world/3-kurds-shot-dead-by-israeli-guards-at-berlin-protest.html?pagewanted=all |سەردێڕ=3 KURDS SHOT DEAD BY ISRAELI GUARDS AT BERLIN PROTEST |بڵاوکەرەوە=Nytimes.com |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

== پێشەکی ==
لە تشرینی یەکەمی ١٩٩٨دا عەبدوڵلا ئۆجەلان، ڕێبەری پەکەکە، ناچار بوو [[سووریا]] بەرەو [[مۆسکۆ]]ی پایتەختی [[ڕووسیا]] بەجێبھێڵێت، بەڵام لەوێ ڕێگای پێنەدرا بمێنێتەوە، دواتر بەرەو [[ڕۆما]]ی پایتەختی [[ئیتالیا]] ھەڵھات، ئەگەرچی حکوومەتی ئیتالیا نەیویست ڕێگە بە ئۆجەلان بدات بمێنێتەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا لە ڕووی یاسایییەوە نەیاندەتوانی ڕادەستی تورکیای بکەن چونکە لەوێ ئەگەری ھەبوو ڕووبەڕووی سزای لە سێدارەدان ببێتەوە. دوای ئەوەی ڕێگەی پێنەدرا بچێتە وڵاتانی [[ئەڵمانیا]] و [[ھۆڵەندا]] و [[فەڕەنسا]]، لە ١ی شوباتی ١٩٩٩ دا ئۆجەلان چووە [[یۆنان]]. ئۆجەلان لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٩ دا بە دیل گیرا لەلایەن [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی نیشتمانی (تورکیا)|ڕێکخراوی ھەواڵگریی نیشتیمانی تورکیاوە]] و بە ھاوکاری یۆنان لە کاتێکدا لە باڵیۆزخانەی یۆنانەوە دەگوازرایەوە بۆ فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی شاری نایرۆبی. ئەگەرچی بەفەرمی ئاشکرا نەکراوە بەڵام دەگوترێت [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|سی ئای ئەی]] و [[مۆساد]] بەژداری ئۆپەراسیۆنەکە بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=By TIM WEINERFEB. 20, 1999 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1999/02/20/world/us-helped-turkey-find-and-capture-kurd-rebel.html |سەردێڕ=U.S. Helped Turkey Find and Capture Kurd Rebel |بڵاوکەرەوە=Nytimes.com |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

== ھێرشەکە ==
خۆپیشاندانی ناڕەزایی لە جیھاندا دەستیپێکرد لە دوای بڵاوبوونەوەی ھەواڵی دەستگیرکردنی ئۆجەلان لەلایەن ڕێکخراوی ھەواڵگریی تورکیاوە لە کینیا. ٥٥ بۆ ٢٠٠ لایەنگری پەکەکە بە پارچە شیشی ئاسنینەوە لە ڕۆژی ١٧ی شوبات ھێرشیان کردە سەر باڵیۆزخانەی ئیسرائیل لە بەرلین و مۆسادیان تۆمەتبار کرد بە یارمەتیدانی حکوومەتی تورکیا لە دەستگیرکردنی ئۆجەلاندا. دوای ئەوەی خۆپیشاندەران توانییان ھێڵەکانی پۆلیس تێپەڕێنن و بچنە ناو بینای کونسوڵخانەکە، ھێزە پارێزەرەکانی ئیسرائیل تەقەیان لە ھێرشکەرەکان کرد و لە ئەنجامدا سێ کەس کوژران و ١٤ کەس برینداربوون. دواتر پۆلیسی ئەڵمانیا ٣٠ لایەنگری پەکەکەی دەستگیرکرد و ناوچەکەیان بەڕووی خەڵکیدا داخست لە کاتێکدا ھەلیکۆپتەرەکان بەسەر بینای کۆنسوڵخاندا دەسوڕانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=From the Associated Press |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/1999/feb/17/kurds3 |سەردێڕ=Three Kurds killed in Berlin shootout|بڵاوکەرەوە=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

== کاردانەوەکان ==
* {{ھێمای ئاڵا|ئیسرائیل}} [[بێنیامین نێتانیاھو]]، سەرۆک وەزیرانی ئەو کاتەی ئیسرائیل بەرگری لە وەڵامدانەوەی ھێزەکانی باڵیۆزخانەکە کرد و گوتی خۆپیشاندەران ھەوڵیان دابوو چەکێک لە یەکێک پارێزەرانی باڵیۆزخانەکە بستێنن. دوای ھێرشەکە ئیسرائیل پاسەوانی ھەموو باڵیۆزخانەکانی لە جیھاندا توندکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/1999/Pages/Attack%20on%20Israeli%20Consulate%20in%20Berlin.aspx|سەردێڕ=Attack on Israeli Consulate in Berlin|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ١٩٩٩|وێبگە=mfa.gov.il|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ئیسرائیل|تورکیا}}

{{ئەڵمانیا-کۆلکە}}
{{ئیسرائیل-کۆلکە}}

[[پۆل:پارتی کرێکارانی کوردستان]]
[[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٩٩]]</text>
      <sha1>p4fftacag7ng51p5x1igkopynjyp850</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵاتوو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174909</id>
    <revision>
      <id>1706307</id>
      <parentid>1408845</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4755" sha1="teyakrk9kn9nse484d6c2vl0mwvjfyb" xml:space="preserve">'''ھەڵاتوو''' ئەو کەسەیە کە لە سەربەستکردن ڕادەکات، ئەگەر لە زیندان بێت، یان دەستگیرکردن لەلایەن حکوومەتەوە، ھەڵاتوو لە دادگا وەک کەسێکی ھەڵاتوو ناسراوە؛ و دەتوانی کەسێک بێت کە تاوانبار کراوە و تۆمەتبارە بە تاوان و خۆی حەشارئەدات لە حکوومەت و جێبەجێکارانی یاسا، لە وڵاتێک یان لە پەناگەیەک لە وڵاتێکی جیاواز بۆ ئەوەی خۆی لە دەستگیرکردن ڕزگار بکات&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fugitive from Justice legal definition of Fugitive from Justice. Fugitive from Justice synonyms by the Free Online Law Dictionary|ناونیشان=http://legal-dictionary.thefreedictionary.com/Fugitive+from+Justice|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Legal-dictionary.thefreedictionary.com}}&lt;/ref&gt;

ھەڵاتوو لە دادگا ئەو کەسەیە بە فەرمی وەک تاوانبار یان تۆمەتبار مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت کە ھێشتا سزایەکەی بە تەواوی دەست نیشان نەکراوە و نەدراوە، کەسێکی ھەڵاتوو لەسەروو دەسەڵاتی سەربەست کردن و کۆنتڕۆل کردنی حکوومەت و نیشتمان دایە یاخوود یان دادگای نێودەوڵەتی کە ویستی لەسەر دەستگیرکردنی کەسەکە ھەیە پێناسەی دواتری ئەمە چاوەڕوانی ئەوە لەکە بەدواداچووەکە ئەکرێ کە کەسە تۆمەتبارەکە بە تەواوی ئاگاداری ئەوە نییە کە ئەوان بە شێوەیەکی فەرمی داواکراون (بۆیە لەوانەیە ڕانەکەن و خیان نەشارنەوە بۆ ئەوەی دوور بن لەدەستگیرکردنەکە بەھۆی حاڵەتی ھەڵەکردن لە ناسنامەی کەسەکە یان ھەڵەی تۆمەتبارکردن)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sadoff|یەکەم=David A.|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Bringing_International_Fugitives_to_Just.html?id=iSvUjwEACAAJ|سەردێڕ=Bringing International Fugitives to Justice: Extradition and its Alternatives|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-١٢٩٢٨-٣|پەڕەکان=٣٠-٣١, ٣٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt; کەسی ھەڵاتوو لە دادگا، ھەڵاتووی نێودەوڵەتییە یاخوود ناوخۆیی ئەگەر ھاتوو لەلایەن جێبەجێکارانی یاساوە داواکراو بن لە نیشتمانەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sadoff|یەکەم=David A.|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Bringing_International_Fugitives_to_Just.html?id=iSvUjwEACAAJ|سەردێڕ=Bringing International Fugitives to Justice: Extradition and its Alternatives|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-١٢٩٢٨-٣|پەڕەکان=٣٠|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

[[ئینتێرپۆل|ئینتەرپۆل]] ڕێکخراوێکی نێودەوڵەتییە بەبێ ھەبوونی ھیچ دەسەڵاتێکی یاسایی بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ شوێن تاوانبارە نێودەوڵەتییەکان دەکەوێت ھەر جۆرە تاوانبارێک بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Legal materials / About INTERPOL / Internet / Home - INTERPOL|ناونیشان=https://www.interpol.int/About-INTERPOL/Legal-materials|وێبگە=www.interpol.int|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110927151426/https://www.interpol.int/About-INTERPOL/Legal-materials|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئیرۆپول جێبەجێکارێکی یاسایی ئەوروپییە کە شوێن ھەڵاتووەکان ئەکەوێن کە ھەڵاتوون و لەناو ئەوروپان، و ھەماھەنگی دەکەن لە گەڕانەکانیان

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ئینتێرپۆل|ئینتەرپۆل]]
{{wiktionary|ھەڵاتوو}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Fugitives|ھەڵاتوو}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵاتن]]</text>
      <sha1>teyakrk9kn9nse484d6c2vl0mwvjfyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرمووە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175260</id>
    <revision>
      <id>1705918</id>
      <parentid>1647789</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8843" sha1="lut8zf3g6fbcujfa8lkq0s05u5oyvyc" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەرمووە
| ناوی_فەرمی	           =  خرم‌آباد - Xürrəmabad
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		= Harmwa

| جۆری_نیشتنگە		=  [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
 
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.8724|frame-long=44.8296|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی ورمێ|ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی ئەنزەل|ئەنزەل]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندەواری ئەنزەلا نشیو|ئەنزەلا نشیو]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         			=  1936
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=   376
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٠٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| کاتناوچە١  = [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = ھاوین
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  =
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ھەرمووە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری ئەنزەلا نشیو]]، [[ناوچەی ئەنزەل]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەرمووە''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[مەحمودان]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دێلەدەرە]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گولانکا ئەڤراز]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بێچەجووک]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==

* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٧٦) کەس و (٧٤) خێزان بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] پێکھاتووە.
* بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن.

== ئایین ==
ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[سوننە]]) پێکھاتووە.


== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]]

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
{{شارستانی ورمێ}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]]</text>
      <sha1>lut8zf3g6fbcujfa8lkq0s05u5oyvyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەدیە تێھرانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176841</id>
    <revision>
      <id>1705871</id>
      <parentid>1691345</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9612" sha1="djmbypshor00mz1tit1ksejafkb4nfx" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ھەدیە تارانی
| image = Hedieh Tehrani.jpg
| imagesize =
| caption = ھەدیە تێھرانی لە ساڵی ٢٠١٥
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|١٩٧٢|٦|٢٥}}
| birth_place = [[تاران]]، [[ئێران]]
| death_date     =
| death_place    =
| residence      =
| citizenship    = [[ئێرانی]]
| occupation    = [[ئەکتەر]]، [[وێنەگر]]
| height     = ١٫٧١ مەتر&lt;ref&gt;ماهنامهٔ دنیای زنان، سال سوم، شمارهٔ ۲۹، آبان ۱۳۸۶ ص ۵۲&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://vista.ir/doc/289158/%D9%86%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%80-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%E2%80%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%80-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B3%D9%88%D9%85%D8%8C-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94-%DB%B2%DB%B9%D8%8C-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DB%B1%DB%B3%DB%B8%DB%B6 |سەردێڕ=Vista |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304095345/http://vista.ir/doc/289158/%D9%86%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%80-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%E2%80%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%80-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B3%D9%88%D9%85%D8%8C-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D9%94-%DB%B2%DB%B9%D8%8C-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DB%B1%DB%B3%DB%B8%DB%B6 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| othername     =
| yearsactive   = ١٩٩٦–ئێستا
| website      =
| awards = [[سیمورغی بلوورین]] لەبەر [[باشترین خانمەکتەر]] لە ١٧ەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]{{ھن}}سیمۆرغی بلوورینی باشترین خانمەکتەر، ٢٤ەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر{{ھن}} خەڵاتی باشترین خانمەکتەر، فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی پیۆنگیانگ
}}

'''ھەدیە تێھرانی''' ({{بە فارسی|هديه تهرانی}}، لەدایکبووی ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٧٢) [[پێڕستی خانمەکتەرە ئێرانییەکان|خانمەکتەرێکی ئێرانییە]] کە چالاکی خۆی لە فیلمی [[مەسعوود کیمیایی]] بە ناوی سولتان لە ساڵی ١٩٩٨ دەستپێکرد. تێھرانی سیمۆرغی بلوورینی باشترین خانمەکتەری لە ١٧ەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] وەرگرتووە.&lt;ref&gt;[http://www.fajrfestival.ir/english/fajr/asp/awards.asp?f_number=17 17th Fajr Film Festival Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927003328/http://www.fajrfestival.ir/english/fajr/asp/awards.asp?f_number=17 |date=2007-09-27}}. ''Fajr International Film Festival'', Retrieved October 5, 2006.&lt;/ref&gt;

ھەدیە تێھرانی دووەمین [[سیمورغی بلوورین|سیمۆرغی بلوورینی]] کاری خۆی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|٢٤ەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]ی بە فیلمی ''[[چوارشەممەسوورە (فیلم)|چوارشەممەسوورە]]'' وەرگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= http://beta.latimes.com/entertainment/la-et-mn-fireworks-wednesday-review-20160405-column.html|سەردێڕ= Review Entertainment Fireworks Wednesday' sheds light on earlier work of Oscar-winning filmmaker from Iran|ڕێکەوت= ٧ی نیسانی ٢٠١٦|newspaper= LA Times}}{{بەستەری مردوو|url=http://beta.latimes.com/entertainment/la-et-mn-fireworks-wednesday-review-20160405-column.html |date=نیسانی ٢٠٢١ }}&lt;/ref&gt; ئەو لە ساڵی ٢٠٠٦دا لە فیلمی [[نیوەمانگ]]ی [[بەھمەن قوبادی]] بەشداری کرد. ئەم فیلمە خەڵاتی زێڕی ٥٤ەمین [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی سەن سێبەستیان]]ی وەرگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.irna.ir/es/news/view/menu-366/0609306119202557.htm|سەردێڕ=Iranian Film Niwemang Obtains the Gold Shell of the 54th Festival of Cinema of San Sebastián|بڵاوکەرەوە=[[IRNA]]|زمان=spanish|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071001000747/http://www.irna.ir/es/news/view/menu-366/0609306119202557.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;
== سینەما ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|-
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەرهێنەر
|-
!٢٠٢٠
|هیج و پوچ
|لەیلا نەزەریا
|موحسین قەرایی
|-
!٢٠١٩
|سینەما شار قسە
|
|کەیوان عەلی محەممەدی
|-
!٢٠١٩
|مەسخەرەباز
|ھوما
|ھومایۆن غەنیزادە
|-
!٢٠١٨
|ڕۆژانی پڕتەقاڵی
|ئابان
|ئارش لاھووتی
|-
!rowspan=&quot;3&quot; | ٢٠١٦
|[[ئیسرافیل (فیلم)|ئیسرافیل]]
|ماھی
|[[ئایدا پەناھەندە|ئایدا پەناهەندە]]
|-
|پەدیدە
|
|عەلی ئەحمەدزادە
|-
!''[[بەبێ بەروار بەبێ واژوو]]''
|سایە
|وەحید جەلیلوەند
|-
!rowspan=&quot;2&quot; | ٢٠١٥
|ڕانایێین
|سیما
|ئیبراھیم ئیبراھیمیان
|-
|دوێت
|مینۆ
|نەوید دانەش
|-
!٢٠١٤
|ڕۆژی نەهاتوو
|
|فائیزە عەزیزخانی
|-
!٢٠١٢
|خاشاکی خۆشەویست
|سیما
|موحسین ئەمیریوسفی
|-
!rowspan=&quot;2&quot; | ٢٠١١
|پردی تەختەیی
|نازلی
|مەھدی کەرمپوور
|-
|ڕۆژێکی تر
|
|[[حەسەن فەتحی]]
|-
!٢٠٠٩
|حەوت خولەک تا پاییز
|میترا
|عەلیرەزا ئەمینی
|-
!rowspan=&quot;3&quot; | ٢٠٠٨
|شێرین
|هەدیە تهرانی
|عەباس کیارۆستەمی
|-
|منداڵی بەرەبەیان
|دایەنی ڕووحوڵڵا خومەینی
|بەھرۆز ئەفخەمی
|-
|تاران ١٥٠٠
|نازی
|بەھرام عەزیمی
|-
!٢٠٠٧
|هەرکەسە و سینەمای خۆی
|خۆی
|عەباس کیارۆستەمی
|-
!rowspan=&quot;2&quot; | ٢٠٠٦
|''[[نیوەمانگ]]''
|ھەشۆ
|[[بەھمەن قوبادی]]
|-
!نەوەی سیحرئامێز
|فرووغ
|ئیرەج کەریمی
|-
!٢٠٠٦
|[[چوارشەممەسوورە (فیلم)|چوارشەممەسووری]]
|مۆژدە سەمیعی
|[[ئەسغەر فەرھادی]]
|-
!rowspan=&quot;3&quot; | ٢٠٠٤
|شوێنێک بۆ ژیان
|گولچەھرە
|محەممەد بووزورگنیا
|-
|شەوانە
|شەبنەم نامی
|ئومێد بنکدار و کەیوان عەلی محەممەدی
|-
|ماچێکی بچووک
|ژنی ڕازامێز
|بەھمەن فەرمانئارا
|-
!٢٠٠٣
|دووئێل
|ھانیە
|ئەحمەدرەزا دەروێش
|-
!rowspan=&quot;3&quot; | ٢٠٠٢
|ئابادان
|ئارەزوو
|[[مانی حەقیقی]]
|-
|دونیا
|دونیا شاداب
|مەنووچەھر مەسیری
|-
|کچی ئێرانی
|مەریەم یەزدانی
|محەممەدحسێن لەتیفی
|-
!rowspan=&quot;3&quot; | ٢٠٠١
|زەمانە
|زەری
|حەمیدڕەزا سەلاحمەند
|-
|کاغەزی بێ هێڵ
|ڕوۆیا ڕوۆیایی
|ناسر تەقوایی
|-
|خانوویەک سەر ئاو
|ژالە تیرئەنداز
|بەھمەن فەرمانئارا
|-
!rowspan=&quot;3&quot; | ٢٠٠٠
|پارتی
|نیگار ئاریانی
|[[سامان موقەدەم]]
|-
|شین
|مەھتاب
|حەمید لەبەندە
|-
|چەترێک بۆ دوو کەس
|یاسەمەن پاکڕەوان
|ئەحمەد ئەمینی
|-
!١٩٩٩
|دەستە پیسەکان
|دیبا
|سیرووس ئەلوەند
|-
!rowspan=&quot;3&quot; | ١٩٩٨
|شۆکران
|سیما ڕیاحی
|بەھرۆز ئەفخەمی
|-
|سیاوەش
|ھەدیە
|[[سامان موقەدەم]]
|-
|سوور
|ھەستی مەشرقی
|فەرەیدوون جێرانی
|-
!١٩٩٧
|غەریبانە
|بەھرۆخ سابتی
|ئەحمەد ئەمینی
|-
!١٩٩٦
|سوڵتان
|مەریەم کۆھساری
|[[مەسعوود کیمیایی]]
|}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Hedieh Tehrani|ھەدیە تارانی}}
*{{IMDb name|0998142}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران|ژن|ژیاننامە|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}}

[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]
[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ژنانی ئێرانی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]</text>
      <sha1>djmbypshor00mz1tit1ksejafkb4nfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری</title>
    <ns>4</ns>
    <id>177584</id>
    <revision>
      <id>1705837</id>
      <parentid>1703866</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>/* حەفتا سی */ کرا ([[میدیاویکی:Gadget-ReqUplTools.js|ReqUplTools]])</comment>
      <origin>1705837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7096" sha1="9r0a65c22gkm4m4htu2d7zkeoxujpin" xml:space="preserve">{{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot
|archive = ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/ئەرشیڤی %(localcounter)s
|algo = old(48h)
|counter = 6
|maxarchivesize = 150K
|archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}
|minthreadsleft = 1
|minthreadstoarchive = 2
}}
{{ئەرشیڤەکان}}
&lt;!------------------ دەستکاری سەرەوە مەکە -------------------------------------&gt;

بە بارکردنی ھەر وێنەیەک تۆ ڕەزامەندیت بە [[ویکیپیدیا:سیاسەتی_بەکارھێنانی_وێنەکان|سیاسەتی بارکردنی وێنە]]، بۆ چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە بە دروستی بڕوانە ([[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/چۆنیەتی داواکردن|فێرکاری چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە]]).

{{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە|گەڕانەوە بۆ سەرەتا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و رێسا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|داواکاری نوێ پێشکەش بکە|url=https://w.wiki/3xb6|class=mw-ui-progressive}}

&lt;div class=&quot;anonymous-show boilerplate metadata&quot; style=&quot;background:#dee; border:1px solid #00c; margin:0.5em; padding:0.5em;; padding: 1em; width:70%&quot;&gt;'''تێبینی'''...{{ھن}}
سوپاس بۆ ھەڵبژاردنی پڕۆژە، تکایە سەیرێکی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و ڕێساکانی]] پڕۆژە بکە.
&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;user-show&quot;&gt;
'''بەخێرھاتیت''' تکایە ئەو پەڕگەیەی ئەتەوێت باری بکەیت لێرە لە بەشێکی نوێ بەم شێوەیەی خوارەوە زانیارییەکانی تێدا بنووسە.

== [[شۆبۆکس]] ==

{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٩:٥٨، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/File:SHOWBOX_Co.,_Ltd._(South_Korea)_logo.png
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:SHOWBOX Co., Ltd. (South Korea) logo.png|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٢٨، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[حەفتا سی]] ==
{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٥:٣٩، ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:HaftadSee.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:HaftadSee.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:٢٧، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[بەبەردبوو (فیلم)]] ==
{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٥:٤٠، ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Fossil_Poster.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Fossil Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٠:٣٥، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}

== [[تیمساحی خوێناوی]] ==
{{ڕەوشی داواکاری|1}}
{{داواکاریی بارکردنی پەڕگە
| واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٠:١٣، ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
| ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن
| ناساندن = 
| سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Temsahe_Khoni.jpg
| زانیاریی زیاتر = 
| ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = &lt;!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --&gt;
| بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Temsahe Khoni.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٠:٣٨، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)
}}</text>
      <sha1>9r0a65c22gkm4m4htu2d7zkeoxujpin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنگۆر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177742</id>
    <revision>
      <id>1706204</id>
      <parentid>1370047</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4790" sha1="efyna2wpgiac57odw3b6r1a9sj40gp5" xml:space="preserve">{{ئز}}
[[پەڕگە:Twilight-dawn subcategories-central Kurdish.gif|وێنۆک]]
'''ھەنگۆر''' لە دواھەمین قۆناغی ڕووناکیدا ڕوو دەدات، یان لە کۆتایی ڕووناکی گەردونی دوای خۆراوابوون و ڕێک پێش شەو ڕوو دەدات. پێش داکشان، لە ماوەی زوو تا قۆناغەکانی ناوەڕاستی تیشکی ڕووناکی، ڕەنگە لە کاتی ساماڵ و ئاسمانی ڕووندا ڕووناکی پێویست لە ئاسماندا ھەبێت بۆ بینینی دەرەوە بەبێ ڕووناکی دەستکرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of DUSK|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/dusk|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.merriam-webster.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەڵام کاتێک پەپکەی خۆر بۆ خوار ٦پلەی ژێر ئاسۆ دەڕوات کەش تاریک دادێت و مرۆڤ پێویستی بە ڕووناکی دەستکرد دەبێت بۆ بینینی دەورووبەری. وشەی '''Dusk''' ی ئینگلیزی بە زۆری ئاماژە بە دوسکی گەردونی دەکات، یان تاریکترین بەشی شەو پێش ئەوەی شەو دەست پێ بکات، بەڵام لە زمانی کوردیدا پێی دەوترا ھەنگورێ یان ھەنگۆر کە مەبەست لێیان ئەوکاتە بووە کە ھەنگ لە کوڵانەکەیان دەمینێننەوە و ھەندێکیشیان دەردەچن بەرەو چرا و ڕووناکی ماڵان (ئەو کاتەی کە پێویستە چرا ھەڵبکرێت) لە زۆر شوێنیش ئەم وشەیە بە واتای ھەیڤ بەکار دێت کە مەبەستیان لێی، کاتی دەرکەوتنی مانگ و ئەستێرەکانە.&lt;ref&gt;http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/RST_defs.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150814180458/http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/RST_defs.php |date=١٤ی ئابی ٢٠١٥ }}&lt;/ref&gt;

== پێناسە تەکنیکییەکان ==
کاتی تاریکبوون ئەو ساتەیە کە لە کۆتایییەکانی ڕووناکی گەردونی ڕوو دەدات، ڕێک پێش کەمترین گەشانەوەی ئاسمانی شەو دادێت، یان ڕەنگە وەک تاریکترین بەشی پرشنگی ئێواران بیری لێ بکرێتەوە. لەگەڵ ئەوەشدا لە ڕووی تەکنیکییەوە سێ قۆناغی ھەیە:
* ھەنگۆری شارستانی، ناوەندی پەپکەی خۆر لە ئێوارەدا بەرەو ٦ پلەی ژێر ئاسۆ دەڕوات. کە لە خۆراوابوون دەست پێ دەکات. لەم کاتەدا ھێشتا شتەکانی دەوروبەر لێک جیا دەکرێنەوە و بەپێی بارودۆخی کەشوھەوا ڕەنگە ھەندێک ئەستێرە و ھەسارەش دەست بکەن بە دەرکەوتن. ئاسمان لەم کاتەدا ڕەنگی زۆری ھەیە وەک پرتەقاڵی و سوور. لەو دیو ئەم خاڵەدا ڕووناکی دەستکرد لەوانەیە پێویست بێت بۆ ئەنجامدانی چالاکی لە دەرەوەدا، ئەمەش بەپێی بارودۆخی شوێنەکە.
* ھەنگۆری دەریایی، وا دیارە خۆر لە ئێوارەدا بەرەو ١٢ پلەی ژێر ئاسۆ دەجوڵێت. کۆتایی ئەو تروسکاییانەی ناو دەریاییە کە لە ھەنگۆری شارستانییەوە دەست پێ دەکات، لەم کاتەدا شتەکان کەمتر جیاکەرەوەن، ئەستێرە و ھەسارەکان وا دەردەکەون کە گەشاوە بن.
* لە ھەنگۆری گەردوونناسی، پێگەی خۆر لە ئێواراندا ١٨ پلەی لەژێر ئاسۆدایە. کۆتایی ڕووناکیی گەردوونە، کە لە ھەنگۆری دەریاییەوە دەست پێ دەکات، دوای ئەم ئەم قۆناغە چیتر خۆر ئاسمان ڕۆشن ناکاتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dusk – Definition and Meaning|ناونیشان=https://www.timeanddate.com/astronomy/dusk.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.timeanddate.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[بەرەبەیان]]
* [[بوومەلێڵ]]
* [[خۆر ئاوابوون]]
* [[خۆرھەڵاتن]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|گەردوون}}
{{پۆلی کۆمنز|Dusk}}

{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:بەشەکانی ڕۆژێک]]
[[پۆل:دیاردە سروشتییەکان]]
[[پۆل:شەو]]
[[پۆل:گەردوون]]
[[پۆل:دیاردەکانی زەوی]]</text>
      <sha1>efyna2wpgiac57odw3b6r1a9sj40gp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەژمێری ڕادیۆکاربۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178220</id>
    <revision>
      <id>1706284</id>
      <parentid>1408843</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4080" sha1="3x9uhf33qm4xb8e91uqx785ankg6wz7" xml:space="preserve">ھەژمێری رادیۆکاربۆن (ھەروەھا وەک '''ھەژمێری کاربۆن''' یان '''ھەژمێری کاربۆن-١٤''' ناسراوە) ڕێگایەکە بۆ دۆزینەوە تەمەنی کەلوپەلەکان لەناویان شتە زیندووەکان بەبەکارھێنانی خەسڵەتەکانی رادیۆکاربۆن، بە [[رادیۆکاری ڕوانینی کاربۆن]]

ڕیگاکە لەلایەن وێلارد لیبی لە زانکۆی شیکاگۆ پەرەپێدراوە لە ساڵی ١٩٤٠کان، وێلارد بووە خاوەنی خەڵاتی نۆبڵ لە کیمیازانی لە ساڵی ١٩٦٠.

== سەرچاوەکان ==

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aitken|یەکەم=M.J.|سەردێڕ=Science-based Dating in Archaeology|ناونیشان=https://archive.org/details/sciencebaseddati0000aitk|بڵاوکەرەوە=Longman|ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٨٢-٤٩٣٠٩-٤|شوێن=London|ref=none}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aitken|یەکەم=Martin J.|سەردێڕ=Archaeological Method and Theory|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing|ساڵ=٢٠٠٣|editor-last=Ellis|editor-first=Linda|شوێن=New York|پەڕەکان=٥٠٥–٥٠٨|chapter=Radiocarbon Dating|ref=none}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bianchi|یەکەم١=Thomas S.|سەردێڕ=Chemical Markers in Aquatic Ecosystems|دوایین٢=Canuel|یەکەم٢=Elizabeth A.|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١٣٤١٤-٧|شوێن=Princeton|ref=none|بەستەری نووسەر١=Thomas S. Bianchi}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bousman|یەکەم١=C. Britt|سەردێڕ=From the Pleistocene to the Holocene: Human Organization and Cultural Transformations in Prehistoric North America|دوایین٢=Vierra|یەکەم٢=Bradley J.|بڵاوکەرەوە=Texas A&amp;M University Press|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٣٤٤-٧٦٠-٧|editor-last=Bousman|editor-first=C. Britt|شوێن=College Station, Texas|پەڕەکان=١–١٥|chapter=Chronology, Environmental Setting, and Views of the Terminal Pleistocene and Early Holocene Cultural Transitions in North America|ref=none|editor2-last=Vierra|editor2-first=Bradley J.}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bowman|یەکەم=Sheridan|ناونیشان=https://archive.org/details/radiocarbondatin00bow_0va|سەردێڕ=Radiocarbon Dating|بڵاوکەرەوە=British Museum Press|ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٤١-٢٠٤٧-٨|شوێن=London|ref=none|orig-year=1990|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=Thomas M.|سەردێڕ=Paleoclimates: Understanding Climate Change Past and Present|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-١٤٤٩٤-٠|شوێن=New York|ref=none}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dass|یەکەم=Chhabil|سەردێڕ=Fundamentals of Contemporary Mass Spectrometry|ناونیشان=https://archive.org/details/fundamentalsofco0000dass|بڵاوکەرەوە=John Wiley &amp; Sons|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٦٨٢٢٩-٥|شوێن=Hoboken, New Jersey|ref=none}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Eriksson Stenström|یەکەم١=Kristina|ناونیشان=http://lup.lub.lu.se/luur/download?func=downloadFile&amp;recordOId=2173656&amp;fileOId=2173661|سەردێڕ=A guide to radiocarbon units and calculations|دوایین٢=Skog|یەکەم٢=Göran|دوایین٣=Georgiadou|یەکەم٣=Elisavet|دوایین٤=Genberg|یەکەم٤=Johan|دوایین٥=Johansson|یەکەم٥=Anette|بڵاوکەرەوە=Lund University|ساڵ=٢٠١١|شوێن=Lund|ref=none}}
{{تووڵی دەروازە|زانستی ماددە|کیمیا|فیزیک}}
{{پۆلی کۆمنز|Carbon-14}}

{{کیمیا-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}

[[پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:کاربۆن]]
[[پۆل:تیشکەچالاکی]]</text>
      <sha1>3x9uhf33qm4xb8e91uqx785ankg6wz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178290</id>
    <revision>
      <id>1705959</id>
      <parentid>1705760</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]]</comment>
      <origin>1705959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1452" sha1="hnalbptbyth4zgla9rzvelox2z3xeoz" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە}}
[[پەڕگە:Henan in China (+all claims hatched).svg|وێنۆک|ھێنان لەسەر نەخشە]]
'''ھێنان''' (بە چینی:河南) خاکێکی داخراوی چینە لە بەشێکی ناوەندی وڵاتی چین دایە ھەروەھا وەک [[ژۆنگ یوان|ژۆنگیوانیش]] ئاماژەی پێدەکرێت یان ژۆنگژۆو (中州) (بە مانای: خاکی ناوەند دێت) ھێنان شوێنی لە دایکبوونی شارستانییەتی چینە کە تێیدا زیاتر لە ٣٠٠٠ ھەزار ساڵ لە کلتور و ئیکۆنۆمی، سیاسەت لەخۆ دەگریت، بووەتە شوینێکی ناوەندی وڵات بە نزیکەی ١٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا.

== وێنەکانی پەیوەندیدار بە ھێنان ==
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:嵩山远眺 - panoramio.jpg
پەڕگە:龙门石窟主窟 - panoramio (1).jpg
پەڕگە:Kaifeng.jpg|کایفێنگ لە ھێنان
پەڕگە:Fawang Temple Pagoda, Dengfeng.jpg
پەڕگە:Songshanfawangsi.JPG
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Henan|ھێنان}}

{{تووڵی دەروازە|چین|سیاسەت|جوگرافیا}}

{{چین-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارەکان بەدەقی زمانی چینی]]
[[پۆل:ناوەڕاستی چین]]
[[پۆل:پارێزگاکانی کۆماری گەلی چین]]</text>
      <sha1>hnalbptbyth4zgla9rzvelox2z3xeoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەلانک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178432</id>
    <revision>
      <id>1706106</id>
      <parentid>1647766</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8723" sha1="9qhrzz0b61jbmhrv8jirsl636ria8rt" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەلانک
| ناوی_فەرمی	           =  ھلانک - Helank
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		= Halank

| جۆری_نیشتنگە		=  [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = 
 
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6059|frame-long=44.6604|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی ورمێ|ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی سلیوانا|سلیوانا]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندەواری تەرگەوەڕ|تەرگەوەڕ]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         		        	=  1982
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=   چۆڵ
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٠٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| کاتناوچە١  = [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = ھاوین
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  =
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ھەلانک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری تەرگەوەڕ]]، [[ناوچەی سلیوانا]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;


== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەلانک''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەربیلا]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بێدکارە]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شەوێران]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەریک]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==

* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠) کەس و (٠) خێزان بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن.
* بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن.

== ئایین ==
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.


== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]]


== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
{{شارستانی ورمێ}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]</text>
      <sha1>9qhrzz0b61jbmhrv8jirsl636ria8rt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارەی GJ1214b</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178630</id>
    <revision>
      <id>1706004</id>
      <parentid>1547060</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5578" sha1="mq2t1sip7znh310ihz85eydh4j5ez4p" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Exoplanet Comparison GJ 1214 b.png|وێنۆک|پێوانەکردنی سێ ھەسارە: [[زەوی]] لەلای چەپ، [[نێپتۆن|نیپتۆن]] لە ناوەڕاست، گالیزا ١٢١٤بی لەلای ڕاست. (ڕەنگی ڕاستەقینەی ھەسارەی گلیزا ھێشتا ناڕوونە)]]
'''گلیزا ١٢١٤بی''' (ناوە کورتکراوەکەی '''GJ 1214&lt;ref name=&quot;OEC-GJ1214b&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Rein, Hanno|display-authors=etal|سەردێڕ=Open Exoplanet Catalogue – Gliese 1214 b|ناونیشان=http://www.openexoplanetcatalogue.com/system.html?id=Gliese+1214+b|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش=Open Exoplanet Catalogue}}&lt;/ref&gt;''') ھەسارەیەکی دەرەوەی [[کۆمەڵەی خۆر|کۆمەڵەی خۆرە]] کە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ دۆزراوەتەوە، ھەسارەکە ٤٩ [[ساڵی ڕووناکی]] لە کۆمەڵەی خۆر دوورە، لە ٢٠١٧وە وەک ھەسارەیەکی زەریایی دیاریکرا،&lt;ref name=&quot;disco-charbonneau&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=David Charbonneau|نووسەر٢=Zachory K. Berta|نووسەر٣=Jonathan Irwin|نووسەر٤=Christopher J. Burke|نووسەر٥=Philip Nutzman|نووسەر٦=Lars A. Buchhave|نووسەر٧=Christophe Lovis|نووسەر٨=Xavier Bonfils|نووسەر٩=David W. Latham|نووسەر١٠=Stéphane Udry|نووسەر١١=Ruth A. Murray-Clay|display-authors=٤|ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=A super-Earth transiting a nearby low-mass star|journal=Nature|بەرگ=٤٦٢|issue=17 December 2009|پەڕەکان=٨٩١–٨٩٤|arxiv=0912.3229|bibcode=2009Natur.462..891C|doi=10.1038/nature08679|pmid=٢٠٠١٦٥٩٥|نووسەر١٩=Thierry Forveille|نووسەر١٨=Xavier Delfosse|نووسەر١٧=Michel Mayor|نووسەر١٦=Francesco Pepe|نووسەر١٤=Joshua N. Winn|نووسەر١٣=Emilio E. Falco|نووسەر١٢=Matthew J. Holman|نووسەر١٥=Didier Queloz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;planetmodels2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Kuchner|یەکەم١=Seager|دوایین٢=Hier-Majumder|یەکەم٢=M.|دوایین٣=Militzer|یەکەم٣=C. A.|ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Mass–radius relationships for solid exoplanets|ناونیشان=http://www.iop.org/EJ/abstract/0004-637X/669/2/1279/|journal=The Astrophysical Journal|بەرگ=٦٦٩|issue=2|پەڕەکان=١٢٧٩–١٢٩٧|arxiv=0707.2895|bibcode=2007ApJ...669.1279S|doi=10.1086/521346|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191213131959/http://validate.perfdrive.com/captcha?ssa=f8892adc-bed9-4853-994c-e61caffd7318&amp;ssb=kdg4ezad5bmihd1i0p6zz0zlp&amp;ssc=https%3A%2F%2Fiopscience.iop.org%2Fabstract%2F0004-637X%2F669%2F2%2F1279&amp;ssd=042435949607606&amp;sse=h%40%40gadhnpchipjm&amp;ssf=0ebaa85cfea3e449555da30c330c23c78deac756&amp;ssg=3ccf46d0-e2da-485c-b994-a60be0f5c09e&amp;ssh=d524a08e-8011-42b2-84b9-df4468ce6c8e&amp;ssi=169f1231-8427-459c-a487-b986a12f2168&amp;ssj=3e17dbfd-032c-4131-ba64-656bc4442c11&amp;ssk=support%40shieldsquare.com&amp;ssl=056528528992&amp;ssm=94129928409763868226753274953621&amp;ssn=3a265fa1a8834c77dd50f8236aabb19e5fc2bc0fa2eb-7cbd-4965-869498&amp;sso=6a5d00e8-3385e116c61e8a14ed059e8edc986d6f566bc89687883b23&amp;ssp=47948385001576229938157621992778737&amp;ssq=81832464319893467427302989694898349815625&amp;ssr=MjA3LjI0MS4yMzIuMTIx&amp;sss=Mozilla%2F4.0%20%28compatible%3B%20MSIE%208.0%3B%20Windows%20NT%206.1%29%20Gecko%2F20100101%20Firefox%2F39.0&amp;sst=Python-urllib%2F2.7&amp;ssu=Chrome%2F5.0%20%28iPhone%3B%20U%3B%20CPU%20iPhone%20OS%203_0%20like%20Mac%20OS%20X%3B%20en-us%29%20AppleWebKit%2F528.18%20%28KHTML%2C%20like%20Gecko%29%20Version%2F4.0%20Mobile%2F7A341%20Safari%2F528.16&amp;ssv=p23npvu3noosvnl&amp;ssw=&amp;ssx=570633000263890&amp;ssy=amaeinic%40ccoljjkaopokcfbcelhlmkijink%40jmp&amp;ssz=eee9742843f9007|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەم ھەسارەیەدا ھیچ خاکێک یان وشکانییەک نەدۆزراوەتەوە، بەم ھۆکارە زاناکان ناویان لە ھەسارەکە نا «جیھانی ئاو»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 Real Planets That Are Stranger Than Science Fiction|ناونیشان=http://www.iflscience.com/space/10-real-planets-are-stranger-science-fiction|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت پلەی گەرمی ناو ھەسارەکە زۆر بەرزە بەڵام بەھۆی زۆری و بەھێزی ھێزی کێشکردنەوە ئاوی ھەسارەکە ئاسایی دەردەکەوێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Distant 'water-world' confirmed|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/science-environment-17117030|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{commonscat-inline}}
* [https://web.archive.org/web/20120517204636/http://astrobites.com/2011/11/28/an-update-on-the-atmosphere-of-super-earth-gj1214b/ ئەپدەیتێکی کەشوھەوای ھەسارەکە]

{{تووڵی دەروازە|زانست|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}}
{{پۆلی کۆمنز|GJ 1214 b}}

{{گەردوون-کۆلکە}}</text>
      <sha1>mq2t1sip7znh310ihz85eydh4j5ez4p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706019</id>
      <parentid>1706004</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5641" sha1="95w4xsqrvkirb7i8037kvvvdrv6fusb" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Exoplanet Comparison GJ 1214 b.png|وێنۆک|پێوانەکردنی سێ ھەسارە: [[زەوی]] لەلای چەپ، [[نێپتۆن|نیپتۆن]] لە ناوەڕاست، گالیزا ١٢١٤بی لەلای ڕاست. (ڕەنگی ڕاستەقینەی ھەسارەی گلیزا ھێشتا ناڕوونە)]]
'''گلیزا ١٢١٤بی''' (ناوە کورتکراوەکەی '''GJ 1214&lt;ref name=&quot;OEC-GJ1214b&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Rein, Hanno|display-authors=etal|سەردێڕ=Open Exoplanet Catalogue – Gliese 1214 b|ناونیشان=http://www.openexoplanetcatalogue.com/system.html?id=Gliese+1214+b|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش=Open Exoplanet Catalogue}}&lt;/ref&gt;''') ھەسارەیەکی دەرەوەی [[کۆمەڵەی خۆر|کۆمەڵەی خۆرە]] کە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ دۆزراوەتەوە، ھەسارەکە ٤٩ [[ساڵی ڕووناکی]] لە کۆمەڵەی خۆر دوورە، لە ٢٠١٧وە وەک ھەسارەیەکی زەریایی دیاریکرا،&lt;ref name=&quot;disco-charbonneau&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=David Charbonneau|نووسەر٢=Zachory K. Berta|نووسەر٣=Jonathan Irwin|نووسەر٤=Christopher J. Burke|نووسەر٥=Philip Nutzman|نووسەر٦=Lars A. Buchhave|نووسەر٧=Christophe Lovis|نووسەر٨=Xavier Bonfils|نووسەر٩=David W. Latham|نووسەر١٠=Stéphane Udry|نووسەر١١=Ruth A. Murray-Clay|display-authors=٤|ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=A super-Earth transiting a nearby low-mass star|journal=Nature|بەرگ=٤٦٢|issue=17 December 2009|پەڕەکان=٨٩١–٨٩٤|arxiv=0912.3229|bibcode=2009Natur.462..891C|doi=10.1038/nature08679|pmid=٢٠٠١٦٥٩٥|نووسەر١٩=Thierry Forveille|نووسەر١٨=Xavier Delfosse|نووسەر١٧=Michel Mayor|نووسەر١٦=Francesco Pepe|نووسەر١٤=Joshua N. Winn|نووسەر١٣=Emilio E. Falco|نووسەر١٢=Matthew J. Holman|نووسەر١٥=Didier Queloz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;planetmodels2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Kuchner|یەکەم١=Seager|دوایین٢=Hier-Majumder|یەکەم٢=M.|دوایین٣=Militzer|یەکەم٣=C. A.|ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Mass–radius relationships for solid exoplanets|ناونیشان=http://www.iop.org/EJ/abstract/0004-637X/669/2/1279/|journal=The Astrophysical Journal|بەرگ=٦٦٩|issue=2|پەڕەکان=١٢٧٩–١٢٩٧|arxiv=0707.2895|bibcode=2007ApJ...669.1279S|doi=10.1086/521346|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191213131959/http://validate.perfdrive.com/captcha?ssa=f8892adc-bed9-4853-994c-e61caffd7318&amp;ssb=kdg4ezad5bmihd1i0p6zz0zlp&amp;ssc=https%3A%2F%2Fiopscience.iop.org%2Fabstract%2F0004-637X%2F669%2F2%2F1279&amp;ssd=042435949607606&amp;sse=h%40%40gadhnpchipjm&amp;ssf=0ebaa85cfea3e449555da30c330c23c78deac756&amp;ssg=3ccf46d0-e2da-485c-b994-a60be0f5c09e&amp;ssh=d524a08e-8011-42b2-84b9-df4468ce6c8e&amp;ssi=169f1231-8427-459c-a487-b986a12f2168&amp;ssj=3e17dbfd-032c-4131-ba64-656bc4442c11&amp;ssk=support%40shieldsquare.com&amp;ssl=056528528992&amp;ssm=94129928409763868226753274953621&amp;ssn=3a265fa1a8834c77dd50f8236aabb19e5fc2bc0fa2eb-7cbd-4965-869498&amp;sso=6a5d00e8-3385e116c61e8a14ed059e8edc986d6f566bc89687883b23&amp;ssp=47948385001576229938157621992778737&amp;ssq=81832464319893467427302989694898349815625&amp;ssr=MjA3LjI0MS4yMzIuMTIx&amp;sss=Mozilla%2F4.0%20%28compatible%3B%20MSIE%208.0%3B%20Windows%20NT%206.1%29%20Gecko%2F20100101%20Firefox%2F39.0&amp;sst=Python-urllib%2F2.7&amp;ssu=Chrome%2F5.0%20%28iPhone%3B%20U%3B%20CPU%20iPhone%20OS%203_0%20like%20Mac%20OS%20X%3B%20en-us%29%20AppleWebKit%2F528.18%20%28KHTML%2C%20like%20Gecko%29%20Version%2F4.0%20Mobile%2F7A341%20Safari%2F528.16&amp;ssv=p23npvu3noosvnl&amp;ssw=&amp;ssx=570633000263890&amp;ssy=amaeinic%40ccoljjkaopokcfbcelhlmkijink%40jmp&amp;ssz=eee9742843f9007|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەم ھەسارەیەدا ھیچ خاکێک یان وشکانییەک نەدۆزراوەتەوە، بەم ھۆکارە زاناکان ناویان لە ھەسارەکە نا «جیھانی ئاو»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 Real Planets That Are Stranger Than Science Fiction|ناونیشان=http://www.iflscience.com/space/10-real-planets-are-stranger-science-fiction|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت پلەی گەرمی ناو ھەسارەکە زۆر بەرزە بەڵام بەھۆی زۆری و بەھێزی ھێزی کێشکردنەوە ئاوی ھەسارەکە ئاسایی دەردەکەوێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Distant 'water-world' confirmed|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/science-environment-17117030|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{commonscat-inline}}
* [https://web.archive.org/web/20120517204636/http://astrobites.com/2011/11/28/an-update-on-the-atmosphere-of-super-earth-gj1214b/ ئەپدەیتێکی کەشوھەوای ھەسارەکە]

{{تووڵی دەروازە|زانست|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}}
{{پۆلی کۆمنز|GJ 1214 b}}

{{گەردوون-کۆلکە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>95w4xsqrvkirb7i8037kvvvdrv6fusb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسناوا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178850</id>
    <revision>
      <id>1706091</id>
      <parentid>1647772</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8895" sha1="mmxi4bc1naitqd3mfva200m54gdhyua" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەسناوا
| ناوی_فەرمی	           = Hasanabad - حسن‌آباد - Hesenava
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		= 

| جۆری_نیشتنگە		=  [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = 
  
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=38.0163|frame-long=44.8236|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی ورمێ|ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی سۆما و برادۆست|سۆما و برادۆست]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندەواری سۆما ئەڤراز|سۆما ئەڤراز]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         	        		=  1897
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=  372
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٠٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| کاتناوچە١  = [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = ھاوین
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  =
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ھەسناوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سۆما ئەڤراز]]، [[ناوچەی سۆما و برادۆست]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;


== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەسناوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گوڵی سۆیی]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سیدا]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئالەکان]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[باژێڕگە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==

* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٧٢) کەس و (٦١) خێزان بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن.
* بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن.

== ئایین ==
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.


== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]]


== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
{{شارستانی ورمێ}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]]</text>
      <sha1>mmxi4bc1naitqd3mfva200m54gdhyua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەشتیان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179009</id>
    <revision>
      <id>1706100</id>
      <parentid>1647768</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8917" sha1="04xfo1ph01hiewf4xsza5zfnfdfjt0g" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			    =  ھەشتیان
| ناوی_فەرمی	           =  Heştîyan - ھشتیان - Hashtian
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		= 

| جۆری_نیشتنگە		=  [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = 
 
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.867|frame-long=44.6731|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی ورمێ|ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی سۆما و برادۆست|سۆما و برادۆست]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندەواری سۆما نشیو|سۆما نشیو]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         	        		=  1702
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=   818
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٠٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| کاتناوچە١  = [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = [[زستان]]
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  =
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ھەشتیان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سۆما نشیو]]، [[ناوچەی سۆما و برادۆست]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;


== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەشتیان''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[پیرانجغ]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[جلغەران]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کانی میران، سۆما|کانی میران]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بێردووک]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==

* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٨١٨) کەس و (١٢٨) خێزان بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن.
* بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن.

== ئایین ==
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.


== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]]


== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
{{شارستانی ورمێ}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]]</text>
      <sha1>04xfo1ph01hiewf4xsza5zfnfdfjt0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوسارا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179063</id>
    <revision>
      <id>1706252</id>
      <parentid>1647722</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8930" sha1="k5y6vu9ar2s3zvlbe6hu3yqgk5th7ls" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەوسارا
| ناوی_فەرمی	           = Heftsaran - ھفت‌ساران - Haftsaran
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		=  [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = 
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6905|frame-long=44.6724|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی ورمێ|ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی سۆما و برادۆست|سۆما و برادۆست]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندەواری برادۆست|برادۆست]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         	        		=  1705
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=   589
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٠٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| کاتناوچە١  = [[زستان]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  =
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ھەوسارا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری برادۆست]]، [[ناوچەی سۆما و برادۆست]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;


== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەوسارا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەسرک، برادۆست|قەسرک]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گۆلەشێخان]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەسکەندەراوا]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خانک، برادۆست|خانک]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==

* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥٨٩) کەس و (١١٦) خێزان بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن.
* بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن.

== ئایین ==
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.


== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]]


== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
{{شارستانی ورمێ}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]]</text>
      <sha1>k5y6vu9ar2s3zvlbe6hu3yqgk5th7ls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەلەقۆشک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179118</id>
    <revision>
      <id>1706109</id>
      <parentid>1647764</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8914" sha1="tlt0cr3qogiwnxvyafjgfy9pi592v44" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەلەقۆشک
| ناوی_فەرمی	           = Heleqûş - ھله‌قوش - Halah Qush
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		=  [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = 
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.8001|frame-long=44.71|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی ورمێ|ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی سۆما و برادۆست|سۆما و برادۆست]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندەواری برادۆست|برادۆست]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         	        		=  1834
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=   210
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٠٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| کاتناوچە١  = [[زستان]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  =
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ھەلەقۆشک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری برادۆست]]، [[ناوچەی سۆما و برادۆست]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;


== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەلەقۆشک''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گێچە]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئۆمەراوا]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[پیرگل]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گونبەد، برادۆست|گونبەد]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==

* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢١٠) کەس و (٣٩) [[خێزان]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن.
* بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن.

== ئایین ==
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.


== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]]


== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
{{شارستانی ورمێ}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]]</text>
      <sha1>tlt0cr3qogiwnxvyafjgfy9pi592v44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێیلۆنگجیانگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179761</id>
    <revision>
      <id>1705854</id>
      <parentid>1540116</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، چین-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1567" sha1="qr64zjbcfdzy2ywnn05z063uzwntcc9" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Snow scenery of Hailin City, Heilongjiang.jpg|وێنۆک]]
'''ھێیلۆنگجیانگ''' (بە چینی:黑龙江 شێوازی خوێندنەوە: ھێلونگکیانگ) ھەرێمێکە لە ھەرێمەکانی چین، دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکە ھەرێمەکە دەورەدراوە بە جیلین تا باشوور و ناوەوەی مەنگۆلیا بەرەو ڕۆژاوا. ھەروەھا سنووردارە لەگەل ڕووسیا (ھاوسنوورە لەگەڵ [[ئامور ئۆبلاست]]، [[ئۆبلاستی خۆبەڕێوەبەری جوولەکە]]، [[خابراڤسک کرای]]، [[پریمۆرسکی کرای]] و [[زابایکالسکی کرای]]) بەرەو باکوور و ڕۆژھەڵات.&lt;ref name=&quot;Stratfor&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Heilongjiang and China's Food Security|ناونیشان=https://worldview.stratfor.com/article/heilongjiang-and-chinas-food-security|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Stratfor}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Heilongjiang in China (+all claims hatched).svg|وێنۆک|نەخشە.]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|چین}}
{{پۆلی کۆمنز|Heilongjiang}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{چین-کۆلکە}}

[[پۆل:پارێزگاکانی کۆماری گەلی چین]]</text>
      <sha1>qr64zjbcfdzy2ywnn05z063uzwntcc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزی یاسایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179893</id>
    <revision>
      <id>1706036</id>
      <parentid>1705704</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="878" sha1="d9zjh7t25ddnkg9403koo75aj9gfl8s" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھێزی یاسایی''' چالاکی ئەندامەکانی حکومەتە کە کردارە یاساییەکان جێبەجێ دەکەن بۆ سەپاندنی یاسا، بە چاکردنەوە و ڕێگریکردن و سزادان، وەک چاکردنەوەی خراپەیەک و گۆرینی بۆ چاکە و ڕێگریکردن لە ڕوودانی خراپەکاریەک و سزادانی تاوانبارێک&lt;ref&gt;New Law Journal - Volume 123, Part 1 - Page 358, 1974&lt;/ref&gt; زاراوەکە [[پۆلیس]] و [[دادگا]] ئەگرێتەوە.

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|ھێزی یاسایی|یاسا}}
{{پۆلی کۆمنز|Law enforcement}}

{{یاسا-کۆلکە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>d9zjh7t25ddnkg9403koo75aj9gfl8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزارلۆغان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180909</id>
    <revision>
      <id>1705991</id>
      <parentid>1436152</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، سویس-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1841" sha1="qoq575xmqnehh3ycraseq930h2gfasb" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=حوزەیران ٢٠٢١}}
{{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}}

[[پەڕگە:Trippa.jpg|وێنۆک|ھەزارلۆغان لە بازاڕێک لە ئیتالیا]]
'''ھەزارلۆغان''' یان '''ھەزارتوێ''' ({{بە ئینگلیزی|Tripe}}) توێیەکە بە دیوی ژوورەوەی [[گەدە|گەدەی]] ئاژەڵانەوە (وەک مانگا، مەڕ و خووگ).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆئەندامی ھەرس لە کاوێژکەرەکاندا، ناجح گوڵپی، ماڵمۆکورد|ناونیشان=https://malmokurd.com/ArticleDetail-1502-91#.YLB3gqEpA2w|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=malmokurd.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210606215836/https://malmokurd.com/ArticleDetail-1502-91#.YLB3gqEpA2w}}&lt;/ref&gt; ھەزارلۆغان لە زۆر شوێنی دنیادا دەخورێت، بەتایبەت شۆرباوی (tripe soup) پێ ساز دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How Spicy Beef Tripe Soup Became a Mexican-American Breakfast Staple|ناونیشان=https://www.vice.com/en/article/bmp545/how-spicy-beef-tripe-soup-became-a-mexican-american-breakfast-staple|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.vice.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە کوردەواریشدا دەکوڵێنرێت و بە بەشێک لە [[سەروپێ]] دادەنرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Tripe}}
{{تووڵی دەروازە|سویس|فەڕەنسا|ئەڵمانیا|خۆراک}}

{{خۆراک-کۆلکە}}
{{سویس-کۆلکە}}
{{فەڕەنسا-کۆلکە}}

[[پۆل:چێشتی کوردی]]</text>
      <sha1>qoq575xmqnehh3ycraseq930h2gfasb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706062</id>
      <parentid>1705991</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1861" sha1="qfu56d0ksk1mf49gximrr9dvq1xje8x" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=حوزەیران ٢٠٢١}}
{{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}}

[[پەڕگە:Trippa.jpg|وێنۆک|ھەزارلۆغان لە بازاڕێک لە ئیتالیا]]
'''ھەزارلۆغان''' یان '''ھەزارتوێ''' ({{بە ئینگلیزی|Tripe}}) توێیەکە بە دیوی ژوورەوەی [[گەدە|گەدەی]] ئاژەڵانەوە (وەک مانگا، مەڕ و خووگ).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆئەندامی ھەرس لە کاوێژکەرەکاندا، ناجح گوڵپی، ماڵمۆکورد|ناونیشان=https://malmokurd.com/ArticleDetail-1502-91#.YLB3gqEpA2w|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=malmokurd.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210606215836/https://malmokurd.com/ArticleDetail-1502-91#.YLB3gqEpA2w}}&lt;/ref&gt; ھەزارلۆغان لە زۆر شوێنی دنیادا دەخورێت، بەتایبەت شۆرباوی (tripe soup) پێ ساز دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How Spicy Beef Tripe Soup Became a Mexican-American Breakfast Staple|ناونیشان=https://www.vice.com/en/article/bmp545/how-spicy-beef-tripe-soup-became-a-mexican-american-breakfast-staple|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.vice.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە کوردەواریشدا دەکوڵێنرێت و بە بەشێک لە [[سەروپێ]] دادەنرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Tripe}}
{{تووڵی دەروازە|سویس|فەڕەنسا|ئەڵمانیا|خۆراک}}

{{خۆراک-کۆلکە}}
{{سویس-کۆلکە}}
{{فەڕەنسا-کۆلکە}}

[[پۆل:چێشتی کوردی]]
[[پۆل:گەدە]]</text>
      <sha1>qfu56d0ksk1mf49gximrr9dvq1xje8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی سووریا (٢٠٢١)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181108</id>
    <revision>
      <id>1706332</id>
      <parentid>1408866</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، سووریا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8266" sha1="7ka1py8tmxre15cny0lenskxupnx7id" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی
| election_name = ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی سووریا (٢٠٢١)
| country = سووریا
| flag_year = ٢٠٢١
| election_date = {{Start date|٢٠٢١|٠٥|٢٦|df=y}}
| flag_image = 
| type = سەرۆک کۆماری
| vote_type = ناسراو
| ongoing = نەخێر
| party_colour = بەڵێ
| party_name = [[حیزبی عەرەبیی سۆسیالیستی بەعس (سووریا)|بەعس]]
| previous_election = ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی سووریا (٢٠١٤)
| previous_year = [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی سووریا (٢٠١٤)|٢٠١٤]]
| next_election = ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی سووریا (٢٠٢٨)
| next_year = ٢٠٢٨
| turnout = ٧٨٫٦٤٪
| image1 = [[پەڕگە:Bashar al-Assad (2018-05-17) 03 (cropped).jpg|150x150px]]
| colour1 = 2E8B57
| nominee1 = '''[[بەشار ئەسەد]]'''
| party1 = [[حیزبی عەرەبیی سۆسیالیستی بەعس (سووریا)|بەعس]]
| alliance1 = [[بەرەی نیشتمانی پێشڕەو (سووریا)|ب.ن.س]]
| popular_vote1 = '''١٣،٥٤٠،٨٦٠'''
| percentage1 = '''٩٥٫١٩٪'''
| image2 = [[پەڕگە:No image.svg|100px]]
| colour2 = 000000
| nominee2 = [[مەحموود مەرعی]]
| party2 = [[یەکێتیی سۆسیالیستی عەرەبیی دیموکراتی|ی.س.د]]
| alliance2 = [[لیژنەی پێکەوەکاری نیشتمانی بۆ گۆڕانی دیموکراتیک|ل.پ.ن]]
| popular_vote2 = ٤٧٠،٢٧٦
| percentage2 = ٣٫٣١٪
| colour3 = BF0202
| nominee3 = [[عەبدوڵڵا سەلووم عەبدوڵڵا]]
| image3 = [[پەڕگە:No image.svg|100px]]
| party3 = [[حیزبی یەکێتیی سۆسیالیست|ح.ی.س]]
| alliance3 = [[بەرەی نیشتمانیی پێشڕەو|ب.ن.پ]]
| popular_vote3 = ٢١٣،٩٦٨
| percentage3 = ١٫٥٪
| title = سەرۆک کۆمار
| before_election = [[بەشار ئەسەد]]
| before_party = حیزبی عەرەبیی سۆسیالیستی بەعس – سووریا
| posttitle = 
| after_election = [[بەشار ئەسەد]]
| after_party = حیزبی عەرەبیی سۆسیالیستی بەعس – سووریا
}}

'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی سووریا''' لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٢١ بەڕێوەچوو، لەکاتێکدا کۆچبەرانی سووری لە ٢٠ی ئایاریش توانیان ڕای خۆیان بدەن.&lt;ref name=&quot;bbc 2021&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Syria to hold election in May after years of war|زمان=en-GB|ئیش=BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-56791930|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210418114606/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-56791930|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; [[بەشار ئەسەد]]، [[مەحموود مەرعی]] و [[عەبدوڵڵا سەلووم عەبدوڵڵا]] ئەم سێ کەسە بوون کە بە کاندیدای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی سووریا تۆمار کران.

پێش ھەڵبژاردن، چەند وڵاتی جیھان وەکوو [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] مەترسی خۆیان لەبارەی ڕەوابوون و ساغی ئەم ھەڵبژاردنە، ڕاگەیاند و گوتیان کە ئاکامی ھەڵبژاردنەکە بە فەرمی ناناسن.&lt;ref name=&quot;France 24 2021&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Syrian presidential election won't be 'free nor fair' warn US, Europeans | وێبگە=France 24 | ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١| ناونیشان=https://www.france24.com/en/middle-east/20210525-syrian-presidential-election-won-t-be-free-nor-fair-warn-us-europeans | ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210525212148/https://www.france24.com/en/middle-east/20210525-syrian-presidential-election-won-t-be-free-nor-fair-warn-us-europeans | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ئەنجادا لەلایەن ھەندێک لە لێکۆڵراوە ڕۆژاوایییەکان وەکوو ھەڵبژاردنێکی لەپێشدا بڵاوکراو و فریودان ناسراوە، سەرکەوتنی لەبەر چاوی بەشار ئەسەد بوو کە کەمێک زیاتر لە ٩٥٪ ڕایەکانی بە دەست ھێنا.&lt;ref name=&quot;NPR.org 2021&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Syrian Election Shows The Extent Of Assad's Power | وێبگە=NPR.org | ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١| ناونیشان=https://www.npr.org/2021/05/26/1000503282/syria-presidential-election-2021-assad-fourth-term | ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە=The election result is a foregone conclusion, and does little to build relations with Western governments. But it is a useful tool for the Syrian regime to project legitimacy with governments in the region.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ABC 2021 95.1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Syrian President Bashar al-Assad wins election claiming 95.1 per cent of votes - ABC News | وێبگە=ABC (Australian Broadcasting Corporation) | ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢١| ناونیشان=https://www.abc.net.au/news/2021-05-28/syrian-president-bashar-al-assad-wins-election-votes-fraudulent/100172448 | ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە=Syrian President Bashar al-Assad has won a fourth term in office with 95.1 per cent of the votes in an election critics have said was marked by fraud.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reuters 2021 fraudulent&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Syria’s Assad wins 4th term with 95% of vote, in election the West calls fraudulent | وێبگە=Reuters | ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢١| ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/syrias-president-bashar-al-assad-wins-fourth-term-office-with-951-votes-live-2021-05-27/ | ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە=Syrian President Bashar al-Assad won a fourth term in office with 95.1% of the votes in an election that will extend his rule over a country ruined by war but which opponents and the West say was marked by fraud.}}&lt;/ref&gt; کاربەدەستان گوتیان کە ٧٨٫٦٪ لە خەڵک بەشدارییان کردووە، بەڵام لەبەر شەڕ و کۆچبەری ئەم ژمارەیە کەم بووەتەوە.&lt;ref name=&quot;Sky News 2021 contested&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Syria election: Bashar al Assad elected for fourth term as president after winning 95.1% of the vote | وێبگە=Sky News | ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢١| ناونیشان=https://news.sky.com/story/syria-election-bashar-al-assad-elected-for-fourth-term-as-president-after-winning-95-1-of-the-vote-12318797 | ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ئەمە ئاخرین ھەڵبژاردنێک بوو کە ئەسەد بەپێی وەرزی چوارەم، ماددەی ٨٨ی یاسای بنەڕەتی سووریا مافی بەشداریکردنی تێدا ھەبوو.&lt;ref name=&quot;constitution&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.refworld.org/docid/5100f02a2.html|سەردێڕ=Syrian Arab Republic: Constitution, 2012|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111190433/https://www.refworld.org/docid/5100f02a2.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|سووریا|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Syrian presidential election, 2021}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{سووریا-کۆلکە}}

[[پۆل:سیاسەتی سووریا]]
[[پۆل:بەشار ئەسەد]]</text>
      <sha1>7ka1py8tmxre15cny0lenskxupnx7id</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوەندووک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182666</id>
    <revision>
      <id>1706275</id>
      <parentid>1647719</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8935" sha1="qhtcruz0hxjnpm2qvks8cxn9ztcrtp4" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو		    	=  ھەوەندووک
| ناوی_فەرمی	           = Hewendûk - ھوندوک - Havanduk
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		=  [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = 
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.4176|frame-long=45.0116|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی ورمێ|ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندەواری بەراندێز|بەراندێز]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         	        		=  1804
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=   59
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٠٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| کاتناوچە١  = [[زستان]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  =
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ھەوەندووک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری بەراندێز]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;


== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەوەندووک''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شەمەلەکان]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[جافریان]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سعەتڵی]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەلیم بەگ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==

* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥٩) کەس و (١٥) [[خێزان]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن.
* بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن.

== ئایین ==
* ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.


== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]]


== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
{{شارستانی ورمێ}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]]</text>
      <sha1>qhtcruz0hxjnpm2qvks8cxn9ztcrtp4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نەشتەرگەریی ئۆرتۆپدی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182967</id>
    <revision>
      <id>1705972</id>
      <parentid>1699647</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T18:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]]</comment>
      <origin>1705972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3586" sha1="cyvnzklfv47us378r89agen2hw9vkb1" xml:space="preserve">{{وەسف|پزیشکی کە لەگەڵ نەخۆشییەکانی ئێسک و مایچە ئیش و کار ئەکا.}}
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox interventions |
  Name        = ئۆرتۆپدی |
  Image       = Teardrop fracture.jpg
  Caption     = مۆرەی شکاوی مل کە بە نەشتەرگەری ئۆرتۆپدی چارە کراوە|
  ICD10       = |
  ICD9        = |
  ICD9_mult   = |
  MeshID      = D019637 |
  OPS301      = |
  OtherCodes  = |
}}
{{Infobox Occupation
| name= نەشتەرگەری ئۆرتۆپدی
| image=
| caption=
| official_names=
* Physician
* Surgeon
| type= پسپۆر لە پزیشکی
| activity_sector= دەرمان و نەشتەرگەری
| competencies=
| formation=
* دۆکتۆرای پزیشکی (M.D.)
* دۆکتۆرای ئستیۆپاتی (D.O.)
* کارناسی ئۆرتۆپدی و نەشتەرگەری (M.B.B.S.)
* کارناسی ئۆرتۆپدی و نەشتەرگەری (MBChB)
| employment_field= نەخۆشخانەکان
| related_occupation=
}}
[[پەڕگە:Teardrop fracture.jpg|وێنۆک|مۆرەی شکاوی مل کە بە نەشتەرگەری ئۆرتۆپدی چارە کراوە]]

'''ئۆرتۆپدی''' یان '''نەشتەرگەری ئۆرتۆپدی''' (بە ئینگلیزی:orthopaedics یان Orthopedic Surgery) لە [[پزیشکی]]دا لەگەڵ نەخۆشییەکانی [[پێشە]] و [[ئێسک]] و مایچە ئیش و کاری ھەیە و [[نەشتەرگەری]]ەکەی بۆ دەرمانی ئەو جۆرە نەخۆشینانەیە.

== وشەڕەتناسی ==
وشەی ئۆرتۆپدی لە دوو وشەی ئۆرتۆ (Orthos) بە مانای ڕێک و ڕاس و پدی (paideion)یان پدیۆس بە مانای بەخێو کردنی منداڵ دروست بووە.
وشەی ئۆرتۆپدی لە ساڵی ١٧٤١ لەلایەن [[نیکۆلاس ئاندری]] ساز کراوە.

== مێژوو ==
زۆربەی تەکنیکەکان و شارەزایییەکانی ئۆرتۆپدی لە وەختەساتی شەرە گەورەکان لە نێوان وڵاتاندا بە دی ھاتووە.
نیکۆلاس ئاندری دەرمانە ئۆرتۆپدییەکانی بۆ منداڵان لە زانستگای پاریس لە ساڵی ١٧٤١ بە دونیای پزیشکی ناساند.
[[جین-ئاندری ونال]] یکەمین سەنتەری تایبەت بە نەخۆشییەکانی پێشە و ئیسقان یا ھەمان ئۆرتۆپدی لە ساڵی ١٧٨٠ دامەزراند.

== شێوازەکانی ئۆرتۆپدی ==
پزیشکی لەم بوارەدا لە چەن جۆر دروست بووە:
* نەشتەرگەری مۆرەکانی پشت
* نەشتەرگەری دەس و شان
* نەشتەرگەری گۆرانی [[جومگە]] و سمت
* ئۆرتۆپدی منداڵان
* ئۆرتۆپدی [[یاریکەر]] لە یانەکانی وەرزشت
* نەشتەرگەری پا و ڕەقێنەی پا
* نەشتەرکەری [[تومۆر]]ەکانی ئێسک و مایچە

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی| سەردان = ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Orthopedics|نەشتەرگەریی ئۆرتۆپدی}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}

{{پزیشکی}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}
[[پۆل:تایبەتمەندەکانی بواری نەشتەرگەری]]
[[پۆل:پسپۆڕییە پزیشکییەکان]]</text>
      <sha1>cyvnzklfv47us378r89agen2hw9vkb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢١)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182970</id>
    <revision>
      <id>1706330</id>
      <parentid>1703917</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16289" sha1="41mq7jhdhxw2vmami61moysnvi77qv8" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی
| election_name     = ھەڵبژاردنی ٢٠٢١ی سەرۆک کۆماری ئێران
| country           = ئێران
| type              = سەرۆکایەتی
| previous_election = ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠١٧)
| previous_year     = ٢٠١٧
| next_election     = ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢٤)
| next_year         = ٢٠٢٤
| election_date     = ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١
| turnout           = ٤٨٫٧٨٪ ({{decrease}} ٢٤.٥٥ [[percentage point|pp]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نتایج نهایی انتخابات / رئیسی با ۱۷٫۹ میلیون رای رئیس‌جمهور شد|ناونیشان=https://tejaratnews.com/%D9%86%D8%AA%DB%8C%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-1400-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|وێبگە=تجارت‌نیوز|زمان=fa|ساڵ=٢٠٢١|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210620095503/https://tejaratnews.com/%D9%86%D8%AA%DB%8C%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-1400-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Final Iran Vote Results Show Lowest Turnout In Four Decades|ناونیشان=https://iranintl.com/en/iran/final-iran-vote-results-show-lowest-turnout-four-decades|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Iran International|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210621094530/https://iranintl.com/en/iran/final-iran-vote-results-show-lowest-turnout-four-decades|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;)
| image_size        = 150x150px
| image1            = Raisi in 2021-02 (cropped).jpg
| nominee1          = '''[[ئیبراھیم ڕەئیسی]]'''
| party1            = Combatant Clergy Association
| popular_vote1     = '''١٨،٠٢١،٩٤٥'''
| percentage1       = '''٧٢.٣٨٪'''
| image2            = Mohsen Rezaee in 2020.jpg
| nominee2          = [[موحسین ڕەزایی]]
| party2            = Resistance Front of Islamic Iran
| popular_vote2     = ٣،٤٤٠،٨٣٥
| percentage2       = ١٣.٧٨٪
| image4            = Abdolnaser Hemmati 14000304000066637575096296073542.jpg
| nominee4          = [[عەبدولناسر ھیمەتی]]
| party4            = Executives of Construction Party
| popular_vote4     = ٢،٤٤٣،٣٨٧
| percentage4       = ٩.٨٠٪
| image5            = Amir-Hossein Ghazizadeh Hashemi.jpg
| nominee5          = [[ئەمیرحوسێن قازیزادە ھاشمی]]
| party5            = ILP
| color5            = 00008b
| popular_vote5     = ١،٠٠٣،٦٥٠
| percentage5       = ٤.٠٤٪
| map_image         = Iranian presidential election, 2021 by province.svg
| map_size          = 
| map_caption       = 
| title             = [[سەرۆک کۆماری ئێران|سەرۆک کۆمار]]
| before_election   = [[حەسەن ڕۆحانی]]
| before_party      = Moderation and Development Party
| after_election    = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ebrahim Raisi, ultra-conservative judiciary chief, set to be Iran's next president |ناونیشان=https://www.cnn.com/2021/06/19/middleeast/ebrahim-raisi-iran-election-intl-hnk/index.html?utm_medium=social&amp;utm_content=2021-06-19T07%3A41%3A29&amp;utm_term=link&amp;utm_source=twcnnbrk |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ئیش=[[CNN]] |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210621094529/https://www.cnn.com/2021/06/19/middleeast/ebrahim-raisi-iran-election-intl-hnk/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran elections: Hardline candidate takes an unassailable lead |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2021/6/19/iran-elections-raisis-opponents-concede-as-announcement-awaited |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ئیش=[[Al Jazeera]] |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hardline Judge Raisi Wins Iran's Presidential Election |ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/.premium-iran-s-sole-moderate-presidential-candidate-congratulates-raisi-for-his-victory-1.9920189 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|agency=[[Reuters]] |via=[[Haaretz]] |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210621095516/https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/.premium-iran-s-sole-moderate-presidential-candidate-congratulates-raisi-for-his-victory-1.9920189 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; 
| after_party       = Combatant Clergy Association
}}

'''ھەڵبژاردنی ٢٠٢١ی سەرۆک کۆماری ئێران''' ١٣ھەمین ھەڵبژاردنی [[سەرۆک کۆماری ئێران]]ە، لە دوای دامەزراندنی ڕژێمی ئێران بە ڕێبەرایەتی ویلایەتی فەقیە. ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئێران دەکرێت بەر لەوادەی خۆی ئەنجام بدرێت کاتێک کە حاڵەتی تایبەتی پێویست بێت، وەک لابردنی سەرۆک کۆمار، دەست لەکارکێشانەوە یان مردنی سەرۆک کۆمار. بە ڕێگای ھەڵبژاردنی گشتی. لە سەرەتادا حەوت کەس وەک کاندید پەسەندکران&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەوت بەربژێر بۆ هەڵبژاردنی سەرۆککۆماریی ئێران پەسندکران|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/250520211|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام دواتر سێ کەسیان لە کاندیدکردن کشاندەوە تەنھا چوار کەسمانەوە کە ئەوانیش [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، [[موحسین ڕەزایی]]، [[عەبدولناسر ھیمەتی]]، [[ئەمیرحوسێن قازیزادە ھاشمی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=یەکەم دیبەیتی بەربژارەکانی هەڵبژاردنی سەرۆک کۆماری ئێران بەڕێوەچوو|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/ئێران-i397242|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=SAHAR KURDISH (Sorani)}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i397242 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; حیزبە ئۆپۆزیسیۆنەکانی ئێران و کوردستانی ڕۆژھەڵات بایکۆتی ھەڵبژاردنەکەیان کردووە داوایان لە خەڵک کرد بەشداری نەکەن. ھەڵبژاردنەکان سەر لەبەیانی ڕۆژی ھەینیی، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١ بەڕێوەچوو. لەم ھەڵبژاردنە ٥٩ ملیۆن کەس مافی دەنگدانی هەبوو.لەو ژمارەیە یەک ملیۆن و ٣٩٢ ھەزار و ١٤٨ بۆ یەکەم جار مافی دەنگدانیان پێ دەدرێت. زیاتر لە ٦٦ ھەزار سندووقی دەنگدان بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار ئامادەکراون. لە ١٣٣ وڵاتی دیکەی جیھان سندوقی ھەڵبژاردن بۆ ھاوڵاتیانی ئێرانی دانراون ڕۆژی ١٨ی جونی ٢٠٢١ سەعات ٧ی بەیانی بنکەکانی دەنگدان بە ڕووی دەنگدەران کرایەوە و هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئێران دەستی پێکرد .تا سەعات دووی بەرەبەیان درێژەی کێشا ، ئێوارەی ڕۆژی ١٩ی جوون ٢٠٢١ ئەنجامە بەراییەکانی هەڵبژاردن لەلایەن ناوەندی هەڵبژاردنی ئێران بڵاوکرایەوە ، ئیبراهیم رەئیسی بە زۆرینەی دەنگی بەشداربووان بووە سەرۆککۆماری ئێران . لەم هەڵبژاردنەدا ژمارەیەکی کەم لەخەڵک بەبەراورد بە ژمارەی ئەو کەسانەی مافی دەنگدانیان هەیە بەشداریان کرد بەپێی ئەنجامە سەرەتاییەکان ٢٨ ملیۆن و ٦٠٠ هەزار کەس بەشداریی هەڵبژاردنەکەیان کردووە لەکاتێکدا ٥٩ ملیۆن و ٣١٠ هەزار و ٣٠٧ کەس مافی دەنگدانیان هەبوو. چاودێران و شرۆڤەکاران هۆکاری کەم بۆ : قەیرانی ئابووری، بێهیوایی خەڵک لە جێبەجێ بوونی خواست و داواکارییەکانیان لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە ، گەندەڵیی بەرفراوانی دارایی و ئیداری و ئابووری ، دەستگیرکردنی چالاکانی مەدەنی و سیاسی بەهۆی ناڕەزایەتی دەڕبرین ، خۆپیشاندان بەرفراوانەکانی  ساڵانی ڕابردوو وەک خۆپیشاندانەکانی  [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (۲۰۱۷-٢٠١٨)|کانوونی دووەمی ٢٠١٨]] و [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩)|تشرینی دووەمی ٢٠١٩]]، سزاکانی ئەمریکا، [[ئازادیی سیاسی|نەبوونی ئازادی سیاسی]] وەک ئازادی ڕادەربڕین و پێشێلکردنی [[مافەکانی مرۆڤ]]، بڕوانەبوون بە حکومەت و دەسەڵات لە ئێران، خراپی بارودۆخی ئابووری ، تەحریمی هەڵبژاردنەکان لەلایەن گروپ و رێکخراو و کەسایەتییە دیارەکانی ناوەوە و دەرەوەی ئێران و بڕوانەبوون بە چارەسەربوونی کێشە و گرفتەکانی خەڵک لە رێگای هەڵبژاردن لە ژێر دەسەڵاتی سیستەمی ئێران گەڕێندرایەوە .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=زمان انتخابات ۱۴۰۰ ایران معلوم شد|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran-53888188|newspaper=BBC News فارسی|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=انتخابات ڕیاست جمهوری ۱۴۰۰ ایران؛ جلیلی هم پس از مهرعلیزاده و زاکانی از ڕقابت کنار کشید|ناونیشان=https://per.euronews.com/2021/06/16/mohsen-mehr-alizadeh-withdrew-from-the-iran-presidential-election|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=euronews|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سوابق 7 کاندیدای انتخابات ریاست‌جمهوری 1400- اخبار سیاست ایران - اخبار سیاسی تسنیم {{!}} Tasnim|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/03/04/2509616/سوابق-7-کاندیدای-انتخابات-ریاست-جمهوری-1400|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== کاندیدەکان ==
وەزارەتی ناوخۆ لیستی فەرمی کاندیدە شیاوەکانی ئەنجومەنی پاراستنی دەرستور لە ٢٥ ی ئایاری ٢٠٢١ دا دەرکرد. ئەنجومەنەکە حەوت کاندیدی وەک کاندید بۆ سەرۆک کۆماری پەسەند کرد بەڵام دواتر سێ کەس لە کاندیدە شیاوەکان کشانەوەی خۆیان لە ھەڵبژاردن ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff|یەکەم=IFP Editorial|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Iran Elections 2021: Seven Candidates Qualified to Run for President|ناونیشان=https://ifpnews.com/iran-elections-2021-seven-candidates-qualified-to-run-for-president|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Iran Front Page|زمان=En|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210525101633/https://ifpnews.com/iran-elections-2021-seven-candidates-qualified-to-run-for-president|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەو چوار بەربژێرەی دواتر مانەوە بریتیبوون لە: 
* [[ئەمیرحوسێن قازیزادە ھاشمی]] ئەندامی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] (لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە ھەتا ئەوکات)
* [[عەبدولناسر ھیمەتی]]، سەرۆکی پێشووی بانکی ناوەندیی کۆماری ئیسلامی ئێران (٢٠١٨–٢٠٢١)
* [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، سەرۆکی دەزگای دادی ئێران (لە ساڵی ٢٠١٩وە ھەتا ئەوکات)
* [[موحسین ڕەزایی]]، فەرماندەی پێشووی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (١٩٨١–١٩٩٧)

== بایکۆت ==
== ئەنجام ==
سەرئەنجام لە ھەڵبژاردنەکاندا ئیبراھیم ڕەئیسی وەکوو سەرۆک کۆماری ھەبژاردنی خولی سێزدەھەمی ئێران ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=ابراهیم رئیسی برنده انتخابات &quot;مهندسی‌شده&quot;؛ تبریک خامنه‌ای، روحانی و رقبا|ناونیشان=https://farsi.alarabiya.net/iran/2021/06/19/ابراهیم-رئیسی-برنده-زودهنگام-انتخابات؛-تبریک-روحانی-ورقبا|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=العربیه فارسی|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210621095717/https://farsi.alarabiya.net/iran/2021/06/19/%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B2%D9%88%D8%AF%D9%87%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D8%9B-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D9%82%D8%A8%D8%A7|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Iran election: Hardliner Raisi will become president|زمان=en-GB|ئیش=[[BBC News]]|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-57537027|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210621095918/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-57537027|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
=== ژمارەی دەنگەکانی کاندیدەکان  ===
* ئیبراهیم ڕەئیسی : ١٧ ملیۆن و ٨٠٠ هەزار دەنگ
* موحسین ڕەزایی : ٣ ملیۆن و ٣٠٠ هەزار دەنگ
* عەبدولناسر ھیمەتی: ٢ ملیۆن و ٤٠٠ هەزار دەنگ
* ئەمیرحوسێن قازیزادە ھاشمی :  ١ ملیۆن دەنگ

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Iranian presidential election, 2021}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}</text>
      <sha1>41mq7jhdhxw2vmami61moysnvi77qv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسبستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183858</id>
    <revision>
      <id>1706080</id>
      <parentid>1647774</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9083" sha1="ehzwy23qounvy0wg1h5sjyss3t2z9j6" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو		    	=  ھەسبستان
| ناوی_فەرمی	           = Hesbistan - ھسبستان - Hasbestan
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=  [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = 
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.5562|frame-long=45.2111|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی ورمێ|ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندەواری بەکشلوچای|بەکشلوچای]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         	        		=  1287
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=   59
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٠٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[شیعە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| کاتناوچە١  = [[زستان]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  =
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ھەسبستان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری بەکشلوچای]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەسبستان''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کوردلەر]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئایدنلی]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[یەنگجە قازی]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حەسارا تەرمەنی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==

* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥٩) کەس و (١٧) [[خێزان]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}&lt;/ref&gt;
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە.
* بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن.

== ئایین ==
ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) پێکھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&amp;*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزم‌آرا|سەرتیپ حاجعلی رزم‌آرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&amp;* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]]


== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}
{{شارستانی ورمێ}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]]</text>
      <sha1>ehzwy23qounvy0wg1h5sjyss3t2z9j6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئایو (خانمە ئەکتەر و گۆرانیبێژ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185068</id>
    <revision>
      <id>1705822</id>
      <parentid>1705250</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40142" sha1="8o2u45tbk7jqkk6ulv96pa5ceap772b" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ئایوو|image=IU at Blue Dragon Series Awards on 18072025 (10).png|caption=ئایوو لە ساڵی ٢٠٢٥|birth_name=لی جی-ئون|birth_date={{birth date and age|1993|5|16}}|birth_place=سیئۆل، کۆریای باشوور|occupation={{Hlist|گۆرانیبێژ-گۆرانینووس|ئەکتەر}}|years_active=٢٠٠٨–ئێستا|signature=IU signature.svg|website={{URL|http://edam-ent.com/eng/sub03/sub03_0301_view|edam-ent.com}}|module={{Infobox musical artist|embed=yes
| genre        = {{hlist|کەی-پۆپ|ئار ئاند بیی ھاوچەرخ|مۆسیقای سۆڵ}}
| instrument   = دەنگ
| label        = {{hlist|EDAM (کاکاو ئینتەرتەینمێنت)|یۆنیڤێرساڵ ژاپۆن|وارنەر تایوان}}
}}|module2={{Infobox Korean name/auto|child=yes|headercolor=transparent
| hangul       = 이지은
| hangulstage  = 아이유
}}}}

'''لی جی-ئۆن''' (؛ {{korean|hangul=이지은}}لەدایکبووی ١٦ی ئەیاری ١٩٩٣)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|script-title=ko:&quot;열애설 생길만하네&quot; 아이유의 여자 연예인 '1위' 재산 수준 |ناونیشان=https://www.gynews.kr/news/articleView.html?idxno=16174|سەردێڕ=&quot;열애설 생길만하네&quot; 아이유의 여자 연예인 '1위' 재산 수준 - 경기연합신문 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221125161055/https://www.gynews.kr/news/articleView.html?idxno=16174 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=GY News |زمان=ko |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کە زیاتر بە ناوی '''ئاییوو''' ({{Korean|hangul=아이유|labels=no}}) ناسراوە، گۆرانیبێژ، گۆرانینووس و ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]]. لە ساڵی ٢٠٠٧دا وەک مەشقپێکراوێک لەگەڵ کۆمپانیای لۆێن ئینتەرتەینمەنت (کە ئێستا بە [[کاکاو ئینتەرتەینمەنت]] ناسراوە) گرێبەستی ئیمزا کرد، و لە تەمەنی پانزە ساڵیدا بە ئۆلبۆمێکی بچوک بەناوی ''گەڕان و دۆزینەوە'' (٢٠٠٨) وەک گۆرانیبێژ دەستبەکار بوو. ئەگەرچی ئەلبوومەکانی دواتری سەرکەوتنی جەماوەرییان بەدەستھێنا، بەڵام تەنیا دوای بڵاوبوونەوەی گۆرانیی «ڕۆژی باش»، کە گۆرانییە سەرەکییەکەی ئەلبوومەکەی بوو،ناوبانگێکی نیشتمانی بەدەست هێنا. گۆرانیی «ڕۆژی باش» پێنج هەفتەی لەسەر یەک لە پلەی یەکەمی خشتەی دیجیتاڵی گاوۆنی کۆریای باشووردا مایەوە، و لە ساڵی ٢٠١٩دا پلەی یەکەمی لە ڕیزبەندیی &quot;١٠٠ باشترین گۆرانییەکانی [[کەی-پۆپ|کەی پۆپی]] دەیەی ٢٠١٠&quot;ی گۆڤاری ''[[بیلبۆرد (گۆڤار)|بیلبۆرد]]'' بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=The 100 Greatest K-Pop Songs of the 2010s: Staff List |ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/news/list/8544710/best-k-pop-songs-2010s-top-100 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200603064348/https://www.billboard.com/articles/news/list/8544710/best-k-pop-songs-2010s-top-100 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;

بە سەرکەوتنی ئەلبوومەکانی ساڵی ٢٠١١ی، ئاییوو پێگەی خۆی وەک بەبەھێزی لە خشتەکانی موزیکی وڵاتەکەی چەسپاند و زیاتر وێنەی خۆی وەک «خوشکە بچووکەکەی کۆریا» چەسپاند.&lt;ref name=&quot;billboard-20120917&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Benjamin |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢|سەردێڕ=IU: 21 Under 21 (2012) |ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/iu-21-under-21-2012-475069/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130605004818/http://www.billboard.com/articles/news/475069/iu-21-under-21-2012 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;billboard-20131009&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Oak |یەکەم=Jessica |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=IU Exudes Maturity on New LP 'Modern Times' |ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/iu-exudes-maturity-on-new-lp-modern-times-5748234/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131010005024/http://www.billboard.com/articles/columns/k-town/5748234/iu-exudes-maturity-on-new-lp-modern-times |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; شێوازی مۆسیقای لەگەڵ بڵاوکراوەکانی دواتریدا گەشەی کرد و پێگەیشت، بە جۆرێک لە شێوازە باوەکانی کەی-پۆپ دوورکەوتەوە و لە ڕێگەی تێکەڵکردنی چەندین چەشنی مۆسیقای تاقیکردەوە؛ چ وەک ھۆنراوەنووس و چ وەک [[بەرھەمھێنەری تۆمار]]،&lt;ref name=&quot;billboard.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/greatest-k-pop-albums-2010s-top-25-8546586/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191221003052/https://www.billboard.com/articles/columns/k-town/8546586/greatest-k-pop-albums-2010s-top-25 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |سەردێڕ=The 25 Greatest K-Pop Albums of the 2010s: Staff List |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;billboard-20151026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Benjamin |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=IU Details the Toils of Being 'Twenty-Three' in Most Personal Single Yet |ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/iu-twenty-three-chat-shire-video-6738414/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151028233945/http://www.billboard.com/articles/columns/k-town/6738414/iu-twenty-three-chat-shire-video |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chosun-20151012&quot; /&gt; و لە هەمان کاتدا باڵادەستیی خۆی لە خشتەکانی مۆسیقای کۆریای باشووردا بە شێوەیەکی بەردەوام ھێشتەوە.&lt;ref name=&quot;koreaherald-20140516&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=IU sweeps charts with covers album|ناونیشان=https://www.koreaherald.com/article/108447|ئیش=[[The Korea Herald]]|شوێن=Seoul|دوایین=Sohn|یەکەم=Ji-young|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151117034240/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20140516000774|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;koreatimes-20151023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=IU tops eight domestic charts with new song &quot;Twenty-Three&quot;|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/k-pop/20151023/iu-tops-eight-domestic-charts-with-new-song-twenty-three|ئیش=[[The Korea Times]]|شوێن=South Korea|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151117025236/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/11/143_189287.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;billboard-20170518&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Benjamin |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=IU's 'Palette' Proves the Power of Personal K-Pop |ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/iu-palette-album-analysis-review-power-of-personal-kpop-7800948/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220515113740/https://www.billboard.com/music/music-news/iu-palette-album-analysis-review-power-of-personal-kpop-7800948/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; تراکی سالی ٢٠٢٠ی بەناونیشانی «هەشت» (کە لەلایەن سوگاوە بەرھەمھێنراوە) بووە یەکەم گۆرانیی کە بگەڕێتەوە بۆ پلەی یەکەمی خشتەی فرۆشی دیجیتاڵیی گۆرانییەکانی جیھانی بیلبۆرد لە بیلبۆرد.&lt;ref name=&quot;billboard-20200513&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Zellner |یەکەم=Xander |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=K-Pop Star IU Debuts on Emerging Artists Chart, Thanks to SUGA Collab 'Eight' |ناونیشان=https://www.billboard.com/pro/k-pop-star-iu-debuts-emerging-artists-chart/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220515113741/https://www.billboard.com/pro/k-pop-star-iu-debuts-emerging-artists-chart/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;

سەرەڕای پیشەی گۆرانی، ئاییوو ڕووی لە کاری نواندن و پێشکەشکردنی بەرنامەی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی کرد، کە دەستپێکەکەی بە ڕۆڵێکی پاڵپشت لە زنجیرەی ناوداری ھەرزەکاران ''خەونی گەورە'' (٢٠١١) بوو. ڕۆڵەکانی ئاییوو لە ''بەڕێزەکەم'' (٢٠١٨) و ''کاتێک ژیان لالەنگیت پێ دەبەخشێت'' (٢٠٢٥) ستایشی ڕەخنەگرانی وەرگرت، و یەکەم پاڵێوراوکردنی خۆی بۆ باشترین ئەکتەر لە تەلەڤیزیۆن لە ٥٥ەمین خەڵاتەکانی ھونەری بایکسانگ بۆ ڕۆڵەکەی لە بەڕێزەکەم بەدەستھێنا.

ئاییوو بە گشتی پێنج ئەلبوومی ستۆدیۆیی و دوازدە ئەلبوومی بچوکی بڵاوکردووەتەوە، کە پێنجیان گەیشتوونەتە پلەی یەکەم لە خشتەی ئەلبوومی گاوۆن، و سی و یەک تراکی لە پلەی یەکەمە، کە ئەمەش دەیکاتە ئەو ھونەرمەندەی زۆرترین گۆرانیی پلەی یەکەمی هەیە لە کۆریای باشوور. وەک یەکێک لە پڕفڕۆشترین ھونەرمەندەکان لە پیشەسازیی کەی-پۆپی ناسراوە،&lt;ref name=&quot;latimes-20150824&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Korean pop fans get intimate with the music at KCON|ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment/la-xpm-2013-aug-24-la-me-kcon-20130825-story.html|ئیش=Los Angeles Times|شوێن=Los Angeles|دوایین=Faughnder|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160206145519/http://articles.latimes.com/2013/aug/24/local/la-me-kcon-20130825|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئاییوو بووە یەکەم ھونەرمەندی تاکی مێینەی کەی پۆپ کە لە گۆڕەپانی ژیمناستیکی ئۆڵۆمپی ئاهەنگ بگێڕێت لە کاتی گەشتی کۆنسێرتەکانی ٢٠١٨ی  بەبۆنەی ١٠یەمین ساڵیادی کارەکانی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.kpopherald.com/article/1785806 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241124162925/https://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201809181302395023741_2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Kpop Herald]] |سەردێڕ=IU announces Asia tour in celebration of 10th anniversary |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەھا یەکەم ھونەرمەندی مێینەی کۆری بوو کە کۆنسێرتێکی تاکی بە ناونیشانی کاتژمێری زێڕین: لەژێر خۆری پرتەقاڵیدا لە یاریگای ئۆڵۆمپی سیئۆل لە [[سیئۆل]] لە ١٧ و ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ سازبکات.&lt;ref name=&quot;Jang&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jang |یەکەم=Jin-ri |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|script-title=ko:아이유, 9월 잠실주경기장 콘서트...여성 솔로 가수 최초 |trans-title=IU's September concert at Jamsil Main Stadium... First female solo singer |ناونیشان=https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&amp;aid=0000373359|سەردێڕ=아이유, 9월 잠실주경기장 콘서트…여성 솔로 가수 최초 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220728050654/https://entertain.naver.com/now/read?oid=477&amp;aid=0000373359 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[SPOTV]] |زمان=ko |via=[[Naver]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

گۆڤاری ''[[ڕۆڵینگ ستۆن]]'' لە ڕیزبەندیی ساڵی ٢٠٢٣یدا ئاییووی وەک ١٣٥ەمین باشترین گۆرانیبێژی سەرجەم سەردەمەکان دانا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The 200 Greatest Singers of All Time |ناونیشان=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-singers-all-time-1234642307/iu-1234642969/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230101165754/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-singers-all-time-1234642307/iu-1234642969/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|magazine=[[Rolling Stone]]}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٢ەوە شەش جار لە دە یەکەمی لیستی ساڵانەی کۆریای پاوەر سێلیبریتیی گۆڤاری ''فۆربس''دا ھاتووە و لە ساڵی ٢٠٢٥دا گەیشتە پلەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;forbes-korea-power-celebrity-40&quot;&gt;ژێدەرەکان بۆ ڕیزبەندیی فوربس کۆریا پاوەر سێلیبریتی ٤٠:

* {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشان=https://sg.news.yahoo.com/forbes-koreas-top-power-celebrity-40-ranking-035615921.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160205083748/https://sg.news.yahoo.com/forbes-koreas-top-power-celebrity-40-ranking-035615921.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[Yahoo News]] |سەردێڕ=Forbes Korea's Top 'Power Celebrity 40' ranking |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/forbesasia/2013/04/03/forbes-koreas-top-10-celebs/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130409001028/https://www.forbes.com/sites/forbesasia/2013/04/03/forbes-koreas-top-10-celebs/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=Forbes |سەردێڕ=Forbes Korea's Top 10 Celebs |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Benjamin |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Girls' Generation &amp; BIGBANG Top, PSY Tumbles Down Forbes Korea's Celebrity List |ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/girls-generation-bigbang-top-psy-tumbles-down-forbes-koreas-5923104/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140307231025/http://www.billboard.com/articles/columns/k-town/5923104/girls-generation-bigbang-top-psy-tumbles-down-forbes-koreas |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:2015 KOREA POWER CELEBRITY 40 - 엑소, 한국 최고의 파워 셀러브리티|trans-title=2015 Korea Power Celebrity 40 - Exo is Korea's top power celebrity|ناونیشان=http://jmagazine.joins.com/forbes/view/305259|سەردێڕ=[창간특집 Ⅳ] 2015 KOREA POWER CELEBRITY 40 - 엑소, 한국 최고의 파워 셀러브리티|ئیش=Forbes Korea|زمان=ko|دوایین=Choi|یەکەم=Eun-kyung|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160506161206/https://jmagazine.joins.com/forbes/view/305259|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}
* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Exo and Yoo Ah-in ranked top stars|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3015489|ئیش=[[Korea JoongAng Daily]]|دوایین=Cho|یەکەم=Deuk-jin|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160226175628/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3015489|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٤دا، ''بیلبۆرد'' ئاییووی وەک پێشەنگی سەرجەم سەردەمەکانی کەی پۆپ ھۆت ١٠٠ ناساند بەپێی زۆرترین گۆرانییەکانی پلەی یەکەمە و ئەوە ھونەرمەندەی کە زۆرترین هەفتە لە پلەی یەکەمی خشتەکەدا بووە.&lt;ref name=&quot;billboard-20140505&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Benjamin |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=IU Earns Fifth K-Pop Hot 100 No. 1, Becomes All-Time Chart Leader |ناونیشان=https://www.billboard.com/pro/iu-fifth-k-pop-hot-100-no-1-all-time-chart-leader-high4/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141225034316/http://www.billboard.com/articles/columns/k-town/6077416/iu-fifth-k-pop-hot-100-no-1-all-time-chart-leader-high4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; لە ساڵانی ٢٠١٤، ٢٠١٧ و ٢٠٢٥ وەک گۆرانیبێژی ساڵی گالۆپ کۆریا دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sung |یەکەم=So-young |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/2014/12/18/etc/IU-tops-poll-for-singer-of-the-year/2998695.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210612155500/https://koreajoongangdaily.joins.com/2014/12/18/etc/IU-tops-poll-for-singer-of-the-year/2998695.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=[[Korea JoongAng Daily]] |سەردێڕ=IU tops poll for singer of the year |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|script-title=ko:2017년 올해를 빛낸 가수와 가요 - 최근 11년간 추이, 아이돌 선호도 포함 |trans-title=2017, Outstanding Singer and Songs This Year – Including Trends and Idol Preferences For The Last 10 Years |ناونیشان=http://www.gallup.co.kr/gallupdb/reportContent.asp?seqNo=886&amp;pagePos=1&amp;selectYear=&amp;search=&amp;searchKeyword=|سەردێڕ=한국갤럽조사연구소 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171222004852/http://www.gallup.co.kr/gallupdb/reportContent.asp?seqNo=886&amp;pagePos=1&amp;selectYear=&amp;search=&amp;searchKeyword= |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Gallup Korea]] |زمان=ko |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|script-title=ko: 2025년 올해를 빛낸 가수와 가요 - 최근 19년간 추이 포함 |trans-title=Singers and songs that shone in 2025 - including trends in the last 19 years |ناونیشان=https://www.gallup.co.kr/gallupdb/reportContent.asp?seqNo=1608|سەردێڕ=한국갤럽조사연구소 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251224095052/https://www.gallup.co.kr/gallupdb/reportContent.asp?seqNo=1608 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.gallup.co.kr |زمان=ko |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٤دا، دەزگاکانی ڕاگەیاندن وەک ''NME'' و ''بیلبۆرد'' ئاییوویان وەک «شاژنی کەی-پۆپ» ئاماژە پێکرد، بە جەختکردنەوە لەسەر کاریگەرییە بەربڵاوەکەی و سەرکەوتنە بەردەوامەکانی لە پیشەسازییەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Daly |یەکەم=Rhian |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-kpop-songs-2024-3820590 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241212030907/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-kpop-songs-2024-3820590 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[NME]] |سەردێڕ=THE 25 BEST K-POP SONGS OF 2024 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Benjamin |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The 25 Best K-Pop Albums of 2024: Staff Picks |ناونیشان=https://www.billboard.com/lists/best-kpop-albums-2024 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241231035246/https://www.billboard.com/lists/best-kpop-albums-2024 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ''فوربس کۆریا'' ئاییووی بە «شاژنی کەی-پۆپ و کەی-دراما» ناوبرد، ئاماژەی بە کاریگەری و سەرکەوتنەکانی دادا لە ھەردوو پیشەسازیی مۆسیقا و نواندندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yeo |یەکەم=Kyeong-mi |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٥|script-title=ko:K팝·K드라마 여왕 등극한 아이유 |trans-title=IU became the queen of K-pop and K-drama |ناونیشان=https://www.forbeskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=400029|سەردێڕ=K팝·K드라마 여왕 등극한 아이유 - 포브스코리아(Forbes Korea) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250430094515/https://www.forbeskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=400029 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Forbes Korea |زمان=Ko |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتایی ==
ئاییوو وەک لی جی-ئۆن لە ١٦ی ئەیاری ١٩٩٣ لە سۆنگجۆنگ دۆنگ لە سیئۆل، کۆریای باشوور لەدایکبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|script-title=ko:10/15 화 : Live On Air - with 아이유|trans-title=Tuesday 10/15: Live On Air - with IU|type=Radio broadcast|ناونیشان=http://www.imbc.com/broad/radio/fm4u/musicparty/podcast/|سەردێڕ=다시듣기 {{!}} 정오의 희망곡 김신영입니다|بڵاوکەرەوە=[[Munhwa Broadcasting Corporation]]|زمان=ko|دوایین=Kim|یەکەم=Shin-young|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181116014514/http://www.imbc.com/broad/radio/fm4u/musicparty/podcast/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی وتەی ئاییوو، ئەو لە بنەماڵەی جۆنجوو یی لەدایکبووە، کە ھەمان بنەماڵەی پاشایەتیی پێشووی کۆریایە.&lt;ref name=&quot;EatinStyle&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ئەڵقە|سەردێڕ=Season 1, Episode 2|ناونیشان=https://programs.sbs.co.kr/enter/eatingtour/vod/56173/22000296525|زنجیرە=Eat in Style|کەناڵ=SBS TV|زمان=ko|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230720090436/https://programs.sbs.co.kr/enter/eatingtour/vod/56173/22000296525|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تەمەنێکی بچووکدا، ئاییوو ئارەزووی بەدواداچوونی پیشەیەکی لە پیشەسازیی کاتبه‌سەربردن نیشاندا و دەستی بە بەشداریکردن لە پۆلەکانی نواندن کرد.&lt;ref name=&quot;daum-20110315&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١١|script-title=ko:(Daum 독점) IU 스타인터뷰 전격 공개 (30) |trans-title=(Daum Special) IU Star Interview (30) |ناونیشان=http://bbs3.telzone.daum.net/gaia/do/starzone/detail/read?objCate1=112&amp;bbsId=S000001&amp;forceTalkro=T&amp;articleId=10242104&amp;t__nil_telzone=txt&amp;nil_id=4|سەردێڕ=스타존 - Daum 텔존 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110318085620/http://bbs3.telzone.daum.net/gaia/do/starzone/detail/read?objCate1=112&amp;bbsId=S000001&amp;forceTalkro=T&amp;articleId=10242104&amp;t__nil_telzone=txt&amp;nil_id=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=[[Daum (web portal)|Daum]] |زمان=ko |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دوای ساڵانی قوتابخانەی سەرەتایی، دۆخی دارایی خێزانەکەی تێکچوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yoon |یەکەم=Min-ji |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٨|script-title=ko:'나의 아저씨' 아이유, 힘들었던 과거 언급...&quot;이 악물고 성공한 이유는?&quot; |ناونیشان=https://www.etnews.com/20180221000034?SNS=00002|سەردێڕ='나의 아저씨' 아이유, 힘들었던 과거 언급…&quot;이 악물고 성공한 이유는?&quot; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251210082103/https://www.etnews.com/20180221000034?SNS=00002 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=ko |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و سەرئەنجام ڕوویان لە شارۆچکەی نێزیکی ئویجۆنگبوو، لە پارێزگای گێۆنگگی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ئەڵقە|سەردێڕ=Episode 93|زنجیرە=Win Win|کەناڵ=KBS2|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; ئەو و برا بچووکەکەی بۆ ماوەی زیاتر لە ساڵێک لە دایک و باوکیان جیا بوونەوە و لە ژوورێکی ستۆدیۆییدا لەگەڵ باپیرە و ئامۆزاکەیاندا لە دۆخێکی ھەژاریی زۆردا ژیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|script-title=ko:아이유 '어머니 빚보증 잘못서... 바퀴벌레 우글거리는 단칸방 생활' |trans-title=IU 'Mother made a bad business decision... we lived in a single room with roaches' |ناونیشان=http://news.joins.com/article/6889410|سەردێڕ=예술산책ㅣ예술을 산책하듯 가볍게 즐기는 아트 정보 큐레이션 서비스 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160127195246/http://news.joins.com/article/6889410 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=Newsen |زمان=ko |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;joongangdaily-20111213&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=K-pop star opens up about childhood|ناونیشان=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2945495|ئیش=[[Korea JoongAng Daily]]|شوێن=Seoul|دوایین=Sunwoo|یەکەم=Carla|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151117023746/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2945495|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئاییوو لەم ماوەیەدا پەیوەندییەکی کەم لەگەڵ دایک و باوکیدا ھەبوو، بەڵام لەژێر چاودێریی باپیرەیدا ھەستی بە دڵنیاسایی دەکرد.&lt;ref name=&quot;joongangdaily-20111213&quot; /&gt;

ئەو بەشداریی لە ٢٠ تاقیکردنەوەی دەنگدا کرد بەڵام لە هیچ کامییاندا سەرکەوتوو نەبوو، هەروەھا لەلایەن کۆمپانیا ساختەکانی کاتبه‌سەربردنیشەوە فێڵی لێکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kim |یەکەم=Ji-young |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201601051341126127577_2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180728035731/http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201601051341126127577_2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=[[The Korea Herald|K-pop Herald]] |سەردێڕ=Four Korean stars who got scammed |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ئەڵقە|سەردێڕ=You are the Best!|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=4S46tacc8ug|via=[[YouTube]]|زنجیرە=Happy Together|ژمارە=٢٩٧|وەرز=٣|کەناڵ=[[KBS World (TV channel)|KBS World]]|زمان=ko|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130522153835/http://www.youtube.com/watch?v=4S46tacc8ug&amp;gl=US&amp;hl=en|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دواتر لە کۆمپانیای گود ئینتەرتەینمەنت لەگەڵ یووی، یوبین، ھۆ گا-یون، و جون ھیۆ-سیۆنگ مەشقی کرد.&lt;ref name=&quot;seoulshinmun-20110110&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:아이유 &quot;국민 여동생은 과분한 사랑... 똑똑한 가수 될게요&quot;|ناونیشان=https://en.seoul.co.kr//news/entertainment/2011/01/10/20110110019006|سەردێڕ=아이유 “국민 여동생은 과분한 사랑…똑똑한 가수 될게요”|ئیش=[[Seoul Shinmun]]|شوێن=Seoul|زمان=ko|دوایین=Lee|یەکەم=Eun-joo|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260124175117/https://en.seoul.co.kr//news/entertainment/2011/01/10/20110110019006|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دوای ئیمزاکردنی گرێبەست لەگەڵ لۆێن ئینتەرتەینمەنت لە ساڵی ٢٠٠٧، چوو بۆ گەڕەکی بانگباە لە [[سیئۆل]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:16세 소녀가수 아이유 &quot;god 김태우 오빠, 기다려!&quot;|trans-title=16-year-old girl singer IU &quot;g.o.d. Kim Tae Woo oppa, wait!&quot;|ناونیشان=http://news.joins.com/article/3595847|سەردێڕ=예술산책ㅣ예술을 산책하듯 가볍게 즐기는 아트 정보 큐레이션 서비스|ئیش=[[Korea JoongAng Daily]]|شوێن=Seoul|زمان=ko|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151117022832/http://news.joins.com/article/3595847|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەهۆی دۆخی خراپی ژیانی لەو سەردەمەدا، ئاییوو ئاماژەی بەوەدا کە «حەزم لە بوون لە ستۆدیۆ بوو»، کە تێیدا دەیتوانی تا ئەو شوێنەی حەزی لێبێت نان بخوات و شوێنێکی هەبوو بۆ خەوتن.&lt;ref name=&quot;joongangdaily-20111213&quot; /&gt;

پیشە گەشەسەندووەکەی بووە هۆی کەمبوونەوەی ئامادەبوونی لە قوتابخانە و دابەزینی نمرەکانی، جگە لە ئەدەبیاتی کۆری.&lt;ref name=&quot;joongangdaily-20110106&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Singer IU wins fans by going her own way|ناونیشان=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2930559|ئیش=[[Korea JoongAng Daily]]|شوێن=Seoul|دوایین=Lee|یەکەم=Kyung-ran|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706094434/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2930559|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دوای دەرچوونی لە قوتابخانەی ئامادەییی کچانی دۆنگدوک لە ساڵی ٢٠١٢، ئاییوو بڕیاریدا خەریکی پیشەی گۆرانی بێت و درێژە بە خوێندنی باڵا نەدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=IU graduates from high school|ناونیشان=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2948276|ئیش=[[Korea JoongAng Daily]]|شوێن=Seoul|دوایین=Sunwoo|یەکەم=Carla|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151117024652/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2948276|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|IU (vocalist)|ئایوو}}

* [http://edam-ent.com/html/sub03/sub03_0301_view ئایوو] لە [http://edam-ent.com/eng/ ئی DAM]
* [http://www.universal-music.co.jp/iu/ ئایوو] لە یۆنیڤێرساڵ موزیک ژاپۆن {{in lang|ja}}
* {{HanCinema person|name=ئایوو}}
* {{KMDb person|name=ئایوو}}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم|مۆسیقا}}

[[پۆل:نایاب لە ڕۆلگێران، و خانمەکتەرانی براوە خەڵاتی ئەستێرەیی ئاپان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:گیتارژەنەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:گۆرانیبێژەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١ەم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئیو (گۆرانیبێژ)]]
[[پۆل:ژنە گیتارژەنەکان]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی میلۆنی مۆسیقا]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێم نێتی مۆسیقا لە ئاسیا]]
[[پۆل:گۆرانیبێژەکانی سێئول]]
[[پۆل:گۆرانیبێژە مناڵەکانی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرەکانی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:خانمە گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:گیتارژەنەکانی پۆپی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:پێشکەشکارانی ڕادیۆ لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:کچە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی ریتم و بلوسی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:گۆرانیبێژ-نوسەری گۆرانی لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:سۆپرانۆکانی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:پێشکەشکارانی تەلەڤیزیۆن لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ژنە پێشکەشکارەکانی تەلەڤیزیۆن لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی دەنگ لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ژنە پێشکەشکارەکانی ڕادیۆ]]
[[پۆل:گۆرانیبێژ و نووسەری گۆرانی کچ لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی میوزیکی کۆری]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی چینی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی سێئول]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی زنجیرەکانی سەر وێب]]</text>
      <sha1>8o2u45tbk7jqkk6ulv96pa5ceap772b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزار و یەک سێو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185203</id>
    <revision>
      <id>1705987</id>
      <parentid>1557252</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7100" sha1="sergr67j5z3q69izzgudnlu8c20gxcq" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی فیلم
|ناو=ھەزار و یەک سێو {{ھن}} 1001 Apples
|دەستکاری=
|بەشی پێشوو=
|خەڵاتەکان=خەڵاتی باشترین فیلمی دیکیۆمێنتاریی فێستیڤاڵی ئاسیا
|داھات=
|تێچوون=
|زنجیرە=
|زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]
|وڵات=[[کوردستان]]
|ماوەی فیلم=١٥ خولەک
|ڕێکەوتی دەرچوون= ٢٠١٣
|کۆمپانیای بڵاوکەرەوە=
|ستۆدیۆ=
|وێنەگری سینەمایی=مەھدی ئازادی
|وێنە=ھەزار و یەک سێو.jpg
|موزیک=
|کاست=
|چەشن=[[بەڵگەفیلم]]
|سەرچاوەی چیڕۆک=
|نووسین=تەھا کەریمی
|بەرھەمھێنەر=ئاوا میدیا و تەھا کەریمی
|دەرھێنەر=[[تەھا کەریمی]]
|سەرباس=
|سەردێڕ=
|لێدوان=
|قەبارەی وێنە=
|بەشی دواتر=
}}

'''ھەزار و یەک سێو''' ({{بە ئینگلیزی|Apples 1001}}) [[بەڵگەفیلم]]ێکی [[زمانی کوردی|کوردییە]]؛ لە [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنانی]] [[تەھا کەریمی]]. ساڵی ٢٠١٣ بڵاو بووەتەوە.

== چیرۆک ==
لە ساڵی ١٩٨٨ [[حیزبی بەعسی عێراق|حزبی بەعسی]] عێراقی ١٨٢ هەزار کوردی کۆمەڵکووژ کرد و لە ٣٥٠ گۆڕی بەکۆمەڵدا تەرمەکانی شاردنەوە لە گۆڕی بەکۆمەڵدا چوارچیوەی پرۆسەی [[شاڵاوی ئەنفال|ئەنفال]]. تەنها دە کەس توانیان خۆیان دەرباز بکەن لە گۆڕە بە کۆمەڵەکان. فەرەج یەکێک دەبێت لەو ڕزگاربووانە کە لە لایەن کۆمەڵی چاودێری مافی مرۆڤ دەبرێتە بۆ ئەمریکا. دوای چەندان ساڵ، فەرەج دەگەڕێتەوە بۆ [[باشووری کوردستان]] و گروپی رزگاربووانی گۆڕە بەکۆمەڵەکانی عێراق دروست دەکات بۆ وشیارکردنەوەی جیهان بە جینۆسادی کوردان لە شاڵاوی ئەنفالدا. فەرەج لەگەڵ چوار ڕزگاربووی دیکەدا ١٠٠١ سێوی سوور بە مێخەک بەسەر ئەو خێزانەکاندا دابەش دەکەن کە ئەندامەکانیان ئەنفال کراون. ئەم سێوە مێخەکانە دەبنە هێمای ئاشتەوایی.

== بەرھەمھێنان ==
کاری وێنەگرتنی فیلمەکە لە ماوەی دوو مانگدا دەکرێت لە لۆکەیشن لە چەندان ناوچەی جیاوازی باشووری کوردستان کە تیایدا پرۆسەی ئەنفالی تێدا ئەنجامدرابوو، لە [[کفری]] لە [[گەرمیان]] بۆ [[کورێمێ]] لە [[بادینان]]. ستافێکی پێنج کەس بەشدار دەبن لە پرۆسەی وێنەگرتن و لە ماوەی ئەم دوو مانگەدا لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستاندا دەمێننەوە. [[کارزان کاردۆزی]] وەکوو یاریدەدەری دەرھێنەر، [[سەیوان سەعیدیان]] وەکوو بەڕێوەبەری بەرھەمێنان، ھۆمەر موحەمەد لە دەزگای ئەنفالستان وەکوو ڕاوێژکاری فیلمەکە، ھەروەھا مەھدی ئازادی وەکوو بەڕێوەبەری وێنەگرتن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Making 1001 Apples |ناونیشان=https://themovingsilent.wordpress.com/2012/02/08/hashem-story-of-a-surviver-from-the-anfal-campaign-part-1/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Karzan Kardozi}}&lt;/ref&gt;

== فێستیڤاڵەکان ==
* سێزدەھەمین فێستیڤاڵی فیلمی (Watch-Doc) لە [[پۆڵەندا]]
* دەھەمین فێستیڤاڵی فیلمی [[دوبەی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=TV|یەکەم=CHRA|سەردێڕ=فیلمی دیکۆمێنتی 'ھەزار و یەک سێو' لە دوبەی و وارشۆ|ناونیشان=http://chra.tv/news/index.php/arts/artist-news/tv-cinema/11275-1001sew-dubai-warshu|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=چرا تیڤی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709182525/http://chra.tv/news/index.php/arts/artist-news/tv-cinema/11275-1001sew-dubai-warshu}}&lt;/ref&gt;
* فێستیڤاڵی فیلمی بوسان لە [[کۆریای باشوور]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=TV|یەکەم=CHRA|سەردێڕ=فیلمی (١٠٠١ سێو) بەرەو کۆریای باشوور|ناونیشان=http://chra.tv/news/index.php/arts/artist-news/tv-cinema/11028-1001sew-koria|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=چرا تیڤی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712221552/http://chra.tv/news/index.php/arts/artist-news/tv-cinema/11028-1001sew-koria}}&lt;/ref&gt;
* سێزدەھەمین فێستیڤاڵی فیلمی ئف (if Istanbul) لە [[تورکیا]]

== خەڵاتەکان ==
* خەڵاتی باشترین بەڵگەفیلمی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی [[دھۆک]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Freelancer|یەکەم=A.|سەردێڕ=ھەزار و یەک سێوەکەی تەھا کەریمی لە رێگەی ئیستانبووڵ دان|ناونیشان=https://masoudmanaf.wordpress.com/2014/01/18/1-1744/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=مەسعوود مەناف{{!}}Masoud Manaf|زمان=ku}}&lt;/ref&gt;
* خەڵاتی باشترین فیلمی دیکیۆمێنتاریی فێستیڤاڵی ئاسیا پاسیفیک
* خەڵاتی باشترین فیلمی دیکیۆمێنتاریی فێستیڤاڵی ڕۆما ساڵی ٢٠١٣
* لەوحەی فەخریی پێشبڕکێی نێودەوڵەتیی فیلمە بڵندە دیکۆمێنتارییەکانی فێستیڤاڵی سینەما حەقیقەت لە [[ئێران]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sorani|یەکەم=Basnews|سەردێڕ=سینەماکارانی کورد لە فیستیڤاڵی فیلمی (سینەما حەقیقەت) دا سەرکەوتن بەدەست دەھێنن|ناونیشان=https://www.basnews.com/so/babat/97550|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=باسنیوز}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.imdb.com/title/tt4161988/?ref_=ttmi_tt ھەزار و یەک سێو] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]]

{{فیلمی کوردی}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم}}

{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە کوردییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە عێراق دانراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کوردستان داندراون]]</text>
      <sha1>sergr67j5z3q69izzgudnlu8c20gxcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسپستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186613</id>
    <revision>
      <id>1706093</id>
      <parentid>1647771</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8992" sha1="qkd16gy68ao98shhjg9l0cs6prpnpv4" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو		    	=  ھەسپستان
| ناوی_فەرمی	           = Haspstan - ھسپستان - Hespstan
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		=  [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = 
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6624|frame-long=44.8766|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	=300px 
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی ورمێ|ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی نازی|نازی]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندەواری چەمێ نازی|چەمێ نازی]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         	        		=  1576
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=   چۆڵ
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٠٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| کاتناوچە١  = [[زستان]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٤٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  =
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ھەسپستان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری چەمێ نازی]]، [[ناوچەی نازی]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&amp;lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەسپستان''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قرنێسە]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەسرک، چەمێ ڕەوزە|قەسرک]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەڵا سمائیل ئاغا]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئاسنگرا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==

* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠) کەس و (٠) [[خێزان]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}&lt;/ref&gt;
* پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] پێکھاتووە.
* بە [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) دەدوێن.

== ئایین ==
ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[سوننە]]) پێکھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&amp;*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزم‌آرا|سەرتیپ حاجعلی رزم‌آرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&amp;* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;


== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]]


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شارستانی ورمێ}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]</text>
      <sha1>qkd16gy68ao98shhjg9l0cs6prpnpv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنسکی ئاسمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187071</id>
    <revision>
      <id>1706198</id>
      <parentid>1598593</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7058" sha1="tty2hkeeu3te1yoqwya60a3ph6l1cpz" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی فیلم
| ناو                  =ھەنسکی ئاسمان {{ھن}} Cry of the Sky
| وێنە                 =هەنسکی ئاسمان.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| لێدوان               =
| سەردێڕ               =
| سەرباس               =
| دەرھێنەر             =[[شەھرام قادر]]
| بەرھەمھێنەر          =ڕیشوان ئیبراھیم {{ھن}} ڕاژان عەزیز
| نووسین               =شەھرام قادر
| سەرچاوەی چیڕۆک       =
| چەشن                 =
| کاست                 =کەژان ئەسەدی{{ھن}}
ئارارات زەردەشتی{{ھن}}
ساریە کەیھانپوور{{ھن}}
کاردینا سپی{{ھن}}
ڕەندە شۆڕش{{ھن}}
زیوەر زانا{{ھن}}
ئاراد حەسەنزادە{{ھن}}
ڕاژان عەزیز{{ھن}}
ھەڤاڵ قەرەچووغی{{ھن}}
[[سەلاح شێخ محەممەدی]]{{ھن}}
عوسمان جاسم{{ھن}}
ئیدریس ئیبنی عەباسی
| موزیک                =پەیام کاکل
| وێنەگری سینەمایی     = فەلاح حەسەن
| دەستکاری             =
| ستۆدیۆ               =
| کۆمپانیای بڵاوکەرەوە  =
| ڕێکەوتی دەرچوون      =٢٠١٨
| ماوەی فیلم           =٨٥ خولەک
| وڵات                  =[[باشووری کوردستان]]
| زمان                 =[[کوردیی ناوەندی]]
| زنجیرە               =
| تێچوون               =
| داھات                =
| خەڵاتەکان             =خەڵاتی باشترین دەرھێنەر لە فێستیڤاڵی نێودەڵەتیی TIFF لە ھیندستان
| بەشی پێشوو           =
| بەشی دواتر           =
}}

'''ھەنسکی ئاسمان''' [[فیلم]]ێکی [[زمانی کوردی|کوردییە]] لە [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنانی]] [[شەھرام قادر]]؛ ساڵی ٢٠١٨ بەرھەم ھاتووە.

== چیرۆک ==
ھەنسکی ئاسمان گێڕانەوەیەکی خێرای بەرخۆدانی [[پێشمەرگە]] ھەر لە [[شۆڕشی ئەیلوول]]ەوە، ھەتاکوو شەڕی دژ بە [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعشە]]؛ ھەروەھا لە ڕێگەی ژیانی خەڵکی لادێیەکی [[باشووری کوردستان]] بەسەر نسکۆی شۆڕش، ڕێکەوتنامەی ئەلجەزایر و ئاوارەیی ساڵی ١٩٧٥دا دێتەوە. فیلمەکە لایەنە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی ئەوکاتی [[کوردستان]] دەخاتە ڕوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھەنسکی ئاسمان بۆ پێشمەرگەیە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/070720162-amp|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەمموزی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شەھرام قادر، فیلمساز: ڕێزگرتن لە ڕای جیاواز لە کوردستان لە قۆناغی زۆر سەرەتایی دایە بینیمان دەستیان لە مامۆستا و ھونەرمەندیش نەپاراست|ناونیشان=http://skurd.net/2020/09/16/%d8%b4%db%95%d9%87%d8%b1%d8%a7%d9%85-%d9%82%d8%a7%d8%af%d8%b1%d8%8c-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85%d8%b3%d8%a7%d8%b2-%da%95%db%8e%d8%b2%da%af%d8%b1%d8%aa%d9%86-%d9%84%db%95-%da%95%d8%a7%db%8c-%d8%ac%db%8c/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210721173608/http://skurd.net/2020/09/16/%D8%B4%DB%95%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%DA%95%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%95%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%DB%8C/}}&lt;/ref&gt;

== ڕۆڵەکان ==
* کەژان ئەسەدی: فەرەنتی
* ساریە کەیھانپوور: شەتاو
* کاردینا سپی: وەجیھە
* ڕەندە شۆڕش: ئەسمەر
* زیوەر زانا: دینۆ
* ئاراد حەسەنزادە: وسوو
* ڕاژان عەزیز: ئەلیاس

== نمایشکردن ==
* ھەنسکی ئاسمان ساڵی ٢٠١٨ لە شاری [[ھەولێر]] پیشان درا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شەھرام قادر: ھونەر زۆر جار دەتوانێت کەڵک لە دەقە ئایینیەکان وەربگرێت|ناونیشان=https://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/11148-2019-04-04-05-45-35|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=hawler.in|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210721173608/https://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/11148-2019-04-04-05-45-35}}&lt;/ref&gt;

== فێستیڤاڵەکان ==
* فێستیڤاڵی نێودەڵەتیی NNF لە [[ئیسرائیل]]
* فێستیڤاڵی فیلمی [[پورتوگال]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fantasporto • Fantasporto • Festival Internacional de Cinema do Porto|ناونیشان=http://fantasporto.com/pt-pt/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Fantasporto {{!}} Festival Internacional de Cinema do Porto|زمان=pt-pt}}&lt;/ref&gt;
* فێستیڤاڵی نێودەڵەتیی دیوراما

== خەڵاتەکان ==
* براوەی خەڵاتی کۆتایی فێستیڤاڵی ڤێسۆڤیۆس لە شاری ناپولی لە [[ئیتالیا]]، ساڵی ٢٠٢٠
* خەڵاتی باشترین دیمەنی سینەمایی
* خەڵاتی باشترین سیناریۆی فیلمی سینەمایی لە فێستیڤاڵی نێودەڵەتیی TIFF لە [[ھیندستان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیلمێکی شەھرام قادر سێ خەڵاتی لە ھیندستان بەدەست ھێنا|ناونیشان=http://ww.zagrosn.com/96084-6|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Zagros News Agancy|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210721173608/http://ww.zagrosn.com/96084-6}}&lt;/ref&gt;
* خەڵاتی باشترین فیلمی درێژی سینەمایی لە فێستیڤاڵی نێودەڵەتیی TIFF لە ھیندستان
* خەڵاتی باشترین دەرھێنەر لە فێستیڤاڵی نێودەڵەتیی TIFF لە ھیندستان

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.imdb.com/title/tt11779742/awards/?ref_=tt_awd ھەنسکی ئاسمان] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]]

{{تووڵی دەروازە|فیلم}}
{{فیلمی کوردی}}

{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە کوردییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٨]]</text>
      <sha1>tty2hkeeu3te1yoqwya60a3ph6l1cpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەپی بەیاز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188358</id>
    <revision>
      <id>1706276</id>
      <parentid>1408839</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2764" sha1="tdh6reek0qxrdd29nrcj0qk2ccvu9nz" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی فیلم
|ناو=ھەپی بەیاز {{ھن}} Hepi Beyaz
|دەستکاری=
|بەشی پێشوو=
|خەڵاتەکان=
|داھات=|
تێچوون=
|زنجیرە=
|زمان=[[کوردی]]
|وڵات=[[کوردستان]]
|ماوەی فیلم=١٠٨ خولەک
|ڕێکەوتی دەرچوون=٢٠٢١
|کۆمپانیای بڵاوکەرەوە=
|ستۆدیۆ=
|وێنەگری سینەمایی=
|وێنە=هەپی بەیاز.jpg
|موزیک=
|کاست=
|چەشن=[[فیلمی کۆمێدی|کۆمێدی]]، [[ئەکشن]]
|سەرچاوەی چیڕۆک=
|نووسین=
|بەرھەمھێنەر=
|دەرھێنەر=دیاکۆ موقتەدیری
|سەرباس=
|سەردێڕ=
|لێدوان=
|قەبارەی وێنە=
|بەشی دواتر=
}}

'''ھەپی بەیاز''' [[فیلم|فیلمێکی]] کۆمێدی-ئەکشنی [[کوردی|کوردییە]]، لە دەرھێنانی دیاکۆ موقتەدیری؛ ساڵی ٢٠٢١ بڵاو بووەتەوە.

== چیرۆک ==
فیلمەکە بەسەرھاتی سێ ھاوڕێ دەگەڕێتەوە کە ئەقڵسووکییەکەیان ڕووداوی سەیروسەمەرەی بەدواوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Movie - Hepi BeyaZ - 2021 Cast, Video, Trailer, photos, Reviews, Showtimes|ناونیشان=https://elcinema.com/en/work/2069547|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ڕۆڵەکان ==
* ھەساو ئەمیر: فرمێسک
* ئەلوەن عەلی: نەسرین
* ئانا ئارام: دلێر
* ڕۆزان کارزان: سەرگوڵ
* دژوار لوقمان: ئاکام
* شەونم محەممەد: حەوتسەد
* کەیوان سەلاحەدین: دانا
* سەرخێڵ کەریم: سەعە
* بەرزان عەلی: حەمە
* میران محەممەد: ئارام
* ژیار کازم: ئەبووبەکر
* مستەفا بەکر

== نمایشکردن ==
ھەپی بەیاز لە یەکەم ڕۆژی جەژنی ڕەمەزان لە شاری [[کەرکووک]] پیشان درا؛ داو بە دوای ئەوە، لە ڕۆژەکانی دوای جەژن لە [[ھەولێر]]، [[سلێمانی]]، [[دھۆک]]، [[ھەڵەبجە]]، [[ڕانیە]]، [[چەمچەماڵ]] و [[دەربەندیخان]] نمایش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نمایشی فیلمی ھەپی بەیاز لە ھەولێر ١١: KurdMaxShow|ناونیشان=https://kurdmaxshow.tv/news/hapy-bayaz-move-11|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=kurdmaxshow.tv|زمان=ku}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{فیلمی کوردی}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم}}

{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە کوردییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]]</text>
      <sha1>tdh6reek0qxrdd29nrcj0qk2ccvu9nz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارە لاوەکییە دوورەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188376</id>
    <revision>
      <id>1706003</id>
      <parentid>1465112</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2417" sha1="gjbds6yj6c51y1zbn3jw0nzg6btw2rl" xml:space="preserve">'''ھەسارەی لاوەکیی دوور''' دەستەواژەیەکە لەلایەن [[ناوەندی ھەسارە لاوەکییەکان]]ی سەر بە [[یەکێتی فەلەکناسیی نێونەتەوەیی]] بۆ ئاماژەدان بە شێوەیەکی گشتی بەو ھەسارە بچووک و لاوەکیانەی لە کۆمەڵەی خۆری دەرەکیدا ھەن بەکاردێت. باوەڕ وا نییە کە ئەوانە ھەسارۆکە بن بەڵکوو ئەوان دەکرێ یەکێک لە [[قەنتۆرەکان]]، [[ترۆجانی نیپتۆن]] یان [[تەنەکانی پاشی نێپتۆن]] بن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://arxiv.org/abs/astro-ph?papernum=0407400|سەردێڕ=&quot;هاوشێوەکردنی دانیشتوانی سەنتۆر I: ئاماری بەکۆمەڵ&quot;.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190516190039/https://arxiv.org/abs/astro-ph?papernum=0407400|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.minorplanetcenter.net/iau/Ephemerides/Distant/index.html|سەردێڕ= &quot;هەسارەی بچووکی دووری چاودێرکراو&quot;. سەنتەری هەسارە بچووکەکان.}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://minorplanetcenter.net/|سەردێڕ= &quot;لاپەڕەی سەرەکی&quot;. سەنتەری هەسارە بچووکەکان.}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://minorplanetcenter.net/db_search/show_by_orbit_type?orbit_type=10|سەردێڕ= &quot;ئەو شتانەی کە جۆری خولگەیان هەیە؛ شتە دوورەکان&quot;. سەنتەری هەسارە بچووکەکان.}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
==بەستەری دەرەکی==
* [https://minorplanetcenter.net/db_search/ فۆڕمی پرسیاری بنکەدراوە] سەنتەری هەسارە بچووکەکان.
* [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/OuterPlot.html پڵۆتی خولگەیی – شوێن و خولگەی تەنەکانی دوور] ناوەندی هەسارە بچووکەکان.

{{کۆمەڵەی خۆر}}
{{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}}

{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:کۆمەڵەی خۆر]]
[[پۆل:گەردوون]]</text>
      <sha1>gjbds6yj6c51y1zbn3jw0nzg6btw2rl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھیندۆکوش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191799</id>
    <revision>
      <id>1705811</id>
      <parentid>1705445</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9575" sha1="hf1u1ns21v4ka2ltz2xhoclca42wo2t" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھیندۆکوش''' ({{بە فارسی|ھیندوکوش، سانسکریت}}) زنجیرەچیایەکی [[ئەفغانستان]] و باکووری ڕۆژاوای [[پاکستان]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; چیای ھیندوکوش درێژکراوەی بەری ڕۆژاوایی زنجیر چیاکانی پامیری و کاراکۆرام و [[ھیمالایا]]یە.
چیاکانی ھیندۆکوش ٧٩٦٠ مەتر لە ئاستی ڕووی دەریا بەرزە لە بەرزترین لووتکەیدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jerryson|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Oxford_Handbook_of_Contemporary_Budd.html?id=1MljDQAAQBAJ|سەردێڕ=The Oxford Handbook of Contemporary Buddhism|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٦٢٣٩-٤|زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە ناوی (گەڕان میر)ە. چیاکانی ھیندۆکوش کە ھاوسنووری ھیندستانە، سەرچاوەی چەندین ڕووبارە، وەک ڕووباری کابول و ھیرمەند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shaban|یەکەم=M. A.|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Abbāsid_Revolution.html?id=1_03AAAAIAAJ|سەردێڕ=The 'Abbāsid Revolution|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=CUP Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩٥٣٤-٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ناونان ==
کۆنترین بەکارھێنانی ناوی ھیندۆکوش لە [[ئاریاییەکان|زمانی ئاریایی]] دا بەکارھاتووە لەسەر نەخشەیەک کە نزیکەی ساڵی ١٠٠٠ی زایینی بڵاوبووەتەوە، ناوی ھیندۆکوش بە واتای ھیندکوژ دێت، ئەمەش دوای ئەوەی ھیندییەکان ویستویانە ھێڕش بکەنە سەر سنووری خۆراوای ئیمپراتۆرییەتی [[ماد]]، بەڵام نەیانتوانیوە لەم زنجیرە چیایە دەربازیان ببێت.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Hindu-Kush&lt;/ref&gt;
چەندین تیوری تر ھەن لەبارەی بنچینەی ناوەکەی دواھەمین کۆنترین بەکارھێنانی ئەو زاراوەیە لەلایەن ئیبن بەتۆتا بووە کە پێی وابووە ھیندوکوش بەواتای «بکوژی ھیندو»یان «ھیندکوژ» وەرگێڕدراوە - کە بە درێژایی ئەو ڕۆژانەی کە کۆیلەکانی نیمچە کیشوەری ھیندی لە ھەلومەرجی سەختی کەشوھەوای چیاکانی ئەفغاندا گوازراونەتەوە، ھەندێکی تر ناکۆکن لەگەڵ بەتۆتا و تێبینی ئەو چەمکە دەکەن پێیان وایە کە بەتوتا بە 'چیاکانی ھیندستان' تێگەیشتوە یان تێکەڵی کردووە. ھەندێک لە زمانناسە ئاریایییەکان پێیان وایە کە کووش وەک جیاوازییەکی نەرم لە کوھی فارسی ('شاخ') وەرگیراوە، بەڵام ھەندێکی تر پێیان وایە کە لەوانەیە ناوەکە لە زمانی ئاڤێستایی کۆنەوە وەرگیراوە کە بە واتای'چیای ئاو'دێت.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books/about/Afghanistan_A_New_History.html?id=BREUv{{بەستەری مردوو|url=https://books.google.com/books/about/Afghanistan_A_New_History.html?id=BREUv |date=ئەیلوولی ٢٠٢١ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Allan|یەکەم=Nigel J. R.|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=Defining Place and People in Afghanistan|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/10889388.2001.10641186|journal=Post-Soviet Geography and Economics|بەرگ=٤٢|issue=8|پەڕەکان=٥٤٥–٥٦٠|doi=10.1080/10889388.2001.10641186|issn=1088-9388}}&lt;/ref&gt;
بە وتەی ھۆبسن-جابزن، لە فەرھەنگێکی بەریتانی سەدەی نۆزدەیەم، دەڵێت لەوانەیە ھیندووکوش ناوێکی خزراوی کۆنی لاتینی بێت وەک ئیندیکۆس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yule|یەکەم=Henry|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Hobson_Jobson.html?id=F51h6q-bB6sC|سەردێڕ=Hobson-Jobson: The Definitive Glossary of British India|دوایین٢=Burnell|یەکەم٢=A. C.|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٦٠١١٣-٤|زمان=en}}&lt;/ref&gt;؛ ڕای گشتی پێی وایە کە لێکدانەوەکەی ئیبن بەتوتا تەواو بێت سەرەڕای گومان لەسەری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wink|یەکەم=André|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Al_Hind_the_Making_of_the_Indo_Islamic_W.html?id=g2m7_R5P2oAC|سەردێڕ=Al-Hind, the Making of the Indo-Islamic World: Early Medieval India and the Expansion of Islam 7Th-11th Centuries|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩١-٠٤١٧٣-٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ڕووی زانستی و مێژوویەوە بیرورا وایە لەم ناوچەیە شانشینی کووشان ھەبوو لەگەڵ ھیندییەکان ھاوپەیمان بووینە ناوی ناوچەکەیان لێکداوە وەک ھاوپەیمانییەک بەناوی ھیندوکاش&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jettmar|یەکەم=Karl|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Religions_of_the_Hindukush.html?id=7ig8ngEACAAJ|سەردێڕ=The Religions of the Hindukush|ڕێکەوت=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Aris &amp; Phillips|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٦٦٨-٢٩١-٩|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
بەشی ڕۆژاوای ھەرێمی ھیندوکوش ھیمالیا پێکدێنێت و درێژکراوەی ڕۆژاوایی چیاکانی پامێر، کاراکۆرام و ھیمالیایە. دۆڵی ئامۆ دەریا (ئۆکسی کۆن) بۆ باکوور لە دۆڵی ڕووباری ئیندۆس بۆ باشوور دابەش دەکات. مەوداکە لە ناوچەی چیتراڵ-ی سەر بەخیبر پەختۆنخوای پاکستان، کە بەرزترین خاڵەکەی تیریچ میر یان تێریچمیرە، بە ٧٧٠٨ مەتر بەرزترین خاڵی ھەیە. لە باکوور و لە نزیک کۆتایی باکووری خۆرھەڵاتی خۆی، ھیندوکوش شاخەکانی پامیر لە نزیک ئەو خاڵەی کە سنوورەکانی چین و پاکستان و ئەفغانستان تێیدا کۆدەبنەوە و دوای ئەوە لە باشووری ڕۆژاوا لە ڕێگەی پاکستانەوە دەڕوات و بەرەو ئەفغانستان لە نزیک سنووری خۆیان. کۆتایی ڕۆژھەڵاتی ھیندوکوش لە باکوور لەگەڵ مەودای کاراکۆرام تێکەڵ دەبێت بەرەو کۆتایی باشووری خۆی، بە مەودای سپین غەڕ لە نزیک ڕووباری کابول دەبەستێتەوە.

=== کەشوھەوا ===
ئەم ناوچە شاخاویانە بە زۆری کەشوھەوایەکی ناتەواویان ھەیە، لە زۆر شوێنی بارانێکی زۆری لێ دەبارێت و دارستانی چڕ {{قت|دروست بوون}}. لە نزیکەی ١٣٠٠ تا ٢٣٠٠ م لە بەری ویلایەتی یارشاتەر، &quot;دارستانەکانی سکلۆرۆفیل لە قەرۆکوس و ئۆلیا (زەیتونی کێوی) گەشەیان کردووە و دۆڵەکانی ناوەوەی ھیندۆکوش بارانێکی کەمی لێ دەبارێت و ڕوەکی بیابانیان ھەیە. لەگەڵ ھەموو ئەمانە ناوچەیەکی سەخت و ساردن شەختەبەندی بکوژی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ناوچەکانی جیھان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|پاکستان|ئەفغانستان|چیاکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Hindu Kush}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{چیاکان-کۆلکە}}
{{پاکستان-کۆلکە}}

[[پۆل:زنجیرەچیاکانی ئاسیا]]
[[پۆل:زنجیرەچیاکانی پاکستان]]
[[پۆل:مێژووی پاکستان]]
[[پۆل:بەرزاییە ئیرانییەکان]]
[[پۆل:زنجیرەچیاکانی ئەفغانستان]]
[[پۆل:زنجیرەچیاکانی هیمالایا]]
[[پۆل:ئەفغانستان]]
[[پۆل:فۆرمی زەوی و زاری پارێزگای بەدەخشان]]
[[پۆل:پارێزگاکانی فیزیۆگرافیا]]
[[پۆل:شوێنەکان بە درێژایی رێگای ئاوریشم]]
[[پۆل:جوگرافیای ئەفغانستان]]
[[پۆل:بانووی ئێرانی]]
[[پۆل:زنجیرەچیاکانی ھیمالایا]]</text>
      <sha1>hf1u1ns21v4ka2ltz2xhoclca42wo2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێیان-کیۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193092</id>
    <revision>
      <id>1705852</id>
      <parentid>1540114</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2545" sha1="j8eodfwcjtohqrnf1mmqg1iftlic8gs" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
&lt;!-- https://en.wikipedia.org/wiki/Heian-kyō --&gt;[[پەڕگە:1696_Genroku_9_(early_Edo)_Japanese_Map_of_Kyoto,_Japan_-_Geographicus_-_Kyoto-genroku9-1696.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1696_Genroku_9_(early_Edo)_Japanese_Map_of_Kyoto,_Japan_-_Geographicus_-_Kyoto-genroku9-1696.jpg|وێنۆک|نەخشەی ھێیان کیۆ، ١٦٩٦]]
'''ھێیان-کیۆ''' (بە ژاپۆنی:平安京,&quot;پایتەختی ئارامی&quot;)یەکێک بوو لەو کۆمەڵە ناوەی کە بۆ شار بەکاردەھات ئێستا وەک [[کیۆتۆ]] ناسراوە، ھێیان-کیۆتۆ بۆ ماوەی ھەزار ساڵ پایتەختی پێشووتری ژاپۆن بوو، لە ساڵانی ٧٩٤ بۆ ١٨٦٨ (لەگەڵ پچڕانێک لە ١١٨٠)

بۆ یەکەمجار لە ٧٩٤ [[ئیمپڕاتۆر کانمو]] پایتەختی جێگیر کرد و ئەمەش بووە دەستپێکی سەردەمی ھێیان لە مێژووی ژاپۆن، ئیمپڕاتۆر حکوومەتەکەی لە نزیک ناگاوۆکا-کیۆ دامەزراند بە یارمەتی ڕاوێژکارەکەی واکێ نۆ کیۆمارۆ.&lt;ref name=&quot;Hall&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hall|یەکەم=John Whitney|سەردێڕ=The Cambridge History of Japan|ناونیشان=https://archive.org/details/cambridgehistory01brow|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٨٨|ژپنک=٠-٥٢١-٢٢٣٥٧-١|پەڕەکان=[https://archive.org/details/cambridgehistory٠١brow/page/n٥٣٧ ٥١٦]–١٧}}&lt;/ref&gt;

== پێشانگا ==
[[پەڕگە:1696_Genroku_9_(early_Edo)_Japanese_Map_of_Kyoto,_Japan_-_Geographicus_-_Kyoto-genroku9-1696.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1696_Genroku_9_(early_Edo)_Japanese_Map_of_Kyoto,_Japan_-_Geographicus_-_Kyoto-genroku9-1696.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|960x960پیکسڵ|نەخشەی کۆنی کیۆتۆ (ھێیان-کیۆ)]]

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Heian-kyō}}{{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|مێژوو|پاشایەتی|}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەم]]
[[پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان]]
[[پۆل:بەشی پێداچوونەوە]]</text>
      <sha1>j8eodfwcjtohqrnf1mmqg1iftlic8gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمان بڕی مووچە بۆ ھەمان کار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193891</id>
    <revision>
      <id>1706111</id>
      <parentid>1542489</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8125" sha1="00x9wq8xvkx8683lvksppfuorx5dv4t" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
ئەم دەستەواژەیەی سەرەوە بەشێکە لە یاسای مافەکانی کرێکاران کە دەڵێت ئەو کەسانەی کە ھەڵدەستن بە ھەمان جۆری کار دەبێت ھەمان بڕە مووچە وەربگرن، پڕۆژە یاسەکە ھەریەک لەم بڕگانە لەخۆ دەگرێت یەکسانی لە ھەریەک لە مووچە، سەرموچە، پاداشت ھەروەھا مۆڵەت بۆ ھەردوو ڕەگەزەکە، لەم ڕووەوە ھەندێک وڵات ھەنگاوی لەپێشتریان ناوە بۆ ئەم مەبەستە.&lt;ref name=&quot;ilolex&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Equal Pay and Compensation Discrimination|ناونیشان=https://www.eeoc.gov/laws/types/equalcompensation.cfm|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=www.eeoc.gov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ilolex2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Equal Pay and Compensation Discrimination|ناونیشان=https://www.eeoc.gov/laws/types/equalcompensation.cfm|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=www.eeoc.gov}}&lt;/ref&gt;

== مێژووی یاساکە ==
لە سەردەمی شۆڕشی پیشەسازیدا ژنان مووچەیەکی کەمتریان وەردەگرت لە پیاوان جا بە ھۆکاری ئەوەبێت کە مێ بوون یان نا ئەم جۆرە لە مووچە وەرگرتن ببوە دیاردە بەڵام لەگەڵ سەرھەڵدانی یەکەمین بیروڕای فێمینیزم دا بابەتی یەکسانی مووچە ھاتە ئاراوە. دوا بە دوای ئەمەش دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانی دووەم]] یەکێتی بازرگانی جیھان بابەتی یەکسانی لە مووچەدا بە ھەند وەرگرت لەمەشەوە زۆرینەی وڵاتانی جیھان کەوتنە ئەوەی دانبنێن بە یاسای یەکسانی مووچەدا و لەم ساڵانەی دوایشدا یەکێتی بازرگانی ئەورووپا کەوتنە پێداگرتن لە پەیڕەوکردنی یاساکە.&lt;ref name=&quot;eurofound.europa.eu&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gender pay equity in Europe|ناونیشان=https://www.eurofound.europa.eu/publications/report/2002/gender-pay-equity-in-europe|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=Eurofound|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222060116/http://www.eurofound.europa.eu/eiro/2002/01/study/tn0201101s.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== یەکێتی ئەورووپا و گۆڕانکارییە ئابورییەکان ==
ئەورووپا لە دوای جەنگی جیھانی دووەمەوە گۆڕانکارییەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی لە ڕووی ھەوڵدان بۆ یەکسان کردنی مووچەی ھەردوو ڕەگەزی نێر و مێ. لە ساڵی ١٩٥٧ دا کۆمەڵگایەکی مەدەنی دروست بوو بەناوی کۆمەڵگای ئابووری ئەورووپا (EEC)ئەم کۆمەڵگا یان ئەنجومەنە ھەستا بە ھەموارکردنەوەی کۆمەڵە یاسایەک یەکێک لەوانە یاسای مووچەی یەکسان بوو بۆ ھەردوو ڕەگەزەکە لە بەشێکی یاساکەدا ھاتووە کە ھەریەک لەڕگەزی نێر و مێ پێویستە ھەمان بڕە مووچە وەربگرن لەبەرامبەر ھەمان جۆر و ماوەی کار کردندا. ئەوەی جێی سەرنجە کۆمەڵێک وڵات پێش دروستبوونی کۆمەڵگای ئابووری ئەورووپا دەسپێشخەربوون لە ھەوڵدان بۆ یەکسانکردنی مووچەی ھەردوو ڕەگەزەکە. لە دوای دروستبوونی ئەم کۆمەڵگایە ھەر یەکە لە وڵاتانی ئەورووپا لە چەند ساڵێکی جیا جیادا یاساکەیان پەیڕەوکرد بە نموونە سوید – ١٩٨٠، [[ئینگلتەرا]] – ١٩٧٠، نەرویج ١٩٧٨، ئێرلەندا- ١٩٧٧. ئەوەی گرنگە ئەم یاسایە پێکھاتبوو لە چەند بەشێک بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٦ دا جارێکیتر یاساکە ھەموارکرایەوە و لە یەک بەشی تەواودا کۆکرایەوە.&lt;ref&gt;''[[African Charter on Human and Peoples' Rights]], Article 15''&lt;/ref&gt;

کۆمەڵێک وڵاتی تر ھەن کە یاسای یەکسانی مووچە پەیڕەو دەکەن بەڵام بەجۆرێکیتر لێرەدا ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە نموونە وەردەگرین. لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ یەکەمین جار یاسای یەکسانی مووچە لە نێوان نێر و مێ دا لە ساڵی ١٩٦٤ دا تاوتوێ کرا ئەویش بە جۆرێک بوو کا یاساکە لە بنەڕەتدا یاسایکی سەربەخۆ نەبوو لەبارەی یەکسانی لە مووچەدا بەڵکو یاساکە دەربارەی مافەکانی مرۆڤ بوو و بەشێکی یاساکە تەرخان کرابوو بۆ یەکسانی لە مووچەدا بەڵام لە ساڵی دواتر یاساکە تایبەتکرا بە یەکسانی لە مووچەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ILOLEX: Constitution|ناونیشان=http://www.ilo.org/ilolex/english/constq.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://arquivo.pt/wayback/20091225111436/http://www.ilo.org/ilolex/english/constq.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=arquivo.pt}}&lt;/ref&gt;

لەسەدەی ٢٠ دا ژنان لە سەدا ٢٥ ی ھەموو ئەو فەرمانبەرانەیان پێکدەھێنا کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کریان دەکرد بەڵام بە مووچەیەکی کەمتر لە پیاوان. تەنانەت لە ھەندێک لە ویلایەتەکاندا یاسای جیا جیا ھەبوو لەسەر چۆنییەتی کارکردنی ژنان بە نموونە ژنان بۆیان نەبوو بە شەو کاربکەن بەڵام کەمبوونەوەی ڕێژەی پیاوان لە دوای جەنگی جیھانی دووەمەوە وای کرد کە ژنان زیاتر بچنە کارگە و چەندەھا کاری جیاوازبکەن و بە ھەمان بڕی مووچەی کەم بە بەراورد بە مووچەی پیاوان. یەکەمین ھەوڵ بۆ نەھێشتنی ئەو جیاوازییە لە ساڵی ١٩٤٤ دا بوو کاتێک ھەوڵدرا ژنانیش بە ھەمان بڕی مووچە کار بکەن و دوای ٢٠ ساڵ واتە لە ١٩٦٤ دا یاساکە بە تەواوی ھەموارکرایەوە بەم یاسایە کە دەبێت ئەو کەسانەی کە ھەڵدەستن بەھەمان جۆری کار لە ھەمان کات و ماوەدا دەبێت ھەمان بڕی مووچە وەربگرن بە بێ ڕەچاو کردنی جێندەر، دین، ڕەنگی پێست و بنەچە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Movileanu|یەکەم١=Angela|سەردێڕ=Encyclopedia of Women in Today's World|ناونیشان=https://archive.org/details/encyclopediawome00zmar|بڵاوکەرەوە=SAGE|ساڵ=٢٠١١|editor1-last=Stange|editor1-first=Mary Zeiss|پەڕەکان=[https://archive.org/details/encyclopediawome٠٠zmar/page/n٥٥٥ ٤٩١]–٩٣, at p. ٤٩٢|chapter=Equal Pay|editor2-last=Oyster|editor2-first=Carol K.|editor3-last=Sloan|editor3-first=Jane E.}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Equal pay for equal work}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:ئابووری گشتی]]</text>
      <sha1>00x9wq8xvkx8683lvksppfuorx5dv4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنگاوی ھیڵاری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194196</id>
    <revision>
      <id>1706200</id>
      <parentid>1540319</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (چیاکان-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3091" sha1="fcnj1f4ghtsfdc84hjyci3pccq4pwxc" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەنگاوی ھیلاری''' (ئینگلیزی:)ھەورازەڕوویەکی بەردینی ستوونی بوو بە بەرزایی نزیکەی ١٢ مەتر، کە دەکەوێتە سەر [[چیای ئیڤرست]] لە بەرزایی نزیکەی ٨٬٧٩٠ مەتر لە سەرووی ئاستی دەریاوە، لە نزیک لووتکەکەی ھەڵکەوتووە. دەکەوێتە سەر ڕێچکەی بەری باشووری ڕۆژھەڵات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vajpai|یەکەم=Arjun|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/ON_TOP_OF_WORLD.html?id=qJjIBFOMsQsC|سەردێڕ=ON TOP OF WORLD: My Everest Adventure|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Penguin UK|ژپنک=٩٧٨-٨١-٨٤٧٥-٣٠٤-٢|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
ھەنگاوەکە بە قورسترین بەشی تەکنیکی ناسراوە لەبەری نیپال کە لە ھەندێک وەرزی سەرکەوتندا بەھۆی بارینی بەفرێکی زۆر شێوەی بەردەکەی نابینرێت. بەرزبوونەوە لە ھەنگاوی ھیلاری و بچووکترین ھەڵە دەبێتە ھۆی دروستبوونی مەترسی و بانگرۆزبوونەوە بۆ قووڵایی ٣٠٠٠ مەتر بۆ لای ڕاست و ٢٤٠٠ مەتر بۆ لای چەپ. ھەنگاوی ھیلاری لەو شوێنە بوو کە ئەناتۆلی بۆکریڤ لە ساڵی ١٩٩٦ لە بنکەی ھەنگاوەکە تەرمێکی دۆزییەوە کە لە پەتێک ھەڵواسرابوو، وەک لە کتێبەکەیدا ئاماژەی پێ دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kumar|یەکەم=Ravindra|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Many_Everests.html?id=pDYJDgAAQBAJ|سەردێڕ=Many Everests: An Inspiring Journey of Transforming Dreams Into Reality|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-٩٣-٨٦١٤١-٣٤-٧|زمان=en}}&lt;/ref&gt; گەشتێک تێبینی کرد کە بەرزبوونەوە لە ھەنگاوی ھیلاری «سەخت» بوو، بەڵام ھەندێک پاراستن لە توخمەکانی پێشکەش کرد.

ھەنگاوی ھیلاری بەھۆی بوومەلەرزەیەک کە لە ساڵی ٢٠١٥دا ناوچەکەی لەرزاند، تێکشکێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=American Climbers Confirm the Hillary Step Is Gone|ناونیشان=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/climbing/american-climbers-confirm-hillary-step-gone/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Outside Online|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|چیاکان|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Hillary Step}}

{{چیاکان-کۆلکە}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:چیای ئێڤەرست]]</text>
      <sha1>fcnj1f4ghtsfdc84hjyci3pccq4pwxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێنری گانت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194698</id>
    <revision>
      <id>1705957</id>
      <parentid>1705780</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]]</comment>
      <origin>1705957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2501" sha1="ootwh5t4ines8jdobsuidiknz8jl4bg" xml:space="preserve">{{Infobox scientist|name=ھێنری گانت|field=[[زانستی بەڕێوبردن]]|religion=|prizes=|author_abbreviation_zoo=|author_abbreviation_bot=|known_for=[[گانت چارت]]|doctoral_students=|doctoral_advisor=|alma_mater=[[زانکۆی جۆنز ھۆپکینس]] (بەکالۆریۆس){{ھن}}[[پەیمانگای ستیڤنز بۆ ئەندازیاری]] (ماستەری ئەندازیاری)|work_institution=|ethnicity=|image=File:Henry L. Gantt.jpg|nationality=ئەمریکی|citizenship=ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|residence=|death_place=[[مۆنتکلێر، نیوجێرسی]]|death_date={{Death date and age|١٩١٩|١١|٢٣|١٨٦١|٠٥|٢٠|mf=yes}}|birth_place=[[کالڤێرت کاونتی، ماریلاند]]|birth_date=٢٠ ئایار ١٨٦١|caption=ھێنری گانت لە ساڵی ١٩١٦|image_size=|footnotes=}}
'''ھێنری لۆرێنس گانت''' (٢٠ی ئایاری ١٨٦١–٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩١٩) ئەندازیاری میکانیکی ئەمریکی و ڕاوێژکاری [[بەڕێوەبردن]] بوو. ئەو بەھۆی کارەکانی بۆ پەرەپێدانی زاستی بەڕێوەبردن ناسراوە. ھێنری لە دەیەی ١٩١٠ گانت چارتی دروستکرد، ئەو ئامرازەی کە بۆ [[بەڕێوەبەریی پرۆژە|بەڕێوەبردنی پڕۆژە]] و پڕۆگرام بەکاردێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=No. 2753: Henry Gantt|ناونیشان=https://www.uh.edu/engines/epi2753.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.uh.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McDowell|یەکەم=Callie|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩١٢|سەردێڕ=Henry Laurence Gantt|ناونیشان=https://www.changemanagementreview.com/henry-gantt/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{ژیاننامە-کۆڵکە}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژاپۆن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئابووری}}
{{پۆلی کۆمنز|Henry Gantt}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦١]]
[[پۆل:مردووانی ١٩١٩]]
[[پۆل:ئەندازیارانی میکانیکی ئەمریکی]]</text>
      <sha1>ootwh5t4ines8jdobsuidiknz8jl4bg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرگیز واز لەتۆ ناھێنم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195228</id>
    <revision>
      <id>1705931</id>
      <parentid>1540168</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7696" sha1="s18bbuuuuwwq5a7ezr0oy6433j5t3rq" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox song|name=Never Gonna Give You Up|length={{unbulleted list|3:35 {{small|(album version)}}|3:32 &lt;small&gt;(7&quot; vocal mix)&lt;/small&gt;|3:30 {{small|(instrumental version)}}}}|next_year=1987|next_title=[[Learning to Live (Without Your Love)]]|prev_year=1987|prev_title=[[Greatest Hits (Rick Astley album)#&quot;When You Gonna&quot;|When You Gonna]]|producer=Stock Aitken Waterman|writer=[[Stock Aitken Waterman]]|label={{hlist|[[RCA Records|RCA]]|[[Pete Waterman Entertainment|PWL]]}}|genre={{hlist|[[Dance-pop]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|یەکەم= Pat |دوایین= Pemberton |سەردێڕ= 15 Songs You Can't Believe Are 25 Years Old |magazine= [[Rolling Stone]] |ڕێکەوت= ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان= ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشان= https://www.rollingstone.com/music/news/15-songs-you-cant-believe-are-25-years-old-20130724 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20150617223421/http://www.rollingstone.com/music/news/15-songs-you-cant-believe-are-25-years-old-20130724 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم= Brad |دوایین= Wheeler |سەردێڕ= Spirit of radio in Toronto getting an indie twist |newspaper= [[The Globe and Mail]] |ڕێکەوت= ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان= ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشان= https://www.theglobeandmail.com/arts/music/spirit-of-radio-in-toronto-getting-an-indie-twist/article13512683/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20130806164120/http://www.theglobeandmail.com/arts/music/spirit-of-radio-in-toronto-getting-an-indie-twist/article13512683/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|[[blue-eyed soul]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ= The 10 Best Internet Memes of the Decade (2000-2009) |magazine= [[Paste (magazine)|Paste]] |ڕێکەوت= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان= ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشان= http://www.pastemagazine.com/blogs/lists/2009/11/the-10-best-internet-memes-of-the-decade.html?p=2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٤ی نیسانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20100424055643/http://www.pastemagazine.com/blogs/lists/2009/11/the-10-best-internet-memes-of-the-decade.html?p=2 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;}}|cover=RickAstleyNeverGonnaGiveYouUp7InchSingleCover.jpg|venue=|recorded=October 1986&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم= Fred |دوایین= Bonson |ساڵ= ١٩٩٢|سەردێڕ= The Billboard Book of Number One Hits |ناونیشان= https://archive.org/details/billboardbookofn0000bron |بڵاوکەرەوە= Billboard Books |پەڕە= [https://archive.org/details/billboardbookofn٠٠٠٠bron/page/٦٩٣ ٦٩٣]|ژپنک= ٩٧٨-٠٨٢٣٠٨٢٩٨٨}}&lt;/ref&gt;|released=27 July 1987&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Rick Astley |via= [[Twitter]] |ڕێکەوت= ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان= ٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشان= https://twitter.com/rickastley/status/890617797956456448 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20170729175755/https://twitter.com/rickastley/status/890617797956456448 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|album=[[Whenever You Need Somebody]]|artist=[[Rick Astley]]|type=single|alt=|misc={{Audio sample
 | type        = single
 | file        = Rick Astley - Never Gonna Give You Up.ogg
 | description = &quot;Never Gonna Give You Up&quot;
}}
{{External music video|{{YouTube|dQw4w9WgXcQ|&quot;Never Gonna Give You Up&quot;}}}}}}&quot;ھەرگیز واز لەتۆ ناھێنم&quot; گۆرانییەکە لەلایەن گۆرانیبێژ و ئاوازدانەری ئینگلیز ریک ئاسلی لە ٢٧ی تەمموزی ١٩٨٧ دەرچووە، نووسینەوە و بەرھەمھێنانی لەلایەن ستۆک ئیتکین واتەرمان دا بۆکراوە، وەک یەکەم گۆرانی لە ئەلبومی ئاسلی دەرچووە، &quot;ھەرکاتێک تۆ پێویستت بە کەسێک بوو&quot; (١٩٨٧)، گۆرانییەکە بە شێوەییەکی جیھانی پلەی یەکەمی ھێنا، بە تایبەتی لە شانشینی یەکگرتوو لە ١٩٨٧ کە لە پلەی یەکەمەکان بوو بۆ ماوەی پێنج ھەفتە، وە باشترین فرۆشتنی ساڵی ھەبوو، وە گۆرانییەکە لە ٢٥ وڵات لە تۆپی گۆرانییەکان دابوو، لەناویاندا شانشینی یەکگرتوو و ڕۆژاوای ئەڵمانیا&lt;ref name=&quot;MikeStock&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography|ناونیشان=http://www.mikestockmusic.com/index.php?page=Biography02&amp;section=sectionBiography|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111003132814/http://www.mikestockmusic.com/index.php?page=Biography02&amp;section=sectionBiography|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Mike Stock Music}}&lt;/ref&gt; ئاوازەکە بووە خاوەنی باشترین خەڵاتی بەریتانیا &quot;خەڵاتەکانی بریت&quot; لە ١٩٨٨

لە ٢٠٠٨ ئاسڵی خەڵاتی (ئێم تیڤی ئەوڕووپای لە میوزیک ھێنا بۆ باشترین ھوونەرمەندان)ی بردەوە لەگەل گۆرانییەکەی، وە ھەزارەھا دەنگی کۆکردەوە لە ئینتەرنێت لەلایەن خەڵکەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Matthew|دوایین=Moore|سەردێڕ=Rickrolling: Rick Astley named Best Act Ever at the MTV Europe Music Awards|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/3395589/Rickrolling-Rick-Astley-named-Best-Act-Ever-at-the-MTV-Europe-Music-Awards.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201018115621/https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/3395589/Rickrolling-Rick-Astley-named-Best-Act-Ever-at-the-MTV-Europe-Music-Awards.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}{{Paywall}}&lt;/ref&gt; گۆرانییەکە وەک واژووی ئاسلی دانرا و لە کۆتایی پەخشی ڕاستەوخۆی کۆنسێرتەکانی لێدەدرا.

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

{{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|شانشینی یەکگرتوو|ئینتەرنێت}}

{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئۆسترالیا]]
[[پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئەڵمانیا]]
[[پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی نیوزیلاند]]
[[پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی نۆرویژ]]
[[پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئیسپانیا]]
[[پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی فینلاند]]</text>
      <sha1>s18bbuuuuwwq5a7ezr0oy6433j5t3rq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھیێدا نۆ ئارێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195621</id>
    <revision>
      <id>1706054</id>
      <parentid>1705523</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2641" sha1="0jyhq9geio1irc9fb38cyrztqfsr3l9" xml:space="preserve">ھیێدا نۆ ئارێ (稗田 阿礼) بەھۆی بەشدارییەکەی لە کتێبی مێژوویی کۆجیکی ناسراوە کە لە ٧١٢ تەواو کرا، لەدایکبوون و مردنی نەزانراوە، لە کۆتایی سەدەی ٧یەم و سەرەتای سەدەی ٨ەم کەسێکی چالاک بووە.

== کتێبی کۆجیکی ==
لە سەدەی ٧یەم دا ئیمپراتۆر تێنمو لەگەڵ خانەدانەکانی وڵاتەکەی کۆبوویەوە بۆ ئەوەی ئەو تۆمارە مێژوویانە ڕاستبکاتەوە کە کێشە و ناکۆکیان لەسەرە کە تۆمارە مێژووییەکانی ئەوکات بەناوەکانی (تێیکی) و (کیوجی) لەدوای کۆبوونەوە لەگەڵ خانەدانەکان فەرمانی بە ئارێی تەمەن ٢٨ ساڵان کرد تا ھەموو تۆمارە مێژووییەکان لەبەر بکات، ئارێ ئەوکاتە ناسراو بوو بەھۆی میمۆریە چالاکەکەی و زیرەکییەکەی کە وا ناسراو بوو یەکجار گوێی لە شتێک بووبایە ئەیتوانی بەیەک گوێ بیست بوون لەبیری نەچێتەوە.&lt;ref name=&quot;Daijiten&quot;&gt;Nihon Koten Bungaku Daijiten Henshū Iinkai (1986:1518)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kurano&quot;&gt;Kurano (1958:46–47)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yamaguchi&quot;&gt;Yamaguchi (1997:22–23)&lt;/ref&gt; پێش ئەوەی کارەکە تەواو ببێت ئیمپراتۆر تێنمو مرد، دواتر ئیمپراتۆر گێنمی فەرمانی بە ئۆ نۆ یاسومارۆ کرد تا  بەشداری بکات لە کتێبەکە بەپێی ئەو زانیارییانەی ئارێ تێگەیشتووە، کتێبەکە لە ٧١٢ تەواو بوو.

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

==== ئاماژە بەسەرچاوە ====

* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kurano|یەکەم=Kenji|سەردێڕ=Nihon Koten Bungaku Taikei 1: Kojiki|نووسەر٢=Yūkichi Takeda|بڵاوکەرەوە=[[Iwanami Shoten Publishing|Iwanami Shoten]]|ساڵ=١٩٥٨|ژپنک=٤-٠٠-٠٦٠٠٠١-X|شوێن=[[Tōkyō]]}}
* {{NKBD}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yamaguchi|یەکەم=Yoshinori|سەردێڕ=Shinhen Nihon Koten Bungaku Zenshū 1: Kojiki|نووسەر٢=Kōnoshi Takamitsu|بڵاوکەرەوە=Shōgakkan|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٤-٠٩-٦٥٨٠٠١-٥|زمان=Japanese}}
{{Authority control}}

{{تووڵی دەروازە|مێژوو|ژیاننامە|ژاپۆن}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}
[[پۆل:نووسەرە ژاپۆنییەکان]]</text>
      <sha1>0jyhq9geio1irc9fb38cyrztqfsr3l9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڕەشەی وێب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199081</id>
    <revision>
      <id>1706279</id>
      <parentid>1598244</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11505" sha1="8xs91pn58hp16y2e52z63h17ekj1nn0" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھەڕەشەی وێب''' یان '''ھەڕەشەکانی وێب''' ھەر ھەڕەشەیەکە کە لە تۆڕی جیھانی ئینتەرنێت دا بەکاردێنێت بۆ ئەنجامدانی تاوان لەسەر ئینتەرنێت. ھەڕەشەکانی وێب بریتییە لە چەندین جۆری ڤایرۆس و فێڵ، کە ھەموویان کار لەسەر پڕۆتۆکۆلی HTTP یان HTTPS دەکەن، بەڵام لەوانەیە پرۆتۆکۆل و پێکھاتەکانی تر بەکاربێنن، وەک لینکەکان لەناو ئیمەیڵ یان IM، یان ناردنی فایل و کەلوپەلی ڤایرۆساوی؛ یان لەڕێگەی [[ڕاژەکار|سێرڤەرەکان]] کە دەستگەیشتنیان بە وێب ھەیە. تاوان لەسەر ئینتەرنێت و سوود وەرگرتن دەکرێت لەڕێگەی دزینی زانیاری کەسی/تایبەت بۆ فرۆشتن، ھەڵمژینی کۆمپیوتەرە تووشبووەکان کە تووشی ھاکردنبوون بۆ ناو بۆتنێتەکان.&lt;ref group=&quot;تێبینی&quot;&gt;بۆت نێت: لەڕێگەی بەکارھێنانی (Netowrk-نێت وۆرک) ئینتەرنێتی کۆمپیوتەرە تووشبووەکان و بۆ سوود وەرگرتن لە کار و ئامانجە پێویستییەکانی ھاکەر، [[ھاکەر]]ەکان دەتوانن کۆمپیوتەرە تووشبووەکان بەکاربێنن بۆ مەبەستی تایبەتی خۆیان، وەک بەکارھێنانی ئینتەرنێتی کۆمپیوتەرە تووشبووەکان بۆ ھێرشکردنە سەر وێبگەیەکی دیاریکراو. ([https://www.soscanhelp.com/blog/what-is-a-botnet-and-how-does-it-work#:~:text=How%20Do%20Botnets%20Work%3F&amp;text=Once%20a%20device%20is%20hacked,deploying%20commands%20and%20executing%20attacks. سەرچاوەی یەکەم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118182809/https://www.soscanhelp.com/blog/what-is-a-botnet-and-how-does-it-work#:~:text=How%20Do%20Botnets%20Work%3F&amp;text=Once%20a%20device%20is%20hacked,deploying%20commands%20and%20executing%20attacks. |date=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ }}) ([https://www.kaspersky.com/resource-center/threats/botnet-attacks سەرچاوەی دووەم])&lt;/ref&gt;

ھەڕەشەکانی وێب کۆمەڵێک مەترسی فراوانیان ھەیە، لەوانە زیانە دارایییەکان، دزینی ناسنامە، لەدەستدانی زانیاری/داتا نھێنییەکان، دزینی سەرچاوەکانی تۆڕ، ناوبانگی براند/کەسی زیانلێکەوتوو، و فرێدانی متمانەی بەکاربەر لە [[بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی]] و بانکی ئۆنلاین.

ئەمە جۆرێکە لە ھەڕەشەکانی پەیوەندیدار بە تەکنەلۆژیای زانیاری (IT). مەترسی ئایتی، واتە کاریگەری مەترسی لەسەر کۆمەڵگا بەھۆی بڵاوبونەوەی پرۆسەکانی ئایتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cortada|یەکەم١=James W.|سەردێڕ=The Digital Hand: How Computers Changed the Work of American Manufacturing, Transportation, and Retail Industries|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٠-١٩-٥١٦٥٨٨-٨|شوێن=USA|پەڕەکان=٥١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cortada|یەکەم١=James W.|سەردێڕ=The Digital Hand: Volume II: How Computers Changed the Work of American Financial, Telecommunications, Media, and Entertainment Industries|ناونیشان=https://archive.org/details/digitalhandvolum0002cort|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٦٥٨٧-٦|شوێن=USA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cortada|یەکەم١=James W.|سەردێڕ=The Digital Hand, Vol 3: How Computers Changed the Work of American Public Sector Industries|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٦٥٨٦-٩|شوێن=USA|پەڕەکان=٤٩٦}}&lt;/ref&gt;

== گەیشتن بە ڕێگا ==
ھەڕەشەکانی وێب دەکرێت پۆلێن بکرێن بۆ دوو جۆری سەرەکی، لەسەر بنەمای شێوازی گەیاندن - پاڵنان و ڕاکێشان.&lt;ref&gt;[[Trend Micro]] (2008) Web Threats: Challenges and Solutions from http://us.trendmicro.com/imperia/md/content/us/pdf/webthreats/wp01_webthreats_080303.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001141927/http://us.trendmicro.com/imperia/md/content/us/pdf/webthreats/wp01_webthreats_080303.pdf |date= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ }}&lt;/ref&gt; ھەڕەشەکانی پشت بەستن بە بەکارھێنانی سپام، فیشینگ،&lt;ref group=&quot;تێبینی&quot;&gt;فیشینگ ڕێگەیییەکە ھاکەر بەکاری دەھێنێت بۆ خەڵەتاندنی بەرامبەرەکانی، تێیدا ئەو پێداویستییانە دیزاین دەکات کە بەرامبەرەکانی پێویستیان پێیەتی، بۆ نموونە دیزاین کردنی شێوەیییەکی ساختەی ئەپلیکەیشنی فەیسبووک لەسەر شێوازە ڕاستەقینەکەی کە ناسینەوەی ئاسان نییە بەم شێوەیە بەرامبەرەکە بەبێ ئەوەی بزانێت بەبەکارھێنانی ئەپلیکەیشنە ساختەکە زانیارییە تایبەت و ھەستیارەکان بۆ ھاکەر دەنێرێت.&lt;/ref&gt; یان ئامرازی ساختەکاری تر بۆ فریودانی بەکارھێنەرێک بۆ وێبسایتێکی فریودەر (زۆرجار خراپکار) کە دواتر لە ڕێگەی فریودانی بەکارھێنەر و فێڵکردن لێی زانیاری کۆ دەکاتەوە ئەویش لە ڕێگەی فریودانی بەکارھێنەر بۆ داخلکردنی زانیاریییە ھەستیارەکان (نموونە ئیمەیل/پاسۆرد، کارتی بانک)، فێلکردنە زیانبەخشەکان وەک ناردنی ڤایرۆس بۆ سەر کەسی دیاریکراو. یان ھێرشکردن لە ڕێگەی فیشینگ،&lt;ref group=&quot;تێبینی&quot;&gt;(ھەنێکجار دیزاینکردن و ساختەکردنی شتێکە کە لە شێوازە ڕەسەنەکەی نزیک بێت، نموونە دیزایین کردنی ئەپلیکەیشنی فەیسبووک لەسەر شێوازە ڕەسەنەکەی فەیسبووک بۆ ھەڵخەلەتاندنی بەکارھێنەر)&lt;/ref&gt; ژەھراویکردنی DNS&lt;ref group=&quot;تێبینی&quot;&gt;ژەھراویکردنی دی ئێن ئێس ھێرشێکی سەر ھێلە کە تێیدا تۆمارەکانی دی ئێن ئێس دەگۆڕدرێت و وای لێدەکرێت بەکارھێنەری تووشبوو ڕەوانە بکرێت بۆ وێب سایتی فریودەر و ھەڵخەڵەتێنەر کە لە شێوە ڕەسەنەکەی دەچێت. ([https://www.kaspersky.com/resource-center/definitions/dns سەرچاوەی یەکەم])،&lt;/ref&gt; (یان ھەرمینگ)، و ئامرازی تر بەکاردەبەن بۆ ئەوەی وا لە بەکارھێنەر بکات وابزانێت سەرچاوەیییەکی باوەڕپێکراوە.

فیشینگی ڕم بە شێوەیەکی ئاسایی کەسەکان و گرووپە تایبەتەکان بە ئامانج دەگرێ بۆ دەستکەوتی دارایی. لە ھەڕەشەکانی تردا، داڕێژەرانی ڤایرۆس ئاسایشی ئەندازیاری کۆمەڵایەتی&lt;ref group=&quot;تێبینی&quot;&gt;ئاسایشی ئەندازیاری کۆمەڵایەتی: خەڵەتاندنی خەڵکە کە زانیاری تایبەت و کەسی بە ئامانج دەگرێت، بەڵام ئاگاداربە ئەمە جیاوازە لەگەڵ شارەزایانی تایبەت بە بواری ئەندازیار کۆمەڵایەتی کە ئەوان داوای زانیاری تایبەت و کەسی ناکەن.&lt;/ref&gt; بەکاردێنن وەک بە پەرۆشکردنی خەڵک بۆ کردنەوەی بابەتی پەیوەندیدار بە ڕۆژانی پشوو، کەسایەتییە بەناوبانگەکان، وەرزش، پۆرنۆگرافی، ڕووداوە جیھانییەکان و بابەتە گەرمەکانی تر بۆ قایلکردنی کەسی بەرامبەر بۆ کردنەوەی ئەم بابەتە لەناو ئیمەیڵەکەی و ھاکردنی کەسی بەرامبەر.

ھەڕەشەکانی وێبی لەسەر بنەمای سەرەح ڕاکێشان، زۆربەی کات بە ھەڕەشەکانی «دابەزاندن و دامەزراندن» ناودەبرێن (و زیاتر بە شێوەی «جێبەجێکردن بە داگرتنی ئەپلیکەیشن»&lt;ref group=&quot;تێبینی&quot;&gt;شێوازی داگرتن و دامەزراندن دوو جۆری ھەیە:

یەکەم: دامەزراندنی ئەپلیکەیشن لە کۆمپانیایییەکی باوەڕپێکراو و متمانە پێکراو، کە بەڵگەنامە و شوێنی دابەزاندنی تەواوە، بۆ نموونە دابەزاندن لە کۆمپانیاکانی مایکرۆسۆفت و فەیسبووکەوە.

دووەم: بەکارھێنەر نازانێت سەرچاوەی ئەپلیکەشنە لەکوێیە، یان کە دادەبەزێت و دایدەمەزرێنێت ئەرک و جێبەجێکارییەکانی ئەم ئەپلیکەیشنە چین بەم شێوەیە بەکارھێنەر لەوانەیە ببێتە نێچیر بۆ ڕێکخراو یان ھاکەری بەرامبەر.&lt;/ref&gt; وێبگە یاسایییەکانیش تووش دەکەن ھەنێکجار، کە زانیارییە زیانبەخشەکان دەگوازنەوە بۆ سەردانکەران یان ئەنجامی گەڕانچییەکان دەگۆڕن بۆ ئەوەی بەکارھێنەرەکان ببەن بۆ وێبگە زیانبەخشەکان. ھەنێکجاریش بڕاوسەری بەکارھێنەر ئەپلیشکەیشنی زیان بەخش دەھێنێتە خوارەوە بەبێ زانین و ئاگالێبێوونی خودی بەکارھێنەر.

== نموونەکان ==
لە ئەیلوولی ٢٠٠٨، [[ھاککەر]]ە زیانبەخشەکان چوونە ناو چەند بەشێکی BusinessWeek.com بۆ دووبارە ئاڕاستەکردنەوەی سەردانکەران بۆ وێبگە زیانبەخشەکان. سەدان لاپەرەی وێبگەکە کە تووشبووی کۆدی جاڤاسکریپتی ڤایرۆساوی کە ئەرکیان گواستنەوەی سەردانیکەرە بۆ وێبگەیییەکی تر.&lt;ref&gt;Naraine, Ryan (2008) Business Week site hacked, serving drive-by exploits from http://blogs.zdnet.com/security/?p=1902#more-1902 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080918214040/http://blogs.zdnet.com/security/?p=1902#more-1902 |date=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ }}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕێگەگرتن لە خزمەتگوزاری]]
* [[ئاسایشی ئینتەرنێت]]

== تێبینییەکان ==
&lt;references group=&quot;تێبینی&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==

{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}

[[پۆل:ئاسایشی ئینتەرنێت]]
{{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|ئینتەرنێت}}</text>
      <sha1>8xs91pn58hp16y2e52z63h17ekj1nn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەردی سەلامی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199365</id>
    <revision>
      <id>1705904</id>
      <parentid>1460790</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4773" sha1="7cne33ra7w17jltnreztv9xbod8tixl" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name            = ھەردی سەلامی
| image           = 
| caption         = 
| birth_name      = ھەردی حوسێن یەحیا
| birth_date      = ١٩٨٧
| birth_place     = [[سلێمانی]]، [[عێراقی بەعس|عێراق]]
| origin          = 
| genre           = {{hlist|
* [[مۆسیقای کوردی]]
* [[پۆپ]]
}}
| discography     = 
| occupations     = [[دەرهێنەر]] [[گۆرانیبێژ]] [[ئەکتەر]] [[بازرگان]]
| years_active    = ۲٠٠٤ - ئێستا
| spouse          = {{marriage|پەریسا مۆرکی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هەردی سەلامی ساڵیادی هاوسەرگیری دەكاتەوە|ناونیشان=https://www.xendan.org/life/detailnews?jimare=19088&amp;babet=40&amp;relat=8127|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;|٢٠١٩}}
| label           = 
| website         = 
}}

'''ھەردی حوسێن یەحیا''' ناسراو بە '''ھەردی سەلامی''' (لەدایکبووی ١٩٨٧ لە [[سلێمانی]]) گۆرانیبێژ و ئەکتەرێکی کوردە. ئەو دەرچووی بەشی شانۆ لە پەیمانگای ھونەرە جوانەکانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=هەردی سەلامی جەزابی بڵاوکردەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/nrt2/detail2/2803|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٢، بۆ یەکەمین جار لە فیلمێکی سینەماییی بەناوی [[تەمی بابا]] ڕۆڵی گێڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەکتەرانی تەمی بابا لەسەر فەرشی سوور|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0807202221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

== پیشە ==
=== ٢٠٠٧–٢٠١٧ ===
وەک کامێرامان و دەرھێنەر لە تەلەڤیزیۆنەکان کاری کردووە ٦ ساڵ پێش چوونە ناو پیشەی گۆرانیبێژییەوە، دەرھێنانی میوزیک ڤیدیۆی بۆ چەندین ھونەرمەندی کورد کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هەردی سەلامی &quot;مەڕۆ&quot; بڵاودەکاتەوە|ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&amp;jmare=76513&amp;Jor=25|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=speemedia.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڤیدیۆ.. هەردی سەلامی کلیپی &quot;وەکو من&quot;ی بڵاوکردەوە|ناونیشان=http://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=41493|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.zamenpress.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211110114246/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=41493|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ٢٠١٧ - ئێستا ===
یەکەم ئەلبوومی خۆی لە ساڵی ٢٠١٧ لەژێر ناوی (بۆ تۆ دەژیم) بڵاو کردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چاوپێكەوتنێك لەگەڵ هەردی سەلامی|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/remezandrusti_28052019|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

== بەرھەمەکان ==
=== تاک ئەلبوومەکان ===
{{div col|colwidth=10em}}
* بۆ تۆ دەژیم
* ئیشق
* ھەم دەردی ھەم دەرمانی
* چیو دیوە
* ھەزاران شەو
* داد و بێداد
* لێم ببورە
* من ئامادەم
* مەجبوور
* دڵی من
* شووشەی دڵدفرۆش
* وەکومن
* لەیلا
* ناوی ئەشق
* چاوەڕێم
* جەزاب
{{div col end}}

== فیلمۆگرافی ==
* [[تەمی بابا]] (٢٠٢٢)

== شانۆ ==
* [[٧ چرکە]] (٢٠٢٤)

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی|فیلم|کوردستان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]]
[[پۆل:خەڵکی سلێمانی]]
[[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:گۆرانیبێژە کوڕەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوردەکان]]</text>
      <sha1>7cne33ra7w17jltnreztv9xbod8tixl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزارە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199372</id>
    <revision>
      <id>1705996</id>
      <parentid>1408770</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە، پاکستان-کۆلکە، ئەفغانستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6400" sha1="3i0zklz97jgcdx3dhllar1zvy6698u1" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Hazara people of Kabul, Afghanistan.jpg|وێنۆک]]
'''ھەزارە''' (ھەزارەگی: ئازرە) یەکێکن لە نەتەوەکانی ئەفغانستان و بە ھەزارەگی دەدوێن کە شێوەزارێکی زمانی دەری/فارسییە. ھەزارەکان یەکێکن لە گەورەترین نەتەوەکانی ئەفغانستان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.2458/azu_acku_pamphlet_sb453_3_a34_d87_1988|سەردێڕ=BĀĞ III in Persian literature-IV. In Afghanistan [Bagh in Afghanistan]: Encyclopaedia Iranica / N.H. Dupree.|ڕێکەوت=1988|بڵاوکەرەوە=University of Arizona Libraries}}&lt;/ref&gt; و زیاتر لە ناوچەکانی «ھەزارەجات»یان «ھەزارستان» دەژین لە ناوەندی ئەفغانستان. تێکڕای ژمارەی ھەزارەکان نزیکەی ھەشت ملیۆنە لە جیھاندا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Minahan|یەکەم=James|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/879947835|سەردێڕ=Ethnic groups of North, East, and Central Asia: an encyclopedia|ڕێکەوت=2014|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٦٩-٠١٨-٨|شوێن=Santa Barbara, California|oclc=٨٧٩٩٤٧٨٣٥}}&lt;/ref&gt; کە زیاتر لە چوار ملیۆنیان لە [[ئەفغانستان]]ن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.2458/azu_acku_pamphlet_hb3636_6_a34_2005|سەردێڕ=Afghanistan: data andamp; statistics / U.S. Afghanistan Reconstruction Council.|ڕێکەوت=2005|بڵاوکەرەوە=University of Arizona Libraries}}&lt;/ref&gt; و ملیۆن و نیوێکیان لە [[پاکستان]]ن ھەروەھا پێنج سەد ھەزار لە خەڵکی ھەزارە لە دەوڵەتی ئێراندا ھەن بەھۆی کارکردن و بەشێکیان بەھۆی ئەوەی سەربازی ئێرانن لە شەڕی ناوخۆی سووریا بەشداری دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Afghan politician may court Iran's Syria militia|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1108/oxan-es226126|journal=Emerald Expert Briefings|doi=10.1108/oxan-es226126|issn=2633-304X}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
وشەی «ھەزارە» بۆچوونی جیاواز ھەن لەسەری.
* بەشێک پێیان وایە وشەی «ھەزارە» لە ژمارەی «ھەزار»ەوە ھاتووە. ڕەنگە ئەمە وەرگێڕانی وشەی «مینگان»ی [[زمانی مۆنگۆلی|مۆنگۆلی]] بێت؛ کە یەکەیەکی سەربازی بوو و لە ١٠٠٠ سەربازی مۆنگۆل پێک دەھاتن لەژێر فەرماندەیی [[چەنگیزخان|جەنگیز خان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.29171/azu_acku_ds354_h3_yaa44_1385|سەردێڕ=پژوهشی در تاریخ هزاره ها / / نویسنده حسین علی یزدانی.|ڕێکەوت=2006|بڵاوکەرەوە=Afghanistan Centre at Kabul University}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا کە خەڵکی ھەزارە خۆیان بە «ئازرە»یان «ئەزرە» بانگ دەکەن.
* ھێنری ھاوڵ ھاورس کە سیاسەتمەدار و مێژووناس و جوگرافیاناسێکی بەڕیتانییە (١٨٤٢–١٩٢٣)، ھەزارەکان بە نەوەی تورکانی خەزەر دەزانێت و پێیوایە ھەزارەکان لە بنەچەدا لە تورکانی دەوروبەری دەریای کاسپییەنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.2458/azu_acku_pk6427_6_alif77_qaaf99_1366|سەردێڕ=تاریخ ادبیات دری از دوره های باستانی تا پایان قرن چهارم هجری / عبدالقیوم قویم|ڕێکەوت=2012|بڵاوکەرەوە=University of Arizona Libraries}}&lt;/ref&gt;
* بەپێی دابونەریتی ھەزارەکان؛ &quot;ھەزارە&quot; لە &quot;ھەزار قەوم&quot; و &quot;ھەزار ڕێ&quot; ھاتووە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=سیری در هزاره جات: تحلیل جامعه شناسی مذهبی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، و اخلاقی جامعه تشیع در افغانستان|ڕێکەوت=2012|بڵاوکەرەوە=University of Arizona Libraries}}&lt;/ref&gt;

== زمان ==
ھەزارەکان بە ھەزارەگی قسە دەکەن کە شێوەزارێکی زمانی دەری/فارسییە. دایەلێکتی ھەزارەگی کەمێک وشەی تورکی-مۆنگۆلی تێدایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Farhadi, A. G. Ravan (1955). Le persan parlé en Afghanistan: Grammaire du kâboli accompagnée d'un recuil de quatrains populaires de la région de Kâbol. Paris.|پەڕەکان=٦٣١–٦٣١}}&lt;/ref&gt;

== ئایین ==
زۆرینەی ھەزارەکان شیعەن و بەشێکیان سوننین و بەشێکی کەمیان ئیسماعیلین.

== کۆمەڵکوژی ==
لە سەردەمی ئەمیر عەبدول ڕەحمان خان - ئەمیری ئەفغانستان (١٨٨٠–١٩٠١ز) تا ئەمڕۆ ستەم و کۆمەڵکوژی لەسەر ھەزارەکان بەردەوامە. ئەو دەستووری کۆمەڵکوژکردنی ھەزارەکانی دەرکرد. ئەو نزیکەی ٤٧٪ی ھەزارەکانی کوشت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=کاتب، فیض‌محمد (۱۹۱۳). سراج‌التواریخ. ۱، ۲ و ۳. کابل: مطبعه دارالسلطنته. دریافت‌شده در ۱۴ اوت ۲۰۲۱.}}&lt;/ref&gt; لە نێوان ساڵەکانی ١٨٩٣ تا ١٩٠٠. تا ئەمڕۆ بەھۆی جیاوازیی ڕەگەزی و ئایینی ستەمکردن لە خەڵکی ھەزارە بەردەوامە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{ئینکۆباتۆر|code= haz}}
{{پۆلی کۆمنز|Hazara people|ھەزارە}}

{{گەلانی تورک}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران|پاکستان|ئەفغانستان}}

{{ئێران-کۆلکە}}
{{پاکستان-کۆلکە}}
{{ئەفغانستان-کۆلکە}}

[[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەفغانستان]]
[[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران]]</text>
      <sha1>3i0zklz97jgcdx3dhllar1zvy6698u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیسۆساکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199597</id>
    <revision>
      <id>1706041</id>
      <parentid>1705686</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6893" sha1="rwy07kl3gpjlixj1zdcnuti7qs95e9b" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name                            = کیسۆساکی
| population_as_of                = تەممووز ٢٠٢١
| utc_offset1_DST                 = &lt;!-- postal codes, area code --&gt;
| timezone1_DST                   =
| utc_offset1                     = +٩
| timezone1                       = [[Japan Standard Time]]
| population_note                 = &lt;!-- time zone(s) --&gt;
| population_demonym              = &lt;!-- demonym, ie. Liverpudlian for someone from Liverpool --&gt;
| pop_est_as_of                   =
| population_est                  =
| population_density_km2          = auto
| population_total                = ٦١٣٤
| postal_code                     =
| population_footnotes            = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt;tags --&gt;
| elevation_m                     = &lt;!-- population --&gt;
| elevation_footnotes             = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt;tags --&gt;
| area_note                       = &lt;!-- elevation --&gt;
| area_water_percent              =
| area_water_km2                  =
| area_land_km2                   =
| area_total_km2                  = 15.72
| area_footnotes                  = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt;tags --&gt;
| postal_code_type                =
| area_code_type                  = &lt;!-- defaults to: Area code(s) --&gt;
| unit_pref                       = &lt;!-- enter: Imperial, to display imperial before metric --&gt;
&lt;!-- area --&gt;| blank5_info_sec1                =
| website                         = {{Official website|www.town.kisosaki.lg.jp/}}
| blank1_info_sec2                = 251 Nishikari kaichi, Kisosaki-chō, Kuwana-gun, Mie-ken 498-8503
&lt;!-- website, footnotes --&gt;| blank1_name_sec2                = Address
| blank_info_sec2                 = 0567-68-6100
| blank_name_sec2                 = Phone&amp;nbsp;number
| blank7_info_sec1                = &lt;!-- blank fields (section 2) --&gt;
| blank7_name_sec1                =
| blank6_info_sec1                =
| blank6_name_sec1                =
| blank5_name_sec1                =
| area_code                       = &lt;!-- blank fields (section 1) --&gt;
| blank4_info_sec1                =
| blank4_name_sec1                =
| blank3_info_sec1                =
| blank3_name_sec1                =
| blank2_info_sec1                = [[Narcissus (plant)|Narcissus]]
| blank2_name_sec1                = - Flower
| blank1_info_sec1                = [[Sakura]]
| blank1_name_sec1                = - Tree
| blank_name_sec1                 = City Symbols
| area_magnitude                  = &lt;!-- use only to set a special wikilink --&gt;
| total_type                      = &lt;!-- to set a non-standard label for total area and population rows --&gt;
| official_name                   =
| seal_alt                        =
| pushpin_map                     = Japan
| map_caption                     = Location of Kisosaki in Mie Prefecture
| map_alt                         =
| image_map                       = Kisosaki in Mie Prefecture Ja.svg
| motto                           = &lt;!-- maps and coordinates --&gt;
| nickname                        =
| image_blank_emblem              =
| shield_alt                      =
| image_shield                    =
| image_seal                      = Emblem of Kisosaki, Mie.svg
| pushpin_map_alt                 =
| flag_alt                        =
| image_flag                      = Flag of Kisosaki Mie.svg
| image_caption                   = Kisosaki Town Office
| image_alt                       =
| imagesize                       =
| image_skyline                   = Kisosaki Town Office ac (1).jpg
| settlement_type                 = [[Towns of Japan|Town]]
&lt;!-- images, nickname, motto --&gt;| native_name_lang                = ja
| native_name                     = 木曽岬町
| pushpin_label_position          = &lt;!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --&gt;
| pushpin_map_caption             = &amp;nbsp;
| leader_name1                    = &lt;!-- etc. , up to leader_title4 / leader_name4 --&gt;
&lt;!-- display settings --&gt;| established_date                =
| leader_title1                   =
| leader_name                     =
| leader_title                    =
| leader_party                    =
| government_footnotes            = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt;tags --&gt;
| seat                            = &lt;!-- government type, leaders --&gt;
| seat_type                       = &lt;!-- defaults to: Seat --&gt;
| named_for                       = &lt;!-- seat, smaller parts --&gt;
| founder                         =
| established_title               = &lt;!-- Settled --&gt;
| coordinates                     = {{coord|35|5|N|136|44|E|region:JP|display=inline,title}}
| subdivision_name3               = [[Kuwana District, Mie|Kuwana]]
&lt;!-- established --&gt;| subdivision_type3               = [[Districts of Japan|District]]
| subdivision_name2               = [[پارێزگای میێ|میێ]]
| subdivision_type2               = [[Prefectures of Japan|پارێزگا]]
| subdivision_name1               = [[ناوچەی کانسای|کانسای]]
| subdivision_type1               = [[List of regions of Japan|ناوچە]]
| subdivision_name                = [[ژاپۆن]]
| subdivision_type                = [[List of sovereign states|وڵات]]
| coordinates_footnotes           = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt;tags --&gt;
&lt;!-- location --&gt;| coor_pinpoint                   = &lt;!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) --&gt;
| footnotes                       =
}}
'''کیسۆساکی''' ((木曽岬町,کیسۆساکی چۆ) شارۆچکەیەکە دەکەوێتە [[پارێزگای میێ]] لە [[ژاپۆن]]، لەوەتەی ١ی تەممووزی ٢٠٢١، ڕیژەی دانیشتووانی شارۆچکەکە بە ٦،١٣٤ دەخەملێنرێت،&lt;ref name=&quot;Kisosaki-hp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kisosaki town official statistics|ناونیشان=https://www.town.kisosaki.lg.jp/m/|شوێن=Japan|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220110165351/https://www.town.kisosaki.lg.jp/m/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ڕووبەری گشتی بە ١٥٬٧٢ کیلۆمەتر چوارگۆشە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{Commons category-inline}}
* [http://www.town.kisosaki.lg.jp/ Kisosaki official website] {{in lang|ja}}
{{Mie}}{{Authority control}}
{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Kisosaki, Mie}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:شارۆچکەکانی پارێزگای میێ]]</text>
      <sha1>rwy07kl3gpjlixj1zdcnuti7qs95e9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێربێرت ھۆڤەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203479</id>
    <revision>
      <id>1706053</id>
      <parentid>1705545</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2495" sha1="cby5d5jrwuhu2cptqyfd64yuc22s7v3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-کەسایەتی|caption=ھۆڤەر لە ١٩٢٨}}
'''ھێربێرت کلارک ھۆڤەر''' ({{بە ئینگلیزی|Herbert Hoover}}) ([[١٠ی ئاب]]ی [[١٨٧٤]] – [[٢٠ی تشرینی یەکەم]]ی [[١٩٦٤]]) سیاسەتمەدار و ئەندازیارێکی ئەمریکی بوو کە لە ساڵی ١٩٢٩ تا ١٩٣٣ وەک سی و یەکەمین [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کە ئەندامی [[پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی کۆماری]] بوو، و ھەروەھا، سەرۆکی [[لیژنەی حەسانەوەی بەلجیکا]] بوو، و سەرۆکی [[بەڕێوبەرایەتی خۆراکی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بوو، و سێیەم [[وەزیری بازرگانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] خزمەتی کرد.{{sfn|Burner|1996|p=4}}{{sfn|Leuchtenburg 2009|pp=٤–٦}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|ھۆڵیوود}}

{{سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Herbert Hoover}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٤]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٦٤]]
[[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]]
[[پۆل:کۆچەرانی ئەمریکی لە شانشینی یەکگرتوو]]
[[پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]]
[[پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی]]
[[پۆل:تاراوگە ئەمریکیەکانی لە ئوسترالیا]]
[[پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی]]
[[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]</text>
      <sha1>cby5d5jrwuhu2cptqyfd64yuc22s7v3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێلموت کول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203860</id>
    <revision>
      <id>1706035</id>
      <parentid>1705724</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1569" sha1="p77ux69mg2gu94btbn4uelb47msxqb0" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس-کەسایەتی}}
'''ھێلموت یوسێف میخایل کول''' (لەدایکبووی ٣ی نیسانی ١٩٣٠ بۆ ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧) سیاسەتوانێکی ئەڵمانی بوو لە پارتی دیموکراتی یەکگرتووی مەسیحییەتی ئەڵمانیا{{sfn|Schwarz|2012|p=52}}{{sfn|Schwarz|2012|p=57}}، دوایین چانسلەری رۆژاوای ئەڵمانیا بوو. وە لە ئۆفیس مایەوە تا یەکخستنەوەی ئەڵمانیا و بووە یەکەم چانسلەری ئەڵمانیای یەکگرتوو.

== سەرچاوەکان ==

* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی سادە|سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Helmut Kohl|ھێلموت کول}}{{authority control}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|شەڕی سارد|سیاسەت|دەیەی ١٩٩٠}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ئەڵمانیا-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:چانسلەرەکانی ئەڵمانیا]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ]]
[[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]]
[[پۆل:مێژووناسانی ئاڵمانی]]
[[پۆل:وەرگرانی فەرمانی شایستەیی بادن-ڤۆرتمبێرگ]]</text>
      <sha1>p77ux69mg2gu94btbn4uelb47msxqb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاتۆلۆجی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207844</id>
    <revision>
      <id>1705821</id>
      <parentid>1705328</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4637" sha1="ejw2rgk14uxq9p6g8tnlrc445p7youw" xml:space="preserve">{{Infobox Occupation
| name= پاتۆلۆجیست
| image= Pathologists looking into microscopes (1).jpg
| caption= پاتۆلۆجیستێک نموونەیێک تاقی دەکاتەوە بۆ خانە شێرپەنجەییەکان لە کاتێکدا نەشتەرگەرێک چاودێری دەکات.
| official_names=
* Physician
* Surgeon
| type= [[پسپۆڕیی پزیشکی|پسپۆڕی]]
| activity_sector = [[پزیشکی]]
| competencies    =
| formation       =
* دۆکتۆرای پزیشکی (M.D.)
* دۆکتۆرای پزیشکیی ئاستیۆپاتی (D.O.)
* کارناسی نەشتەرگەری (M.B.B.S.)
* کارناسی نەشتەرگەری (MBChB)
| employment_field= [[نەخۆشخانە]]کان، [[کلینیک]]ەکان
| related_occupation= 
}}
'''نەخۆشیزانی''' ({{بە ئینگلیزی|Pathology}}) لقێکە لە زانستە [[پزیشکی]]یەکان کە باس لە کاریگەری [[نەخۆشی]] و برینەکان دەکات لەسەر ئاستی [[شانە (ژینناسی)|شانەیی]] و [[خانە]]یی و [[گەرد]]یی و پرۆسەی نەخۆشی لە یەک ئەندام یان هەموو جەستە بۆ ناساندنی سروشت و هۆکارەکانی دەخاتە ژێر چاودێری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=-pathy, comb. form |ئیش=[[Oxford English Dictionary]] |ناونیشان=https://oed.com/view/Entry/138811|department=OED Online|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٢٠٠٥|edition=3rd}}&lt;/ref&gt;

پاتۆلۆجی بەسەر دوو لقی سەرەکی [[پاتۆلۆجی ئەناتۆمی|نەخۆشیزانی توێکاری]] و [[پاتۆلۆجی کلینیکی|نەخۆشیزانی نۆژدارگەیی]] دابەش دەکرێت. نەخۆشیزانی کلینیکی یەکێکە لە تایبەتمەندییە پزیشکییەکان کە لەسەر بنەمای لێکۆڵینەوە لە [[شلە]]کانی لەش و نمونەکانی تر کە لە لەش دەگیریێت وەک [[میز]] و [[خوێن]] و هتد ئیش دەکا و دابەشکراوە بەسەر چەن بەش وەک بایۆکیمیا، کیمیای کلینیکی، مایکرۆبیۆلۆجی کلینیکی، مایکرۆبیۆلۆجی پزیشکی، نەخۆشیزانی پزیشکیی ئاژەڵ، خوێنناسیی کلینیکی، پاتۆلۆجی گەردی، [[جێنەتیک]]ی کلینیکی، جینناسیی پزیشکی و بەرگریناسیی کلینیکی. بڕوانامەی دکتۆرا لە زانستەکانی تاقیگەی کلینیکی 6 بۆ 7 ساڵ دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kumar |یەکەم١=Vinay |دوایین٢=Abbas |یەکەم٢=Abul K. |دوایین٣=Fausto |یەکەم٣=Nelson |دوایین٤=Aster |یەکەم٤=Jon C. |سەردێڕ=Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Saunders/Elsevier |شوێن=Philadelphia |ژپنک=٩٧٨-١-٤١٦٠-٣١٢١-٥|edition=8th}}&lt;/ref&gt;

پاتۆلۆجی ئاناتۆمی، پشکنینی مایکرۆسکۆپی و پشکنینی شێوەی دەرکەوتنی نموونەکانی [[شانە]]ی لابراو لە جەستەی مرۆڤ لەلایەن نەخۆشیزانەوە یان لەلایەن پزیشکەکانی ترەوە، ئەنجام دەدات.

[[پزیشکیی گشتی|پزیشکە گشتیەکان]] لە دوای قبووڵ بوون لە تاقیکردنەوەکانی وەرگرتنی یاریدەدەری پزیشکی و تێپەڕاندنی خولی 4 ساڵەی فێرکاری و تاقیکردنەوەکانی بەرزکردنەوەدا، بڕوانامەی پسپۆڕی نەخۆشیزانی توێکاری و نۆژدارگەریی وەردەگرن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Pathology Specialty Description | بڵاوکەرەوە = American Medical Association | ناونیشان = https://www.ama-assn.org/specialty/pathology-specialty-description | ڕێکەوتی سەردان = ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Pathology}}
{{پزیشکی}}
{{لقەکانی ژینناسی}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی|پەرستاری|دەروونناسی}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:تایبەتمەندەکانی بواری نەشتەرگەری]]
[[پۆل:لقەکانی ژینناسی]]
[[پۆل:پسپۆڕییە پزیشکییەکان]]</text>
      <sha1>ejw2rgk14uxq9p6g8tnlrc445p7youw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرگیز بەڕاستی ژنێکت خۆشویستووە؟</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208085</id>
    <revision>
      <id>1705930</id>
      <parentid>1548310</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە، سویس-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1476" sha1="edo0t4gsfm4l317sd0gqv5637cvlzxw" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:HaveYouEverLovedAWoman.jpg|وێنۆک]]
'''&quot;ھەرگیز بەڕاستی ژنێکت خۆشویستووە؟&quot;''' ({{بە ئینگلیزی|Have You Ever Really Loved a Woman}}) گۆرانییەکی ساڵی ١٩٩٥، لەلایەن برایان ئادەمز، مایکڵ کەیمن نووسراوە. [[ڕۆبێرت جۆن &quot;موت&quot; لانگە|ڕۆبێرت جۆن &quot;مەت&quot; لانگ]] بۆ فیلمی &quot;دۆن خوان دی مارکۆ&quot; بەکاریهێناوە، میلۆدییەکە وەک بیرۆکەیەکی مۆسیقی بە درێژایی فیلمەکە بەکارهێنراوە. گۆرانیەکە سێ جار لەفیلمەکەدا هاتووە، دووجار لەلایەن هونەرمەندانی دیکەوە بە زمانی ئیسپانی پێشکەش دەکرا.

==سەرچاوەکان==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی سادە | سەردان = ٧ی ئازاری ٢٠٢٢}}
&lt;references /&gt;

{{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|دەیەی ١٩٩٠|ئیسپانیا|سویس}}

{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{ئیسپانیا-کۆلکە}}
{{سویس-کۆلکە}}

[[پۆل:گۆرانییەکانی ١٩٩٥]]
[[پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی ئۆسترالیا]]
[[پۆل:تاکەگۆرانییەکانی ژمارە یەکی نەمسا]]</text>
      <sha1>edo0t4gsfm4l317sd0gqv5637cvlzxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزارخان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208800</id>
    <revision>
      <id>1705989</id>
      <parentid>1647778</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9202" sha1="p3co626v4ihmtbkon2j83t69j3y9wi3" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەزارخان
| ناوی_فەرمی	           = ھزارخان - Hazarkhan
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		= 

| جۆری_نیشتنگە		=  [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = 
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.7134|frame-long=47.76365|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای کوردستان|سنە]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس|چەنگ ئەڵماس]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندەواری باوەڕەشانی|باوەڕەشانی]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= [[کوێخا]]
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         	        		=  ١٧٨١
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=   چۆڵ
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠١٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[شیعە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[نەتەوە]]  
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = [[کورد]]
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| کاتناوچە١  = [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = ھاوین
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٨٧
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  =
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ھەزارخان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری باوەڕەشانی]]، [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== مێژوو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەزارخان''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[باوەکەرەم]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گۆجەکان]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عەلیاوا، بیجاڕ|عەلیاوا]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دارەقەیاس]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتووان ==
* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠)کەس و (٠)خێزان بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[کورد]] پێکھاتووە.

== ئایین و زمان ==
* ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&amp;*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&amp;* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

* بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) دەدوێن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=  ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شارستانی بیجاڕ}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}}

{{پارێزگای کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی بیجاڕ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]</text>
      <sha1>p3co626v4ihmtbkon2j83t69j3y9wi3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنار و فریشتەی مردن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209450</id>
    <revision>
      <id>1706142</id>
      <parentid>1656639</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8065" sha1="qgmb8j9ppcf22yjwlbgzqwwn7i2ifv4" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کتێب
|ناو                      =ھەنار و فریشتەی مردن
|وێنە                     =ھەنار و فریشتەی مردن.jpg
|ناوی بنەڕەتی             =
|دانەر                    =[[عەتا محەممەد]]
|لێکۆڵەر                  =
|زمان                     =[[کوردیی ناوەندی]]
|وڵات                      =
|زنجیرە                   =
|بابەت                    =[[ڕۆمان]]
|جۆری ئەدەبی              =
|بڵاوکەرەوە                =[[ناوەندی ڕۆشنبیری و ھونەریی ئەندێشە]]
|دەرچوون                  =
|مێژووی دەرچوون           =٢٠١٨
|وەرگێڕ                   =
|بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو =
|مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان =
|وێنەگر                   =
|دیزاینەری بەرگ           =میلانی پایک
|جۆری چاپ                 =چاپ
|ژمارەی پەڕە              =٢١٦
|پێوانە                   =
|کێش                      =
|پێشتر                    =
|دواتر                    =
}}

'''ھەنار و فریشتەی مردن''' یان '''ھەنار و فریشتەی مردن (ڕاپۆرتێک لەبارەی مەحوییەوە)''' [[ڕۆمان]]ێکی [[زمانی کوردی|کوردییە]]، لە نووسینی [[عەتا محەممەد]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=ھەنار و فریشتەی مردن|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20180601154843151211|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Kurdipedia.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251212093520/https://www.kurdipedia.org/?q=20180601154843151211}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕۆمانە ساڵی ٢٠١٨ لەلایەن [[ناوەندی ڕۆشنبیری و ھونەریی ئەندێشە]] بڵاو بووەتەوە&lt;ref&gt;[https://www.goodreads.com/book/show/41554328 ھەنار و فریشتەی مردن]. ''www.goodreads.com.''&lt;/ref&gt; و بە یەکێک لە باشترین ڕۆمانە کوردییەکان پێناسە دەکرێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ئەندێشە|سەردێڕ=ژمارە ٤٢ی باشترین ڕۆمانەکانی کورد لە مێژوودا|ناونیشان=https://www.andesha.org/?p=1769|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=ئەندێشە|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130184853/https://www.andesha.org/?p=1769}}&lt;/ref&gt; کە تێیدا پڕژاوەتە سەر مژارگەلێکی وەکوو: کێشەی پەنابەران، دەسەڵات و حکوومەتی کوردی، کوشتنی ژنان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەوێنە.. ھەنار و فریشتەی مردن بڵاو دەکرێتەوە|ناونیشان=https://www.pukmedia.com/KS/details/?Jimare=168715|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.pukmedia.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.pukmedia.com/KS/details/?Jimare=168715 |date=ئایاری ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt; و ھتد.

== ناوەرۆک ==
ھەنار و فریشتەی مردن لە درێژەی دوو ڕۆمانی دیکەی نووسەردایە، بە ناوەکانی [[ڕێبەری کتێبسازە کوژراوەکان]] و [[پاسەوانانی خودا]]؛ کە تێیدا ئەوە دێنێتە بەرباس کە ئەوەی دەژی خۆمانین یان خود چیرۆکەکانمانە. سەربەست خەڵکی سلێمانییە و وەک کۆچبەرێک لە سوید ژیان بەسەر دەبات، ڕۆژێک ھاوڕێیەکی داوای لێ دەکات بەجێی ئەو، بۆ دۆزینەوەی بەشێک لەو چێرۆکەی، کە بەسەر چوار کەساندا دابەش کراوە، بگەڕێتەوە کوردستان و بەم شێوە یارمەتی بدات چیرۆکەکە کامڵ بێت و لە فەوتان ڕزگاری بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مەرگە مەلە لە ناو “ھەنار و فریشتەی مردن”ی عەتا محەممەددا …. شۆڕش شڵماشی – Dengekan|ناونیشان=https://dengekan.info/archives/8092|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|زمان=ku}}&lt;/ref&gt;

== کەسایەتییەکان ==
* سەربەست
* ھەنار
* فریشتەی مردن
* سیروان
* ڕێباز
* ڕێبازی دووەم
* سەرکەوت
* ساکار

== وەرگێڕانەکان ==
* بەسام مستەفا ڕۆمانەکەی وەرگێڕاوەتە سەر [[کوردیی باکووری|کوردیی کورمانجی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=dashti|سەردێڕ=چەند کتێبێکی عەتا محەممەد بە فارسی بڵاو دەکرێتەوە|ناونیشان=http://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-07/item/3099-2018-05-16-11-29-46|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=hawler.in|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709190228/http://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-07/item/3099-2018-05-16-11-29-46}}&lt;/ref&gt;
* [[ڕەزا کەریم موجاور]] ساڵی ٢٠١٨ ڕۆمانەکەی بەناوی «انار و فرشتە مرگ» وەرگێڕاوەتە سەر [[زمانی فارسی|فارسی]] و چاپەمەنیی نیگا (نگاە) لە ٢١٣ لاپەڕەدا بڵاوی کردووەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سێ کتێبی عەتا محەممەد دەکرێنە فارسی|ناونیشان=http://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=17690|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.zamenpress.com}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=17690 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٣ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردی|یەکەم=ماڵی کتێبی|ڕێکەوت=۲۴ی ۰۹ی ۱۳۹۹|سەردێڕ=ڕۆمانی «ھەنار و فریشتەی مردن» بەرھەمی عەتا محەممەد کرایە فارسی|ناونیشان=http://kurdishbookhouse.com/ku/100-426/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=ماڵی کتێبی کوردی}}&lt;/ref&gt;

== کورتە ==
{{quote| ئەم حکوومەتە نەوتفرۆشە، کە دەیەوێت ئەو میللەتە حیز بکات، ھەر بۆ ئەوە باشە سواری بیت. پیاوێکی بەتەمەنیش لەولایەوە بەدەم خواردنەوەی چاکەیەوە وتی: «بە کەڵکی ئەوەش نایەت». دوای ئەوە کوڕە گەنجەکە باسی لەوە کرد کە لە سەردەمی شۆڕشدا ھەموو دروشمەکان دژ بە داگیرکەر بوون، بەڵام ئەوەتا، ئێستا خۆیان لە ژێرەوە وڵاتەکەیان فرۆشتووە و وەک قاچاخچی، یا خود کۆمپانییایەکی سپیکردنەوەی پارە بێت، ئاوھا بەڕێوەی دەبەن&lt;ref&gt;ھەنار و فریشتەی مردن، عەتا محەممەد، ناوەندی ڕۆشنبیری و ھونەریی ئەندێشە، ٢٠١٨.&lt;/ref&gt;}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://hawlati.co/page_detail?smart-id=7077 گەشتێک بەناو ڕۆمانی ھەنار و فریشتەی مردندا]{{بەستەری مردوو|url=https://hawlati.co/page_detail?smart-id=7077 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|کتێب|وێژەی کوردی|وێژە|ڕۆمانەکان}}

{{ڕۆمانە کوردییەکان}}

{{کتێب-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان]]
[[پۆل:کتێبە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕۆمانەکان]]
[[پۆل:عەتا محەممەد]]</text>
      <sha1>qgmb8j9ppcf22yjwlbgzqwwn7i2ifv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەشتاجیفت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211578</id>
    <revision>
      <id>1706096</id>
      <parentid>1647769</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9156" sha1="jpvi73j7983hllq7drlilzaskkobsfh" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەشتاجیفت
| ناوی_فەرمی	           = 
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		= 

| جۆری_نیشتنگە		=  [[گوند]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     = 
| قەبارەی_وێنە	     =   300px
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا		= 
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.16607|frame-long=47.88867|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=  ڕۆژھەڵاتی کوردستان
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١	=  Iran 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١	=   [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	=   [[پارێزگای کوردستان|سنە]]
| جۆری_دابەشکراو٢	=   [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢	=   [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]]
| جۆری_دابەشکراو٣	=   [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	=   [[ناوچەی کوڕانی|کوڕانی]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=   [[گوندەوار]]
| ناوی_دابەشکراو٤	=   [[گوندەواری گوێرگون|گوێرگون]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= [[کوێخا]]
| ناوی_سەرۆک		= 
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م         	        		=  ١٤٥٥
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	                	=   ١١٥
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠١٦]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[شیعە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[نەتەوە]]  
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = [[ئازەرییەکان|ئازەری]]
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| کاتناوچە١  = [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = ھاوین
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٨٧
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  =
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ھەشتاجیفت''' ({{بە فارسی|'''ھشتادجفت'''}}، {{بە ئینگلیزی|'''Hashtad Joft'''}}) گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری گوێرگون]]، [[ناوچەی کوڕانی]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== مێژوو ==

== جوگرافیا ==

'''ھەشتاجیفت''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:
* لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قوجور]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەرەجەلی]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[موغانی]]. 
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[جەیران]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتووان ==
* بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١١٥)کەس و (٣٨)خێزان بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[ئازەرییەکان]] پێکھاتووە.

== ئایین و زمان ==
* ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&amp;*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&amp;* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

* بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=  ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شارستانی بیجاڕ}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}}

{{پارێزگای کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی بیجاڕ]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]]
[[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]]
[[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]</text>
      <sha1>jpvi73j7983hllq7drlilzaskkobsfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێربەرت باری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213412</id>
    <revision>
      <id>1706052</id>
      <parentid>1705546</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7157" sha1="jll5yr88xairowz5wjm963ijmcynsg1" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:Dr Herbert Barrie.jpg|وێنۆک|دکتۆر ھێربەرت بارری (١٩٢٧–٢٠١٧)]]
'''ھێربەرت باری''' (٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٧) ڕاوێژکاری پزیشکی منداڵانی بەڕیتانی بوو و کەسایەتییەکی پێشەنگ بوو لە بواری منداڵانی تازە لەدایکبوو. پێشەنگ بوو لە پسپۆڕی تازە گەشەکردوو لە پزیشکی منداڵ و پزیشکی منداڵانی تازە لەدایکبوو؛ و یەکێک لە یەکەمین یەکەکانی چاودێری چڕ لە منداڵانی تازە [[لەندەن]] پەرەی سەند.

لە ساڵی ١٩٥٩دا وەک تۆمارکەری باڵا دەستنیشان کرا، پاشان پێنج ساڵ دواتر وەک مامۆستایەکی باڵا لە نەخۆشخانەی سانت تۆماس لە لەندەن. لێرەوە گرنگییەکی قووڵی بە چاودێریکردنی منداڵانی پێشوەختە دا. ئەمە سەردەمی پێشکەوتنی خێرای پزیشکی بوو، بەتایبەتی لە پاڵپشتیکردنی سیستمی ھەناسەدان، کە لە کۆتاییدا مانەوەی منداڵە تازە لەدایکبووەکان کردە واقیع. باری پێشەنگ بوو لە پێشخستنی زیندووکردنەوەی منداڵە تازە لەدایکبووەکە، لە ساڵی ١٩٦٣دا وتارێکی سەرەکی لەسەر ئەم بابەتە بڵاوکردەوە لە گۆڤاری The Lancet.

یەکێک لە نیگەرانییەکانی ئەم کاتە نیگەرانی ئەوە بوو کە بەکارھێنانی پەستانی بەرز لە ئۆکسجین لەوانەیە زیان بە سیی تازە لەدایکبوو بگەیەنێت. بارری دەمەوانەی سەلامەتی ژێر ئاو لە سووڕی ئۆکسجین پەرەی دا. لە بنەڕەتدا توێکڵەکان لە گۆزە دروستکرابوون، بەڵام ئەمانە ئەگەری ئەوەیان ھەبوو ببنە ھۆی توڕەیی بۆ تراکەی تازە لەدایکبووەکان: بارەی گۆڕی بۆ پلاستیک، کە لە ڕۆلێکی پێشبڕکێکراو دروست کراوە و بۆیە گۆشەیەکی سروشتی ھەبوو. ئەم تونێلە پلاستیکییە، لەسەر بنەمای دیزاینەکەی، بە تونێلی سانت تۆماس ناسرا.

لە ساڵی ١٩٦٦، باری وەک ڕاوێژکاری پزیشکی منداڵان لە نەخۆشخانەی چارینگ کرۆس لە فولام دەستنیشان کرا. لە چارینگ کرۆس، باری بەردەوام بوو لە کارەکانی لە چاودێریکردنی منداڵە پێشوەختەکان (مناڵی زوو لەدایک بوو پێش وادەی خۆی). باری بەشێکی بەناوبانگی بەڕێوەدەبرد و یەکەی چاودێری تایبەتی منداڵەکانی (SCBU)ی دروست کرد: و ئەم یەکەی تازە لەدایکبووانە بوو بە جێگایەکی گەرم بۆ داھێنان و شارەزایی بۆ باری.

لە نەخۆشخانەی چارینگ کرۆس، باری بەرپرس بوو لە تاقیگەی توێژینەوەی منداڵان دەستی بە لێکۆڵینەوەیەک کرد لەسەر ئامێری ھەناسەدانی فیزیۆلۆژی و چاودێری چڕ. پارەی کۆکردەوە بۆ بەدەست خستنی ئۆتۆمۆبیلی فریاکەوتن کە بتوانێت منداڵەکان کۆبکاتەوە کە پێویستیان بە چاودێرییەکی چڕ بوو لە نەخۆشخانەکانی تر و بیانگەڕێنێتەوە بۆ چارینگ کرۆس؛ ئەمە یەکەمین فریاکەوتن بوو - و لەو کاتەدا تاکە فریاکەوتنێکی تایبەت بوو بۆ منداڵانی تازە لەدایکبوو لە وڵاتەکەدا. لە ساڵی ١٩٨٣ بوو بە سەرۆکی بەشی تەندروستی منداڵان.

بارری ئەندامێکی سەرەتایی کۆمەڵەی پزیشکی منداڵانی بەڕیتانی بوو، کە بوو بە کۆلێژی شاھانەی پزیشکی منداڵ و تەندروستی منداڵ. و ئەندامی دامەزرێنەری کۆمەڵەی تازە لەدایکبووان و کۆمەڵەی بەریتانی بۆ پزیشکی کاتی لەدایکبوون بوو.

== کتێب ==
Putting Tiny Patients First، کتێبێک کە لەلایەن کوڕەکەیەوە دەستکاری کراوە و کۆکراوەتەوە، کە باس لە ژیانی سەرەتایی ھێربەرت بارەی و کاتی خۆی دەکات لە پزیشکی منداڵاندا، لە ساڵی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Putting Tiny Patients First - Troubador Book Publishing|ناونیشان=https://www.troubador.co.uk/bookshop/autobiography/putting-tiny-patients-first/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=www.troubador.co.uk}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Dr Herbert Barrie|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=wc7AJXO0maY|بڵاوکەرەوە=YouTube}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Watts|یەکەم=Geoff|ساڵ=٢٠١٧|سەردێڕ=Herbert Barrie|journal=The Lancet|بەرگ=٣٨٩|issue=10086|پەڕەکان=٢٢٨٢|doi=10.1016/S0140-6736(17)31500-3|doi-access=free}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Dr Herbert Barrie, Obituary|ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/article/dr-herbert-barrie-7kxt7jj6d|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=The Times|زمان=en}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Dr Herbert Barrie, inspirational paediatrician – obituary|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/obituaries/2017/04/28/dr-herbert-barrie-inspirational-paediatrician-obituary/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=The Daily Telegraph}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Barrie|یەکەم=Michael|ساڵ=٢٠١٧|سەردێڕ=Herbert Barrie|journal=BMJ|بەرگ=٣٥٧|پەڕەکان=j٢١٨٧|doi=10.1136/bmj.j2187|pmid=٢٨٤٨٣٩٧٣}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|پزیشکی}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:دەرچووانی کۆلێجی زانکۆییی لەندەن]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧]]
[[پۆل:مولحیدانی بریتانیا]]
[[پۆل:بێخوایانی بەریتانی]]</text>
      <sha1>jll5yr88xairowz5wjm963ijmcynsg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214658</id>
    <revision>
      <id>1705916</id>
      <parentid>1408750</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7051" sha1="cqxxild2fozyyqa8vraffy3zqqfyth9" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی فیلم
| ناو                  =ھەرمان
| وێنە                 =
| قەبارەی وێنە         =
| لێدوان               =
| سەردێڕ               =
| سەرباس               =
| دەرھێنەر             =حوسێن حەسەن
| بەرھەمھێنەر          =شاخەوان ئیدریس
| نووسین               =حوسێن حەسەن
| سەرچاوەی چیڕۆک       =
| چەشن                 =[[دراما]]
| کاست                 =
| موزیک                =ھاروون ئاتامان
| وێنەگری سینەمایی     =عەلی شوکری
| دەستکاری             =ڕەجەب ئەحمەد
| ستۆدیۆ               =
| کۆمپانیای بڵاوکەرەوە  =
| ڕێکەوتی دەرچوون      =٢٠٠٩
| ماوەی فیلم           =٨٤ خولەک
| وڵات                  =[[کوردستان]]
| زمان                 =[[کوردیی باکووری]] (بادینی)
| زنجیرە               =
| تێچوون               =
| داھات                =
| خەڵاتەکان             =
| بەشی پێشوو           =
| بەشی دواتر           =
}}

'''ھەرمان''' [[فیلم]]ێکی [[زمانی کوردی|کوردییە]] لە دەرھێنانی حوسێن حەسەن، ساڵی ٢٠٠٩ بەرھەم ھاتووە و بەرھەمی بەڕێوبەرایەتیی سینەمای ھەولێر و وەزارەتی ڕۆشنبیریی و لاوانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Busan International Film Festival 5-14 October, 2022|ناونیشان=https://www.biff.kr/eng/html/archive/arc_history_2_view.asp?pyear=2009&amp;s1=&amp;page=3&amp;m_idx=14028|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=www.biff.kr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220726213132/https://www.biff.kr/eng/html/archive/arc_history_2_view.asp?pyear=2009&amp;s1=&amp;page=3&amp;m_idx=14028}}&lt;/ref&gt;

== چیرۆک ==
ھەرمان و ئادار کە ئامۆزا و خۆشەویستی یەکترن، بەر لە ئۆپەراسیۆنی ئەنفالی حکوومەتی عێراق بۆ سەرکوتکردنی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازیی کورد لە باشووری کوردستان، ناچار بۆ ماوەیەکی کورت لە یەکتر دادەبڕن و ھەرمان گوند بەجێ دێلێت و دەگەڕێتەوە بۆ شار. دواتر گوندەکە لەلایەن سەربازە عێراقییەکانەوە دەسووتێنرێت و خەڵکی گوند ئاوارە و ئاداریش کە لە سەربازە عێراقییەکان ھەڵاتووە، وێڕای ئەوان لە کەمپێکی ئاوارەکان نیشتەجێ دەبێت. ئێستا، شەڕی درێژخایەن و بێھیوای ھەرمان بۆ دۆزینەوەی خۆشەویستەکەی دەست پێ دەکات. دواتر دەردەکەوێت کە ئادار دووگیانە و کۆرپەی ھەرمانی لە زگدایە. باوکی ئادار بەھۆی ئەوەی لە دەرەوەی ھاوسەرگیری دووگیان بووە و بۆ ئەوەی شەرەفی خێزانەکەی بگەڕێنێتەوە، ھەوڵی کوشتنی دەدات. ئازاری جیابوونەوە لە کەسێکی ئازیز؛ دۆخی سیاسی، کە ھەڕەشە لە خەباتی سەربەخۆیی گرووپێکی نەتەوەیی دەکات و ھەروەھا ئەو بنەما سەرکوتکەرانەی کە پێیان وایە پاکیزەیی ژنێک شەرەفی بنەماڵەیە، ھەموویان فشار دەخەنە سەر ژیانی ئادار.

تراژێدیای ئەنفال و کێشە کۆمەڵایەتییەکان وەکوو ڕوانگەی کۆمەڵگای کوردەواری سەبارەت بە نامووس و شەرەف ناوەرۆکی فیلمەکە لەخۆ دەگرن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=مێدیا|یەکەم=گوڵان|سەردێڕ=ئایا سینەمای کوردی تەنیا باس لە تراژێدییاکان دەکات و کێشەکانی کۆمەڵگای فەرامۆش کردووە؟|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/170417|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=گوڵان مێدیا}}&lt;/ref&gt;

== کەسایەتییەکان ==
* ھەرمان: ھەرمان محەممەد تاھیر
* ئادار: گوڵبەھار کاڤجۆ (کاڤچۆ)

== بڵاوبوونەوە ==
فیلمەکە خۆی بەرھەمی ساڵی ٢٠٠٩یە و ١٠ی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵیش لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی پوسان لە کۆریای باشوور نمایش کرا و ٥ی شوباتی ٢٠١٠یش لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی سانتا باربارا لە ئەمریکا پیشان درا. ھەروەھا لە ڕۆژانی ٢٩ و ٣٠ی مانگی حوزەیرانی ٢٠١٠یش لە حەوتەمین فێستیڤاڵی بەدرخان لە واشینگتن دی سی نمایش درا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیلمی ھەرمان لە واشنتۆن نمایش کرا|ناونیشان=https://chra.tv/فیلمی-ھەرمان-لە-واشنتۆن-نمایش-کرا/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=CHRA.TV}}{{بەستەری مردوو|url=https://chra.tv/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%8C-%DA%BE%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%D9%88%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%AA%DB%86%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%A9%D8%B1%D8%A7/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt; ساڵی ٢٠١١یش لە شەشەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی بێرلین لە دھۆک نمایش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شەشەمین فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی بێرلین  دھۆک بەڕێوە دەچێت|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/شەشەمین-فێستیڤاڵی-فیلمی-وردیی-بێرلین-دھۆ-بەڕێوە-دەچێت|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=kurdpa.net}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpa.net/so/news/%D8%B4%DB%95%D8%B4%DB%95%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%81%DB%8E%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A4%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%DB%8E%D8%B1%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%AF%DA%BE%DB%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95-%D8%AF%DB%95%DA%86%DB%8E%D8%AA |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.imdb.com/title/tt1519639/?ref_=nm_knf_i3l ھەرمان] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]].

{{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠}}
{{فیلمی کوردی}}

{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە کوردییەکان]]
[[پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]]</text>
      <sha1>cqxxild2fozyyqa8vraffy3zqqfyth9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرتنی ئێریڤان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214858</id>
    <revision>
      <id>1706232</id>
      <parentid>1700614</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2344" sha1="sgjnbw3c65qwirdx9r4pcuukt4cmkha" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''گرتنی ئێریڤان''' ({{بە فارسی|فتح ایروان}}, {{بە ڕووسی|Взятие Эривани}}) لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٨٢٧، لە کاتی [[جەنگی ڕووسیا و فارس (١٨٢٦–١٨٢٨)]] ڕوویدا. ئەم شارە دوای ئەوەی بۆ ماوەی ھەفتەیەک گەمارۆ درا کەوتە دەست ڕووسەکان و ڕێگای کردەوە بۆ گرتنەوەی دواجار شاری [[تەبرێز]] کە دووەم گەورەترین شاری ئێرانە و بنکەیەکی گرنگی بازرگانی بوو.&lt;ref name=Tucker&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Tucker|یەکەم١=Spencer C.|سەردێڕ=A global chronology of conflict from the ancient world to the modern Middle East|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|شوێن=Santa Barbara, Calif.|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥١٠٩-٦٧٢-٥|پەڕە=١١٤٨|edition=1st}}&lt;!--|accessdate=9 June 2015--&gt;&lt;/ref&gt;

شا [[فەتح عەلی شا]] قاجار سکاڵای لەسەر ئاشتی تۆمار کرد کە لە ئەنجامدا [[پەیمانی تورکمانچای]] لە ساڵی ١٨٢٨ واژوو کرا. بەپێی پەیماننامەکە، [[خانەکەی ئێریڤان]] ([[ئەرمینیا]]ی ئێستا) و [[خانەکەی ناخیچێڤان]] ([[ئازەربایجانی]] ئێستا) ڕادەستی ڕادەستی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا]] کرا.&lt;ref name=King&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=King|یەکەم١=Charles|سەردێڕ=The ghost of freedom a history of the Caucasus|ناونیشان=https://archive.org/details/ghostoffreedomhi0000king|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٠٣٩٥٤-٩|پەڕەکان=[https://archive.org/details/ghostoffreedomhi٠٠٠٠king/page/٥٠ ٥٠–٥١]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ئێران|ڕووسیا|ئەرمەنستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Capture of Erivan}}

{{ئێران-کۆلکە}}
{{ڕووسیا-کۆلکە}}
{{ئەرمەنستان-کۆلکە}}

[[پۆل:مێژووی یەریڤان|گرتنی ئێریڤان]]</text>
      <sha1>sgjnbw3c65qwirdx9r4pcuukt4cmkha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمەزاسپ بابادژانیان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214946</id>
    <revision>
      <id>1706139</id>
      <parentid>1369999</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ئەرمەنستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4187" sha1="dduh758mk8i9vch1wop88mq11z6v8wu" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەمەزاسپ خاچەتوری بابادژانیان''' ({{بە ئەرمەنی|Համազասպ Խաչատուրի Բաբաջանյան}}, {{بە ڕووسی|Амазасп Хачатурович Бабаджанян}}) ١٨ی شوباتی ١٩٠٦ – ١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧) سەرۆکی مارشاڵی [[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان|ئەرمەنی]] [[سۆڤیەت]] بوو لە سەربازە زرێپۆشەکان.&lt;ref name=&quot;SAE&quot;&gt;{{in lang|hy}} Anon. ''Babajanyan, Hamazasp Khachaturi,&quot; [[Armenian Soviet Encyclopedia]]. Yerevan: Armenian Academy of Sciences, 1976, vol. 2, p. 188.&lt;/ref&gt; وەرگری [[پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت]] بووە (١٩٤٤).

لە ١١ی تەممووزی ١٩٤٥، بابادژانیان پلەی جەنەڕاڵی سەرەکی لە ھێزەکانی [[تانک]]ی سۆڤیەت بەرزکرایەوە. لە ساڵی ١٩٤٨ لە ئەکادیمیای سەربازی ئەرکانی گشتی تەواو کردووە، و بۆ پۆستە بەرپرسیارەکانی فەرماندەیی دامەزراوە. بابادژانیان لە ساڵی ١٩٥٠ تا ١٩٥١ وەک جێگری یەکەمی فەرماندەی ناوچەی سەربازی کارپات کاری کردووە&lt;ref name=&quot;noev-kovcheg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ru:Бабаджанян Амазасп - танковая легенда страны|ناونیشان=https://noev-kovcheg.ru/mag/2015-08-09/5014.html|بڵاوکەرەوە=Noev-kovcheg.ru|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ru}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٦٧ تا ١٩٦٩ سەرۆکی ئەکادیمیای سەربازی ڕۆدیۆن مالینۆڤسکی بۆ ھێزە زرێپۆشەکان بووە و لە مانگی ئایاری ١٩٦٩ سەرۆکی ھێزەکانی تانک بووە. بابادژانیان لە ماوەی شەشەمین و حەوتەمین بانگھێشتکردنیدا جێگری سۆڤیەتی نەتەوەکان بوو، نوێنەرایەتی [[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەت لە مۆڵداڤیا]] مۆڵداڤیا دەکرد. لە ساڵی ١٩٦٩ تا ١٩٧٧ بەرپرسی ھێزە زرێپۆشەکانی سوپای سۆڤیەت بووە. بابادژانیان لە ٢٩ی نیسانی ١٩٧٥ بوو بە سەرۆکی مارشاڵی سەربازانی تانک و زرێپۆش (یەکێکە لەو دوو پیاوەی کە بەم پلەیە گەیشتبووە)&lt;ref&gt;Parrish, Michael, &quot;Armenian Military Leaders in the U.S.S.R. : Some Recent Publications,&quot; ''[[Armenian Review]]'' 29/4 (Winter 1976): p. 404.&lt;/ref&gt; و تا مردنی ئەو پۆستەی بەدەستەوە بوو&lt;ref name=&quot;noev-kovcheg&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ru:Бабаджанян Амазасп - танковая легенда страны|ناونیشان=https://noev-kovcheg.ru/mag/2015-08-09/5014.html|بڵاوکەرەوە=Noev-kovcheg.ru|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ru}}&lt;/ref&gt;

لە ١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧ لە مۆسکۆ کۆچی دوایی کرد و بە ڕێزلێنانێکی تەواو لە گۆڕستانی نۆڤۆدیڤیچی بە خاک سپێردرا.&lt;ref&gt;http://3mksd.ru/к118%20МОСКВИЧИ%20ПОМНЯТ%20ВАС.pdf МОСКВИЧИ ПОМНЯТ ВАС page 9 Accessed 27 November 2016.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەرمەنستان|ڕووسیا|سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Hamazasp Babadzhanian}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ئەرمەنستان-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٧]]
[[پۆل:ئەرمەنیەکانی سۆڤیەت|ھەمەزاسپ بابادژانیان]]
[[پۆل:پاڵەوانەکانی یەکێتی سۆڤیەت|ھەمەزاسپ بابادژانیان]]
[[پۆل:مارشاڵی سۆڤیەت لە سەربازانی تانک|ھەمەزاسپ بابادژانیان]]
[[پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین]]</text>
      <sha1>dduh758mk8i9vch1wop88mq11z6v8wu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێمی خۆبەڕێوەبەریی تبت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215011</id>
    <revision>
      <id>1705976</id>
      <parentid>1554804</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، چین-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6855" sha1="gdrqqzfaibqc1r5wdxcj0aec1pxh1di" xml:space="preserve">{{ئاماژەی زیاتر}}
[[پەڕگە:IMG 1800 Gyantze Kum Bum Palkhor Choide.jpg|وێنۆک]]
'''ھەرێمی خۆبەڕێوەبەریی تبت''' یان '''ھەرێمی خۆبەڕێوەبەریی زیزانگیش''' ھەروەھا بە '''تبت''' یان '''زیزانگیش''' ناوی دەھێنرێت ({{بە چینی|西藏}}، بە پین-ین: زیزانگ، بە تبتی: བོད) ھەرێمێکی سەربەخۆیە لە کۆماری گەلی چین، دەکەوێتە سەر بەرزترین بان لە جیھاندا، چەندین ڕووباری تێدا ھەڵدەقوڵێ و ژمارەی دەریاچەکانی دەگاتە ١٥٠٠ دەریاچە، ھەرێمی ئۆتۆنۆمیی تبت لە ڕووی ڕووبەرەوە بە دووەم گەورەترین ھەرێم دادەنرێت لە دوای ھەرێمی سنجان.

بەڵام ھەرێمەکە خاوەنی کەمترین چڕی دانیشتووانە لە چین، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ناھەمواری و بەرزونزمی جوگرافیایی و کەشوھەوای سەختی ناوچەکە.

[[تبت]] ھەرێمێکە لەباشوری ڕۆژاوای دەوڵەتی چین لەناو چیندا سنووری لەگەڵ ھەرێمی [[شینجیانگ]] و ھەرسێ ویلایەتی چینگھای و سیشوان و یونان ھەیە لەدەرەوەی چینیش سنووری لەگەڵ ھەرێمی کشمیرو دەوڵەتی ھندستان و دەوڵەتی نیپاڵ و دەوڵەتی بۆتان و دەوڵەتی بۆرما ھەیە ڕووبەرەکەی ١٢٠٠٠٠٠ کیلۆ مەتر چوارگۆشەیەو لە ١٢٫٨٪ی خاکی چین پێکدەھێنێت ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣ ملیۆن و
١٨٠ ھەزار کەسەو شاری لاھاسا پایتەختییەتی لە ٩٠٪ی تبتین و لە ٨٪ی ھانن و لە ٠٫٣٪ی مۆنپان و لە ٠٫٣٪ی ھوین و لە ١٫٤٪ی ئەوانی ترن لەڕووی ئایینیشەوە لە ٧٨٫٥٪ی بووزین و لە ١٢٫٥٪ی بۆنین و لە ٨٫٥ی ئایینە چینییەکانیان ھەیەو لە ٠٫٤٪ی ئیسلامن و لە ٠٫١٪ی مەسیحین [[زمانی تبتی]] و مەندرانیان ھەیە لەشارەکانیشی لاھاساو شیگاچی و قامدو و نینگچی و شانانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=منطقة التبت ذاتیة الحکم الواقعة جنوب غرب الصین لا تزال واحدة من أفضل المناطق فی العالم من حیث جودة البیئة|ناونیشان=https://mapecology.ma/ar/أخبار/منطقة-التبت-ذاتیة-الحکم-الواقعة-جنوب-غ/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=Map Ecology|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://mapecology.ma/ar/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A8%D8%AA-%D8%B0%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9%D8%A9-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%BA/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=التبت تشھد تغیرات تاریخیة تحت قیادة الحزب الشیوعی الصینی|ناونیشان=https://arabic.cgtn.com/n/BfJEA-BcA-FcA/GDfbcA/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=arabic.cgtn.com}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
مێژووی تبت دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە ١٨ ھەزار ساڵ پێش زایین. سەرۆک ھۆزێک بەناوی سۆنگزان گانپۆ لە ساڵی ٦٢٠ی زایینیدا شانشینەکەی لە دۆڵی تسینگبۆ (لە نێوان بانی ناوەڕاست و باشووری تبت) دامەزراند، ھەروەھا کۆشکی بوودالای دروست کرد و ٩٩٩ ژووری لەخۆگرتبوو، بۆ ئەوەی ھاوسەرگیری لەگەڵ شازادە وێن چێن بکات کە کچی ئیمپراتۆرێکی چینی بوو لە خێزانی تانگی شاھانە.

و لە سەدەی ھەشتەمدا تبت بوو بە دەوڵەتێکی سەربازی گرنگ لە ئاسیا، تا ئەو کاتەی مەغۆلەکان داگیریان کرد و دەسەڵاتی پاشایەتی تێکچوو و سیستەمێکی سیۆکراسی (حوکمی ئایینی) لەو وڵاتە دامەزرا کە تا ئێستاش بەردەوامەی ھەیە.

لە مێژووی نوێدا (١٩١٣–١٩١٤) کۆنفرانسێک لە شاری سمیلا لە باکووری ھیندستان بەسترا بۆ ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان بەریتانیا و تبت و چین، و لە ئەنجامەکانی دیاریکردنی سنووری نێوان ھیندستان و تبت بوو، کە بە ھێڵی مەکماھۆن ناسرابوو (نوێنەری بەریتانیا لە کۆنفرانسەکە)، بەڵام چین واژووی لەسەر نەکرد، بۆیە پرسەکە لە نێوان چین و ھیندستان بە کێشەلەسەری مایەوە.

تبت بە سەربەخۆیی مایەوە تا لە ساڵی ١٩٥٠ لەلایەن چینی کۆمۆنیستەوە داگیرکرا، بەڵام تبتییەکان بە بە ئازایانە بەرگرییان لە ناوچەکە کرد و پایتەختەکەیان لاسا سەرسەختانە بۆ ماوەی دوو ساڵ بەرەنگاری ئەو لەشکرکێشییە بووەوە.

دوای ڕووخانی پایتەخت ناوچەکە بوو بە ھەرێمێکی ئۆتۆنۆمی لە چوارچێوەی کۆماری گەلی چیندا، تا ساڵی ١٩٥٩ ڕاپەڕینێکی جەماوەری بەرفراوان سەریھەڵدا و داوای سەربەخۆییان دەکرد، شۆڕشگێڕەکان پەلاماری سوپای چینیان دا و لە ١٩ی ئازاری ١٩٥٩ سەربەخۆییان ڕاگەیاند، بەڵام چین کۆتایی بە ڕاپەڕینەکە ھێنا و سەرکردەی ڕۆحی ھەرێمەکە دالای لاما دیارنەما و بەرەو ھیندستان ھەڵھات، پاشان چین «باشان لاما»ی وەک جێنشین دەستنیشان کرد.&lt;ref&gt;https://www.aljazeera.net/encyclopedia/citiesandregions/2015/5/25/إقليم-التبت&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئاسیا|چین|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Tibet Autonomous Region}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{چین-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژاوای چین]]
[[پۆل:ناوچە خۆبەڕێوەبەرییەکانی چین]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٥]]
[[پۆل:تبت]]</text>
      <sha1>gdrqqzfaibqc1r5wdxcj0aec1pxh1di</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێم سەڵاح</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215828</id>
    <revision>
      <id>1705938</id>
      <parentid>1612037</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2427" sha1="6wzvh99cmq7gldswosaxxmfcrjd28jp" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی
|ناو            = ھەرێم سەڵاح
|وێنە           = Harem Salah1.jpg
|ڕێکەوتی لەدایکبوون =
|شوێنی لەدایکبوون  = [[ڕانیە]]، [[عێراق]]
|نەتەوە          = [[کورد]]
|پیشە           = [[مۆسیقاژەن]]، [[گۆرانیبێژ]]
|خێزان          =
}}
[[پەڕگە:Harem Salah.jpg|وێنۆک|ھەرێم سەڵاح]]
ھەرێم سەڵاح (لەدایکبووی [[ڕانیە]]، [[عێراق]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.xendan.org/life/detailnews.aspx?jimare=11879&amp;babet=40&amp;relat=7038|سەردێڕ=هەرێم سەڵاح بە کوڕەکەی شاد دەبێتەوە|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=xendan.org}}&lt;/ref&gt; لە خێزانێکی ھونەریدا ژیاوە، ژەنیار و گۆرانیبێژێکی ناسراوی کوردستانە. سەرەتای کاری ھونەریی لە ڕێی ژەنینی ئامێری (نەی)یەوە بووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&amp;jmare=79007&amp;Jor=6|سەردێڕ=هەرێم سەڵاح نوێترین به‌رهه‌مى به‌شێوه‌ى كلیپ بڵاو کردەوە|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=wishe.net}}&lt;/ref&gt; ناوبراو سێ برای دیکەشی بە ناوەکانی &quot;[[ھەردی سەڵاح|ھەردی]]، [[ھەڵبەست سەڵاح|ھەڵبەست]] و [[ھێژا سەڵاح|ھێژا]]&quot;یە کە ئەوانیش كاری ھونەریی دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/172521|سەردێڕ=هەرێم سەڵاح كلیپێكی نوێی بڵاو كردەوە .|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=gulanmedia.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی}}
{{گۆرانیبێژانی کورد}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خەڵکی ڕانیە]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]]
[[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی]]</text>
      <sha1>6wzvh99cmq7gldswosaxxmfcrjd28jp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاشا شێرەکە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216667</id>
    <revision>
      <id>1705880</id>
      <parentid>1405542</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9037" sha1="8u58nk61m80qbipcpavu4xvugq4xzx7" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:The Lion King poster.jpg |وێنۆک|150px]]
'''پاشای شێرەکان''' ({{بە ئینگلیزی|The Lion King}}) فیلمێکی ئەنیمەیشنی [[فیلمی مۆسیقی|مۆسیقیی]] [[دراما|درامای]] ١٩٩٤ە،&lt;ref name=&quot;tlkebertreview&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ebert|یەکەم=Roger|بەستەری نووسەر=Roger Ebert|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ١٩٩٤|سەردێڕ=The Lion King review|ناونیشان=https://www.rogerebert.com/reviews/the-lion-king-1994|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140708195259/http://www.rogerebert.com/reviews/the-lion-king-1994|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٤|ئیش=Chicago Sun-Times|via=rogerebert.com|وتەگێڕانەوە=Basically what we have here is a drama, with comedy occasionally lifting the mood.}}&lt;/ref&gt; کە لەلایەن [[ستۆدیۆ ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی]] بەرھەم ھێنراوە و لەلایەن [[واڵت دیزنی پیکچەرز|واڵت دیزنی پیکچەرزەوە]] بڵاو کراوەتەوە، سەرکەوتووترین فیلمی ئەنیمەیشنی ساڵانی نەوەدەکانە. فیلمەکە باس لە شازادەیەکی شێری لاو بە ناوی سیمبا دەکات. [[فرانک وێڵز]] سەرۆکی پێشووی کۆمپانیای واڵت دیزنی پێش ئەوەی فیلمەکە بۆ سینەماکان نمایش بکرێت، کۆچی دوایی کرد. فیلمەکە یەکەم فیلمی تەواوی درێژی دیزنی بوو کە لە دوای [[بامبی|''بامبییەوە'']] ھیچ کەسایەتییەکی مرۆیی تێدا نەبوو. زۆربەی نواندنی دەنگی لەلایەن ئەکتەرە ناسراوەکانەوە بۆ ئەنجام دراوە. لەوانە: [[ماتیو برۆدریک]]، [[نەیتن لەین]]، [[جەیمز ئێرل جۆنز]]، [[جێرمی جۆن ئایرۆنز|جێرمی ئایرۆنز]]، [[ووپی گۆڵدبێرگ]]، [[چیچ مارین]]، [[ڕۆون ئاتکنسن]] و [[جۆناتان تەیلۆر تۆماس]].

گۆرانییە ڕەسەنەکانی لەلایەن ئاوازدانەر [[ئێلتۆن جۆن]] و تێکستنووس [[تیم ڕایس|تیم ڕایسەوە]] نووسراوە، و مۆسیقاکەیشی لەلایەن [[ھانس زیمەر|ھانس زیمەرەوە]] بۆ دانراوە. بۆ دروستکردنی فیلمەکە ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەر زۆر بەکار ھێنراوە. کاتێک فیلمەکە بڵاو کرایەوە سەرکەوتووترین فیلم بوو لە سەرانسەری جیھاندا. لە دوای [[فۆرێست گەمپ (فیلم)|''فۆڕێست گەمپەوە'']] بوو کە لەو ساڵەدا لە ئەمریکا زۆر سەرکەوتوو بوو. ئەم فیلمە سەرکەوتووترین فیلمی ئەنیمەیشنی درێژ بوو لە ھەموو کاتێکدا تا فیلمی ''[[دۆزینەوەی نیمۆ]]'' بڵاو کرایەوە. ھەتا مانگی شوباتی ٢٠٢٢، فیلمەکە زیاتر لە {{دۆلاری ئەمریکی|١ میلیارد}} لە سەرانسەری جیھاندا بەدەست ھێناوە.

فیلمی ''پاشای شێرەکان'' لە ماوەی نمایشکردنیدا لە ساڵی ١٩٩٤دا {{دۆلاری ئەمریکی|٨٧٧٫٦ ملیۆن}}  بەدەست ھێناوە، بەم شێوەیەش بە پڕداھاتترین فیلمی ساڵی ١٩٩٤ ڕیزبەندی کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Domestic Box Office For 1994|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/year/1994/|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Box Office Mojo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٤|سەردێڕ=The Movie Year: Hollywood Loses Its Middle Class : Box office: Blockbusters helped make it a record-setting year, but there was a rash of complete flops, and moderate successes seemed to disappear altogether.|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-12-30-ca-14702-story.html|وێبگە=[[Los Angeles Times]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|The Lion King|پاشا شێرەکە}}
*{{وێبگەی فەرمی}}
*{{AllMovie title|131171}}
*{{AFI film|60348|}}
*{{IMDb title|0110357}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەفریقا|ھۆڵیوود|دیزنی|ئەنیمەیشن|دەیەی ١٩٩٠|کارتۆن}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]]
[[پۆل:مشتومڕی فیلمەکان]]
[[پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٤]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]]
[[پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی ساڵی ١٩٩٤]]
[[پۆل:فیلمەکانی تایبەت بە منداڵان لە ساڵی ١٩٩٤]]
[[پۆل:دەرھێنانی یەکەم فیلمەکان لە ساڵی ١٩٩٤]]
[[پۆل:فیلمە درامییەکانی ساڵی ١٩٩٤]]
[[پۆل:فیلمە مۆسیقییەکانی ساڵی ١٩٩٤]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]]
[[پۆل:دووبارە بڵاوکەرەوە سێ ڕەھەندییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە درامییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:فیلمە درامییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:وەرگێڕدراوە ئەنیمەیشنییەکانی ویلیام شکسپیر]]
[[پۆل:فیلمە درامییە ئەنیمەیشنییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]]
[[پۆل:باشترین فیلمە مۆسیقییەکان یان کۆمیدییەکانی براوەی گۆڵدن گڵۆب]]
[[پۆل:دیزنی ڕێنێسانس]]
[[پۆل:مشتومڕەکانی دیزنی]]
[[پۆل:ئەنیمەیشنە درامییەکان]]
[[پۆل:خەیاڵ دەربارەی ڕژێمکوژی]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئاژەڵان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کەسانی لە یاسا دەرچوو]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]]
[[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ھاملێت]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەفریقا داندراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین نمرەی ڕەسەنیان بەدەستھێناوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین گۆرانی ڕەسەن بەدەستھێناوە]]
[[پۆل:پاشا شێرەکە (زنجیرەفیلم)]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمێیەکانی تایبەت بە مناڵان لە دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە گوانداران]]
[[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە درامییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان کە لەسەر بنەمای شانۆنامە دروستکراون]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە مەیموونەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]]</text>
      <sha1>8u58nk61m80qbipcpavu4xvugq4xzx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھۆڤانێس تومانیان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216705</id>
    <revision>
      <id>1705823</id>
      <parentid>1705216</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:10:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7650" sha1="b5vhletj1r3ed9awv7xpkzz5qd1mp4w" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Tumanyan_(2).jpg|وێنۆک|نووسەری ئەرمەنی ھۆڤانێس تومانیان]]
'''ھۆڤھانس تومانیان''' (بە ئەرمەنی: Հովհաննես Թումանյան,١٩ی شوبات (ڕۆژژمێری جوولیان. ٧ی شوبات) ١٨٦٩ – ٢٣ی ئازاری ١٩٢٣) شاعیر و نووسەر و وەرگێڕ و چالاکی ئەدەبی و گشتی [[ئەرمەنی (ڕوونکردنەوە)|ئەرمەنی]] بووە. شاعیری نەتەوەیی [[ئەرمەنستان|ئەرمینیایە]].&lt;ref name=&quot;armenianhouse&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://armenianhouse.org/tumanyan/bio-en.html|سەردێڕ=Hovhannes Tumanyan Biography|دوایین=Jrbashyan|یەکەم=E.|بڵاوکەرەوە=armenianhouse.org|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

تومیانیان [[شیعر]] و چوارگۆشە و بالەد و ڕۆمان و ئەفسانە و بابەتی ڕەخنەگرانە و ڕۆژنامەوانی نووسیوە.&lt;ref name=&quot;encyclopedia.am&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان    = http://encyclopedia.am/pages.php?bId=2&amp;hId=1182&amp;sWord=Array|سەردێڕ=Հայկական Հանրագիտարան | script-title    = hy:Թումանյան Հովհաննես | ساڵ    = ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە    = Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք II | ڕێکەوتی سەردان    = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٢| زمان    = hy | ڕێکەوتی ئەرشیڤ    = ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ | ناونیشانی ئەرشیڤ    = https://web.archive.org/web/20201019082057/http://encyclopedia.am/pages.php?bId=2&amp;hId=1182&amp;sWord=Array | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کارەکانی زیاتر بە شێوەیەکی واقیعی نووسراون، کە زۆرجار لە دەوری ژیانی ڕۆژانەی سەردەمی ئەو دەسوڕێتەوە.&lt;ref name=&quot;armenianhouse&quot;/&gt; تومیانیان لە گوندی مێژوویی دسێغ لە ناوچەی لۆری لەدایکبووە، لە تەمەنێکی بچووکدا ڕووی لە شاری [[تبلیس|تیفلیس]] کردووە، کە لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتای سەدەی بیستەمدا ناوەندی کولتوری ئەرمەنییەکان بووە لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆریەتی ڕووسیادا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Adjarian | یەکەم = Hrachia | بەستەری نووسەر = Hrachia Adjarian | سەردێڕ = Classification des dialectes arméniens | trans-title = Classification of Armenian dialects | ناونیشان = http://scans.library.utoronto.ca/pdf/7/19/bibliothquedel173ecol/bibliothquedel173ecol.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ٨ی تەممووزی ٢٠١٢| ساڵ = ١٩٠٩| بڵاوکەرەوە = Librairie Honore Champion |شوێن= Paris | زمان = fr | پەڕە = ٧٢| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131005011955/http://scans.library.utoronto.ca/pdf/7/19/bibliothquedel173ecol/bibliothquedel173ecol.pdf | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; زۆری نەخایاند بە بەرھەمە سادەکانی بەڵام زۆر شیعرییەکەی لەلایەن کۆمەڵگەی بەرفراوانی ئەرمەنییەوە ناسرا.

== ژیانی تایبەت ==
[[پەڕگە:Tbilisi_Tumanyan_house.jpg|وێنۆک|ڕاست|ئەو خانووەی کە تومیان لە تیفلیس تێیدا دەژیا]]
لە ساڵی ١٨٨٨ لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا، ھۆڤانیس تومیانیان ھاوسەرگیری لەگەڵ ئۆلگا ماچکالیان کرد کە تەمەنی ١٧ ساڵ بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان    = http://toumanian.am/tangaran/biography.php?clear=1&amp;cont=4|سەردێڕ=BIOGRAPHY | script-title=hy:Ամուսնությունը | بڵاوکەرەوە  = Հովհաննես Թումանյանի թանգարան | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠١٢|زمان=hy}}&lt;/ref&gt; خاوەنی ١٠ منداڵ بوون: موسەغ (١٨٨٩–١٩٣٨)، ئەشخەن (١٨٩١–١٩٦٨)، نوارد (١٨٩٢–١٩٥٧)، ئارتاوازد (١٨٩٤–١٩١٨)، حەملیک (١٨٩٦–١٩٣٧)، ئەنوش (١٨٩٨–١٩٢٧)، ئارپیک (١٨٩٩). –١٩٨١)، ئارێگ (١٩٠٠–١٩٣٩)، سێدا (١٩٠٥–١٩٨٨)، [[تامار تومانیان|تامار]] (١٩٠٧-١٩٨٩).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=The Children |script-title=hy:Զավակները |ناونیشان=http://toumanian.am/tangaran/biography.php?clear=1&amp;cont=5 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305014405/http://toumanian.am/tangaran/biography.php?clear=1&amp;cont=5 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Հովհաննես Թումանյանի թանգարան |زمان=hy}}&lt;/ref&gt;

== چالاکی سیاسی و گشتی ==
لە کاتی [[کۆمەڵکوژییەکانی ئەرمەنی-تاتار لە ساڵانی ١٩٠٥-١٩٠٧]] کە لەلایەن حکوومەتەوە وروژێندرا، تومیان ڕۆڵی ئاشتیخوازی گرتە ئەستۆ، کە بەھۆیەوە دوو جار دەستگیرکرا.&lt;ref name=&quot;encyclopedia.am&quot;/&gt; ھەروەھا تومیان بە قووڵی ڕەخنەی لە [[جەنگی ئەرمەنستان و جۆرجیا]] لە ساڵی ١٩١٨ گرت.&lt;ref name=&quot;encyclopedia.am&quot;/&gt; ھەروەھا تومیانیان چالاکانە سەرقاڵی بانگەشەی ئینجیل بوو. وەک لە یەکێک لە ئایەتەکانیدا نووسیویەتی «تەنھا یەک ڕێگای ڕزگاربوون ھەیە؛ لە ڕێگەی عیسا مەسیحەوە لەناو ھەر یەکێکماندا دەمێنێتەوە».

لە تشرینی یەکەمی ١٩١٤ تومیان پەیوەندی بە «لیژنەی پشتیوانی لە قوربانیانی جەنگ» کرد، کە دواتر یارمەتی پەنابەرانی جینۆسایدی ئەرمەنی دا کە لە [[ڤاغارشاپات|ئێچمیادزین]] نیشتەجێ بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://toumanian.am/toumanian/html/kens/vorbangor.html|سەردێڕ=Հովհաննես Թումանյանի թանգարան | script-title = hy:ՀՈՎՀ. ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԸ ԵՒ ՈՐԲԱԽՆԱՄ ԳՈՐԾԸ | بڵاوکەرەوە = ՀՈՎՀ. ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԸ ԵՒ ՈՐԲԱԽՆԱՄ ԳՈՐԾԸ | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠١٢| زمان = hy | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٧ی شوباتی ٢٠١٩ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190217223252/http://www.toumanian.am/toumanian/html/kens/vorbangor.html | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٢١ لە شاری تیفلیس ماڵی [[ھونەر]]ی ئەرمەنی دامەزراند.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Hovhannes Tumanyan}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|وێژە|ئەرمەنستان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{ئەرمەنستان-کۆلکە}}

[[پۆل:ھۆڤانێس تومانیان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٢٣]]
[[پۆل:شاعیرانی ئەرمەنی سەدەی ١٩یەم]]</text>
      <sha1>b5vhletj1r3ed9awv7xpkzz5qd1mp4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوڵی تیرۆرکردنی کریستینا فێرناندێز دێ کیرشنێر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216837</id>
    <revision>
      <id>1706268</id>
      <parentid>1540378</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئەرژەنتین-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3977" sha1="p7q4srncanbbs18vewe0wf3vkg2j2h4" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ [[کریستینا فێرناندێز دێ کیرشنێر]] جێگری سەرۆکی [[ئەرژەنتین]] لە ھەوڵی تیرۆرکردنی لەلایەن کەسێکی بەڕازیلی دانیشتتوی ئەرژەنتین ڕزگاری بوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Buenos Aires Times {{!}} Cristina Fernández de Kirchner survives assassination attempt, attacker in custody|ناونیشان=https://www.batimes.com.ar/news/argentina/man-arrested-for-attempting-to-assassinate-vice-president-cristina-fernandez-de-kirchner.phtml|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.batimes.com.ar}}&lt;/ref&gt; کاتێک ھەوادارانی کریستیان لە دەرەوەی شوێنی نیشتەجێ بوونی لە شاری ڕیکۆلێتا لە [[بوێنس ئایریس]] کۆبوونەوەیەکیان ڕێکخستبوو لەکاتی نزیک بوونەوەی کریستینا بۆ لای ھەوادارانی کەسێک دەمانچەیەکی نیمچە ئۆتۆماتیکی Bersa Thunder 32 ئاراستەی ڕوخساری کریستیان کرد بەڵام دامانچەکە لە کارکەوت و فیشەکی نەتەقاند، تاوانبار لە شوێنی ڕووداوەکە دەستگیرکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Argentina’s Vice President Unharmed After Assassination Attempt|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2022/09/01/world/americas/cristina-kirchner-attack.html|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|issn=0362-4331|زمان=en-US|یەکەم=Jack|دوایین=Nicas|یەکەم٢=Natalie|دوایین٢=Alcoba}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Cristina Fernández de Kirchner: arrest after attempted shooting of Argentina vice-president|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/02/cristina-kirchner-argentina-vice-president-man-detained-gun|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}&lt;/ref&gt;ناسنامەی تۆمەتبارەکە فێرناندۆ ئاندریە و تەمەنی ٣٥ ساڵە، لە بەڕازیل لە دایکبووە، لە ساڵی ١٩٩٣ەوە لە ئەرژەنتین ژیاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Clarín.com|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Atentado a Cristina Kirchner, EN VIVO: la Vicepresidenta declaró que no se dio cuenta mientras le gatillaban a centímetros de la cabeza|ناونیشان=https://www.clarin.com/politica/ataque-cristina-kirchner-vivo-jueza-capuchetti-paso-casa-vicepresidenta-avanzar-investigacion_0_NOZ1LXiAhi.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Clarín|زمان=es}}&lt;/ref&gt;ئەم ڕووداوە کارادنەوەی زۆری لێکەوتەوە و سەرۆکی ئەرژەنتین پەیامێکی بڵاوکردەوە و ڕووداوەکەی ئیدانەکرد و بە مەترسی بۆ سەر دیموکراسی ئەرژەنتین وەسفکرد&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cristina Kirchner será querellante en la causa y acusará al detenido por tentativa de magnicidio por odio|ناونیشان=https://www.c5n.com/politica/cristina-kirchner-sera-querellante-la-causa-y-acusara-al-detenido-tentativa-magnicidio-odio-n25219|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.c5n.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئەرژەنتین|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Attempted assassination of Cristina Fernández de Kirchner}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ئەرژەنتین-کۆلکە}}

[[پۆل:کریستینا فێرناندێز دێ کیرشنێر]]</text>
      <sha1>p7q4srncanbbs18vewe0wf3vkg2j2h4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەر کورد ئەبین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217071</id>
    <revision>
      <id>1705873</id>
      <parentid>1556082</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8629" sha1="j9hh0m773grzyplgjwbw0spg0ke8miw" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی سروود
|title='''ھەر کورد دەبین'''
|english_title='''Her Kurd ebîn'''
|image=Flag of Kurdistan.svg
|type=ھۆنراوە، سروود
|published=٢٠١٧ (ئۆرکێسترا)
|author=[[ئیبراھیم ئەحمەد]]
}}
'''ھەر کورد ئەبین''' ({{بە کوردیی باکووری|Her Kurd ebîn}}؛ واتا: ''ھەر بە [[کورد]]ی دەمێنینەوە'')، سروودێکی نیشتیمانیی [[زمانی کوردی|کوردییە]] کە [[ئیبراھیم ئەحمەد]] نووسیویەتی و لە ٢٠٠٣ وەک سروودێکی نیشتیمانی گوتراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hozanet kurdi - ھوزانڤانێت کورد|ناونیشان=https://sites.google.com/site/hozanetkurdi/ھوزانێت-گوھارتی/ھوزانڤانێت-کورد|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=sites.google.com|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://sites.google.com/site/hozanetkurdi/ھوزانێت-گوھارتی/ھوزانڤانێت-کورد |date=شوباتی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt; [[شاناز ئیبراھیم ئەحمەد]] ئاوازەکەی داناوە و، حەمید بانەیی وتوویەتی. لە ٢٠١٧ سروودەکە بە شێوەی [[ئۆرکێسترا]] لەلایەن بەشێک لە سترانبێژەکانی [[کورد ئایدڵ]]ەوە گوترایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تێکستی گۆرانی - Page 18 of 54 - ئەرشیفی تێکستی گۆرانی کوردی|ناونیشان=http://textigorani.com/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=تێکستی گۆرانی|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220909110632/http://textigorani.com/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ھۆنراوە ==
==== شیعرە ڕەسەنەکە ====
:داگیرکەری دڵ پڕ لە قین
:دڕندەی بێ ویژدان و دین
:گەر قەندیل و ئاگری و شیرین
:یەکسان کەی لەگەڵ ڕووی زەمین،
:ناتوانی واکەی کورد نەبین
:ھەر کورد بووین و
:ھەر کورد دەبین،
:لە پێش ئاگر پەرستی دا
:لە پێش موسوڵمانێتی دا
:لە دیلی و لە سەربەستی دا،
:ھەر کورد بووین و
:ھەر کورد دەبین،
:نە عەرەبم نە ئێرانیم
:نە تورکێکی شاخستانیم،
:نەک من ھەر خۆم مێژووش دەڵێ
:کە کوردم و کوردستانیم،
:نە نەنگییە و نە پیاوەتی
:جیاوازی نەتەوایەتی
:بڕیارە و مێژوو داوییەتی
:کە کورد بین و
:ھەر کورد دەبین،
:گەلان ھەموو برای منن
:ھەر زۆردارانم دوژمنن
:خەبات و چالاکی ئەوان
:بۆ من ھیوایە و پشتیوان،
:ورە و پەندیان لێ وەردەگرم
:ھاو خەباتیانم تا دەمرم،
:داوای وڵاتی کەس ناکەم
:پەنجە بۆ مافی کەس نابەم
:بۆ مافی گەل و خاکەکەم
:ھەتا ماوم خەبات ئەکەم،
:نیازی خەباتمان شەڕ نییە
:دەست خستنەوەی ئازادییە
:بەڵام کە نرخی ئازادی
:مردن بێ، دەمرین لە پێناوی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=ھەر کورد بویین و ھەر کورد ئەبین/ ئیبراھیم ئەحمەد|ناونیشان=https://rojpress.wordpress.com/2011/08/19/we-was-kurd-and-stay-been-a-kurd/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=ڕۆژپڕێس {{!}} Rojpress|زمان=ku}}&lt;/ref&gt;

==== سروودی گوتراو ====
:داگیرکەری دڵ پڕ لە قین
:دڕندەی بێ ویژدان و دین
:ناتوانی واکەی کورد نەبین
:ھەر کورد بوین و ھەر کورد ئەبین

:لە پێش ئاگر پەرستی دا
:لە پێش موسوڵمانێتی دا
:لە دیلی و لە سەربەستی دا
:ھەر کورد بوین و ھەر کورد دەبین،
:نە عەرەبم نە ئێرانیم
:نە تورکێکی شاخستانیم
:نەک ھەر من خۆم. مێژووش دەڵێ
:کە کوردم و کوردستانیم

:نە نەگییە و نە پیاوەتی
:جیاوازی نەتەوایەتی
:بڕیارە و مێژوو داوییەتی
:کە کورد بین و ھەر کورد ئەبین

:گەلان ھەموو برای منن
:ھەر زۆردارانم و دوژمنن
:داوای وڵاتی کەس ناکەم
:پەنجە بۆ مافی کەس نابەم
:بۆ مافی گەل و خاکەکەم
:ھەتا ماوم خەبات ئەکەم.
:داگیرکەری دڵ پڕ لە قین
:دڕندەی بێ ویژدان و دین
:گەر قەندیل و ئاگری و شیرین
:یەکسان کەی لەگەڵ ڕووی زەمین
:ناتوانی واکەی کورد نەبین
:ھەر کورد بووین و ھەر کورد دەبین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=ھەرکورد بووین- ما کرد میمانیم Her Kurd Bwin|ناونیشان=https://soundcloud.com/kurdianet/her-kurd-bwin|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

==== سروودی گوتراو بە لاتینیی کوردی (سۆرانی) ====
:Dagîrkerî dil pirr le qîn
:Dirrindey bê wîjdan û dîn
:Natwanî wakey Kurd nebîn
:Her Kurd bûyn û her Kurd ebîn

:Le pêş agirperestî da
:Le pêş musilmanêtî da
:Le dîlî û le serbestî da
:Her Kurd bûyn û her Kurd ebîn

:Ne Erebim, Ne Êranîm
:Ne Turkêkî şaxistanîm
:Nek min her xom, mêjûş elê
:Ke Kurdim û Kurdistanîm

:Ne nengî ew ne piyawetî
:Ciyawazî netewayetî
:Biryare û mêjû dawyetî
:Ke Kurd bîn û her Kurd ebîn
:Gelan hemû biray minin
:Her zordaranim dûjiminin
:Dawayî wilatî kes nakem
:Pence bo mafî kes nabem
:Bo mafî gel û xakekem
:Heta mawim xebat ekem

:Dagîrkerî dil pir le qîn
:Dirrindey bê wîjdan û dîn
:Ger Qendîl û Agirî şîrîn
:Yeksan key legel rûy zemîn
:Natwanî wakey Kurd nebîn
:Her Kurd bûyn û her Kurd ebîn.

==== سروودی گوتراو بە زمانی ئینگلیزی ====
:Invaders filled with hate,
:Savages without conscience or morals,
:You can't force us not to be Kurds!
:We have always been Kurds and always will be Kurds.

:Before the time of fire worshiping
:Before the time of Islam,
:During imprisonment and freedom
:We have always been Kurds and always will be Kurds.

:I am no Arab, no Iranian
:and no mountain Turk.
:Not only me, but history agrees that
:I am a Kurd, a Kurdistani!

:We're not asking for any favours;
:Independence is not an outrageous demand,
:It's a decision made by history!
:That we are Kurds and always will be.

:Other nations are all my brothers,
:Only dictators are my enemies.
:I am not asking for anyone else's land
:I am not trespassing on anyone else's territory;
:But for the rights of my people and my land
:As long as I'm alive, I will fight!

:Hateful invaders,
:savages without conscience or morals,
:Even if you flatten the Qandil,
:Agri and Shirin mountains,
:You can't force us not to be Kurds
We have always been Kurds and always will be Kurds.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Anthems &amp; Patriotic Songs - Her Kurd ebîn lyrics + English translation|ناونیشان=https://lyricstranslate.com/en/kurdish-patriotic-song-her-kurd-ebin-kurdish-patriotic-son.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=lyricstranslate.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stranan|یەکەم=Gotinên|سەردێڕ=Îbrahîm Ahmad - Her Kurd Ebîn|ناونیشان=https://www.gotinenstranan.com/stran/ibrahim-ahmad-her-kurd-ebin.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gotinenstranan.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220909110630/https://www.gotinenstranan.com/stran/ibrahim-ahmad-her-kurd-ebin.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|مۆسیقای کوردی}}

{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:سروودە کوردییەکان]]
[[پۆل:سروودە نیشتمانییەکان]]
[[پۆل:کوردستان]]
[[پۆل:ناسیۆنالیزم]]
[[پۆل:کوردایەتی]]</text>
      <sha1>j9hh0m773grzyplgjwbw0spg0ke8miw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵی ئاسنی ترانس سیبیریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217072</id>
    <revision>
      <id>1705840</id>
      <parentid>1454986</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ڕووسیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5190" sha1="hi1mu84a4rrr7auhtlvbnfztf7co8dw" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Transsib_international.svg|وێنۆک|ھێڵی ترانس سیبیریا بە ڕەنگی سوور؛ [[ھێڵی سەرەکی بایکاڵ-ئامور]] بە ڕەنگی سەوز (نەخشەی کارلێککەر)]]
'''ھێڵی ئاسنی ترانس سیبیریا''' (بە ڕووسی: Транссибирская магистраль) تۆڕێکە لە ھێڵی ئاسن کە ڕۆژاوای [[ڕووسیا]] بە [[ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا]] دەبەستێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.lonelyplanet.com/shop_pickandmix/free_chapters/trans-sib-rail-3-getting-started.pdf|سەردێڕ= Lonely Planet Guide to the Trans-Siberian Railway|بڵاوکەرەوە= Lonely Planet Publications|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20120905151439/http://www.lonelyplanet.com/shop_pickandmix/free_chapters/trans-sib-rail-3-getting-started.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=  ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=  ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; درێژترین ھێڵی شەمەندەفەرە لە جیھاندا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Thomas|یەکەم١=Bryn|دوایین٢=McCrohan|یەکەم٢=Daniel|بەستەری نووسەر٢=Daniel McCrohan| سەردێڕ = Trans-Siberian Handbook: The Guide to the World's Longest Railway Journey with 90 Maps and Guides to the Route, Cities and Towns in Russia, Mongolia and China| ناونیشان = https://books.google.com/books?id=PMPPzQEACAAJ| edition = 10| بڵاوکەرەوە = Trailblazer Publications| ڕێکەوت = ٢٠١٩| ژپنک = ٩٧٨-١-٩١٢٧١٦-٠٨-١| ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; بە درێژییەکەی زیاتر لە ٩٢٨٩ کیلۆمەتر (٥٧٧٢ میل)، لە [[مۆسکۆ]] پایتەختی ڕووسیا و گەورەترین شارەوە بە تەواوی لەناو [[ئەورووپا]]دا درێژ دەبێتەوە، تا [[ڤلادیڤۆستۆک]] کە دەکەوێتە بەدرێژایی دەریا لە [[ژاپۆن]].

وەزیرانی حکوومەتی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا]] کە بە شێوەیەکی شەخسی لەلایەن ئیمپراتۆر [[ئەلێکساندەری سێیەمی ڕووسیا]] و لەلایەن کوڕەکەیەوە، تسارێڤیچ نیکۆلاس (دواتر ئیمپراتۆر نیکۆلاسی دووەم لە ساڵی ١٨٩٤) دەستنیشانکرابوون، سەرپەرشتی دروستکردنی ھێڵی ئاسنیان دەکرد لە نێوان ساڵانی ١٨٩١ بۆ ١٩١٦. تەنانەت پێش تەواوبوونی، ھێڵەکە گەشتیارانی بۆ لای خۆی ڕادەکێشا کە لەبارەی سەرگەرمییەکانیانەوە نووسیویانە.&lt;ref&gt;Meakin, Annette, ''A Ribbon of Iron'' (1901), reprinted in 1970 as part of the Russia Observed series (Arno Press/New York Times)({{oclc|118166}}).&lt;/ref&gt; ھێڵی ئاسنی ترانس [[سیبیریا]] لە ساڵی ١٩١٦ەوە ڕاستەوخۆ مۆسکۆ بە ڤلادیڤۆستۆکەوە بەستەوە. فراوانکردنی سیستەمی شەمەندەفەر لە ساڵی ٢٠٢١ەوە بەردەوامە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=New 8,400 mile train journey will connect London to Tokyo|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/travel/london-tokyo-train-link-8400-mile-route-new-railway-trans-siberian-uk-japan-a7935961.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=[[The Independent]]|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ھێڵی ئاسنی بەستنەوە کە دەچنە [[ئاسیا]]، ئەوانیش [[مەنگۆلیا]]، [[چین]] و [[کۆریای باکوور]].&lt;ref name=&quot;Asia&quot;/&gt; باس لە پەیوەندیکردن بە تۆکیۆ دەکرێت لە ڕێگەی پردی نوێی نێوان ویشکانی سەرەکی و دوورگەکانی [[ساخالین]] و [[ھۆکایدۆ]].&lt;ref name=&quot;Asia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Russia offers a bridge across history to connect Tokyo to the Trans-Siberian railway|ناونیشان=http://siberiantimes.com/business/investment/news/russia-offers-a-bridge-across-history-to-connect-tokyo-to-the-trans-siberian-railway/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=siberiantimes.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111223900/https://siberiantimes.com/business/investment/news/russia-offers-a-bridge-across-history-to-connect-tokyo-to-the-trans-siberian-railway/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Trans-Siberian railway}}
{{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|شەمەندەفەر}}

{{ڕووسیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ھێڵی ئاسنی ترانس سیبیریا]]
[[پۆل:گواستنەوەی شەمەندەفەر لە سیبیریا]]</text>
      <sha1>hi1mu84a4rrr7auhtlvbnfztf7co8dw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ساخالین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217176</id>
    <revision>
      <id>1705820</id>
      <parentid>1705355</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14450" sha1="43qji5vxr96vozfw62lhyj7g98a76wp" xml:space="preserve">{{Short description|دوورگەیەک لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا}}{{Infobox islands|name=ساخالین|image=Sakhalin (detail).PNG|image_caption=|image_map=Sakhalin (orthographic projection).svg|pushpin_map=Russia|map_caption=دوورگەی ساخالین (بە سەوز) لەسەر گۆی زەوی|native_name=Сахалин|native_name_lang=ru|native_name_link=زمانی ڕووسی|location=[[ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا]],&lt;ref name=&quot;BritannicaSakhalin&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |title=دوورگەی ساخالین &amp;#124; دوورگە، ڕووسیا |encyclopedia=ئەنسیParent دایرةالمعارف بریتانیکا |date=July 23, 2024 |url=https://www.britannica.com/place/Sakhalin-Island |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ئۆقیانووسی ئارام]]|coordinates={{Coord|51|N|143|E|region:RU_type:isle_scale:5000000|display=inline,title}}|area_km2=72492|area_footnotes=&lt;ref name=&quot;islands.unep.ch&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |سەردێڕ=دوورگەکان بەپێی ڕووبەری وشکانی |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ١٩٩٨|ئیش=ڕێنمایینامەی دوورگەکان |بڵاوکەرەوە=[[بەرنامەی ژینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان|بەرنامەی ژینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180220003634/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;|rank=٢٣یەم|highest_mount=[[چیای لۆپاتین]]|elevation_m=1609|country=ڕووسیا&lt;ref name=&quot;BritannicaSakhalin&quot; /&gt;|country_admin_divisions_title=[[یەکە فیدراڵییەکانی ڕووسیا|بابەتی فیدراڵی]]|country_admin_divisions=[[ناوچەی ساخالین]]|country_largest_city=[[یوژنۆ-ساخالینسک]]|country_largest_city_population=174,203|population=489,638|population_as_of=2019|density_km2=6|ethnic_groups=زۆرینەی [[ڕووسییەکان]], ھەندێک [[گەلی نیڤخ|نیڤخ]], [[گەلی ئۆرۆک|ئۆرۆک]], [[ئاینۆ لە ڕووسیا|ئاینۆ]], [[گەلی ژاپۆنی لە ڕووسیا|ژاپۆنی]] و [[کۆریییەکانی ساخالین]]|timezone1=[[UTC+11:00]] ([[MAGT]])}}
'''سەخالین''' (بە ڕووسی: Сахали́н) گەورەترین دوورگەی [[ڕووسیا]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnn.com/travel/article/sakhalin-russia/index.html|سەردێڕ=Russia's Far East opens up to visitors|یەکەم=Miquel |دوایین=Ros|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=CNN Travel|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; لە باکووری دوورگەکانی [[ژاپۆن]]ە، و وەک بەشێک لە [[ئۆبلاستی ساخالین]] بەڕێوەدەبرێت. ساخالین دەکەوێتە ناو زەریای ھێمن و لە ڕۆژھەڵاتەوە لە نێوان دەریای ئۆخۆتسک و لە ڕۆژاواوە دەریای ژاپۆن دایە. دەکەوێتە تەنھا لە نزیک [[خابارۆڤسک کرای]]، و لە باکووری [[ھۆکایدۆ]]یە لە ژاپۆن. ژمارەی دانیشتووانی دوورگەکە نزیکەی ٥٠٠ ھەزار کەسە کە زۆرینەیان ڕووسین. گەلانی ڕەسەنی دوورگەکە بریتین لە [[ئایینو]] و [[ئۆرۆک]] و نیڤخ کە ئێستا بە ژمارەیەکی زۆر کەم ئامادەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://museum.sakh.com/eng/10.shtml |سەردێڕ=The Sakhalin Regional Museum: The Indigenous Peoples |بڵاوکەرەوە=Sakh.com |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090317085144/http://museum.sakh.com/eng/10.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;[[پەڕگە:Sakhalin_(detail).PNG|وێنۆک|ساخالین]]

== دیمۆگرافی ==
[[پەڕگە:V.M. Doroshevich-Sakhalin. Part II. Nivkh Children.png|وێنۆک|منداڵانی نیڤخ لە سەخالین لە ساڵی ١٩٠٣]]
لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، نزیکەی ٣٢ ھەزار [[ڕووس]] (کە زیاتر لە ٢٢ ھەزاریان سزادراو بوون) لەگەڵ چەند ھەزار دانیشتووی ڕەسەنی ساخالین نیشتەجێ بوون. لە ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی دوورگەکە ٤٩٧٩٧٣ کەس بووە کە ٨٣٪یان [[ڕووسی]] نەتەوەیی بوون، دواتر نزیکەی ٣٠ ھەزار کۆری (٥٫٥٪). کەمینە بچووکەکان بریتی بوون لە ئایینۆ، ئۆکراین، [[تاتار]]، یاکوت و ئێڤێنک. لە ئێستادا دانیشتووانی ڕەسەن لە نزیکەی ٢٠٠٠ نیڤخ و ٧٥٠ ئۆرۆک پێکھاتوون. نیڤخەکان لە باکوور بە ماسیگرتن و ڕاوکردن خۆیان بژێوی دەکەن. لە ساڵی ٢٠٠٨دا ٦٤١٦ لەدایکبوون و ٧٥٧٢ مردن ھەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.vostokmedia.com/n36536.html |script-title=ru:Сахалин становится островом близнецов? |trans-title=Sakhalin is an island of twins? |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٠٩|زمان=ru |بڵاوکەرەوە=Восток Медиа [Vostok Media] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717093922/http://www.vostokmedia.com/n36536.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١ |df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

ناوەندی ئیداری ئەو ئۆبلاست، یوژنۆ-ساخالینسک، شارێکە کە نزیکەی ١٧٥ ھەزار کەسی تێدایە، کەمینەیەکی زۆری کۆری تێدایە، کە بە شێوەیەکی گشتی بە کۆرییەکانی ساخالین ناودەبرێن، کە لە جەنگی جیھانی دووەمدا بە زۆر لەلایەن ژاپۆنییەکانەوە ھێنران بۆ کارکردن لە کانەکانی خەڵوز. زۆربەی دانیشتووانەکەی لە نیوەی باشووری دوورگەکەدا دەژین، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە دەوری یوژنۆ-ساخالینسک و دوو بەندەری [[خولمسک]] و [[کۆرساکۆڤ]] ناوەندیان کردووە (دانیشتووانی ھەریەکەیان نزیکەی ٤٠ ھەزار کەس).

ئەو ٤٠٠ ھەزار دانیشتووی ژاپۆنییەی ساخالین (لەوانەش ئایینۆی ڕەسەنی ژاپۆنی) کە پێشتر لە کاتی جەنگدا چۆڵ نەکرابوون، دوای داگیرکردنی بەشی باشووری دوورگەکە لەلایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە لە ساڵی ١٩٤٥ لە کۆتایی [[جەنگی جیھانی دووەم]]دا، دیپۆرتکرانەوە&lt;ref&gt;Carson, Cameron, &quot;[https://scholarworks.wmich.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3563&amp;context=honors_theses Karafuto 1945: An examination of the Japanese under Soviet rule and their subsequent expulsion]&quot; (2015). Honors Theses. Western Michigan University.&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ساخالین لە ڕێگەی گەرووی تارتاریی تەسک و کەم‌ قووڵەوە لە وشکانی جیا دەبێتەوە، کە زۆربەی جار لە زستاندا لە بەشە تەسکەکەیدا دەیبەستێت، و لە [[ھۆکایدۆ|ھۆکایدۆی]] ژاپۆن لە ڕێگەی گەرووی سۆیا یان گەرووی لا پێرۆس جیا دەبێتەوە. ساخالین گەورەترین دوورگەی ڕووسیایە، بە درێژیی ٩٤٨ کیلومەتر و پانیی ٢٥ تا ١٧٠ کیلومەتر، و ڕووبەرەکەی ٧٢,٤٩٢ کیلومەتری چوارگۆشەیە.&lt;ref name=&quot;islands.unep.ch&quot; /&gt; لەسەر ھێڵەکانی پانیی ھاوشێوەی [[ئینگلتەرا]]، [[وێڵز]] و [[ئیرلەندا]] ھەڵکەوتووە.

تۆپۆگرافی و پێکھاتەی زەویناسییەکەی بە تەواوی نەزانراوە. یەکێک لە تیۆرییەکان ئەوەیە کە ساخالین لە کەوانەی دوورگەی ساخالینەوە پەیدا بووە.&lt;ref name=&quot;FarEast&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ivanov|یەکەم=Andrey|سەردێڕ=جوگرافیای سروشتیی باکووری ئۆراسی|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٢٣٣٨٤-٨|editor=Shahgedanova, Maria|زنجیرە=Oxford Regional Environments|بەرگ=٣|شوێن=Oxford, UK|پەڕەکان=٤٢٨–٤٢٩|chapter=١٨ ڕۆژھەڵاتی دوور|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٨|chapter-url=https://books.google.com/books?id=8CFiT3qbN5UC&amp;pg=PA428}}&lt;/ref&gt; نزیکەی دوو لەسەر سێی ساخالین شاخاوییە. دوو زنجیرە شاخی ھاوتا لە باکوورەوە بۆ باشوور پێیدا تێدەپەڕن، کە بەرزاییەکەیان دەگاتە ٦٠٠ تا ١٥٠٠ مەتر. چیاکانی ڕۆژئاوای ساخالین لە لووتکەی چیای ئیچارا دەگەنە بەرزترین ئاست کە ١٤٨١ مەترە، لەکاتێکدا بەرزترین لووتکەی چیاکانی ڕۆژھەڵاتی ساخالین، چیای لۆپاتین بە بەرزیی ١٦٠٩ مەتر، بەرزترین چیای دوورگەکەیە. دۆڵی تیم-پۆرۆنایسکایا دوو زنجیرە شاخەکە لە یەکتر جیا دەکاتەوە. زنجیرە شاخەکانی سوسوانایسکی و تۆنینۆ-ئانیڤسکی لە باشوورەوە بە دوورگەکەدا تێدەپەڕن، لەکاتێکدا دەشتی زۆنگاویاویی باکووری ساخالین زۆربەی باکوورەکەی دەگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;autogenerated1974&quot;&gt;Ivlev, A. M. Soils of Sakhalin. New Delhi: Indian National Scientific Documentation Centre, 1974. Pages 9–28.&lt;/ref&gt;

بەردە کریستاڵییەکان لە چەندین شوێن دەردەکەون؛ بەردی کلسینی کریتاشیا، کە لەوەڕێکی زۆر و تایبەتی لە ئامۆنایتە زەبەلاحەکان تێدایە، لە دووی لە کەناری ڕۆژئاوا دەبینرێن؛ و کۆنگلۆمێراتەکان، بەردەخۆڵ، مارل، و قوڕەکانی سەردەمی سێیەم، کە بەھۆی بەرزبوونەوەکانی دوایییەوە قەد کراون، لە زۆر بەشی دوورگەکەدا دەدۆزرێنەوە. قوڕەکان، کە چینەکان لە [[خەڵووز|خەڵوزی]] باش و ڕووەکی [[بە بەردبوو (بەردین)|بەبەردبووی]] زۆریان تێدایە، نیشانی دەدەن کە لە سەردەمی میۆسیندا، ساخالین بەشێک بووە لە کیشوەرێک کە لە باکووری ئاسیا، [[ئالاسکا]]، و [[ژاپۆن]] پێکھاتبوو، و لە کەشووھەوایەکی تا ڕادەیەک گەرم بەھرەمەند بووە. نیشتەنییەکانی پلیۆسین لەوەڕێکی مۆلۆسکی ساردتر لەوەی ئێستا ھەیە تێدایە، کە نیشانی دەدات پەیوەندیی نێوان زەریای ھێمن و زەریای بەستووی باکوور ڕەنگە فراوانتر بووبێت لەوەی ئێستا ھەیە.

ڕووبارە سەرەکییەکان: ڕووباری تیم، بە درێژیی ٣٣٠ کیلومەتر و گونجاو بۆ بەلەمە سووکەکان بۆ ٨٠ کیلومەتر، بەرەو باکوور و باکووری ڕۆژھەڵات دەڕژێت بە چەندین تاڤگە و شوێنی کەم‌قووڵ، و دەڕژێتە دەریای ئۆخۆتسک.&lt;ref name=&quot;Tym&quot;&gt;[http://bse.sci-lib.com/article113138.html Тымь] – وتارێک لە ''[[ئەنسیParent دایرةالمعارف بزرگ شوروی]]''. (بە ڕووسی، وەرگیراوە لە ٢١ی ژوئەنی ٢٠٢٠.)&lt;/ref&gt; ڕووباری پۆرۆنای بەرەو باشووری ڕۆژھەڵات دەڕژێتە کەنداوی سەبر یان کەنداوی شیچیرۆ، لە کەناری باشووری ڕۆژھەڵات. سێ ڕووباری بچووکی تر دەڕژێنە ناو کەنداوی ئانیڤای بەرفراوان یان کەنداوی ھیگاشیفوشیمی لە باشوورترین خاڵی دوورگەکە.

باکوورترین خاڵی ساخالین ئێلیزابێتە لە نیمچەدوورگەی ئشمیت، لەکاتێکدا کریلیۆن باشوورترین خاڵی دوورگەکەیە. دوورگەکانی خالپیلی لە نزیک خالپیلین.

ساخالین دوو دوورگەی بچووکتری لەگەڵدا بەستراوەتەوە، دوورگەی مۆنێرۆن و دوورگەی ئوش. مۆنێرۆن، تاقە بەشی وشکانییە لە گەرووی تارتاری، کە ٧.٢ کیلومەتر درێژە و ٥.٦ کیلومەتر پانە، نزیکەی ٢٤ مایلی دەریایی لە ڕۆژئاوای نزیکترین کەناری ساخالین و ٤١ مایلی دەریایی لە شاری بەندەریی نێڤێلسک دوورە. دوورگەی ئوش دوورگەیەکە لە کەناری باکووری ساخالین.&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;145px&quot;&gt;
پەڕگە:Sakhalin_and_her_surroundings_English_ver.png|ساخالین و دەوروبەری
پەڕگە:Кекуры_Мыса_Великан_3.jpg|ڤێلیکان، ساخالین
پەڕگە:Хребет_Жданко_и_бухта_Тихая.jpg|زنجیرە شاخی ژدانکۆ
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Sakhalin}}
{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ڕووسیا}}

[[پۆل:ساخالین]]
[[پۆل:دوورگەکانی ئۆبڵاستی ساخالین]]
[[پۆل:دوورگەکانی ئۆقیانووسی ئارام]]
[[پۆل:پارێزگاکانی فیزیۆگرافیا]]
[[پۆل:جوگرافیای باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]</text>
      <sha1>43qji5vxr96vozfw62lhyj7g98a76wp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێیتۆر ڤیلا-لۆبۆس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217684</id>
    <revision>
      <id>1705853</id>
      <parentid>1548319</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2537" sha1="7a86d5z3wy3c1h7k6zebm83uwj5tm85" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:Heitor_Villa-Lobos_(c._1922).jpg|وێنۆک|ھێیتۆر ڤیلا-لۆبۆس]]
'''ھێیتۆر ڤیلا-لۆبۆس''' (٥ی ئازاری ١٨٨٧ – ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٥٩) [[ئاوازدانەر]]، بەڕێوەبەر، [[چەلۆژەن]] و گیتارژەنێکی کلاسیکی [[بەڕازیل]]ی بوو کە بە «تاکە کەسایەتییەکی بەرچاوی داھێنەر لە مۆسیقای ھونەری سەدەی بیستەمی بەڕازیلیدا» وەسف دەکرێت {{sfn|Béhague|2001}} ڤیلا-لۆبۆس بووەتە ناسراوترین ئاوازدانەر لە ھەموو کاتێکدا لە [[ئەمریکای باشوور]].{{sfn|Wright|1992|loc=٤}} ئاوازدانەرێکی بەتوانا بوو، چەندین بەرھەمی [[ئۆرکێسترا]]، ژوور، ئامێر و دەنگی نووسیوە، کە کۆی گشتی زیاتر لە ٢٠٠٠ بەرھەمی تا مردنی لە ساڵی ١٩٥٩. مۆسیقای ئەو لەژێر کاریگەری ھەردوو مۆسیقای فۆلکلۆری بەڕازیلی و توخمە ستایلیستییەکانی نەریتی کلاسیکی [[ئەورووپی]]دا بووە، وەک نموونەی لە کتێبی ''باچیاناس برازیلیراسی'' خۆیدا ھاتووە (پارچە-باچیان بەڕازیلی) و چۆرۆسەکانی. ئیتودەکانی بۆ [[گیتار]]ی کلاسیک (١٩٢٩) تەرخانکرابوو بۆ ئەندرێس سێگۆڤیا، لەکاتێکدا ٥ پێشەکییەکەی (١٩٤٠) تەرخانکرابوو بۆ ھاوسەرەکەی ئارمیندا نێڤێس دی ئەلمێیدا، ناسراو بە «میندینھا». ھەردووکیان بەرھەمی گرنگن لە ڕێپەرتۆری گیتاری کلاسیکدا{{sfn|Wright|1992|loc=٥٩}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Heitor Villa-Lobos}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|بەڕازیل|فیلم|مۆسیقا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥٩]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی بەڕازیلی]]
[[پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی پیانۆ]]</text>
      <sha1>7a86d5z3wy3c1h7k6zebm83uwj5tm85</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706031</id>
      <parentid>1705853</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2436" sha1="mk6roa6vkvst1ueq4j0wxlm0nswtvx0" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Heitor_Villa-Lobos_(c._1922).jpg|وێنۆک|ھێیتۆر ڤیلا-لۆبۆس]]
'''ھێیتۆر ڤیلا-لۆبۆس''' (٥ی ئازاری ١٨٨٧ – ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٥٩) [[ئاوازدانەر]]، بەڕێوەبەر، [[چەلۆژەن]] و گیتارژەنێکی کلاسیکی [[بەڕازیل]]ی بوو کە بە «تاکە کەسایەتییەکی بەرچاوی داھێنەر لە مۆسیقای ھونەری سەدەی بیستەمی بەڕازیلیدا» وەسف دەکرێت {{sfn|Béhague|2001}} ڤیلا-لۆبۆس بووەتە ناسراوترین ئاوازدانەر لە ھەموو کاتێکدا لە [[ئەمریکای باشوور]].{{sfn|Wright|1992|loc=٤}} ئاوازدانەرێکی بەتوانا بوو، چەندین بەرھەمی [[ئۆرکێسترا]]، ژوور، ئامێر و دەنگی نووسیوە، کە کۆی گشتی زیاتر لە ٢٠٠٠ بەرھەمی تا مردنی لە ساڵی ١٩٥٩. مۆسیقای ئەو لەژێر کاریگەری ھەردوو مۆسیقای فۆلکلۆری بەڕازیلی و توخمە ستایلیستییەکانی نەریتی کلاسیکی [[ئەورووپی]]دا بووە، وەک نموونەی لە کتێبی ''باچیاناس برازیلیراسی'' خۆیدا ھاتووە (پارچە-باچیان بەڕازیلی) و چۆرۆسەکانی. ئیتودەکانی بۆ [[گیتار]]ی کلاسیک (١٩٢٩) تەرخانکرابوو بۆ ئەندرێس سێگۆڤیا، لەکاتێکدا ٥ پێشەکییەکەی (١٩٤٠) تەرخانکرابوو بۆ ھاوسەرەکەی ئارمیندا نێڤێس دی ئەلمێیدا، ناسراو بە «میندینھا». ھەردووکیان بەرھەمی گرنگن لە ڕێپەرتۆری گیتاری کلاسیکدا{{sfn|Wright|1992|loc=٥٩}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Heitor Villa-Lobos}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|بەڕازیل|فیلم|مۆسیقا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥٩]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی بەڕازیلی]]
[[پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئاوازدانەرانی پیانۆ]]</text>
      <sha1>mk6roa6vkvst1ueq4j0wxlm0nswtvx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرقل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217793</id>
    <revision>
      <id>1705912</id>
      <parentid>1618334</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="p1oifdw08shewxgbysj32t0fekqwq0l" xml:space="preserve">{{Infobox monarch||name=ھەرقل|image=Heraclius solidus.jpg|caption=پارەی ئیمپراتۆر ھەرقل (تەمەنی ٣٥–٣٨ ساڵ) [[قوستەنتینە]]|succession=[[ئیمپراتۆر]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ڕۆمانی]]|reign=٥ی تشرینی یەکەم ٦١٠{{ھن}}١١ شوباتی ٦٤١|predecessor=فەوقەس|successor=[[ھەرقولناس]]|dynasty=[[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]|father=ھەرقلی گەورە|religion=[[مەسیحییەت|مەسیحی]]|birth_date={{circa}} 575{{sfn|Treadgold|1997|p=308}}{{sfn|Kazhdan|1991b|p=916}}|birth_place=[[کەپەدۆکیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]{{ھن}}(ئێستای [[کەپەدۆکیا]]، [[تورکیا]])|death_date=11 شوبات 641 (65 ساڵ ژیاوە)|death_place=[[قوستەنتینە]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]{{ھن}}(ئێستای [[ئەستەمبوڵ]], [[تورکیا]])|title=[[ئیمپراتۆر]]ی ڕۆمانی}}'''ھەرقل''' ھەندێک جار پێی دەوترێت '''ھەرقلی یەکەم'''، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆری ڕۆمانی ڕۆژھەڵات]] بوو لە ساڵانی ٦١٠ تا ٦٤١. سەرھەڵدانی بۆ دەسەڵات لە ساڵی ٦٠٨ دەستی پێکرد، کاتێک ئەو و باوکی ''ھەرقلی گەورە''، سەرکردایەتی ڕاپەڕینی کرد دژی ناباوەڕ فەوقەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Heraclius (October 5, 610 – February 641 A.D.) – Roman Emperors – An Online Encyclopedia of Roman Rulers and Their Families|ناونیشان=http://www.roman-emperors.org/heraclis.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220131141432/http://www.roman-emperors.org/heraclis.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|مێژوو|سیاسەت|قورئان|مێژووی ئیسلام}}
{{پۆلی کۆمنز|Heraclius}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{قورئان-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ٥٧٥]]
[[پۆل:مردووانی ٦٤١]]</text>
      <sha1>p1oifdw08shewxgbysj32t0fekqwq0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217952</id>
    <revision>
      <id>1705901</id>
      <parentid>1705616</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:2022 Iranian attacks on Iraq-based Kurdish militant groups|2022 Iranian attacks on Iraq-based Kurdish militant groups]] بۆ [[:Commons:Category:Operation Rabi' I|Operation Rabi' I]]</comment>
      <origin>1705901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2854" sha1="6ogat6ckm295mhhgd855buap9zajxy9" xml:space="preserve">لە ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] بە چوار قۆناغ زنجیرە ھێرشێکی لە ڕێگەی مووشەکی بالیستیکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی بۆمبڕێژکراوەوە بۆ سەر کوردەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ئەنجامدا کە ناوچەکانی [[کۆیە]]، [[پردێ]] و [[زڕگوێز]]ی لە [[ھەرێمی کوردستان]] دەگرتەوە. ئەم ھێرشە وەک وەڵامێک بۆ پارتەکانی ڕۆژھەڵات بوو کە بەردەوام پشتگیری لە [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ژینا ئەمینی]] دەکەن لە ناو ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran launches airstrike against Kurdish group in northern Iraq|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/28/iran-launches-airstrike-against-kurdish-group-northern-iraq-mahsa-amini-protests|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdish officials: Death toll climbs in Iranian drone attack|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-dubai-middle-east-united-nations-tehran-54c89d7c0d95002cfa88f98f88d156f7|وێبگە=AP NEWS|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لەم ھێرشە درندەدا کە بە ھێرشیکی بەربەری ناسروابوو لانیکەم ١٨ کەس کوژراون کە لەنێویاندا ژنی دووگیان ھەیە و ٦٢ کەسی دیکەش برینداربوون کە زۆرینەیان ھاووڵاتیی سڤیلن و لەنێویاندا منداڵی خوار تەمەن ١٠ ساڵ و قوتابی و مامۆستا و ڕۆژنامەوان ھەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارتەکانی ڕۆژھەڵات: ئێران لە شەقامەکان ڕۆژھەڵات وەڵامی ھێرشەکانی وەردەگرێتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2809202244|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران|عێراق|مافەکانی مرۆڤ}}
{{پۆلی کۆمنز|Operation Rabi' I}}

{{کوردستان-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]]
[[پۆل:لێدانی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان لە عێراق]]
[[پۆل:کۆیە]]
[[پۆل:ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە بەشداریی ئێران]]</text>
      <sha1>6ogat6ckm295mhhgd855buap9zajxy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێمی تانگا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218691</id>
    <revision>
      <id>1705943</id>
      <parentid>1408757</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3035" sha1="ni26i95cz1tkenkxgl9g3sfm75j7i39" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Tanzania_Tanga_location_map.svg|وێنۆک|شوێنەکە لە تانزانیایە]]
[[پەڕگە:Colonial_building_2,_Central_Ward,_Tanga.jpg|وێنۆک|بینایەکی کۆنی کۆلۆنیالی لە بەشی ناوەندی]]
'''ھەرێمی تانگا '''(بە [[زمانی سەواحیلی|سەواحیلی]]: Mkoa wa Tanga)یەکێکە لە ٣١ ناوچەی ئیداری [[تانزانیا]]. ڕووبەری ناوچەکە ٢٦٦٦٧ کم٢ (١٠٬٢٩٦ میل چوارگۆشە) دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tanga.go.tz/|سەردێڕ=Tanga Region Size}}&lt;/ref&gt; ناوچەکە لە قەبارەدا بەراورد دەکرێت بە ڕووبەری زەوی یەکگرتووی دەوڵەتی نەتەوەیی [[بوروندی]].&lt;ref&gt;{{Convert|25,680|km2|abbr=on}} for Burundi at {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.nationsonline.org/oneworld/countries_by_area.htm|سەردێڕ= Area size comparison| بڵاوکەرەوە=Nations Online| ساڵ=٢٠٢٢| ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; پایتەختی ناوچەکە [[شارەوانی]] شاری [[تانگا، تانزانیا|تانگا]]. ناوچەکە دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی تانزانیا، لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[کینیا]] و [[ھەرێمی کیلیمانجارۆ]] و [[ھەرێمی مانیارا]] لە ڕۆژاوا و [[ھەرێمی مۆرۆگۆرۆ]] و [[ھەرێمی پوانی|پوانی]] لە باشوور.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.tzonline.org/pdf/Tanga.pdf| سەردێڕ=Tanga Region Profile| بڵاوکەرەوە=The Planning Commission, Dar es Salaam| ساڵ=١٩٩٧| ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221010015904/http://tzonline.org/pdf/Tanga.pdf| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ڕۆژھەڵاتەوە کەناراوێکی ھەیە لەگەڵ [[ئۆقیانووسی ھیند|زەریای ھیندی]]. بەپێی سەرژمێری نیشتمانی ساڵی ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتووانی ناوچەکە ٢٠٤٥٢٠٥ کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tanzania country profile|ناونیشان=http://www.clgf.org.uk/default/assets/File/Country_profiles/Tanzania.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210831184708/http://www.clgf.org.uk/default/assets/File/Country_profiles/Tanzania.pdf}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Tanga Region}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەرێمی تانگا]]</text>
      <sha1>ni26i95cz1tkenkxgl9g3sfm75j7i39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەواری تازە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219678</id>
    <revision>
      <id>1706211</id>
      <parentid>1647732</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8106" sha1="ik955w8ax64016yqeb10aebrrswjo2p" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەواری تازە
| ناوی_فەرمی	           =  '''{{lang-ar| هواري تازة }}&lt;br&gt;{{lang-en| Hawaritaza                          }}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.877017| 44.809399}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەواری تازە'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 35.877017| 44.809399 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای کۆیە|کۆیە]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ئاشتی]]   
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[شارەدێ]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= قایمقام
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=   ٣٩٧        
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ٠ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەواری تازە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ئاشتی]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{قەزای کۆیە}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:کۆیە]]</text>
      <sha1>ik955w8ax64016yqeb10aebrrswjo2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەواوانی خواروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220155</id>
    <revision>
      <id>1706219</id>
      <parentid>1647725</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8062" sha1="ivn299yd0laj3uepuipqt3qoumc0gc8" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەواوانی خواروو
| ناوی_فەرمی	           =  '''{{lang-ar| هواوان سفلی }}&lt;br&gt;{{lang-en| Hawawan Lower }}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.07111| 44.66327}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەواوانی خواروو'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.07111| 44.66327 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢   |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای کۆیە|کۆیە]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند)  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[شارەدێ]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= قایمقام
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=   ٥٦٤        
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٧٤ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەواوانی خواروو''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{قەزای کۆیە}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:کۆیە]]</text>
      <sha1>ivn299yd0laj3uepuipqt3qoumc0gc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەواوانی سەروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220156</id>
    <revision>
      <id>1706220</id>
      <parentid>1647724</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8056" sha1="5yebpuzr4opde8z5qw6t2boogb82dus" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەواوانی سەروو
| ناوی_فەرمی	           =  '''{{lang-ar| هواوان علیا }}&lt;br&gt;{{lang-en| Hawawan Upper }}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.08306| 44.67679}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەواوانی سەروو'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.08306| 44.67679 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢   |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای کۆیە|کۆیە]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند)  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[شارەدێ]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= قایمقام
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=   ٦٢٧        
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٣٩ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەواوانی سەروو''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{قەزای کۆیە}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:کۆیە]]</text>
      <sha1>5yebpuzr4opde8z5qw6t2boogb82dus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوڵی تیرۆرکردنی عیمران خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220308</id>
    <revision>
      <id>1706264</id>
      <parentid>1540376</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، پاکستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2776" sha1="qsq1dbxru87x5p66guri5ki6r2yl2r4" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Imran Ahmed Khan Niazi - UNGA (48784380531) (cropped).jpg|وێنۆک]]
لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢  [[عیمران خان]] سەرۆک وەزیرانی پێشووی پاکستان و سەرۆکی بزووتنەوەی ئینسافی پاکستان لە هەوڵیکی [[تیرۆرکردن]] ڕزگاری بوو کاتێک لە شاری وەزیری ئابادی پایتەختی [[پەنجاب]]، لە میانی ڕێپێوانێکی درێژخایەنی ناڕەزایەتی دژی [[حکومەت]]، تەقەی لێکرا. بکوژەکە هەر لە هەمان شوێن دەستگیکرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Imran Khan survives assassination attempt at PTI's long march|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/2384416/imran-khan-survives-assassination-attempt-at-ptis-long-march|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Former Prime Minister Imran Khan shot in lower leg in reported assassination attempt in Pakistan|ناونیشان=https://www.cnn.com/2022/11/03/asia/imran-khan-pakistan-rally-intl/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=CNN}}&lt;/ref&gt; چەکدارەکە چەند سەرکردەیەکی دیکەی بزووتنەوەکە بریندار دەکات ویەکێک لە لایەنگرانی عیمران خان دەکوژرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=One killed, 7 injured in attack on PTI's convoy in Wazirabad|ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1718659|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Peshimam|یەکەم=Gibran Naiyyar|دوایین٢=Shahzad|یەکەم٢=Asif|دوایین٣=Bukhari|یەکەم٣=Mubasher|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Ousted Pakistan PM Imran Khan shot in shin in what aides call assassination attempt|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/shots-fired-near-convoy-former-pakistan-pm-imran-khan-media-2022-11-03/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{Reflist}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|دەیەی ٢٠٢٠}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{پاکستان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>qsq1dbxru87x5p66guri5ki6r2yl2r4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزی بەرگری ئاسمانیی عێراق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221315</id>
    <revision>
      <id>1705962</id>
      <parentid>1705746</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]]</comment>
      <origin>1705962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7395" sha1="r2hfsxcsirqjp3o1aikkfrce2c4694s" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Iraqi Air Defence Command Emblem.svg|وێنۆک|ئاڵای لقی فەرماندەیی بەرگری ئاسمانی هێزە چەکدارەکانی عێراق.]]

'''هێزی بەرگری ئاسمانی عێراق''' یەکێکە لە دامەزراوەکانی [[عێراق]]، بەرپرسیارە لە [[هێرشی ئاسمانی]] جۆراوجۆر. تەنانەت پێش ئەوەی بە فەرمی پێکبهێنرێت، ڕۆڵێکی کاریگەری هەبوو لە پاراستنی ئاسمانی عێراقدا.&lt;ref&gt;[https://www.alsumaria.tv/news/123644/ بالصور.. استعراض الدفاع الجوي في الذكرى الـ22 لتأسيسه] أطلع علية بتاريخ [[9 مارس|9 آذار]] [[2016]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310014206/http://www.alsumaria.tv/news/123644/ |date=10 مارس 2016}}&lt;/ref&gt;
==کورتەیەک لە مێژوویەکی بەرگری ئاسمانی==
سەرهەڵدانی [[فڕۆکە]] و بەکارهێنانی بۆ مەبەستی سەربازی لە جەنگی جیهانی یەکەمدا بووە هۆی سەرهەڵدانی ئامرازەکانی بەرپەرچدانەوەی تۆپخانە و دەمانچەی دژە فڕۆکە و بەربەستی باڵۆن و چاودێری بینراو. بەکارهێنانی ئەو ئامرازانە لە جەنگی جیهانی یەکەم و لە قۆناغەکانی دواتردا ئاستی تاکتیکی تێنەپەڕاند، هێزی ئاسمانی بە خێرایی و کاریگەر گەشەی کرد لە ئەنجامی ئەو پێشکەوتنەی کە لە ئامرازەکانی [[هێرشی ئاسمانی]] مۆدێرن ڕوویدا، بۆیە مەیدانی ئامرازەکانی بەرگری ئاسمانی فراوانتر بوو و ئاستی تاکتیکی تێپەڕاند و بوو بە مەیدان بۆ هونەری ئۆپەراسیۆنەکان.&lt;ref&gt;[https://www.dsca.mil/press-media/major-arms-sales/iraq-integrated-air-defense-system Iraq – Integrated Air Defense System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914215713/http://www.dsca.mil/major-arms-sales/iraq-integrated-air-defense-system|date=14 سبتمبر 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.defenseindustrydaily.com/iraqs-new-integrated-air-defense-system-016046/ Iraq's New Integrated Air Defense System ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180104083705/https://www.defenseindustrydaily.com/iraqs-new-integrated-air-defense-system-016046/|date=04 يناير 2018}}&lt;/ref&gt;

لە هەلومەرجی شەڕی هاوچەرخدا، هێزی وێرانکەری چەکی هێرشی ئاسمانی تا ڕادەیەکی زۆر زیادی کردووە، هەروەها شێوازە تاکتیکییەکانی بەکارهێنانیان پەرەی سەندووە، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی بەرگری ئاسمانی بە یەکێک لە توخمە بنەڕەتییەکانی بەرگری لە هەر [[وڵات]]ێکدا هەژمار بکرێت، وەک چۆن نوێنەرایەتی ئەو قەڵغانە دەکات کە پارێزگاری لە چالاکییە گرنگەکانی [[دەوڵەت]] و هێزە چەکدارەکانی دەکات لە هەر هێرشێکی ئاسمانی دوژمنکارانە، بەزۆری بە پاراستنی ناوچە [[پیشەسازی]] و [[ئابووری]]یەکان، ناوەندە [[سیاسی]] و ئیدارییەکان، ئەو ناوچانەی کە هێزی وشکانی و ئاسمانی و دەریایی تێیدا چڕبوونەتەوە، ئەوانی تر ئامانجە گرنگەکان و ئامرازە سەربازییەکان لە مەیدانەکەدا لە کاتی پێشڕەوی و هێرشکردندا بۆ پاراستنیان لە هەڕەشە ئاسمانییەکان.

لە سەرەتای دامەزراندنی سوپای عێراقدا، چەکی دژە فڕۆکە گرنگییەکی ئەوتۆی نەبوو، بەو پێیەی هیچ هەڕەشەیەکی ئاسمانی نەبوو، هەروەها ڕۆڵی بەرگری ئاسمانی لەو سەردەمەدا بە ڕوونی دەرنەکەوت، وەک چۆن هێزی زەمینی ئەو سەردەمە پشتی پێدەبەست تفەنگ و دۆشکە لە فەوجەکانی پیادە و یەکەکانی تردا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی فڕۆکەکانی دوژمن. دوای دامەزراندنی سوپای عێراق دەستی کرد بە بیرکردنەوە لە کڕینی چەکی دژە فڕۆکە بە مەبەستی پاراستن لە فڕۆکەی دوژمن.

بەرگری ئاسمانی عێراق دوای هێرشی [[ئیسرائیل]] بۆ سەر ڕیاکتۆری ئەتۆمی “ڕیاکتۆری تەموز” لە ساڵی ١٩٨١ داڕێژرایەوە، تۆڕێک لە ڕادار و مووشەکی ڕووکار بۆ ئاسمان (SAM) و تۆپخانەی دژە فڕۆکە (AAA) دانرا، کە لە دەوری ستراتیژیک چڕکرابوونەوە و دامەزراوە پیشەسازییەکان لە شاری بەغدا. ناوەندی ئۆپەراسیۆنی بەرگری ئاسمانی نیشتمانی (ADOC) لە ناوەڕاستی [[بەغدا]]. بەرپرسیارە لە پاراستنی ئاسمانی عێراق لە هەر دەستدرێژییەکی دەرەکی.

تەنانەت دوای یەکەم [[شەڕی کەنداو]] لە ساڵی ١٩٩١، سوپای [[عێراق]] هێشتا خاوەنی کۆمەڵێک چەکی پێشکەوتووی بەرفراوانن کە بەهۆیانەوە دەتوانێت هێرش بکاتە سەر فڕۆکە مەدەنییەکان کە بەسەر ئاسمانی عێراقدا دەفڕن، ئەم چەکانە بریتین لە چەکی [[ڕووسیا]] و فڕۆکە جەنگییەکانی دروستکراوی [[فەرەنسا]] کە مووشەکی ئاسمانی بۆ ئاسمانی هەڵدەگرن، و سیستەمی مووشەکی ڕووسی بۆ ئاسمانی ڕووسیا. سیستەمی بەرگری ئاسمانی یەکگرتوو و ڕاداری ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە بەشێکی دروستکراوە.

دوای ٢٠٠٣ و هەڵوەشاندنەوەی سوپای عێراق، فەرماندەیی بەرگری ئاسمانی عێراق زیاتر وابەستەی سەرچاوە ڕۆژئاواییەکان بوو لەچاو ڕۆژهەڵات، بۆیە سیستەمی پێشکەوتووی ئەمریکی وەک هاوک و ئەڤەنجەر و ڕاداری پێشکەوتووی ئەمریکی لە [[ئەمریکا]]وە وەرگرت و ئەوانیش ڕزگاری بوو لە عەقیدەی [[سۆڤیەت]] و دەستی کرد بە بەکارهێنانی سیستەمی ڕادار و پەیوەندی و تەکنەلۆژیای مۆدێرن.&lt;ref name=&quot;iraqi devince&quot;&gt;[https://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/air-defence.htm Iraqi Air Defense - Introduction&lt;!-- عنوان مولد بالبوت --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702230714/http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/air-defence.htm|date=02 يوليو 2017}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}


{{تووڵی دەروازە|عێراق|فڕین|شەڕ|سیاسەت|دەیەی ١٩٩٠}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:جەنگ]]
[[پۆل:سەربازیی عێراق]]</text>
      <sha1>r2hfsxcsirqjp3o1aikkfrce2c4694s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارە دەرەکییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221990</id>
    <revision>
      <id>1706002</id>
      <parentid>1477287</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4643" sha1="cfyrpgfq60v3xuxeusrbczn0efkbm87" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Planet_HD_189733b.jpg|وێنۆک|337x337پیکسڵ| وێنەیەکی خەیاڵی ھەسارەیەکی دەرەکی]]
ھەسارەی دەرەوەی '''خۆر''' یان '''ھەسارەی ناخۆر''' [[ھەسارە|ھەسارەیەکە]] دەکەوێتە دەرەوەی [[کۆمەڵەی خۆر]] و بەدەوری [[ئەستێرە|ئەستێرەیەکدا]] دەسوڕێتەوە (جگە لە [[خۆر]]). یەکەم ناسینەوەی زانستیی ھەسارەیەکی دەرەکی لە ساڵی ١٩٨٨ ئەنجامدرا، بەڵام یەکەم پشتڕاستکردنەوە لە ساڵی ١٩٩٢ بوو. لەو کاتەوە و تا ١ی ئایاری ٢٠١٧، ژمارەی ئەو ھەسارەی دەرەوەی خۆر کە دەستنیشانکراون ٣٦٠٨ ھەسارە، کە ٢٧٠٢ ھەساریان لە ٦١٠ سیستەمی ھەسارەی جیاوازدا پشتڕاست کراوەتەوە&lt;ref name=&quot;Encyclopaedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Schneider|یەکەم=J.|سەردێڕ=Interactive Extra-solar Planets Catalog|ناونیشان=http://exoplanet.eu/catalog.php|وێبگە=[[The Extrasolar Planets Encyclopedia]]}}&lt;/ref&gt; و ئەم ژمارەیە ڕۆژ بەڕۆژ زیاد دەکات.&lt;ref name=&quot;Ferris, Timothy 2009&quot;&gt;Ferris, Timothy. 2009. &quot;Searching for New Earths - Distant worlds are being discovered. Is one of them like ours?&quot; National Geographic. 216 (6): 78.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://exoplanet.eu/catalog.php The Extrasolar Planets Encyclopaedia]&lt;/ref&gt; لێکۆڵینەوە لە ھەسارە دەرەکییەکان یەکێکە لە بابەتە نوێیەکان لە [[ئەستێرەناسی|بواری فەلەکناسیدا]] و دوو لقی گشتیی دۆزینەوە و تایبەتمەندکردنی ئەو جۆرە ھەسارەیانە لەخۆدەگرێت. یەکەم ھەسارەی دەرەوەی خۆر لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا دۆزرایەوە و لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە جگە لە دۆزینەوەکە، لێکۆڵینەوە لە تایبەتمەندییەکانی ئەم ھەسارانەش دەستی پێکردووە. چاودێریکردنی زەوی و بۆشایی ھەسارەکانی دەرەوەی خۆر کارێکی ئاسان نییە لەبەر دوو ھۆکاری سەرەکی. یەکەم: ھەسارەکان بە گشتی زۆر بچووکن بە بەراورد بە ئەستێرەکان و ھەسارە دەرەکییەکان زۆر دوور لە زەوییەوە ھەڵکەوتوون. شتێکی تر ئەوەیە کە ھەسارەکان و ئەستێرەی خانەخوێیان جیاوازییەکی زۆریان لە ڕووناکیدا ھەیە. بەپێی جۆری ئەستێرەکە و قەبارە و پلەی گەرمی ھەسارەکە، ئەستێرەکە دەتوانێت لە نزیکەی ھەزار بۆ ملیۆن جار لە ھەسارەکانی دەوروبەری گەورەتر بێت؛ بۆیە زۆر ئەستەمە ئەو ڕووناکییەی کە لە ھەسارەکەوە ڕەنگ دەداتەوە لە ڕووناکی لە ئەستێرەکە جیا بکرێتەوە. وەک لێکچونێک، چاودێریکردنی ھەسارەیەکی زەبەلاحی وەک موشتەری لە خولگەی نزیکترین ئەستێرەکانی خۆردا، وەک ئەوە وایە لە تاران بوەستیت و ھەوڵبدەیت چاودێری سەری مێروولەیەک بکەیت کە لە تەنیشت ڕووناکییەکی زۆر ڕووناکەوە لە [[دوورگەی کیش|دوورگەی کیشدا]] دەڕوات! سەرەڕای ھەموو ئەم سەختییانە، فەلەکناسەکان توانیویانە شێواز و ئامرازەکان بۆ ئاشکراکردن و لێکۆڵینەوە لە تایبەتمەندییەکانی ھەسارە دەرەکییەکان دابھێنن. تا ئێستا نزییکەی شەش شێوازی دۆزینەوە دۆزراونەتەوە، جگە لە یەکێک، لە باقی ھەسارەکەدا، بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|گەردوون|فیزیک|ژینناسی|زانست|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}}
{{پۆلی کۆمنز|Exoplanets}}

{{گەردوون-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}
{{ژینناسی-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەسارەکان]]
[[پۆل:تەنە ئاسمانییەکان]]
[[پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا]]
[[پۆل:چەمکەکان لە ئەستێرەناسی]]
[[پۆل:جۆرەکانی ھەسارە]]</text>
      <sha1>cfyrpgfq60v3xuxeusrbczn0efkbm87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارەی ٥١</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221991</id>
    <revision>
      <id>1706011</id>
      <parentid>1629052</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6196" sha1="q2g9p2jwkadofmf4zqw47yvjk9hmaox" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Planet51movieposter.jpg|وێنۆک]]
'''''ھەسارەی ٥١''''' ({{بە ئینگلیزی|Planet 51}}) ئەنیمەیشنێکی سێ ڕەھەندی [[فیلمی کۆمێدی|کۆمیدی]] و [[زانستی خەیاڵی]]یە لە دەرھێنانی جۆرج بلانکۆ و نووسینی جۆ ستیلمان. ئەکتەرە دەنگییەکانی بریتین لە [[دوەین جانسن|دوین جۆنسۆن]] و [[جێسیکا بیێل|جێسیکا بیل]] و جەستن لۆنگ و [[گاری ئۆڵدمن|گاری ئۆڵدمان]] و شۆن ویلیام سکۆت و جۆن کلیز. ئەنیمەیشنی فیلمەکە لەلایەن کۆمپانیاکانی ئیسپانی و بەریتانی و ئەمریکی و ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی ئیلیۆن لە مەدرید و فیلمی Handmaid Films بە ھاوبەشی بەرھەم ھێنرا.&lt;ref name=&quot;VarietyNewLine&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hopewell|یەکەم=John|سەردێڕ=New Line lands on ‘Planet 51′|ناونیشان=https://variety.com/2007/film/news/new-line-lands-on-planet-51-1117976579/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتادا فیلمەکە بۆ دابەشکردن بوو لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لەلایەن کۆمپانیای [[نیو لاین سینەما|نیولاین سینەما]]، بەڵام دواتر گواسترایەوە بۆ [[سۆنی پیکچەرز|کۆمپانیای سۆنی پیکچەرز]] پێش تەواو بوون. فرۆشرا.&lt;ref name=&quot;VarietySonyOrbit&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Siegel|یەکەم=Tatiana|دوایین٢=McNary|یەکەم٢=Dave|سەردێڕ=‘Planet 51′ heads into Sony +orbit|ناونیشان=https://variety.com/2008/film/news/planet-51-heads-into-sony-orbit-1117988625/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=Variety|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; ئەنیمەیشنی فیلمەکە کە لە سەرەتادا ناوی ''ھەسارەی یەک''&lt;ref name=&quot;TrailerAddict&quot;&gt;[http://www.traileraddict.com/content/new-line-cinema/planet51.jpg *&quot;Planet One Poster&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230429163625/https://www.traileraddict.com/content/new-line-cinema/planet51.jpg |date=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٣ }} from ''TrailerAddict'', 12 December 2007.&lt;/ref&gt; بووە و بە بوودجەی ٧٠ ملیۆن دۆلار تەواو بووە، بەمەش بووە گرانترین فیلم کە لە ساڵی ٢٠١٠ لە [[ئیسپانیا]] بەرھەم ھێنراوە.&lt;ref name=&quot;DeadlineSpanishLaw&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Adler|یەکەم=Tim|سەردێڕ=New Spanish Film Law Bad for Hollywood|ناونیشان=http://www.deadline.com/2010/04/new-spanish-film-law-bad-for-hollywood/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=Deadline|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; ''فیلمی ھەسارەی ٥١'' لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ لەلایەن [[تڕایستار پیکچەرز|کۆمپانیای تریستار پیکچەرزەوە]] بڵاوکرایەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کۆمیدیا|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئیسپانیا|کەنەدا|دەیەی ٢٠١٠|فیلم|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|کارتۆن}}
{{پۆلی کۆمنز|Planet 51}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]]
[[پۆل:فیلمە بەریتانییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیاکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئیسپانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە بەریتانییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جۆ ستیلمان]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئیسپانییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئیسپانیا بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ئەستێرەگەڕەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ڕۆبۆتەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]]</text>
      <sha1>q2g9p2jwkadofmf4zqw47yvjk9hmaox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارەی مەیموونەکان (فیلمی ٢٠٠١)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221992</id>
    <revision>
      <id>1706010</id>
      <parentid>1547733</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4426" sha1="rtzv800anvqtw4tt5dqt4sjglix52nm" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Planet of the Apes (2001) poster.jpg|وێنۆک]]
'''ھەسارەی مەیموونەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Planet of the Apes}}) فیلمێکی زانستی خەیاڵی ئەمریکییە و لە ساڵی ٢٠٠١ دروست کراوە. ئەم فیلمە لەسەر بنەمای ڕۆمانی ھەسارەی مەیموونەکانە لەلایەن &quot; [[پیەر بوول|پیێر بول]] &quot; و دووبارە دروستکردنەوەی فیلمی ''ھەسارەی مەیموونەکان'' لە ساڵی ١٩٦٨. دەرھێنەری فیلمەکە [[تیم بێرتن|تیم بێرتۆنە]] و ئەکتەرەکانی فیلمەکە بریتین لە [[مارک والبێرگ]] و تیم ڕۆت و [[ھێلینا بۆنھام کارتەر|ھێلێنا بۆنھام کارتەر]] و مایکل کلارک دانکان و [[پۆڵ جیاماتی|پۆڵ جیااماتی]] و ستێلا وارن. چیرۆکی فیلمەکە باس لە کەشتیوانێک دەکات بە ناوی &quot;لیۆ دەیڤدسۆن&quot; کە کەشتییەکەی لەسەر ھەسارەیەک کە مەیموونی زیرەک تێیدا نیشتەجێیە، دەکەوێتە خوارەوە. لەسەر ئەم ھەسارەیە مەیموونەکان وەک کۆیلە مامەڵە لەگەڵ مرۆڤ دەکەن، بەڵام لیۆ بە یارمەتی مەیموونێک بە ناوی &quot;ئێری&quot; دەست بە یاخیبوون دەکات.

ویلیام برۆیلز سیناریۆی فیلمەکەی نووسیوە و لۆڕێنس کۆنر و مارک ڕۆزنتاڵ سیناریۆکەیان نووسیوە. وێنەگرتنی فیلمەکە لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٠ تا نیسانی ٢٠٠١ ئەنجامدراوە. ''ھەسارەی مەیموونەکان'' لە کاتی بڵاوکردنەوەیدا بە ھەردوو پێداچوونەوەی ئەرێنی و نەرێنی پێشوازی لێکرا، بەڵام فرۆشیارێکی سەرکەوتوو بوو. زۆربەی ڕەخنەکان بەھۆی کۆتایی سەرلێشێواوی فیلمەکەوە بووە. ھەروەھا دیزاینەکانی ماکیاژەکانی ڕیک بەیکەر ستایشی کران. سەرەڕای سەرکەوتنی فرۆشی فیلمەکە، فیلمی [[فۆکسی سەدەی ٢٠ەم]] درێژەی فیلمەکەی نەکرد و لە ساڵی ٢٠١١ فیلمی ''[[ھەستانی ھەسارەی مەیموونەکان (فیلم)]]'' بە چیرۆکێکی نوێ بەرھەم ھێنا.

== سەرچاوەکان ==
{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|وێژە|ڕۆمانەکان|گیانلەبەران}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]]
[[پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس]]
[[پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە]]
[[پۆل:دووبارە دروستکردنەوەی فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠١]]
[[پۆل:فیلمە براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن ڕۆسبێری]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەشتکردن بە کات]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری سیدنی وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ھاوایی وێنەیان گیراوە]]</text>
      <sha1>rtzv800anvqtw4tt5dqt4sjglix52nm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221993</id>
    <revision>
      <id>1706311</id>
      <parentid>1540412</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2708" sha1="9dh6iqutw0rb3qeby1eyu3w94es153o" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Election_MG_3455.JPG|440x220px|وێنۆک|کەسێک لە خولی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی [[فەڕەنسا]] ساڵی ٢٠٠٧ دەنگی خۆی دەدات]]
'''ھەڵبژاردن''' بریتییە لە پرۆسەی فەرمی ھەڵبژاردنی کەسێک بۆ وەرگرتنی پۆستێکی فەرمی. گرنگە جیاوازی لە نێوان فۆرم و ناوەڕۆکی ھەڵبژاردنەکاندا بکرێت. لە ھەندێک حاڵەتدا فۆڕمی ھەڵبژاردنەکان ئامادەن، بەڵام ناوەڕۆکی ھەڵبژاردنەکان ئامادەنەبوون، وەک نەبوونی بژاردەیەکی ئازاد و ساختەنەکراو بۆ ھەڵبژاردنی لانیکەم دوو گۆڕاو (بەدیل)، زۆربەی وڵاتانی جیھان ھەڵبژاردن ئەنجام دەدەن، لانیکەم بە شێوەیەکی فەرمی، بەڵام لە زۆرێک لە ھەڵبژاردنەکاندا کێبڕکێیان نییە (بۆ نموونە ھەموو لایەنەکان (پارتەکان) بەشداریکردنیان قەدەغەیە جگە لە یەک پارت نەبێت).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=election|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/election-political-science|ڕێکەوتی سەردان=5 أیار / مایو 2013|بڵاوکەرەوە=Encyclopedia Britannica}}&lt;/ref&gt;

ھەڵبژاردن لە [[دیموکراسی|دیموکراسییە مۆدێرنەکاندا]] بەدوای خۆیدا دەھێنێت بۆ پڕکردنەوەی کوورسییەکانی [[پەرلەمان]] (نوێنەری دەسەڵاتی یاسادانان)، و ھەندێک جار لە دەسەڵاتی جێبەجێکردن (سەرۆکایەتی، سەرکردایەتی دەوڵەت [[حکوومەتی ناوچەیی|و دەسەڵاتی ناوخۆیی]]) و دەسەڵاتی دادوەری؛ و ئەم پرۆسەیە لە زۆر شوێنی [[کەرتی تایبەت]]دا بەکاردەھێنرێت، وەک کۆمپانیاکان (وەک ھەڵبژاردنی دەستەی بەڕێوەبەری لە کۆمپانیا پشکدارەکان لەلایەن خاوەن پشکەکانەوە) و ڕێکخراوە بازرگانییەکان لە یانەکان و کۆمەڵە خۆبەخشەکان.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Elections}}

{{فەلسەفە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان]]
[[پۆل:سیاسەت]]
[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان بەپێی وڵات]]</text>
      <sha1>9dh6iqutw0rb3qeby1eyu3w94es153o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵاتن (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225707</id>
    <revision>
      <id>1706289</id>
      <parentid>1542477</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2897" sha1="ib9sr77hd5l2ywh5aa1p26sv2v7w4dx" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:Getaway Poster.jpg|وێنۆک]]
'''ھەڵاتن''' ({{بە ئینگلیزی|getway}}) فیلمێکی ئەکشنی ترسناکی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٣ لە دەرھێنانی کۆرتنی سۆلۆمۆن و لە نووسینی کرایگ ماکسوێڵ پارکەر و شۆن فینێگان.  ئیتان ھۆک، سێلینا گۆمێز و جۆن وایت ئەکتەرە سەرەکییەکانی فیلمەکن، ئەم فیلمە لەلایەن براکانی وارنەرەوە دابەشکرا. چیرۆکی سەرەکی فیلمەکە باس لە شۆفێرێکی بەناوبانگی پێشبڕکێ دەکات کە ساڵانێک لەمەوبەر پێشبڕکێی وەستاندووە، بەڵام لە یەک شەودا زنجیرەیەک بانگەوازی گوماناوی مێشکی دەگرێت و ناچاری دەکات لە شوێن و بارودۆخی مەترسیداردا شۆفێری بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان= http://www.razzies.com/history/2013-worst-actress.asp | سەردێڕ = The 34th Annual RAZZIE® Award Nominees for 2013 |بڵاوکەرەوە= The Razzies  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140116133519/http://www.razzies.com/history/2013-worst-actress.asp | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|ھۆڵیوود|ئۆتۆمۆبیل}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣]]
[[پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە دزییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئۆتۆمبێل]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠١٣]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بولگاریا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]]
[[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]]</text>
      <sha1>ib9sr77hd5l2ywh5aa1p26sv2v7w4dx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706291</id>
      <parentid>1706289</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2947" sha1="joqq78pn9agfmlso2a43ok1dipnbx9l" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:Getaway Poster.jpg|وێنۆک]]
'''ھەڵاتن''' ({{بە ئینگلیزی|getway}}) فیلمێکی ئەکشنی ترسناکی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٣ لە دەرھێنانی کۆرتنی سۆلۆمۆن و لە نووسینی کرایگ ماکسوێڵ پارکەر و شۆن فینێگان.  ئیتان ھۆک، سێلینا گۆمێز و جۆن وایت ئەکتەرە سەرەکییەکانی فیلمەکن، ئەم فیلمە لەلایەن براکانی وارنەرەوە دابەشکرا. چیرۆکی سەرەکی فیلمەکە باس لە شۆفێرێکی بەناوبانگی پێشبڕکێ دەکات کە ساڵانێک لەمەوبەر پێشبڕکێی وەستاندووە، بەڵام لە یەک شەودا زنجیرەیەک بانگەوازی گوماناوی مێشکی دەگرێت و ناچاری دەکات لە شوێن و بارودۆخی مەترسیداردا شۆفێری بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان= http://www.razzies.com/history/2013-worst-actress.asp | سەردێڕ = The 34th Annual RAZZIE® Award Nominees for 2013 |بڵاوکەرەوە= The Razzies  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140116133519/http://www.razzies.com/history/2013-worst-actress.asp | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|ھۆڵیوود|ئۆتۆمۆبیل}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣]]
[[پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە دزییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئۆتۆمبێل]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠١٣]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بولگاریا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]]
[[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی سیلڤەر ریل]]</text>
      <sha1>joqq78pn9agfmlso2a43ok1dipnbx9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵی ڕادکلیف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226872</id>
    <revision>
      <id>1705845</id>
      <parentid>1540104</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە، پاکستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1746" sha1="3moy287dlxyqkea1ihz4k5teu4zubon" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Partition of India.PNG|وێنۆک|ھێڵی ڕادکلیف]]
'''ھێڵی ڕادکڵیف''' سنوورێکی نێوان [[ھیندستان]] و [[پاکستان|پاکستانە]] کە لە دوای [[دابەشکردنی ھیندستان|دابەشکاری ھیندستان]] بووە بە سنوورێکی نێودەوڵەتی نێوان ھەردوو وڵاتەکە. ناوی ھێڵەکە بە ناوی دیزاینەرەکەیەوە ناونراوە، سێر سیریل ڕادکلیف، کە وەک ھاوسەرۆکی دوو کۆمیسیۆنی سنووری بەرپرسیار لە دوو خاکەکە، بەرپرسیارێتی دابەشکردنی دادپەروەرانە لە ڕووبەری ١٧٥٬٠٠٠ میل چوارگۆشە (٤٥٠٬٠٠٠ کیلۆمەتر دووجا)ی پێدرا.&lt;ref name=&quot;Read, p. 482&quot;&gt;{{harvnb|Read &amp; Fisher, The Proudest Day|1998|p=482}}&lt;/ref&gt; کاتێک سنوورەکە جێبەجێ کرا، بە مەزەندە ١٢ ملیۆن کەس لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی دیکە کۆچیان کرد، گرژیی ئایینی لە بەنگال و پەنجاب دروست بوو، تەنانەت ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی ململانێی چەکداری لە نێوان گەلان.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ھیندستان|پاکستان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|مێژوو}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{ھیندستان-کۆلکە}}
{{پاکستان-کۆلکە}}

[[پۆل:جوگرافیای ھیندستان]]</text>
      <sha1>3moy287dlxyqkea1ihz4k5teu4zubon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوکردنی جومگەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228308</id>
    <revision>
      <id>1706254</id>
      <parentid>1483663</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7189" sha1="8crd9j01m6ceeeykld2jqujr1wjya5u" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Arthritic_hands_in_pain.jpg|220x440px|وێنۆک|کەسێک بەھۆی ئازارەوە دەستی مەساج دەکات]]
'''ھەوکردنی جومگەکان'''، کۆمەڵێک نەخۆشی و دۆخە کە کاریگەرییان لەسەر جومگەکانی لەش ھەیە و لەناویان دەبەن، نیشانەکانی بەگشتی بریتین لە ئازار و ڕەقبوونی جومگەکان، نیشانەکانی تری بریتین لە سووربوونەوە و گەرمی و ئاوسانی جومگەکان و کەمبوونەوەی مەودای جوڵە لە جومگەکانی تووشبوودا. ھەروەھا ئەندامەکانی تریش لە ھەندێک جۆری ھەوکردنی جومگەکاندا تووش دەبن. سەرھەڵدانی نەخۆشییەکە وردە وردە یان لەناکاو دەبێت.&lt;ref name=&quot;CDC2016Bas&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Arthritis Basics|ناونیشان=https://www.cdc.gov/arthritis/basics/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NIH2014Liv&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Living With Arthritis: Health Information Basics for You and Your Family|ناونیشان=http://www.niams.nih.gov/Health_Info/Arthritis/default.asp|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

زیاتر لە ١٠٠ جۆر ھەوکردنی جومگەکان ھەیە، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Eating well to fight arthritis: 200 easy recipes and practical tips to help reduce inflammation and ease symptoms|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٨١٥٦٤٠-٥-٠|oclc=٨٥٤٩٠٩٣٧٥}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ [[ئارترۆز|ھەوکردنی ئێسک و جومگەکان]] (نەخۆشییەکی تێکچوونی جومگەکانە) و [[باداریی جومگەکان| ھەوکردنی جومگەکانی ڕۆماتیزم]] دوو جۆری باون. بەزۆری ھەوکردنی ئێسک و جومگەکان لەگەڵ تەمەندا ڕوودەدات و کاریگەری لەسەر پەنجە و ئەژنۆ و شان دەبێت، ھەوکردنی جومگەکانی ڕۆماتیزم نەخۆشییەکی بەرگری خۆکارە و زۆرجار تووشی دەست و قاچ دەبێت. جۆرەکانی تری ھەوکردنی جومگەکان بریتین لە زگماکی، [[نەخۆشیی گورگەسوورە|لوپوس]]، ئازاری ڕیشاڵی ماسولکەیی، و ھەوکردنی جومگەی سپێتیک، ھەمووی جۆری نەخۆشی ڕۆماتیزمە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Traditional Chinese Medicine Formula in the Treatment of Osteoarthritis of Knees or Hips.|journal=Case Medical Research|doi=10.31525/ct1-nct04110847|issn=2643-4652}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ath2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Athanasiou|یەکەم=Kyriacos A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Bn_RBQAAQBAJ&amp;pg=PA105|سەردێڕ=Articular Cartilage|دوایین٢=Darling|یەکەم٢=Eric M.|دوایین٣=Hu|یەکەم٣=Jerry C.|دوایین٤=DuRaine|یەکەم٤=Grayson D.|دوایین٥=Reddi|یەکەم٥=A. Hari|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=CRC Press|ژپنک=٩٧٨١٤٣٩٨٥٣٢٥٢|پەڕە=١٠٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220150711/https://books.google.com/books?id=Bn_RBQAAQBAJ&amp;pg=PA105|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

چارەسەرکردن لەوانەیە بریتی بێت لە پشوودانی جومگەکە و بەکارھێنانی گەرمی و سەرما بەدوای یەک. ھەروەھا ڕەنگە دابەزاندنی کێش و وەرزشکردن یارمەتیدەر بێت. دەرمانە پێشنیار کراوەکان بەندە بە جۆری ھەوکردنی جومگەکان، و دەرمانی ئازارشکێن وەک ئیبوپڕۆفین و پاراسیتامۆڵ (ئەسیتامینۆفین) لەخۆدەگرن. گۆڕینی جومگەکان لە ھەندێک دۆخدا بەسوود دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Higher-than-recommended doses of antipsychotic medications may not benefit people with schizophrenia and may increase side effects|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1037/e603782007-025|doi=10.1037/e603782007-025|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ortho2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Arthritis: An Overview|ناونیشان=http://orthoinfo.aaos.org/topic.cfm?topic=A00208|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160919140737/http://orthoinfo.aaos.org/topic.cfm?topic=A00208|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ھەوکردنی ئێسک و جومگە زیاتر لە ٣.٨٪ی تاکەکان تووشی دەبێت، لەکاتێکدا ھەوکردنی [[باداریی جومگەکان|جومگەی ڕۆماتیزم]] نزیکەی ٠.٢٤٪ تووشی دەبێت. نەخۆشی زراو نزیکەی ١-٢٪ی دانیشتوانی ڕۆژئاوا لە ھەندێک کاتدا لە ژیانیاندا تووشی دەبێت. نزیکەی ١٥٪ی خەڵکی ئوسترالیا تووشی ھەوکردنی جومگەکان بوون، لەکاتێکدا لە ئەمریکا ڕێژەی ئەو کەسانەی کە ھەندێک جۆری ھەوکردنی جومگەکانیان ھەیە زیاترە لە ٢٠٪. بەگشتی نەخۆشییەکە لەگەڵ تەمەندا زیاتر بڵاودەبێتەوە. ھەوکردنی جومگەکان ھۆکارێکی باوی ئامادەنەبوونە لە کار و دەبێتە ھۆی کەمبوونەوەی جۆری ژیان. ئەم زاراوەیە لە arthr- (بە واتای &quot;جومگە&quot;) و -itis (بە واتای &quot;ھەوکردن&quot;) وەرگیراوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mYicAQAAQBAJ&amp;pg=PA35|سەردێڕ=Paperback Oxford English Dictionary|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford|ژپنک=٩٧٨٠١٩٩٦٤٠٩٤٢|پەڕە=٣٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220150636/https://books.google.com/books?id=mYicAQAAQBAJ&amp;pg=PA35|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leonard|یەکەم=Peggy C.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_h2KCwAAQBAJ&amp;pg=PA160|سەردێڕ=Quick &amp; Easy Medical Terminology - E-Book|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٩٧٨٠٣٢٣٣٧٠٦٤٦|پەڕە=١٦٠}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Arthritis}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەوکردنەکان]]</text>
      <sha1>8crd9j01m6ceeeykld2jqujr1wjya5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێمەکانی نیوزیلاند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229122</id>
    <revision>
      <id>1705981</id>
      <parentid>1540184</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2453" sha1="tbsqzd2vrayvhiuphiwcfv78x1n0f3u" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Regions of NZ Numbered.svg|وێنۆک|ھەرێمەکانی نیوزیلاند|140px]]
'''ھەرێمەکانی نیووزیلاند''' ({{بە ئینگلیزی|Regions of New Zealand}}) بۆ مەبەستی حکوومەتی ناوخۆیی. یازدەیان لەلایەن ئەنجومەنی ھەرێمەکانەوە بەڕێوەدەبرێن (پلەی سەرەوەی حکوومەتی ناوخۆیی)، پێنجیان لەلایەن دەسەڵاتە یەکگرتووەکانەوە بەڕێوەدەبرێن، کە دەسەڵاتی خاکین (پلەی دووەمی حکوومەتی ناوخۆیی) کە ئەرکەکانی ئەنجومەنی ھەرێمەکانیش ئەنجامدەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/info-about-2013-census-data/2013-census-definitions-forms/definitions/u.aspx |سەردێڕ=2013 Census definitions and forms: U |بڵاوکەرەوە=Statistics New Zealand |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.localcouncils.govt.nz/lgip.nsf/wpgurl/Resources-Glossary-Index |سەردێڕ=Glossary |ئیش= localcouncils.govt.nz |بڵاوکەرەوە=Department of Internal Affairs |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; ئەنجومەنی دوورگەکانی چاتام ھەرێم نییە بەڵکو ھاوشێوەی دەسەڵاتێکی یەکگرتووە، کە بەپێی یاساکانی خۆی ڕێگەپێدراوە.&lt;ref&gt;[http://gpacts.knowledge-basket.co.nz/gpacts/public/text/1995/an/041.html Chatham Islands Council Act 1995] {{webarchive|url=https://archive.today/20120712233630/http://gpacts.knowledge-basket.co.nz/gpacts/public/text/1995/an/041.html |date=12 July 2012 }}, Parliament of New Zealand, 1995, Statute No 041, Commenced: 1 November 1995, retrieved 4 February 2008.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|نیوزیلاند|سیاسەت|جوگرافیا|مێژوو|ئۆقیانووسیا }}
{{پۆلی کۆمنز|Regions of New Zealand}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:دابەشکارییەکانی وڵاتانی ئۆقیانووسیا]]
[[پۆل:دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئاستی یەکەمی وڵاتان]]</text>
      <sha1>tbsqzd2vrayvhiuphiwcfv78x1n0f3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھیسپانی و ئەمریکییە لاتینییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230069</id>
    <revision>
      <id>1705818</id>
      <parentid>1705382</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12322" sha1="dsbqlxgpc9qkuvrldfqvy8vq8nqngic" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Hispanic and Latino Americans by county.png|وێنۆک]]
'''ھیسپانی و ئەمریکییە لاتینییەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Hispanic and Latino Americans}}) گرووپێکی نەتەوەیی- زمانەوانی ئەمریکییە کە ڕەگ و ڕیشەی دیمۆگرافییان دەگەڕێتەوە بۆ وڵاتانی ئەمریکای لاتین و ئیسپانیا. بە شێوەیەکی فراوانتر، ئەم گرووپە ھەموو ئەو کەسانە لە ئەمریکا دەگرێتەوە کە خۆیان وەک یان بە تەواوی یان بەشێکی ھیسپانی یان لاتینی دەناسێنن.&lt;ref name=&quot;FragaGarcia2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Luis Fraga|نووسەر٢=John A. Garcia| سەردێڕ=Latino Lives in America: Making It Home| ناونیشان=http://books.google.com/books?id=XaNluPNVEQcC&amp;pg=PA145| ساڵ=٢٠١٠| بڵاوکەرەوە=Temple University Press| ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩٩-٠٠٥٠-٥| پەڕە=١٤٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fisher1996&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| نووسەر=Nancy L. Fisher| سەردێڕ=Cultural and Ethnic Diversity: A Guide for Genetics Professionals| ناونیشان=http://books.google.com/books?id=mqXlA7e4VN8C&amp;pg=PA19| ساڵ=١٩٩٦| بڵاوکەرەوە=Johns Hopkins University Press| ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٥٣٤٦-٣| پەڕە=١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HoldenVillars2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Robert H. Holden|نووسەر٢=Rina Villars| سەردێڕ=Contemporary Latin America: 1970 to the Present| ناونیشان=http://books.google.com/books?id=2oShLUAPTYQC&amp;pg=PA18| ساڵ=٢٠١٢| بڵاوکەرەوە=John Wiley &amp; Sons| ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٢٧٤٨٧-٣| پەڕە=١٨}}&lt;/ref&gt; ئیسپانییەکان لە ساڵی ٢٠١١دا ١٦٫٧٪ی دانیشتووانی ئەمریکایان پێکھێناوە و ٥٢ ملیۆن کەسیان ھەبووە. ڕێژەی گەشەکردنیان لە ساڵی ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٧ ٢٨٫٧٪ بووە - سێ ھێندەی ڕێژەی گەشەی کۆی دانیشتووانی وڵاتەکە. لە ئەمریکا ٤١ ملیۆن کەس بە زمانی ئیسپانی قسە دەکەن. بەپێی ئامارەکان ١٣٪ی کۆی دانیشتووانی ئەم وڵاتەیە. دوازدە ملیۆن کەس لەم وڵاتەدا بە ھەردوو زمانی ئینگلیزی و ئیسپانی قسە دەکەن.&lt;ref name=&quot;fhwa.dot.gov&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fhwa.dot.gov/hep/49cfr26.htm |سەردێڕ=49 CFR Part 26 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |وتەگێڕانەوە=&quot;'Hispanic Americans,' which includes persons of [[مکزیکی آمریکایی|Mexican American]]-, [[Puerto Rican people|Puerto Rican]]-, [[Cuban American|Cuban]], [[Dominican American|Dominican]]-, Central or South American, or other Spanish, culture or origin, regardless of race;&quot; |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121123005750/http://www.fhwa.dot.gov/hep/49cfr26.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SBA 8005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sbaonline.sba.gov/sops/8005/sop8005-3.pdf |سەردێڕ=US Small Business Administration 8(a) Program Standard Operating Procedure |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|وتەگێڕانەوە=&quot;SBA has defined 'Hispanic American' as an individual whose ancestry and culture are rooted in South America, Central America, Mexico, Cuba, the Dominican Republic, Puerto Rico, or the Iberian Peninsula, including Spain and Portugal.&quot; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060925005103/http://www.sbaonline.sba.gov/sops/8005/sop8005-3.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925005103/http://www.sbaonline.sba.gov/sops/8005/sop8005-3.pdf |date=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=c2010def&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-02.pdf |سەردێڕ=Overview of Race and Hispanic Origin: 2010 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١١|یەکەم١=Karen R. |دوایین١=Humes |یەکەم٢=Nicholas A. |دوایین٢=Jones |یەکەم٣=Roberto R. |دوایین٣=Ramirez |بڵاوکەرەوە=U.S. Census Bureau |format=PDF |وتەگێڕانەوە=&quot;Hispanic or Latino&quot; refers to a person of Cuban, Mexican, Puerto Rican, South or Central American, or other Spanish or Portuguese culture or origin regardless of race.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=hlorigin&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://factfinder.census.gov/home/en/epss/glossary_h.html#hispanic_or_latino_origin |سەردێڕ=American FactFinder Help: Hispanic or Latino origin |بڵاوکەرەوە=[[اداره آمار آمریکا|United States Census Bureau]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|وتەگێڕانەوە=For Census 2000, American Community Survey: People who identify with the terms &quot;Hispanic&quot; or &quot;Latino&quot; are those who classify themselves in one of the specific Hispanic or Latino categories listed on the Census 2000 or ACS questionnaire - &quot;Mexican,&quot; &quot;Puerto Rican,&quot; or &quot;Cuban&quot; - as well as those who indicate that they are &quot;other Spanish, Hispanic, or Latino.&quot; The countries or people who are in the Hispanic or Latino American groups in the Census Bureau's reports are the following: Spain, Mexico, Puerto Rico, Cuba, Brazil, Dominican Republic, Costa Rica, Guatemala, Honduras, Nicaragua, Panama, El Salvador, Argentina, Bolivian, Chile, Colombia, Ecuador, Paraguay, Peru, Uruguay, Venezuela. Origin can be viewed as the heritage, nationality group, lineage, or country of birth of the person or the person's parents or ancestors before their arrival in the United States. People who identify their origin as Spanish, Hispanic, or Latino may be of any &quot;race&quot;. 1990 Census of Population and Housing: A self-designated classification for people whose origins are from Spain, the Spanish speaking countries of Central or South America, the Caribbean, or those identifying themselves generally as Spanish, Spanish-American, etc. Origin can be viewed as ancestry, nationality, or country of birth of the person or person's parents or ancestors prior to their arrival in the United States. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121212055036/http://factfinder.census.gov/home/en/epss/glossary_h.html#hispanic_or_latino_origin |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20010305235951/http://factfinder.census.gov/home/en/epss/glossary_h.html#hispanic_or_latino_origin |date= ٥ی ئازاری ٢٠٠١ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=omb&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.whitehouse.gov/omb/fedreg/1997standards.html| سەردێڕ=Revisions to the Standards for the Classification of Federal Data on Race and Ethnicity. Federal Register Notice October 30, 1997| ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٢| نووسەر=Office of Management and Budget| ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٠٤| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040208185224/http://www.whitehouse.gov/omb/fedreg/1997standards.html| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=overview&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.census.gov/prod/2001pubs/cenbr01-1.pdf |سەردێڕ=Overview of Race and Hispanic Origin: 2000 |دوایین=Grieco |یەکەم=Elizabeth M. |نووسەر٢=Rachel C. Cassidy |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٠٨|format=[[پی‌دی‌اف|Portable Document Format]] |بڵاوکەرەوە=United States Census Bureau}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=hlspec&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-geo_id=01000US&amp;-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=true&amp;-mt_name=ACS_2009_1YR_G2000_B03001&amp;-format=&amp;-CONTEXT=dt |سەردێڕ=B03001. Hispanic or Latino origin by specific origin |ئیش=2009 American Community Survey 1-Year Estimates |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=U.S. Census Bureau |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20200212034931/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-geo_id=01000US&amp;-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=true&amp;-mt_name=ACS_2009_1YR_G2000_B03001&amp;-format=&amp;-CONTEXT=dt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212034931/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-geo_id=01000US&amp;-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=true&amp;-mt_name=ACS_2009_1YR_G2000_B03001&amp;-format=&amp;-CONTEXT=dt |date=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html |سەردێڕ=CIA – The World Factbook – Field Listing :: Ethnic groups |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181116044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەم شێوەیە ئەمریکا دووەم وڵاتە کە زۆرترین ژمارەی زمانی ئیسپانی قسەکەری ھەیە و لە پێش ئیسپانیاوە کەوتووە.&lt;ref name=&quot;census.gov&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/population/cb12-90.html|سەردێڕ=Most Children Younger Than Age 1 are Minorities, Census Bureau Reports - Population - Newsroom - U.S. Census Bureau|نووسەر=US Census Bureau Public Information Office|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٩٠ەوە ژمارەی ئەو کەسانەی کە زمانی ئیسپانی قسە دەکەن لە ئەمریکا زیاتر لە دوو ھێندە زیادی کردووە. ئەگەر ئەم ڕەوتە بەردەوام بێت، تەنانەت ژمارەی ئەو کەسانەی کە بە ئیسپانی قسە دەکەن لە ئەمریکادا لە ژمارەی مەکسیک زیاتر دەبێت. تەنانەت لە نێو خەڵکی نا لاتینیشدا، زمانی ئیسپانی بەناوبانگترین زمانی دووەمە لە ئەمریکا.&lt;ref name=&quot;United States Census Bureau&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-geo_id=01000US&amp;-ds_name=PEP_2007_EST&amp;-redoLog=true&amp;-mt_name=PEP_2007_EST_G2007_T001&amp;-format=&amp;-CONTEXT=dt |سەردێڕ=T1. Population Estimates &lt;nowiki&gt;[10]&lt;/nowiki&gt;; Data Set: 2007 Population Estimates |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[اداره آمار آمریکا|United States Census Bureau]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20200212040243/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-geo_id=01000US&amp;-ds_name=PEP_2007_EST&amp;-redoLog=true&amp;-mt_name=PEP_2007_EST_G2007_T001&amp;-format=&amp;-CONTEXT=dt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212040243/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-geo_id=01000US&amp;-ds_name=PEP_2007_EST&amp;-redoLog=true&amp;-mt_name=PEP_2007_EST_G2007_T001&amp;-format=&amp;-CONTEXT=dt |date=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زمان|جوگرافیا|ئیسپانیا|مێژوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Hispanic and Latino Americans}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{زمان-کۆلکە}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}</text>
      <sha1>dsbqlxgpc9qkuvrldfqvy8vq8nqngic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەژاران (ڕۆمان)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230437</id>
    <revision>
      <id>1706282</id>
      <parentid>1548265</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5424" sha1="0725qohyl7r1hq302cl62sfmq6z0lj0" xml:space="preserve">{{Short description|Novel by Fyodor Dostoyevsky}}
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{infobox book | &lt;!-- See [[Wikipedia:WikiProject Novels]] or [[Wikipedia:WikiProject Books]] --&gt;
| name          = ھەژاران
| title_orig    = {{lang|ru|Бедные люди-خەڵکی ھەژار}} (tr. Bednye lyudi)
| translator    = [[لینا میلمان]]
| image         = [[پەڕگە:Poor_Folk-1.png|220x440px|وێنۆک]]
| caption       = ڕۆمانی ھەژاران
| author        = [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]]
| illustrator   =
| cover_artist  =
| country       = [[ڕووسیا]]
| language      = [[ڕووسی]]
| series        =
| genre         = [[ڕۆمانێکی نامەنووسی]]
| publisher     =
| release_date  = ١٨٤٦
| english_release_date = ١٨٩٤
| media_type    = چاپ (بەرگی ڕەق و کاغەز)
| pages         =
| dewey         = ٨٩١٫٧٣/٣
| congress      = PG3328
| oclc          = ٢٠٤١٤٦٦
| preceded_by   =
| followed_by   =
}}
'''ھەژاران''' (بە [[ڕووسی]]: Бедные люди) ھەندێک جار بە '''بەدبەختان''' یان '''داماوان''' وەرگێڕدراوە، یەکەم ڕۆمانی [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکییە]]، کە لە ماوەی نۆ مانگدا لەنێوان ساڵانی ١٨٤٤ بۆ ١٨٤٥ نووسیوویەتی. دۆستۆیەڤسکی بەھۆی ئەو ژیانە لە سەختی دارایی دا کە بەھۆی ئالوودەبوونی بە [[قومار]]ەوە تووشی بوو. ھەرچەندە چەند ڕۆمانێکی بیانی وەرگێڕابوو، بەڵام سەرکەوتنێکی ئەوتۆی بۆ بەدەست نەھێنا و لە ھەوڵێکدا بۆ کۆکردنەوەی پارە بڕیاریدا خۆی ڕۆمانێک بنووسێت.

چیرۆکەکە لە بەرھەمەکانی [[نیکۆڵای گۆگۆڵ|گۆگۆڵ]] و [[ئەلێکساندر پووشکین|پوشکین]] و کەرەمەزین وەرگیراوە، بێجگە لە ڕۆمانی ئینگلیزی و فەڕەنسی، و لە شێوەی نامە لەنێوان ھەردوو کارەکتەری سەرەکی ماکار دیڤوشکین و ڤارڤارا دۆبرۆسێلۆڤا کە بە ئامۆزای ھەژارن ناسراون. ڕۆمانەکە ژیانی ھەژاران و پەیوەندییەکانیان لەگەڵ دەوڵەمەندەکان و ھەژاری بەگشتی دەخاتەڕوو، کە ھەموو ئەمانە تەوەری ھاوبەشن لە سروشتیگەرایی وێژەییدا. ھاوڕێیەتی نێوانیان گەشە دەکات تا دۆبرۆسێلۆڤا حەزی لە ئەدەبیات لەدەست دەدات، پاشان بەردەوام دەبێت لە پەیوەندی لەگەڵ دێڤوشکین دوای ئەوەی بێوەژنێکی دەوڵەمەند بە ناوی کاک بایکۆڤ پێشنیاری ھاوسەرگیری بۆ دەکات. دێڤوشکین نموونەی ئەو نووسەرەیە کە لە زۆرێک لە بەرھەمەکانی وێژەیی سروشتیی ئەو سەردەمەدا دەبینرێت، و تایبەتمەندییە ھەستیارەکانی خۆی پاراستووە. لەکاتێکدا دۆبرۆسێلۆڤا دەستبەرداری ھونەر دەبێت، بەڵام دیڤوشکین ناتوانێت بەبێ وێژە بژی.

ڕەخنەگرانی ھاوچەرخ ستایشی ڕۆمانەکەیان کردووە بەھۆی بابەتەکانی مرۆڤدۆستانەوە. لەو شوێنەی کە ڤیساریۆن بێلینسکی لەبارەیەوە وتی کە یەکەم “ ڕۆمانی کۆمەڵایەتی ” لە ڕووسیا و ئەلێکساندەر ھێرزن بە «کارێکی گەورەی سۆسیالیستی» ناوی برد و ڕەخنەگرانی دیکەش بەگاڵتەجاڕییەوە. ڕۆمانەکە لە ڕوانگەی جیاواز و گێڕەرەوەی جیاواز و بۆچوونی ئاڵۆز بەکاردەھێنێت. سەرەتا دۆستۆیەڤسکی ڕۆمانەکەی پێشکەش بە گۆڤاری «بیرەوەرییەکانی وڵات»ی لیبڕاڵی کرد، ڕۆمانەکە لە بەرگی «کۆمەڵەی سانت پترسبۆرگ» لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٨٤٦دا بڵاوکرایەوە، سەرکەوتنی گەورەی لەسەر ئاستی نیشتمانی بەدەستھێنا. بەشێکی لەلایەن ویلھێلم وۆڵفسۆنەوە وەرگێڕدراوە بۆ سەر زمانی ئەڵمانی، و لە ساڵی ١٨٤٦/١٨٤٧ لە گۆڤارێکدا بڵاوکراوەتەوە. {{Sfn|Meier-Gräfe|1988}} یەکەم وەرگێڕانی ئینگلیزی لەلایەن لینا میلمان لە ساڵی ١٨٩٤ ئەنجامدرا، لەگەڵ پێشەکییەک لەلایەن جۆرج مۆرەوە، و وێنەی بەرگەکەی لەلایەن ئۆبری بێردسلییەوە بووە{{Sfn|Kaye|1999}} و بڵاوکرایەوە لەلایەن ماتیۆس و لەین لە لەندەن. {{Sfn|Bloshteyn|2007}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تووڵی دەروازە|ڕۆمانەکان|کتێب|ڕووسیا|وێژە}}
{{پۆلی کۆمنز|Poor Folk}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{کتێب-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{ڕووسیا-کۆلکە}}</text>
      <sha1>0725qohyl7r1hq302cl62sfmq6z0lj0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706292</id>
      <parentid>1706282</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5492" sha1="bpio24rwbkyr05q7ny46cf8rna6fp49" xml:space="preserve">{{Short description|Novel by Fyodor Dostoyevsky}}
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{infobox book | &lt;!-- See [[Wikipedia:WikiProject Novels]] or [[Wikipedia:WikiProject Books]] --&gt;
| name          = ھەژاران
| title_orig    = {{lang|ru|Бедные люди-خەڵکی ھەژار}} (tr. Bednye lyudi)
| translator    = [[لینا میلمان]]
| image         = [[پەڕگە:Poor_Folk-1.png|220x440px|وێنۆک]]
| caption       = ڕۆمانی ھەژاران
| author        = [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]]
| illustrator   =
| cover_artist  =
| country       = [[ڕووسیا]]
| language      = [[ڕووسی]]
| series        =
| genre         = [[ڕۆمانێکی نامەنووسی]]
| publisher     =
| release_date  = ١٨٤٦
| english_release_date = ١٨٩٤
| media_type    = چاپ (بەرگی ڕەق و کاغەز)
| pages         =
| dewey         = ٨٩١٫٧٣/٣
| congress      = PG3328
| oclc          = ٢٠٤١٤٦٦
| preceded_by   =
| followed_by   =
}}
'''ھەژاران''' (بە [[ڕووسی]]: Бедные люди) ھەندێک جار بە '''بەدبەختان''' یان '''داماوان''' وەرگێڕدراوە، یەکەم ڕۆمانی [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکییە]]، کە لە ماوەی نۆ مانگدا لەنێوان ساڵانی ١٨٤٤ بۆ ١٨٤٥ نووسیوویەتی. دۆستۆیەڤسکی بەھۆی ئەو ژیانە لە سەختی دارایی دا کە بەھۆی ئالوودەبوونی بە [[قومار]]ەوە تووشی بوو. ھەرچەندە چەند ڕۆمانێکی بیانی وەرگێڕابوو، بەڵام سەرکەوتنێکی ئەوتۆی بۆ بەدەست نەھێنا و لە ھەوڵێکدا بۆ کۆکردنەوەی پارە بڕیاریدا خۆی ڕۆمانێک بنووسێت.

چیرۆکەکە لە بەرھەمەکانی [[نیکۆڵای گۆگۆڵ|گۆگۆڵ]] و [[ئەلێکساندر پووشکین|پوشکین]] و کەرەمەزین وەرگیراوە، بێجگە لە ڕۆمانی ئینگلیزی و فەڕەنسی، و لە شێوەی نامە لەنێوان ھەردوو کارەکتەری سەرەکی ماکار دیڤوشکین و ڤارڤارا دۆبرۆسێلۆڤا کە بە ئامۆزای ھەژارن ناسراون. ڕۆمانەکە ژیانی ھەژاران و پەیوەندییەکانیان لەگەڵ دەوڵەمەندەکان و ھەژاری بەگشتی دەخاتەڕوو، کە ھەموو ئەمانە تەوەری ھاوبەشن لە سروشتیگەرایی وێژەییدا. ھاوڕێیەتی نێوانیان گەشە دەکات تا دۆبرۆسێلۆڤا حەزی لە ئەدەبیات لەدەست دەدات، پاشان بەردەوام دەبێت لە پەیوەندی لەگەڵ دێڤوشکین دوای ئەوەی بێوەژنێکی دەوڵەمەند بە ناوی کاک بایکۆڤ پێشنیاری ھاوسەرگیری بۆ دەکات. دێڤوشکین نموونەی ئەو نووسەرەیە کە لە زۆرێک لە بەرھەمەکانی وێژەیی سروشتیی ئەو سەردەمەدا دەبینرێت، و تایبەتمەندییە ھەستیارەکانی خۆی پاراستووە. لەکاتێکدا دۆبرۆسێلۆڤا دەستبەرداری ھونەر دەبێت، بەڵام دیڤوشکین ناتوانێت بەبێ وێژە بژی.

ڕەخنەگرانی ھاوچەرخ ستایشی ڕۆمانەکەیان کردووە بەھۆی بابەتەکانی مرۆڤدۆستانەوە. لەو شوێنەی کە ڤیساریۆن بێلینسکی لەبارەیەوە وتی کە یەکەم “ ڕۆمانی کۆمەڵایەتی ” لە ڕووسیا و ئەلێکساندەر ھێرزن بە «کارێکی گەورەی سۆسیالیستی» ناوی برد و ڕەخنەگرانی دیکەش بەگاڵتەجاڕییەوە. ڕۆمانەکە لە ڕوانگەی جیاواز و گێڕەرەوەی جیاواز و بۆچوونی ئاڵۆز بەکاردەھێنێت. سەرەتا دۆستۆیەڤسکی ڕۆمانەکەی پێشکەش بە گۆڤاری «بیرەوەرییەکانی وڵات»ی لیبڕاڵی کرد، ڕۆمانەکە لە بەرگی «کۆمەڵەی سانت پترسبۆرگ» لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٨٤٦دا بڵاوکرایەوە، سەرکەوتنی گەورەی لەسەر ئاستی نیشتمانی بەدەستھێنا. بەشێکی لەلایەن ویلھێلم وۆڵفسۆنەوە وەرگێڕدراوە بۆ سەر زمانی ئەڵمانی، و لە ساڵی ١٨٤٦/١٨٤٧ لە گۆڤارێکدا بڵاوکراوەتەوە. {{Sfn|Meier-Gräfe|1988}} یەکەم وەرگێڕانی ئینگلیزی لەلایەن لینا میلمان لە ساڵی ١٨٩٤ ئەنجامدرا، لەگەڵ پێشەکییەک لەلایەن جۆرج مۆرەوە، و وێنەی بەرگەکەی لەلایەن ئۆبری بێردسلییەوە بووە{{Sfn|Kaye|1999}} و بڵاوکرایەوە لەلایەن ماتیۆس و لەین لە لەندەن. {{Sfn|Bloshteyn|2007}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تووڵی دەروازە|ڕۆمانەکان|کتێب|ڕووسیا|وێژە}}
{{پۆلی کۆمنز|Poor Folk}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{کتێب-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{ڕووسیا-کۆلکە}}
[[پۆل:ڕۆمانەکانی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]]</text>
      <sha1>bpio24rwbkyr05q7ny46cf8rna6fp49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێمای نەتەوەیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>231122</id>
    <revision>
      <id>1706067</id>
      <parentid>1705755</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1817" sha1="9y99pnf63rl6ducq6s9lcnohccjvi5b" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Coat_of_Arms_of_The_City_of_London.svg|220x440px|وێنۆک|ھێمای شاری [[لەندەن]]]]
'''ھێمای نەتەوەیی''' یان '''درووشمی نەتەوەیی''' ڕستەیەکە کە وڵات بۆ ڕەنگدانەوەی ئاڕاستەی گشتی کۆمەڵگا دای ڕشتووە، ھەروەھا باس لەو پاڵنەرە گشتییە دەکات کە سیستەمی [[میری]] یان مەبەستەکانی گرووپی دەسەڵاتدار دەباتە پێشەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tayport - Coat of arms (crest) of Tayport|ناونیشان=http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Tayport}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Somerset - Coat of arms (crest) of Somerset|ناونیشان=http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Somerset}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=South Cambridgeshire|ناونیشان=https://www.rsnonline.org.uk/performance-profiling/south-cambridgeshire|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Rural Services Network|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180219210657/http://www.rsnonline.org.uk/performance-profiling/south-cambridgeshire|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; درووشم بە زۆری بە [[زمانی فەرمی]] دەنووسرێت، بەڵام ڕەنگە بە زمانەکانی دیکەش بنووسرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|وڵاتەکان|مێژوو|کۆمەڵگا|سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Mottos}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:بنەمای ئەخلاقی]]
[[پۆل:مەبەست]]</text>
      <sha1>9y99pnf63rl6ducq6s9lcnohccjvi5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرزەکار (ڕۆمان)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234951</id>
    <revision>
      <id>1705906</id>
      <parentid>1540142</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2445" sha1="9aa9fbscbl1ei6zwqv23pjc3eoqw132" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name          = ھەرزەکار
| title_orig    = ھەرزەکار–Подростокъ 
| translator    =
| image         = Teenager first edition.jpg
| caption       = یەکەم چاپی ڕووسی 
| author        = [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]]
| illustrator   =
| cover_artist  =
| country       = [[ڕووسیا]]
| language      = [[ڕووسی]]
| series        =
| genre         = [[ڕۆمانی فەلسەفی]]، [[ڕۆمانی دەروونی]]
| published     = [[١٨٧٥]]
| publisher     = ''[[Otechestvennye zapiski]]'' 
| isbn          =
}}
'''ھەرزەکار''' (بە [[ڕووسی]]: Подросток) [[ڕۆمان]]ێکی [[نووسەر]]ی [[ڕووسەکان|ڕووسی]] [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]]یە. لە نێوان ساڵانی ١٨٧٤ بۆ ١٨٧٥ نووسیوە و بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٧٥ بە شێوەی پارچەپارچە لە گۆڤاری «''[[بیرەوەرییەکانی نیشتیمان]]»'' (''Отечественные записки'') بڵاوکراوەتەوە. &lt;ref&gt;Peter Sekirin, The Dostoevsky Archive, McFarland, 1997, p. 310.&lt;/ref&gt; سەرەتا دۆستۆیەڤسکی ئەم ڕۆمانەی لەژێر ناوی «جیابوونەوە» نووسی، پاشان ئەو ناونیشانەی گۆڕی بۆ ناونیشانی ئێستا. ڕۆمانەکە لە دوای بڵاوبوونەوەیەوە، بۆچوونی جیاوازی بەخۆیەوە بینی و بە یەکێک لە باشترین بەرھەمەکانی دۆستۆیەڤسکی نازانرێت، [[ڕۆناڵد ھینگلی]] پسپۆڕی کارەکانی دۆستۆیەڤسکی بە «ڕۆمانێکی خراپ» وەسفی کردووە، لە لایەکی دیکەوە ژمارەیەک ڕەخنەگر بەرگریان لە باشی ڕۆمانە کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=El doble y la Idea Rusa en EL ADOLESCENTE de Dostoyevski|ناونیشان=http://enriquecastanos.com/dostoyevski_adolescente.htm|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تووڵی دەروازە|ڕۆمان|ڕووسیا|کتێب|وێژە|ڕۆمانەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{کتێب-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{ڕووسیا-کۆلکە}}</text>
      <sha1>9aa9fbscbl1ei6zwqv23pjc3eoqw132</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706063</id>
      <parentid>1705906</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2513" sha1="merwdnq4x3w54xbazxv3g3tnxy2gf0a" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name          = ھەرزەکار
| title_orig    = ھەرزەکار–Подростокъ 
| translator    =
| image         = Teenager first edition.jpg
| caption       = یەکەم چاپی ڕووسی 
| author        = [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]]
| illustrator   =
| cover_artist  =
| country       = [[ڕووسیا]]
| language      = [[ڕووسی]]
| series        =
| genre         = [[ڕۆمانی فەلسەفی]]، [[ڕۆمانی دەروونی]]
| published     = [[١٨٧٥]]
| publisher     = ''[[Otechestvennye zapiski]]'' 
| isbn          =
}}
'''ھەرزەکار''' (بە [[ڕووسی]]: Подросток) [[ڕۆمان]]ێکی [[نووسەر]]ی [[ڕووسەکان|ڕووسی]] [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]]یە. لە نێوان ساڵانی ١٨٧٤ بۆ ١٨٧٥ نووسیوە و بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٧٥ بە شێوەی پارچەپارچە لە گۆڤاری «''[[بیرەوەرییەکانی نیشتیمان]]»'' (''Отечественные записки'') بڵاوکراوەتەوە. &lt;ref&gt;Peter Sekirin, The Dostoevsky Archive, McFarland, 1997, p. 310.&lt;/ref&gt; سەرەتا دۆستۆیەڤسکی ئەم ڕۆمانەی لەژێر ناوی «جیابوونەوە» نووسی، پاشان ئەو ناونیشانەی گۆڕی بۆ ناونیشانی ئێستا. ڕۆمانەکە لە دوای بڵاوبوونەوەیەوە، بۆچوونی جیاوازی بەخۆیەوە بینی و بە یەکێک لە باشترین بەرھەمەکانی دۆستۆیەڤسکی نازانرێت، [[ڕۆناڵد ھینگلی]] پسپۆڕی کارەکانی دۆستۆیەڤسکی بە «ڕۆمانێکی خراپ» وەسفی کردووە، لە لایەکی دیکەوە ژمارەیەک ڕەخنەگر بەرگریان لە باشی ڕۆمانە کردووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=El doble y la Idea Rusa en EL ADOLESCENTE de Dostoyevski|ناونیشان=http://enriquecastanos.com/dostoyevski_adolescente.htm|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تووڵی دەروازە|ڕۆمان|ڕووسیا|کتێب|وێژە|ڕۆمانەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{کتێب-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{ڕووسیا-کۆلکە}}
[[پۆل:ڕۆمانەکانی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]]</text>
      <sha1>merwdnq4x3w54xbazxv3g3tnxy2gf0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرمینۆتیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235426</id>
    <revision>
      <id>1705798</id>
      <parentid>1705747</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7093" sha1="qwy3bl2tgy5lemo4dq2stxhzfszldhe" xml:space="preserve">{{خاوێنکردن}}
'''ھێرمینۆتیک''' [[تیۆری]] و [[میتۆدۆلۆژی|میتۆدۆلۆژیی]] لێکدانەوەی مانایە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Publishers|یەکەم=HarperCollins|سەردێڕ=The American Heritage Dictionary entry: hermeneutics|ناونیشان=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=hermeneutics|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.ahdictionary.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of HERMENEUTICS|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/hermeneutics|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.merriam-webster.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەتایبەت لێکدانەوەی مانای دەقە دینی و فەلسەفییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Audi|یەکەم=Robert|ناونیشان=http://archive.org/details/cambridgediction00audi|سەردێڕ=The Cambridge dictionary of philosophy|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge ; New York : Cambridge University Press|ئەوانی تر=Library Genesis|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٦٣١٣٦-٥}}&lt;/ref&gt; کاتێ لە مانای وتەیەک یا نووسراوەیەک تێ نەگەین، دەستەودامێنی ھێرمینۆتیک دەبین و پرەنسیپەکان و میتۆدەکانی لێکدانەوەی بە کار دەبەین تا ماناکەمان بۆ ڕوون بکەنەوە. بەڵام، ھێرمینۆتیک زیاترە لەو پرەنسیپ و میتۆدانە و، ھونەری [[تێگەیشتن]] و [[ڕاگەیێنی|ڕاگەیاندنی پەیامەکانیش]] لە خۆ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zimmermann|یەکەم=Jens|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=j4xmCgAAQBAJ&amp;q=hermeneutics|سەردێڕ=Hermeneutics: A Very Short Introduction|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٦٨٥٣٥-٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{multiple image|caption_align=center
 | total_width       = 275
&lt;!--image 1--&gt;
 | image1            = Friedrich_Daniel_Ernst_Schleiermacher.jpg
 | width1            = 700
 | height1           = 828
 | caption1          = [[فرێدریش شلایەرماخەر]]
&lt;!--image 2--&gt;
 | image2            = Wilhelm_Dilthey_zZ_seiner_Verlobung.jpg
 | width2            = 700
 | height2           = 828
 | caption2          = [[ڤیلھێلم دێلتای]]
&lt;!--image 3--&gt;
 | image3            = Hans-Georg_Gadamer.jpg
 | width3            = 700
 | height3           = 828
 | caption3          = [[ھانز-گیۆرگ گادامێر]]
}}

== ڕابردە ==
ھاوکات لەگەڵ تێپەڕبوون لە [[سەدەکانی ناوین]] و لەناوچوونی زاڵێتیی [[کڵێسای کاتۆلیک|مەسیحییەتی کاتۆلیک]]، [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزیش]] لە ژێر سێبەری کڵێسە دەرچوو و ھاتە ناو خەڵک. لەم کاتەدا کە خەڵک بۆ خوێندنەوە و فامکردنی کتێبی پیرۆز بە ئازادی گەییبوون، قانوون و ڕێسایەکی پێدەویست تا بەر بە شپرزی و شێواویی تەفسیر بگرێت و بۆ فامکردنی دروست و تێگەیشتن لە مانای ڕاستەقینەی دەقە دینییەکان دەستی خوێنەران بگرێ. [[شلایەرماخەر]] و [[دیلتای]] دوو کەس لە زانایانی ئەو سەردەمە بوون کە بنەڕەتی یەکەم پرەنسیپەکانی [[زانستی تەفسیر]] یا ھێرمینۆتیک - یان لە [[سەدەی ١٩یەم|سەدەی نۆزدەیەم]]دا دانا. ئەم دوو کەسە لەسەر ئەو باوەڕە بوون کە مانایەکی دوایی یا تێگەیشتنێکی کۆتایی لە دەقدا ھەیە و ئەرکی لێکدەرەوە ئەوەیە کە بە ناسینی دەقەکە و چوونەوە بە نیشانەکانی ناو دەقەکە و گۆڕینی ڕێگاکانی تەفسیر، ھەوڵ بدات بەو مانا دواییە بگات. ھەروەھا دیلتای باوەڕی ئەوە بوو کە بۆ تێگەیشتنی باشتر لە دەقەکە، دەبێ بزانرێ قەست و نیەتی دانەرەکەی چی بووە.&lt;ref&gt;ساختار و تأویل متن، بابک احمدی، ص ۵۳۵.&lt;/ref&gt;

لە سەدەی بیستەما، بارەوباربوونێکی گەورە لە ھێرمینۆتیکدا ڕووی دا و ئەم زانستە پێی نایە ناو گۆڕەپانێکی تازەوە. ھۆکارە سەرەکییەکانی ئەم بارەوباربوونە، کارەکانی زانایان و فەیلەسووفانێ وەک [[نیچە]] و [[مارتین ھایدگەر|ھایدەگەر]] و [[ھانز-گیۆرگ گادامێر|گادامێر]] بوون. لەم قۆناغەدا، لە باتیی ھەوڵدان بۆ دیاریکردنی میتۆدۆلۆژیی شێوازی تێگەیشتن، باسی [[چییەتی|چییەتیی]] تێگەیشتن ھاتە ئاراوە. فەیلەسووفانی ئەم سەردەمە دەیانویست ئەوە بسەلمێنن کە شتێ بە ناوی «مانای دوایی» و «نیەتی دانەر» لە کاردا نییە. تێگەیشتن ئەو شتەیە کە لە زەینی لێکدەرەوە و ڕاڤەکاردا دەنەخشێت. تێگەیشتنی ھەر ڕاڤەکار و لێکدەرەوەیەک ڕەگ و ڕیشەکەی وا لە کۆمەڵگا و کولتوور و سەردەم و شێوەی بارھاتنی ویدا و، ئەم هۆکارانە سنووری زەینی ڕاڤەکار پەرژین دەکا. ئەو ناتوانێ لە دەرەوەی ئەو پەرژینە بیر بکاتەوە و تێ بگات. کەوایە، تێگەیشتن شتێکی ھەڵکەوتە و پێشینەدارە و دەگەڕێتەوە بۆ ڕابردووی ڕاڤەکار و ئەزموونەکانی ژیانی و وەکوو ڕووداوێک لە ناو زەینی ویدا شێوە دەگرێت و بە ھیچ لەونێ شیاوی دەستبەسەرداگرتن و دەسنیشانکردن لە قاڵبی میتۆد و ڕێکاردا نییە. ھەر خوێنەرێک تێگەیشتنێکی تایبەت بە خۆی ھەیە لە دەق. لەم بابەتەوە، دوو بەرھەمی ناسراوی سەدەی بیستەم «[[بوون و کات]]»ی ھایدگەر و «[[ڕاستی و میتۆد]]»ی گادامێرن. 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|کۆمەڵگا|زانست|مێژوو|فیزیک|وێژە|زمان}}
{{پۆلی کۆمنز|Hermeneutics}}

{{فەلسەفە-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}

[[پۆل:فەلسەفەی کیشوەری]]
[[پۆل:ھێرمێنۆتیک]]
[[پۆل:ڕەخنەی ئەدەبی]]
[[پۆل:مارتین ھایدگەر]]
[[پۆل:زاراوە ئایینییەکان]]
[[پۆل:زاراوە دینییەکان]]
[[پۆل:دەقە دینییەکان]]</text>
      <sha1>qwy3bl2tgy5lemo4dq2stxhzfszldhe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جەیران (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235584</id>
    <revision>
      <id>1706187</id>
      <parentid>1701620</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ئەکتەرەکان */</comment>
      <origin>1706187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10990" sha1="300c1g368kah3i3ttepuepnuu34oobq" xml:space="preserve">{{Short description|زنجیرە درامای مێژوویی ئێرانی}}
{{Infobox television
| image                = 
| caption              = 
| genre                = {{plainlist|
* [[دراما]]
* [[درامای مێژوویی|مێژوویی]]
* [[خۆشەویستی|ڕۆمانسی]]
}}
| writer               = {{plainlist|
* ئیحسان جەوانمەرد
* [[حەسەن فەتحی]]
}}
| theme_music_composer = 
| opentheme            = 
| endtheme             = 
| composer             = 
| country              = [[ئێران]]
| language             = [[فارسی]]
| num_seasons          = ١
| num_episodes         = ٥٢
| list_episodes        = 
| producer             = ئیسماعیل عەفیفە
| location             = [[تاران]]
| cinematography       = 
| editor               = 
| runtime              = ٤٥–٦٠ خولەک
| company              = HA international
| network              = ڤیدیۆی ماڵەوە
| picture_format       = [[16:9]]
| audio_format         = 
| native_name          = {{Infobox name module|fa|جیران}}
| released             = {{Start date|2022|2|13|df=yes}} 
}}
'''جەیران''' زنجیرەیەکی ئێرانییە لە جۆری [[فیلمی ڕۆمانسی|ڕۆمانسی]] [[درامای مێژوویی|مێژوویی]] لە دەرھێنانی [[حەسەن فەتحی]]. چیرۆکەکە باس لە ڕووداوەکانی دوای مردنی [[ئەمیرکەبیر|ئەمیر کەبیر]] و ئاشنابوونی [[ناسڕەددین شا|ناسرەدین شا]] لەگەڵ [[جەیران (ھاوسەری ناسڕەددین شا)|جەیران]] دەکات. ئەکتەرانی ئەم زنجیرەیە بریتین لە [[بەھرام ڕادان]]، [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئیزدیار]]، ئەمیر حسێن فەتحی، [[مەھدی پاکدل]]، ستارە پێسیانی، [[غەزەل شاکری]]، سەمیرە حەسەنپوور، مەھدی کۆشکی، مورتەزا ئیسماعیل کاشی، فاتمە مەسعوودیفەر، ئیلھام نامی، نەھال دەشتی، کەتانە ئەفشاری نەژاد، بێھناز نازی، [[ئەمیر جەعفەری]]، ڕۆیا تیموریان و ھوومەن بەرقنوورد و [[ڕەعنا ئازادی وەر]] و [[مەریلا زارعی|مێریلا زارعی]].&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20220222163422/https://www.filimo.com/shot/78271/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/?utm_source=filimo-web&amp;utm_medium=link&amp;utm_campaign=movie_reviews&amp;utm_content=85465&lt;/ref&gt;

پرۆسەی وێنەگرتنی ''فیلمی جەیران'' لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٢١ لە خوانسار و [[گوڵپایگان]] تەواو بوو. دوای چەندین جار دواخستن، ئەم زنجیرەیە لە ١٣ی شوباتی ٢٠٢١ لە ڕێگەی [[فیلیمۆ|فیلیمۆوە]] نمایش کرا و لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٣ تەواو بوو. ''جەیران'' لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ بەھۆی &quot;پێشێلکردنی موڵک و ماڵی وێژەیی و ھونەری&quot; تا ١٦ی ئەیلوول ڕاگیرا.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20220305092321/https://www.imna.ir/news/558623/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%D9%88%DA%A9%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%AE%D8%B4&lt;/ref&gt;

== ئەکتەرەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ئەکتەر
! ڕۆڵ
! سەرچاوە
|-
| [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئێزەدیار]]
| [[جەیران (ھاوسەری ناسڕەددین شا)|جەیران]]
| rowspan=&quot;11&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=بیوگرافی کامل بازیگران سریال جیران |ناونیشان=https://www.afkarnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-185/1107775-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پايگاه خبری افکارنيوز |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=سریال جیران + لوکیشن، بازیگران و زمان پخش |ناونیشان=https://www.imna.ir/news/558623/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%D9%88%DA%A9%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%AE%D8%B4 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ایمنا |بڵاوکەرەوە=ایمنا خبرگزاری شهری ایران {{!}} IMNA News Agency |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=ادامه تصویربرداری جیران {{!}} ترکیب بازیگران سریال فتحی کامل شد |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/590109/%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A8-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%81%D8%AA%D8%AD%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[بەھرام ڕادان|بەهرام ڕادان]]
| [[ناسڕەددین شا]]
|-
| [[مەریلا زارعی]]
| مەهدعەلیا
|-
| [[ئەمیر جەعفەری]]
| میرزا ئاقاخان نوری
|-
| [[مەھدی پاکدل|مەهدی پاکدل]]
| سەلمان‌خان
|-
| [[ڕەعنا ئازادی وەر]]
| تاج‌الدوله
|-
| [[ستارە پەسیانی]]
| نەقره
|-
| [[غەزەل شاکری|غەزل شاکری]]
| مەلیک‌زاده
|-
|[[ھومەن بەرق‌ نورد]]
|شازادە بەسیر
|-
| رؤیا تەیموریان
| کەفایەت خاتون
|-
| ئەمیرحسێن فەتحی
| سیاوەش
|-
|}

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]]
== چیرۆک ==
زنجیرەی جەیران چیرۆکێکی ڕۆمانسی و مێژووییە کە شەش ساڵی ژیانی ناسرەدین شا چوارەمین پاشای [[قاجاڕەکان|قاجار]] وێنا دەکات. ئەم چیرۆکە لە دوای کۆچی دوایی ئەمیر کەبیر و دانانی میرزا ئاغاخان نوری بۆ سەرۆکایەتی دەست پێدەکات؛  چیرۆکی ئاشنابوون و خۆشەویستی شایە لەگەڵ کچێکی لادێی بە ناوی (خەدیجە خانم تەجریشی) کە بە ھۆی چاوە گەورەکانییەوە شا ناوی &quot;جەیران&quot;ی لێ ناوە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20220824085249/https://www.asriran.com/fa/news/779518/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3&lt;/ref&gt;
== مووزیک ==
فەردین خەلعەتبەری ئاوازی زنجیرەکەی داناوە و [[ھومایوون شەجەریان|ھۆمایۆن شەجەریان]] پێشکەشی کردووە. جگە لەو سێ پارچەیەی کە بۆ ئەم زنجیرەیە دروست کراون، پارچەی &quot;بێدەنگی نێوان ئەم دوو وشەیەی گوڵی شەوبۆ&quot;، کە پێشتر لە ئەلبوومی &quot;ئەمشەو لە لای غەزەلەکانم بنوو&quot; بڵاو کرایەوە، کە بە شێوەیەکی زنجیرەیی بەکارھێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.filimo.com/shot/116388/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%AA%DB%8C%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%98-%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%B4%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئایاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220216071854/https://www.filimo.com/shot/116388/%d8%af%d8%a7%d9%86%d9%84%d9%88%d8%af-%d8%aa%db%8c%d8%aa%d8%b1%d8%a7%da%98-%d8%ac%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%87%d9%85%d8%a7%db%8c%d9%88%d9%86-%d8%b4%d8%ac%d8%b1%db%8c%d8%a7%d9%86/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== بڵاوکردنەوەی پەرتووک ==
بەھۆی پەسەندکردنی زنجیرەکە لەلایەن بینەرانەوە، [[پەرتووک]]ی &quot;جەیران لە حەریمی سوڵتان&quot; لە نووسینی &quot;ئەمیر بەھروز قاسمی&quot; چاپ کرا، کە تیشک دەخاتە سەر ڕاستیی چیرۆک و ژیانی جەیران و [[ناسرەدین شا]]. نووسەری ئەم پەرتووکە سەبارەت بە پاڵنەرەکەی بۆ نووسینی دەڵێت: لەگەڵ پەخشکردنی زنجیرەی جەیران لە تۆڕی ھۆم شۆ، چەندین پرسیاری مێژوویی لە مێشکی زۆرێک لە بینەر و شوێنکەوتووانی ئەم زنجیرەیەدا دروست بوو، ئەم پەرتووکە نووسرا و چاپ کرا بە ئامانجی وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارانە.  پێشتر پەرتووکی &quot;جەیران و نھێنییەکانی مەزارگەی ناسرەدین شا&quot; لە نووسینی &quot;حوسێن لەعل&quot; و &quot;لوتفوڵڵا تەرەقی&quot; سەبارەت بە ژیانی جەیران بڵاو کرایەوە.&lt;ref&gt;https://www.khabaronline.ir/news/1711491/%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%AF-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://fidibo.com/book/88487-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B5%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A7%D9%87&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تووڵی دەروازە|ئێران|مێژوو|کۆمەڵگا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]]</text>
      <sha1>300c1g368kah3i3ttepuepnuu34oobq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوری سووپەرسێڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235945</id>
    <revision>
      <id>1706225</id>
      <parentid>1540351</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2904" sha1="5lxi4c3jipv3ntx72poj0vojghgt00l" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس
|وێنە =Supercell with Tornado.jpg}}
'''ھەوری سووپەرسێڵ''' یان بە سادەیی '''سووپەرسێڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Supercell}}) جۆرێکە لە ڕەشەبا کە بە قووڵی و خولانەوەی بەرزبوونەوەی دەناسرێتەوە، کە دەتوانێت بای بەھێز و تەپوتۆز و بارانێکی بەخوڕ و ھەندێکجاریش گەردەلوولەکان بھێنێت. سوپەرسێلەکان بە مەترسیدارترین و وێرانکەرترین جۆری ڕەشەبا دادەنرێت و ژمارەیەکی ناڕێژەیی لە گەردەلوولەکان و ڕووداوە توندەکانی تری کەشوھەوا پێکدەھێنن. سوپەرسێلەکان لە جۆرەکانی تری ڕەشەبا جیا دەکرێنەوە بەھۆی بوونی میزۆسیکلۆن کە بریتییە لە ڕەشەبایەکی سووڕاوەی سەرەوە کە چەند میلێک درێژ دەبێتەوە بۆ ناو بەرگەھەوا. میزۆسیکلۆن لە ئەنجامی بڕینی بایە، کە کاتێک ڕوودەدات کە با لە ئاستە جیاوازەکانی بەرگەھەوادا بە ئاراستە یان خێرایی جیاوازدا دەفڕێت.

سوپەرسێلەکان دەتوانن بۆ چەند کاتژمێرێک بمێننەوە، ھەروەھا کۆمەڵێک کەشوھەوای سەختی بەرفراوان دروست دەکەن، لەوانە تەپوتۆزی گەورە و بای زیانبەخش و لافاوی خێرا. ھەروەھا توانای زاوزێکردنی گەردەلوولیان ھەیە، بەتایبەتی ئەگەر ھێڵی بەرزبوونەوەی زریانەکە بەھێز و بە باشی ڕێکخراو بێت. لەکاتێکدا کە سوپەرسێلەکان تاڕادەیەک دەگمەنن، تەنھا نزیکەی ١٪ی ھەموو ڕەشەباکان پێکدەھێنن، بەڵام بەرپرسن لە بڕێکی ناڕێژەیی لە کەشوھەوای سەخت و زیانەکان. زۆرجار ڕەشەبای سوپەرسێل مەترسیدارترین و وێرانکەرترین جۆری ڕەشەبایە، ھەروەھا دەتوانێت مەترسییەکی بەرچاو بۆ سەر ژیان و ماڵ و سامان دروست بکات.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی ئایاری ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|وڵاتەکان|کەشوھەوا|مێژوو|زانست|فیزیک|وزە}}
{{پۆلی کۆمنز|Supercells}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}

[[پۆل:زریان]]</text>
      <sha1>5lxi4c3jipv3ntx72poj0vojghgt00l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەورەگرمە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235963</id>
    <revision>
      <id>1706251</id>
      <parentid>1540356</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1613" sha1="n7blzvg0y1tvxingig7msm0mknkawki" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەورەگرمە به [[له‌کی]] (گرمه هه‌ور)''' ئەو [[دەنگ|دەنگەیە]] کە بەهۆی [[برووسکە|ڕەشەباوە]] دروست دەبێت . &lt;ref name=&quot;NSSL&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Severe Weather 101: Lightning Basics|ناونیشان=https://www.nssl.noaa.gov/education/svrwx101/lightning/faq/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=nssl.noaa.gov}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;FJFK: Thunder Facts&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Thunder Facts|ناونیشان=https://www.factsjustforkids.com/weather-facts/thunder-facts-for-kids.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=factsjustforkids.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NWS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Sound of Thunder|ناونیشان=https://www.weather.gov/jetstream/thunder|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=weather.gov}}&lt;/ref&gt; بەپێی دووری و سروشتی ڕەشەبا، دەتوانێت لە دەنگێکی درێژ و نزمەوە دەست پێبکات تا درزێکی لەناکاو و بەرز. 
==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|وڵاتەکان|فیزیک|زانست|فڕین|جوگرافیا|کەشوھەوا}}
{{پۆلی کۆمنز|Thunder}}

{{فیزیک-کۆلکە}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:دیاردە کەشناسییەکان]]
[[پۆل:دیاردە کەشناسانەکان]]</text>
      <sha1>n7blzvg0y1tvxingig7msm0mknkawki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706296</id>
      <parentid>1706251</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1664" sha1="tm7kid4bdrk4lkdredkp5bbwnfai0b5" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەورەگرمە به [[له‌کی]] (گرمه هه‌ور)''' ئەو [[دەنگ|دەنگەیە]] کە بەهۆی [[برووسکە|ڕەشەباوە]] دروست دەبێت . &lt;ref name=&quot;NSSL&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Severe Weather 101: Lightning Basics|ناونیشان=https://www.nssl.noaa.gov/education/svrwx101/lightning/faq/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=nssl.noaa.gov}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;FJFK: Thunder Facts&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Thunder Facts|ناونیشان=https://www.factsjustforkids.com/weather-facts/thunder-facts-for-kids.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=factsjustforkids.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NWS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Sound of Thunder|ناونیشان=https://www.weather.gov/jetstream/thunder|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=weather.gov}}&lt;/ref&gt; بەپێی دووری و سروشتی ڕەشەبا، دەتوانێت لە دەنگێکی درێژ و نزمەوە دەست پێبکات تا درزێکی لەناکاو و بەرز. 
==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|وڵاتەکان|فیزیک|زانست|فڕین|جوگرافیا|کەشوھەوا}}
{{پۆلی کۆمنز|Thunder}}

{{فیزیک-کۆلکە}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:دیاردە کەشناسییەکان]]
[[پۆل:دیاردە کەشناسانەکان]]
[[پۆل:کارەساتە سروشتییەکان]]</text>
      <sha1>tm7kid4bdrk4lkdredkp5bbwnfai0b5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەستبزوێنی دەروونی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236142</id>
    <revision>
      <id>1706085</id>
      <parentid>1408791</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3016" sha1="3zjzevcml8e1esya5c0aghmucm86280" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھەستبزوێنی دەروونی''' یان '''ورووژاندنی دەروونی''' بریتییە لە چیرۆکێکی ورووژاندنی دەروونی کە بە شێوەیەکی زۆر سەرنج دەخاتە سەر دۆخی ناجێگیری دەروونی و سۆزداری ڕۆڵگێڕەکان.&lt;ref&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/psychological+thriller psychological thriller (definition)], Accessed November 3, 2013, &quot;...a suspenseful movie or book emphasizing the psychology of its characters rather than the plot; this subgenre of thriller movie or book – Example: In a psychological thriller, the characters are exposed to danger on a mental level rather than a physical one....&quot;, {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نسخە مورشفە|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ڕێکەوتی سەردان=16 دیسمبر 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Gretchen Mol Returns to the Stage in 'The Good Mother'|ناونیشان=https://www.backstage.com/magazine/article/gretchen-mol-returns-stage-good-mother-51035/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە=&quot;element of a psychological thriller because ... suspenseful feeling of who did what, who's being honest ... about perception...&quot;}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=N_5DPHOVG7YC&amp;pg=PA253|سەردێڕ=The A to Z of Horror|بڵاوکەرەوە=[[Scarecrow Press]]|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨٠٨١٠٨٧٠٥٠٥|پەڕە=٢٥٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200125055917/https://books.google.com/books?id=N_5DPHOVG7YC&amp;pg=PA253|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; بەزۆری پۆلێن دەکرێت لەگەڵ [[ھەستبزوێن (وێژە)]]، لەگەڵ مۆری ھاوشێوەی وێژەی بەدواداچوونی پۆلیسی و گۆتیک لە ھەندێک بابەتدا: لەدەستدانی ھەستکردن بە جیھانی ڕاستەقینە، ناڕوونی ڕەوشتی، و پەیوەندییە ئەشکەنجەدراو و ئاڵۆزەکانی نێوان ڕۆڵگێڕە گومانلێکراو و نەخۆشەکان. زۆرجار فیلمە دەروونییە ورووژێنەرەکان ھەندێک توخم لە [[وێژەی نادیار|نھێنی]] [[دراما (تەلەڤیزیۆن و فیلم)|دراما،]] [[فیلمی ترسێنەر|ترس]] و بە تایبەتی ترسناکیی دەروونی لەخۆدەگرن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تووڵی دەروازە|فیلم|کۆمەڵگا|وێژە|ڕۆمانەکان|دەروونناسی}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}
{{دەروونناسی-کۆلکە}}

[[پۆل:چەشنەکانی فیلم]]
[[پۆل:چیرۆکگێڕی]]
[[پۆل:ھەستبزوێنەکان]]</text>
      <sha1>3zjzevcml8e1esya5c0aghmucm86280</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێمی ڤیتێبسک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236375</id>
    <revision>
      <id>1705979</id>
      <parentid>1703890</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="gp7vh8eu0frni87xv4vdtccevyafa2v" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
|وێنە=Viciebskaja_vobłaść.svg}}
'''ھەرێمی ڤیتێبسک'''، ناسراو بە '''ئۆبلاست ڤیتێبسک''' (بە [[زمانی بیلاڕووسی|بیلاڕووسی]]: Ві́цебская во́бласць، بە [[ڕووسی]]: Ви́тебская о́бласть) یەکێکە لە ناوچەکانی [[بیلاڕووس]] و ناوەندە کارگێڕییەکەی بریتییە لە ڤیتێبسک، ھەروەھا دەکەوێتە نزیک سنووری [[ڕووسیا]].

لە ساڵی ٢٠١٩دا ژمارەی دانیشتووانی ناوچەکە ١،١٣٥،٧٣١ کەس بووە.&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Main Geographic Characteristics of the Republic of Belarus. Territory and population density of Belarus by region as of January 1, 2011|ناونیشان=http://landofancestors.com/travel/statistics/geography/236-territory-and-population-density-by-region-as-of-january-1-2011.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130927131905/http://landofancestors.com/travel/statistics/geography/236-territory-and-population-density-by-region-as-of-january-1-2011.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|وێبگە=Land of Ancestors|بڵاوکەرەوە=The Scientific and Production State Republican Unitary Enterprise “National Cadastre Agency” of the State Property Committee of the Republic of Belarus}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://landofancestors.com/travel/statistics/geography/236-territory-and-population-density-by-region-as-of-january-1-2011.html &quot;Main Geographic Characteristics of the Republic of Belarus. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927131905/http://landofancestors.com/travel/statistics/geography/236-territory-and-population-density-by-region-as-of-january-1-2011.html |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣ }}&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; کەمترین چڕی دانیشتوانی ھەیە لە بیلاڕوس کە ٣٠.٦ کەسە لە کیلۆمەترێکی دووجا.

شارە گرنگەکانی ناو ناوچەکە بریتین لە ڤیتێبسک و ئۆرشا و پۆلۆتسک و نۆڤۆپۆلۆتسک.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|بیلاڕووس|ڕووسیا|ئەورووپا|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Vitebsk Region}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ڕووسیا-کۆلکە}}</text>
      <sha1>gp7vh8eu0frni87xv4vdtccevyafa2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوکردنی مێشک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239070</id>
    <revision>
      <id>1706257</id>
      <parentid>1703920</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2370" sha1="8fkleuz4n8yu4vc391cjwcd63ik1hig" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Hsv encephalitis.jpg|وێنۆک]]

ھەوکردنی مێشک یان ئەنسەفالیت واتە [[ھەوکردن|ھەوکردنی]] شانەکانی [[مێشک]] . &lt;ref name=&quot;NHS20162&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=Encephalitis|ناونیشان=https://www.nhs.uk/Conditions/encephalitis/Pages/introduction.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170922022223/http://www.nhs.uk/Conditions/Encephalitis/Pages/Introduction.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=NHS Choices|زمان=en}}&lt;/ref&gt; نیشانەکانی ئەم حاڵەتە بریتین لە کەمبوونەوە یان گۆڕانی ھۆشیاری، [[سەرئێشە]] ، [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تا]] ، سەرلێشێواوی ، ڕەقبوونی مل و [[ڕشانەوە]] . &lt;ref name=&quot;NIH207Main&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Meningitis and Encephalitis Information Page|ناونیشان=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Meningitis-and-Encephalitis-Information-Page|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171029065744/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Meningitis-and-Encephalitis-Information-Page|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=NINDS}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Venkatesan|یەکەم=Arun|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Diagnosis and management of acute encephalitis A practical approach|journal=Neurology: Clinical Practice|بەرگ=١٨|issue=2|پەڕەکان=٢٠٦–٢١٥|doi=10.7861/clinmedicine.18-2-155|pmc=٦٣٠٣٤٦٣|pmid=٢٩٦٢٦٠٢١}}&lt;/ref&gt; باوترین ھۆکاری ئەم حاڵەتە تووشبوونە بە ھەندێک لە [[ڤایرۆس]]ەکان.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* ویکیپیدیای فارسی
{{پۆلی کۆمنز|Encephalitis}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:نەخۆشییە چڵکییەکان]]
[[پۆل:ئاڵۆزیی دەماری]]
[[پۆل:ھەوکردنەکان]]</text>
      <sha1>8fkleuz4n8yu4vc391cjwcd63ik1hig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەموو ساڵێک و تۆ خۆشەویستمیت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239214</id>
    <revision>
      <id>1706131</id>
      <parentid>1540275</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1252" sha1="p48jg722iuc88tbbw1gcczbwci1ctxb" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھەموو ساڵێک و تۆ خۆشەویستمیت''' کۆمەڵە ھۆنراوەیەکە لە بەرھەمەکانی [[شاعیر|ھۆنەر]]ی عەرەبی [[سووریا|سووری]] [[نزار قەبانی]] کە لە [[١٩٧٧|ساڵی ١٩٧٧]] دەرچووە، لەلایەن [[بڵاوکراوەکانی نزار قەبانی]] لە [[بەیرووت]] لە [[لوبنان]].&lt;ref name=&quot;NQ-236011205&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=[[نزار قباني]]|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/236011205|سەردێڕ=كل عام وأنتِ حبيبتي|بڵاوکەرەوە=[[منشورات نزار قباني]]|ساڵ=١٩٧٧|edition=الأولى|شوێن=بيروت، لبنان|زمان=العربية|oclc=٢٣٦٠١١٢٠٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220307111306/https://www.worldcat.org/oclc/236011205|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|وێژە|شیعر|کتێب|چاند}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{کتێب-کۆلکە}}
{{وێژە-کۆلکە}}</text>
      <sha1>p48jg722iuc88tbbw1gcczbwci1ctxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمووشتخۆر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239233</id>
    <revision>
      <id>1706134</id>
      <parentid>1408807</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، خۆراک-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3943" sha1="13xz90prvxqn5lf8aodj10usx5xe2zq" xml:space="preserve">{{Short description|گیانلەبەرێک کە دەتوانێت ڕوەک و گیانلەبەر بخوات}}
[[پەڕگە:Omnivore_Examples.png|وێنۆک|نموونە لەسەر ھەمووشتخۆران. لە سەرەوە بۆ خوارەوە، چەپ بۆ ڕاست: [[مرۆڤ]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Beasley|یەکەم١=DeAnna|دوایین٢=Koltz|یەکەم٢=Amanda|دوایین٣=Lambert|یەکەم٣=Joanna|دوایین٤=Fierer|یەکەم٤=Noah|دوایین٥=Dunn|یەکەم٥=Rob|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Evolution of Stomach Acidity and Its Relevance to the Human Microbiome|journal=PLOS ONE|بەرگ=١٠|issue=7|پەڕەکان=e٠١٣٤١١٦|bibcode=2015PLoSO..1034116B|doi=10.1371/journal.pone.0134116|pmc=٤٥١٩٢٥٧|pmid=٢٦٢٢٢٣٨٣|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; [[سەگ]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dewey|یەکەم=Tanya|دوایین٢=Bhagat|یەکەم٢=Sheetal|سەردێڕ=Canis lupus familiaris (dog)|ناونیشان=https://animaldiversity.org/accounts/Canis_lupus_familiaris/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Animal Diversity Web|زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[خووگ]]، [[پشیلەماسیی گەڕۆک]]، [[قەلەڕەشی ئەمریکی]]، [[مێروولەی گۆشتخۆر]]]]
'''ھەمووشتخۆر''' [[گیانلەبەر|گیانلەبەرێکە]] کە توانای خواردنی ھەردوو ماددەی ڕوەکی و گیانلەبەری ھەیە،&lt;ref name=&quot;Brooker&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/biology00geor|سەردێڕ=Biology|vauthors=Brooker RJ|بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠٠٧٢٩٥٦٢٠٧|پەڕە=١٣٢٦|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; وزە و [[ماددەی خۆراکی|ماددە خۆراکییەکان]] لە ماددە ڕوەکی و گیانلەبەرییەکان وەردەگرێت. ھەمووشتخۆرەکان [[کاربۆھیدرات]]، [[پرۆتین]]، چەوری و [[ڕیشاڵی خۆراکی|ڕیشاڵ]] ھەرس دەکەن، و [[مێتابۆلیزم|مێتابۆلیزی]] ماددە خۆراکییەکان و وزەی ھەڵمژراوی سەرچاوەکان دەکەن.&lt;ref name=&quot;Pond&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mSJWDwAAQBAJ&amp;pg=PT1350|سەردێڕ=Encyclopedia of Animal Science - (Two-Volume Set)|vauthors=Pond G, Ullrey DE, Baer CK|بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-٠٠٧٢٩٥٦٢٠٧|پەڕە=١٣٥٠}}&lt;/ref&gt; زۆرجار، توانایان ھەیە سەرچاوەی خۆراکی وەکوو [[قەوزە]]، [[کوارگ]] و [[بەکتریا]] بخەنە نێو خۆراکی ڕۆژانەیانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=published|یەکەم=Alina Bradford|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Omnivores: Facts About Flexible Eaters|ناونیشان=https://www.livescience.com/53483-omnivores.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=livescience.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Omnivore|ناونیشان=https://education.nationalgeographic.org/resource/omnivore|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=education.nationalgeographic.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Humans are Omnivores -- The Vegetarian Resource Group|ناونیشان=https://www.vrg.org/nutshell/omni.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.vrg.org}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{reflist}}

{{تووڵی دەروازە|ژینناسی|گیانلەبەران|خۆراک}}

{{ژینناسی-کۆلکە}}
{{خۆراک-کۆلکە}}

[[پۆل:ئاکارناسیی گیانلەبەری]]</text>
      <sha1>13xz90prvxqn5lf8aodj10usx5xe2zq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەست و نەست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239399</id>
    <revision>
      <id>1706082</id>
      <parentid>1647295</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2363" sha1="ca4t4nsjc3rj90ep7cnchlq91idjuhk" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کتێب
|ناو                      = ھەست و نەست
|وێنە                     =
|ناوی بنەڕەتی             = ھەست و نەست: شیعر و پەخشان
|دانەر                    = [[شێرکۆ بێکەس]]
|لێکۆڵەر                  =
|زمان                     = [[کوردیی ناوەندی|کوردیی سۆرانی]]
|وڵات                      = [[باشووری کوردستان]]
|زنجیرە                   =
|بابەت                    =
|جۆری ئەدەبی              = [[شیعر]]
|بڵاوکەرەوە                = [[دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم]]
|دەرچوون                  = [[سلێمانی]]
|مێژووی دەرچوون           = ٢٠١٠
|وەرگێڕ                   =
|بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو =
|مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان =
|وێنەگر                   =
|دیزاینەری بەرگ           = 
|جۆری چاپ                 =
|ژمارەی پەڕە              = ٤١٨
|پێوانە                   =
|کێش                      =
|پێشتر                    =
|دواتر                    =
}}
'''''ھەست و نەست: شیعر و پەخشان''''' کتێبێکی [[شیعر]]ی [[شێرکۆ بێکەس]]ە کە لە ساڵی ٢٠١٠ چاپ و بڵاو کراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;بوار نورەدین ۱&quot;&gt;''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ١٠١.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبناسی ==
* [https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 ''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، ئامادەکردن: بوار نورەدین، سلێمانی: دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، چاپی یەکەم: ٢٠١٣.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230716144523/https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 |date=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ }}

{{شێرکۆ بێکەس}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب|شیعر|وێژەی کوردی}}

{{کتێب-کۆلکە}}

[[پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس]]</text>
      <sha1>ca4t4nsjc3rj90ep7cnchlq91idjuhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھە لە لام بۊد گومد کردم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239430</id>
    <revision>
      <id>1705855</id>
      <parentid>1540117</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3235" sha1="b5ri9szeqy7tslfbp8nkmydhhl379yc" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کتێب
|ناو                      = ھە لە لام بۊد گومد کردم
|وێنە                     =
|ناوی بنەڕەتی             = ھە لە لام بۊد گومد کردم: شێعر کوردی
|دانەر                    = [[سەعید عبادەتیان]]
|لێکۆڵەر                  =
|زمان                     = [[کوردیی باشووری]]
|وڵات                      = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
|زنجیرە                   =
|بابەت                    =
|جۆری ئەدەبی              = [[شیعر]]
|بڵاوکەرەوە                = سەعید عبادەتیان
|دەرچوون                  = [[کرماشان]]
|مێژووی دەرچوون           = ٢٠٠٩
|وەرگێڕ                   =
|بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو =
|مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان =
|وێنەگر                   =
|دیزاینەری بەرگ           = مەرزیە پەروەرش
|جۆری چاپ                 =
|ژمارەی پەڕە              = ٧٢
|پێوانە                   =
|کێش                      =
|پێشتر                    =
|دواتر                    =
}}
'''''ھە لە لام بۊد گومد کردم: شێعر کوردی''''' کتێبێکی [[شیعر]]ی [[سەعید عبادەتیان]]ە. کە لە ساڵی ٢٠٠٩ چاپ و بڵاو کراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;کتێبخانەی نەتەوەییی ئێران ۱&quot;&gt;[http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/2042709 کتێبخانەی نەتەوەییی ئێران: ''ھە لە لام بۊد گومد کردم''،]{{بەستەری مردوو|url=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/2042709 |date=تەممووزی ٢٠٢٣ }} سەردان لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.&lt;/ref&gt; ئەم کتێبە یەکەمین بەرھەمی سەعید عبادەتیان بوو. کتێبەکە لەنێوانی خەڵک پێشوازیی لێکرا و لە ماوەیەکی کورت بە چاپی سێھەم گەیشت.
{{-}}
== شیعرەکان ==
{{Div col|colwidth=30em}}
* ''ھووز خەفتوو''
* ''واران شەو''
* ''تاپوو''
* ''پابڕان''
* ''چۊزەێ چەو لە خەو''
* ''ناومەرزان''
* ''دارە پیرەگە''
* ''پەنجەمانگ و کۊیەسان''
* ''سەوزەێ خوەش دیمەن''
* ''تەمەلۊل''
* ''ئاخێزەێ واران''
* ''نەقاش پایز''
* ''ڕێوار کۊیەێ بێ ڕەوەن''
* ''شوون پاێ خەو''
* ''داوڵ''
* ''سان بێدەنگ''
* ''بۊش وە ئاێەمەیل''
* ''شەوارێگ زڵف''
* ''دۊیەت خان کەڵھڕ''
* ''خەێاڵ شەو بۊ لەیلی''
* ''ھلوور ملوور دەنگ بلوور''
* ''خاڵوو مەمر''
* ''پیری''
* ''پەژارە''
* ''تیر کاری''
* ''تەنیا''
* ''کاروان زمسان''
* ''مەلۊچگەیل بۊچگ''
{{div col end}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{سەعید عبادەتیان}}
{{تووڵی دەروازە|کتێب|شیعر|وێژەی کوردی}}

{{کتێب-کۆلکە}}

[[پۆل:کتێبەکانی سەعید عبادەتیان]]</text>
      <sha1>b5ri9szeqy7tslfbp8nkmydhhl379yc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەبوو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239639</id>
    <revision>
      <id>1705859</id>
      <parentid>1656608</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1684" sha1="7jh039tu642rpp7poi8hvy04rklujxk" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}

'''ھەبوو''' یا '''بوو''' یانی شتێ کە لە گوێن خۆی [[ھەبوون|ھەیە]]. ھەبوو دەتوانێ [[سووژە]] بێ، دەشتوانێ [[ئۆبژە]] بێ. دەتوانێ [[لێھاتوویی و بەدیھاتوویی|بەدی ھاتبێ]]، دەشتوانێ لێھاتوویییەک بێ کە ھێشتا نەھاتبێتە دی. لەوانەیە [[شتی بەرھەست|بەرھەست]] بێ، لەوانەشە [[دەرھەستکاری|دەرھەست]] بێ. لەوانەیە فیزیکی و [[واقیع|واقیعی]] بێ، لەوانەشە [[خەیاڵ|خەیاڵی]] بێ.

نموونەکانی ئەمانەن: گیانلەبەران، دیمەنە سروشتییەکان وەک کێو یا دەریا، شتە بێگیانەکان وەک بەرد یا کەوچک یا کورسی، ژمارەکان و سیمبۆلە نووسراوەکان، ھەر چارە و دەرەتانێ کە مرۆڤ دروستی کردبێ وەک قانوون، دامەزراوەکان و ڕێکخراوەکان، بوارە زانستییەکان، یا شتانێ کە سەر بەم دنیا نین وەک ڕۆح یا خواکان.

ئەو لقەی فەلسەفە کە دەپەرژێتە سەر ھەبووەکان و، ھەبوون بەگشتی، [[ئۆنتۆلۆجی|ئۆتتۆلۆجیی]] ناوە.

== سەرچاوە ==
[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Entity Entity (enwiki)]
{{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}}

{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک]]
[[پۆل:بابەتە سەرەکییەکان]]
[[پۆل:تەنەکان]]</text>
      <sha1>7jh039tu642rpp7poi8hvy04rklujxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەموو کوڕەکان ماندی لەینیان خۆش دەوێت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240239</id>
    <revision>
      <id>1706132</id>
      <parentid>1542488</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="k77mw9ykpttitn3kxtiftccfn1bvlw6" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
|وێنە = Boys_love_lane.jpg
}}
'''ھەموو کوڕەکان ماندی لەینیان خۆش دەوێت''' ({{بە ئینگلیزی| All the Boys Love Mandy Lane}}) فیلمێکی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٦ لە دەرھێنانی جۆناسان لیڤینە و ئەمبر ھێرد و مایکل وێڵچ و ویتنی ئەبڵ و ئەنسۆن ماونت ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی ئابی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٠٠}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:یەکەم فیلمە دەرھێنراوەکانی ساڵی ٢٠٠٦]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦]]
[[پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تێکساس، ئەمریکا نمایش کراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە کێڵگەدا ڕوودەدەن]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە ناوچەی لۆس ئانجلەس لە ویلایەتی کالیفۆرنیا وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمە ترسناکەکان بە زمانی ئینگلیزی]]</text>
      <sha1>k77mw9ykpttitn3kxtiftccfn1bvlw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرگیز واز مەھێنە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240277</id>
    <revision>
      <id>1705932</id>
      <parentid>1542495</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1370" sha1="cxp33xjnnlhkk14u0pkk3t8q6ta4sky" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
|وێنە = Never_back_down.jpg
}}
'''ھەرگیز واز مەھێنە''' ({{بە ئینگلیزی|Never Back Down}}) فیلمێکی ھونەری جەنگی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٨ لە دەرھێنانی جێف وادلۆ و لە ڕۆڵی سەرەکی شۆن فاریس، کام جیگاندێت، ئەمبر ھێرد و جیمۆن ھۆنسۆ.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی ئابی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٠٠}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە فلۆردیا دانراون]]
[[پۆل:وێنەی فیلمەکانی ماندەلای]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی سامیت ئینتەرتەیمێنت]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە فلۆریدا داندراون]]</text>
      <sha1>cxp33xjnnlhkk14u0pkk3t8q6ta4sky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەتی مەکدانیەڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240810</id>
    <revision>
      <id>1705866</id>
      <parentid>1547730</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2133" sha1="7reo1zp06jnjkp7h3iquc98sofv33s8" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:Studio publicity Hattie McDaniel.jpg|وێنۆک]]

'''هەتی مەکدانیەڵ''' (١٠ی حوزەیرانی ١٨٩٣{{Spaced ndash}}٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٢) ئەکتەر، گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر و کۆمیدیەنی [[ئەمریکی]] بوو. بەهۆی ڕۆڵی &quot;مامی&quot; لە ''فیلمی Gone with the Wind'' (1939)، خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بەدەستهێنا، بووە یەکەم [[ئەفریقییە ئەمریکییەکان|ئەمریکی ئەفریقایی]] کە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بەدەستهێناوە. خاوەنی دوو ئەستێرەیە لە ڕێڕەوی ناوبانگەکانی هۆلیوود.

== سەرچاوەکان ==

* ویکیپیدیای ئینگلیزی
{{پۆلی کۆمنز|Hattie McDaniel}}

{{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ژن|فیلم|مۆسیقا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی مەمک]]
[[پۆل:باشترین خانمەکتەری پشتگریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی]]
[[پۆل:ژنە کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]]
[[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]]
[[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]</text>
      <sha1>7reo1zp06jnjkp7h3iquc98sofv33s8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706030</id>
      <parentid>1705866</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2040" sha1="23nqzq421g0rjo65m8y11xzj2ekdy79" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Studio publicity Hattie McDaniel.jpg|وێنۆک]]

'''هەتی مەکدانیەڵ''' (١٠ی حوزەیرانی ١٨٩٣{{Spaced ndash}}٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٢) ئەکتەر، گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر و کۆمیدیەنی [[ئەمریکی]] بوو. بەهۆی ڕۆڵی &quot;مامی&quot; لە ''فیلمی Gone with the Wind'' (1939)، خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بەدەستهێنا، بووە یەکەم [[ئەفریقییە ئەمریکییەکان|ئەمریکی ئەفریقایی]] کە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بەدەستهێناوە. خاوەنی دوو ئەستێرەیە لە ڕێڕەوی ناوبانگەکانی هۆلیوود.

== سەرچاوەکان ==

* ویکیپیدیای ئینگلیزی
{{پۆلی کۆمنز|Hattie McDaniel}}

{{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ژن|فیلم|مۆسیقا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}

[[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی مەمک]]
[[پۆل:باشترین خانمەکتەری پشتگریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی]]
[[پۆل:ژنە کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]]
[[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٥٢]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]]
[[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]</text>
      <sha1>23nqzq421g0rjo65m8y11xzj2ekdy79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمیشەێتی (فەلسەفەی کات)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240901</id>
    <revision>
      <id>1706137</id>
      <parentid>1540291</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2396" sha1="lglxwtgbxdshejen1gr0lk5r6oablay" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھەمیشەێتی''' یان '''ئەبەدییەت'''، ڕێبازێکی [[فەلسەفە|فەلسەفییە]]  بۆ [[ئۆنتۆلۆجی|سروشتی بوونێتی کات]]، کە ئەو بۆچوونە دەگرێتەبەر کە ھەموو بوونێتی لە کاتدا بە یەکسانیی واقیعین، بە پێچەوانەی بیردۆزی بارستەیی گەردوونی گەشەسەندوو لە کاتدا، کە داھاتوو لایەنیکەم وەک ھەر کاتێکی تری ڕابردوو نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qUMuFaXjNjEC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA326#v=onepage&amp;q&amp;f=false|سەردێڕ=General Philosophy of Science: Focal Issues|بڵاوکەرەوە=North Holland|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٤٤-٥١٥٤٨-٣|پەڕە=٣٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191228013012/https://books.google.com/books?id=qUMuFaXjNjEC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA326|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; ھەندێک لە شێوەکانی ئەبەدییەت زانستێکی ھاوشێوەی گەردوون، وەک ڕەھەند بە کات دەبەخشێت، کە کاتە جیاوازەکان وەک شوێنە جیاوازەکان واقیعین و ڕووداوەکانی داھاتووش «کە بەڕاستی بوونیان ھەیە» بە ھەمان واتای ئەوەی کە شوێنەکانی دیکە پێشتر بوونیان ھەیە، و ھیچ ڕەوتێکی بابەتیی کات بوونی نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Metaphysics Within Physics|ساڵ=٢٠١٠|chapter=On the Passing of Time|ژپنک=٩٧٨٠١٩٩٥٧٥٣٧٤}}&lt;/ref&gt; ھەندێک جار بە بیردۆزی «کاتی بارستەیی» یان «گەردوونی بارستەیی» ناودەبرێت بەھۆی وەسفکردنی [[کاتجێ]] وەک «[[بارستە]]»یەکی چوار ڕەھەندی نەگۆڕ، بە پێچەوانەی ڕوانگەی جیھان وەک گەردوونێکی سێ ڕەھەندی کە بەپێی کات دەستکاری کراوە.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|کات|فیزیک}}

{{فەلسەفە-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}

[[پۆل:فەلسەفەی فیزیک]]</text>
      <sha1>lglxwtgbxdshejen1gr0lk5r6oablay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵە ئاسمانییە ئەمریکییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240924</id>
    <revision>
      <id>1705848</id>
      <parentid>1548320</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2846" sha1="ob6i1glt8c85qjxjzfkb5u9apiigmrk" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھێڵە ئاسمانییە ئەمریکییەکان''' ({{بە ئینگلیزی|American Airlines}}) ھێڵی ئاسمانی ئەمریکییە کە بە گەورەترین ھێڵی ئاسمانی جیھان ناسراوە بە ٩٤٠ فڕۆکە. ھەروەھا ئەم کۆمپانیایە لەڕووی داھاتی ساڵانە و گواستنەوەی سەرنشینەکان لە ڕیزبەندی یەکەمی ھێڵی ئاسمانی جیھاندایە. ژمارەی کەشتیگەلە جەنگییەکانی ئەم کۆمپانیایە دەگاتە ١٧٨٩ فڕۆکە. ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی ١٩٣٠ لەژێر ناوی ھێڵە ئاسمانییە ئەمریکییەکان دەستی بە چالاکییەکانی کردووە و تا ساڵی ٢٠١١ وەک لقێکی کۆمپانیای AMR Corporation کاری کردووە و لە مانگی تشرینی دووەمی ئەوساڵە کۆمپانیای AMR Corporation ئیفلاسی خۆی ڕاگەیاند. ئێستا ھێڵی ئاسمانی ئەمریکی ڕۆژانە گەشتی ڕاستەوخۆی بۆ ٣٥٠ شوێن ھەیە کە دەکەونە [[ئەمریکای باکوور]]، [[ئەورووپا]]، [[ئۆقیانووسیا]]، [[کاری بی]] و [[ئەمریکای باشوور]]. ھێڵی ئاسمانی ئەمریکی لە ساڵی ٢٠١٣دا زیاتر لە ١٩٣٫٧ ملیۆن سەرنشینی ھەڵگرتووە، ئەمەش بە پاشەکشە لە مێژووی ھێڵە ئاسمانییەکان دادەنرێت. بارەگای سەرەکی ئەم کۆمپانیایە دەکەوێتە شاری فۆرت وۆرس لە ویلایەتی تەکساس و فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی دالاس-فۆرت وۆرس، [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کەنەدی]]، [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی لۆس ئانجلەس]]، [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەیامی]] و فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شیکاگۆ ئۆھێر ناوەندی ئەم ھێڵی ئاسمانییەن. ئەم کۆمپانیایە ئێستا ٦٣١ فڕۆکەی نەفەرھەڵگری لە کەشتیگەلە جەنگییە ئاسمانییەکانی خۆیدا ھەیە.

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئابی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|فڕین|وڵاتەکان|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|American Airlines}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>ob6i1glt8c85qjxjzfkb5u9apiigmrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵە ئاسمانییەکانی باشووری ڕۆژاوا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240932</id>
    <revision>
      <id>1705849</id>
      <parentid>1369888</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5000" sha1="nlnxgs0582pvqu6plrhbga41a3wy044" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''ھێڵە ئاسمانییەکانی باشووری ڕۆژاوا''' ({{بە ئینگلیزی |Southwest Airlines}})یەکێکە لە گەورەترین [[ھێڵی ئاسمانی|ھێڵە ئاسمانییەکانی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]. ئەم [[ھێڵی ئاسمانی|ھێڵی ئاسمانییە]] یەکێکە لەو ھێڵە ئاسمانییە زۆر گەورانەی کە خزمەتگوزاری گواستنەوەی ھەرزان پێشکەش بە کڕیاران دەکات. بارەگای سەرەکی ئەم کۆمپانیایە لە شاری [[داڵاس|دالاسە]]. ئەم ھێڵی ئاسمانییە لە ساڵی ١٩٦٧ دامەزراوە و ناوی ئێستای لە ساڵی ١٩٧١ بۆ کۆمپانیاکە پەسەند کراوە. 

ئەم [[ھێڵی ئاسمانی|ھێڵی ئاسمانییە]] لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٤ نزیکەی ٤٦ ھەزار کارمەندی دامەزراندووە. ئەم [[ھێڵی ئاسمانی|ھێڵی ئاسمانییە]] لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ زیاتر لە ٣٤٠٠ گەشتی لە ڕۆژێکدا ھەبووە.

لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١١ کۆمپانیاکە وەک گەورەترین ھێڵی ئاسمانی ناوخۆیی لە ئەمریکا ناسێندرا. لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٥ەوە گەشتەکانی کۆمپانیاکە بۆ ٩٣ شوێن کە دەکەونە ئەمریکا و ٥ وڵاتی نزیک لە ئەمریکا.
جگە لە چەند ساڵێک لە حەفتاکان و چەند ساڵێک لە ھەشتاکان کە ئەم کۆمپانیایە ھەروەھا ٦ فڕۆکەی بۆینگ ٧٢٧ی بەکرێ گرت و بەکاری ھێنا؛ لە ئێستادا ئەم کۆمپانیایە تەنھا جۆرەھا جۆری بۆینگ ٧٣٧ بۆ گواستنەوەی سەرنشین و بارھەڵگر بەکاردەھێنێت. لە مانگی ئابی ٢٠١٢ەوە ئەم کۆمپانیایە بە بەکارھێنانی زیاتر لە ٦٥٠ فڕۆکەی بۆینگ ٧٣٧ بە گەورەترین بەکارھێنەری فڕۆکەی بۆینگ ٧٣٧ دادەنرێت لە جیھاندا. ھەر فڕۆکەیەکی ئەم کۆمپانیایە بە تێکڕا ڕۆژانە شەش گەشت ئەنجام دەدات.

== مێژوو ==
چالاکیی ئەم ھێڵی ئاسمانییە لە یەکگرتنی چەند کۆمپانیایەکی بچووکەوە لە ١٥ی ئازاری ١٩٦٧ دەستی پێکرد. سەرەتا گەشتەکانی کۆمپانیاکە تەنھا لە [[تێکساس|ویلایەتی تەکساس]] سنووردار بوو. ناوی ئێستای ئەم کۆمپانیایە لە ٢٩ی ئازاری ١٩٧١ پەسەند کراوە؛ و بارەگاکەی لە شاری [[داڵاس|دالاس]] دیاری کرا. ئەم کۆمپانیایە لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٧١ دەستی بە گەشتە بەرنامە بۆ داڕێژراوەکانی کردووە. ئەم گەشتانە لە نێوان سێ شاری [[داڵاس|دالاس]] و [[ھیووستن|ھیوستن]] و سان ئەنتۆنیۆ بە سێ فڕۆکەی بۆینگ ٢٠٠–٧٣٧ دامەزراون. لە مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٧٢ ھەفتانە ٦١ گەشتی بەرنامە بۆ داڕێژراو لە نێوان داڵاس و ھیوستن و ٢٣ گەشت لە نێوان دالاس و سان ئەنتۆنیۆ و ١٦ گەشت لە نێوان سان ئەنتۆنیۆ و ھیوستن ئەنجامدرا. ھیچ گەشتێک لە ڕۆژانی شەممەدا ئەنجام نەدراوە.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Southwest_Airlines&lt;/ref&gt;

ژمارەی فڕۆکەکانی ئەم کۆمپانیایە لە کۆتا ڕۆژی ساڵی ٢٠١٤ بەپێی ماڵپەڕی کۆمپانیاکە گەیشتووەتە ٦٦٥ فڕۆکە کە سەرجەمیان لە جۆری جیاوازی بۆینگ ٧٣٧ن.&lt;ref name=&quot;swamedia.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نسخه آرشیو شده|ناونیشان=http://www.swamedia.com/channels/Corporate-Fact-Sheet/pages/corporate-fact-sheet|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150403082504/http://swamedia.com/channels/Corporate-Fact-Sheet/pages/corporate-fact-sheet|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=۳۰ مارس ۲۰۱۵|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فڕین|وڵاتەکان|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Southwest Airlines}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە]]
[[پۆل:براندە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>nlnxgs0582pvqu6plrhbga41a3wy044</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە چالاکەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>241625</id>
    <revision>
      <id>1706057</id>
      <parentid>1705522</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نوێکردنەوە</comment>
      <origin>1706057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2739" sha1="25x023loifa6tye6s6ynxnwy9wwe76v" xml:space="preserve">{{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}}
{{چینی ناوەند}}
پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}}
بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}}
لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}}
'''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)''
{{کۆتایی}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto;&quot;
|+ بۆتە چالاکەکان
|-
! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن
|-
| ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ٣٨٢٩٦٣ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠
|-
| ٢ || [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/SakuraBot|٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ٦٠٣٦٦ || bot || ١٧ی ئابی ٢٠٢٢
|-
| ٣ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ٣٦٠٥ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣
|-
| ٤ || [[بەکارھێنەر:CdRBot|CdRBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/CdRBot|٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ٦٧٠٨ || bot || ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢
|-
| ٥ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ١٠٥٤٩٩ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧
|-
| ٦ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ٢١٣٣٩ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩
|-
| ٧ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ٨٦٩١ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢
|-
| ٨ || [[بەکارھێنەر:Maintenance script|Maintenance script]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Maintenance script|٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦]] || ٢٦ || bot || ١٦ی نیسانی ٢٠١٥
|}

[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>25x023loifa6tye6s6ynxnwy9wwe76v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزارەی ١ەم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>241944</id>
    <revision>
      <id>1705997</id>
      <parentid>1465605</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2684" sha1="lqy92fv4kv6bexmwmorztquhbh8ui7y" xml:space="preserve">[[پەڕگە:1st_millennium_montage.png|وێنۆک|کۆمەڵێک ڕووداوی دیار لەم ھەزارەیەدا]]
'''ھەزارەی یەکەمی زایینی''' ئەو ماوەیەی کە لە ١ی کانوونی دووەمی ساڵی ١ی زایینی دەستی پێکردووە و لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ساڵی ٩٩٩ی زایینی لە [[ڕۆژژمێری جولیانی]] کۆتایی ھاتووە. ئەم ھەزار ساڵە سەرەتای قۆناغی [[ئانۆ دۆمینی|پاش زایین]] یان دوای لەدایکبوون (لەدایکبوونی [[عیسا]]). لە [[ئەمریکای ناوەندی]] ھەزارەی یەکەم نوێنەرایەتی قۆناغێکی گەشەسەندنی مەزن دەکات کە بە سەردەمی کلاسیک ناسراوە (٢٠٠–٩٠٠ز). شارستانییەتی تیۆتیواکان گەشەی کرد و ئیمپراتۆریەتەکەی زاڵ بوو بەسەر ھەموو ئەمریکای ناوەندیدا. لە [[ئەمریکای باشوور]] شارستانییەتەکانی پێش ئینکا دەستیان پێکرد؛ و دراوی ئاسنینی سەرنجڕاکێش و ھەندێک لە باشترین بەرھەمەکانی گلکار کە لە جیھانی کۆندا بینراون، دەستیان بە بەرھەمھێنان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=World Timeline of Europe 200 BC-AD 400 Roman|ناونیشان=http://www.worldtimelines.org.uk/world/europe/200BC-AD400|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=The British Museum}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=World Timeline of Africa 332 BC-AD 400|ناونیشان=http://www.worldtimelines.org.uk/world/africa/332BC-AD400|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=The British Museum}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=World Timeline of the Americas AD 600-1000|ناونیشان=http://www.worldtimelines.org.uk/world/americas/AD600-1000|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=The British Museum|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090227034310/http://www.worldtimelines.org.uk/world/americas/AD600-1000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|مێژوو|سەدەکانی ناوین|کات}}
{{پۆلی کۆمنز|1st millennium}}

{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەزارەکان]]
[[پۆل:ھەزارەی ١ەم]]</text>
      <sha1>lqy92fv4kv6bexmwmorztquhbh8ui7y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706061</id>
      <parentid>1705997</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:05:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2729" sha1="98zen7be80zv65z7box0e9lxrryjy7u" xml:space="preserve">[[پەڕگە:1st_millennium_montage.png|وێنۆک|کۆمەڵێک ڕووداوی دیار لەم ھەزارەیەدا]]
'''ھەزارەی یەکەمی زایینی''' ئەو ماوەیەی کە لە ١ی کانوونی دووەمی ساڵی ١ی زایینی دەستی پێکردووە و لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ساڵی ٩٩٩ی زایینی لە [[ڕۆژژمێری جولیانی]] کۆتایی ھاتووە. ئەم ھەزار ساڵە سەرەتای قۆناغی [[ئانۆ دۆمینی|پاش زایین]] یان دوای لەدایکبوون (لەدایکبوونی [[عیسا]]). لە [[ئەمریکای ناوەندی]] ھەزارەی یەکەم نوێنەرایەتی قۆناغێکی گەشەسەندنی مەزن دەکات کە بە سەردەمی کلاسیک ناسراوە (٢٠٠–٩٠٠ز). شارستانییەتی تیۆتیواکان گەشەی کرد و ئیمپراتۆریەتەکەی زاڵ بوو بەسەر ھەموو ئەمریکای ناوەندیدا. لە [[ئەمریکای باشوور]] شارستانییەتەکانی پێش ئینکا دەستیان پێکرد؛ و دراوی ئاسنینی سەرنجڕاکێش و ھەندێک لە باشترین بەرھەمەکانی گلکار کە لە جیھانی کۆندا بینراون، دەستیان بە بەرھەمھێنان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=World Timeline of Europe 200 BC-AD 400 Roman|ناونیشان=http://www.worldtimelines.org.uk/world/europe/200BC-AD400|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=The British Museum}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=World Timeline of Africa 332 BC-AD 400|ناونیشان=http://www.worldtimelines.org.uk/world/africa/332BC-AD400|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=The British Museum}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=World Timeline of the Americas AD 600-1000|ناونیشان=http://www.worldtimelines.org.uk/world/americas/AD600-1000|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=The British Museum|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090227034310/http://www.worldtimelines.org.uk/world/americas/AD600-1000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|مێژوو|سەدەکانی ناوین|کات}}
{{پۆلی کۆمنز|1st millennium}}

{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەزارەکان]]
[[پۆل:ھەزارەی ١ەم]]
[[پۆل:سەدەکانی ناوەڕاست]]</text>
      <sha1>98zen7be80zv65z7box0e9lxrryjy7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵی یەکسانیی ئاسمانیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242103</id>
    <revision>
      <id>1705847</id>
      <parentid>1548321</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1607" sha1="583iq3gsfmi4kcg96trfkoulw4w6oml" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس
|وێنە=[[پەڕگە:AxialTiltObliquityFa.png|چەپ|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ھێڵی یەکسانیی ئاسمانی بە درێژایی ھێڵی یەکسانیی زەوییە و ٢٣.٤ پلە مەیلی بۆ [[خولگەی خۆر]] ھەیە.(لادانێکی تەوەری زەوی ٢٣.٤ پلەیە)]]}}
'''ھێڵی یەکسانیی ئاسمانیی''' یان '''ھێڵی یەکسانیی''' ({{بە ئینگلیزی|Celestial equator}}) بازنەیەکی [[ھیپۆتێز]] (گریمانەیی)ە لە گۆی ئاسمانیدا کە ھاوشێوەیە لەگەڵ ھێڵی یەکسانیی زەوی.

یەکسانیی ئاسمانیی بازنەیەکی گریمانەییە لە ئاسماندا کە ھاوتەریبە لەگەڵ یەکسانیی زەوی. یەکتربڕینی پلەیی یەکسانیی زەوی لەگەڵ گۆی ئاسمانی لە شێوەی بازنەیەکی زەبەلاحدایە کە تێیدا شوێنی چاودێر، یان ناوەندی زەوی لە ناوەنددا ھەڵکەوتووە و لە ڕاستیدا درێژەپێدەری یەکسانیی زەوییە.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٧ی ٨ی ٢٠٢٣}}
{{تووڵی دەروازە|ئەستێرەناسی|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}}
{{پۆلی کۆمنز|Celestial equator}}

{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:بازنەکان]]
[[پۆل:دینامیکی سیستمی خۆری]]</text>
      <sha1>583iq3gsfmi4kcg96trfkoulw4w6oml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەژدەھەمین برومێری لویس ناپلیۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242160</id>
    <revision>
      <id>1706283</id>
      <parentid>1370100</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5464" sha1="t9tlgbxztcu0293m8r4xjzqflvtek5h" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Marx_EighteenthBrumaire.JPG|وێنۆک|ساڵی ١٨٥٢ لە ''کتێبی شۆڕشی مردندا'' بڵاوکرایەوە]]
'''''هەژدەهەمین برومێری لویس ناپلیۆن''''' ( {{بە ئەڵمانی|Der 18te Brumaire des Louis Napoleon}}) وتارێکە کە لەلایەن [[کارڵ مارکس|کارل مارکسەوە]] لە نێوان کانوونی دووەمی ١٨٥١ و ئازاری ١٨٥٢ نووسراوە، لە سەرەتادا لە ساڵی ١٨٥٢ لە گۆڤاری ''Die Revolution'' بڵاوکراوەتەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=18th Brumaire of Louis Bonaparte. Marx 1852|ناونیشان=https://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.marxists.org}}&lt;/ref&gt; کە گۆڤارێکی مانگانەی ئەڵمانییە و لەلایەن مارکسیست [[جۆزێف وایدێمایەر|جۆزێف وایدەمایەرەوە]] لە [[نیویۆرک|شاری نیویۆرک]] بڵاوکراوەتەوە. چاپە ئینگلیزییەکانی دواتر، وەک چاپی ١٨٦٩ی [[ھامبورگ|هامبۆرگ]] کە پێشەکییەکی مارکسی لەسەر بوو، بە ناوی '''''هەژدەهەمین برومێری لویس بۆناپارت''''' بوو. وتارەکە وەک بەکارهێنانێکی مێژوویی سەرەکی &quot; [[چەمکی ماتریالیستی بۆ مێژوو|چەمکی ماتریالیستی مێژوو]] &quot;ی مارکس دەردەکەوێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Marx does Historical Materialism: The 18th Brumaire of Louis Bonaparte|ناونیشان=https://redletterspp.com/blogs/news/marx-and-the-18th-brumaire|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=PRAXIS PRESS|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

''برومێری هەژدەهەمین'' سەرنج دەخاتە سەر کودەتاکەی ساڵی ١٨٥١ی فەرەنسا ، کە بەهۆیەوە لویس ناپۆلیۆن بۆناپارت ، سەرۆکی کۆماری دووەم و کوڕەزای [[ناپۆلیۆن بۆناپارت]] ، بووە ئیمپراتۆری [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|دووەمی ئیمپراتۆریەتی فەرەنسا]] وەک ناپلیۆنی سێیەم. مارکس هەوڵدەدات ڕوونی بکاتەوە کە چۆن [[سەرمایەداری]] و [[خەباتی چینایەتی]] هەلومەرجێکی دروستکردووە کە &quot;کەسایەتییەکی گرۆتێسک (قێزەوەن) و مامناوەندی توانی ڕۆڵی پاڵەوانێک بگێڕێت&quot;. مارکس باسی دابەشبوون و هاوپەیمانییەکانی نێوان [[بۆرژوازی]] و بۆرژوازی بچووک و جووتیاران و شۆڕشگێڕان و [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی|سۆسیال دیموکراتەکان]] لە نێوان گروپەکانی دیکەدا دەکات و چۆن نەبوونی باڵادەستی هیچ کەسێک بووە هۆی سەرهەڵدانەوەی پاشایەتی، سەرەڕای شۆڕشی ساڵی ١٨٤٨ &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Marx's 'Eighteenth Brumaire'|ناونیشان=https://www.plutobooks.com/9780745318301/marxs-eighteenth-brumaire|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Pluto Press|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;. مارکس ئیمپراتۆریەتی دووەم بە دەوڵەتێکی &quot; بۆناپارتیستی &quot; وەسف دەکات، ئیستسنایە لە چەمکی بنەڕەتی مارکسیستی دەوڵەت وەک ئامرازێکی حوکمڕانی چینایەتی بەو پێیەی دەوڵەتی بۆناپارتی دەبێتە نیمچە سەربەخۆ، نوێنەرایەتی بەرژەوەندی هیچ چینێک دەکات.

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکییەکان ==

* [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/ برومێری هەژدەهەمی لویس ناپلیۆن] (بەشەکانی یەکەم و حەوتەم کە لەلایەن ساول ک. پادۆڤەرەوە وەرگێڕدراوە لە چاپی ئەڵمانی ساڵی ١٨٦٩؛ بەشی دووەم تا شەشەم لەسەر بنەمای چاپی سێیەمە، کە لەلایەن [[فریدریش ئێنگڵس|فریدریش ئەنگڵس]] (١٨٨٥)ەوە ئامادەکراوە، وەک لەلایەن بڵاوکەرەوەی پێشکەوتنەوە وەرگێڕدراوە و بڵاوکراوەتەوە ، [[مۆسکۆ]], ١٩٣٧. )
* [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/18th-brumaire/preface.htm پێشەکی چاپی دووەم (١٨٦٩)]
* [[iarchive:theeighteenthbru00marxuoft|''هەژدەهەمین برومێری لویس بۆناپارت'']] ، چارڵز ئێچ کێر، [[شیکاگۆ]] ، ١٩٠٧.
* [[iarchive:eighteenthbrumai017766mbp|''هەژدەهەمین برومێری لویس بۆناپارت'']] ، بڵاوکەرەوە نێودەوڵەتییەکان، [[نیویۆرک|شاری نیویۆرک]] ، ١٩٦٣.
{{تووڵی دەروازە|کۆمۆنیزم|سۆشیالیزم|فەلسەفە|کۆمەڵگا|فەڕەنسا|سیاسەت|مێژوو}}

{{فەلسەفە-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}

[[پۆل:کتێبەکانی کارڵ مارکس]]
[[پۆل:کتێبە کۆمۆنیستییەکان]]</text>
      <sha1>t9tlgbxztcu0293m8r4xjzqflvtek5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پان (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242473</id>
    <revision>
      <id>1705882</id>
      <parentid>1405561</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11502" sha1="k0rrbvotb41cfvefior8vjwea56rpfg" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی فیلم
| ناو                  = پان
| وێنە                 =Pan_2015_poster.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| لێدوان               =
| سەردێڕ               =
| سەرباس               =
| دەرھێنەر             = جۆو ڕایت
| بەرھەمھێنەر          =
| نووسین               =
| سەرچاوەی چیڕۆک       = [[پیتەر پان]]
| چەشن                 = [[فیلمی خەیاڵی]]
| کاست                 =
| موزیک                =
| وێنەگری سینەمایی     =جۆن ماتسن
| دەستکاری             =
| ستۆدیۆ               =
| کۆمپانیای بڵاوکەرەوە  = [[وارنەر برۆس پیکچەرز]]
| ڕێکەوتی دەرچوون      = ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥ ([[لەندەن]])
| ماوەی فیلم           = ١١١ خولەک
| وڵات                  = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
| زمان                 = [[ئینگلیزی]]
| زنجیرە               =
| تێچوون               = ١٥٠ ملیۆن دۆلار
| داھات                = ١٢٨٬٤ ملیۆن دۆلار
| خەڵاتەکان             =
| بەشی پێشوو           =
| بەشی دواتر           =
}}
'''پان''' ({{بە ئینگلیزی|Pan}}) فیلمێکی سەرگەرمی [[فیلمی خەیاڵی|خەیاڵییە]] کە لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکرایەوە، وەک پێشبڕکێیەک بۆ چیرۆکی کلاسیکی [[پیتەر پان]] کاردەکات، کە بەدواداچوون بۆ سەرچاوەی کارەکتەرە خۆشەویستەکە دەکات. فیلمی «پان» لە دەرھێنانی جۆ ڕایت و لە نووسینی جەیسۆن فۆکسە، [[ھیوو جەکمەن]] و لیڤی میلەر و گارێت ھێدلوند و ڕۆنی مارا ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. فیلمەکە بینەران دەباتە گەشتێکی وروژێنەر بەناو نێڤەرلانددا، کە کوڕێکی ھەتیو بەناوی پیتەر چارەنووسی خۆی وەک پیتەر پانی ئەفسانەیی دەدۆزێتەوە. چیرۆکەکە لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا ڕوودەدات و بەدوای پیتەردا دەگەڕێت کاتێک لە ژیانی تاریکی خۆی لە خانەی ھەتیوەکاندا دوور دەکەوێتەوە بۆ جیھانێکی ئەفسوناوی کە پڕە لە چەتەی دەریایی و پەری و بوونەوەری ئەفسانەیی.

== چیرۆک ==
چیرۆکی کوڕێکی ھەتیو بە ناوی پیتەر دەگێڕێتەوە کە لە ژیانی ئاسایی خۆی لە خانەی ھەتیوەکانی لەندەن دوور دەخرێتەوە بۆ جیھانی ئەفسوناوی نێڤەرلاند. فیلمەکە لە سەردەمی جەنگی جیھانی دووەمدا ڕوودەدات و بەدواداچوون بۆ گەشتی پیتەر دەکات بۆ خۆدۆزینەوە لەکاتێکدا دەبێتە پیتەر پانی ئەفسانەیی. لەگەڵ گەیشتن بە نێڤەرلاند، پیتەر کایەیەک دەدۆزێتەوە کە پڕە لە چەتەی دەریایی و پەری و بوونەوەری ئەفسانەیی. خێرا ھاوڕێیەتی جەنگاوەرێکی گەنج دەکات بە ناوی جەیمس ھوک و پەرییەکی یاخیبوو بە ناوی تینکەر بێڵ. پێکەوە دەست دەکەن بە سەرگەرمییەکی ورووژێنەر بۆ ڕزگارکردنی نێڤەرلاند لە دەسەڵاتی ستەمکارانەی [[بلاک بێرد]]، چەتەی دەریایی ترسناک کە خەڵکی ڕەسەنی نێڤەرلاند دەکاتە کۆیلە.

لەکاتێکدا پیتەر ناسنامەی ڕاستەقینەی خۆی ئاشکرا دەکات و چارەنووسی خۆی وەک ڕزگارکەری نێڤەرلاند لە باوەش دەگرێت، دەبێت ڕووبەڕووی قووڵترین ترسەکانی ببێتەوە و ڕووبەڕووی تەحەدای ترسناک دەبێتەوە. لە ڕێگادا ڕووبەڕووی دەریاچەی دەریایی دەبێتەوە، ڕووبەڕووی دوژمنی مەترسیدار دەبێتەوە. چیرۆکەکە قووڵ دەبێتەوە لە بابەتەکانی ئازایەتی و ھاوڕێیەتی و خۆدۆزینەوە، کاتێک پیتەر ڕۆڵی خۆی وەک پاڵەوانێک لە باوەش دەگرێت و دژی نادادپەروەری دەجەنگێت. ھەروەھا ڕۆشنایی دەخاتە سەر سەرچاوەی کارەکتەرە ئایکۆنییەکانی وەک کاپتن ھوک و تینکەر بێڵ، دیدگای نوێ لەبارەی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پیتەر دەخاتە ڕوو.

== ڕۆڵەکان ==
* لیڤی میلەر وەک [[پیتەر پان]]
* [[ھیوو جەکمەن]] وەک [[بلاک بێرد]]
* گارێت ھێدلوند وەک جەیمس ھوک
* ڕۆنی مارا وەک تایگەر لیلی
* عادل ئەختار وەک سام «سمی» سمیگل
* کەتی بێرک وەک دایکی بارناباس
* نۆنسۆ ئانۆزی وەک قەشە
* ئاماندا سیفرید وەک مێری
* جاک چارڵز وەک سەرۆکی گەورەی پانتەر
* لویس ماکدۆگال وەک نیبس
* برۆنسۆن وێب وەک ستیپس
* نا تای-جو وەک کواھو
* کارا دیلیڤینگ وەک دەریاچەوانەکان

== بەرھەمھێنان ==
یەکێک لە لایەنە سەرنجڕاکێشەکانی فیلمی پان دیزاینی بەرھەمھێنانی سەرسووڕھێنەرە لە ڕووی بینراوەوە. سێتە خەیاڵییەکان و ڕەنگە زیندووەکان نێڤەرلاند بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش لە ڕووی بینراوەوە وەک ڕاستی پیشان دەدەن. لە شەقامە قەرەباڵغەکانی [[لەندەن]]ەوە تا دیمەنە سەرنجڕاکێشەکانی نێڤەرلاند، ھەر شوێنێک بە شێوەیەکی ئاڵۆز دروست کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=The Black List Announces 2013 Screenplays (Complete List) |ناونیشان=https://variety.com/2013/film/news/the-black-list-announces-2013-screenplays-live-1200963352/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤|وێبگە=Variety}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا نمایشەکانی فیلمی «پان» جێگەی سەرنجن. لیڤی میلەر وەک پیتەر پانی گەنج دەدرەوشێتەوە، ھەم لاوازی و ھەم ئیرادەی خۆی دەگرێت لەکاتێکدا ڕۆڵی خۆی وەک پاڵەوانێک لە باوەش دەگرێت. ھیو جاکمان نمایشێکی کاریزماتیک وەک [[بلاک بێرد]] پێشکەش دەکات، ئەو چەتەی دەریایی ترسناکە کە بە مشتێکی ئاسنبن حوکمڕانی نێڤەرلاند دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Garrett Hedlund Tapped for Captain Hook Role in Warner Bros. 'Pan'|ناونیشان=https://variety.com/2014/film/news/captain-hook-tiger-lilly-warner-bros-pan-1201058996/ |دوایین=Kroll |یەکەم=Justin |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٣|ئیش=Variety}}&lt;/ref&gt;  گارێت ھێدلوند ڕۆڵی جەیمس ھوک دەگێڕێت پێش ئەوەی ببێتە دوژمنی سەرەکی پیتەر، سۆز و ژیرییەکەی پیشان دەدات. یەکێکی دیکە لە گرینگترین شتەکانی فیلمی «پان»، نووەتەی مۆسیقاکەیەتی کە لەلایەن جۆن پاولەوە ئامادەکراوە. مۆسیقاکە قووڵی و سۆز بۆ زنجیرە سەرگەردانەکانی فیلمەکە و ساتەکانی دڵسۆزانە زیاد دەکات. لەکاتێکدا فیلمی پان لە کاتی بڵاوبوونەوەیدا پێداچوونەوەی جیاوازی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت، بەڵام ھێشتا وەرگرتنی سەرنجڕاکێشی چیرۆکی خۆشەویستەکەی پیتەر پان پێشکەش دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Brown |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Looking for lost boys: Hollywood bosses launch search for a Peter Pan |ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2014/feb/10/hollywood-bosses-search-peter-pan |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش=The Guardian}}&lt;/ref&gt; بەدواداچوون بۆ بابەتەکانی ھاوڕێیەتی و ئازایەتی و خۆدۆزینەوە دەکات لە ھەمان کاتدا دیدێکی نوێ بۆ کارەکتەرە ئاشناکان دابین دەکات. لە کۆتاییدا، «پان» سەرگەرمییەکی خەیاڵییە کە دیدێکی نوێ لەبارەی سەرچاوەی پیتەر پان پێشکەش بە بینەران دەکات. فیلمەکە بە دیزاینی بەرھەمھێنانی سەرسووڕھێنەری بینراو و نمایشە بەھێزەکانی کاستەکەی، جیھانی ئەفسوناوی نێڤەرلاند دەھێنێتە ژیانەوە.&lt;ref name=&quot;Delevingne&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Darwin |یەکەم=Liza |سەردێڕ=OMG! Get a First Look at Cara Delevingne in Pan |ناونیشان=http://www.nylon.com/articles/cara-delevingne-peter-pan-mermaid |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٤|وێبگە=[[Nylon (magazine)|Nylon]]|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; 

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|لەندەن|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠١٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|Pan (2015 film)}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە پێشبڕکێیە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی دیوون ئینتەرتەیمێنت]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەرییەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن]]
[[پۆل:فیلمەکانی پیتەر پان]]
[[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمی ھاوڕێی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]]</text>
      <sha1>k0rrbvotb41cfvefior8vjwea56rpfg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705953</id>
      <parentid>1705882</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]]</comment>
      <origin>1705953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11528" sha1="jrqp53o2zphz1hmufoi5yfibv4ajw6j" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی فیلم
| ناو                  = پان
| وێنە                 =Pan_2015_poster.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| لێدوان               =
| سەردێڕ               =
| سەرباس               =
| دەرھێنەر             = جۆو ڕایت
| بەرھەمھێنەر          =
| نووسین               =
| سەرچاوەی چیڕۆک       = [[پیتەر پان]]
| چەشن                 = [[فیلمی خەیاڵی]]
| کاست                 =
| موزیک                =
| وێنەگری سینەمایی     =جۆن ماتسن
| دەستکاری             =
| ستۆدیۆ               =
| کۆمپانیای بڵاوکەرەوە  = [[وارنەر برۆس پیکچەرز]]
| ڕێکەوتی دەرچوون      = ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥ ([[لەندەن]])
| ماوەی فیلم           = ١١١ خولەک
| وڵات                  = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
| زمان                 = [[ئینگلیزی]]
| زنجیرە               =
| تێچوون               = ١٥٠ ملیۆن دۆلار
| داھات                = ١٢٨٬٤ ملیۆن دۆلار
| خەڵاتەکان             =
| بەشی پێشوو           =
| بەشی دواتر           =
}}
'''پان''' ({{بە ئینگلیزی|Pan}}) فیلمێکی سەرگەرمی [[فیلمی خەیاڵی|خەیاڵییە]] کە لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکرایەوە، وەک پێشبڕکێیەک بۆ چیرۆکی کلاسیکی [[پیتەر پان]] کاردەکات، کە بەدواداچوون بۆ سەرچاوەی کارەکتەرە خۆشەویستەکە دەکات. فیلمی «پان» لە دەرھێنانی جۆ ڕایت و لە نووسینی جەیسۆن فۆکسە، [[ھیوو جەکمەن]] و لیڤی میلەر و گارێت ھێدلوند و ڕۆنی مارا ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. فیلمەکە بینەران دەباتە گەشتێکی وروژێنەر بەناو نێڤەرلانددا، کە کوڕێکی ھەتیو بەناوی پیتەر چارەنووسی خۆی وەک پیتەر پانی ئەفسانەیی دەدۆزێتەوە. چیرۆکەکە لە کاتی جەنگی جیھانی دووەمدا ڕوودەدات و بەدوای پیتەردا دەگەڕێت کاتێک لە ژیانی تاریکی خۆی لە خانەی ھەتیوەکاندا دوور دەکەوێتەوە بۆ جیھانێکی ئەفسوناوی کە پڕە لە چەتەی دەریایی و پەری و بوونەوەری ئەفسانەیی.

== چیرۆک ==
چیرۆکی کوڕێکی ھەتیو بە ناوی پیتەر دەگێڕێتەوە کە لە ژیانی ئاسایی خۆی لە خانەی ھەتیوەکانی لەندەن دوور دەخرێتەوە بۆ جیھانی ئەفسوناوی نێڤەرلاند. فیلمەکە لە سەردەمی جەنگی جیھانی دووەمدا ڕوودەدات و بەدواداچوون بۆ گەشتی پیتەر دەکات بۆ خۆدۆزینەوە لەکاتێکدا دەبێتە پیتەر پانی ئەفسانەیی. لەگەڵ گەیشتن بە نێڤەرلاند، پیتەر کایەیەک دەدۆزێتەوە کە پڕە لە چەتەی دەریایی و پەری و بوونەوەری ئەفسانەیی. خێرا ھاوڕێیەتی جەنگاوەرێکی گەنج دەکات بە ناوی جەیمس ھوک و پەرییەکی یاخیبوو بە ناوی تینکەر بێڵ. پێکەوە دەست دەکەن بە سەرگەرمییەکی ورووژێنەر بۆ ڕزگارکردنی نێڤەرلاند لە دەسەڵاتی ستەمکارانەی [[بلاک بێرد]]، چەتەی دەریایی ترسناک کە خەڵکی ڕەسەنی نێڤەرلاند دەکاتە کۆیلە.

لەکاتێکدا پیتەر ناسنامەی ڕاستەقینەی خۆی ئاشکرا دەکات و چارەنووسی خۆی وەک ڕزگارکەری نێڤەرلاند لە باوەش دەگرێت، دەبێت ڕووبەڕووی قووڵترین ترسەکانی ببێتەوە و ڕووبەڕووی تەحەدای ترسناک دەبێتەوە. لە ڕێگادا ڕووبەڕووی دەریاچەی دەریایی دەبێتەوە، ڕووبەڕووی دوژمنی مەترسیدار دەبێتەوە. چیرۆکەکە قووڵ دەبێتەوە لە بابەتەکانی ئازایەتی و ھاوڕێیەتی و خۆدۆزینەوە، کاتێک پیتەر ڕۆڵی خۆی وەک پاڵەوانێک لە باوەش دەگرێت و دژی نادادپەروەری دەجەنگێت. ھەروەھا ڕۆشنایی دەخاتە سەر سەرچاوەی کارەکتەرە ئایکۆنییەکانی وەک کاپتن ھوک و تینکەر بێڵ، دیدگای نوێ لەبارەی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پیتەر دەخاتە ڕوو.

== ڕۆڵەکان ==
* لیڤی میلەر وەک [[پیتەر پان]]
* [[ھیوو جەکمەن]] وەک [[بلاک بێرد]]
* گارێت ھێدلوند وەک جەیمس ھوک
* ڕۆنی مارا وەک تایگەر لیلی
* عادل ئەختار وەک سام «سمی» سمیگل
* کەتی بێرک وەک دایکی بارناباس
* نۆنسۆ ئانۆزی وەک قەشە
* ئاماندا سیفرید وەک مێری
* جاک چارڵز وەک سەرۆکی گەورەی پانتەر
* لویس ماکدۆگال وەک نیبس
* برۆنسۆن وێب وەک ستیپس
* نا تای-جو وەک کواھو
* کارا دیلیڤینگ وەک دەریاچەوانەکان

== بەرھەمھێنان ==
یەکێک لە لایەنە سەرنجڕاکێشەکانی فیلمی پان دیزاینی بەرھەمھێنانی سەرسووڕھێنەرە لە ڕووی بینراوەوە. سێتە خەیاڵییەکان و ڕەنگە زیندووەکان نێڤەرلاند بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش لە ڕووی بینراوەوە وەک ڕاستی پیشان دەدەن. لە شەقامە قەرەباڵغەکانی [[لەندەن]]ەوە تا دیمەنە سەرنجڕاکێشەکانی نێڤەرلاند، ھەر شوێنێک بە شێوەیەکی ئاڵۆز دروست کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=The Black List Announces 2013 Screenplays (Complete List) |ناونیشان=https://variety.com/2013/film/news/the-black-list-announces-2013-screenplays-live-1200963352/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤|وێبگە=Variety}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا نمایشەکانی فیلمی «پان» جێگەی سەرنجن. لیڤی میلەر وەک پیتەر پانی گەنج دەدرەوشێتەوە، ھەم لاوازی و ھەم ئیرادەی خۆی دەگرێت لەکاتێکدا ڕۆڵی خۆی وەک پاڵەوانێک لە باوەش دەگرێت. ھیو جاکمان نمایشێکی کاریزماتیک وەک [[بلاک بێرد]] پێشکەش دەکات، ئەو چەتەی دەریایی ترسناکە کە بە مشتێکی ئاسنبن حوکمڕانی نێڤەرلاند دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Garrett Hedlund Tapped for Captain Hook Role in Warner Bros. 'Pan'|ناونیشان=https://variety.com/2014/film/news/captain-hook-tiger-lilly-warner-bros-pan-1201058996/ |دوایین=Kroll |یەکەم=Justin |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٣|ئیش=Variety}}&lt;/ref&gt;  گارێت ھێدلوند ڕۆڵی جەیمس ھوک دەگێڕێت پێش ئەوەی ببێتە دوژمنی سەرەکی پیتەر، سۆز و ژیرییەکەی پیشان دەدات. یەکێکی دیکە لە گرینگترین شتەکانی فیلمی «پان»، نووەتەی مۆسیقاکەیەتی کە لەلایەن جۆن پاولەوە ئامادەکراوە. مۆسیقاکە قووڵی و سۆز بۆ زنجیرە سەرگەردانەکانی فیلمەکە و ساتەکانی دڵسۆزانە زیاد دەکات. لەکاتێکدا فیلمی پان لە کاتی بڵاوبوونەوەیدا پێداچوونەوەی جیاوازی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت، بەڵام ھێشتا وەرگرتنی سەرنجڕاکێشی چیرۆکی خۆشەویستەکەی پیتەر پان پێشکەش دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Brown |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Looking for lost boys: Hollywood bosses launch search for a Peter Pan |ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2014/feb/10/hollywood-bosses-search-peter-pan |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش=The Guardian}}&lt;/ref&gt; بەدواداچوون بۆ بابەتەکانی ھاوڕێیەتی و ئازایەتی و خۆدۆزینەوە دەکات لە ھەمان کاتدا دیدێکی نوێ بۆ کارەکتەرە ئاشناکان دابین دەکات. لە کۆتاییدا، «پان» سەرگەرمییەکی خەیاڵییە کە دیدێکی نوێ لەبارەی سەرچاوەی پیتەر پان پێشکەش بە بینەران دەکات. فیلمەکە بە دیزاینی بەرھەمھێنانی سەرسووڕھێنەری بینراو و نمایشە بەھێزەکانی کاستەکەی، جیھانی ئەفسوناوی نێڤەرلاند دەھێنێتە ژیانەوە.&lt;ref name=&quot;Delevingne&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Darwin |یەکەم=Liza |سەردێڕ=OMG! Get a First Look at Cara Delevingne in Pan |ناونیشان=http://www.nylon.com/articles/cara-delevingne-peter-pan-mermaid |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٤|وێبگە=[[Nylon (magazine)|Nylon]]|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; 

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|لەندەن|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠١٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|خەیاڵی زانستی}}
{{پۆلی کۆمنز|Pan (2015 film)}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە پێشبڕکێیە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی دیوون ئینتەرتەیمێنت]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەرییەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن]]
[[پۆل:فیلمەکانی پیتەر پان]]
[[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمی ھاوڕێی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]]</text>
      <sha1>jrqp53o2zphz1hmufoi5yfibv4ajw6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرھەمانیی جیاوازیھەڵنەگرەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243138</id>
    <revision>
      <id>1705936</id>
      <parentid>1408755</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4971" sha1="rzlgugkhlzadrmqukevciemmx2u0pld" xml:space="preserve">'''ھەرھەمانیی جیاوازیھەڵنەگرەکان''' (identity of indiscernibles) پرەنسیپێکی [[ئۆنتۆلۆجی|ئۆنتۆلۆژیکە]] کە دەڵێ ناکرێ [[ھەبوو]] یا [[ئۆبژە|ئۆبژەگەلی]] لێکجیاوازمان بێ کە لە ھەموو [[تایبەتمەندی (فەلسەفە)|تایبەتمەندییەکا]] ڕێک وەکوو یەکتر بن. ئەگەر ھەر [[ھەڵگیراو|ھەڵگیراوێ]] کە بە x [[ھەڵگرتن (لۆژیک)|ھەڵدەگیردرێ]]، بە y -یش ھەڵبگیردرێ و، پێچەوانەکەشی ڕاست بێ، ئەوسا x و y ھەر ھەمان شتن، نەک دوو شتی جیاواز. یانی ناکرێ دوو شتی لێکجیا و ھەڵاواردە بەتەواوی و لە ھەموو بارێکەوە وەک یەک بن. پرەنسیپێکی تر کە پەیوەندیی نزیکی ھەیە بەم پرەنسیپەوە، پرەنسیپی '''جیاوازیھەڵنەگرتنی ھەرھەمانەکان''' (indiscernibility of identicals) -ە.

زۆرتر ئەم پرەنسیپە لە پاڵ [[لایبنیتس]] دەدرێ، بۆیە '''یاسای لایبنیتس''' -یشی پێ دەوترێ.

== ھەرھەمانبوون و جیاوازیھەڵنەگرتن ==
[[ھەرھەمانی]] بەو پەیوەندییە دەوترێ کە ھەر شتێ تەنیا لەگەڵ خۆیا ھەیەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Audi|یەکەم=Robert|ڕێکەوت=1995|سەردێڕ=The Cambridge Dictionary of Philosophy|ناونیشان=https://philpapers.org/rec/AUDTCD-2|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=philpapers.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەر شتێ، بەس خۆیەتی کە ھەمان شتە. ھەرھەمانی «عەینی شت بوون» یا «ھەمان شت بوون»ە لە ڕووی ژمارەوە (numerical sameness). لەو لاوە، جیاوازیھەڵنەگر بە شتگەلی نەشیاوی لێک ھەڵاواردن دەوترێ، جیاوازیھەڵنەگرتن «عەینی شت بوون»ە لە ڕووی چۆنێتییەکانەوە (qualitative sameness). ئەگەر دوو شت لە ھەموو چۆنێتی و تایبەتمەندییەکدا عەینی یەک بن، ئەوە ئەو دوو شتە جیاوازیھەڵنەگر و نەشیاوی لێکجیاکردنەوەن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Forrest|یەکەم=Peter|سەردێڕ=The Identity of Indiscernibles|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/fall2008/entries/identity-indiscernible/|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=plato.stanford.edu|زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوو [[بنەواشە]]، ئەم دوو مانایە کە «عەینی شت بوون» ھەیەتی (یانی عەینی شت بوون لە ڕووی ژمارەوە و، عەینی شت بوون لە ڕووی چۆنێتییەوە) پێکەوە دەبەستن: بنەواشەی ''جیاوازیھەڵنەگرتنی ھەرھەمانەکان'' و، بنەواشەی ''ھەرھەمانیی جیاوازیھەڵنەگرەکان''. بنەواشەی جیاوازیھەڵنەگرتنی ھەرھەمانەکان بێ کێشە و مشتومڕ و ناکۆکییە و، دەڵێ ئەگەر دوو ھەبوو عەینەن لفی یەکتر، یا بە زمانێکی تر، «ھەرھەمان» بن، ئینجا ھەموو تایبەتمەندییەکان و چۆنێتییەکانیشیان ڕێک وەکوو یەکە و عەینەن ھەمانە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Noonan|یەکەم=Harold|سەردێڕ=Identity|ڕێکەوت=2022|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/fall2022/entries/identity/|ئیش=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Fall 2022|بڵاوکەرەوە=Metaphysics Research Lab, Stanford University|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|دوایین٢=Curtis|یەکەم٢=Ben|editor2-last=Nodelman|editor2-first=Uri}}&lt;/ref&gt; بەڵام، پێچەوانەی ئەمە، کە دەبێتە بنەواشەی ھەرھەمانیی جیاوازیھەڵنەگرەکان و دەڵێ ئەگەر دوو شت ڕێک ھەمان تایبەتمەندیگەلیان بێ ئەوە ھەمان شتیشن نەک دوو شتی جیاواز، کێشە و مشتومڕی زۆرتری لەسەرە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ئاکامی لۆژیکیی ئەم بنەواشەیە ئەوەیە کە ناکرێ دوو شتی جیاواز لە ھەموو بارێکەوە ڕێک وەکوو یەک بن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}}

{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک]]
[[پۆل:گۆتفرید لایبنیتس]]
[[پۆل:ھەبوونناسی]]
[[پۆل:لۆژیکی فەلسەفی]]
[[پۆل:تیۆرییە فەلسەفییەکان]]</text>
      <sha1>rzlgugkhlzadrmqukevciemmx2u0pld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرھەمانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243174</id>
    <revision>
      <id>1705935</id>
      <parentid>1408754</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (دەروونناسی-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5349" sha1="cfvd71xf3jq595o3yrr1902px53lcs4" xml:space="preserve">لە [[میتافیزیک|میتافیزیکدا]]، '''ھەرھەمانی''' (identity، وەرگێڕانەکانی تر: ھەوێتی، ئەمئەوێتی، ھەرئەوێتی، ھەمانی، ھەرئەوەبوون) ئەو پەیوەندییەیە کە ھەر شتێ تەنیا لەگەڵ خۆیدا ھەیەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Noonan|یەکەم=Harold|سەردێڕ=Identity|ڕێکەوت=2022|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/fall2022/entries/identity/|ئیش=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Fall 2022|بڵاوکەرەوە=Metaphysics Research Lab, Stanford University|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|دوایین٢=Curtis|یەکەم٢=Ben|editor2-last=Nodelman|editor2-first=Uri}}&lt;/ref&gt; یاسایەک کە بە [[یاسای ھەرھەمانی]] ناسراوە دەڵێ ئەلف ئەلفە، یا بە زمانێکی تر، ھەر شتێ عەینەن خۆیەتی. ھەروەھا، بە پێی [[ھەرھەمانیی جیاوازیھەڵنەگرەکان|بنەواشەی ھەرھەمانیی جیاوازیھەڵنەگرەکان]]، ئەگەر x و y لە ھەموو [[تایبەتمەندی (فەلسەفە)|تایبەتمەندییەکدا]] شەریک بن، ئەودەم یەک دانە و ھەر ھەمان شتن.

ئەوە زۆر گرنگە کە جیاوازی دانرێ لە نێوان ھەرھەمانیی ژمارەکی (numerical identity) و ھەرھەمانیی چۆنێتییانە (qualitative identity). ئەگەر دووچەرخەکانی دوو کوڕی شەش و ھەشت ساڵەی ژنێک عەینی یەکتر بێ، ئەوکات دەکرێ بڵێین کوڕەکان ھەر ھەمان دووچەرخە و ھەر ھەمان دایکیشیان ھەیە.  ئاشکرایە لێرە وشەی «ھەمان» لە دوو مانادا بە کار چووە: دایکەکە یەک دانەیە و ھەر ھەمان دایکە، بەڵام دووچەرخەکان دوانن و ھەر ھەمان دووچەرخەن. ھەرھەمانیی دایکەکە ھەرھەمانیی ژمارەکییە. ھەرھەمانیی دووچەرخەکان ھەرھەمانییە لە ڕووی چۆنێتییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Enzyklopädie Philosophie|ناونیشان=https://meiner.de/enzyklopadie-philosophie.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210311040207/https://meiner.de/enzyklopadie-philosophie.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە فەلسەفەدا، زیاتر گرنگی بە ھەرھەمانیی ژمارەکی دەدرێ. 

ھەندێ لە فەیلەسووفان حاشا لە بوونی پەیوەندییەک وەکوو ھەرھەمانی دەکەن. [[لودڤیگ ڤیتگنشتاین|لودڤیک ڤیتگنشتاین]] لە [[تراکتاتوس|«تراکتاتوس»ەکەی]] خۆیدا وای نووسیوە: «ئاشکرایە ھەرھەمانی پەیوەندییەک نییە لە نێوان دوو شتدا.» بەم چەشنەش درێژەی پێ دەدا: «ئەوەی کە بوترێ دوو شت ھەر ھەمانن، بێمانایە و، ئەوەش کە بوترێ شتێ ھەر ھەمان خۆیەتی، وەکوو ئەوە وایە کە ھیچ نەوتراوە.» 

دژی ھەرھەمانی [[جیاوازی (فەلسەفە)|جیاوازییە]].&lt;ref&gt;Difference entry in Penguin Dictionary of Philosophy&lt;/ref&gt;

== زاراوەی identity  لە فەلسەفە و لە زانستە کۆمەڵایەتییەکاندا ==
زاراوەی identity، جگە لە فەلسەفە، لە [[سایکۆلۆجی|سایکۆلۆژی]] و [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستە کۆمەڵایەتییەکانیشدا]] بە کار دەڕوا و ناسراوتریشە. لەوێ، زۆرتر [[کێیەتی]] یا شوناس یا ناسنامەی پێ دەوترێ. لە فەلسەفەدا، identity (ھەرھەمانی) بە تەنگ پەیوەندییەکەوەیە، بەتایبەت پەیوەندییەک کە x  و y دەیانبێ [[ئەگەر و تەنیا ئەگەر]] یەکێک و کوتومت ھەمان بن. بە پێچەوانەوە، لە سایکۆلۆژی و زانستە کۆمەڵایەتییەکاندا، identity (کێیەتی، ناسنامە، شوناس) دەگەڕێتەوە بۆ [[خۆوافامکردن|ئەو فام و دەرکەی ھەر کەسێک لە خۆی ھەیەتی]] یا ئەو جۆرەی لە کۆمەڵدا خۆی دەنوێنێ. بەتایبەت دەگەڕێتەوە بۆ ئەو لایەنانەی کە، وا لە ھەر مرۆڤێ دەکەن کەسێکی تاقانە و بێھاوتا بێ و، لە ڕووی چۆنێتییەوە لە ئەم و ئەو جیاواز بێ. بۆ وێنە، کێیەتیی کولتووری، کێیەتی جنسی، کێیەتیی نەتەوەیی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Identity}}
{{تووڵی دەروازە|دەروونناسی|فەلسەفە}}

{{دەروونناسی-کۆلکە}}
{{فەلسەفە-کۆلکە}}

[[پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک]]</text>
      <sha1>cfvd71xf3jq595o3yrr1902px53lcs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوابڕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243248</id>
    <revision>
      <id>1706208</id>
      <parentid>1415253</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەندازیاریی شارستانی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2979" sha1="9mhvcja40p9x2689aeg70n2o8d641q0" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''''ھەوابڕەکان''''' ({{بە ئینگلیزی|Skyscraper}}) بریتین لە [[بینا|بینایەک]] کە لانی کەم ٤٠ نھۆمیان ھەیە و بەرزییان زیاتر لە ١٥٠ مەتر دەبێت. بەرزی لانیکەم ١٥٠ مەتر وەک پێوەرێک بۆ پێناسەکردنی ھەوابڕەکان بەکاردەھێنرێت. بینا بەرزەکان کە بەرزییان کەمترە لە ١٥٠ مەتر پێیان دەوترێت بینای بەرز.

ئەم زاراوەیە بۆ یەکەمجار لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا بۆ بینا بەرزەکان لە شارەکانی [[شیکاگۆ]] و [[نیویۆرک]] بەکارھاتووە. لەسەرەتادا مۆڵەتی دروستکردنی ھەوابڕەکان لە شیکاگۆ دەرچوو؛ بەڵام لە ساڵی ١٨٩٢دا دروستکردنی ھەوابڕەکان لە سەرووی {{Convert|١٥٠|ft|m}} ڕاگیرا؛ بەڵام ئەم سنووردارکردنە لە نیویۆرک جێبەجێ نەکرا؛ بۆیە تا سەرەتای [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیستەم]] ئەم شارە پڕ بوو لە ھەوابڕەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۱ فروردین ۱۳۹۹|سەردێڕ=داستان‌های نیویورکی، 'وقتی می‌روی جوانی، وقتی برمی‌گردی باید ستاره باشی'|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/world-features-52082499|بڵاوکەرەوە=[[بی‌بی‌سی فارسی]]|زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt; دواتر لەگەڵ پێشکەوتنی تەکنۆلۆژیا و ئەندازیاریدا، مێژوونووسانی تەلارسازی ڕەتیانکردەوە ئەم زاراوەیە بۆ باڵەخانە بەرزەکانی خشت بەکاربھێنن و تەنھا بۆ باڵەخانە بەرزەکان کە چوارچێوەی [[پۆڵا|پۆڵایان]] لەسەر بوو بەکاریان دەھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=SkyscraperCity - Flipboard|ناونیشان=https://flipboard.com/section/skyscrapercity-bqxHt8|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210021749/https://flipboard.com/section/skyscrapercity-bqxHt8|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=web.archive.org}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کەشوھەوا|کۆمەڵگا|وڵاتەکان|ئەندازیاریی شارستانی|نژیاروانی}}
{{پۆلی کۆمنز|Skyscrapers}}

{{ئەندازیاریی شارستانی-کۆلکە}}
{{نژیاروانی-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەندازیاریی شارستانی]]
[[پۆل:ئەندازیاریی پێکھاتەیی]]</text>
      <sha1>9mhvcja40p9x2689aeg70n2o8d641q0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزاردەستان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243498</id>
    <revision>
      <id>1705990</id>
      <parentid>1548497</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ھونەر-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1628" sha1="erem7i7a5ynfx3irk7nc7i8uegg6vaz" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەزاردەستان''' ({{بە فارسی|هزاردستان}}) [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی]] [[ئێران]]ییە کە لەلایەن [[عەلی حاتەمی]]یەوە دروستکراوە و لە ساڵانی ١٩٧٩ تا ١٩٨٧ وەک زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی بۆ تەلەڤیزیۆنی ئێران بەرھەم ھێنراوە. و ھەزاردەستان دوای ٨ ساڵ کۆتایی ھات. دیزاینی سەرەتایی ئەم زنجیرەیە لە ساڵی ١٩٧٥ بە ناونیشانی ڕێگای ئاوریشم و بە بوونی کەسایەتییەکانی وەک سەید حەسەن مودەریس و میرزا کووچک خان و [[ڕەزا شا]] ھاتە مێشکی حاتەمی و دوای ئەو گۆڕانکارییە بنەڕەتییانەی کە سروشتی بەرھەمەکەیان گۆڕی. ئەم زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە لە خشتەی نیشتمانیی بەرنامەی یادەوەری جیھانیی یوونسکۆ لە ڕۆژی جیھانیی میراتی بینراو و بیستراودا تۆمارکرا.&lt;ref&gt;https://ir.voanews.com/a/iran-unesco/4643357.html&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران|ھونەر|تەلەڤیزیۆن}}
{{پۆلی کۆمنز|Hezar Dastan}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{ھونەر-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]]</text>
      <sha1>erem7i7a5ynfx3irk7nc7i8uegg6vaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیرتییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243788</id>
    <revision>
      <id>1706042</id>
      <parentid>1705683</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2042" sha1="76t299ca937ja2r980h923al8etu6dw" xml:space="preserve">'''کیرتییەکان''' (بە [[یۆنانی کۆن]]: Κύρτιοι Kýrtioi، بە [[لاتینی]]: Cyrtii) ھۆزێکی کۆن بوون لە [[ئێران]] نزیک چیاکانی [[زاگرۆس]]. بە پشتبەستن بە ناوەکەیان، لەوانەیە باپیرانی [[کورد]] بن.

بەپێی ڕۆدیگەر شمیت، ئەوان ھۆزێک بوون کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە شاخەکانی باکووری زاگرۆس و نەتەوەکانی وەک [[کادوسی (گەل)|کادوسی]]، و ئاماردی (یان «ماردی»)، و [[تاپوری|تاپیری]] و ئەوانی دیکە تێیدا نیشتەجێ بوون ([[سترابۆ]] ١١.١٣.٣). سترابۆ وەسفی ئەو سیرتییانەی کردووە کە لە ناوچەی [[فارس]]دا دەژیان وەک کۆچبەر و تاڵانچی و دڕندە.

لە سەردەمی ھێلینیستیدا، پێدەچێت وەک بەردھاوێژ خواستیان لەسەر بووبێت، چونکە ئەوان بەو شێوەیە شەڕیان کردووە لەگەڵ ساتراپی میدیایی مۆلۆن لە ڕاپەڕینەکەیدا دژی پاشا ئەنتیۆکۆسی سێیەم لە ساڵی ٢٢٠ پێش زایین.&lt;ref name=&quot;Asatrian&quot;&gt;G. Asatrian, Prolegomena to the Study of the Kurds, Iran and the Caucasus, Vol.13, pp. 1–58, 2009: &quot;Evidently, the most reasonable explanation of this ethnonym must be sought for in its possible connections with the Cyrtii (Cyrtaei) of the Classical authors.&quot;&lt;/ref&gt; {{Sfn|Schmitt|1993}} &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=(Berlin)|یەکەم=Brentjes, Burchard|سەردێڕ=Kyrtioi|ناونیشان=http://referenceworks.brillonline.com/entries/der-neue-pauly/kyrtioi-e627070#|زمان=en}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Potts|2014}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>76t299ca937ja2r980h923al8etu6dw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێنانەخوارەوەی پەیکەری سەددام لە گۆڕەپانی فیردەوس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244217</id>
    <revision>
      <id>1706066</id>
      <parentid>1705761</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3455" sha1="6gm9780x9sc2jp33ccld9loii8qheg7" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس|وێنە=[[پەڕگە:SaddamStatue.jpg|وێنۆک|272x272پیکسڵ|پەیکەری [[سەددام حوسێن]] لە [[گۆڕەپانی فیردەوس]] لە [[بەغدا| بەغدا]] پاش ماوەیەکی کەم لە [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]] ڕووخێنرا.]]}}
ڕووداوی [[گۆڕەپانی فیردەوس]] ھەڵوەشاندنەوە و لەناوبردنی پەیکەری [[سەددام حوسێن]] بوو لە گۆڕەپانی فیردەوسی پایتەختی [[بەغدا]]، لەکاتی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]] لەلایەن سەربازانی [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھێزە چەکدارەکانی ئەمریکا]]. ئەم ڕووداوە گرنگییەکی [[سیاسی]] و ڕەمزی گەورەی ھەیە.

== ئاماژەکان ==
لە نیسانی ٢٠٠٢دا پەیکەرەکە (کە بەرزییەکەی ١٢ مەتر دەبێت) وەک ڕێزێک بۆ یادی لەدایکبوونی ٦٥ ساڵەی سەددام حوسێن دانرا.&lt;ref&gt;http://www.famouspictures.org/fall-of-saddam-husseins-statue/&lt;/ref&gt;

پاشنیوەڕۆی ڕۆژی ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ کۆمەڵێک ھاووڵاتی شارستانی [[عێراق]] دەستیان کرد بە ھێرشکردنە سەر پەیکەرەکە. یەکێک لەو ھەوڵە بێھودانە لەلایەن کازم شەریف بوو کە [[چەکوش]]ێکی بەکارھێنا و بوو بە سەرنجی میدیاکان. دوای ماوەیەکی کەم، یەکەیەکی پێشکەوتووی ھێزی دەریایی ئەمریکا گەیشتنە گۆڕەپانی فیردەوس و ناوچەکەیان پاراست و پەیوەندییان بە ڕۆژنامەنووسانی بیانییەوە کرد کە لە ھۆتێل فەلەستین لە گۆڕەپانەکەدا جێگیر کران. دوای دوو کاتژمێر، پەیکەرەکە لەلایەن ھێزە دەریایییەکانی ئەمریکاوە بە ئۆتۆمبێلێکی چاککردنەوەی زرێپۆشی M88 ھێنرایە خوارەوە.&lt;ref&gt;Göttke, F. Toppled, Rotterdam: Post Editions, 2010&lt;/ref&gt;

پێش ئەوەی [[پەیکەر]]ە [[بڕۆنز|برۆنزی]]یەکە بڕوخێنرێت، یەکێک لە سەربازە ئەمریکییەکان سەرکەوت و [[ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئاڵای ئەمریکا]]ی لەسەر پەیکەری سەددام حوسێن دانا، لەنێو خۆشی و ھاواری عێراقییەکان.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200724210624/https://arabic.sputniknews.com/arab_world/201904091040347587-%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86/&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|سیاسەت|دەیەی ٢٠٠٠|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|چاند}}
{{پۆلی کۆمنز|Firdos Square statue destruction}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
[[پۆل:سەددام حوسێن]]</text>
      <sha1>6gm9780x9sc2jp33ccld9loii8qheg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێمەکانی پاراستنی میدیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244290</id>
    <revision>
      <id>1705982</id>
      <parentid>1540185</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3290" sha1="543ey9adzklyps1657qbcbmm98wpj9h" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھەرێمەکانی پاراستنی میدیا''' ({{بە کوردیی باکووری|Herêmên Parastina Medya}}) بە ئەو ھەرێمانە دەوترێت کە لەژێر کۆنترۆلی ھێزەکانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] و ھاوپەیمانەکانی وەکوو [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] و [[پارتی ئازادیی ژنی کوردستان]] دان. ئەو ھەرێمانە لە سنووری [[باکووری کوردستان|باکوور]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باشووری کوردستان|باشوور]]ی [[کوردستان]]ن و لە باکووری [[ھەرێمی کوردستان]] و وڵاتی [[عێراق]]دا ھەڵدەکەون.

ھەرێمەکانی پاراستنی میدیا ڕۆژانە لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]] بۆردومان دەکرێن.&lt;ref name=&quot;فرات ١&quot;&gt;[https://anfsorani.com/Ú©ÙˆØ±Ø¯Ø³ØªØ§Ù†/Ø¨ÙˆØ±Ø¯ÙˆÙ…Ø§Ù†ÛŒ-Ù‡Û•Ø±ÛŽÙ…Û•Ú©Ø§Ù†ÛŒ-Ù¾Ø§Ø±Ø§Ø³ØªÙ†ÛŒ-Ù…ÛŒØ¯ÛŒØ§-Ù„Û•-Ù„Ø§ÛŒÛ•Ù†-Ø³ÙˆÙ¾Ø§ÛŒ-Ø¯Ø§Ú¯ÛŒØ±Ú©Û•Ø±ÛŒ-ØªÙˆØ±Ú©-20256 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''ھەرێمەکانی پاراستنی میدیا رۆژانە بوردومان دەکرێن'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠؛] سەردان لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣.&lt;/ref&gt;

== ئەو ڕێکخراوانەی لە ھەرێمەکەدان ==
* [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە)
* [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] (پژاک)
* [[پارتی ئازادیی ژنی کوردستان]] (پاژک)
* [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] (کەجەکە)
* [[کۆما ژنێن کوردستان]] (کەژەکە)
* [[ھێزەکانی پاراستنی گەل]] (ھەپەگە)
* [[یەکەکانی ژنانی ئازاد]] (یەژا-ستار)
* [[ھێزەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] (ھەرەکە)
* [[ھێزەکانی پاراستنی ژنان]] (ھەپەژە)

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ناکۆکیی تورکیا و کورد (١٩٧٨ - ئێستا)]]
* [[ئەکادیمیای مەعسووم کۆرکماز]]
* [[قەندیل]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|سیاسەت|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:پارتی کرێکارانی کوردستان]]
[[پۆل:جوگرافیای عێراق]]
[[پۆل:جوگرافیای تورکیا]]
[[پۆل:ھەرێمەکانی عێراق]]
[[پۆل:ھەرێمەکانی تورکیا]]
[[پۆل:جوگرافیای کوردستان]]
[[پۆل:ھەرێمەکانی کوردستان]]
[[پۆل:جوگرافیای پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:جوگرافیای پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:جوگرافیای پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:جوگرافیای پارێزگای حەکاری]]
[[پۆل:جوگرافیای پارێزگای شرنەخ]]</text>
      <sha1>543ey9adzklyps1657qbcbmm98wpj9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کێلسی ئێرڤیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244481</id>
    <revision>
      <id>1706125</id>
      <parentid>1586106</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */</comment>
      <origin>1706125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15508" sha1="s0goe9v2pw2w524gbxvs1g3n618w04r" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''کێلسی ئێرڤیک''' مامۆستای یاریدەدەری [[زمانی ئینگلیزی]]، نووسەری بیرمەندە لە زانکۆی ئیندیانا ساوت بێند، زانکۆیەکی حکوومی لە باشووری بێند، ئیندیانا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kelcey Ervick: Faculty &amp; Staff: English: College of Liberal Arts and Sciences: Indiana University South Bend|ناونیشان=https://clas.iusb.edu/english/faculty/ervick.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=College of Liberal Arts and Sciences|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; نووسەری شەش کتێبی خاوەن خەڵاتە. ھەروەھا کۆمیک و کارە کێشراوەکانی لە ڕۆژنامەی واشنتن پۆست، و گۆڤاری ئەمریکی ڕەمپس بڵاوکردووەتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kelcey Parker Ervick, Author at The Rumpus|ناونیشان=https://therumpus.net/author/kelcey-ervick/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Rumpus|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; گۆڤاری ئیندیاناپۆلیس&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Featured Artist: Kelcey Parker Ervick|ناونیشان=https://theindianapolisreview.com/featured-artist-kelcey-parker-ervick/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Indianapolis Review|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و چەندین بڵاوکراوەی تر.

== خەڵات ==
کارەکانی ئێرڤیک لەلایەن کۆمیسیۆنی ھونەری ئیندیانا، پێشڕەوە نوێیەکان لەبەشی ھونەر و کارە مرۆیییەکان لە زانکۆی ئیندیانا دانیان پێنراوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Individual Awardees: Sustainable Arts Foundation|ناونیشان=https://www.sustainableartsfoundation.org/awardees/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.sustainableartsfoundation.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230320143725/https://www.sustainableartsfoundation.org/awardees/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=16 New Frontiers in Arts and Humanities grants awarded as program transitions|ناونیشان=https://news.iu.edu/live/news/26624-16-new-frontiers-in-arts-and-humanities-grants|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=news.iu.edu|زمان=en}}&lt;/ref&gt; براوەی چەندین خەڵاتە وەکوو (Meijer Visiting Writer) ڕێزلێنانێک و ناسینەوەیەک لەلایەن زانکۆی مشیگن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Meijer Visiting Writers Series hosts Kelcey Ervick|ناونیشان=https://www.cmich.edu/news/details/meijer-visiting-writers-series-hosts-kelcey-ervick|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.cmich.edu|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئێرڤیک لە چەندین زانکۆدا سیمیناری پێشکەش کردووە، لەوانە زنجیرەی خوێندنەوە و نووسینی داھێنەرانە لە بەشی ئینگلیزی لە زانکۆی نۆتردام.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dame|یەکەم=Marketing Communications: Web {{!}} University of Notre|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Creative Writing Reading Series ft. Kelcey Ervick|ناونیشان=https://english.nd.edu/news-events/events/2023/01/25/creative-writing-reading-series-ft-kelcey-ervick/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Department of English|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

بڵاوکراوەی (The keeper) لە ساڵی ٢٠٢٣ خەڵاتی کتێبی ئۆھایۆنای پێبەخشرا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ohioana Awards {{!}} Ohioana Library|ناونیشان=https://www.ohioana.org/programs/ohioana-book-awards/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.ohioana.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231121014340/https://www.ohioana.org/programs/ohioana-book-awards/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; فیلمی لەلایەن خاوەنەکەیەوە بۆ فرۆشتن وەک یەکێک لە کۆتایییەکانی باشترین کتێبەکانی ئیندیانا ناسێنرا، ھەروەھا وەک براوەی خەڵاتی کتێبی نەوەی داھاتووی ئیندی بۆ کورتە چیرۆکی خەیاڵی.

== کارەکان ==
* لەلایەن چاپخانەی ڕۆز میتال ڕێبەر بۆ ئەدەبیاتی گرافیک، ٢٠٢٣، لەگەڵ تۆم ھارت دەستکاری کراوە.
* گۆڵپارێز: تۆپی پێ، من و ئەو یاسایەی ژیانی ژنانی گۆڕی، ٢٠٢٢، لەلایەن ئەڤێری/پێنگوین ڕاندۆم ھاوسەوە بڵاوکراوەتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Keeper by Kelcey Ervick: 9780593539187 {{!}} PenguinRandomHouse.com: Books|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/705548/the-keeper-by-kelcey-ervick/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=PenguinRandomhouse.com|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
* ژیانی تاڵی بۆژێنا نمکۆڤا، ٢٠١٦، لەلایەن چاپخانەی ڕۆز میتالەوە بڵاوکراوەتەوە
* باڵکۆنی لیلیان: ڕۆمانێک لە ئاوی شەلال، ٢٠١٣، لەلایەن چاپخانەی ڕۆز میتالەوە بڵاوکراوەتەوە
* بۆ فرۆشتن لەلایەن خاوەنەکەیەوە، ساڵی ٢٠١١، چاپخانەی کۆرە

=== کۆمیک و کارە نەخشێنراوەکان ===
* ناونیشانی نۆیەم ٥٠ ساڵ لەمەوبەر بوو بە یاسا: لێرەدا بۆچی ھێشتا گرنگە، ٢٠٢٢، واشنتۆن پۆست&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Perspective {{!}} Title IX became law 50 years ago. Here's why it still matters.|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2022/06/19/title-ix-passed-50-years-ago-heres-why-it-still-matters/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|newspaper=Washington Post|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
* کەوتنە داوی خۆشەویستیی گۆڵپارێز، ٢٠٢٢، ناوەندی ئەدەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=On Falling in Love with Goalkeeping|ناونیشان=https://lithub.com/on-falling-in-love-with-goalkeeping/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Literary Hub|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
* بەخێربێن بۆ فیلمی ساوت بێند: خانمانی بۆکسینگ، ٢٠٢٠، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ervick|یەکەم=Kelcey Parker|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Welcome to South Bend: The Lady Boxers|ناونیشان=https://therumpus.net/2020/02/04/welcome-to-south-bend-the-lady-boxers/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Rumpus|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231121013114/https://therumpus.net/2020/02/04/welcome-to-south-bend-the-lady-boxers/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: شیعری ساوت بێند، ٢٠٢٠، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ervick|یەکەم=Kelcey Parker|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Welcome to South Bend: The Poetry of South Bend|ناونیشان=https://therumpus.net/2020/01/14/welcome-to-south-bend-the-poetry-of-south-bend/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Rumpus|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
* خووی ھونەر: ساڵێکی تری نیگارکێشانی ڕۆژانە، ٢٠١٩، لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ervick|یەکەم=Kelcey Parker|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=The Habit of Art: Another Year of Daily Painting|ناونیشان=https://therumpus.net/2019/12/31/the-habit-of-art-another-year-of-daily-painting/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Rumpus|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: کۆتایی ھەفتەیەک لەگەڵ لێوارەکانی لێواری پێڵاو، ٢٠١٩، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ervick|یەکەم=Kelcey Parker|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Welcome To South Bend: A Weekend with the Boot Edge Edges|ناونیشان=https://therumpus.net/2019/12/03/welcome-to-south-bend-a-weekend-with-the-boot-edge-edges/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Rumpus|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: کاتێک مۆسیقای وڵات ھاتە شار، ٢٠١٩، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ervick|یەکەم=Kelcey Parker|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Welcome to South Bend: When Country Music Came to Town|ناونیشان=https://therumpus.net/2019/11/12/welcome-to-south-bend-when-country-music-came-to-town/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Rumpus|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: چیرۆکێکی خۆشەویستی، ٢٠١٩، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ervick|یەکەم=Kelcey Parker|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Welcome to South Bend: A Love Story|ناونیشان=https://therumpus.net/2019/10/22/welcome-to-south-bend-a-love-story/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Rumpus|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231121013115/https://therumpus.net/2019/10/22/welcome-to-south-bend-a-love-story/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: یارمەتیدانی دارایی کۆمپانیای studebaker، ٢٠١٩، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ervick|یەکەم=Kelcey Parker|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Welcome to South Bend: Bail Out Studebaker|ناونیشان=https://therumpus.net/2019/10/01/welcome-to-south-bend-bail-out-studebaker/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Rumpus|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: تۆپی پێی نۆتردام، ٢٠١٩، لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ervick|یەکەم=Kelcey Parker|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Welcome to South Bend: Notre Dame Football|ناونیشان=https://therumpus.net/2019/09/10/welcome-to-south-bend-notre-dame-football/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Rumpus|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: چۆن ناوت بگۆڕیت لە ئیندیانا، ٢٠١٩، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ervick|یەکەم=Kelcey Parker|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Welcome to South Bend: How to Change Your Name in Indiana|ناونیشان=https://therumpus.net/2019/08/20/welcome-to-south-bend-how-to-change-your-name-in-indiana/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Rumpus|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: کڕەشە ئەدەبییەکەی ئێستام، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ervick|یەکەم=Kelcey Parker|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Welcome to South Bend: My Current Literary Crush|ناونیشان=https://therumpus.net/2019/08/06/welcome-to-south-bend-my-current-literary-crush/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Rumpus|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231121013115/https://therumpus.net/2019/08/06/welcome-to-south-bend-my-current-literary-crush/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: چۆن لە ئەرکی دەستەی لێژنەی بڕیاردان دەربچیت، ٢٠١٩، کە لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ervick|یەکەم=Kelcey Parker|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Welcome to South Bend: Mr. Answerpants|ناونیشان=https://therumpus.net/2019/07/09/welcome-to-south-bend-mr-answerpants/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Rumpus|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: بەڕێز پانتۆڵی وەڵام، ٢٠١٩، لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* بەخێربێن بۆ ساوت بێند: لەسەر نەخشە، ٢٠١٩، لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* خوایە گیان، ئەوەندە ماوە، ساڵی ٢٠١٩، لە ڕۆژنامەی باوەڕداردا بڵاوکراوەتەوە
* خووی ھونەر: ساڵێک لە نیگارکێشانی ڕۆژانە، ٢٠١٨، لە ڕۆژنامەی دە ڕەمپس بڵاوکراوەتەوە
* ھونەرمەندی دیاریکراو: کێلسی ئێرڤیک. پێداچوونەوەی ئیندیاناپۆلیس

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ھونەرەکان|||}}
[[پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم]]
[[پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>s0goe9v2pw2w524gbxvs1g3n618w04r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوری پایە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244546</id>
    <revision>
      <id>1706227</id>
      <parentid>1547058</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3670" sha1="or0q0ueko2ex7o5cpjewsyksakta2a0" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەوری پایە''' یان '''ھەوری دیوار''' ({{بە ئینگلیزی|Wall Cloud}}) جۆرێکە لە ھەوری نزم و تاریک کە لەژێر ھەوری [[ڕەشەبای برووسکاوی|ڕەشەبا بەھێزەکاندا]] دروست دەبێت. ھەوری پایە نیشانەی زریانێکی بەھێزە کە ڕەنگە گەشە بکات و ببێتە زریان. ھەوری پایە بە شێوەی ئاسۆیی درێژ و تایبەتیان تایبەتمەندە کە بەرەو ئاسۆ درێژ دەبێتەوە، و ڕەنگە ڕەنگی سەوز یان خۆڵەمێشی تۆخ بێت. ھەوری پایەکان ھەم سەرنجڕاکێشن و ھەم ترسناکن، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ھێزی ڕەشەبا و ئەو بایە بەرزانەی کە ڕەنگە لەگەڵیاندا بێت. ئەگەر ھەوری پایە بینرا، باشتر وایە پەنا ببرێت بۆ شوێنێکی ئارام و دوور بکەویتەوە لە شوێنە کراوەکان و [[درەخت|دارە گەورەکان]] و ئەو پێکھاتانەی کە زیانیان بەرکەوتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geographic.org/climate/w.html |سەردێڕ=Definition of Wall Cloud |ئیش=A Comprehensive Glossary of Weather |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ھەوری پایە دەتوانێت مەترسیدار بێت، بەڵام دیمەنێکی زۆر باشە بۆ [[وێنەگری]]. دەتوانێت کاریگەرییەکی دراماتیک و جوان لە وێنەکاندا دروست بکات، کە ڕەنگدانەوەی ھێز و جوانی سروشت بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین = Branick |یەکەم = Mike L. |سەردێڕ = NOAA Technical Memorandum NWS SR-145: A Comprehensive Glossary of Weather Terms for Storm Spotters |بڵاوکەرەوە = National Weather Service |ڕێکەوت = ١٩٩٦|ناونیشان = http://www.srh.noaa.gov/oun/?n=spotterglossary3#Rain-Free%20Base |oclc = ٣٩٧٣٢٦٥٥}}&lt;/ref&gt;

ھەوری پایە کاتێک دروست دەبێت کە ھەوای گەرم و شێدار دەڕژێتە ناو ھەوری ڕەشەبا بەھێزەکانەوە و چڕ دەبێتەوە. ھەوری پایە زیاتر لە بنی ھەوری ڕەشەبادا دروست دەبن، و بە شێوەیەکی گشتی پێش یان لە کاتی گەشەکردنی ڕەشەبادا دەردەکەون. ھەوری پایە دەتوانێت لەگەڵ دیاردەیەکدا بێت کە پێی دەوترێت میسۆسایکلۆن، کە ناوچەیەکی سووڕاوە لە ھەورەکەدا کە ڕەوتی ھەوای سووڕاوەی بەھێزی تێدایە. ھەوری پایە دیاردەیەکی سروشتی سەرسووڕھێنەر و سەرنجڕاکێشە بۆ زۆر کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Branick |یەکەم=Mike L. |سەردێڕ=NOAA Technical Memorandum NWS SR-145: A Comprehensive Glossary of Weather Terms for Storm Spotters |بڵاوکەرەوە=National Weather Service |ڕێکەوت=١٩٩٦|ناونیشان=http://www.srh.noaa.gov/oun/?n=spotterglossary4#Wall%20Cloud |oclc=٣٩٧٣٢٦٥٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|کەشوھەوا|ترسناک|جوگرافیا|فیزیک}}
{{پۆلی کۆمنز|Wall clouds}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}</text>
      <sha1>or0q0ueko2ex7o5cpjewsyksakta2a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جۆسی تۆتا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245239</id>
    <revision>
      <id>1705966</id>
      <parentid>1705629</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] و [[دەروازە:شانۆ|شانۆ]]</comment>
      <origin>1705966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9863" sha1="55bqqd7mb3vpce2uyls4abxy6df63wv" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}}
‏{{Infobox person|name=جۆسی تۆتا|other_names=جۆسی تۆتا|birth_date={{birth date and age|2001|08|05}}|birth_place=کالیفۆرنیا، ئەمریکا|occupation=ئەکتەر|years_active=چالاکە لە ٢٠١٢}}

'''جۆزی تۆتا''' ({{بە ئینگلیزی|Josie Totah}})&lt;ref name=&quot;Time&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://time.com/5371387/josie-totah-transgender/|سەردێڕ=My Name Is Josie Totah – And I'm Ready to Be Free|magazine=Time|دوایین=Totah|یەکەم=Josie|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230810074045/https://time.com/5371387/josie-totah-transgender/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Instagram&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Josie Totah (@josietotah)|ناونیشان=https://www.instagram.com/josietotah/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Instagram|زمان=en}}&lt;/ref&gt;؛ لەدایکبووی ٥ی ئابی ٢٠٠١)، ئەکتەری ئەمریکییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kanhai|یەکەم=Landon Peoples, Devyn Galindo, Sarah Cobb, Brandy Allen, Tiffany Daugherty, Seeta|سەردێڕ=Josie Totah Didn't &quot;Come Out&quot; – She's Always Been Here|ناونیشان=https://www.refinery29.com/en-us/josie-totah-transgender-coming-out-jj-totah-interview|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.refinery29.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Lisa Respers France|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ='Champions' star Josie Totah comes out as transgender|ناونیشان=https://www.cnn.com/2018/08/21/entertainment/josie-totah-transgender/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=CNN}}&lt;/ref&gt;

== سەرەتای ژیانی ==
تۆتا لە شاری ساکرامنتۆی ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایکبووە، کە سێیەم منداڵی سوھیڵ و کریستین تۆتایە. خوشکێکی یەک و برایەکی ھەیە، و ڕەچەڵەکی فەلەستینی و لوبنانی ھەیە.&lt;ref name=&quot;Davis-Ent&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=J.J. Totah: Making good in Hollywood|ناونیشان=http://www.davisenterprise.com/local-news/j-j-totah-making-good-in-hollywood/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=[[Davis Enterprise]]}}&lt;/ref&gt;

== پیشە ==
لە ساڵی ٢٠١٦دا تۆتا لە فیلمەکەدا دەرکەوتووە کەسانی دیکە، و ستایشی ڕەخنەگرانەیان بۆ کراوە بەھۆی ڕۆڵی لەگەڵ ڤاریتی، ئەمەش وایکردووە یەکێک بێت لە ئەستێرەکانی ساڵی سەندەنس لە ساڵدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2016/film/festivals/sundance-breakthrough-performances-1201692891/|سەردێڕ=Sundance: 19 Biggest Breakthrough Performances|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Variety|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٧|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=The Most Inspirational Person at Sundance (So Far) Is a 14-Year-Old|ناونیشان=http://www.instyle.com/news/most-inspirational-person-sundance-so-far-14-year-old|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧|ئیش=[[InStyle]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=One To Watch: J.J. Totah, The Breakout Star of 'Other People'|ناونیشان=http://www.papermag.com/jj-totah-the-breakout-star-of-other-people-2030385176.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=Papermag.com}}&lt;/ref&gt;لە مانگی ئۆکتۆبەری ٢٠١٦دا، کۆمپانیای دیداین ھۆلیوود بڵاویکردەوە، تۆتاش ڕۆڵی سەرەکی لە کۆمیدیای نوێدا دەبینێت بۆ کەناڵی NBC کە یارمەتی پەرەپێدانی داوە لەو شوێنەی کە تۆتایە شانبەشانی بەرھەمھێنەرانی جێبەجێکار ئادەم و نائۆمی سکۆت بەرھەمبھێنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=One To Watch: J.J. Totah, The Breakout Star of 'Other People'|ناونیشان=http://www.papermag.com/jj-totah-the-breakout-star-of-other-people-2030385176.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=Papermag.com}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٧ لە فیلمی کۆمیدی قۆزی نھێنی و فیلمی سپایدەرمان: ھاتنەوە بەرەو نیشتمان دەرکەوتووە.

لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٧ تۆتا پەیوەندی بە ئادەم دیڤینەوە کرد دەربارەی فیلمی دیزنی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2017/film/news/spider-man-homecoming-adam-devine-in-magic-camp-1201952475/|سەردێڕ='Spider-Man: Homecoming' Actor J.J. Totah Joins Adam DeVine in 'Magic Camp'|یەکەم=Justin|دوایین=Kroll|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=Variety|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٧|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ='Other People' child actor J.J. Totah stars opposite Adam DeVine, Jeffrey Tambor in Disney's family comedy 'Magic Camp'|ناونیشان=http://www.asiastarz.com/articles/22638/20170130/people-child-actor-j-totah-stars-opposite-adam-devine-jeffrey.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=Asiastarz.com}}&lt;/ref&gt; لە مانگی شوباتی ٢٠١٧ تۆتا وەک مایکل پاتەل، کوڕی کارەکتەری میندی کالینگ، پریا پاتەل،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://deadline.com/2017/02/jj-totah-mindy-kaling-nbc-pilot-searchers-josh-kidd-1202016834/|سەردێڕ=JJ Totah Cast In Mindy Kaling's NBC Comedy Pilot; Josh Kidd Joins CW's 'Searchers'|دوایین=Hipes|یەکەم=Patrick|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٧|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە پاڵەوانی نوێی کۆمیدی NBC کە لە مانگی ئایاری ٢٠١٧ دەستدەکرێت بە بەرھەمھێنانی و لە ٨ی ئازار تا ٢٥ی ئایاری ٢٠١٨ پەخشکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://deadline.com/2017/05/champions-charlie-grandy-mindy-kaling-comedy-nbc-series-order-1202092856/|سەردێڕ='Champions' Charlie Grandy/Mindy Kaling Sibling Comedy Gets NBC Series Order|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٧|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; تۆتا لە فیلمی زەنگی ڕۆبۆت بۆ تاووسی خزمەتگوزاری ستریمینگی کەناڵی NBC ڕۆڵی تێدا گێڕاوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ='Champions' Canceled By NBC After One Season, May Explore Future Elsewhere|ناونیشان=https://deadline.com/2018/06/champions-canceled-nbc-one-season-shopped-1202381964/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Deadline Hollywood}}&lt;/ref&gt; کە تێیدا ڕۆڵی کارەکتەری لێکسی دەگێڕێت، کە ھاندەری بەھێزی کۆمەڵایەتییە.&lt;ref name=&quot;Saved THR&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Peacock's ''Saved by the Bell''' Sequel Finds Its Lead in Josie Totah|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/peacocks-saved-by-bell-sequel-finds-lead-josie-totah-1266269|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=The Hollywood Reporter|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dare We Say|ناونیشان=https://crooked.com/podcast-series/dare-we-say/#:~:text=About%20This%20Podcast,structural%20racism%20and%20LGBTQ%2B%20rights.|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=Crooked Media}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
[[کاری (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کاری]] لە ڕۆڵی  کریس تینە &quot;تینا&quot; بلەیک

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|شانۆ}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١]]
[[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خەڵکە ئێڵ جی بی تییەکانی کالیفۆڕنیا]]
[[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ژنە کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>55bqqd7mb3vpce2uyls4abxy6df63wv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706022</id>
      <parentid>1705966</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9817" sha1="4a7lvxv3wnz7yjmhfa03exlw7zvrlp1" xml:space="preserve">‏{{Infobox person|name=جۆسی تۆتا|other_names=جۆسی تۆتا|birth_date={{birth date and age|2001|08|05}}|birth_place=کالیفۆرنیا، ئەمریکا|occupation=ئەکتەر|years_active=چالاکە لە ٢٠١٢}}

'''جۆزی تۆتا''' ({{بە ئینگلیزی|Josie Totah}})&lt;ref name=&quot;Time&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://time.com/5371387/josie-totah-transgender/|سەردێڕ=My Name Is Josie Totah – And I'm Ready to Be Free|magazine=Time|دوایین=Totah|یەکەم=Josie|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230810074045/https://time.com/5371387/josie-totah-transgender/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Instagram&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Josie Totah (@josietotah)|ناونیشان=https://www.instagram.com/josietotah/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Instagram|زمان=en}}&lt;/ref&gt;؛ لەدایکبووی ٥ی ئابی ٢٠٠١)، ئەکتەری ئەمریکییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kanhai|یەکەم=Landon Peoples, Devyn Galindo, Sarah Cobb, Brandy Allen, Tiffany Daugherty, Seeta|سەردێڕ=Josie Totah Didn't &quot;Come Out&quot; – She's Always Been Here|ناونیشان=https://www.refinery29.com/en-us/josie-totah-transgender-coming-out-jj-totah-interview|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.refinery29.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Lisa Respers France|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ='Champions' star Josie Totah comes out as transgender|ناونیشان=https://www.cnn.com/2018/08/21/entertainment/josie-totah-transgender/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=CNN}}&lt;/ref&gt;

== سەرەتای ژیانی ==
تۆتا لە شاری ساکرامنتۆی ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایکبووە، کە سێیەم منداڵی سوھیڵ و کریستین تۆتایە. خوشکێکی یەک و برایەکی ھەیە، و ڕەچەڵەکی فەلەستینی و لوبنانی ھەیە.&lt;ref name=&quot;Davis-Ent&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=J.J. Totah: Making good in Hollywood|ناونیشان=http://www.davisenterprise.com/local-news/j-j-totah-making-good-in-hollywood/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=[[Davis Enterprise]]}}&lt;/ref&gt;

== پیشە ==
لە ساڵی ٢٠١٦دا تۆتا لە فیلمەکەدا دەرکەوتووە کەسانی دیکە، و ستایشی ڕەخنەگرانەیان بۆ کراوە بەھۆی ڕۆڵی لەگەڵ ڤاریتی، ئەمەش وایکردووە یەکێک بێت لە ئەستێرەکانی ساڵی سەندەنس لە ساڵدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2016/film/festivals/sundance-breakthrough-performances-1201692891/|سەردێڕ=Sundance: 19 Biggest Breakthrough Performances|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Variety|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٧|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=The Most Inspirational Person at Sundance (So Far) Is a 14-Year-Old|ناونیشان=http://www.instyle.com/news/most-inspirational-person-sundance-so-far-14-year-old|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧|ئیش=[[InStyle]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=One To Watch: J.J. Totah, The Breakout Star of 'Other People'|ناونیشان=http://www.papermag.com/jj-totah-the-breakout-star-of-other-people-2030385176.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=Papermag.com}}&lt;/ref&gt;لە مانگی ئۆکتۆبەری ٢٠١٦دا، کۆمپانیای دیداین ھۆلیوود بڵاویکردەوە، تۆتاش ڕۆڵی سەرەکی لە کۆمیدیای نوێدا دەبینێت بۆ کەناڵی NBC کە یارمەتی پەرەپێدانی داوە لەو شوێنەی کە تۆتایە شانبەشانی بەرھەمھێنەرانی جێبەجێکار ئادەم و نائۆمی سکۆت بەرھەمبھێنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=One To Watch: J.J. Totah, The Breakout Star of 'Other People'|ناونیشان=http://www.papermag.com/jj-totah-the-breakout-star-of-other-people-2030385176.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=Papermag.com}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٧ لە فیلمی کۆمیدی قۆزی نھێنی و فیلمی سپایدەرمان: ھاتنەوە بەرەو نیشتمان دەرکەوتووە.

لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٧ تۆتا پەیوەندی بە ئادەم دیڤینەوە کرد دەربارەی فیلمی دیزنی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2017/film/news/spider-man-homecoming-adam-devine-in-magic-camp-1201952475/|سەردێڕ='Spider-Man: Homecoming' Actor J.J. Totah Joins Adam DeVine in 'Magic Camp'|یەکەم=Justin|دوایین=Kroll|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=Variety|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٧|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ='Other People' child actor J.J. Totah stars opposite Adam DeVine, Jeffrey Tambor in Disney's family comedy 'Magic Camp'|ناونیشان=http://www.asiastarz.com/articles/22638/20170130/people-child-actor-j-totah-stars-opposite-adam-devine-jeffrey.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=Asiastarz.com}}&lt;/ref&gt; لە مانگی شوباتی ٢٠١٧ تۆتا وەک مایکل پاتەل، کوڕی کارەکتەری میندی کالینگ، پریا پاتەل،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://deadline.com/2017/02/jj-totah-mindy-kaling-nbc-pilot-searchers-josh-kidd-1202016834/|سەردێڕ=JJ Totah Cast In Mindy Kaling's NBC Comedy Pilot; Josh Kidd Joins CW's 'Searchers'|دوایین=Hipes|یەکەم=Patrick|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٧|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە پاڵەوانی نوێی کۆمیدی NBC کە لە مانگی ئایاری ٢٠١٧ دەستدەکرێت بە بەرھەمھێنانی و لە ٨ی ئازار تا ٢٥ی ئایاری ٢٠١٨ پەخشکرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://deadline.com/2017/05/champions-charlie-grandy-mindy-kaling-comedy-nbc-series-order-1202092856/|سەردێڕ='Champions' Charlie Grandy/Mindy Kaling Sibling Comedy Gets NBC Series Order|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٧|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; تۆتا لە فیلمی زەنگی ڕۆبۆت بۆ تاووسی خزمەتگوزاری ستریمینگی کەناڵی NBC ڕۆڵی تێدا گێڕاوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ='Champions' Canceled By NBC After One Season, May Explore Future Elsewhere|ناونیشان=https://deadline.com/2018/06/champions-canceled-nbc-one-season-shopped-1202381964/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Deadline Hollywood}}&lt;/ref&gt; کە تێیدا ڕۆڵی کارەکتەری لێکسی دەگێڕێت، کە ھاندەری بەھێزی کۆمەڵایەتییە.&lt;ref name=&quot;Saved THR&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Peacock's ''Saved by the Bell''' Sequel Finds Its Lead in Josie Totah|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/peacocks-saved-by-bell-sequel-finds-lead-josie-totah-1266269|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=The Hollywood Reporter|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dare We Say|ناونیشان=https://crooked.com/podcast-series/dare-we-say/#:~:text=About%20This%20Podcast,structural%20racism%20and%20LGBTQ%2B%20rights.|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=Crooked Media}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
[[کاری (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کاری]] لە ڕۆڵی  کریس تینە &quot;تینا&quot; بلەیک

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|شانۆ}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١]]
[[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:خەڵکە ئێڵ جی بی تییەکانی کالیفۆڕنیا]]
[[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ژنە کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>4a7lvxv3wnz7yjmhfa03exlw7zvrlp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنتەر دووھان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245312</id>
    <revision>
      <id>1706159</id>
      <parentid>1540310</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7052" sha1="6rvxmx2ctmkd06qq5r91sah3yy6kzma" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
‏{{Infobox person|name=ھەنتەر دووھان|birth_date={{Birth date and age|1994|1|18
‏}}|birth_place=فۆرت سمیس، ئارکانساس، ئەمریکا|years_active=چالاک لە ٢٠١٥|occupation=ئەکتەر|spouse={{Marriage|فیلدەر جوێت|2022}}|father=پیتەر دوھان}}'''ھانتەر دووھان''' ({{بە ئینگلیزی|Hunter Doohan}}؛ لەدایکبووی ١٨ی شوباتی ١٩٩٤) ئەکتەر و نووسەر و دەرھێنەری ئەمریکییە. زیاتر بە ڕۆڵەکانی لە زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی شەرەفت (٢٠٢٠)، و وێندسدەی (٢٠٢٢) ناسراوە.   

== سەرەتای ژیانی و پیشە ==
دووھان &quot;لە ھەموو باشوور&quot; گەورە بووە بەڵام بە شێوەیەکی سەرەکی لە فۆرت سمیس لە ویلایەتی ئەرکانساس گەورە بووە.&lt;ref name=&quot;FilmFrenzy&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Q&amp;A Corner: Hunter Doohan|ناونیشان=https://thefilmfrenzy.com/2020/06/11/qa-corner-hunter-doohan|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=Film Frenzy}}&lt;/ref&gt; لە ڕێگەی بەرنامەکانی شانۆی ئامادەیی و کۆمەڵایەتییەوە حەزی لە نواندن بوو،&lt;ref name=&quot;DAMAN&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=The Hunter's Path|ناونیشان=https://daman.co.id/the-hunters-path-exclusive-interview-with-hunter-doohan/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=DAMAN}}&lt;/ref&gt; دوای خوێندنی ئامادەیی کاری مەشقی لە ئەلیزابێس بارنز کاستینگ لە لۆس ئەنجلۆس وەرگرت پێش ئەوەی لە چەندین کاری ڕۆژانەدا کار بکات لەوانە ئەکتەری زیادە، گارسۆن، و ڕێبەری گەشتیاری&lt;ref name=&quot;Queerty&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Scheetz|یەکەم=Cameron|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Hunter Doohan on 'Wednesday,' the TV show that changed his life, and his dream daddy co-star|ناونیشان=https://www.queerty.com/hunter-doohan-wednesday-tv-show-changed-life-dream-daddy-co-star-20221127|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=Queerty}}&lt;/ref&gt; شارەزا لە ستۆدیۆ لەکاتی خوێندنی نواندن.&lt;ref name=&quot;FilmFrenzy2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Q&amp;A Corner: Hunter Doohan|ناونیشان=https://thefilmfrenzy.com/2020/06/11/qa-corner-hunter-doohan|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=Film Frenzy}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٢٠ بە ڕۆڵی سەرەکی لە زنجیرە درامای شەرەفت دەرکەوت و ڕۆڵی ئادەم دێسیاتۆی بینی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hunter Doohan plays Adam in Your Honor|ناونیشان=https://www.popbuzz.com/tv-film/features/hunter-doohan/your-honor-adam-desiato/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=PopBuzz|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228155718/https://www.popbuzz.com/tv-film/features/hunter-doohan/your-honor-adam-desiato/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٢دا ڕۆڵی تایلەر گالپینی لە زنجیرەی نێتفلێکسی وێنسدەی بینی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=November 24|یەکەم=Samantha Highfill|دوایین٢=EST|یەکەم٢=2022 at 11:00 AM|سەردێڕ='Wednesday' star Hunter Doohan talks Tyler's 'dark secret'|ناونیشان=https://ew.com/tv/wednesday-hunter-doohan-tyler-hyde-monster/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=EW.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی تایبەتی ==
دووھان کوڕی یاریزانی تێنسی سەرزەوی ئوسترالی پیتەر دووھانە لەگەڵ ئەنجی ھارپەر کارمایکل.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hunter Doohan Brother John Doohan Coaches Tennis In Arkansas|ناونیشان=https://thefamilynation.com/hunter-doohan-brother|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=thefamilynation.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230619012942/https://thefamilynation.com/hunter-doohan-brother|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەو خۆی بە کویر دەناسێنێت&lt;ref name=&quot;Yahoo&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stillman|یەکەم=Andrew J.|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Hunter Doohan Discovered Gay Culture After Watching 'Will &amp; Grace'|ناونیشان=https://news.yahoo.com/amphtml/news/hunter-doohan-discovered-gay-culture-171634758.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ئیش=Yahoo}}&lt;/ref&gt; و لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٢ەوە ھاوسەرگیری لەگەڵ بەرھەمھێنەر فیلدەر جیوێت کردووە،&lt;ref name=&quot;PopBuzz&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Prance|یەکەم=Sam|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Wednesday's Hunter Doohan reveals he met his husband on Tinder|ناونیشان=https://www.popbuzz.com/tv-film/netflix-wednesday/hunter-doohan-husband-fielder-jewett-tinder/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=PopBuzz}}&lt;/ref&gt; برایەکی گەورەی ھەیە کە ڕاھێنەری تێنسە.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hunter Doohan Brother John Doohan Coaches Tennis In Arkansas|ناونیشان=https://thefamilynation.com/hunter-doohan-brother|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=thefamilynation.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230619012942/https://thefamilynation.com/hunter-doohan-brother|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئوسترالی]]
[[پۆل:ئەکتەرە نێرە ئێڵ جی بی تییەکان]]</text>
      <sha1>6rvxmx2ctmkd06qq5r91sah3yy6kzma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمبەرگر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245318</id>
    <revision>
      <id>1706112</id>
      <parentid>1540261</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6895" sha1="2p4ycdco2jtr34sdcme9zqzlx84214l" xml:space="preserve">{{خاوێنکردن}}
[[پەڕگە:McDonald's Quarter Pounder with Cheese, United States.jpg|alt=ھەمبەرگر|وێنۆک|ھەمبەرگر کە خواردنێکی خێرا دادەنرێ پێکھاتە سەرەکییەکانی گۆشت، و نان، پەنیر، و سەوزەیە]]
'''ھەمبەرگر''' یان '''بەرگر''' [[خواردنی خێرا|خۆراکێکی خێرایییە]]. بەشێوەیەکی گشتی [[گۆشت]] و [[نان]] پێکھاتەی سەرەکین تێیدا. زۆرجار ھەمبەرگەر لەگەڵ [[پەنیر]]، [[کاھوو]]، [[تەماتە]]، [[پیاز]]، [[ترشیات]]، یان [[مریشک]] پێشکەش دەکرێت؛ بەھاراتەکانی وەک [[کەچەب]]، [[خەردەل]]، [[مایۆنیز]]، یان «سۆسێکی تایبەت»، و زۆرجار لەسەر [[نان]]ە کونجی دادەنرێت. جۆرێک لە ھەمبەرگەرەکان کە پەنیری لەسەرە پێی دەوترێت پەنیربەرگەر&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Hamburger|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hamburger&amp;oldid=1187659027|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;. زۆرجار ھەمبەرگەر لە چێشتخانە و [[خواردنی خێرا|خواردنگە خێراکان]] دەفرۆشرێت، بەڵام لە چێشتخانە جیاوازەکانی دیکەشدا دەفرۆشرێت. ھەندێک لە گەورەترین زنجیرە فرەنەتەوەیییەکانی خواردنی خێرا بەرگرێکیان ھەیە وەک یەکێک لە بەرھەمە سەرەکییەکانیان: [[ماکدۆناڵدز بیگ ماک]] و [[بەرگر کینگز ۆڤۆپەر]] بوونەتە ئایکۆنی جیھانی کولتوری ئەمریکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Hamburger|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hamburger&amp;oldid=1187659027|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

== زاراوە ==
زاراوەی ھەمبەرگەر لە بنەڕەتدا لە ([[ھامبۆرگ]]) وەرگیراوە کە دووەم گەورەترین شاری [[ئەڵمانییەکان|ئەڵمانیایە]]؛ بەڵام ھیچ پەیوەندییەکی دیاریکراو لە نێوان خواردن و شارەکەدا نییە. «بەرگر» لە کۆتاییدا بوو بە وشەیەکی چەسپاو کە پەیوەندی بە چەندین جۆری جیاوازی [[ساندویچەوە]] ھەیە، ھاوشێوەی ھەمبەرگەرێکی (گۆشتی) بەڵام لە گۆشتی جیاواز دروست کراوە وەک [[گامێش]] لە بەرگرەکەی پێی دەوترێ بوفالۆدا، بەرگری [[ھێلکە]]، [[کەنگەرو]]، [[مریشک]]، [[بەرخ]] یان [[ماسی]] وەک [[سەلەمون]]، و تەنانەت لەگەڵ ساندویچی بێ گۆشت وەک ئەوەی لە بەرگرەکەی سەوزەدا ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Hamburger|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hamburger&amp;oldid=1187659027|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

== لەمڕۆدا ==
لەمڕۆدا بەزۆری ھەمبەرگەر تایبەتمەندییەکی [[خواردنی خێرا|چێشتخانە خێراکانە]]. ئەو ھەمبەرگەرانەی لە دامەزراوە گەورەکانی خواردنی خێرادا پێشکەش دەکرێن بەزۆری لە کارگەکاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان بەرھەم دەھێنرێن و بەستوو دەکرێن بۆ گەیاندنیان بۆ شوێنەکە. ئەم ھەمبەرگەرانە تەنکن و ئەستووری یەکسانە، جیاوازە لە ھەمبەرگەری ئەمریکی کە لە ماڵ و چێشتخانە ئاسایییەکاندا ئامادە دەکرێت، کە ئەستوورترە و بە لە گۆشتی پیتیی دروست دەکرێ، ھەندێک زنجیرەی [[خواردنی خێرا]]، وەک وێندیز، ھەمبەرگەری چوارگۆشەیی دەفرۆشن. ھەمبەرگەر لە چێشتخانەکانی خواردنی خێرا بەزۆری لەسەر سەرەوەی تەختە دادەنرێت. لە چێشتخانە ئاسایییەکانی ئەمریکادا، ڕەنگە ھەمبەرگەرەکان بە «دەگمەن» داوا بکرێت بەڵام بە شێوەیەکی ئاسایی بە ھۆکاری سەلامەتی خۆراک پێشکەش دەکرێن. چێشتخانەکانی خواردنی خێرا بەزۆری ئەم بژاردەیە پێشکەش ناکەن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Hamburger|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hamburger&amp;oldid=1187659027|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;.

== لەڕوی تەندروستییەوە ==
سەلامەتی بۆ تەندروستی ڕەنگە ھەمبەرگەری کاڵ بەکتریا زیانبەخشەکانی تێدابێت کە دەتوانێت نەخۆشییە گواستراوەکانی خۆراک وەک ئێشێریچیا کۆلای بەرھەم بھێنێت، ئەمەش بەھۆی ئامادەکردنی نادروستی نا تەندروستی، بۆیە پێویستە وریایی لە کاتی مامەڵەکردن و کوڵاندندا ھەبێت. بەھۆی ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشییە گواستراوەکانی خۆراک، [[USDA]]، پێشنیاری ئەوە دەکات کە ھەمبەرگەرەکان بە پلەی گەرمی ناوەوەی ١٦٠ پلەی فەھرەنگی (٧١ پلەی سەدی) بکوڵێنرێن. ئەگەر بەم پلەیە بکوڵێنرێن، بە بە ھەمبرگرێکی تەندروست دروستکراو دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Hamburger|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hamburger&amp;oldid=1187659027|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|خۆراک|ئەڵمانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|Hamburgers}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{خۆراک-کۆلکە}}
{{ئەڵمانیا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>2p4ycdco2jtr34sdcme9zqzlx84214l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارەی شین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246512</id>
    <revision>
      <id>1706008</id>
      <parentid>1540209</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9144" sha1="8n9cazrdh8le2w043npfuw8x3zdydnn" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Shark in the Blue Planet Aquarium, Ellesmere Port - geograph.org.uk - 4412562.jpg|وێنۆک|هەسارەی شین زنجیرە بەڵگەنامەیەکی دیکۆمێنتاری بەریتانییە لە ساڵی ٢٠٠١ بڵاو کراوەتەوە لە لایەن بی بی سیەوە.]]
[[پەڕگە:Artist’s impression of the deep blue planet HD 189733b (cropped).jpg|وێنۆک|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ناسراوە بە
!هەسارەی شین، ژیان لە دەریاکاندا
|-
|ژانرا
|زنجیرە فیلمی دیکۆمێنتاری سروشت
|-
|گێڕانەوە لەلایەن
|دەیڤید ئاتنبۆرۆ
|-
|ئاوازدانەر
|جۆرج فێنتۆن
|-
|زمانی ڕەسەن
|ئینگلیزی
|-
|وڵاتی زنجیرە
|شانشینە یەکگرتوەکان
|-
|ژمارەی ئەڵقەکان
|٨
|-
|بەرهەمهێنەری جێبەجێکار
|یەکەی مێژووی سروشتی بی بی سی، کەناڵی دیسکۆڤەری
|-
|بڵاوکردنەوە
|٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١
|-
|بابەتە پێیوەستەکانی
|هەسارەی شین بەشی دووەم،هەسارەی زەوی،هەسارەی بەستوو
|-
|
|
|}
]]
'''هەسارەی شین''' زنجیرە فیلمێکی بەڵگەنامەیی [[سرووشت|سروشتی]] [[بەریتانیای مەزن|بەریتانییە]] کە لەلایەن [[بی بی سی]] و کەناڵی [[کەناڵی دیسکۆڤەری|دیسکۆڤەری]] دروستکراوە و بە هاوبەشی بەرهەم هێنراوە. بۆ یەکەمجار لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠١ لە بەریتانیا نمایشکرا. لەلایەن [[دەیڤید ئاتنبۆرۆوە]] گێڕدراوەتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Blue Planet|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Blue_Planet&amp;oldid=1181169717|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;. بە &quot;یەکەم زنجیرەی گشتگیر لەسەر مێژووی سروشتی [[ئۆقیانووسەکان (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|زەریاکانی]] جیهان&quot; وەسف دەکرێت، هەریەک لە هەشت ئەڵقەی 50 خولەکی لایەنێکی جیاوازی ژیانی دەریایی دەکۆڵێتەوە. وێنەگرتنی ژێر ئاوەکە بوونەوەر و ڕەفتارەکانی لەخۆگرتبوو کە پێشتر هەرگیز وێنەیان نەگیرابوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Blue Planet|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Blue_Planet&amp;oldid=1181169717|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;.

زنجیرەکە بەهۆی مۆسیقا و سینەماکارییەوە ژمارەیەک خەڵاتی ئیمی و بافتا تیڤی بەدەستهێنا. بەرهەمهێنەری جێبەجێکار ئەلستەر فۆتەرگیل بوو و مۆسیقاکەش لەلایەن جۆرج فێنتۆنەوە ئامادەکرابوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Blue Planet|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Blue_Planet&amp;oldid=1181169717|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;ئاتنبۆرۆ ئەم زنجیرەیەی گێڕایەوە پێش ئەوەی زنجیرەی داهاتوو لە زنجیرە بەرنامەکانی 'ژیان'دا پێشکەش بکات، ژیانی شیردەرەکان (٢٠٠٢) و هەمان تیمی بەرهەمهێنان هەسارەی زەوی (٢٠٠٦)یان دروستکرد.

== باکگراوند ==
[[پەڕگە:The silhouetted Soyuz MS-21 crew ship above the Pacific Ocean.jpg|وێنۆک]]
دروستکردنی زنجیرەکە نزیکەی پێنج ساڵی خایاند، نزیکەی ٢٠٠ شوێنی وێنەگرتنی تێدابوو. ئەوەی کە زۆربەی ژینگەی زەریاکان وەک نهێنییەک دەمێنێتەوە، چەندین تەحەدای خستە بەردەم تیمی بەرهەمهێنان. جگە لەوەی بۆ یەکەمجار شایەتحاڵی هەندێک ڕەفتاری ئاژەڵان بوون، تیمەکە چاودێری هەندێکیان کرد کە تازە بوون لە زانستدا. بەرهەمهێنەران لەلایەن زانایانی دەریایی لە سەرانسەری جیهان بە ئامێری پێشکەوتوو یارمەتیان درا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Blue Planet|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Blue_Planet&amp;oldid=1181169717|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

نەهەنگی شین – کە پێشتر ڕێڕەوی کۆچکردنیان نەزانرابوو – لە ڕێگەی ئاسمانییەوە شوێنیان دۆزرایەوە، دوای ئەوەی هەندێک لە ئاژەڵەکان تاگی ڕادیۆیی کاتییان پێدرابوو. تیمی کامێراکان سێ ساڵ لە ئامادەباشیدا بوون، بە بەکارهێنانی مایکرۆلایت بۆ نیشتنەوە لەسەر ئاوی نزیک کاتێک لە کۆتاییدا تووشی ئەو بوونەوەرانە بوون لە کەنداوی کالیفۆرنیا. زەریای کراوە سەختتر بوو و زیاتر لە ٤٠٠ ڕۆژ لە گەشتە وێنەگرتنی زۆرجار سەرکەوتوو نەبووەکاندا بەسەر برد. دوای شەش هەفتە، تیمەکە بەڕێکەوت تووشی قوتابخانەیەکی دۆلفینەکانی سپینەر بوون، کە لە بەرامبەردا بوونە هۆی ئەوەی بگەنە کۆشکێکی تونە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Blue Planet|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Blue_Planet&amp;oldid=1181169717|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;. لە دەریای مەکسیک، ڕەفتاری ڕەوەیەک باڵندەی فرێگات، کامێرامانەکانی ڕێنمایی دەکرد بۆ کۆمەڵێک ماسی سەیلف و مارلین: خێراترین دانیشتوانی دەریاکە. لە نزیک کەنارەکانی ناتال لە باشووری ئەفریقا، تیمەکە دوو وەرزی بەسەر برد لە هەوڵدان بۆ وێنەگرتنی ڕاکردنی ساڵانەی سەردین، کە کۆمەڵەیەکی گەورەی نێچیرەکانی وەک نەهەنگ و دۆلفینن، کە کۆدەبنەوە بۆ ئەوەی جەژن لەسەر ماسییە کۆچبەرەکان بکەن بە کۆکردنەوەیان بۆ &quot;تۆپی چەواشەکاری&quot;. لەلایەکی دیکەوە لە شاری مۆنتەری بەی، ئۆرکاکان بەڵگەیان لەسەرە کە هێرشیان کردووەتە سەر نەهەنگی خۆڵەمێشی و گوێدرێژێکیان کوشتووە. وێنەگرتن لە قووڵایی زەریادا پێویستی بە بەکارهێنانی ژێرئاوکەوتووی تایبەت هەبوو. یەکێک لەوانە توانیان تیمەکە بتوانن زیاتر لە یەک میل خۆیان بخزێننە ناو خەندەقەکەی سان دیێگۆ، کە تەرمی نەهەنگێکی خۆڵەمێشی ٤٠ تۆنی تێدا دانرابوو بۆ ئەوەی جۆرەها نەهەنگێکی زۆر ڕابکێشێت.کاتێک بۆ یەکەمجار لە بی بی سی یەک گواسترایەوە، زیاتر لە ١٢ ملیۆن کەس سەیری زنجیرەکەیان کردووە و بە بەردەوامی پشکی بینەرانی زیاتر لە ٣٠% بەدەستهێناوە.لە ساڵی ٢٠١٨ جۆرێکی تازە دۆزراوی فیتۆپلانکتۆن (Syracosphaera azureaplaneta) لەلایەن زانایانەوە ناوی لێنرا وەک ڕێزێک بۆ بەرنامەکە، هەروەها وەک ڕێزلێنانێک بۆ بەشداریکردنی دەیڤید ئاتنبۆرۆ لە پێشخستنی تێگەیشتن و هۆشیاری فراوانتر لە ژینگەی زەریاکان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Blue Planet|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Blue_Planet&amp;oldid=1181169717|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;.

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}</text>
      <sha1>8n9cazrdh8le2w043npfuw8x3zdydnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارەی بەستوو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246522</id>
    <revision>
      <id>1706007</id>
      <parentid>1540204</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5512" sha1="7hifvit9lgka02ky7bpo90w474s920x" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''هەسارەی بەستوو''' زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی [[سرووشت|سروشتی]] [[بەریتانیای مەزن|بەریتانییە]] لە ساڵی ٢٠١١، کە لەلایەن بی بی سی  بەرهەم هێنراو.لەلایەن یەکەی مێژووی سروشتی [[بی بی سی|بی بی سیەوە]] وێنەی گیراوە. تیمی بەرهەمهێنان کە بەرهەمهێنەری جێبەجێکار ئەلاستار فۆتەرگیل و بەرهەمهێنەری زنجیرەکان ڤانێسا بێرلۆڤیتز لەخۆدەگرێت، پێشتر بەرپرسیار بوون لە زنجیرە خەڵاتکراوەکانی هەسارەی شین (٢٠٠١) و هەسارەی زەوی (٢٠٠٦) و هەسارەی بەستوو وەک بەدواداچوونێکی جۆرێک لە فیلمەکان فەسڵ دەکرێت. [[دەیڤد ئاتنبۆرۆ|دەیڤید ئاتنبۆرۆ]] وەک گێڕەرەوە دەگەڕێتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Frozen Planet|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Frozen_Planet&amp;oldid=1183207494|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;. بە مۆڵەتی بی بی سی لە وڵاتانی دیکە دابەش دەکرێت، [[کەناڵی دیسکۆڤەری]] بۆ [[ئەمریکای باکوور]]، ZDF بۆ [[ئەڵمانیا]]، ئەنتێنا ٣ بۆ [[ئیسپانیا]] و Skai TV بۆ یۆنان.زنجیرەکە لە حەوت بەشی پێکهاتووە، تیشک دەخاتە سەر ژیان و ژینگەی هەردوو ناوچەی جەمسەری باکوور و جەمسەری باشوور. تیمی بەرهەمهێنەر حەزیان دەکرد تۆمارێکی گشتگیر لە مێژووی سروشتی ناوچە جەمسەرییەکان تۆمار بکەن چونکە گۆڕانی کەشوهەوا کاریگەری لەسەر فۆرمەکانی زەوی وەک سەهۆڵبەندان و ڕەفەی سەهۆڵین و ڕادەی سەهۆڵی دەریا هەیە. زنجیرەکە ستایشی ڕەخنەگرانی زۆری لێکرا و خاوەنی نمرەی مێتاکریتیک ٩١/١٠٠یە.لە کاتێکدا زنجیرەکە بە تەواوی لە بەریتانیا پەخشکرا، بی بی سی هەڵیبژارد کە ئەڵقەی حەوتەمی زنجیرەکە کە تیایدا باس لە گۆڕانی کەشوهەوا دەکات، بکاتە شتێکی ئیختیاری بۆ سیندیککردن بە مەبەستی یارمەتیدانی فرۆشتنی بەرنامەکە لەو وڵاتانەی کە پرسەکە لە ڕووی سیاسییەوە هەستیارە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Frozen Planet|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Frozen_Planet&amp;oldid=1183207494|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;کەناڵی دیسکۆڤەری ئەمریکی لە سەرەتادا ڕایگەیاند کە تەنها شەش ئەڵقەی یەکەمی بەرنامەکە پەخش دەکەن، بەڵام دواتر ئەڵقەی حەوتەمیان زیاد کرد بۆ خشتەی بەرنامەکەیان.لە ساڵی ٢٠١٢،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Frozen Planet|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Frozen_Planet&amp;oldid=1183207494|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; پەخشی ئەمریکا چوار خەڵاتی ئیمی بەدەستهێنا، لەنێویاندا زنجیرەی راستی نایاب&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Frozen Planet|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Frozen_Planet&amp;oldid=1183207494|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;. بەدواداچوونێک بە ناوی هەسارەی بەستو بەشی دووەم لە ئەیلوولی ٢٠٢٢ دەستی بە دەرکەوتن کرد، کە زیاتر شوێنی نیشتەجێبوونی بەستوو دەگرێتەوە نەک تەنها ناوچە جەمسەرییەکان، لە هەمان کاتدا زیاتر جەخت لەسەر مەترسی گۆڕانی کەشوهەوا دەکاتەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Frozen Planet|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Frozen_Planet&amp;oldid=1183207494|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;.

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
[[پەڕگە:The White Planet (63766637).jpeg|وێنۆک|هەسارەی سپی یاخود هەسارەی بستو زنجیرە دیکۆمێنتاریەکی سروشتییە لە لایەن بی بی سی بەرهەمهێنراوە.]]
{{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠}}

{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە دۆکۆمێنتارییەکان دەربارەی سرووشت]]
[[پۆل:ناوچەی جەمسەری باکوور]]</text>
      <sha1>7hifvit9lgka02ky7bpo90w474s920x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرووپی عەلی بابە (ئۆنڵاین)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246581</id>
    <revision>
      <id>1706238</id>
      <parentid>1537462</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17818" sha1="jdccuykgit2qe6nu5rtve7ffh6ew1ph" xml:space="preserve">{{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Alibaba en logo.svg|وێنۆک]]
'''کۆمپانیای عەلی بابا گروپ هۆڵدینگ لیمیتەد'''، یان عەلی بابا (بە چینی : 阿里巴巴)، کۆمپانیایەکی تەکنەلۆژیای فرەنەتەوەیی چینییە و تایبەتە بە بازرگانی ئەلیکترۆنی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Alibaba Group|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alibaba_Group&amp;oldid=1191364072|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;، فرۆشتنی تاکەکەسی، ئینتەرنێت و تەکنەلۆژیا. کۆمپانیاکە لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٩٩ لە شاری هانگژۆ لە ویلایەتی ژێجیانگ دامەزراوە، خزمەتگوزاری فرۆشتنی بەکاربەر بۆ بەکاربەر (C2C)، بازرگانی بۆ بەکاربەر (B2C) و بازرگانی بۆ بازرگانی (B2B) لە ڕێگەی بازاڕەکانی چین و جیهانییەوە پێشکەش دەکات، هەروەها وەک بەکاربەری ناوخۆیی، خزمەتگوزارییەکانی میدیای دیجیتاڵی و کات بەسەربردن، لۆجستی و کۆمپیوتەری هەور. خاوەنی پۆرتفۆلیۆیەکی هەمەچەشنی کۆمپانیاکانە لە سەرانسەری جیهان لە چەندین کەرتی بازرگانیدا و بەڕێوەی دەبات.لە ١٩ی ئەیلولی ٢٠١٤، پێشکەشکردنی سەرەتایی گشتی عەلی بابا (IPO) لە بۆرسەی نیویۆرک ٢٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی کۆکردەوە، بەمەش بەهای بازاڕی کۆمپانیاکە ٢٣١ ملیار دۆلاری ئەمریکی و، بە دووری، ئەوکاتە گەورەترین IPO بوو لە مێژووی جیهاندا. یەکێکە لە ١٠ کۆمپانیا بەنرخترین کۆمپانیاکان، و لە لیستی فۆربێس گڵۆباڵ ٢٠٠٠، ٢٠٢٠دا وەک ٣١ گەورەترین کۆمپانیای گشتی لە جیهاندا دەستنیشانکراوە. لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٨ کۆمپانیای عەلی بابا بووە دووەم کۆمپانیای ئاسیایی کە ڕێژەی بەهای ٥٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی شکاندووە، ئەمەش دوای ڕکابەرەکەی تێنسێنت. لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە کۆمپانیای عەلی بابا لە پلەی نۆیەمی بەرزترین بەهای براندەکانی جیهانیدایە. کۆمپانیای عەلی بابا یەکێکە لە گەورەترین کۆمپانیاکانی فرۆشتنی تاکەکەسی و بازرگانی ئەلیکترۆنی جیهان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Alibaba Group|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alibaba_Group&amp;oldid=1191364072|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە ساڵی ٢٠٢٠ وەک پێنجەم گەورەترین کۆمپانیای زیرەکی دەستکرد هەڵسەنگێندرا. هەروەها یەکێکە لە گەورەترین کۆمپانیاکانی سەرمایەی مەترسیدار و کۆمپانیاکانی وەبەرهێنان لە جیهاندا، هەروەها دووەم گەورەترین گروپی خزمەتگوزارییە داراییەکانە لە دوای ڤیزە لە ڕێگەی قۆڵی فینتەکەکەیەوە کە ئەنت گروپە. کۆمپانیاکە میوانداری گەورەترین بازاڕەکانی B2B (Alibaba.com)، C2C (Taobao) و B2C (Tmall) دەکات لە جیهاندا. پەرەی سەندووە بۆ پیشەسازی میدیا، ساڵ لە دوای ساڵ داهاتەکانی بە ڕێژەی سێ هێندە بەرزبووەتەوە. هەروەها ژمارەی پێوانەیی لە ساڵی ٢٠١٨ی ڕۆژی سینگڵانی چین تۆمارکرد کە گەورەترین ڕۆژی بازاڕکردنی ئۆنلاین و ئۆفلاین لە جیهاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Alibaba Group|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alibaba_Group&amp;oldid=1191364072|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٩٩، جاک ما لەگەڵ ١٧ هاوڕێ و خوێندکارەکەیدا کۆمپانیای Alibaba.com یان دامەزراند کە سایتێکی بازاڕی B2B یە و بنکەکەی لە چینە و لە شوقەکەی لە شاری هانگژۆوە. لە مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٩٩ کۆمپانیای عەلی بابا وەبەرهێنانێکی ٢٥ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی لە کۆمپانیاکانی وەبەرهێنەر ئەی بی، گۆڵدمان ساکس و سۆفتبانکی خێزانی والنبێرگی سویدی وەرگرت. لە ساڵی ١٩٩٩ کۆمپانیای Wallenbergs Investor AB خاوەنی ٦%ی پشکەکانی بوو. چاوەڕوان دەکرا کۆمپانیای عەلیبابا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Alibaba Group|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alibaba_Group&amp;oldid=1191364072|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;.کۆم بازاڕی بازرگانی ئەلیکترۆنی ناوخۆیی باشتر بکات و سەکۆیەکی بازرگانی ئەلیکترۆنی بۆ کۆمپانیا چینییەکان بە تایبەتی کۆمپانیا بچووک و مامناوەندەکان (SMEs) تەواو بکات، بۆ یارمەتیدانی هەناردەکردنی بەرهەمە چینییەکان بۆ بازاڕی جیهانی و هەروەها بۆ چارەسەرکردنی جیهان تەحەددیاتی ڕێکخراوی بازرگانی (WTO). لە ساڵی ٢٠٠٢دا ماڵپەڕی Alibaba.com دوای سێ ساڵ لە خستنەڕووی بووە قازانج. ما ویستویەتی سیستەمی بازرگانی ئەلیکترۆنی جیهانی باشتر بکات، بۆیە لە ساڵی ٢٠٠٣ بەدواوە کۆمپانیای عەلی بابا تاوباو مارکێتپلەیس و ئەلیپای و ئەلیماما.کۆم و لینکسی خستە بازاڕەوە. کاتێک کۆمپانیای ئیبەی لە ساڵی ٢٠٠٣دا فراوانبوونی خۆی بۆ چین ڕاگەیاند، ما کۆمپانیا ئەمریکییەکەی وەک ڕکابەرێکی بیانی سەیری کرد و کڕینی کۆمپانیای تاوباۆی لقەکەی کۆمپانیای عەلی بابا لەلایەن ئیبەیەوە ڕەتکردەوە. بە بەکارهێنانی تەکنەلۆژیاکانی ئێستا و بەدەستهێنانی متمانە لە بازاڕی بازرگانی ئەلیکترۆنی چین و فراوانکردن لە ڕێگەی زاڵبوون بەسەر بازاڕدا بە زەرەر پێش ئەوەی گەڕانەوەی خزمەتگوزارییە زیادەکان بەدەستبهێنن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Alibaba Group|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alibaba_Group&amp;oldid=1191364072|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;، کۆمپانیاکانی سەر بە کۆمپانیای عەلی بابا لە بازاڕی بازرگانی ئەلیکترۆنی چینیدا لە ئیبەی باشتر بوون و ئیدیعای گەشەسەندنی ڕێژەی بەکارهێنەرانیان کرد لە ئیبەیەوە. دواتر کۆمپانیای تاوباو کە لقەکەی عەلی بابایە، ئیبەی ناچارکرد لە بازاڕی چین دەربچێت، ئیبەی یەکەی وێبی چینی بێ قازانجەکەی داخست، هەرچەندە دوای شەش ساڵ ئەو دوو کۆمپانیایە تەنانەت دەشکێن. عەلی بابا و گرێبەستکارانی IPO ی کۆمپانیاکە لە دادگای باڵای کالیفۆرنیا لە داوای یاسایی یەکگرتووی چینایەتیدا سکاڵای لەسەر تۆمارکرا. داواکە لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ بەناوی ئەو وەبەرهێنەرانەوە تۆمارکراوە کە پشکەکانی کۆگای ئەمریکی کۆمپانیای عەلی بابایان کڕیوە بە تۆمەتی پێشێلکردنی یاسای پارەپاسەوانەکان. کۆمپانیای عەلی بابا لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ گەیشتە ڕێککەوتنی یەکلاکردنەوە، بە مەرجی ڕەزامەندی دادگا، لەو ڕێککەوتنەدا ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر پێدانی ٧٥ ملیۆن دۆلار بۆ یەکلاییکردنەوەی داواکە.لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٧ کۆمپانیای عەلی بابا و لیژنەی ئۆڵۆمپی نێودەوڵەتی بە هاوبەشی گرێبەستێکیان بە بڕی ٨٠٠ ملیۆن دۆلار ڕاگەیاند کە تا ساڵی ٢٠٢٨ بەردەوام دەبێت و کۆمپانیاکە سپۆنسەری یارییە ئۆڵۆمپیەکان دەکات. لە مانگی ئەیلولی ساڵی ٢٠١٨ جاک ما دامەزرێنەری سەرەکی کۆمپانیای عەلی بابا ڕایگەیاند کە دوای ساڵێک دەست لە پۆستی سەرۆکایەتی دەکێشێتەوە بۆ ئەوەی بتوانێت سەرنجی لەسەر کاری خێرخوازی بێت. لە وەڵامی ئەو ڕاگەیاندنەدا، ڕۆژنامەی ئیکۆنۆمیست ڕایگەیاندووە کە ما کاریگەرییەکی بەرچاوی لە چین و لە سەرانسەری جیهاندا هەبووە لە ڕێگەی بەشداریکردن و خۆبەخشی بۆ بازرگانییە جیاوازەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Alibaba Group|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alibaba_Group&amp;oldid=1191364072|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

== لیستکردن ==
لە مانگی ئایاری ٢٠١٩، بلومبێرگ بە پشتبەستن بە سەرچاوە ئاگادارەکانی ئەو بابەتە ڕایگەیاندووە کە کۆمپانیای عەلی بابا بیر لە کۆکردنەوەی ٢٠ ملیار دۆلار دەکاتەوە لە ڕێگەی لیستی دووەمەوە لە هۆنگ کۆنگ. لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ کۆمپانیای عەلی بابا ١٢.٩ ملیار دۆلاری لە لیستی دووەمی خۆی لە هۆنگ کۆنگ کۆکردەوە، کە بووە گەورەترین ئۆفەری جیهان لەو ساڵەدا. ڕۆژی سێشەممە 10ی ئەیلولی 2019، جاک ما بە فەرمی دەستی لە پۆستی سەرۆکی کۆمپانیای عەلی بابا کێشایەوە، دانیال ژانگ جێنشینی بوو بە سەرۆکایەتی کۆمپانیاکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alibaba Group Official Website|ناونیشان=https://www.alibabagroup.com/en-US/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.alibabagroup.com}}&lt;/ref&gt; لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٩ حکومەتی شارەوانی هانگژۆ ڕایگەیاند کە چاودێریکردنی کەرتی تایبەت بەرز دەکاتەوە بە چەسپاندنی بەرپرسانی حکومەت لە عەلی بابا و کۆمپانیاکانی دیکە. لە  ٢٠٢٠، ڕۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ بڵاویکردەوە، سەرۆک شی جینپینگ بە شێوەیەکی شەخسی IPOی گروپی مێروولەی جاک مای لەناوبردووە. بۆ ژوانگ، سەرۆکی ئابووری چین لە کۆمپانیای تی ئێس لۆمبارد ڕایگەیاند، ڕاگرتنەکە &quot;بەشێکە لە هەڵمەتێکی سیاسی فراوانتر لەکاتێکدا سەرکردایەتی هەوڵدەدات کۆنترۆڵی خۆی بەسەر دارایی و تەکنەلۆژیادا فراوانتر و چەسپاندنی بکات&quot;. ئەوەی بەدوایدا هات، ڕەشنووسێکی چاوەڕواننەکراو بوو کە حکومەتی چین لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاویکردەوە، کە دەسەڵاتێکی فراوانتر دەدات بە دەسەڵاتە ڕێکخەرەکان بۆ ڕێکخستنی گەورەترین کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکانیان. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، پشکەکانی گروپی عەلی بابا تووشی دابەزینێکی مێژوویی نرخی پشکەکان بوون بۆ نزمترین ئاستی لە ماوەی نزیکەی ٦ مانگدا، ئەمەش دوای لێکۆڵینەوەکانی دژە ئیختیلاف لە کۆمپانیاکە لەلایەن ڕێکخەرانی چینییەوە. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، ئیدارەی دەوڵەتی چین بۆ ڕێکخستنی بازاڕ (SAMR) ڕایگەیاند کە لێکۆڵینەوەیەکیان لە عەلی بابا کردووەتەوە لەسەر پراکتیزەکردنی قۆرخکاری. بانکی ناوەندی وڵاتەکە و هەروەها سێ ڕێکخەری دیکە لە بەیاننامەیەکی جیادا پشتڕاستیان کردەوە کە گروپی مێروولەی سەر بە کۆمپانیاکە بانگهێشت دەکرێت بۆ گفتوگۆکردن لەسەر &quot;کێبڕکێ و مافەکانی بەکاربەر&quot;، کە ڕێکخەران کۆمپانیاکەیان ڕێنمایی کۆمپانیاکە کردووە کە سەرنجی خۆی بگەڕێنێتەوە بۆ پارەدانی دیجیتاڵی. ڕۆژنامەی پیپڵز دەیلی کە ڕۆژنامەی فەرمی کۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی چینە، پاش ماوەیەکی کەم لە ڕاگەیاندنی ئەو لێکۆڵینەوەیە پشتگیری لە لێکۆڵینەوەکە کرد و ئیدیعای کرد کە لێکۆڵینەوەکە &quot;هەنگاوێکی گرنگە بۆ بەهێزکردنی چاودێری دژە قۆرخکاری لە بواری ئینتەرنێتدا&quot;. لە ئەنجامدا، لە لێکۆڵینەوەکانی دژە ئیختیلاف، عەلی بابا نزیکەی هەموو قازانجەکانی لە بازاڕی بۆرسەدا لە ساڵی ٢٠٢٠دا لەدەستدا، لە ٨٥٩ ملیار دۆلارەوە بۆ ٥٨٦ ملیار دۆلار، تا کۆتایی مانگی کانوونی دووەم. جاک ما، هاوبەشی دامەزرێنەری هەردوو کۆمپانیای عەلی بابا و گروپی ئەنت، لە چاوی خەڵکدا ون بوو کاتێک IPO ی ئەنت لە سەرەتای مانگی نۆڤەمبەردا ڕاگیرا، بەڵام لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١ لە ڤیدیۆیەکی ٥٠ چرکەییدا سەریهەڵدایەوە، بۆ ماوەیەکی کورت لە ڕێگەی لینکی ڤیدیۆییەوە لە دەستپێشخەری مامۆستای گوندنشین کە بە شێوەیەکی دیجیتاڵی ئاسانکاری بۆ کراوە دەرکەوت . تا مانگی شوباتی ٢٠٢١ تا ئێستا لەبەردەم خەڵکدا نەبینراوە. دەرکەوتنی ڤیدیۆکە بووە هۆی ئەوەی پشکی کۆمپانیای عەلی بابا زیاتر لە 7% باز بدات. جاک ما لە مانگی ئازاری ٢٠٢٣ لە شاری هانگژۆی چین دەرکەوت و لەوێ لەگەڵ خوێندکاران و مامۆستایانی قوتابخانەی یونگو کۆبووەوە کە هاوبەشەکانی عەلی بابا پارەیان بۆ دابین دەکات.لە مانگی شوباتی ٢٠٢١ کۆمپانیای عەلی بابا ٥ ملیار دۆلاری وەکو بۆندەکانی فرۆشت، کە سێیەم فرۆشتنی گەورەی بۆندەکانی کۆمپانیاکە بوو بە دۆلار، چوار کۆمەڵەی دەرکرد کە نرخیان لە نێوان ٢.١٤٣% بۆ ٣.٢٥١% بەدەستهێنا. چوار کۆمەڵە بۆندەکە یەک ملیار و ٥٠٠ ملیۆن دۆلار بووە لە هەردوو قەرزی ١٠ ساڵە و ٣٠ ساڵە لەگەڵ یەک ملیار دۆلار بۆند کە دەبێ لە ماوەی ٢٠ و ٤٠ ساڵدا بدرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AMENDMENT NO.7 TO FORM F-1|ناونیشان=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1577552/000119312514341794/d709111df1a.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.sec.gov}}&lt;/ref&gt; بۆندەکانی ٢٠ ساڵە وەک یاداشتەکانی بەردەوامیی دەستنیشان کران.

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{پۆلی کۆمنز|Alibaba Group}}
{{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|چین|شانشینی یەکگرتوو|کۆمپانیا|دەیەی ١٩٩٠}}

[[پۆل:لقەکانی چین]]
[[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە]]</text>
      <sha1>jdccuykgit2qe6nu5rtve7ffh6ew1ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوری ماگێلانیی بچووک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246862</id>
    <revision>
      <id>1706226</id>
      <parentid>1683596</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5045" sha1="pw4cg5ossw6hiakt2gkz4dqmvlaha0a" xml:space="preserve">[[پەڕگە:SMC - Noirlab2030b.jpg|وێنۆک| قووڵترین و فراوانترین دیمەنی هەوری بچووکی ماگێلانیک لە SMASH بەشێک لە کۆمەڵە داتاکانی SMASH کە نیشان دەدات کە بەبێ گومان باشترین دیمەنی گۆشە فراوانی هەوری بچووکی ماگێلانیکە تا ئێستا.]]

'''هەوری بچووکی ماگلانیک''' (بە [[ئینگلیزی]]: Small Magellanic Cloud) گەلەئەستێرەیەکی قەزەمە و نزیکە لە [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]]، تیرەکەی نزیکەی ٧ هەزار ساڵی ڕووناکی و نزیکەی ٢٠٠ هەزار ساڵی ڕووناکی لە گەلەئەستێرەکەمانەوە دوورە و یەکێکە لەو گەلەئەستێرانەی کە بە چاوی ڕووت دەبینرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://apod.nasa.gov/apod/ap060617.html|سەردێڕ=نێمیرۆف، ڕ.؛ بۆنێل، ج.، وەرگێڕان. (2006-06-17). &quot;هەوری بچووکی ماگێلان&quot;. فەلەکناسی وێنەی ڕۆژ. ناسا.}}&lt;/ref&gt;

مەیلەکەی -٧٣ پلە و لە نیوەگۆی باشوورەوە یان لە بەرزایییەکی کەم لە هێڵی ئیستواییەوە لە نیوەگۆی باکووردا دەبینرێت، دەکەوێتە ناو ئەستێرەبۆشایی توکان، و بە گەورەیی ٣ خولەکی کەوانەیی دەردەکەوێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=Small+Magellanic+Cloud&amp;extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES|سەردێڕ=&quot;بنکەدراوەی دەرەوەی گەلەئەستێرەی ناسا/IPAC&quot;. ئەنجامەکان بۆ هەوری بچووکی ماگلانیک.}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Small Magellanic Cloud (Digitized Sky Survey 2).jpg|وێنۆک| وێنە دوو ڕەنگییەکە تێڕوانینێکی گشتی لە هەوری بچووکی ماگێلانیکی تەواو (SMC) نیشان دەدات و لە دوو وێنەی ڕووپێوی ئاسمانی دیجیتاڵی ٢ پێکهاتووە. مەیدانی بینین کەمێک گەورەترە لە ٣.٥ × ٣.٦ پلە. N66 لەگەڵ پۆلی ئەستێرەی کراوە NGC 346 گەورەترین ناوچەی دروستکردنی ئەستێرەیە کە لە خوارەوەی ناوەندی SMC دەبینرێت.]]
لەگەڵ هەوری گەورەی ماجێلانی کە ٢٠ پلە لە ڕۆژهەڵاتەوە هەڵکەوتووە، جووتێک هەوری ماگێلانی نزیک لە گەلەئەستێرەکەمان ڕێڕەوی شیری پێکدەهێنێت و ئەوان ئەندامی گروپی ناوخۆیی گەلەئەستێرەکانن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/128847|سەردێڕ=فێرنی، ج.د.(کانوونی دووەمی ١٩٦٩). &quot;پەیوەندی سەردەم-ڕووناکی: پێداچوونەوەیەکی مێژوویی&quot;. بڵاوکراوەکانی کۆمەڵەی فەلەکناسی زەریای هێمن.}}&lt;/ref&gt;
==نزیکترین دراوسێکانی ڕێڕەوی شیری==
نزیکترین [[گەلەستێرە]] قەزەمەکان لە ئێمەوە لە ماوەی ٥٠٠ هەزار [[ساڵی ڕووناکی]] گەلەئەستێرەی ڕێڕەوی شیرین، وەک لە وێنەی تەنیشتدا دەردەکەوێت، کە تێیدا هەوری گەورە و بچووکی ماجێلانی لە نزیک گەلەئەستێرەکەمانەوە دەردەکەون. لە ساڵی ١٩٨٧دا لە هەوری گەورەی ماجێلانیکدا [[نوێبوونەوەی مەزن|سوپەرنۆڤایەک]] بینرا، کە ناوی “سوپەرنۆڤا ١٩٨٧a” بوو.
==سەرچاوە==
{{سەرچاوەکان}}
==بەستەری دەرەکی==
* [https://web.archive.org/web/20231227140323/https://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=SMC&amp;extend=no&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES هاتنە ژوورەوەی بنکەدراوەی دەرەوەی گەلەئەستێرەیی ناسا لەسەر SMC]
* [http://www.messier.seds.org/xtra/ngc/smc.html هاتنە ژوورەوەی SEDS لەسەر SMC]
* [https://arاxiv.org/abs/1612.03938 چڕییەکی زۆری ئەستێرەیی کە پەیوەندی بە هەوری بچووکی ماگلانیکەوە هەیە]{{بەستەری مردوو|url=https://xn--arxiv-edh.org/abs/1612.03938 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ }}
{{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}}
{{پۆلی کۆمنز|Small Magellanic Cloud}}

{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:گەردوون]]
[[پۆل:ئەو تەنە فەلەکییانەی کە لە کۆنەوە ناسراون]]</text>
      <sha1>pw4cg5ossw6hiakt2gkz4dqmvlaha0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پێڵوو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>248225</id>
    <revision>
      <id>1706016</id>
      <parentid>1689345</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]]</comment>
      <origin>1706016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1895" sha1="ct1xqp33g26n975mxivkrkwcmy875ci" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی توێکاری
|ناو=پێڵوو|وێنە=Eye macro.jpg|لێدوان=پێڵووی مرۆڤ|لاتینی=palpebrae|کار=داپۆشین و پاراستنی چاو}}
'''پێڵوو''' چینێکی تەنکی پێستە کە [[چاو]] دادەپۆشێت و دەیپارێزێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Eyelid|ناونیشان=https://www.aao.org/eye-health/anatomy/eyelid-4|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=American Academy of Ophthalmology|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== پێکھاتە ==
=== چینەکان ===
پێڵوو لەم چینانە پێک ھاتووە: [[پێست]]، [[شانەی ژێرپێستی]]، [[ماسوولکەی بازنەییی چاو]]، [[لەمپەری کاڵانەیی]]، پەڕەی تارسۆسی، و پێکبەندی پێڵوویی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Eyelids - Conjunctiva - Muscles - Lacrimal Glands - TeachMeAnatomy|ناونیشان=https://teachmeanatomy.info/head/organs/eye/eyelids/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=teachmeanatomy.info}}&lt;/ref&gt;

=== برژانگ ===
{{سەرەکی|برژانگ}}
[[برژانگ]]ەکان ئەو مووانەن کە لەسەر لێواری پێڵووی سەروو و خواروو گەشە دەکەن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Eyelids|پێڵوو}}
{{توێکاریی مرۆڤ}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|توێکاری|لەشی مرۆڤ|ژینناسی}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}
{{توێکاری-کۆلکە}}

[[پۆل:توێکاریی چاوی مرۆڤ]]
[[پۆل:چاو]]
[[پۆل:سەر و ملی مرۆڤ]]
[[پۆل:پزیشکیی چاو]]</text>
      <sha1>ct1xqp33g26n975mxivkrkwcmy875ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئازەربایجان (٢٠٢٤)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249143</id>
    <revision>
      <id>1706329</id>
      <parentid>1547055</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئازەربایجان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13600" sha1="a82paqe3rglljsk4os7ufv405vmolq2" xml:space="preserve">{{Infobox election
| country = Azerbaijan
| type = presidential
| previous_election = ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئازەربایجان (٢٠١٨)
| previous_year = ٢٠١٨
| next_election = ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئازەربایجان (٢٠٣١)
| next_year = ''٢٠٣١''
| election_date = {{Start date|٢٠٢٤|٠٢|٠٧|df=y}}
| registered = ٦،٤٧٨،٨٤٠ ({{increase}} ٢١٫٤٩٪)
| turnout = ٧٦،٧٣٪ ({{increase}} ٢٫٤٩)
| image_size = 130x130px
| image1 = {{CSS image crop|Image = Ilham Aliyev in 2023.jpg|bSize = 174|cWidth = 113|cHeight = 150|oTop = 35|oLeft = 33}}
| nominee1 = '''[[ئیلھام عەلیێڤ]]'''
| party1 = New Azerbaijan Party
| popular_vote1 = '''٤،٥٧٧،٦٩٣'''
| percentage1 = '''٩٢٫١٢٪'''
| image2 = {{CSS image crop|Image = Zahid Oruj in 2023 (cropped).png |bSize = 113|cWidth = 113|cHeight = 150|oTop = 0|oLeft = 0}}
| nominee2 = [[زاھید ئورووج]]
| party2 = Independent politician
| popular_vote2 = ١٠٧،٨٧٧
| percentage2 = ٢٫١٧٪
| map_image = 
| map_caption = 
| title = [[سەرۆک کۆماری ئازەربایجان|سەرۆک کۆمار]]
| before_election = [[ئیلھام عەلیێڤ]]
| before_party = پارتی ئازەربایجانی نوێ
| after_election = [[ئیلھام عەلیێڤ]]
| after_party = پارتی ئازەربایجانی نوێ
}}

ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە [[ئازەربایجان]] لە ٧ی شوباتی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Azerbaijan to hold snap presidential election in early February, shortly before Russia's vote|ناونیشان=https://apnews.com/article/azerbaijan-president-election-aliyev-999b469c0c47373ff2f4eb4262e7efb5|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231208004519/https://apnews.com/article/azerbaijan-president-election-aliyev-999b469c0c47373ff2f4eb4262e7efb5|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=AP News|زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[ئیلھام عەلیێڤ]]، سەرۆک کۆماری ئازەربایجان کە لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە پۆستەکەی بەدەستەوەیە، بۆ پێنجەمین خولی لەسەریەک بە زیاتر لە ٩٢٪ی دەنگەکان، سەرکەوتنی بەدەستھێنا و لە [[زاھید ئورووج]]، بەربژێری دووەمی بردەوە کە تەنیا توانی ٢٪ی دەنگەکان بەدەستبھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Teslova|یەکەم=Elena|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=President Ilham Aliyev reelected after winning 92% votes in Azerbaijan's election|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/europe/president-ilham-aliyev-reelected-after-winning-92-votes-in-azerbaijans-election/3131204|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240209093654/https://www.aa.com.tr/en/europe/president-ilham-aliyev-reelected-after-winning-92-votes-in-azerbaijans-election/3131204|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.aa.com.tr}}&lt;/ref&gt;

لە سەرەتادا پلان وابوو ھەڵبژاردن لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥دا بەڕێوەبچێت، بەڵام عەلیێڤ داوای کرد لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٣دا داوای ئەنجامدانی [[ھەڵبژاردنی پێشوەختە]]ی کرد، ئەوەش دوای [[ھێرشی ٢٠٢٣ی ئازەربایجان بۆ سەر ناگۆرنۆ-قەرەباغ|ھێرشی ئازەربایجان بۆ سەر ناگۆرنۆ-قەرەباغ]]. ئەم ھێرشە بووە ھۆی ڕووخاندنی [[کۆماری ئارتساخ]] کە دەوڵەتێکی ئەرمەنیی جیا لە دەسەڵاتی ئازەربایجان و نزیک لە دەسەڵاتی [[ئەرمەنستان]] بوو. ئازەربایجان کۆنتڕۆڵی تەواوی ناوچەی جێناکۆکی [[ناگۆرنۆ-قەرەباغ]]ی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Azerbaijan's Aliyev calls snap presidential elections for February|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/7/azerbaijans-aliyev-calls-snap-presidential-elections-for-february|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231208004519/https://www.aljazeera.com/news/2023/12/7/azerbaijans-aliyev-calls-snap-presidential-elections-for-february|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Al Jazeera|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Azerbaijan To Hold Snap Presidential Poll On February 7|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/azerbaijan-aliyev-snap-presidential-poll/32719685.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ئیش=RadioFreeEurope/RadioLiberty|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231208004519/https://www.rferl.org/a/azerbaijan-aliyev-snap-presidential-poll/32719685.html}}&lt;/ref&gt; بەھۆی سەرکەوتنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکەی ئازەربایجان، ھەڵبژاردنەکە بە شێوەیەکی نافەرمی بە «ھەڵبژاردنی سەرکەوتن» ({{بە ئازەربایجانی|Zəfər seçkisi}}) ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Məmmədov|یەکەم=Səlim|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Növbədənkənar seçkilər əsl Zəfər seçkisi olacaq|ناونیشان=http://demokrat.az/az/news/172489/novbedenkenar-seckiler-esl-zefer-seckisi-olacaq|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231216212033/https://demokrat.az/az/news/172489/novbedenkenar-seckiler-esl-zefer-seckisi-olacaq|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=demokrat.az|زمان=az}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=&quot;Növbədənkənar seçkiləri Zəfər seçkiləri adlandırmaq olar&quot; - Arzu Nağıyev|ناونیشان=https://sfera.az/siyaset/237546/nvbedenkenar-seckileri-zefer-seckileri-adlandirmaq-olar-arzu-naiyev/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231216212034/https://sfera.az/siyaset/237546/nvbedenkenar-seckileri-zefer-seckileri-adlandirmaq-olar-arzu-naiyev/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=sfera.az|زمان=az}}&lt;/ref&gt; ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی پێشوەختەیە لە مێژووی ئازەربایجاندا و یەکەمین ھەڵبژاردنە کە لە وەرزی [[زستان]]دا ئەنجام بدرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Həmidoğlu|یەکەم=Qəzənfər|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Qışda ilk prezident seçkisi... no problem!|ناونیشان=https://modern.az/analitika/445061/qishda-ilk-prezident-sechkisi/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231211171909/https://modern.az/analitika/445061/qishda-ilk-prezident-sechkisi/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=modern.az|زمان=az-AZ}}&lt;/ref&gt;

ھەڵبژاردنەکە لە چوارچێوەیەکی تاکڕەوانەدا ئەنجام دەدرێت کە ئۆپۆزسیۆن و میدیای سەربەخۆ لە ئازەربایجان سەرکوت دەکرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Azerbaijan To Hold Snap Presidential Poll On February 7|زمان=en|ئیش=RadioFreeEurope/RadioLiberty|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/azerbaijan-aliyev-snap-presidential-poll/32719685.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231208004519/https://www.rferl.org/a/azerbaijan-aliyev-snap-presidential-poll/32719685.html}}&lt;/ref&gt; دوو پارتی سەرەکیی ئۆپۆزسیۆن، [[پارتی موساوات|موساوات]] و [[پارتی بەرەی گەلی ئازەربایجان|بەرەی گەل]]، ڕایان گەیاند کە ھیچ کاندیدایەکی بۆ ھەڵبژاردنەکە ناخەنە ڕوو و داوایان لە دەنگدەران کرد لە ماڵەوە بمێننەوە، ئەوەش وەکوو ئاماژەدان بە سروشتی نادیموکراسی ھەڵبژاردنەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=Opposition parties reject Azerbaijan's snap election call as undemocratic|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/opposition-parties-reject-azerbaijans-snap-election-call-undemocratic-2023-12-18/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=Azerbaijan's top opposition parties to continue election boycott streak|ئیش=Eurasianet|ناونیشان=https://eurasianet.org/azerbaijans-top-opposition-parties-to-continue-election-boycott-streak|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240101195029/https://eurasianet.org/azerbaijans-top-opposition-parties-to-continue-election-boycott-streak}}&lt;/ref&gt; جگە لەوەش چەند کاندیدایەک پێشتر سەرسامی گشتیی خۆیان بۆ عەلیێڤ دەربڕیبوو، کە بووە ھۆی ئامادەنەبوونی ڕکابەرانی ئۆپۆزسیۆن لە نێوان سەرکوتکردنی میدیا سەربەخۆکان و ڕۆژنامەنووساندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Azerbaijan's Aliyev appears headed to a landslide win in election called after retaking Karabakh|ناونیشان=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240207153207/https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-39a3b0811de492afdcc96e2f17b6f797|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=AP News|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Azerbaijan election: President Ilham Aliyev wins fifth term|ناونیشان=https://www.dw.com/en/azerbaijan-election-president-ilham-aliyev-wins-fifth-term/a-68191514|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211020400/https://www.dw.com/en/azerbaijan-election-president-ilham-aliyev-wins-fifth-term/a-68191514|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=dw.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sultanova|یەکەم=Aida|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=European monitors says Azerbaijan's election took place in a restrictive environment|ناونیشان=https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-be047f9e4da5d17cc3226e185124a66e|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240208140910/https://apnews.com/article/azerbaijan-election-ilham-aliyev-be047f9e4da5d17cc3226e185124a66e|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=AP News|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pegg|یەکەم=David|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Azerbaijan accused of crackdown on journalists in run-up to election|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/01/azerbaijan-accused-crackdown-journalists-run-up-election|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ئیش=The Guardian|زمان=en-GB|issn=0261-3077|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240211043051/https://www.theguardian.com/world/2024/feb/01/azerbaijan-accused-crackdown-journalists-run-up-election}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئازەربایجان|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Azerbaijani presidential elections, 2024}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ئازەربایجان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>a82paqe3rglljsk4os7ufv405vmolq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنگەوانەکە (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249235</id>
    <revision>
      <id>1706206</id>
      <parentid>1546252</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9957" sha1="nkm34b0hdfnll6hp5dyj6in0sshwv51" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی فیلم
| ناو                  = ھەنگەوانەکە
| وێنە                 = The_Beekeeper_poster.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| لێدوان               =
| سەردێڕ               =
| سەرباس               =
| دەرھێنەر             = دەسڤد ئایەر
| بەرھەمھێنەر          = بیڵ بلۆک{{ھن}}[[جەیسن ستەیتم]]
| نووسین               = کەرت ویمەر
| سەرچاوەی چیڕۆک       =
| چەشن                 =
| کاست                 =
| موزیک                =
| وێنەگری سینەمایی     = گابرێڵ بیرستەین
| دەستکاری             = جۆفری ئۆبراین
| ستۆدیۆ               =
| کۆمپانیای بڵاوکەرەوە  = [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر]]{{ھن}}[[ستۆدیۆکانی ئەمازۆن]]
| ڕێکەوتی دەرچوون      = ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤
| ماوەی فیلم           = ١٠٥ خولەک
| وڵات                  = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
| زمان                 =[[ئینگلیزی]]
| زنجیرە               =
| تێچوون               = ٤٠ ملیۆن دۆلار
| داھات                = ١٤٣٬٨ ملیۆن دۆلار
| خەڵاتەکان             =
| بەشی پێشوو           =
| بەشی دواتر           =
}}

'''ھەنگەوانەکە''' ({{بە ئینگلیزی|The Beekeeper}}) [[فیلمی ئەکشن|فیلمێکی ئەکشنی]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢٤ لە دەرھێنانی دەیڤید ئایر و لە نووسینی کورت ویمەر. لەم فیلمەدا [[جەیسن ستەیتم]]، ئیمی ڕاڤەر-لامپمان، [[جاش ھاچرسن]]، بۆبی نادری، فیلیسیا ڕەشاد، جێما ڕیدگرەڤ و [[جێرمی جۆن ئایرۆنز]] ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. کاتێک خاوەن خانوویەک کە دڵخۆشە، خۆی دەکوژێت دوای ئەوەی پارەی ڕێکخراوە خێرخوازییەکەی لەدەستدا بەھۆی فێڵێکی ئینتەنێتەوە، ئادەم کلای کە کارمەندی پێشووی «ھەنگەوانە» دەست دەکات بە ھەڵمەتێکی دڕندانە بۆ تۆڵەسەندنەوە لە بەرپرسیارەکانی ئەم خۆکوشتنە. لە ئەمریکا لەلایەن ستۆدیۆی ئەمازۆن ئێم جی ئێم لەژێر ناوی [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر]] لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ بڵاوکرایەوە. فیلمەکە پێداچوونەوەی تێکەڵاوی بۆ ئەرێنی وەرگرت و داھاتی ١٤٣٫٨ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێناوە.

== کورتە ==
ھەڵمەتی دڕندانەی پیاوێک بۆ تۆڵەکردنەوە دەبێت بە پرسێکی نێودەوڵەتی دوای ئەوەی ئاشکرا دەبێت کە بریکارێکی پێشووی ڕێکخراوێکی بەھێز و نھێنییە کە بە «ھەنگەوانان» ناسراوە

== ڕۆڵەکان ==
* [[جەیسن ستەیتم]] وەک ئادەم کلەی
* ئیمی ڕاڤەر-لامپمان وەک بریکاری ڤێرۆنا پارکەر
* بۆبی نادری وەک بریکاری مات وایلی
* [[جاش ھاچرسن]] وەک دێریک دانفۆرس
* [[جێرمی جۆن ئایرۆنز]] وەک واڵاس وێستویڵد
* دەیڤید ویتس وەک میکی گارنت
* مایکل ئیپ وەک پێتیس
* تایلۆر جەیمس وەک لازارۆس

== بەرھەمھێنان ==
لە مانگی ئابی ساڵی ٢٠٢١ ڕاگەیەندرا کە [[جەیسن ستەیتم]] ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمەکەدا دەگێڕێت، ھەروەھا وەک بەرھەمھێنەریش خزمەت دەکات. دەیڤید ئایر لە مانگی ئایاری ٢٠٢٢ واژووی لەسەر دەرھێنانی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=D'Alessandro|یەکەم=Alexander|ناونیشان=https://deadline.com/2021/08/jason-statham-to-star-in-miramax-movie-the-bee-keeper-1234823345/|سەردێڕ=Jason Statham To Star In Miramax's 'The Bee Keeper'|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230521190522/https://deadline.com/2021/08/jason-statham-to-star-in-miramax-movie-the-bee-keeper-1234823345/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وێنەگرتنی سەرەکی لە ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە [[بەڕیتانیا]] دەستی پێکرد. لە مانگی تشرینی یەکەمدا، ستاتام دیمەنەکانی لە ھۆڵی تایرینگھام لە شاری تایرینگھام وێنەگرتووە. وێنەگرتن لە مانگی کانوونی دووەمدا کۆتایی ھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wiseman|یەکەم=Andreas|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://deadline.com/2022/05/jason-statham-david-ayer-suicide-squad-beekeeper-movie-miramax-cannes-1235017464/|سەردێڕ='Suicide Squad' Filmmaker David Ayer To Direct Jason Statham In Miramax's Action Pic 'The Beekeeper' — Cannes Market Hot Package|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221118042341/https://deadline.com/2022/05/jason-statham-david-ayer-suicide-squad-beekeeper-movie-miramax-cannes-1235017464/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== بڵاوکردنەوە ==
کۆمپانیای میترۆ گۆڵدڤین-مایەر (MGM) لە مانگی ئابی ٢٠٢٢ مافی دابەشکردنی فیلمەکەی لە [[ئەمریکا]] بەدەستھێنا، لە شوباتی ٢٠٢٣ کۆمپانیای سکای سینەما مافی بڵاوکردنەوەی فیلمەکەی لە [[بەڕیتانیا]] بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Morton |یەکەم=Dennis |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Video shows Jason Statham filming blockbuster movie in small Milton Keynes village |ناونیشان=https://www.edinburghnews.scotsman.com/read-this/video-shows-jason-statham-filming-blockbuster-movie-in-small-milton-keynes-village-3888450 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[Edinburgh News]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230314001624/https://www.edinburghnews.scotsman.com/read-this/video-shows-jason-statham-filming-blockbuster-movie-in-small-milton-keynes-village-3888450 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ١٢ی ١ی ٢٠٢٤ لەلایەن ستۆدیۆی ئەمازۆن ئێم جی ئێمەوە بڵاوکرایەوە. ستۆدیۆکانی ئەمازۆن ئێم جی ئێم لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ فیلمی ھەنگەوانەکەی لەسەر VOD و پلاتفۆرمە دیجیتاڵییەکان بڵاوکردەوە. تا ١٨ی شوباتی ٢٠٢٤، فیلمی ھەنگەوانەکە لە ئەمریکا و کەنەدا ٦٠٫٥ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێناوە، لە ناوچەکانی دیکەشدا ٨٣٫٣ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێناوە، کە کۆی گشتی داھاتی جیھانی ١٤٣٫٨ ملیۆن دۆلارە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{پۆلی کۆمنز|The Beekeeper}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ئەکشنەکانی ٢٠٢٤]]
[[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکاریییەکانی ٢٠٢٤]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٤]]
[[پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئەمازۆن ئێم جی ئێم ستۆدیۆز]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە خاوەن خانووەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی دەیڤد ئایر]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی بیڵ بلۆک]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی جەیسن ستەیتم]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن دەیڤد ساردی تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە بۆستن دانراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ماساشوستس دانراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری باکینگھامشایر وێنەیانگیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی کەرت ویمەر]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیامەکانی مێترۆ-گۆلدوین مایەر]]
[[پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]]</text>
      <sha1>nkm34b0hdfnll6hp5dyj6in0sshwv51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706298</id>
      <parentid>1706206</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10041" sha1="fez2a2wuj5wtlk7ygtxgonln71bma8a" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی فیلم
| ناو                  = ھەنگەوانەکە
| وێنە                 = The_Beekeeper_poster.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| لێدوان               =
| سەردێڕ               =
| سەرباس               =
| دەرھێنەر             = دەسڤد ئایەر
| بەرھەمھێنەر          = بیڵ بلۆک{{ھن}}[[جەیسن ستەیتم]]
| نووسین               = کەرت ویمەر
| سەرچاوەی چیڕۆک       =
| چەشن                 =
| کاست                 =
| موزیک                =
| وێنەگری سینەمایی     = گابرێڵ بیرستەین
| دەستکاری             = جۆفری ئۆبراین
| ستۆدیۆ               =
| کۆمپانیای بڵاوکەرەوە  = [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر]]{{ھن}}[[ستۆدیۆکانی ئەمازۆن]]
| ڕێکەوتی دەرچوون      = ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤
| ماوەی فیلم           = ١٠٥ خولەک
| وڵات                  = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
| زمان                 =[[ئینگلیزی]]
| زنجیرە               =
| تێچوون               = ٤٠ ملیۆن دۆلار
| داھات                = ١٤٣٬٨ ملیۆن دۆلار
| خەڵاتەکان             =
| بەشی پێشوو           =
| بەشی دواتر           =
}}

'''ھەنگەوانەکە''' ({{بە ئینگلیزی|The Beekeeper}}) [[فیلمی ئەکشن|فیلمێکی ئەکشنی]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢٤ لە دەرھێنانی دەیڤید ئایر و لە نووسینی کورت ویمەر. لەم فیلمەدا [[جەیسن ستەیتم]]، ئیمی ڕاڤەر-لامپمان، [[جاش ھاچرسن]]، بۆبی نادری، فیلیسیا ڕەشاد، جێما ڕیدگرەڤ و [[جێرمی جۆن ئایرۆنز]] ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. کاتێک خاوەن خانوویەک کە دڵخۆشە، خۆی دەکوژێت دوای ئەوەی پارەی ڕێکخراوە خێرخوازییەکەی لەدەستدا بەھۆی فێڵێکی ئینتەنێتەوە، ئادەم کلای کە کارمەندی پێشووی «ھەنگەوانە» دەست دەکات بە ھەڵمەتێکی دڕندانە بۆ تۆڵەسەندنەوە لە بەرپرسیارەکانی ئەم خۆکوشتنە. لە ئەمریکا لەلایەن ستۆدیۆی ئەمازۆن ئێم جی ئێم لەژێر ناوی [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر]] لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ بڵاوکرایەوە. فیلمەکە پێداچوونەوەی تێکەڵاوی بۆ ئەرێنی وەرگرت و داھاتی ١٤٣٫٨ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێناوە.

== کورتە ==
ھەڵمەتی دڕندانەی پیاوێک بۆ تۆڵەکردنەوە دەبێت بە پرسێکی نێودەوڵەتی دوای ئەوەی ئاشکرا دەبێت کە بریکارێکی پێشووی ڕێکخراوێکی بەھێز و نھێنییە کە بە «ھەنگەوانان» ناسراوە

== ڕۆڵەکان ==
* [[جەیسن ستەیتم]] وەک ئادەم کلەی
* ئیمی ڕاڤەر-لامپمان وەک بریکاری ڤێرۆنا پارکەر
* بۆبی نادری وەک بریکاری مات وایلی
* [[جاش ھاچرسن]] وەک دێریک دانفۆرس
* [[جێرمی جۆن ئایرۆنز]] وەک واڵاس وێستویڵد
* دەیڤید ویتس وەک میکی گارنت
* مایکل ئیپ وەک پێتیس
* تایلۆر جەیمس وەک لازارۆس

== بەرھەمھێنان ==
لە مانگی ئابی ساڵی ٢٠٢١ ڕاگەیەندرا کە [[جەیسن ستەیتم]] ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمەکەدا دەگێڕێت، ھەروەھا وەک بەرھەمھێنەریش خزمەت دەکات. دەیڤید ئایر لە مانگی ئایاری ٢٠٢٢ واژووی لەسەر دەرھێنانی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=D'Alessandro|یەکەم=Alexander|ناونیشان=https://deadline.com/2021/08/jason-statham-to-star-in-miramax-movie-the-bee-keeper-1234823345/|سەردێڕ=Jason Statham To Star In Miramax's 'The Bee Keeper'|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230521190522/https://deadline.com/2021/08/jason-statham-to-star-in-miramax-movie-the-bee-keeper-1234823345/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وێنەگرتنی سەرەکی لە ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە [[بەڕیتانیا]] دەستی پێکرد. لە مانگی تشرینی یەکەمدا، ستاتام دیمەنەکانی لە ھۆڵی تایرینگھام لە شاری تایرینگھام وێنەگرتووە. وێنەگرتن لە مانگی کانوونی دووەمدا کۆتایی ھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wiseman|یەکەم=Andreas|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://deadline.com/2022/05/jason-statham-david-ayer-suicide-squad-beekeeper-movie-miramax-cannes-1235017464/|سەردێڕ='Suicide Squad' Filmmaker David Ayer To Direct Jason Statham In Miramax's Action Pic 'The Beekeeper' — Cannes Market Hot Package|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221118042341/https://deadline.com/2022/05/jason-statham-david-ayer-suicide-squad-beekeeper-movie-miramax-cannes-1235017464/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== بڵاوکردنەوە ==
کۆمپانیای میترۆ گۆڵدڤین-مایەر (MGM) لە مانگی ئابی ٢٠٢٢ مافی دابەشکردنی فیلمەکەی لە [[ئەمریکا]] بەدەستھێنا، لە شوباتی ٢٠٢٣ کۆمپانیای سکای سینەما مافی بڵاوکردنەوەی فیلمەکەی لە [[بەڕیتانیا]] بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Morton |یەکەم=Dennis |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Video shows Jason Statham filming blockbuster movie in small Milton Keynes village |ناونیشان=https://www.edinburghnews.scotsman.com/read-this/video-shows-jason-statham-filming-blockbuster-movie-in-small-milton-keynes-village-3888450 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[Edinburgh News]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230314001624/https://www.edinburghnews.scotsman.com/read-this/video-shows-jason-statham-filming-blockbuster-movie-in-small-milton-keynes-village-3888450 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ١٢ی ١ی ٢٠٢٤ لەلایەن ستۆدیۆی ئەمازۆن ئێم جی ئێمەوە بڵاوکرایەوە. ستۆدیۆکانی ئەمازۆن ئێم جی ئێم لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ فیلمی ھەنگەوانەکەی لەسەر VOD و پلاتفۆرمە دیجیتاڵییەکان بڵاوکردەوە. تا ١٨ی شوباتی ٢٠٢٤، فیلمی ھەنگەوانەکە لە ئەمریکا و کەنەدا ٦٠٫٥ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێناوە، لە ناوچەکانی دیکەشدا ٨٣٫٣ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێناوە، کە کۆی گشتی داھاتی جیھانی ١٤٣٫٨ ملیۆن دۆلارە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}

{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{پۆلی کۆمنز|The Beekeeper}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ئەکشنەکانی ٢٠٢٤]]
[[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکاریییەکانی ٢٠٢٤]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٤]]
[[پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئەمازۆن ئێم جی ئێم ستۆدیۆز]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە خاوەن خانووەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی دەیڤد ئایر]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی بیڵ بلۆک]]
[[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی جەیسن ستەیتم]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن دەیڤد ساردی تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە بۆستن دانراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ماساشوستس دانراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری باکینگھامشایر وێنەیانگیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی کەرت ویمەر]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیامەکانی مێترۆ-گۆلدوین مایەر]]
[[پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشن و ھەستبزوێنە بەریتانییەکان]]</text>
      <sha1>fez2a2wuj5wtlk7ygtxgonln71bma8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:GUS2Wiki</title>
    <ns>4</ns>
    <id>249434</id>
    <revision>
      <id>1705945</id>
      <parentid>1699651</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alexis Jazz</username>
        <id>32099</id>
      </contributor>
      <comment>Updating gadget usage statistics from [[Special:GadgetUsage]] ([[phab:T121049]])</comment>
      <origin>1705945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5886" sha1="25zv5il8woua30qs5qag3coy7sfuj8l" xml:space="preserve">{{#ifexist:Project:GUS2Wiki/top|{{/top}}|This page provides a historical record of [[Special:GadgetUsage]] through its page history. To get the data in CSV format, see wikitext. To customize this message or add categories, create [[/top]].}}
داتای خوارەوە cacheکراوە و دوایین جار لە 2026-11-07T06:14:03Z نوێ کراوەتەوە. لە cacheدا لانی زۆر {{PLURAL:5000|یەک ئەنجام|5000 ئەنجام}} لەبەردەستە.
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! ئامراز !! data-sort-type=&quot;number&quot; | ژمارەی بەکارھێنەران !! data-sort-type=&quot;number&quot; | بەکارھێنەرە چالاکەکان
|-
|AddTopic || 3 || 1
|-
|AncreTitres || 18 || 0
|-
|AutoUserStatus || 46 || 6
|-
|BandeauxPortails || 59 || 12
|-
|BiDiEditing || 29 || 3
|-
|Bijar || 5 || 3
|-
|Cat-a-lot || 51 || 10
|-
|CatMaker || 88 || 14
|-
|ChangeMonth || 33 || 1
|-
|CleanDeleteReasons || 3 || 0
|-
|CollapsibleNav || 11 || 0
|-
|CommentsInLocalTime || 25 || 2
|-
|DeleteBot || 3 || 0
|-
|DisambiguationLinks || 25 || 1
|-
|DiscussionCloser || 25 || 3
|-
|DotsSyntaxHighlighter || 40 || 5
|-
|ExternalSearch || 33 || 4
|-
|Extra-Editbuttons || 115 || 18
|-
|FlecheHaut || 43 || 1
|-
|GlobalWatchlist || 23 || 0
|-
|GoogleTrans || 52 || 3
|-
|GreenRedirects || 29 || 3
|-
|HideExLinkIcon || 19 || 1
|-
|HideFundraisingNotice || 19 || 0
|-
|HideInterwikiSearchResults || 17 || 0
|-
|HighlightMyName || 40 || 5
|-
|HistoryCount || 34 || 2
|-
|HotCat || 130 || 16
|-
|InterwikiOrder || 36 || 3
|-
|JustifyParagraphs || 33 || 4
|-
|LinkTranslator || 32 || 1
|-
|LinksInfo || 20 || 0
|-
|MenuTabsToggle || 10 || 0
|-
|MuttasilAmLa || 35 || 3
|-
|Navigation popups || 31 || 2
|-
|NewImageThumb || 14 || 0
|-
|NewPP-report || 38 || 5
|-
|NoAnimations || 29 || 4
|-
|NoSmallFonts || 14 || 0
|-
|Numeral converter || 31 || 1
|-
|OldDiff || 24 || 1
|-
|OrphanCheck || 33 || 5
|-
|PageDescriptions || 12 || 0
|-
|PrettyLog || 32 || 3
|-
|PrintOptions || 34 || 4
|-
|ProveIt || 36 || 4
|-
|RedirectMaker || 77 || 14
|-
|ReferenceTooltips || data-sort-value=&quot;Infinity&quot; | بنچینەیی || data-sort-value=&quot;Infinity&quot; | بنچینەیی
|-
|RenommageCategorie || 4 || 1
|-
|ReqRev || 30 || 4
|-
|ReqUpl || data-sort-value=&quot;Infinity&quot; | بنچینەیی || data-sort-value=&quot;Infinity&quot; | بنچینەیی
|-
|ShortNSSearch || 38 || 2
|-
|Shortdesc-helper || 21 || 3
|-
|StickyTableHeaders || 31 || 2
|-
|SubPages || 58 || 7
|-
|Talikat || 28 || 2
|-
|ToolsIcon || 21 || 1
|-
|TranslationAssistant || 35 || 2
|-
|TranslationHelper || 64 || 3
|-
|Twinkle || 30 || 8
|-
|UTCLiveClock || 55 || 5
|-
|UploadTemplates || 14 || 3
|-
|VeSuperTool || 1 || 0
|-
|WhatLinksHereActionLinks || 35 || 4
|-
|WikidataInfo || 42 || 4
|-
|WikidataTab || 42 || 5
|-
|XTools-ArticleInfo || 52 || 8
|-
|addsection-plus || 22 || 1
|-
|asbox || 76 || 9
|-
|autocomplete || 37 || 3
|-
|autosign || data-sort-value=&quot;Infinity&quot; | بنچینەیی || data-sort-value=&quot;Infinity&quot; | بنچینەیی
|-
|censorship || 21 || 0
|-
|close || 8 || 1
|-
|dark-mode || 7 || 0
|-
|dark-mode-toggle || 11 || 0
|-
|disablesuggestions || 14 || 0
|-
|dropdown-menus || 33 || 5
|-
|editsection-left || 33 || 2
|-
|edittop || 70 || 6
|-
|exlinks || 30 || 2
|-
|hdedit || 30 || 3
|-
|hidebotedits || 35 || 2
|-
|lastdiff || 24 || 0
|-
|lastedited || 40 || 5
|-
|markblocked || 35 || 4
|-
|microblog || 21 || 1
|-
|mobile-sidebar || 26 || 1
|-
|modrollback || 5 || 1
|-
|newsectionbottom || 12 || 0
|-
|osm || 21 || 1
|-
|purgetab || 40 || 3
|-
|quickLinker || 44 || 8
|-
|removeAccessKeys || 18 || 2
|-
|responsiveContent || 7 || 0
|-
|script-installer || 35 || 4
|-
|searchFocus || 27 || 1
|-
|signit || 20 || 1
|-
|stru-contavisite || 29 || 3
|-
|talkStyle || 13 || 0
|-
|tasks || 38 || 4
|-
|trending || 54 || 6
|-
|userinfo || 49 || 8
|-
|watchlist || 26 || 2
|-
|widensearch || 7 || 0
|}
* [[تایبەت:GadgetUsage]]
* [[m:Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]]
&lt;!-- data in CSV format:
AddTopic,3,1
AncreTitres,18,0
AutoUserStatus,46,6
BandeauxPortails,59,12
BiDiEditing,29,3
Bijar,5,3
Cat-a-lot,51,10
CatMaker,88,14
ChangeMonth,33,1
CleanDeleteReasons,3,0
CollapsibleNav,11,0
CommentsInLocalTime,25,2
DeleteBot,3,0
DisambiguationLinks,25,1
DiscussionCloser,25,3
DotsSyntaxHighlighter,40,5
ExternalSearch,33,4
Extra-Editbuttons,115,18
FlecheHaut,43,1
GlobalWatchlist,23,0
GoogleTrans,52,3
GreenRedirects,29,3
HideExLinkIcon,19,1
HideFundraisingNotice,19,0
HideInterwikiSearchResults,17,0
HighlightMyName,40,5
HistoryCount,34,2
HotCat,130,16
InterwikiOrder,36,3
JustifyParagraphs,33,4
LinkTranslator,32,1
LinksInfo,20,0
MenuTabsToggle,10,0
MuttasilAmLa,35,3
Navigation popups,31,2
NewImageThumb,14,0
NewPP-report,38,5
NoAnimations,29,4
NoSmallFonts,14,0
Numeral converter,31,1
OldDiff,24,1
OrphanCheck,33,5
PageDescriptions,12,0
PrettyLog,32,3
PrintOptions,34,4
ProveIt,36,4
RedirectMaker,77,14
ReferenceTooltips,default,default
RenommageCategorie,4,1
ReqRev,30,4
ReqUpl,default,default
ShortNSSearch,38,2
Shortdesc-helper,21,3
StickyTableHeaders,31,2
SubPages,58,7
Talikat,28,2
ToolsIcon,21,1
TranslationAssistant,35,2
TranslationHelper,64,3
Twinkle,30,8
UTCLiveClock,55,5
UploadTemplates,14,3
VeSuperTool,1,0
WhatLinksHereActionLinks,35,4
WikidataInfo,42,4
WikidataTab,42,5
XTools-ArticleInfo,52,8
addsection-plus,22,1
asbox,76,9
autocomplete,37,3
autosign,default,default
censorship,21,0
close,8,1
dark-mode,7,0
dark-mode-toggle,11,0
disablesuggestions,14,0
dropdown-menus,33,5
editsection-left,33,2
edittop,70,6
exlinks,30,2
hdedit,30,3
hidebotedits,35,2
lastdiff,24,0
lastedited,40,5
markblocked,35,4
microblog,21,1
mobile-sidebar,26,1
modrollback,5,1
newsectionbottom,12,0
osm,21,1
purgetab,40,3
quickLinker,44,8
removeAccessKeys,18,2
responsiveContent,7,0
script-installer,35,4
searchFocus,27,1
signit,20,1
stru-contavisite,29,3
talkStyle,13,0
tasks,38,4
trending,54,6
userinfo,49,8
watchlist,26,2
widensearch,7,0
--&gt;</text>
      <sha1>25zv5il8woua30qs5qag3coy7sfuj8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھۆڵی کرۆکۆس سیتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250561</id>
    <revision>
      <id>1705819</id>
      <parentid>1705357</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6131" sha1="7lmcd1n4f4d75yhtd89x397jfrqbv1k" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھۆڵی کرۆکۆس سیتی''' ({{بە ڕووسی|Крокус-Сити-холл|Krokus-Siti-kholl}}) ھۆڵێکی [[مۆسیقا|میوزیکییە]] و دەکەوێتە شاری کراسنۆگۆرسک سەر بە [[مۆسکۆ]]، [[ڕووسیا]] (باکووری ڕۆژاوای ناوەڕاستی مۆسکۆ). شوێنەکە لەلایەن بازرگان، ئاراس ئەگالارۆڤەوە لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ کرایەوە، لە ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤ بەھۆی [[ھێرشی ھۆڵی کرۆکۆس سیتی|ھێرشێکی تیرۆریستی گەورە]] زیانێکی زۆری بەرکەوت، کە لانیکەم ١٣٩ کەسی تیادا کوژرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://crocus-hall.ru/|سەردێڕ=https://crocus-hall.ru/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=crocus-hall.ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Russia marks day of mourning after concert attack|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-68646380|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=BBC News|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== دەربارە ==
ھۆڵی کرۆکۆس سیتی لە ساڵی ٢٠٠٩ وەکو شوێنێکی تایبەت بە کۆنسێرت دروست کراوە کە ٦٫٢٠٠ کەس لەخۆ دەگرێت؛ یەکێکە لە گەورەترین بیناکانی ناوچەکە. ھاوکات بەشێکە لە ناوەندەکانی [[بازرگانی]] و [[چێشتخانە]] و ھەندێک شوێنی تر، کە پێی دەوترێت کرۆکۆس سیتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=News|یەکەم=A. B. C.|سەردێڕ=Russia says 60 dead, 145 injured in concert hall raid; Islamic State group claims responsibility|ناونیشان=https://abcnews.go.com/International/wireStory/gunmen-combat-fatigues-open-fire-moscow-concert-hall-108395835|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=ABC News|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ھێرشی تیرۆریستی ==
{{وتاری سەرەکی|ھێرشی ھۆڵی کرۆکۆس سیتی}}
لە ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤، نزیک کاتژمێر ٢٠:٠٠ (بە کاتی [[مۆسکۆ]])، تەقەکردنێکی بەکۆمەڵی ھەڕەمەکی و چەندین تەقینەوە لە ھۆڵی کرۆکۆس سیتی ڕوویدا. دوای ئەوەی چوار چەکداری دەمامکدار دەرکەوتن و تەقەیان لە خەڵکی مەدەنی کرد، لانیکەم ١٤٠ کەس کوژران و زیاتر لە ٣٦٠ کەسیش برینداربوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Death toll in Moscow concert hall attack rises to 133; suspected gunmen arrested - UPI.com|ناونیشان=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2024/03/22/shooting-explosion-moscow-concert-hall/9911711133916/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=UPI|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Putin wishes ‘speedy recovery’ to victims of Moscow shooting – as it happened|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/live/2024/mar/22/moscow-concert-attack-crocus-city-hall-shooting-russia-live-updates|newspaper=the Guardian|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Claire|دوایین=Keenan|یەکەم٢=Maanvi|دوایین٢=Singh|یەکەم٣=Léonie|دوایین٣=Chao-Fong|یەکەم٤=Maya|دوایین٤=Yang|یەکەم٥=Claire Keenan (now); Maanvi|دوایین٥=Singh|یەکەم٦=Maya|دوایین٦=Yang (earlier)}}&lt;/ref&gt; وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا ئەو ڕووداوەی بە [[تیرۆریزم|ھێرشێکی تیرۆریستی]] ناوبرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=News|یەکەم=A. B. C.|سەردێڕ=Russia says 60 dead, 145 injured in concert hall raid; Islamic State group claims responsibility|ناونیشان=https://abcnews.go.com/International/wireStory/gunmen-combat-fatigues-open-fire-moscow-concert-hall-108395835|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=ABC News|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=All four suspects arrested after Crocus City Hall shootings, Russia says|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-68642036|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=BBC News|زمان=en-gb}}&lt;/ref&gt; [[دەوڵەتی ئیسلامی – ویلایەتی خۆراسان]] (داعش) کە بنکەکەی لە [[باشووری ئاسیا|باشووری]] [[ئاسیای ناوەندی|ناوەڕاستی ئاسیایە]]، بەرپرسیارییەتی ھێرشەکەی گرتە ئەستۆ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Knight|یەکەم=Mariya|دوایین٢=Chernova|یەکەم٢=Anna|دوایین٣=Tarasova|یەکەم٣=Darya|دوایین٤=CNN|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=ISIS claims responsibility for attack in busy Moscow-area concert venue that left at least 40 dead|ناونیشان=https://www.cnn.com/2024/03/22/europe/crocus-moscow-shooting/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=CNN|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Clarín|یەکەم=Redacción|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Atentado en Moscú: ISIS-K difundió un escalofriante video del ataque desde adentro con gritos de &quot;Alá es grande&quot;|ناونیشان=https://www.clarin.com/mundo/atentado-moscu-isis-k-difundio-escalofriante-video-ataque-adentro-gritos-ala-grande_0_2hfxIkC2ao.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Clarín|زمان=es}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ڕووسیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Crocus City Hall}}

{{ڕووسیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕووسیا]]
[[پۆل:مۆسکۆ]]</text>
      <sha1>7lmcd1n4f4d75yhtd89x397jfrqbv1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزی ڕزگاری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250587</id>
    <revision>
      <id>1705963</id>
      <parentid>1705702</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئێران|ئێران]]</comment>
      <origin>1705963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12605" sha1="fsasnd6e7k16e8c2fe3dhfurc7qdnt7" xml:space="preserve">{{داتابۆکس
|وێنە = Osman Sirâceddîn en-Nakşibendi.jpg
}}
'''سوپای ڕزگاری''' {{تێبینی|Various transliterations of the group's name, from both Persian and Kurdish, are used in English-language sources, including:
{{bulleted list|'''Sipay Rizgari'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mofidi |یەکەم=Sabah |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4aVeEAAAQBAJ&amp;pg=PA76 |سەردێڕ=Political Function of Religion in Nationalistic Confrontations in Greater Kurdistan |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Transnational Press London |ژپنک=٩٧٨-١-٨٠١٣٥-١٠٩-٦|پەڕەکان=٧٦–٧٧|زمان=en |وتەگێڕانەوە=Although the KDPI historically had a connection with the Sunni clergies, with the 1979 revolution some religious and religio-national groups emerged in Kurdistan like (...) the Rizgari party related to the Naqshbandi order. (...) The party, known as Sipay Rizgari (the Salvation Force), was a religious/Sufi party under (...) Sheikh Osman Sirajadin Naghshbandi. Due to some conflicts, especially the ideological dispute, Komele in Meriwan and Sine, and KDPI (around the time of its fourth congress) in Pawe and Hewramanat, disarmed Sipay Rizgari in 1980. (...) There were conflicts between secular and religious Kurds especially between the radical leftists/Komele and Islamists such as (...) Rizgari. |via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt;|'''Sipahî Rizgarî'''&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite conference |last=van Bruinessen |first=Martin |author-link=Martin van Bruinessen |date=15 August 1986 |title=The Naqshbandi Order as a Vehicle of Political Protest among the Kurds (With Some Comparative Notes on Indonesia) |url=https://www.academia.edu/10965366 |conference=New Approaches in Islamic Studies |location=Jakarta |publisher=[[Indonesian Institute of Sciences]] |pages=1–3 |quote=Shaykh Osman (...) had been born, and had long lived, in the Iraqi part of Kurdistan, and he had had to flee from that country because of another revolution. (...) [It was] a real dervish army, recruited from among the most devoted followers of Shaykh Osman and commanded by the shaykh's son, Dr. Madih. The old shaykh himself had withdrawn across the border into Iraq, where all enemies of the Iranian revolution were then welcome. (...) The shah welcomed the shaykh and showed him favours, and the shaykh was interested in establishing close relations with the court, to their mutual benefit. The political protection he enjoyed enabled the shaykh to consolidate his influence. (...) the Naqshbandi order, and especially the Kurdish branch of it to which Shaykh Osman belonged, has always been strongly anti-Shi`i. Many pious Kurds regarded the new regime not as an Islamic but as a Shi'i government. (...) Most of the arms of the Sipahî Rizgarî were allegedly provided by Iraq. In the first months of its existence, the Sipahî Rizgarî did in fact engage in a few clashes with revolutionary guards (Pasdaran) in and around Hawraman. Soon, however, the shaykh's men found themselves fighting another Kurdish organization, the left-wing Komala, which had one of its strongest bases in a region overlapping the shaykh’s zone of influence. The shaykh was, among many other things, a rich landowner, whereas the Komala had been organizing land invasions and rebellions by landless peasants against landlords and tribal chieftains. The Komala saw the shaykh as a class enemy, (...) Sipahî Rizgarî on the other hand, regarded the Komala as godless communists, and saw the pasdaran, who were after all fellow Muslims, as the lesser evil. One of its commanders, Shaykh Osman's khalifa Muhammad Ziya Naqshbandi, fearing to be crushed between the Komala and the Pasdaran, in fact turned to the latter and offered them his cooperation. (...) In the first year of its existence, the Sipahî Rizgarî counted, according to Shaykh Osman's own claims, a thousand armed men (...) In the following years its numbers rapidly dwindled. (...) In the Iraqi part of Hawraman, which the shaykh's men used as a basis from which to launch patrols into Iran, they ran into trouble with an organization of Iraqi Kurds, the Patriotic Union of Kurdistan (PUK). The PUK was in armed rebellion against the Baghdad government, and it resented the shaykh's collaboration with that same regime. (...) The PUK harassed the shaykh's men and largely cut off their supply lines. (...) In the autumn of 1982, the shaykh left Iraq, whose government had become less friendly to him as his usefulness seemed spent. He set out on a tour of western Europe and Turkey, where he still had numerous disciples (...) His son Madih remained in Kurdistan. |via=[[Academia.edu]]}}&lt;/ref&gt;|'''Sepah-e Razgari'''&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Boroujerdi |یەکەم١=Mehrzad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sXN0DwAAQBAJ&amp;pg=PA345 |سەردێڕ=Postrevolutionary Iran: A Political Handbook |دوایین٢=Rahimkhani |یەکەم٢=Kourosh |ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Syracuse University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٥٤٣٢-٢|پەڕە=٣٤٥|زمان=en |وتەگێڕانەوە=Sepah-e Razgari [was founded by] Sheykh Osman Naqshbandi. (...) This group was established in Kurdistan Province and followed the teachings of its leader. |via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt;|'''Spai Rizgari'''&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cabi |یەکەم=Marouf |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The roots and the consequences of the 1979 Iranian revolution: A Kurdish perspective |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/339304936 |journal=[[Middle Eastern Studies (journal)|Middle Eastern Studies]] |بەرگ=٥٦|issue=3 |پەڕەکان=٣٣٩–٣٥٨|doi=10.1080/00263206.2020.1722651 |وتەگێڕانەوە=a fledgling Islamic extremist force, called Spai Rizgari or the Salvation Force, (...) had spread in the southern rural region enforcing Sharia law. |via=[[ResearchGate]]}}&lt;/ref&gt;|'''Supay Rizgari'''&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bruinessen |یەکەم=Martin van |ناونیشان=https://www.academia.edu/2521173 |سەردێڕ=Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan |ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=[[Zed Books Ltd]] |ژپنک=١-٨٥٦٤٩-٠١٨-١|شوێن=London |پەڕە=٣٣٦|وتەگێڕانەوە=It was in this village of Duru where I twice visited Shaikh Osman (...). In 1980 his son Madih led a minor army, consisting of the shaikh's followers and armed by Iraq, the Supay Rizgari, against Islamic Iran's government forces and rival Kurdish groups. |بەستەری نووسەر=Martin van Bruinessen |via=[[Academia.edu]]}}&lt;/ref&gt;}}}} گرووپێکی چەکداری [[ئیسلامەتی|ئیسلامی سۆفی]] [[نەقشبەندی]] بوو کە لە [[کورد]] پێکھاتبوو، لە ناوچەی [[ھەورامان]] [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە کاتی [[سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (١٩٧٩)|ململانێی کوردستانی ١٩٧٩–١٩٨٣]] و [[شەڕی ئێران و عێراق]] چالاک بوو. وەک گرووپە [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران]] ھاوتەریب بوون و لەلایەن لایەنی تایفەی نەقشبەندی چەکدار بوون. , بۆ ماوەی بوونی، لەلایەن دامەزرێنەرەکەی شێخ [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]، لە شێخە دیارەکانی بنەماڵەی تەویلاوە سەرکردایەتی دەکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=لە شێخ عیزەدین حوسەینی و موفتیزادەوە تا داعش، ئیسلامی سیاسی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان|trans-title=From Sheikh Ezaddin Husseini and Moftizadeh to ISIS, Political Islam in East Kurdistan|ناونیشان=https://www.kurdistanc.com/Islamic/details.aspx?jimare=5417|وێبگە=Kurdistan Conflict and Crisis Research Center|زمان=ckb|وتەگێڕانەوە={{lang-ckb|دوای ڕووخانی حکوومەتی شا لە ئێران، بزاڤی تری مەزھەبی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان دەرکەوتن، لەوانە (سوپای ڕزگاری) بە ڕابەرایەتی (شێخ عوسمان نەقشبەندی) ڕابەری تەریقەتی نەقشبەندی لە ناوچەی ھەورامانی مەریوان و پاوە دروست بوو. وەک باس دەکرێت 2000 چەکداری ھەبووە.|label=none}}|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230714020048/https://www.kurdistanc.com/Islamic/details.aspx?jimare=5417|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

شێخ موحەممەد عوسمان سیراج الدین نەقشبەندی دامەزرێنەری ئەو گرووپە، لە جوانڕۆ لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٥٩ دوای ئەوەی لە سەردەمی [[عەبدولکەریم قاسم]] لەگەڵ دەسەڵاتدارانی سیاسی عێراق تووشی ململانێ بوو بەرەو ئێران ھەڵھات و پەیوەندی ئەرێنی لەگەڵ دەسەڵاتدارانی سیاسی [[ئێرانی پەھلەوی]] دامەزراند. ھاوڕێیەتی [[ئەسەدوڵڵا عەلەم|ئەمیر ئەسەدوڵڵا عەلام]] وەزیری دادگا بوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Amanat|یەکەم=Abbas|ناونیشان=https://link.springer.com/book/10.1057/9781137013408|سەردێڕ=Iran Facing Others: Identity Boundaries in a Historical Perspective|دوایین٢=Vejdani|یەکەم٢=Farzin|بڵاوکەرەوە=[[Palgrave Macmillan US]]|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٠١٣٤٠-٨|editor-last=Amanat|editor-first=Abbas|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=13 February 2012|پەڕە=١٩٥|doi=10.1057/9781137013408|وتەگێڕانەوە=Another Kurd who was prominent in both countries was Shaykh Osman Naqshbandi, an Iraqi citizen who lived in Iran. He had many followers in Kurdistan, Azerbaijan, and Gorgan, and was friends with the last Shah’s influential minister of the court, Amir Asadollah Alam.|بەستەری نووسەر=Abbas Amanat|editor-last2=Vejdani|editor-first2=Farzin|via=[[Springer Science+Business Media]]}}&lt;/ref&gt; و کوڕەکانی ڕۆڵیان لە حکوومەتی ئێراندا گرتە ئەستۆ.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گروھک تروریستی ڕزگاری (ڕستگاری)|trans-title=The Rizgari (Salvation) Terrorist Group|ناونیشان=https://www.habilian.ir/fa/گروھک-تروریستی-رزگاری-رستگاری.html|وێبگە=Habilian Association}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.habilian.ir/fa/%DA%AF%D8%B1%D9%88%DA%BE%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%B1%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C.html |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; هەر وەکوو شێخی ناوچەی هەورامان، سەرۆکایەتی ئەو خەڵکەی بە ئەستۆ گرت. عەبدولکەریم قاسم، سەرۆک وەزیرانی عێراق لە ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن [[حیزبی بەعسی عێراق|حزبی بەعسەوە]] لە [[شۆڕشی ڕەمەزان]] ڕووخێنرا، ئەمەش ڕێگەخۆشکەر بوو بۆ ئەوەی پەیوەندی لەنێوان شێخ موحەممەد عوسمان سیراجەدین نەقشبەندی و دەسەڵاتدارانی عێراق دروست بکرێت.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٢ |سەردێڕ=گروھک &quot;رزگاری&quot;؛ ترور بە نام رھایی |trans-title=The &quot;Rizgari&quot; group; terror in the name of salvation |ناونیشان=http://www.yjc.ir/fa/news/8174714 |وێبگە=[[Young Journalists Club]] |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;


== تێبینییەکان ==
&lt;references group=&quot;kurdish-alpha&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو|ئاسیا|شەڕ|ئێران}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکانی ئێران]]
[[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]]</text>
      <sha1>fsasnd6e7k16e8c2fe3dhfurc7qdnt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەستی دژەئێرانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250719</id>
    <revision>
      <id>1706088</id>
      <parentid>1611277</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10420" sha1="5y66hqf60t7jh2ul97v3zdm2hbe4mrd" xml:space="preserve">'''ھەستی دژەئێرانی''' یان '''ئێرانۆفۆبیا''' کە پێشی دەوترێت '''ھەستی دژەفارس''' یان '''پەرسۆفۆبیا'''، ئاماژەیە بۆ دەربڕینی ھەستی دوژمنایەتی و ڕق بەرامبەر بە [[گەلانی ئێرانی|گەلی ئێران]]، لەسەر بنەمای پەیوەندییە نەتەوەیی و کولتوورییەکانیان. دیاردەی پێچەوانە کە مرۆڤ ھەستی خۆشەویستی یان بەرژەوەندی بەرچاوی بەرامبەر بە گەلی ئێران بە ھەیە، بە ئێرانۆفیلیا یان پێرسۆفیلیا ناسراوە.

لە ڕووی مێژوویییەوە، ھەڵاواردن و ڕەخنەگرتن لە ئێرانییەکان (و بە تایبەتی لە دژی [[فارسەکان]]) بابەتێکی دووبارە بووە لە [[جیھانی عەرەب]]یدا، بە تایبەتی لە دوای داگیرکردنی خاکی عەرەب لەلایەن ئێرانییەکانەوە، لە سەدەی حەوتەمدا.

== لە جیھانی عەرەبیدا ==
=== سەرەتای داگیرکارییەکانی موسڵمانان (فتوحات) ===
==== عەجەم ====
وشەی «[[عەجەم]]» لە ڕەگی ʻ-JM وەرگیراوە و ئاماژەیە بۆ «ناڕوون یان تێنەگەیشتوو»،&lt;ref&gt;See also {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muhammad ibn Ya`qub Firuzabadi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4Y1VAQAACAAJ|سەردێڕ=al-Qamus al-muhit|بڵاوکەرەوە=Mu'assasat al-Risalah|ساڵ=١٩٨٧|orig-year=14XX}}; {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ibn Manzur|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QYBMHQAACAAJ|سەردێڕ=Lisan al-'Arab|بڵاوکەرەوە=Dar Sader|ساڵ=٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt; بەگشتی بە مانای «کەسێک کە گەمژەیە»یان «کەسێک کە ئەستەمە بتوانێت قسە بکات» دێت.&lt;ref&gt;[[Ignaz Goldziher]], ''Arab und 'Agam''. Muhammedanische Studien I. Halle. 1889-1890. I p. &amp;nbsp;101. tr. London 1967-1971, I, p. &amp;nbsp;98 [C. E. Bosworth.&lt;/ref&gt; ئەم وشەیە بۆ فارسەکان بەکارھاتووە،&lt;ref&gt;Goldziher. ''Muhammedanische Studien I'', p. 103. tr I, p. 99&lt;/ref&gt; «بەگشتی، ''عەجەم'' زاراوەیەکی سووکایەتیکردن بووە لەلایەن عەرەبەکانەوە بەکاردەھێنرا بەھۆی باڵادەستی کۆمەڵایەتی و سیاسی داڕێژراویان لە سەرەتای ئیسلامدا». ھەرچەندە [[فەرھەنگ|فەرھەنگە]] [[زمانی عەرەبی|عەرەبییەکان]] باس لەوە دەکەن کە وشەی عەجەم بۆ ھەموو ''نا عەرەبەکان'' بەکاردێت، بەڵام ئەو ناوە بە پلەی یەکەم بۆ فارسەکان بەکارھاتووە.&lt;ref&gt;Franz Rosenthal, &quot;The Muqaddimah: An Introduction to History By Ibn Khaldun, 'Abd al-Rahman b. Muhammad Ibn Haldun&quot;, Princeton University Press, 1967, {{ISBN|0-691-09797-6}}, p. 311 (footnote 1206)&lt;/ref&gt;

==== زەردەشتییەکان ====
زۆرێک لە عەرەبە [[بنچینەگەریی ئیسلامی|بنچینەگەرە]] [[سوننە|سوننەکان]]، فارسەکان بە «ئاگرپەرست» و «مەجوس» بانگ دەکەن، وەک سووکایەتییەک. مەجوس یان ماجوس زاراوەیەکی عەرەبییە بۆ ماجەکان لە [[ئایینی زەردەشتی|ئایینی زەردەشتیدا]] بەکاردێت.

==== سەردەمی ئومەوییەکان ====
پاتریک کلاوسن دەڵێت «ئێرانییەکان لە ژێر دەسەڵاتی [[دەوڵەتی ئەمەوی|ئومەویدا]] تووڕە بوون. ئومەوییەکان لە ئەرستۆکراسی دووبارەبووی عەرەبی سەریان ھەڵدا. ئەوان دەیانویست ھاوسەرگیری لەگەڵ عەرەبەکانی دیکەدا بکەن، ئەمەش چینێکی نەتەوەیی دروستکرد کە جیاکاری لە دژی ئێرانییەکان دەکرد. تەنانەت لە کاتێکدا عەرەبەکان بیرۆکراسی نەریتی ئێرانیان گرتەبەر، عەرەب ئێرانییەکانی بێبەش کرد».

=== سەردەمی نوێ ===
==== عێراق ====
سەرەتا، لە [[بەغدا]]، [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی|ناسیۆنالیستە عەرەبەکان]] کە بە ڕەچەڵەک فەلەستینی و سووری بوون، بنەمای فەلسەفە گشتییەکانیان پێکھێنا. لە نێویاندا کەسانی وەک [[ئەمین حوسێینی|محەممەد ئەمین ئەلحوسەینی]] (موفتی قودس) و ناسیۆنالیستە [[سوورییەکان]]ی وەک شوکری قوتلی و جەمیل مەردەم. [[پان عەرەبیزم|پان-عەرەبییە]] دیارەکانی دیکە بریتی بوون لە [[میشیل عەفلەق]] و [[خەیروڵڵا تەلفاح]]، ئەمانە کڕۆک و سەرەتای پان عەرەبیزمی ڕاستەقینەیان دامەزراند.

ھەڵمەتەکانی سەتیع حوسری لە دژی ئەو قوتابخانەیانەی کە گومانی ئەرێنییان بەرامبەر بە فارس ھەیە، کاریگەری ھەبوو لە پەرەسەندنی ڕق و کینەی نێوان فارس و عەرەب. نموونەیەک بۆ ئەمە لە بیستەکانی سەدەی ڕابردوودا دەبینرێت کە وەزارەتی پەروەردەی عێراق فەرمانی بە حوسری کرد کە محەممەد جەواھیری وەک مامۆستا لە قوتابخانەیەکی بەغدا دابمەزرێنێت. کورتەیەک لە چاوپێکەوتنەکەی حوسری لەگەڵ مامۆستاکە، بەمشێوەیە بووە:&lt;ref&gt;[[Samir El-Khalil]], ''Republic of Fear'', New York: Pantheon Books, 1989, p. 153–154&lt;/ref&gt;

: &quot;- حوسری: سەرەتا دەمەوێت بزانم چ نەتەوەیەکیت؟
: جەواھیری: من ئێرانیم.
: حوسری: لەم حاڵەتەدا ناتوانین تۆ دابمەزرێنین.&quot;

[[سەددام حوسێن]] لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا دەیان ھەزار کەسی بە ڕەچەڵەک فارسی لە عێراق بە زۆر دەرکرد، دوای ئەوەی تۆمەتبارکرابوون بە سیخوڕی ئێران و [[ئیسرائیل]].&lt;ref&gt;''Saddam: His Rise and Fall'', by Con Coughlin, 2005, {{ISBN|0-06-050543-5}}, p. 148&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Saddam Hussein: An American Obsession By Andrew Cockburn, Patrick Cockburn, {{ISBN|1-85984-422-7}}, p. 80&lt;/ref&gt; ئەمڕۆ بەشێکی زۆریان لە ئێران دەژین.&lt;ref&gt;''The Iraq War: Hidden Agendas and Babylonian Intrigue'', by Raphael Israeli, {{ISBN|1-903900-90-5}}, 2004, p.49&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''A History of Iraq'', by Charles Tripp, {{ISBN|0-521-52900-X}}, 2002, p. 230&lt;/ref&gt;

==== ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١٩ی عێراق ====
لە ساڵی ٢٠١٩ەوە دژەئێرانی لە عێراقدا پەرەی سەندووە، چونکە ئێران بە عەشیرەتگەری و دەستێوەردانی سیاسی تاوانبار کراوە لە عێراقدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Why Iraq-Iran football matches are more than games|ناونیشان=https://amwaj.media/article/iraq-and-iran-playoff-more-than-a-football-game|ڕێکەوتی سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250213055240/https://amwaj.media/article/iraq-and-iran-playoff-more-than-a-football-game|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== لە ئیسرائیل ==
=== ململانێی نێوان ئێران و ئیسرائیل ===
ھەستی دژەئێرانی لە [[ئیسرائیل]] زۆرتر بەھۆی دەرئەنجامی ڕاستەوخۆی دامەزراندنی حکوومەتی ئایینی بووە لە ئێران لە ساڵی ١٩٧٩ەوە؛ بەڵام زۆربەی ئیسرائیلییەکان ئاماژە بە دوژمنایەتی ئاشکرای خۆیان لە دژی حکوومەتی ئیسلامی دەکەن نەک دژی ھاووڵاتیانی ئاسایی ئێران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kaye|یەکەم=Dalia Dassa|سەردێڕ=Israel and Iran|دوایین٢=Nader|یەکەم٢=Alireza|دوایین٣=Roshan|یەکەم٣=Parisa|بڵاوکەرەوە=RAND Corporation|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٣٣٠-٥٨٦٠-٧|پەڕەکان=١٩–٥٤|chapter=Israeli Perceptions of and Policies Toward Iran|jstor=10.7249/mg1143osd.8|chapter-url=https://www.jstor.org/stable/10.7249/mg1143osd.8}}&lt;/ref&gt; بەم شێوەیە سیاسەتەکانی دژەئێرانی لە ئیسرائیل زیاتر خاوەندارێتی ململانێی نێوان حکوومەتی ئیسلامی ئێران و ئیسرائیل بووە نەک دانیشتووانی ئاسایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=As Israel's anti-Iran strategy shifts into higher gear, worries of fresh conflict grow - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/09/israel-anti-iran-strategy-worries-conflict.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thedailybeast.com/7-things-you-might-not-know-about-iranian-views-of-israel|سەردێڕ=7 Things You Might Not Know About Iranian Views of Israel|ئیش=The Daily Beast|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|دوایین=Feldinger|یەکەم=Lauren Gelfond}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[دژەکوردبوون|ھەستی دژەکورد]]
* [[مێژووی ئێران]]
* [[ئیسلامۆفۆبیا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران}}
{{پۆلی کۆمنز|Anti-Iranian sentiment}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:ئێرانییەکان]]
[[پۆل:ئێران]]
[[پۆل:ئێران لە سەدەی ١٦یەم]]
[[پۆل:ئێران لە ساڵەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئێران لە ساڵەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ڕەگەزپەرستی]]
[[پۆل:ڕەگەزپەرستی لە عێراق]]</text>
      <sha1>5y66hqf60t7jh2ul97v3zdm2hbe4mrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزی پێنجەم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251878</id>
    <revision>
      <id>1706037</id>
      <parentid>1705701</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1458" sha1="gz1nq035b2gdnaffu92uh9w2dl9wunu" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھێزی پێنجەم''' ({{بە ئینگلیزی|Fifth Force}}) ھێزێکی نەناسراوە کە پێدەچێت ھێزێکی دیکە بێت لەگەڵ چوار ھێزی بنەڕەتی کە بریتین لە [[ڕاکێشان (فیزیک)|ھێزی کێشکردن]] و [[کارۆموگناتیسی]] و [[کارلێکی بەھێز|ھێزی ئەتۆمی بەھێز]] و [[کارلێکی لاواز|ھێزی ئەتۆمی لاواز]]. لە [[فیزیک|فیزیادا]] ئەم چوار ھێزە بنەمای ھەموو کارلێکە ناسراوەکان لە سروشتدا بەپێی بیروباوەڕی ئێستا پێکدەھێنن. ھێزی پێنجەم گریمانە کراوە بۆ ڕوونکردنەوەی تێبینییە نائاسایییە جۆراوجۆرەکان، کە لەگەڵ تیۆرییەکانی ئێستادا ناتەبایە. زۆرێک وا گریمانە دەکەن کە ھێزەکە بە نزیکەیی لەسەر ڕێزبەندی کێشکردن بێت (واتە زۆر لاوازترە لە ھێزە کارۆموگناتیسییەکان یان ئەتۆمییەکان).

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی نیسانی ٢٠٢٤}}

{{تووڵی دەروازە|فیزیک|زانست|وزە}}

{{فیزیک-کۆلکە}}
{{وزە-کۆلکە}}

[[پۆل:ھێز]]</text>
      <sha1>gz1nq035b2gdnaffu92uh9w2dl9wunu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرووپی سەلەفییە موحتەسیبەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251973</id>
    <revision>
      <id>1706237</id>
      <parentid>1701167</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2430" sha1="lyckh1e50nn46jj92waixlxyuu35url" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''گرووپی سەلەفییە موحتەسیبەکان'''، یان '''گرووپی ئەھلی حەدیس'''، کە بە جوھەیمانییەت یان گرووپی جوھەیمان ناسراون، گرووپێکە بە مەبەستی بانگەوازکردن لە پێناو گرنگیدان بە مەنھەجی [[سەلەف]] و بەرەنگاربوونەوەی [[بیدعە]] و مونکەرەکان، لە [[مەدینە]]وە دەستی پێکرد بە سیفەتێکی ئاشکرا و ئیحتیسابانە، بە وتار و وانە و ئەنجومەنێکی شورایان ھەبوو کە بە نھێنی کۆدەبوونەوە و گفتوگۆیان دەکرد. گرووپەکە بە ئاشکرا کاری کرد و پشتیوانییان لە پیاوانی ئایینییەوە وەرگرت، بە سەرۆکایەتی [[عەبدولعەزیز کوڕی باز|بن باز]] و شێخ ئەبوبەکر جەزائیری گرووپەکە بە چەندین قۆناغدا تێپەڕی کە بە لادانی [[جوھەیمان عوتەیبی]] لە ڕژێمی دەسەڵاتدار و جیابوونەوەی لە بن باز دەستیپێکرد. تا چیرۆکی گرووپەکە بە ڕووداوی داگیرکردنی [[مزگەوتی حەرام]]ی مەککە لەلایەن جوھەیمان و ھاوڕێکانییەوە لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ کۆتایی ھات.&lt;ref group=&quot;معلومة&quot;&gt;كما أسماها [[عبد العزيز بن باز]]&lt;/ref&gt; &lt;ref group=&quot;معلومة&quot;&gt;كما أطلقوا على أنفسهم رسمياً&lt;/ref&gt; &lt;ref group=&quot;معلومة&quot;&gt;كانت هي تسميتهم في وسائل الإعلام وأيدهم بها مفكرو السياسة وأجهزة المخابرات&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;الحوار الإسلامي&quot;&gt;[http://al7ewar.maktoobblog.com/1621907/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%AA%D8%B3%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%86%D9%81%D8%B3%D9%87-%D8%9F/ الجماعة المحتسبة أيعيد التاريخ نفسه ؟!]{{بەستەری مردوو|date=مايو 2020}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی|دەیەی ١٩٦٠|ئیسلامی سیاسی}}

{{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}}</text>
      <sha1>lyckh1e50nn46jj92waixlxyuu35url</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڕک بۆ-گوم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252669</id>
    <revision>
      <id>1705889</id>
      <parentid>1416187</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2042" sha1="297ddw21ucye7bmjevb78comiyt0t5b" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=پاڕک بۆ-گوم

박보검|وێنە=Park Bo-gum at Asia Artist Awards, 16 November 2016.jpg|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٦ی حوزەیرانی ١٩٩٣|نەتەوە=کۆری|پیشە=ئەکتەر|ساڵانی چالاکی=٢٠١١ تا ئێستا|باڵا=١٨٣سم|واژوو=Park Bo-gum Signature.png}}

'''پاڕک بۆ-گوم''' ({{بە کۆری|박보검}})&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Park Bo-gum {{!}} Actor, Soundtrack|ناونیشان=https://www.imdb.com/name/nm4623906/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=IMDb|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاسیان ویکی،باک بۆ گوم|ناونیشان=https://asianwiki.com/Park_Bo-Gum|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لەدایکبووی ١٦ی حوزەیرانی ١٩٩٣یە لە ساڵی ٢٠١١ دەستبەکار بووە، لە بەناوبانگترین دراماکانی کە بەشداری تێدا کردووە بریتییە لە [[وەڵامدانەوەی ١٩٨٨]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}{{کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Park Bo-gum}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تەلەڤیزیۆن|فیلم|کۆریای باشوور|مۆسیقا}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:باشترین تازە ھاتووەکان لە براوەی خەڵاتی ئەستێرەیی ئاپان]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە سێئول]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی سانگمیونگ]]
[[پۆل:گۆرانیبێژەکانی سێئول]]</text>
      <sha1>297ddw21ucye7bmjevb78comiyt0t5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گردی سیگناڵ، سانت جۆنز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253012</id>
    <revision>
      <id>1706234</id>
      <parentid>1700690</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1170" sha1="eo86l71t1eow39xypseglzhszkv07wo" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Cabot Tower, St. John's, Newfoundland, South facing side.jpg|وێنۆک|دیمەنی گردەکە]]
'''گردی سیگناڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Signal Hill}}) گردێکە کە ڕووی لە بەندەر و شاری [[سانت جۆنز|سانت جۆن، نیوفاوندلاند و لابرادۆر]] ، کەنەدایە. زۆربەی گردی سیگناڵ، لەنێویاندا تاوەری کابۆت ، وەک شوێنێکی مێژوویی نیشتمانی دیاری کراوە. بەرزترین خاڵ {{Cvt|167|m}} خاڵە بەرزە.  


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =١٣ی ئایاری ٢٠٢٤}} 
{{تووڵی دەروازە|کەنەدا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا }}
{{پۆلی کۆمنز|Signal Hill, Newfoundland and Labrador}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کەنەدا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]</text>
      <sha1>eo86l71t1eow39xypseglzhszkv07wo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوڵی تیرۆرکردنی ڕۆبەرت فیکۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253120</id>
    <revision>
      <id>1706267</id>
      <parentid>1408833</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سلۆڤاکیا-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3828" sha1="bqp54one1gggluu7ss306zorvv3yzi7" xml:space="preserve">{{ھەنووکەیی|date=May 2024}}{{داتابۆکس}}

لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤، سەرۆکوەزیرانی سلۆڤاکیا [[ڕۆبەرت فیکۆ]] لە تەقەکردنێکدا لە شارۆچکەی ھاندلۆڤا لە [[سلۆڤاکیا]] لەنێو ئاپۆرای خەڵک تەقەی لێکرا و بە سەختی بریندار بوو&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bushard|یەکەم=Brian|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Slovakia’s Prime Minister Robert Fico: In ‘Life-Threatening’ Condition After Possible Politically Motivated Assassination (Live Updates)|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/brianbushard/2024/05/15/slovakias-prime-minister-robert-fico-shot/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20240515200819/https://www.forbes.com/sites/brianbushard/2024/05/15/slovakias-prime-minister-robert-fico-shot/?sh=17bf03b16905|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NewsdayShooting&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Slovakia's prime minister injured in shooting|ناونیشان=https://www.newsday.com/news/nation/Slovakia-Prime-Minister-shooting-Robert-Fico-Handlova-p79624|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Newsday}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Slovakia's prime minister Robert Fico 'shot' – live updates|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/05/15/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|ئیش=[[The Daily Telegraph]]}}&lt;/ref&gt; و دواتر گەیەندرایە نەخۆشخانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Slovak PM Fico in hospital after shooting|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cg6761ggxz1o|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; پۆلیس کەسێک بە تۆمەتی تەقەکردنەکە دەستگیر دەکەن.&lt;ref name=&quot;NewsdayShooting&quot;/&gt; بەپێی زانیارییەکان، فیکۆ لە حاڵەتێکی مەترسیداردایە و نەشتەرگەری بۆ دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=JOCHECOVÁ|یەکەم=KETRIN|دوایین٢=BUSVINE|یەکەم٢=DOUGLAS|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Slovak Prime Minister Robert Fico shot|ناونیشان=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/|وێبگە=Politico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Slovak PM Robert Fico in hospital after shooting|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cg6761ggxz1o|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=BBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gadzo|یەکەم=Mersiha|دوایین٢=Pietromarchi|یەکەم٢=Virginia|سەردێڕ=Slovakia PM Robert Fico critically wounded after being shot multiple times|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/5/15/robert-fico-shooting-live-news-slovakia-pm-wounded-taken-to-hospital|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== گومانلێکراو ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|سلۆڤاکیا|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Robert Fico}}

{{سلۆڤاکیا-کۆلکە}}
{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]</text>
      <sha1>bqp54one1gggluu7ss306zorvv3yzi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرمێی ئاسیایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253465</id>
    <revision>
      <id>1705926</id>
      <parentid>1540163</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆریا-کۆلکە، خۆراک-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3539" sha1="flfhict33gg20rq0itz985d74elo913" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Nashi pear.jpg|وێنۆک]]
'''ھەرمێی ئاسیایی''' (ناوی زانستی: Pyrus pyrifolia) جۆرێکە لە گوێزی ھیندی کە زیاتر لە سێو دەچێت.&lt;ref name=&quot;Lee&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lee|یەکەم=Ho-Sun|دوایین٢=Isse|یەکەم٢=Toyoshi|دوایین٣=Kawamoto|یەکەم٣=Toshihiro|دوایین٤=Woo|یەکەم٤=Hyun-Su|دوایین٥=Kim|یەکەم٥=An Keun|دوایین٦=Park|یەکەم٦=Jong Y.|دوایین٧=Yang|یەکەم٧=Mihi|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Effects and action mechanisms of Korean pear (Pyrus pyrifolia cv. Shingo) on alcohol detoxification.|journal=[[Phytotherapy Research]]|بەرگ=٢٦|issue=11|پەڕەکان=١٧٥٣–١٧٥٨|doi=10.1002/ptr.4630|pmid=٢٢٤٥١٢٤٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mishkin&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mishkin|یەکەم=Leah|سەردێڕ=Korean pear season in full swing at Hamilton Township farm|ناونیشان=https://www.njtvonline.org/news/video/korean-pear-season-full-swing-hamilton-township-farm/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=[[NJTV News]]|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coyne&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Coyne|یەکەم=Kevin|سەردێڕ=Evergreen Farm Taps New Jersey Market for Ethnic Crops|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/08/23/nyregion/23dinenj.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; بەھۆی نرخی تاڕادەیەک بەرز و قەبارەکەی، بەزۆری ھەرمێی ئاسیایی پێشکەش بە میوانەکان دەکرێت، وەک دیاری، یان پێکەوە لە شوێنێکی خێزانیدا دەخورێت.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foltán|یەکەم=Kamil|دوایین٢=Bryant|یەکەم٢=Zurina|دوایین٣=Chang|یەکەم٣=Ri|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Asian Pear – The Asian Apple|ناونیشان=https://indigenousbartender.com/2018/06/12/asian-pear-the-asian-apple/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210522050931/https://indigenousbartender.com/2018/06/12/asian-pear-the-asian-apple/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=The Indigenous Bartender|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sasaki|یەکەم=Shigeyuki|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Japanese Fruits - Fruits Grown in Japan|ناونیشان=https://www.takasago.com/en/rd/times/archive/vol3.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210511104357/https://www.takasago.com/en/rd/times/archive/vol3.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=The Takasago Times: Research &amp; Development}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆریا|ژاپۆن|چین|ڕوەک|خۆراک}}
{{پۆلی کۆمنز|Pyrus pyrifolia}}

{{کۆریا-کۆلکە}}
{{خۆراک-کۆلکە}}
{{ژاپۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:پارێزگای یاماناشی]]</text>
      <sha1>flfhict33gg20rq0itz985d74elo913</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەواڵی جیھان (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253581</id>
    <revision>
      <id>1706223</id>
      <parentid>1548272</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1978" sha1="smpgxzv5kb6skbx4pt7w82bsfo2y20b" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:News of the World film poster.png|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم ]]
'''''ھەواڵی جیھان''''' فیلمێکی [[چەشنی ڕۆژاوایی|ڕۆژاوایی]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢٠ بە ھاوبەشی نووسین و دەرھێنانی پاوڵ گرینگراسە، لەسەر بنەمای ڕۆمانی ساڵی ٢٠١٦ بە ھەمان ناو لەلایەن پاولێت جایلز، و ڕۆڵی سەرەکی [[تۆم ھەنکس|تۆم ھانکس]] و ناساندنی ھێلێنا زێنگل لە یەکەم فیلمی نێودەوڵەتیدا. فیلمەکە باس لە چەکدارێکی دێرین و بەساڵاچووی [[شەڕی نێوخۆییی ئەمریکا|جەنگی ناوخۆ]] دەکات کە دەبێت کچێکی گەنج بگەڕێنێتەوە بۆ دوا خێزانەکەی کە ماونەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تۆم ھەنکس}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٢٠}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو مەکسیکۆ وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە سنووری ئەمریکا داندراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن ھاواردەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠]]</text>
      <sha1>smpgxzv5kb6skbx4pt7w82bsfo2y20b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706297</id>
      <parentid>1706223</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2063" sha1="pqee0d74xbbfgvaoyb0rxj9hzwa4v1c" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:News of the World film poster.png|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم ]]
'''''ھەواڵی جیھان''''' فیلمێکی [[چەشنی ڕۆژاوایی|ڕۆژاوایی]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢٠ بە ھاوبەشی نووسین و دەرھێنانی پاوڵ گرینگراسە، لەسەر بنەمای ڕۆمانی ساڵی ٢٠١٦ بە ھەمان ناو لەلایەن پاولێت جایلز، و ڕۆڵی سەرەکی [[تۆم ھەنکس|تۆم ھانکس]] و ناساندنی ھێلێنا زێنگل لە یەکەم فیلمی نێودەوڵەتیدا. فیلمەکە باس لە چەکدارێکی دێرین و بەساڵاچووی [[شەڕی نێوخۆییی ئەمریکا|جەنگی ناوخۆ]] دەکات کە دەبێت کچێکی گەنج بگەڕێنێتەوە بۆ دوا خێزانەکەی کە ماونەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تۆم ھەنکس}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٢٠}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو مەکسیکۆ وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە سنووری ئەمریکا داندراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن ھاواردەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جەنگاوەرە دێریینەکان]]</text>
      <sha1>pqee0d74xbbfgvaoyb0rxj9hzwa4v1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەستانەوەی سوارچاکی تاریکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254340</id>
    <revision>
      <id>1706083</id>
      <parentid>1477970</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5437" sha1="4vmcbvc7vitovnc8cbgbtxthpfuwedq" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Dark knight rises poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم]]
'''''ھەستانەوەی سوارچاکی تاریکی''''' ({{بە ئینگلیزی|The Dark Knight Rises}}) [[فیلمی گەورەپاڵەوان|فیلمێکی سووپەرھیرۆیە]] لە ساڵی ٢٠١٢ لە دەرھێنانی [[کریستۆفەر نۆلان]] کە لەگەڵ جۆناتان نۆلان برای سیناریۆی فیلمەکەی نووسیوە و چیرۆکەکەی لەگەڵ [[دەیڤد گۆیەر|دەیڤید ئێس گۆیەر]] داڕێژاوە.&lt;ref name=&quot;Dark Knight&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Dark Knight Rises|ناونیشان=http://www.tcm.com/tcmdb/title/869427/Dark-Knight-Rises-The/full-credits.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180702175707/http://www.tcm.com/tcmdb/title/869427/Dark-Knight-Rises-The/full-credits.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=[[Turner Classic Movies]]|بڵاوکەرەوە=[[Turner Broadcasting System]]|شوێن=United States}}&lt;/ref&gt; لەسەر بنەمای کارەکتەری [[کۆمیکەکانی دی سی|دی سی کۆمیکس]] [[باتمان]] داندراوە، کۆتا قۆناغە لە [[باتمان لە فیلم|سێبەری ''سوارچاکی تاریکی'']] نۆلان، و درێژەی ''[[سوارچاکی تاریکی (فیلم)|سوارچاکی تاریکی]]'' (٢٠٠٨). لەم فیلمەدا [[کریستیان بێڵ|کریستیان بەیل]] ڕۆڵی [[بڕووس وەین (سێیەمین سوارچاکی تاریکی)|بروس واین / باتمان]] دەگێڕێت و شانبەشانی [[ئان ھاتوەی]] و [[گاری ئۆڵدمن|گاری ئۆڵدمان]] و [[تۆم ھاردی]] و [[مۆرگن فریمن|مۆرگان فریمان]] و [[ماریۆن کۆتیار|ماریون کۆتییارد]] و جۆزێف گۆردۆن-لیڤیت و [[مایکڵ کەین|مایکل کەین]]. دوای ھەشت ساڵ لە ڕووداوەکانی فیلمی ''سوارچاکی تاریکی'', تیرۆریست بەین بروس واین ناچار دەکات ڕۆڵی خۆی وەک باتمان دەستپێبکاتەوە و [[شاری گۆتام]] لە لەناوچوونی ئەتۆمی ڕزگار بکات.

فیلمەکە بە یەکێک لە باشترینەکانی ئەم دەیە و ھەموو سەردەمێک دادەنرێت.&lt;ref&gt; https://web.archive.org/web/20240815184633/https://www.telegraph.co.uk/films/0/best-movies-all-time-greatest-films-2021/ &lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{کریستۆفەر نۆڵان}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠|ئاسیا|شانشینی یەکگرتوو|کۆمیک}}
{{پۆلی کۆمنز|The Dark Knight Rises}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]]
[[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە گەورەپاڵەوانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی لێجندەری پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جۆناسان نۆلان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە نیوجیرسی وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە شاری گلاسکۆ وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە زیندانەکان داندراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن ھانس زیمەر تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەزگای ھەواڵگری ناوەندی]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر]]
[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کۆمەڵگە نھێنییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی شەڕی ناوەکی و چەکەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆیە بەڕیتانییەکان]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠١٢]]
[[پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]]
[[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]]</text>
      <sha1>4vmcbvc7vitovnc8cbgbtxthpfuwedq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706302</id>
      <parentid>1706083</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5954" sha1="rn8ur240oy8a9af1u9pm14ynlk2gvfb" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Dark knight rises poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم]]
'''''ھەستانەوەی سوارچاکی تاریکی''''' ({{بە ئینگلیزی|The Dark Knight Rises}}) [[فیلمی گەورەپاڵەوان|فیلمێکی سووپەرھیرۆیە]] لە ساڵی ٢٠١٢ لە دەرھێنانی [[کریستۆفەر نۆلان]] کە لەگەڵ جۆناتان نۆلان برای سیناریۆی فیلمەکەی نووسیوە و چیرۆکەکەی لەگەڵ [[دەیڤد گۆیەر|دەیڤید ئێس گۆیەر]] داڕێژاوە.&lt;ref name=&quot;Dark Knight&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Dark Knight Rises|ناونیشان=http://www.tcm.com/tcmdb/title/869427/Dark-Knight-Rises-The/full-credits.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180702175707/http://www.tcm.com/tcmdb/title/869427/Dark-Knight-Rises-The/full-credits.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=[[Turner Classic Movies]]|بڵاوکەرەوە=[[Turner Broadcasting System]]|شوێن=United States}}&lt;/ref&gt; لەسەر بنەمای کارەکتەری [[کۆمیکەکانی دی سی|دی سی کۆمیکس]] [[باتمان]] داندراوە، کۆتا قۆناغە لە [[باتمان لە فیلم|سێبەری ''سوارچاکی تاریکی'']] نۆلان، و درێژەی ''[[سوارچاکی تاریکی (فیلم)|سوارچاکی تاریکی]]'' (٢٠٠٨). لەم فیلمەدا [[کریستیان بێڵ|کریستیان بەیل]] ڕۆڵی [[بڕووس وەین (سێیەمین سوارچاکی تاریکی)|بروس واین / باتمان]] دەگێڕێت و شانبەشانی [[ئان ھاتوەی]] و [[گاری ئۆڵدمن|گاری ئۆڵدمان]] و [[تۆم ھاردی]] و [[مۆرگن فریمن|مۆرگان فریمان]] و [[ماریۆن کۆتیار|ماریون کۆتییارد]] و جۆزێف گۆردۆن-لیڤیت و [[مایکڵ کەین|مایکل کەین]]. دوای ھەشت ساڵ لە ڕووداوەکانی فیلمی ''سوارچاکی تاریکی'', تیرۆریست بەین بروس واین ناچار دەکات ڕۆڵی خۆی وەک باتمان دەستپێبکاتەوە و [[شاری گۆتام]] لە لەناوچوونی ئەتۆمی ڕزگار بکات.

فیلمەکە بە یەکێک لە باشترینەکانی ئەم دەیە و ھەموو سەردەمێک دادەنرێت.&lt;ref&gt; https://web.archive.org/web/20240815184633/https://www.telegraph.co.uk/films/0/best-movies-all-time-greatest-films-2021/ &lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{کریستۆفەر نۆڵان}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠|ئاسیا|شانشینی یەکگرتوو|کۆمیک}}
{{پۆلی کۆمنز|The Dark Knight Rises}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]]
[[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە گەورەپاڵەوانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی لێجندەری پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جۆناسان نۆلان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لە نیوجیرسی وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە شاری گلاسکۆ وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە زیندانەکان داندراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن ھانس زیمەر تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەزگای ھەواڵگری ناوەندی]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر]]
[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کۆمەڵگە نھێنییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی شەڕی ناوەکی و چەکەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆیە بەڕیتانییەکان]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠١٢]]
[[پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]]
[[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]]
[[پۆل:فیلمە سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشن و ھەستبزوێنە بەریتانییەکان]]
[[پۆل:فیلمە دانراوەکان لە ساڵی ٢٠١٦]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی دانراون لە ٢٠١٧]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]]
[[پۆل:فیلمە لایڤ ئەکشنەکان لەسەر بنەمای دی-سی کۆمیکس]]</text>
      <sha1>rn8ur240oy8a9af1u9pm14ynlk2gvfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵی ئاسمانیی قەتەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254440</id>
    <revision>
      <id>1705838</id>
      <parentid>1540080</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، وزە-کۆلکە، قەتەر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13266" sha1="6yxxu4a5ftdzis743r6mjsxomcl5u5n" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کۆمپانیای ئاسمانی|airline=Qatar Airways{{ھن}}{{nobold|{{lang|ku|ھێڵی ئاسمانیی قەتەڕ}}}}{{ھن}}{{nobold|{{small|''Heli Asmani Qaṭari''}}}}|logo=Qatar Airways Logo.svg|logo_size=270|IATA=QR|ICAO=QTR|callsign=QATARI|founded={{start date and age|1993|11|22}}|commenced={{start date and age|1994|01|20}}|headquarters=تاوەرەکانی ھێڵی ئاسمانیی قەتەڕ,{{ھن}}[[دۆحە]]، [[قەتەر]]|key_people=[[بەدر محەممەد ئەل ئەمیر]] ([[سەرۆک]])|hubs=[[فرۆکەخانەی نێودەوڵەتی حەماد]]|fleet_size=٢٥٨|destinations=198&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qatar Airways on ch-aviation |ناونیشان=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/QR |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ch-aviation |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110125734/https://www.ch-aviation.com/portal/airline/QR |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|parent=[[حکوومەتی قەتەر]]|revenue={{increase}} [[ڕیالی قەتەری|QR]] 76,274 million &lt;small&gt;(مارسی ٢٠٢٣)&lt;/small&gt;&lt;ref name=QAR23&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.qatarairways.com/press-releases/en-WW/228541-qatar-airways-group-annual-report-and-consolidated-financial-statement-2022-2023|سەردێڕ=Qatar Airways Group Annual Report 2023|بڵاوکەرەوە=qatarairways.com|ڕێکەوت=مارس ٣١, ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=2تشرینی دووەم 2023|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231102121954/https://www.qatarairways.com/press-releases/en-WW/228541-qatar-airways-group-annual-report-and-consolidated-financial-statement-2022-2023|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|operating_income={{increase}} QR ١١٬٨٦٠ ملیۆن &lt;small&gt;(مارسی ٢٠٢٣)&lt;/small&gt;&lt;ref name=QAR23/&gt;|net_income={{decrease}} QR ٤٬٤٠٦ ملیۆن &lt;small&gt;(مارسی ٢٠٢٣)&lt;/small&gt;&lt;ref name=QAR23/&gt;|assets={{increase}} QR ١٥١٬٨٥٧ ملیۆن &lt;small&gt;(مارسی ٢٠٢٣)&lt;/small&gt;&lt;ref name=QAR23/&gt;|equity=|num_employees=48,475 &lt;small&gt;(ئازار ٢٠٢٣)&lt;/small&gt;&lt;ref name=QAR23/&gt;|website={{URL|https://www.qatarairways.com/}}}}

'''کۆمپانیای ھێڵی ئاسمانیی قەتەر QCSC''' ({{lang-ar|الخطوط الجوية القطرية}})&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qatar Airways – Vola a Dubai in un aereo a 5 stelle|ناونیشان=https://www.dubaiblog.it/index.php/2012/01/04/dubai-blog-vola-a-dubai-in-un-aereo-a-5-stelle/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130318043331/https://www.dubaiblog.it/index.php/2012/01/04/dubai-blog-vola-a-dubai-in-un-aereo-a-5-stelle/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=DubaiBlog}}&lt;/ref&gt; کە وەک '''ھێڵی ئاسمانیی قەتەر''' کار دەکات، کەشتی ھەڵگری ئاڵای [[قەتەر]]ە. بارەگا سەرەکییەکەی دەکەوێتە تاوەری ھێڵی ئاسمانیی قەتەر لە [[دەوحە|دۆحە]]، ھێڵی ئاسمانی تۆڕێکی ناوەند و قسەکردن بەڕێوەدەبات، لە بنکەکەیەوە لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی حەمەدەوە بۆ زیاتر لە ١٧٠ شوێنی نێودەوڵەتی لە سەرانسەری پێنج کیشوەردا دەفڕێت.&lt;ref name=&quot;Factsheet&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qatar Airways Factsheet (March 2019)|ناونیشان=https://www.qatarairways.com/content/dam/documents/press-kit/Qatar%20Airways%20Factsheet%20-%20English.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190411001755/https://www.qatarairways.com/content/dam/documents/press-kit/Qatar%20Airways%20Factsheet%20-%20English.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Qatar Airways|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qatar Airways Legal Information|ناونیشان=https://www.qatarairways.com/global/en/legal-information-eu.page|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111130100125/http://www.qatarairways.com/global/en/legal-information-eu.page|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Qatar Airways}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا ھێڵی ئاسمانییەکە بەلەمێکی زیاتر لە ٢٠٠ فڕۆکە بەڕێوەدەبات. گرووپی ھێڵی ئاسمانی قەتەر زیاتر لە ٤٣ ھەزار کەسی دامەزراندووە. ئەم کۆمپانیایە لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ەوە ئەندامی ھاوپەیمانی Oneworld بووە و دروشمی فەرمی کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠١٥ەوە بریتییە لە &quot;Going Places Together&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=GOING PLACES TOGETHER – QATAR AIRWAYS LAUNCHES NEW GLOBAL BRAND CAMPAIGN|ناونیشان=https://www.qatarairways.com/en-se/press-releases/2015/Dec/pressrelease_goingplacestogetherlaunch.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009082628/http://www.travel-gazette.com/2015/12/12/qatar-airways-roll-out-new-slogan/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Qatar Airways}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Boeing 727-294-Adv, Qatar Airways AN2239478.jpg|وێنۆک| فڕۆکەیەکی ھێڵی ئاسمانی قەتەر ٧٢٧–٢٠٠ لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی دوبەی لە ساڵی ١٩٩٦.]]

== بنەڕەت ==
وڵاتی [[قەتەر]] تا مانگی ئایاری ٢٠٠٢، دوای کشانەوەی، ئەندامێکی ھاوبەشی کۆمپانیای گڵف ئایر بوو لەگەڵ [[عومان]] و ویلایەتی ئەبوزەبی [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیمارات]] و [[بەحرەین|شانشینی بەحرەین]]. لە نێوان ئەو سێ وڵاتەدا بووە یەکەم وڵات کە لە ھێڵی ئاسمانی کشایەوە و تەنھا سەرنجی لەسەر ھێڵی ئاسمانی خۆیەتی ھێڵی ئاسمانیی قەتەر، ھەرچەندە دوای ئەوەی حکوومەت کشانەوەی تەواوەتی خۆی ڕاگەیاند بۆ ماوەی شەش مانگ وەک ئەندامی ئەو ھێڵە ئاسمانییە مایەوە.

== شوێنەکانی مەبەست ==
[[پەڕگە:Qatar Airways at Adelaide Airport in 2023 by Mitch Coad.jpg|وێنۆک| ھێڵی ئاسمانی قەتەر بۆینگ 777-300ER لە فڕۆکەخانەی ئەدلاید .]]
ھێڵی ئاسمانیی قەتەر گەشت دەکات بۆ زیاتر لە ٩٠ وڵات لە ھەر ٦ کیشوەری نیشتەجێبوون- لەنێویاندا ١٣ شوێنی مەبەست لە [[ھیندستان]] و ١١ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Where can we fly you?|ناونیشان=https://www.qatarairways.com/app/discovery/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220630215430/https://www.qatarairways.com/app/discovery/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Qatar Airways}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٢ چواردە شوێنی دیکە زیادکران بۆ تۆڕی ھێڵی ئاسمانی قەتەر: [[ئەدیس ئەبابا]]، [[بەغدا]]، [[بێلگراد|بەلگراد]]، [[ھەولێر]]، گاسم، کیگالی، [[کیگالی|کیلیمانجارۆ]]، [[چیای کیلیمانجارۆ|ماپوتو]]، [[ماپوتۆ|مۆمباسا]]، پێرس[[پێرس|،]] [[سەنت پیتەرزبورگ|سانت پترسبۆرگ]]، [[وارشۆ]]، یانگۆن، و [[زاگرێب]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qatar Airways to roll out 15 new routes over a year|ناونیشان=http://www.arabianbusiness.com/qatar-airways-roll-out-15-new-routes-over-year-430624.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111122024434/http://www.arabianbusiness.com/qatar-airways-roll-out-15-new-routes-over-year-430624.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|وێبگە=Arabian Business}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gulf times- Qatar's top-selling English daily newspaper – Homepage|ناونیشان=https://gulf-times.com/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120308145030/http://www.gulf-times.com/site/topics/article.asp?cu_no=2&amp;item_no=491238&amp;version=1&amp;template_id=36&amp;parent_id=16|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠١٢|وێبگە=Gulf-Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٤، تاچ داونی گەشتێکی بەحرەین لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی حەمەد ' دەوحە، گواستنەوەی فەرمی کارەکانی ھێڵی ئاسمانی قەتەر بۆ ناوەندی نوێی خۆی بوو، کە جێگەی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی دۆحە گرتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/todayinthesky/2014/05/27/qatar-airways-completes-move-to-giant-new-doha-airport/9632805/|سەردێڕ=Qatar Airways completes move to giant new Doha airport|دوایین=Mutzabaugh|یەکەم=Ben|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=[[USA Today]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150506024440/http://www.usatoday.com/story/todayinthesky/2014/05/27/qatar-airways-completes-move-to-giant-new-doha-airport/9632805/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://dohanews.co/qatar-shifts-operations-completely-new-hamad-airport/|سەردێڕ=Qatar shifts operations completely to new Hamad International Airport|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Doha News|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150731230427/http://dohanews.co/qatar-shifts-operations-completely-new-hamad-airport/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; ھەتا ڕێکەوتی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤، ھێڵی ئاسمانیی قەتەر ١٤٦ خاڵ لە سەرانسەری جیھاندا خزمەت دەکات دوای دەستپێکردنی گەشتەکانی بۆ [[ئەسمەرە]]. پێشتر ھێڵی ئاسمانی زیادی کردبوو بۆ تۆڕی ڕێگاکانی داڵاس/فۆرت وۆرس، کە حەوتەمین شوێنی ھێڵی ئاسمانی بوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دووەم شوێنی بوو لە [[تێکساس|تەکساس]] لەگەڵ [[ھیووستن|ھیوستن]]، تۆکیۆ (ھانێدا). لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٥ەوە، کۆمپانیای گواستنەوەکە خزمەت بە [[ئەمستەردام|ئەمستردام]] دەکات. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ەوە ڕاگەیەندرا کە ھێڵی ئاسمانی خزمەتگوزاری لە شاری دوربان دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book Flights to Durban – DUR|ناونیشان=http://www.qatarairways.com/global/en/destinations/flights-to-durban.page|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208175919/http://www.qatarairways.com/global/en/destinations/flights-to-durban.page|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=qatarairways.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Qatar Airways}}
* {{وێبگەی فەرمی}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|قەتەر|دەیەی ١٩٩٠|فڕین|کۆمپانیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|وزە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{وزە-کۆلکە}}
{{قەتەر-کۆلکە}}</text>
      <sha1>6yxxu4a5ftdzis743r6mjsxomcl5u5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێمی بلووگراس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>255725</id>
    <revision>
      <id>1705942</id>
      <parentid>1540176</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1405" sha1="rlcebky57b5o5nv5dj5qm0fmjuu6v3w" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:Kentucky_horse_farm.JPEG|وێنۆک| ناوچەی ئینێر بلووگراس لە ویلایەتی کێنتاکیی ئەمریکا سەدان کێڵگەی ئەسپی تێدایە.]]
'''ھەرێمی بلووگراس''' ناوچەیەکی جوگرافییە لە ویلایەتی [[کنتاکی|کێنتاکیی]] ئەمریکا. بەشی ناوەڕاست و باکووری ویلایەتەکە پێکدەھێنێت، بە نزیکەیی بە شارەکانی [[فرانکفۆرت، کنتاکی|فرانکفۆرت]]، پاریس، ڕیچمۆند و ستانفۆرد سنووردارە.&lt;ref name=&quot;Hammon&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hammon|یەکەم=Neal O.|سەردێڕ=Early Kentucky Land Records, 1773–1780|ناونیشان=http://genealogytrails.com/vir/fincastle/fincastlesurveys.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Genealogy Trails}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا }}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>rlcebky57b5o5nv5dj5qm0fmjuu6v3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گلێن پاول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>258958</id>
    <revision>
      <id>1706249</id>
      <parentid>1542746</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1681" sha1="9bcb5zain933gprtrsnfxwig126tkg2" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''گلێن پاول''' ({{بە ئینگلیزی|Glen Powell}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ لە [[ئۆستن، تێکساس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٣ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی [[بەکرێگیراوەکان ٣]]دا کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|1412974}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Glen Powell}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]]</text>
      <sha1>9bcb5zain933gprtrsnfxwig126tkg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گلێن مۆریس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>258965</id>
    <revision>
      <id>1706248</id>
      <parentid>1548770</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1218" sha1="0y0yiw8aef7obf1xc51dwrwe0iittmz" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''گلێن مۆریس''' ({{بە ئینگلیزی|Glenn Morris}}؛ ١٨ی حوزەیرانی ١٩١٢ لە [[دێنڤەر]] – ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٤ لە [[پالۆ ئاڵتۆ، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|0606558}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|ئۆڵۆمپیاد}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Glenn Morris}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٤]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>0y0yiw8aef7obf1xc51dwrwe0iittmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گلێن مۆرشاوەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>258966</id>
    <revision>
      <id>1706247</id>
      <parentid>1542747</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1819" sha1="57hsqyuz9u82wweutwx57ygvri72jw4" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''گلێن مۆرشاوەر''' ({{بە ئینگلیزی|Glenn Morshower}}؛ لەدایکبووی ٢٤ی نیسانی ١٩٥٩ لە [[داڵاس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٧٨ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمەکانی [[کوشندە (فیلم)|کوشندە]] و [[دوای زەوی (فیلم)|دوای زەوی]] و زنجیرەکانی [[سووپەرگێرڵ (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|سووپەرگێرڵ]]، [[بریکارەکانی شیڵد]] و [[زەینی تاوانباران]]دا کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|0607703}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Glenn Morshower}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:جووە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]]</text>
      <sha1>57hsqyuz9u82wweutwx57ygvri72jw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماتیۆ لیلارد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>262224</id>
    <revision>
      <id>1705800</id>
      <parentid>1705635</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5044" sha1="ahczczoqvrbygbjvvt82jyuk424g3y1" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ماتیۆ لیلارد''' ({{بە ئینگلیزی|Matthew Lillard}}؛ لەدایکبووی ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠ لە [[لانسینگ، میشیگان]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٠ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی [[قیژاندن]] و زنجیرەکانی [[زەینی تاوانباران]] و [[ھاوس (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ھاوس]]دا کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتایی ==
لیلارد لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠ لە [[لانسینگ، میشیگان]] لەدایکبووە، کوڕی پاولا و جێفری لیلاردە (لەدایکبووی ١٩٤٨)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rose |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cleveland.com/entertainment/2023/01/todays-famous-birthdays-list-for-january-24-2023-includes-celebrities-neil-diamond-aaron-neville.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=زە پلەین دیلەر |سەردێڕ=لیستی ڕۆژبوونی کەسایەتییە بەناوبانگەکانی ئەمڕۆ بۆ ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ celebrities Neil Diamond, Aaron Neville}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=پیشاندانی فیلمە کراوەکان لە فێستیڤاڵی فیلمی گیگ ھاربۆر لە واشینگتن |ناونیشان=https://www.openaircinema.us/blogs/news/outdoor-movies-take-place-at-gig-harbor-film-festival-in-washington |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٥|وێبگە=ئۆپن ئێر سینەما}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=مینراڵ میوانداری سێیەمین فێستیڤاڵی ساڵانەی فیلمی سەربەخۆ دەکات|ناونیشان=https://www.newslibrary.com/nl-search/we/Archives?p_text_direct-0=12ACA9870A7A1D18&amp;p_product=CWCB&amp;s_trackval=GooglePM&amp;p_topdoc=1&amp;p_theme=cwcb&amp;p_sort=YMD_date%3AD&amp;p_perpage=10&amp;p_action=search&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_maxdocs=200|ئیش=زە کرۆنیکڵ|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|شوێن=سێنتڕالیا، واشینگتن|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; و لە تەستین، [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]] گەورە بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.filmreference.com/film/85/Matthew-Lillard.html |ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٠|وێبگە=Filmreference.com |سەردێڕ=ژیاننامەی مەسیو لیلارد (١٩٧٠–)}}&lt;/ref&gt; خوشکێکی لە خۆی بچووکتری ھەیە، و لە قوتابخانەی ئامادەییی فوتھیل لە نەۆرس تەستین، کالیفۆرنیا خوێندوویەتی. دواتر لە کۆلێژی [[فولێرتۆن|فولەرتۆن]] خوێندوویەتی و پاشان لەگەڵ ھاوڕێ ئەکتەرەکەی [[پۆڵ ڕود]] چۆتە ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ ھونەرە درامییەکان لە پاسادینا، کالیفۆرنیا. هەروەھا لە قوتابخانەی شانۆیی سێرکڵ لە ناو مەیدان لە نیویۆرک خوێندوویەتی.

== فیلمۆگرافی ==

* [[کاری (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کاری]] لە ڕۆڵی هێنری گرەیل، بەڕێوەبەری قوتابخانەی ئامادەیی یەکگرتووی تۆماس ئێوێن

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|0000498}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کالیفۆڕنیا|شانۆ}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Matthew Lillard}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە میشیگن]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لانسینگ، میشیگان]]</text>
      <sha1>ahczczoqvrbygbjvvt82jyuk424g3y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاوڵ فوسکۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263253</id>
    <revision>
      <id>1705887</id>
      <parentid>1526388</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1372" sha1="h574jifh8e7i1u5p5tjcc7va3x90u5z" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''پاوڵ فوسکۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Paul Fusco}}؛ لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٥٣ لە [[نیو ھێڤن، کۆنێتیکت]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٨١ دەستی بە چالاکی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|0299319}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Paul Fusco}}

[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]]</text>
      <sha1>h574jifh8e7i1u5p5tjcc7va3x90u5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پرۆجێکت پات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263579</id>
    <revision>
      <id>1705894</id>
      <parentid>1526697</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1343" sha1="8onoc830p1z80gmujobkg40pxogip75" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''پرۆجێکت پات''' ({{بە ئینگلیزی|Project Pat}}؛ لەدایکبووی ٨ی شوباتی ١٩٧٣ لە [[باکووری مەمفیس، مەمفیس، تێنێسی]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩١ دەستی بە چالاکی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|1524541}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Project Pat}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]]
[[پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ڕاپەڕە نێرە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]</text>
      <sha1>8onoc830p1z80gmujobkg40pxogip75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تیم باگلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>265386</id>
    <revision>
      <id>1706045</id>
      <parentid>1705631</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1532" sha1="mizqi77uicc0cmu5mxsyukond3c6ot1" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''تیم باگلی''' ({{بە ئینگلیزی|Tim Bagley}}؛ لەدایکبووی ١٧ی ئابی ١٩٥٧ لە [[مینیاپۆلیس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٢ دەستی بە چالاکی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==

* [[کاری (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کاری]] لە ڕۆڵی پیتەر مۆرتۆن، ڕاوێژکاری دەروونیی قوتابخانەی ئێوێن

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|0046730}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Tim Bagley}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>mizqi77uicc0cmu5mxsyukond3c6ot1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢٤)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266352</id>
    <revision>
      <id>1706331</id>
      <parentid>1540548</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24599" sha1="15j9v09yigjwf63gbwa21qskspd8j9b" xml:space="preserve">{{Infobox election
| country = ئێران
| type = سەرۆکایەتی
| ongoing = نەخێر
| election_date = ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (خولی یەکەم){{ھن}}٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (خولی دووەم)
| election_name = ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢٤)
| previous_election = ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢١ (ئێران)
| previous_year = ٢٠٢١
| next_year = ٢٠٢٨
| title = [[سەرۆک کۆماری ئێران|سەرۆک کۆمار]]
| before_election = [[محەممەد موخبیر]] (کاتی)
| before_party = سەربەخۆ
| after_election = [[مەسعوود پزیشکیان]]
| after_party = سەربەخۆ
| registered = ٦١،٤٥٢،٣٢١
| turnout = ٣٩٫٩٣٪ (خولی یەکەم) {{دابەزین}}{{ھن}}٤٩٫٦٨٪ (خولی دووەم){{بەرزبوونەوە}}
| image1 = Masoud Pezeshkian, 2024-6-12 (cropped).jpg
| nominee1 = '''[[مەسعوود پزیشکیان]]'''
| party1 = سیاسەتوانی سەربەخۆ
| popular_vote1 = '''١٦،٣٨٤،٤٠٣'''
| percentage1 = '''٥٤٫٧٦٪'''
| color1 = 48D1CC
| alliance1 = [[بەرەی چاکسازیخوازان (ئێران)|چاکسازیخواز]]
| image2 = Saeed Jalili 2021 (cropped) 2.jpg
| nominee2 = [[سەعید جەلیلی]]
| party2 = سیاسەتوانی سەربەخۆ
| popular_vote2 = ١٣،٥٣٨،١٧٩
| percentage2 = ٤٥٫٢٤٪
| color2 = E73232
| alliance2 = [[بەرەی بناژۆخوازان (ئێران)|بناژۆخواز]]
| map_image = {{Switcher
| [[پەڕگە:Iranian presidential election, 2024 by province - First Round Percentage.svg|300px]]
| خولی یەکەمی ھەڵبژاردن بەپێی پارێزگا
| [[پەڕگە:Iranian presidential election, 2024 by province - Second Round Percentage.svg|300px]]
|خولی دووەمی ھەڵبژاردن بەپێی پارێزگا|default=2
}}
}}

'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢٤ی ئێران''' ({{بە فارسی|انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ ایران}}) چواردەیەمین ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی [[ئێران]] بوو کە بەشێوەیەکی پێشوەختە لە ٢٨ی حوزەیران و ٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;arabiya&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran to hold presidential elections on June 28 after Raisi's death|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2024/05/20/iran-to-hold-presidential-elections-on-june-28-after-raisi-s-death|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240520205132/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2024/05/20/iran-to-hold-presidential-elections-on-june-28-after-raisi-s-death|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Al Arabiya}}&lt;/ref&gt; بەپێی ئەنجامە فەرمییە بڵاوکراوەکان بەربژێری چاکسازیخواز، [[مەسعوود پزیشکیان]] بە نزیکەی ٥٥٪ی دەنگەکان لە خولی دووەمدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا.

دوای [[کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکەی ئیبراھیم ڕەئیسی|کوژرانی]] [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، سەرۆک کۆماری ئەوکاتی ئێران لە کەوتنەخوارەوەی ھەلیکۆپتەرێک لە ١٩ی ئایاری ٢٠٢٤دا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran helicopter crash: President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cpwwql21747o|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240520171420/https://www.bbc.com/news/articles/cpwwql21747o|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=BBC News|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردنی پێشوەختە ڕاگەیەندرا. لە خولی یەکەمی ھەڵبژاردنەکەدا چوار بەربژێر ڕکابەرییان کرد، کە مەسعوود پزیشکیان ٤٤٪، [[سەعید جەلیلی]] ٤٠٪، [[محەممەدباقر قالیباف]] ١٤٪ و [[مستەفا پوورمحەممەدی]] کەمتر لە ١٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا. جەلیلی، قالیباف، پوورمحەممەدی، [[ئەمیرحوسێن قازیزادە ھاشمی|قازیزادە ھاشمی]] و [[عەلیڕەزا زاکانی|زاکانی]] بەربژێرەکانی [[بەرەی بناژۆخوازان (ئێران)|بناژۆخواز]] و پزیشکیان تاکە بەربژێری [[بەرەی چاکسازیخوازان (ئێران)|چاکسازیخواز]] لە ھەڵبژاردنەکەدا بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Profile: Masoud Pezeshkian, new reformist president of Islamic Republic of Iran|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/profile-masoud-pezeshkian-new-reformist-president-of-islamic-republic-of-iran/3267636|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706152418/https://www.aa.com.tr/en/middle-east/profile-masoud-pezeshkian-new-reformist-president-of-islamic-republic-of-iran/3267636|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.aa.com.tr}}&lt;/ref&gt; بەھۆی ئەوەی کە ھیچ بەربژێرێک لە خولی یەکەمدا زۆرینەی دەنگەکانی بەدەستنەھێنا، خولی دووەمی ھەڵبژاردن لە ٥ی تەممووز لە نێوان جەلیلی و پزیشکیان بەڕێوەچوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gambrell|یەکەم=Jon|دوایین٢=Karimi|یەکەم٢=Nasser|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran to hold runoff election with reformist Pezeshkian and hard-liner Jalili after low-turnout vote|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-presidential-election-jalili-pezeshkian-qalibaf-189a89c3a9c04be1af83ab684e213558|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629040242/https://apnews.com/article/iran-presidential-election-jalili-pezeshkian-qalibaf-189a89c3a9c04be1af83ab684e213558|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press}}&lt;/ref&gt; کە پزیشکیان بە ٥٣٫٧٪ی دەنگەکان سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤، [[وەزارەتی ناوخۆ (ئێران)|وەزارەتی ناوخۆ]] پزیشکیانی بە براوەی ھەڵبژاردنەکە ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cassini|یەکەم=Farnaz|دوایین٢=Vinograd|یەکەم٢=Cassandra|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Reformist Candidate Wins Iran's Presidential Election|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706034614/https://www.nytimes.com/2024/07/05/world/middleeast/iran-election-reformist-wins.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=The New York Times}}&lt;/ref&gt; جەلیلی دوای ماوەیەکی کەم دۆڕاندنی خۆی ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Centrist Masoud Pezeshkian will be Iran's next president|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/6/irans-reformist-masoud-pezeshkian-wins-run-off-presidential-vote-reports|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706050835/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/6/irans-reformist-masoud-pezeshkian-wins-run-off-presidential-vote-reports|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ئیش=Al Jazeera|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera Media Network|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

بە ڕێژەی ٣٩٫٩٣٪ بەشداری لە خولی یەکەمی ئەم ھەڵبژاردنەدا، کەمترین بەشداری لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە مێژووی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]]دا تۆمار کرا.&lt;ref name=&quot;aljazeera-result&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran heads to presidential run-off amid record low turnout|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/29/iran-poised-for-presidential-run-off-in-tight-race|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629074240/https://www.aljazeera.com/news/2024/6/29/iran-poised-for-presidential-run-off-in-tight-race|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; ڕێژەی بەشداریکردن لە قۆناغی دووەمدا ھەندێک زیاتر بوو و گەیشتە ٤٩٫٦٨٪. دوای تەواوبوونی پرۆسەی دەنگدان، پزیشکیان وەک [[سەرۆک کۆماری ئێران|سەرۆک کۆمار]] ھەڵبژێردرا. بڕیارە لە سەرەتای مانگی ئابدا دستبەکار بکات.&lt;ref&gt;[https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-inauguration-european-union/33025186.html Pezeshkian To Be Sworn In As Iran's President Early Next Month] Radio Free Europe.By RFE et al. 7 July 2024. Retrieved 8 july 2024.&lt;/ref&gt;

== بەربژێرە پەسەندکراوەکان ==
شەش بەربژێر بە ناوەکانی [[محەممەدباقر قالیباف]]، [[سەعید جەلیلی]]، [[مەسعوود پزیشکیان]]، [[مستەفا پوورمحەممەدی]]، [[ئەمیرحوسێن قازیزادە ھاشمی]] و [[عەلیڕەزا زاکانی]] لەلایەن [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ەوە پەسەند کران.&lt;ref name=&quot;final&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ghalibaf among six approved to run in Iran's presidential election |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/9/ghalibaf-among-six-approved-to-run-in-irans-presidential-election |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609152701/https://www.aljazeera.com/news/2024/6/9/ghalibaf-among-six-approved-to-run-in-irans-presidential-election |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٢٦ی حوزەیران، قازیزادە ھاشمی لە ھەڵبژارنەکە کشایەوە. دواتریش لە ٢٧ی حوزەیران، زاکانی کشانەوەی خۆی ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Two candidates drop out of Iran presidential election, due to take place Friday amid voter apathy |ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-presidential-election-ebrahim-raisi-mideast-tensions-6081dc2b8a9ff4c310e148edacf51b29 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240627232625/https://apnews.com/article/iran-presidential-election-ebrahim-raisi-mideast-tensions-6081dc2b8a9ff4c310e148edacf51b29 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوەی قالیباف و پوورمحەممەدی نەیانتوانی بچنە خولی دووەم، ھەر دوویان لە خولی دووەم پاڵپشتییان لە جەلیلی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Reformist to face ultraconservative in Iran presidency runoff |ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20240629-reformist-ultraconservative-lead-iran-presidential-vote-1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=France 24 |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629083640/https://www.france24.com/en/live-news/20240629-reformist-ultraconservative-lead-iran-presidential-vote-1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |ناو
!لەدایکبووی
!class=&quot;unsortable&quot; |ئەزموون
!حیزب
!ئەنجام
|-
| data-sort-value=&quot;Pezeshkian, Masoud&quot; |[[پەڕگە:Masoud Pezeshkian, 2024-6-12 (cropped).jpg|border|x150px]]&lt;br /&gt;'''[[مەسعوود پزیشکیان]]'''
| style=&quot;background:#48D1CC;&quot; |
|{{birth date and age|١٩٥٤|٩|٢٩|df=y}}{{ھن}}[[مەھاباد]]، ئێران
|'''ئەندامی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]]'''{{ھن}}(لە ٢٠٠٨ەوە){{ھن}}[[وەزارەتی تەندروستی، دەرمان و ڕاھێنانی پزیشکی (ئێران)|وەزیری تەندروستی، دەرمان و ڕاھێنانی پزیشکی]]{{ھن}}(٢٠٠١–٢٠٠٥)
|[[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]]
|{{yes|لە خولی دووەمدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا}}
|-
| data-sort-value=&quot;Jalili, Saeed&quot; |[[File:Saeed Jalili 2021 (cropped) 2.jpg|x150px|border]]&lt;br /&gt;'''[[سەعید جەلیلی]]'''
| style=&quot;background:#E73232;&quot; |
|{{birth date and age|١٩٦٥|٩|٦|df=y}}{{ھن}}[[مەشھەد]]، ئێران
|'''ئەندامی [[کۆمەڵەی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]]'''{{ھن}}(لە ٢٠١٣ەوە){{ھن}}[[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]]{{ھن}}(٢٠٠٧–٢٠١٣){{ھن}}سەرۆکی دەستەی ڕێککەوتنی [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران]]{{ھن}}(٢٠٠٧–٢٠١٣){{ھن}}بەربژێری سەرۆکایەتیی کۆمار ([[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠١٣)|٢٠١٣]] و [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢١)|٢٠٢١]])
|[[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]]
|{{no|لە خولی دووەمدا سەرکەوتنی بەدەستنەھینا}}
|-
| data-sort-value=&quot;Ghalibaf, Mohammad Bagher&quot; |[[پەڕگە:Mohammadbagher ghalibaf in 2021 (cropped).jpg|x150px|border]]&lt;br /&gt;'''[[محەممەدباقر قالیباف]]'''
| style=&quot;background:#ffbf00;&quot; |
|{{birth date and age|١٩٦١|٨|٢٣|df=y}}{{ھن}}[[تورقەبە]]، ئێران
|'''سەرۆکی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]]'''{{ھن}}(لە ٢٠٢٠ەوە){{ھن}}ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]]{{ھن}}(٢٠١٧–٢٠٢٠){{ھن}}شارەوانی تاران{{ھن}}(٢٠٠٥–٢٠١٧){{ھن}}بەربژێری سەرۆکایەتیی کۆمار ([[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٠٥)|٢٠٠٥]]، [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠١٣)|٢٠١٣]] و [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠١٧)|٢٠١٧]])
|[[کۆمەڵەی پێشکەوتن و دادی ئێرانی ئیسلامی]]
|{{no|لە خولی یەکەمدا سەرکەوتنی بەدەستنەھێنا}}
|-
| data-sort-value=&quot;Pourmohammadi, Mostafa&quot; |[[پەڕگە:Mostafa Pourmohammadi 2024.jpg|x150px|border]]&lt;br /&gt;'''[[مستەفا پوورمحەممەدی]]'''
| style=&quot;background:#9370db;&quot; |
|{{birth date and age|١٩٦٠|٣|٩|df=y}}{{ھن}}[[قوم]]، ئێران
|'''[[وەزارەتی داد (ئێران)|وەزیری داد]]'''{{ھن}}(٢٠١٣–٢٠١٧){{ھن}}[[وەزارەتی ناوخۆ (ئێران)|وەزیری ناوخۆ]]{{ھن}}(٢٠٠٥–٢٠٠٨)
|[[کۆمەڵەی ئاینییەکانی خەباتکار]]
|{{no|لە خولی یەکەمدا سەرکەوتنی بەدەستنەھێنا}}
|-
| data-sort-value=&quot;Ghazizadeh, Amir-Hossein Hashemi&quot; |[[پەڕگە:سید امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی12.jpg|x150px|border]]&lt;br /&gt;'''[[ئەمیرحوسێن قازیزادە ھاشمی]]'''
|style=&quot;background:#00008B;&quot; |
|{{birth date and age|١٩٧١|٤|١٤|df=y}}{{ھن}}[[فەریمان]]، ئێران
|'''[[جێگری یەکەمی سەرۆک کۆماری ئێران|جێگری سەرۆک کۆمار]]'''{{ھن}}(لە ٢٠٢١ەوە){{ھن}}ئەندامی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]]{{ھن}}(٢٠٠٨–٢٠٢١){{ھن}}بەربژێری سەرۆکایەتیی کۆمار ([[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢١)|٢٠٢١]])
|[[حیزبی یاسای ئیسلامی]]
|#FF0033{{no|لە خولی یەکەمدا بە بەرژەوەندیی بناژۆخوازەکان کشایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ghazizadeh Hashemi Drops Out of Presidential Race in Favor of Fellow Conservatives |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202406268795 |ئیش=Iran International |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240627112731/https://www.iranintl.com/en/202406268795 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=قاضی زاده هاشمی پوششی از آب درآمد |ناونیشان=https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/664915-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=اعتمادآنلاین |زمان=fa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240627030323/https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/664915-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4%DB%8C |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|data-sort-value=&quot;Zakani, Alireza&quot;|[[File:Zakani in karaj (cropped).jpg|x150px|border]]&lt;br/&gt;'''[[عەلیڕەزا زاکانی]]'''
|style=&quot;background:#FE6100;&quot; |
|{{birth date and age|١٩٦٦|٣|٣|df=y}}{{ھن}}[[ڕەی (ئێران)|ڕەی]]، ئێران
|'''شارەوانی [[تاران]]'''{{ھن}}(لە ٢٠٢١ەوە){{ھن}}ئەندامی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]]{{ھن}}(٢٠٠٤–٢٠١٦؛ ٢٠٢٠–٢٠٢١){{ھن}}بەربژێری سەرۆکایەتیی کۆمار ([[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢١)|٢٠٢١]])
|[[کۆمەڵەی ڕێکەوتووانی شۆڕشی ئیسلامی|کۆمەڵەی ڕێکەوتووان]]
|#FF0033{{no|لە خولی یەکەمدا بە بەرژەوەندیی بناژۆخوازەکان کشایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Alireza Zakani pulls out of presidential race |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/216951/Alireza-Zakani-pulls-out-from-presidential-race |ئیش=Mehr News Agency |ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240707041110/https://en.mehrnews.com/news/216951/Alireza-Zakani-pulls-out-from-presidential-race |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|}

== ئەنجامەکان ==
ئەنجامە فەرمییەکان دەریانخست کە [[مەسعوود پزیشکیان|پزیشکیان]] و [[سەعید جەلیلی|جەلیلی]] دەچنە خولی دووەمی ھەڵبژاردن کە لە ٥ی تەممووزدا بەڕێوەچوو. ڕێژەی بەشداریکردن لە خولی یەکەمدا نزیکەی ٤٠٪ بوو، کە کەمترین ڕێژەی بەشداریکردن لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران لە ساڵی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|١٩٧٩]]ەوە تۆمار کرا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran heads to presidential run-off amid record low turnout |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/29/iran-poised-for-presidential-run-off-in-tight-race |ئیش=Al Jazeera |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629093719/https://www.aljazeera.com/news/2024/6/29/iran-poised-for-presidential-run-off-in-tight-race |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کاتێکدا سەرجەم ١،٠٥٦،١٥٩ دەنگی تێکچوو ڕاگەیەندرا. ھەروەھا ئەم ھەڵبژاردنە یەکەمین ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٠٥)|٢٠٠٥]]ەوە بوو کە چووە خولی دووەم.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran to hold runoff election between reformist Masoud Pezeshkian and hard-liner Saeed Jalili |ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20240629-reformist-ultraconservative-lead-iran-presidential-vote |ئیش=France 24 |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629111104/https://www.france24.com/en/live-news/20240629-reformist-ultraconservative-lead-iran-presidential-vote |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

{{Election results
|cand1=[[مەسعوود پزیشکیان]]|party1=[[بەرەی چاکسازیخوازان (ئێران)|چاکسازیخواز]]|alliance1=[[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]]|votes1=10415991|votes1_2=16384403|color1=#48D1CC
|cand2=[[سەعید جەلیلی]]|party2=[[بەرەی بناژۆخوازان (ئێران)|بناژۆخواز]]|alliance2=[[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]]|votes2=9473298|votes2_2=13538179|color2=#0077B6
|cand3=[[محەممەدباقر قالیباف]]|party3=[[بەرەی بناژۆخوازان (ئێران)|بناژۆخواز]]|alliance3=[[کۆمەڵەی پێشکەوتن و دادی ئێرانی ئیسلامی]]|votes3=3383340|color3=#0077B6
|cand4=[[مستەفا پوورمحەممەدی]]|party4=[[بەرەی بناژۆخوازان (ئێران)|بناژۆخواز]]|alliance4=[[کۆمەڵەی ئایینییەکانی خەباتکار]]|votes4=206397|color4=#0077B6
|invalid=1056159|invalid2=607575
|electorate=61452321
|electorate2=61452321
|source=[https://www.isna.ir/news/1403040905810/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%B8-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85 ISNA], [https://www.iranintl.com/en/202406299085 IranIntl], [https://tejaratnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-15/920881-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF Tejarat News]
}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Iranian presidential election, 2024}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}</text>
      <sha1>15j9v09yigjwf63gbwa21qskspd8j9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٧٩٦)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266876</id>
    <revision>
      <id>1706334</id>
      <parentid>1540598</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1512" sha1="e2ngs6gbvdk2gwcpddfoeiup3iix2jt" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ١٧٩٦''' لە نێوان [[جۆن ئادەمز]]ی فیدراڵی و [[تۆماس جێفەرسۆن|تۆماس جێفرسۆنی]] دیموکرات-کۆماری بوو. یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە کێبڕکێ بۆ پۆستی سەرۆکایەتی ئەمریکا ھەبوو. ئادەمز و جێفرسۆن بوونە دوژمنی سیاسی؛ بەڵام لەبەر ئەوەی پێشتر وابوو کە کەسی پلەی دووەم جێگری سەرۆک دەبێت، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی جێفرسۆن بە شێوەیەکی نائاسایی بۆ ماوەی چوار ساڵ جێگری سەرۆکی ئادەمز بێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|United States presidential election, 1796}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:١٧٩٦]]
[[پۆل:جۆرج واشینگتن]]
[[پۆل:جۆن ئادامز]]
[[پۆل:تۆماس جێفەرسۆن]]</text>
      <sha1>e2ngs6gbvdk2gwcpddfoeiup3iix2jt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨٢٤)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266878</id>
    <revision>
      <id>1706340</id>
      <parentid>1540605</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2478" sha1="nkrxecypg157qz4fdfz66lklj54ou3d" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە '''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٢٤'''، جۆن کوینسی ئادەمز بە شەشەمین سەرۆکی ئەمریکا ھەڵبژێردرا.&lt;ref name=&quot;USHistIHA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 1824 Election and the &quot;Corrupt Bargain&quot;|ناونیشان=http://www.ushistory.org/us/23d.asp|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161125173409/http://www.ushistory.org/us/23d.asp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=USHistory.org|بڵاوکەرەوە=The Independence Hall Association}}&lt;/ref&gt; پێنج کاندید بۆ سەرۆکایەتی ئەمریکا ھەبوون: جۆن کوینسی ئادەمز، جۆن سی کالھۆن، ویلیام ئێچ کراوفۆرد، ھێنری کلەی و ئەندرۆ جاکسۆن.&lt;ref name=&quot;jqadamsMILLER&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=John Quincy Adams: Campaigns and Elections {{!}} Miller Center|ناونیشان=https://millercenter.org/president/jqadams/campaigns-and-elections|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220323195733/https://millercenter.org/president/jqadams/campaigns-and-elections|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=millercenter.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jqadamsMILLER&quot;/&gt; لە مانگی شوباتی ساڵی ١٨٢٥دا ئادەمز بە یەک دەنگ سەرکەوتنی بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;jqadamsMILLER&quot;/&gt; ئادەمز کوڕی دووەم سەرۆکی ئەمریکا بوو کە ناوی جۆن ئادەمز بوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|United States presidential election, 1824}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>nkrxecypg157qz4fdfz66lklj54ou3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨٦٠)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266879</id>
    <revision>
      <id>1706346</id>
      <parentid>1563316</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2531" sha1="9oxnxx8v2nysubfjeuwwdxtdiia502q" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٦٠''' لە سێشەممە ٦ی تشرینی دووەمی ١٨٦٠ بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنی [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆک]] [[ئەبراھام لینکن|ئەبراھام لینکۆڵن]] وەک ھۆکارێک بوو بۆ سەرھەڵدانی [[شەڕی نێوخۆییی ئەمریکا|شەڕی ناوخۆی ئەمریکا]]. ئەمریکا لە ماوەی ساڵانی ١٨٥٠دا لەسەر پرسیارەکانی دەوروبەری فراوانبوونی کۆیلایەتی و مافی خاوەن کۆیلەکان دابەش بووبوو. ئەم پرسانە لە ساڵی ١٨٦٠دا [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکراتیان]] کردە سێ لایەن.&lt;ref name=&quot;TERRA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Election of 1860 and Secession|ناونیشان=http://www.civilwarinart.org/exhibits/show/causes/introduction/the-election-of-1860-and-seces|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Terra Foundation for American Art|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150423061606/http://www.civilwarinart.org/exhibits/show/causes/introduction/the-election-of-1860-and-seces|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەر گرووپێک ھەستیان دەکرد بە باشترین شێوە دەتوانن شکست بە [//simple.wiktionary.org/wiki/candidate کاندیدی] پارتی کۆمارییەکان بھێنن.&lt;ref name=&quot;TERRA&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|مێژوو}}
{{پۆلی کۆمنز|United States presidential election, 1860}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{مێژوو-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەبراھام لینکۆڵن]]
[[پۆل:بنچینەکانی شەڕی نێوخۆیی ئەمریکا]]
[[پۆل:قەیرانی جیابوونەوە لە ١٨٦٠-١٨٦١]]</text>
      <sha1>9oxnxx8v2nysubfjeuwwdxtdiia502q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨٥٢)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266959</id>
    <revision>
      <id>1706344</id>
      <parentid>1692478</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:40:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1738" sha1="fn0nrrjwdjsu94vgjku54g2diihe1ut" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٥٢''' ١٧ھەمین [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا]] بوو. لە سێشەممە ٢ی تشرینی دووەمی ١٨٥٢ بەڕێوەچوو. ئەمریکا چوار ساڵ جارێک ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەنجام دەدات. [[فرانکلین پیرس]] بە سەرۆک ھەڵبژێردرا.&lt;ref name=&quot;wh&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Franklin Pierce|ناونیشان=https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/franklinpierce|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=USA.gov|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170121014354/https://www.whitehouse.gov/1600/presidents/franklinpierce|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|United States presidential election, 1852}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٨٥٠]]
[[پۆل:١٨٥٢]]</text>
      <sha1>fn0nrrjwdjsu94vgjku54g2diihe1ut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨٤٤)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266968</id>
    <revision>
      <id>1706343</id>
      <parentid>1540610</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1376" sha1="2ejkrdb3wlh4yo77k7kwhyrtdodv3zu" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
ئەمریکا لە '''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ساڵی ١٨٤٤''' دا [[جەیمز پۆڵک|جەیمس پۆلکی]] ھەڵبژارد لەبری [[ماڕتن ڤان بیورین|مارتن ڤان بورن]]. خەڵک پێیان وابوو ڤان بورن باوەڕی بە دیکتاتۆرییەتی و دادپەروەرانە نییە، بە تایبەت لەگەڵ [[مەکسیک]].&lt;ref&gt;http://filsonhistorical.org/vcc/subject/?n=Van+Buren%2C+Martin%2C+1782-1862&lt;/ref&gt; ھەروەھا خەڵک لە لای پۆلک بوون، چونکە ھەستێکی باشی سەرکردایەتی ھەبوو، لەگەڵ ھەمووان دادپەروەرانە بوو، ھەوڵی دەدا مەکسیک پشتگوێ بخات. 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|United States presidential election, 1844}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:١٨٤٤]]</text>
      <sha1>2ejkrdb3wlh4yo77k7kwhyrtdodv3zu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٧٨٨-١٧٨٩)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266972</id>
    <revision>
      <id>1706333</id>
      <parentid>1540596</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2066" sha1="758hcl7wevpld4p8vh5ijcqc5hdrgy9" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}

'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵانی ١٧٨٨–١٧٨٩''' یەکەم [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی]] ئەمریکا بوو. لە ڕۆژی دووشەممە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٧٨٨ تا شەممە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٧٨٩ ڕوویدا، بەپێی [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەستووری]] نوێ کە ھەمان ساڵ بە فەرمی کرا. [[جۆرج واشینگتن|جۆرج واشنتۆن]] بەبێ ھیچ ئۆپۆزسیۆنێک ھەڵبژێردرا. ئەمە یەکەمجار دەبێت لە دوو جار کە ھەڵبژێردرا، چونکە دوو خولی [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکایەتی]] دەکات. [[جۆن ئادەمز]] بووە [[جێگری سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|جێگری یەکەمی سەرۆککۆمار]]. ئەمە تاکە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا بوو کە زیاتر لە ساڵێکی ڕۆژمێری خایاند. ھەروەھا یەکەم ھەڵبژاردنی نیشتمانی سەرۆکایەتی ئەمریکا بوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|United States presidential election, 1789}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:جۆن ئادامز]]
[[پۆل:جۆرج واشینگتن]]</text>
      <sha1>758hcl7wevpld4p8vh5ijcqc5hdrgy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨٣٦)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266973</id>
    <revision>
      <id>1706342</id>
      <parentid>1540608</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1730" sha1="kc3q19frrzwc3oatm1be853tf7t4qg0" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٣٦دا،''' ١٣ھەمین [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھەڵبژاردنی چوار ساڵەی سەرۆکایەتی ئەمریکا]] بوو، کە لە پێنجشەممە ٣ی تشرینی دووەم تا چوارشەممە ٧ی کانوونی دووەمی ١٨٣٦ بەڕێوەچوو. لە سێیەم سەرکەوتنی لەسەریەک لە ھەڵبژاردنەکاندا بۆ [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]] [[ماڕتن ڤان بیورین|مارتن ڤان بورن]] [[جێگری سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|جێگری سەرۆکی]] لەپۆستدابووی ئەمریکا توانی لە چوار کاندید کە لەلایەن پارتی ویگی تازەپێگەیشتوەوە دەستنیشانکرابوون، بباتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|United States presidential election, 1836}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>kc3q19frrzwc3oatm1be853tf7t4qg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨٠٠)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266976</id>
    <revision>
      <id>1706335</id>
      <parentid>1540599</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1068" sha1="rb0xskanesa3prhgjzgp3rtdwczswib" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٠٠''' چوارەمین [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی]] چوار ساڵە بوو. لە ٣١ی تشرینی یەکەم تا ٣ی کانوونی دووەمی ١٨٠٠ بەڕێوەچوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|United States presidential election, 1800}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:جۆن ئادامز]]
[[پۆل:تۆماس جێفەرسۆن]]</text>
      <sha1>rb0xskanesa3prhgjzgp3rtdwczswib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨٥٦)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266978</id>
    <revision>
      <id>1706345</id>
      <parentid>1540613</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1045" sha1="7go10si4z9s3v82kxli2oacu29zwq7g" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٥٦دا''' ١٨ەمین [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھەڵبژاردنی چوار ساڵەی سەرۆکایەتی]] بوو، کە لە سێشەممە ٤ی تشرینی دووەمی ١٨٥٦ بەڕێوەچوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|United States presidential election, 1856}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>7go10si4z9s3v82kxli2oacu29zwq7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨٣٢)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266980</id>
    <revision>
      <id>1706341</id>
      <parentid>1540607</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1466" sha1="7wmqt5gbpuxvcqe6wn6xpwcw815dumt" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٣٢''' ١٢ھەمین [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھەڵبژاردنی چوار ساڵەی سەرۆکایەتی]] بوو، کە لە ھەینی ٢ی تشرینی دووەم تا چوارشەممە ٥ی کانوونی دووەمی ١٨٣٢ بەڕێوەچوو. [[ئەندرێو جاکسۆن|ئەندرۆ جاکسۆن]] [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی]] لەپۆستدابووی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکراتەکان]] لە ھێنری کلەی کاندیدی پارتی کۆماری نیشتمانی بردەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|United States presidential election, 1832}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>7wmqt5gbpuxvcqe6wn6xpwcw815dumt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨١٦)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266984</id>
    <revision>
      <id>1706338</id>
      <parentid>1540603</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1066" sha1="s26jxe1tviuzc4nyv1313x6oetr9o6b" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا لە ساڵی ١٨١٦''' ھەشتەمین [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی]] چوار ساڵە بوو. لە یەکەمی تشرینی دووەم تا ٤ی کانوونی دووەمی ١٨١٦ بەڕێوەچوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|United States presidential election, 1816}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>s26jxe1tviuzc4nyv1313x6oetr9o6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨٢٠)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267036</id>
    <revision>
      <id>1706339</id>
      <parentid>1540604</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:39:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1542" sha1="05hqzgini60j0czh79gfd9wxsogdomr" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٢٠''' نۆیەمین [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی]] چوار ساڵە بوو. لە ڕۆژی چوارشەممە ١ی تشرینی دووەم تا چوارشەممە ٦ی کانوونی دووەمی ١٨٢٠ بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکە لە لووتکەی سەردەمی ھەستی خۆشدا بەڕێوەچوو، [[جەیمز مۆنرۆی|جەیمس مۆنرۆی]] [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی]] لەپۆستدابووی دیموکرات-کۆماری بەبێ نەیارێکی سەرەکی دووبارە ھەڵبژاردنەوەی بەدەستھێنا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|United States presidential election, 1820}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>05hqzgini60j0czh79gfd9wxsogdomr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨١٢)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267037</id>
    <revision>
      <id>1706337</id>
      <parentid>1540602</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1866" sha1="2v5ev60a215i0y17jd63hct2372peyr" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا لە ساڵی ١٨١٢''' حەوتەمین [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی]] چوار ساڵە بوو. لە ڕۆژی ھەینی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٨١٢ تا چوارشەممە ٢ی کانوونی دووەمی ١٨١٢ بەڕێوەچوو. لە سێبەری [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا ڕوویدا، [[جەیمز مەدیسۆن|جەیمس مادیسۆن]] [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی]] لەپۆستدابووی دیموکرات-کۆمارییەکان، شکستی بە دیویت کلینتۆن، لیوای حاکمی نیویۆرک و سەرۆکی شارەوانی شاری نیویۆرک ھێنا.&lt;ref name=&quot;sabato1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sabato|یەکەم=Larry|سەردێڕ=Encyclopedia of American Political Parties and Elections|دوایین٢=Ernst|یەکەم٢=Howard|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing|پەڕەکان=٣٠٣–٣٠٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|United States presidential election, 1812}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:جەیمز مەدیسۆن]]</text>
      <sha1>2v5ev60a215i0y17jd63hct2372peyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٨٠٤)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267038</id>
    <revision>
      <id>1706336</id>
      <parentid>1540600</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1427" sha1="kf15mkjly67tu7ufa7dds7lhevdzv05" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٠٤''' پێنجەمین [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھەڵبژاردنی چوار ساڵەی سەرۆکایەتی]] بوو، کە لە ھەینی ٢ی تشرینی دووەم تا چوارشەممە ٥ی کانوونی دووەمی ١٨٠٤ بەڕێوەچوو. [[تۆماس جێفەرسۆن|تۆماس جێفرسۆن]] [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی]] لەپۆستدابووی دیموکرات و کۆمارییەکان توانی لە چارڵز کۆتسوۆرس پینکنی فیدراڵیست لە ویلایەتی کارۆلینای باشوور بباتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}}
{{ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|United States presidential election, 1804}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:تۆماس جێفەرسۆن]]</text>
      <sha1>kf15mkjly67tu7ufa7dds7lhevdzv05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵی ئاسمانیی مالیزیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267824</id>
    <revision>
      <id>1705839</id>
      <parentid>1540081</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، مالیزیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6586" sha1="cocifvxhvg6igbnfbxe84so3twbybeb" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Malaysia Airlines Logo.svg.png|وێنۆک|لۆگۆی ھێڵی ئاسمانیی مالیزیا]]
'''ھێڵی ئاسمانی مالیزیا''' ({{بە ئینگلیزی |Malaysia Airlines}}) ھێڵی ئاسمانی نیشتمانی مالیزیایە. ئۆفیسی سەرەکییەکەی لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کوالالامپورە. ئەم ھێڵی ئاسمانییە گەشت دەکات بۆ زۆر شوێنی [[ئەورووپا]] و [[ئۆقیانووسیا]] و [[ئاسیا]]. فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کوالالامپور وەک ناوەندی سەرەکی خۆی بەکاردەھێنێت و ناوەندێکی دیکەی لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کۆتا کینابالو ھەیە. پێشتر ئەو ھێڵی ئاسمانییە ناوی سیستەمی ھێڵی ئاسمانی مالیزیا بوو.

ھێڵی ئاسمانی مالیزیا بەشێکە لە گرووپی فڕۆکەوانی مالیزیا. ھەروەھا ئەم گرووپە خاوەنی دوو ھێڵی ئاسمانی ترە کە بریتین لە فایەرفلای و ئێم ئەی سووینگز. ھەروەھا ھێڵی ئاسمانی بەشی بارھەڵگری ھەیە بە ناوی ئێم ئەی سکارگۆ.

مێژووی ھێڵی ئاسمانی مالیزیا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٩٣٠ کاتێک بە ناوی ھێڵی ئاسمانی مالایانی لیمیتەد لە [[سینگاپوور]] دەستی پێکرد. یەکەم گەشتی بازرگانی لە ساڵی ١٩٤٧ بوو، لە ساڵی ١٩٦٣ دوای ئەوەی مالیزیا سەربەخۆ بوو، ناوی گۆڕدرا بۆ ھێڵی ئاسمانی مالیزیا. لە ساڵی ١٩٦٦ کاتێک سەنگافورە لە مالیزیا جیا بووەوە، ھێڵی ئاسمانی بوو بە ھێڵی ئاسمانی مالیزیا-سینگاپوورە (MSA). لە ساڵی ١٩٧٢ کۆمپانیای ئێم ئێس ئەی دابەش بوو بۆ دوو ھێڵی ئاسمانی: سیستەمی ھێڵی ئاسمانی مالیزیا (ئێستا پێی دەوترێت ھێڵی ئاسمانی مالیزیا) و ھێڵی ئاسمانی سەنگافورە.&lt;ref name=&quot;MAS-Our Story&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Our Story |ناونیشان=http://www.malaysiaairlines.com/content/mas/us/en/corporate-info/our_story/about-us.html |بڵاوکەرەوە=Malaysian Airlines |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140717121024/http://www.malaysiaairlines.com/content/mas/us/en/corporate-info/our_story/about-us.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە [[دەیەی ٢٠٠٠]] و سەرەتای ٢٠١٠ ھێڵی ئاسمانی مالیزیا چەندین خەڵاتی بەدەستھێنا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Corporate Info |ناونیشان=https://www.malaysiaairlines.com/my/en/corporate-info/awards/2013.html |بڵاوکەرەوە=Malaysian Airlines |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170318173327/https://www.malaysiaairlines.com/my/en/corporate-info/awards/2013.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام بەھۆی کێبڕکێی ھێڵە ئاسمانییە کەم نرخەکانەوە کێشەی پاشەکەوتکردنی پارەی ھەبوو.&lt;ref name=&quot;USA Today-MAS troubles&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Jansen |یەکەم١=Bart |سەردێڕ=Hard for Malaysia Airlines to survive after two disasters |ئیش=USA Today |ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/travel/news/2014/07/17/malaysia-airlines-corporate-background/12781631/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٣ دوای لەدەستدانی پارەیەکی زۆر، ھێڵی ئاسمانی دەستی بە پلانێک کرد بۆ گۆڕینی شتەکان بە بڕینی ئەو ڕێگایانەی کە پارەیان بەدەست نەدەھێنا، وەک ئەوانەی بۆ [[لۆس ئانجلەس]] و بوینس ئایرێس و [[باشووری ئەفریقا]].&lt;ref name=&quot;ATW MAS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Thomas |یەکەم١=Geoffrey |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Malaysia Airlines unveils plan to regain profitability |ناونیشان=http://atwonline.com/news/malaysia-airlines-unveils-plan-regain-profitability |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120111150354/http://atwonline.com/airline-finance-data/news/malaysia-airlines-unveils-plan-regain-profitability-1209 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھێڵی ئاسمانی دەستی بە ڕێکخستنەوەی کارەکانی کرد و چاوی لە فرۆشتنی پارچەی وەک ئەندازیاری و ڕاھێنانی فڕۆکەوان بوو. لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٥ ھێڵی ئاسمانی مایەپووچ بوو و لەلایەن حکوومەتی مالیزیاوە دەستی بەسەردا گیرا. ھێڵی ئاسمانییەکە بەردەوام بوو لە کارکردن بەڵام بچووکتر بووەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malaysia Airlines to be nationalized in new form of 'investment' |ناونیشان=https://asia.nikkei.com/Business/Malaysia-Airlines-to-be-nationalized-in-new-form-of-investment |وێبگە=Nikkei Asia |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malaysia Airlines lays off 6,000 employees |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/economy/2015/6/1/malaysia-airlines-lays-off-6000-employees |وێبگە=www.aljazeera.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|مالیزیا|فڕین|کۆمپانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Malaysia Airlines}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{مالیزیا-کۆلکە}}</text>
      <sha1>cocifvxhvg6igbnfbxe84so3twbybeb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706032</id>
      <parentid>1705839</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6523" sha1="gawp20vamzfnswkypklefbqs0h6ltxo" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Malaysia Airlines Logo.svg.png|وێنۆک|لۆگۆی ھێڵی ئاسمانیی مالیزیا]]
'''ھێڵی ئاسمانی مالیزیا''' ({{بە ئینگلیزی |Malaysia Airlines}}) ھێڵی ئاسمانی نیشتمانی مالیزیایە. ئۆفیسی سەرەکییەکەی لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کوالالامپورە. ئەم ھێڵی ئاسمانییە گەشت دەکات بۆ زۆر شوێنی [[ئەورووپا]] و [[ئۆقیانووسیا]] و [[ئاسیا]]. فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کوالالامپور وەک ناوەندی سەرەکی خۆی بەکاردەھێنێت و ناوەندێکی دیکەی لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کۆتا کینابالو ھەیە. پێشتر ئەو ھێڵی ئاسمانییە ناوی سیستەمی ھێڵی ئاسمانی مالیزیا بوو.

ھێڵی ئاسمانی مالیزیا بەشێکە لە گرووپی فڕۆکەوانی مالیزیا. ھەروەھا ئەم گرووپە خاوەنی دوو ھێڵی ئاسمانی ترە کە بریتین لە فایەرفلای و ئێم ئەی سووینگز. ھەروەھا ھێڵی ئاسمانی بەشی بارھەڵگری ھەیە بە ناوی ئێم ئەی سکارگۆ.

مێژووی ھێڵی ئاسمانی مالیزیا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٩٣٠ کاتێک بە ناوی ھێڵی ئاسمانی مالایانی لیمیتەد لە [[سینگاپوور]] دەستی پێکرد. یەکەم گەشتی بازرگانی لە ساڵی ١٩٤٧ بوو، لە ساڵی ١٩٦٣ دوای ئەوەی مالیزیا سەربەخۆ بوو، ناوی گۆڕدرا بۆ ھێڵی ئاسمانی مالیزیا. لە ساڵی ١٩٦٦ کاتێک سەنگافورە لە مالیزیا جیا بووەوە، ھێڵی ئاسمانی بوو بە ھێڵی ئاسمانی مالیزیا-سینگاپوورە (MSA). لە ساڵی ١٩٧٢ کۆمپانیای ئێم ئێس ئەی دابەش بوو بۆ دوو ھێڵی ئاسمانی: سیستەمی ھێڵی ئاسمانی مالیزیا (ئێستا پێی دەوترێت ھێڵی ئاسمانی مالیزیا) و ھێڵی ئاسمانی سەنگافورە.&lt;ref name=&quot;MAS-Our Story&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Our Story |ناونیشان=http://www.malaysiaairlines.com/content/mas/us/en/corporate-info/our_story/about-us.html |بڵاوکەرەوە=Malaysian Airlines |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140717121024/http://www.malaysiaairlines.com/content/mas/us/en/corporate-info/our_story/about-us.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە [[دەیەی ٢٠٠٠]] و سەرەتای ٢٠١٠ ھێڵی ئاسمانی مالیزیا چەندین خەڵاتی بەدەستھێنا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Corporate Info |ناونیشان=https://www.malaysiaairlines.com/my/en/corporate-info/awards/2013.html |بڵاوکەرەوە=Malaysian Airlines |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170318173327/https://www.malaysiaairlines.com/my/en/corporate-info/awards/2013.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام بەھۆی کێبڕکێی ھێڵە ئاسمانییە کەم نرخەکانەوە کێشەی پاشەکەوتکردنی پارەی ھەبوو.&lt;ref name=&quot;USA Today-MAS troubles&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Jansen |یەکەم١=Bart |سەردێڕ=Hard for Malaysia Airlines to survive after two disasters |ئیش=USA Today |ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/travel/news/2014/07/17/malaysia-airlines-corporate-background/12781631/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٣ دوای لەدەستدانی پارەیەکی زۆر، ھێڵی ئاسمانی دەستی بە پلانێک کرد بۆ گۆڕینی شتەکان بە بڕینی ئەو ڕێگایانەی کە پارەیان بەدەست نەدەھێنا، وەک ئەوانەی بۆ [[لۆس ئانجلەس]] و بوینس ئایرێس و [[باشووری ئەفریقا]].&lt;ref name=&quot;ATW MAS&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Thomas |یەکەم١=Geoffrey |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Malaysia Airlines unveils plan to regain profitability |ناونیشان=http://atwonline.com/news/malaysia-airlines-unveils-plan-regain-profitability |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120111150354/http://atwonline.com/airline-finance-data/news/malaysia-airlines-unveils-plan-regain-profitability-1209 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھێڵی ئاسمانی دەستی بە ڕێکخستنەوەی کارەکانی کرد و چاوی لە فرۆشتنی پارچەی وەک ئەندازیاری و ڕاھێنانی فڕۆکەوان بوو. لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٥ ھێڵی ئاسمانی مایەپووچ بوو و لەلایەن حکوومەتی مالیزیاوە دەستی بەسەردا گیرا. ھێڵی ئاسمانییەکە بەردەوام بوو لە کارکردن بەڵام بچووکتر بووەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malaysia Airlines to be nationalized in new form of 'investment' |ناونیشان=https://asia.nikkei.com/Business/Malaysia-Airlines-to-be-nationalized-in-new-form-of-investment |وێبگە=Nikkei Asia |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malaysia Airlines lays off 6,000 employees |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/economy/2015/6/1/malaysia-airlines-lays-off-6000-employees |وێبگە=www.aljazeera.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|مالیزیا|فڕین|کۆمپانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Malaysia Airlines}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{مالیزیا-کۆلکە}}</text>
      <sha1>gawp20vamzfnswkypklefbqs0h6ltxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گاڵیکەش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>269857</id>
    <revision>
      <id>1706231</id>
      <parentid>1537331</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6775" sha1="as6pedzwd5reueqk2kpv1fsnz6xu3o7" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			 				= گاڵیکەش
| ناوی_فەرمی					= 
| ناوی_خۆماڵی					= {{lang|fa|گالیکش}}
| زمانی_ناوی_خۆماڵی				= 
| ناوەکانی_تر					= 
| جۆری_نیشتنگە					= [[پێڕستی شارەکانی ئێران|شار]]
&lt;!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------&gt;
| وێنە			 				= گالیکش از کاج ها.jpg
| قەبارەی_وێنە					= 300px
| شرۆڤەی_وێنە					= دیمەنی شاری گاڵیکەش
| وێنەی_ئاڵا		 				= 
| قەبارەی_ئاڵا					= 
| وێنەی_مۆر		 				= 
| قەبارەی_مۆر					= 
| وێنەی_نیشان					= 
| قەبارەی_نیشان					= 
| ناسناو		 				= 
| دروشم			 				= 
&lt;!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---&gt;
| وێنەی_نەخشە		 			= {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}}
| قەبارەی_نەخشە		 			= 70px
| شرۆڤەی_نەخشە	 				= '''شاری گاڵیکەش'''
| دەرزیی_نەخشە	 				= Iran#Asia 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە 			= 270px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە 			= جێگەی گاڵیکەش لە [[ئێران]]دا##جێگەی گاڵیکەش لە [[ئاسیا]]دا
| پۆتانەکان 					= {{coord|37|16|19|N|55|25|57|E|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!--------------- شوێن --------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو				= [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو 				= {{ئاڵا|ئێران}}
| جۆری_دابەشکراو١				= [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١				= [[پارێزگای گوڵستان|گوڵستان]]
| جۆری_دابەشکراو٢				= [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٢				= [[شارستانی گاڵیکەش|گاڵیکەش]]
| جۆری_دابەشکراو٣				= 
| ناوی_دابەشکراو٣				= 
| جۆری_دابەشکراو٤				= 
| ناوی_دابەشکراو٤ 				= 
&lt;!---------- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران				= دامەزران
| ڕێکەوتی_دامەزران				= 
| سەردێڕی_دامەزران١ 			= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١ 			= 
| سەردێڕی_لەناوچوون				= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون				= 
| دامەزرێنەر					= 
| ھۆکاری_ناونران				= 
&lt;!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات 			= 
| جۆری_دەسەڵات		 			= [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]]
| حیزبی_سەرۆک 		 			= 
| سەرناوی_سەرۆک		 			= 
| ناوی_سەرۆک		 			= 
&lt;!----------- ڕووبەر ---------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢			= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢			= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ 			= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا 			= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ 			= 
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ 			= 
&lt;!-------------- بەرزایی -----------&gt;
| بەرزایی_بە_م		 			= ٢١٠
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م 		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م			= 
&lt;!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان	 			= {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}
| دانیشتووان_لە	 				= {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ 		= 
| مەزندەی_دانیشتووان 			= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە 		= 
| دانیشتووانی_شاری	 			= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ 	= 
| دانیشتووانی_لادێیی 			= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = 
| سەرناوی_دانیشتووان		 	= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		 	= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١ 			= 
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ 		= 
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ 	= 
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ 		= 
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ 	= 
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ 		= 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ 	= 
&lt;!----------- کاتناوچە -------------&gt;
| کاتناوچە١ 					= [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی فەرمیی ئێران|کاتی ئێران]])
| جیاوازی١_لە_utc	 			= 
| کاتناوچە١_DST 				=
| جیاوازی١_لە_DST	 			= 
&lt;!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	 			= 
| کۆدی_پۆستە		 			= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢ 				= 
| کۆدی_پۆستە٢ 					= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە 				= 
| کۆدی_ناوچە 					= 
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------&gt;
| وێبگە		 					= 
| پەراوێزەکان		 			= 
}}

'''گاڵیکەش''' ({{بە فارسی|گالیکش}}) شارێکە لە [[پارێزگای گوڵستان]]، [[ئێران]].{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}|{{ئەگەر||{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| بەپێی ئاماری {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}،}} ژمارەی دانیشتووانی {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} کەسە{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|references|P1540}}| {{#invoke:wd|property|references|P1540}} نێر و {{#invoke:wd|property|references|P1539}} مێن}}.{{#invoke:wd|references|P1082|10026773}}}}{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}} و چڕیی دانیشتووانی {{چڕیی دانیشتووان لە ویکیدراوە ٢}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.|{{ئەگەر|| {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}یە.}}}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی شارەکانی ئێران]]
* [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای گوڵستان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پارێزگای گوڵستان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئێران}}
{{ئێران-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Galikash}}

[[پۆل:شارەکانی پارێزگای گوڵستان]]</text>
      <sha1>as6pedzwd5reueqk2kpv1fsnz6xu3o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەستی دژەکەتەلۆنی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270775</id>
    <revision>
      <id>1706089</id>
      <parentid>1540224</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2481" sha1="8yht4stncobmi50s83343v1icehi88o" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
[[پەڕگە:262212888_805b4a1711_o.jpg|وێنۆک| تابلۆیەکی زمانی کەتەلۆنی لە شاری ڤالێنسیا کە داوای بایکۆتکردنی بەرھەمە کەتەلۆنییەکان دەکات]]
'''ھەستی دژەکەتەلۆنی''' ({{بە کەتەلۆنی|anticatalanisme}}) دەستەواژەیەکی کۆیە، دەدرێت بە کۆمەڵە جیاوازەکان لە [[ئیسپانیا]]، [[فەڕەنسا]] و [[ئیتاڵیا]] کە دەربڕینی بێڕێزی، جیاکاری، یان ڕق لە [[کەتەلۆنیا]]، یان [[کەتەلۆنییەکان]]، چاندی کەتەلۆنی، [[ناسیۆنالیزمی کەتەلۆنی]]، [[زمانی کەتەلۆنی]] یان [[مێژووی کەتەلۆنیا|مێژووەکەی]] لەخۆ دەگرێت. ھەروەھا دەتوانرێت بە '''دژە کەتەلۆنیزم''' یان '''کەتەلۆنۆفۆبیا''' ناو بھێنرێت.&lt;ref&gt;[http://dlc.iec.cat/results.asp?txtEntrada=Catalanofòbia&amp;operEntrada=0 «Catalanofòbia&quot;], Diec2, Barcelona, Edicions 62, 2007, pàgina 334, {{ISBN|978-84-412-1454-5}} o {{ISBN|978-84-297-5977-8}}&lt;/ref&gt;

== ناوەڕۆک ==
لە چوارچێوەی مێژووییدا، دژە کەتەلۆنیزم خۆی وەک ھەڵوێستێکی دوژمنکارانە بەرامبەر بە [[زمانی کەتەلۆنی]]، [[کەتەلۆنییەکان|خەڵک]]، نەریت یان ھەر شتێک کە پەیوەستە بە کەتەلۆنیا، دەردەبڕێت. لە چوارچێوەیەکی سیاسیدا ڕەنگە وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر بە دەستێوەردانی ھەستپێکراوی ناسیۆنالیزمی سیاسی کەتەلۆنی لە ناوچەکە دەرببڕدرێت. ھەروەھا چەندین بزووتنەوەی سیاسی کە بە ڕێکخستنی بایکۆتی بەرھەمەکانی کەتەلۆنیا ناسراون، چالاکانە لەگەڵ دژە کەتەلۆنیزمدا ھاودەنگن.

== سەرچاوەکان ==
{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت}}
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Catalanophobia}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕەگەزپەرستی]]
[[پۆل:کەتەلۆنیا]]</text>
      <sha1>8yht4stncobmi50s83343v1icehi88o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەموو ھەڵەکان نێژراون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270786</id>
    <revision>
      <id>1706133</id>
      <parentid>1542487</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1310" sha1="1txd0m9ag0z1pvn98snzsy5my6q2d51" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەموو ھەڵەکان نێژراون''' ({{بە ئینگلیزی|All Mistakes Buried}}) فیلمێکی [[فیلمی درامایی|درامایی]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٥. تێچووی فیلمەکە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نەزانراوە. لە ڕێکەوتی (٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٨٤ خولەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:فیلمە درامییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە دراما تاوانە ئینگلیزی-زمانەکان]]</text>
      <sha1>1txd0m9ag0z1pvn98snzsy5my6q2d51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنگوینی ئەمریکی (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270801</id>
    <revision>
      <id>1706203</id>
      <parentid>1540321</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2185" sha1="9vr4n5dstmxb6l7ixep13c7pii7hs5u" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەنگوینی ئەمریکی''' ({{بە ئینگلیزی|American Honey}}) فیلمێکی [[فیلمی درامایی|درامایی]]ی بەریتانی-ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٦. تێچووی فیلمەکە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نەزانراوە. لە ڕێکەوتی (٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٦٣ خولەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== کورتەی چیرۆک ==
ستار، کچێکی ١٨ ساڵە، دوای بەجێھێشتنی ژیانێکی ناخۆش لە ماڵەوە، دەچێتە پاڵ گرووپێکی گەنجی فرۆشیاری گۆڤار کە بە وڵاتدا دەگەڕێن. ئەو سەرقاڵی ژیانێکی نوێ دەبێت کە تێکەڵەیەکە لە ئازادی، خۆشەویستی، مەترسی و کێشە. فیلمەکە وێنەیەکی ڕاستەقینە لە ژیانی گەنجانی ئەمریکا و خەونەکانیان پیشان دەدات.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|American Honey (film)}}
{{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا|شانشینی یەکگرتوو|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە درامییەکانی ساڵی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]]
[[پۆل:فیلمەکانی ئەی ٢٤]]
[[پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی بەریتانیا]]</text>
      <sha1>9vr4n5dstmxb6l7ixep13c7pii7hs5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڵەوانی ئەمریکی (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270802</id>
    <revision>
      <id>1705891</id>
      <parentid>1526475</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2149" sha1="3jj6qe37sot7hopk0ac7uxiv2zgncso" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''پاڵەوانی ئەمریکی''' ({{بە ئینگلیزی|American Hero}}) فیلمێکی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدی]] و [[فیلمی سوپەرھێرۆ|سوپەرھێرۆ]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٥. تێچووی فیلمەکە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نەزانراوە. لە ڕێکەوتی (١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٨٦ خولەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== کورتەی چیرۆک ==
مێلڤین، پیاوێکی ئەلکھولی و بێ بەرپرسیارە کە خاوەنی ھێزێکی سەرووسروشتییە. ئەو دەتوانێت بە بیرکردنەوە شتەکان بجووڵێنێت. ھاوڕێکەی، لۆید، ھەوڵ دەدات قەناعەتی پێبکات کە ھێزەکەی بۆ یارمەتیدانی خەڵک بەکاربھێنێت. کاتێک کوڕەکەی مێلڤین ھەڕەشەی لێدەکرێت کە لێی بسەنرێتەوە، ئەو ناچار دەبێت بڕیار بدات کە ئایا دەبێتە پاڵەوان یان نا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ھۆشیارە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی بەریتانیا]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن لۆرن بالفەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمە سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>3jj6qe37sot7hopk0ac7uxiv2zgncso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسارەی گەنجینە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270825</id>
    <revision>
      <id>1706079</id>
      <parentid>1540216</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2343" sha1="h03wed4hjj8rsz3ufpuewpn5efj1u6w" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەسارەی گەنجینە''' ({{بە ئینگلیزی|Treasure Planet}}) فیلمێکی [[فیلمی ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشن]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٢. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ١٤٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ١٠٩ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٥ خولەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== کورتەی چیرۆک ==
جیم ھاوکینز، لاوێکی سەرکێش، بەشداری گەشتێکی فەزایی دەبێت بۆ دۆزینەوەی گەنجینەیەکی ئەفسانەیی لە ھەسارەیەکی دوور.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ڕۆبۆتەکان]]
[[پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە کونەڕەشەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی جۆن مەسکەر]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ڕۆن کلێمێنتس]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن ھاواردەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی جۆن مەسکەر]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی ڕۆن کلێمێنتس]]
[[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز]]</text>
      <sha1>h03wed4hjj8rsz3ufpuewpn5efj1u6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706303</id>
      <parentid>1706079</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2439" sha1="8snbb2tbg43u9y0jof1arfpdaocpmjf" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەسارەی گەنجینە''' ({{بە ئینگلیزی|Treasure Planet}}) فیلمێکی [[فیلمی ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشن]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٢. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ١٤٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ١٠٩ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٥ خولەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== کورتەی چیرۆک ==
جیم ھاوکینز، لاوێکی سەرکێش، بەشداری گەشتێکی فەزایی دەبێت بۆ دۆزینەوەی گەنجینەیەکی ئەفسانەیی لە ھەسارەیەکی دوور.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ڕۆبۆتەکان]]
[[پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە کونەڕەشەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی جۆن مەسکەر]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ڕۆن کلێمێنتس]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن ھاواردەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی جۆن مەسکەر]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی ڕۆن کلێمێنتس]]
[[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز]]
[[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]]</text>
      <sha1>8snbb2tbg43u9y0jof1arfpdaocpmjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەشت شەوی شێتانە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270828</id>
    <revision>
      <id>1706094</id>
      <parentid>1540231</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2099" sha1="1d3546peub9ub0pu2eid12n1y1adw4z" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەشت شەوی شێتانە''' ({{بە ئینگلیزی|Eight Crazy Nights}}) فیلمێکی [[فیلمی ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشن]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٢. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ٣٤ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ٢٣٫٨ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٧٦ خولەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== کورتەی چیرۆک ==
دەیڤی ستۆن، پیاوێکی گەورە بەڵام نابەرپرس، دەبێت خۆی چاک بکات یان بچێتە بەندیخانە. لە ماوەی جەژنی حانوکادا، ئەو فێری وانەی ژیان دەبێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{مۆسیقا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی ئادەم ساندلەر بەرھەمی دەھێنێت]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠٠١ بەرھەمھێنراون]]
[[پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت]]</text>
      <sha1>1d3546peub9ub0pu2eid12n1y1adw4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرەمی گەورە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>271036</id>
    <revision>
      <id>1705985</id>
      <parentid>1540187</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە، میسر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3161" sha1="pb9becdfbkhl73hg4mw9lf5ky7wc695" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{Databox}}
'''ھەرەمی گەورە''' یان '''ھەرەمی خۆفۆ''' تاکە شوێنەواری حەوت سەرسوڕھێنەری جیھانە کە ماوەتەوە دەکەوێتە ناوچەی [[ھەرەمەکانی جیزە]] لە [[میسر]] کە وەک [[میراتی جیھانیی یوونێسکۆ|میراتی جیھانی یونسکۆ]] تۆمارکراوە. مێژووی دروستکردنی ھەرەمەکە دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی ٢٥٦٠ پێش زایین، ئەو کاتە وەک گۆڕێک بۆ [[فیرعەون]] خۆفۆ لە شانشینی چوارەم دروستکراوە و دروستکردنی بۆ ماوەی ٢٠ ساڵ بەردەوام بووە. دروستکردنی ھەرەمی گەورە گۆڕانکارییەکی گەورەی کولتوورییە لە مێژووی میسری کۆندا و خۆفۆ لە دروستکردنی ھەرەمەکەیدا لە ژێر کاریگەری باوکیدا بوو شا سنێفێرو بوو. دوای مردنی باوکی خۆفۆ بوو بە خوداوەندی حاکم لەسەر زەوی و پێویست بوو بیر لە دروستکردنی گۆڕەکەی بکاتەوە، کە بە یەکەمین پڕۆژەی نیشتمانیی لە [[میسری کۆن]] دادەنرا، کە تێیدا کرێکارانی پیشەیی لە ھەموو میسرەوە بەشدارییان لە دروستکردنی گۆڕەکەیدا کرد. ھەرەمی گەورە بە بەرزی ڕەسەنی خۆی کە ١٤٨ مەتر بووە، وەک بەرزترین بینا ماوەتەوە کە مرۆڤ لەسەر زەوی تەواوی کردبێت لە ماوەی ٣٨٠٠ ساڵدا.

شازادە ھام ئیۆنۆ ئەندازیاری شا خۆفۆ بووە - و پەیکەرێکی بەردی جیڕی ھەیە لە مۆزەخانەی ڕۆمەر-بێلیزیۆس لە [[ھێلدس ھایم|ھێلدس ھایم]] لە [[ئەڵمانیا]] پارێزراوە. کاھین و ئەندازیاران ڕەوانەی شاری ئۆن کران بۆ ئەوەی ناوێک بۆ ھەرەمەکە ھەڵبژێرن و ئەو ناوەش بریتی بوو لە: “ئاخت خۆفۆ”، بە واتای &quot;ئاسۆی خۆفۆ&quot;. نوێنەرایەتی ئەو ئاسۆیە دەکات کە خوداوەند [[ڕەع]] لێیەوە سواری [[کەشتیی خۆفۆ|گالیسکەکانی خۆر]] دەبێت بۆ ئەوەی بەسەریاندا بڕوات و ئەستێرەکان بۆی سەوڵ لێدەدەن و بە سەوڵەکانیان ڕۆحە خراپەکانی جیھانەکەی تر دەکوژێت بۆ ئەوەی خراپەکاری لەناو ببات و لەلایەن گەلەکەیەوە پیرۆز بکرێت.
== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|میسر|مێژوو|نژیاروانی|ھونەرەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Great Pyramid of Giza}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{مێژوو-کۆلکە}}
{{نژیاروانی-کۆلکە}}
{{میسر-کۆلکە}}</text>
      <sha1>pb9becdfbkhl73hg4mw9lf5ky7wc695</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوادارانی ئەنیمێ و مانگا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>271403</id>
    <revision>
      <id>1706209</id>
      <parentid>1540331</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەنیمێ-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="992" sha1="lv43nmh2p1cdjo1z6y812ccexlnwvnr" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{داتابۆکس}}

'''ھەوادارانی ئەنیمێ و مانگا''' ({{بە ئینگلیزی|Anime and manga fandom}}) ئاماژەیە بە کۆمەڵگای ھەوادارانی ئەنیمە و مانگا لە سەرتاسەری جیھاندا. ئەم ھەوادارانە چالاکی جۆراوجۆر ئەنجام دەدەن وەک کۆبوونەوە، کۆسپلەی، و بەشداریکردن لە گفتوگۆ لەسەر ئینتەرنێت سەبارەت بە ئەنیمە و مانگا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Manga}}

{{ئەنیمێ-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:کلتووری گەمژە]]</text>
      <sha1>lv43nmh2p1cdjo1z6y812ccexlnwvnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەستبزوێنی دڵداری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>271471</id>
    <revision>
      <id>1706084</id>
      <parentid>1540220</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3271" sha1="8sfbx9pamr84cjjevgw40oxcekeoqmq" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھەستبزوێنی دڵداری''' یان '''ھەستبزوێنی ڕۆمانسی''' [[چیرۆک]]ێکە کە توخمەکانی ھەردوو چەشنی ڕۆمانسی و ھەستبزوێن تێکەڵ دەکات.. فیلمە ھەستبزوێنەکان دەتوانن لە کۆمیدی و میلۆدراماوە دەست پێبکەن تا سەرگەرمی و دڵداری، ھەموو فیلمە ھەستبزوێنەکان لە بنەڕەتدا چەشنە جیاوازەکان تێکەڵ دەکەن. ئەو جێگەی سەرنجەی کە پێناسەی فیلمە ھەستبزوێنەکان دەکات، خواستی ئەوەی ھەیە کە بە شێوەیەکی کاریگەرتر لەگەڵ ھەندێک چەشندا ڕێک بێت، وەک [[فیلمی تاوانباری|تاوان]]، [[فیلمی خەیاڵی زانستی|زانستی خەیاڵی]] و [[فیلمی ڕۆمانسی|ڕۆمانسی]]، کە ڕێگە بە جێگەی سەرنجی زیاتر دەدات لە چەشنەکانی وەک [[کۆمیدیای سکروبۆڵ]] یان [[فیلمی مۆسیقایی|مۆسیقایی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Historians' themes and genres|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.4324/9781315767796-10|پەڕەکان=١٩–٢٩|periodical=Writing History 7-11|بڵاوکەرەوە=Routledge|doi=10.4324/9781315767796-10|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٥-٧٦٧٧٩-٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Altman|یەکەم=Rick|ناونیشان=https://archive.org/details/filmgenre00altm/page/26|سەردێڕ=A Semantic/Syntactic Approach to Film Genre' in Film Gere Reader|بڵاوکەرەوە=Austin University of Texas Press|ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٠-٨٥١٧٠-٧١٧-٣|پەڕەکان=[https://archive.org/details/filmgenre٠٠altm/page/٢٦ ٢٦–٤٠]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt;

ھەستبزوێنی دڵداری [[چەشن|چەشنەکانی]] [[ڕۆمانس (ئەوین)|ڕۆمانسی]] و [[چەشنی ھەستبزوێن|ھەستبزوێن]] تێکەڵ دەکات، جیای دەکاتەوە لە بزووتنەوە سینەمایییە دامەزراوەکان. چەشنەکە لەسەر دوو ئاست کاردەکات: ١) تەوەرێکی دیاریکراو دامەزراوە و ٢) پەیوەندییە گشتییەکان و نەخشەکان و توخمە پێکھاتەیییەکان لەم تەوەرەدا. ئەم چوارچێوەیە ڕێگە بە جۆرەھا شێوازی بینراو و پێکھاتەی چیرۆک دەدات لەناو چەشنی ھەستبزوێنی دڵداری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ruben|یەکەم=Martin|سەردێڕ=Thrillers: Genres in American Cinema|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٥٢١-٥٨٨٣٩-١|پەڕە=٢٦٠,٢٦١}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنەکان]]
[[پۆل:چەشنەکانی فیلم]]</text>
      <sha1>8sfbx9pamr84cjjevgw40oxcekeoqmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزی جی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>271821</id>
    <revision>
      <id>1706044</id>
      <parentid>1705667</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2453" sha1="o8no3ownl0s9zr85ezoiuohitto63ut" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Load factor and the g-force in turn.svg|وێنۆک|لە فڕینی ڕاست و ئاسۆییدا، هێزی بەرزکردنەوە (L) یەکسانە بە کێش (W). لە خولانەوەیەکی ئاسۆیی و جێگیردا بە گۆشەی لادانی 60°، هێزی بەرزکردنەوە یەکسان دەبێت بە دوو هێندەی کێش (L = 2W). فڕۆکەوان هەست بە 2g دەکات و کێشەکەی دوو هێندە دەبێت. هەرچی گۆشەی لادان زیاتر بێت، هێزەکانی-جی زیاتر دەبن.]]
'''ھێزی-جی''' (ھێزی g) یان '''ھاوتای ھێزی کێشکردن''' ({{بە ئینگلیزی|G-Force}}) ھێزێکی تایبەت بە بارستەیە (ھێز بۆ یەکەی بارستە)، کە بە [[یەکەکانی پێوان|یەکەکانی]] کێشکردنی ستاندارد دەردەبڕدرێت (ھێمای g یان g₀، کە نابێت لەگەڵ &quot;g&quot;ی ھێمای گرام تێکەڵ بکرێت). ئەم چەمکە بۆ [[لەز|خێرایییە]] بەردەوامەکان بەکاردێت کە ھەستکردن بە کێش دروست دەکەن. بۆ نموونە، تەنێک کە لەسەر ڕووی زەوی وەستاوە، ژێر کاریگەری 1g دایە، کە یەکسانە بە بەھای باوی خێرایی کێشکردن لەسەر زەوی، نزیکەی ٩٫٨ [[مەتر/چرکەی دووجا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Deziel |یەکەم=Chris |ناونیشان=https://sciencing.com/convert-newtons-gforce-8720337.html |سەردێڕ=How to Convert Newtons to G-Force |وێبگە=sciencing.com |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230129224605/https://sciencing.com/convert-newtons-gforce-8720337.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; خێرایییە کاتییەکان، کە لەگەڵ ڕاچڵەکینێکی بەرچاودا ھاوڕێن، بە شۆک ناودەبرێن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|ماتماتیک|فیزیک|فڕین|فڕینی بۆشایی}}
{{پۆلی کۆمنز|G-force}}

{{ماتماتیک-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}

[[پۆل:لەز]]</text>
      <sha1>o8no3ownl0s9zr85ezoiuohitto63ut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەواڵ عوسمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>271887</id>
    <revision>
      <id>1706221</id>
      <parentid>1370068</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ھونەر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4213" sha1="stl2wb9yg8dm7knpn61pha4wehg23ae" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ئەکتەر
|ناو=ھەواڵ عوسمان
|وێنە=
|لێدوان=
|ناوی کاتی لەدایکبوون =
|مێژووی لەدایکبوون   = ١٩٧٧
|شوێنی لەدایکبوون    = [[سلێمانی]]
|مێژووی مردن       =
|شوێنی مردن        =
|ناوی تر           =
|گرنگترین ڕۆڵەکان     = ژاڵە لە درامای [[گەردەلوول (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]].
|گەردەلوول]]
|ئایین             = [[ئیسلام]]
|نەتەوە            = [[کورد]]
|ساڵانی ئیشکردن      =
|ھاوسەر            = [[پشتیوان نووری]]
|ھاوبەش            =
|مناڵەکان            = دوو کچ؛ لانی و کانی.
}}

'''ھەواڵ عوسمان''' (١٩٧٧ لە [[سلێمانی]]، [[عێراق]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.xendan.org/life/detailnews?jimare=9260&amp;babet=40&amp;relat=7038|سەردێڕ=بەوێنە.. هەواڵ عوسمان و پشتیوان لە تەمەنی لاویدا|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=xendan.org}}&lt;/ref&gt; خانمەکتەرێکی بە ڕەگەز کوردی موسڵمانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&amp;jmare=87496&amp;Jor=25|سەردێڕ=وێنە.. هەواڵ عوسمان لەسەر پرسی گرنگر هاتە دەنگ|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=speemedia.com}}&lt;/ref&gt; بەشی شانۆی لە پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی سلێمانی تەواو کردووە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; تا ئێستا لە ١٧ شانۆگەری بەشداری کردووە. خوشکی ھونەرمەند [[بەیان عوسمان|بەیان عوسمانە]] کە بە «وەنەوشە» ناسراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://nrttv.com/nrt2/detail2/4133|سەردێڕ=لە ساڵیادی کۆچی دوایی پشتیوان نوریدا هەواڵ عوسمانی هاوسەریی چیدەڵێت؟|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=nrttv.com}}&lt;/ref&gt; و خۆشی زیاتر بە کارەکتەری (ژاڵە) لە زنجیرە درامای [[گەردەلوول (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|گەردەلوول]] ناوبانگی ھونەریی دەرکردووە، ھەروەھا ھاوسەری ھونەرمەندی کۆچکردوو (پشتیوان بەدەوی)یە.

== ژیانی تایبەتی ==
ھەواڵ عوسمان ھەر لە پەیمانگای ھونەرە جوانەکان، لەگەڵ ([[پشتیوان بەدەوی]]) ئاشنای دەبێت و لە ساڵی ١٩٩٥ ژیانی ھاوسەری لەگەڵ پێک دەھێنێت و دەبنە خاوەنی دوو کچ بە ناوەکانی: (کانی و لانی).&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wishe.net/dreja.aspx?Jmare=36001&amp;Jor=19|سەردێڕ=كورته‌یه‌ك له‌ ژیاننامەی هونەرمەند &quot;پشتیوان بەدەوی&quot; بخوێنەوە|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=wishe.net}}&lt;/ref&gt; بەڵام پشتیوانی ھاوسەری لە ئێوارەی ڕۆژی سێشەممە لە ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ بە ھۆی جەڵتەی دڵەوە کۆچی دوایی دەکات.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/64086|سەردێڕ=‌ئەکتەرێکی سەرەکی درامای گەردەلول کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=kurdistantv.net}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھونەر|فیلم|کوردستان|عێراق}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{فیلم-کۆلکە}}
{{ھونەر-کۆلکە}}

[[پۆل:خانمەکتەرانی کورد]]
[[پۆل:خانمەکتەرەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:خەڵکی سلێمانی]]
[[پۆل:ژنانی کورد]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]]</text>
      <sha1>stl2wb9yg8dm7knpn61pha4wehg23ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڵمەر ڵەکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273854</id>
    <revision>
      <id>1705890</id>
      <parentid>1526467</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="943" sha1="68dx7inekitptp1v07uwttb4bt62e9t" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''پاڵمەر لەکی''' ({{بە ئینگلیزی|Palmer Luckey}}) دامەزرێنەری کۆمپانیای ئۆکیولەس ڤی ئاڕە کە دواتر لەلایەن فەیسبووکەوە کڕدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Palmer Luckey}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢]]
[[پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>68dx7inekitptp1v07uwttb4bt62e9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵی شین (لوبنان)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274986</id>
    <revision>
      <id>1705843</id>
      <parentid>1581465</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (لوبنان-کۆلکە، ئیسرائیل-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5169" sha1="8ul86zzdfbuj9hhw9kf8f7fsqfndpta" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}
'''ھێڵی شین''' ئەو ھێڵە دابەشکەرەیە کە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە نێوان [[لوبنان]] لە لایەک [[ئیسرائیل|و ئیسرائیل]] و [[بەرزایییەکانی جۆلان|بەرزاییەکانی جۆلانی]] داگیرکراو لە لایەکی دیکە لە [[٧ی حوزەیران|٧ی حوزەیرانی]] [[٢٠٠٠]] کێشای. ھێڵی شین بە سنوورێکی نێونەتەوەییی نازانرێت، بەڵام تەنھا بە مەبەستی پشتڕاستکردنەوەی کشانەوەی ئیسرائیل لە [[لوبنان]] دامەزراوە.

== ناساندن ==
هێڵی شین، یان ھێڵی کشانەوە، هێڵێکی ١٢٠ کیلۆمەترییە، کە لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]ەوە لە ساڵی ٢٠٠٠ داڕێژراوە، بۆ پشتڕاستکردنەوەی کشانەوەی [[هێزەکانی ئیسرائیل]] لە [[لوبنان]]. لە یەکێک لە کۆبوونەوە سێ قۆڵییەکان لە ساڵی ٢٠٠٧، لوبنان و ئیسرائیل ڕێککەوتن لەسەر دانانی نیشانە دیارەکان لەسەر هێڵی شین لەسەر زەوی.

لوبنان ئەو ناوچانە سنووردار دەکات کە لەگەڵ ئیسرائیلدا ناکۆکە لە سەرانسەری هێڵی شین بۆ ١٣ خاڵ کە لە کێڵگەکانی شەبعا (باشووری ڕۆژهەڵات)ەوە درێژدەبێتەوە، تا شارۆچکەی ناقورە (باشووری ڕۆژاوا)، لە ناوچەی سوور لە پارێزگای باشوور.

پێویستە ئاماژە بەوەش بکرێت کە هێڵی شین بە هیچ شێوەیەک نوێنەرایەتی سنوورێکی نێونەتەوەیی ناکات، هەروەها هیچ ڕێککەوتنێکی سنووریی داهاتووی نێوان لوبنان و ئیسرائیل پێشێل ناکات.

== یوونیفێڵ ==
دوای [[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی ساڵی ٢٠٠٦]] و دەرکردنی [[بڕیارنامەی ١٧٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیارنامەی ١٧٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]، سوپای لوبنان شانبەشانی یوونیفێڵ لە ناوچەی باشووری ڕووباری لیتانی، تا هێڵی شین جێگیر بوو. بەو پێیەی بڕیارنامەی ١٧٠١ جەخت لەسەر ڕێزگرتن لەم هێڵە دەکاتەوە، پێویست بوو نیشانە بۆ ناسینەوەی دابنرێت بۆ ئەوەی چاودێریکردنی ئاسانتر بێت.

پێویستی دیاریکردنی زیاتر بوو دوای پێشێلکارییەکەی ئیسرائیل لە مارون ئەلراس، لە ٧ی شوباتی ٢٠٠٧، کە سوپای لوبنان تەقەی لە بولدۆزەرێکی سوپای ئیسرائیل کرد، لەکاتێکدا هەوڵی دەدا کار بکات لە نزیک هێڵی شین بە بیانووی ئەوەی کارەکە لە باشووری ئەم هێڵە ئەنجام دەدرێت.

سوپای لوبنان لەگەڵ هێزەکانی یوونیفێڵ بەشدارە لە چاودێریکردنی هێڵی شین، کە بڕیارنامەی ژمارە ١٧٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکانی لە ساڵی ٢٠٠٦ پەسەند کرد و ژمارەیەکی زۆریان لە ١٥ هەزار سەرباز زیاتر نەبوو. ئەو هێزانە نزیکەی ٨٥٠ سەربازی تێدایە کە لە هێزی دەریایی خزمەت دەکەن، ئەمە جگە لەوەی نزیکەی هەزار هاوڵاتی مەدەنی لوبنانی و ئاشتیپارێزی بیانی کە لەگەڵ یوونیفێڵ کار دەکەن.

ئەرکی یوونیفێڵ هاوکاری و پاڵپشتیکردنی هێزە چەکدارەکانی لوبنانە، لەوانە هەوڵەکانی بۆ دڵنیابوون لەوەی کە ناوچەی نێوان ڕووباری لیتانی و هێڵی شین دوور بێت لە چەکی نایاسایی و لە هیچ چالاکییەکی دوژمنکارانەدا بەکارنەهێنرێت.

ناکۆکی هەیە سەبارەت بەو ناوچانەی کە بەم هێڵە تێدەپەڕێت، بەو پێیەی دەوڵەتی لوبنان بە ناو خاکی خۆی دەزانێت، لەکاتێکدا ئیسرائیل دەیگەڕێنێتەوە بۆ خۆی و قووڵایی هەر گیرفانێک لەنێوان ١٠ بۆ ١٠٠ مەترەوەیە.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|لوبنان|ئیسرائیل|نەتەوە یەکگرتووەکان|دەیەی ٢٠٠٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}
{{پۆلی کۆمنز|Israel-Lebanon border}}

{{لوبنان-کۆلکە}}
{{ئیسرائیل-کۆلکە}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]</text>
      <sha1>8ul86zzdfbuj9hhw9kf8f7fsqfndpta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275730</id>
    <revision>
      <id>1705805</id>
      <parentid>1705567</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16038" sha1="c49vimgwu97oz3631s75dj7pdnbxnw1" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی پێکدادانی سەربازی
| پێکدادان    = ھێرشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل
| بەشێک_لە      = [[ململانێی ٢٠٢٤ی ئێران و ئیسرائیل]]
| وێنە       = [[پەڕگە:יירוטים בגליל התחתון במסגרת ההתקפה האיראנית על ישראל (cropped).jpg|وێنۆک]]
| سەرنووس     = 
| ڕێکەوت        = ١ تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤
| شوێن       = مووشەکەکان لە ئێرانەوە ئاراستەکران، بەرەو ئامانجەکانی لە سەرتاسەریی ناوەندی ئیسرائیل
| تەوەرەکان = 
| جۆری_نەخشە    = 
| پشووی_نەخشە  = 
| latitude    = 
| longitude   = 
| قەبارەی_نەخشە    = 
| هێماقەبارەی_نەخشە = 
| سەرنووسی_نەخشە = 
| ڕووی_نەخشە   = 
| هەرێمی   = 
| ئەنجام      = * ھەندێک زیانی بچووک بەر بنکەی ھێزە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل کەوت{{ھن}}* زیان بەر قوتابخانەیەک لە شاری گێدێرە و چێشتخانەیەک لە تەلئەبیب کەوت
| دۆخ      = 
| سەرەی_جەنگاوەران = 
| جەنگاوەر١  = {{ئاڵا|ئێران}}
| جەنگاوەر٢ = {{ئاڵا|ئیسرائیل}}
| فەرماندە١  = 
| یەکەکان١      = 
| هێز١   = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] [[File:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|20px|alt=Flag]]
| زیانەکان٣ = ١ ھاووڵاتی فەلەستینی کوژرا (بەھۆی پاشماوەی مووشەک)؛ ٢ ھاووڵاتی ئیسرائیلی و ٢ ھاووڵاتی ئوردنی بە سوکی بریندار بوون.
| تێبینییەکان       = 
| campaignbox = 
}}

لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، [[ئێران]] ١٨١{{تێبینی|بەپێی وتەی بەرپرسانی ئیسرائیل}} [[مووشەکی بالیستیکی]] ئاراستەی پێگەکانی [[ئیسرائیل]] کرد، بەلایەنی کەمەوە بە دوو شەپۆل، کە گەورەترین ھێرش بوو لە ماوەی ململانێی بەردەوامی ئێران و ئیسرائیلدا.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Live Updates: Iran Launches Missiles at Israel, Israeli Military Says|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2024/10/01/world/israel-lebanon-hezbollah|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; کۆد ناوی ھێرشە مووشەکییەکان بە '''ئۆپەراسیۆنی بەڵێنی ڕاستی ٢''' ({{بە فارسی|عملیات وعده صادق ۲}}) ناسێنرا لەلایەن ئێرانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/504434/Iran-Armed-Forces-praises-Operation-True-Promise-II-warns-of|سەردێڕ=Iran Armed Forces praises Operation True Promise II, warns of further action|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Tehran Times|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241007091350/https://www.tehrantimes.com/news/504434/Iran-Armed-Forces-praises-Operation-True-Promise-II-warns-of|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەوە دووەم ھێرشی ڕاستەوخۆی ئێران بوو بۆ سەر ئیسرائیل دوای [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی مانگی نیسانی ٢٠٢٤]].

ئێران بانگەشەی ئەوە دەکات کە ھێرشەکە &quot;بەرگری لەخۆ&quot; بووە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.jurist.org/news/2024/10/iran-cites-international-law-as-justification-for-israel-attack-as-regional-tensions-flare/|سەردێڕ=Iran cites international law in attack on Israel as regional tensions flare |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.jurist.org |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dw.com/en/israels-netanyahu-says-iran-will-pay-after-missile-attack/live-70381575|سەردێڕ=Israel declares UN chief 'persona non grata' – DW – 10/02/2024 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=dw.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; وەک تۆڵەسەندنەوەیەک لە تیرۆرکردنی [[ئیسماعیل ھەنییە]]، سەرۆکی [[حەماس]] لە [[تاران]]، [[حەسەن نەسروڵڵا]]، سەرۆکی [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] و [[عەباس نیلفرووشان]]، جەنەڕاڵی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]. زۆربەی مووشەکەکانی ئێران خرانە خوارەوە و کەمترین زیانی لێکەوتەوە.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The bloodshed in the Middle East is fast expanding|ناونیشان=https://www.economist.com/briefing/2024/10/03/the-bloodshed-in-the-middle-east-is-fast-expanding|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The Economist|issn=0013-0613}}&lt;/ref&gt; ئیسرائیل ڕای گەیاند، زۆربەی مووشەکەکانی ڕێگری کردووە و ڕای گەیاندووە، ھیچ زیانێک بە تواناکانی [[ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل|ھێزی ئاسمانی]] وڵاتەکەی نەگەیشتووە.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Trofimov|یەکەم=Yaroslav|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran Exposed to Israeli Counterattack After Blows Against Its Allies|ناونیشان=https://www.wsj.com/world/middle-east/iran-exposed-to-israeli-counterattack-after-blows-against-its-allies-4c65e888?mod=hp_lead_pos2|ئیش=[[The Wall Street Journal]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Murphy |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c70w1j0l488o|سەردێڕ=What we know about Iran's latest missile attack on Israel |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=BBC News}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا [[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھێزی دەریایی ئەمریکا]] و [[ئوردن]] ڕاپۆرتیان دا کە ڕێگریان لە مووشەکەکان کردوە.&lt;ref name=&quot;timesofisrael2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Magid|یەکەم=Jacob|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=US: We will help Israel exact 'severe consequences' from Iran for missile attack|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/us-we-will-help-israel-exact-severe-consequences-from-iran-for-missile-attack/|ئیش=Times of Israel}}&lt;/ref&gt; چوار فەلەستینی و دوو ئیسرائیلی و دوو ئوردنی بریندار بوون.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pacchiani|یەکەم=Gianluca|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Shrapnel from Iranian missile kills Palestinian man near Jericho|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/palestinian-man-killed-by-shrapnel-from-iranian-missile-near-jericho/|ئیش=Times of Israel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ynetnews&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Blast rocks Tel Aviv, missiles over Temple Mount: Dramatic footage from Iran strike|ناونیشان=https://www.ynetnews.com/article/bk727tk0c#autoplay|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=Ynetnews|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;timesofisrael&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Berman|یەکەم=Lazar|دوایین٢=Fabian|یەکەم٢=Emanuel|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran fires 181 missiles at Israel; PM: They made a 'big mistake' and 'will pay for it'|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-warns-of-consequences-after-iran-launches-181-missiles-in-major-attack/|ئیش=Times of Israel}}&lt;/ref&gt; تاکە کوژراوەکە پیاوێکی تەمەن ٣٨ ساڵانی فەلەستینی خەڵکی [[کەرتی غەززە|غەززە]] بووە کە بەھۆی کەوتنەخوارەوەی پاشماوەی مووشەکەکانەوە لە نزیک ئەریحا کوژراوە.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ragson|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Laborer From Gaza Is First Reported Fatality of Iran's Missile Attack|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/10/01/world/middleeast/gaza-palestinian-dead-iran-attack.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

== پشت ڕووداوەکان ==
«[[تەوەری بەرگری]]» ئێران لە دوای ڕووداوەکانی ٧ی تشرینی یەکەمەوە بە شێوەیەکی بەرچاو لاواز بووە؛&lt;ref name=&quot;Hubbard-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hubbard|یەکەم=Ben|دوایین٢=Rubin|یەکەم٢=Alissa J.|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Facing a Big Test, Iran's 'Axis of Resistance' Flails|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/09/30/world/middleeast/iran-axis-of-resistance.html|ئیش=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;/&gt; ئێران کە ئەم تۆڕەی پەرەپێدابوو بۆ گەمارۆدانی بریکاریی ئیسرائیل بە مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان،&lt;ref name=&quot;:13&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hubbard-2024&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AlKassab-2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Al-Kassab|یەکەم=Fatima|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=What is the 'axis of resistance' of Iran-backed groups in the Middle East?|ناونیشان=https://www.npr.org/2023/10/26/1208456496/iran-hamas-axis-of-resistance-hezbollah-israel|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231029183838/https://www.npr.org/2023/10/26/1208456496/iran-hamas-axis-of-resistance-hezbollah-israel|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ئیش=[[NPR]]}}&lt;/ref&gt; بەڵام ڕووبەڕووی زیانێکی گەورە دەبێتەوە. پێکھاتەی فەرماندەیی[[حەماس]] وێران بووە، کەوتووەتە نێو شەڕی چریکی. [[حووسییەکان|بزووتنەوەی حووسییەکان]] ڕێگای دابینکردنی دەرامەتەکانی پچڕاوە، لەکاتێکدا [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] زیانێکی بەرچاوی بەرکەوتووە، لەوانە زۆربەی سەرکردایەتییە باڵاکانی و ژمارەیەکی زۆر لە فەرماندەی ئاستی ناوەڕاست و بەشێکی زۆر لە [[جبەخانە]]ی مووشەکی کە لەلایەن ئێرانەوە دابین دەکرێت. ئەم پێشھاتانە مەترسییەکانی ئێران و بریکارەکانی بۆ سەر ئیسرائیل بەشێوەیەکی بەرچاو کەمکردووەتەوە، زیانی بە توانای کۆی گشتیی ئێران گەیاندووە.&lt;ref name=&quot;:13&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Trofimov-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Trofimov|یەکەم=Yaroslav|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran Exposed to Israeli Counterattack After Blows Against Its Allies|ناونیشان=https://www.wsj.com/world/middle-east/iran-exposed-to-israeli-counterattack-after-blows-against-its-allies-4c65e888?mod=hp_lead_pos2|ئیش=[[The Wall Street Journal]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=After the decapitation of Hizbullah, Iran could race for a nuclear bomb|ناونیشان=https://www.economist.com/briefing/2024/09/30/iran-could-race-for-the-bomb-after-the-decapitation-of-hizbullah|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The Economist|issn=0013-0613}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NBC-News-2024&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/irans-axis-resistance-collapsing-israeli-attacks-rcna173169|سەردێڕ=Is Iran's 'axis of resistance' collapsing under Israeli attacks? |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=NBC News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤، [[ئیسماعیل ھەنییە]]، ڕێبەری سیاسی بزووتنەوەی [[حەماس]]، لە [[تاران]]ی پایتەختی ئێران بە ھێرشێکی ڕواڵەتی ئیسرائیل تیرۆر کرا.&lt;ref name=&quot;AP31july&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sewell |یەکەم=Abby |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-hamas-israel-30968a7acb31cd8b259de9650014b779|سەردێڕ=Hamas' top political leader is killed in Iran in strike that risks triggering all-out regional war |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731032026/https://apnews.com/article/iran-hamas-israel-30968a7acb31cd8b259de9650014b779 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; ناسر کەنعانی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئەم تیرۆرەی شەرمەزار کرد و ڕای گەیاند کە «خوێنی ھەنییە ھەرگیز بەفیڕۆ ناچێت».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://aje.io/q81j9i?update=3083271|سەردێڕ=Israel war on Gaza updates: Fears of escalation grow after Haniyeh killing |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240804104210/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/31/israels-war-on-gaza-live-israel-hits-beirut-in-assassination-operation?update=3083271 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤، [[حەسەن نەسروڵڵا]]، [[ئەمینداری گشتی حیزبوڵڵا|ئەمینداری گشتی حزبوڵڵا]]، لە ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیلدا لە [[بەیرووت|بەیروت]] تیرۆرکرا.&lt;ref name=&quot;barrons&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.barrons.com/news/hezbollah-confirms-leader-nasrallah-s-death-c942b7a5|سەردێڕ=Hezbollah Confirms Leader Nasrallah's Death |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Barron's |زمان=en-US |agency=AFP}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تد|ئێران|ئیسرائیل|لوبنان|ئوردن|فەلەستین|شەڕ|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سووریا|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{پۆلی کۆمنز|October 2024 Iranian strikes against Israel}}

{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:عەلی خامنەیی]]
[[پۆل:سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]
[[پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل]]
[[پۆل:ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە بەشداریی ئێران]]</text>
      <sha1>c49vimgwu97oz3631s75dj7pdnbxnw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوڵی تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275991</id>
    <revision>
      <id>1706266</id>
      <parentid>1540377</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6792" sha1="obm0hpbor4rvxmucsdvk43bcfkcfbo8" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}
'''ھەوڵی تیرۆرکردنی ئایەتوڵڵا [[عەلی خامنەیی]]''' لە [[٢٧ی حوزەیران]]ی [[١٩٨١]] ڕوویدا، کاتێک لە نوێژی مزگەوتی ئەبووزەردا وتارەکەی پێشکەش دەکرد بە سەختی بریندار بوون، پەردەی دەنگی و سییەکانی و ژمارەیەک خوێنبەر و دەمارەکانی دەستی ڕاستی بڕا و دەستی بە تەواوی [[ئیفلیجی|ئیفلیج]] بوو.

== پێشینە ==
دوای گەڕانەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتوڵڵا خوومەینی]] لە ئاوارەیی بۆ [[ئێران]] کە بووە ھۆی سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران لە ١٩٧٩ی]] زایینی، بەشێک لە گرووپ و بزووتنەوەکانی دژایەتی شۆڕش و بنەماکانی چالاکیی تێکدەرانەیان بەرامبەر شۆڕش ئەنجامدا و گرنگترین و دیارترین کەسایەتییەکانیان تیرۆر کرد. تەقینەوە و پێکدادانی چەکداری جیا جیا و ئامادەکارییەکان بۆ ئەنجامدانی تیرۆری بەرفراوان لە سەرەتای ١٩ی حوزەیرانی ١٩٨١ دەستی پێکرد. لە ٢٢ی حوزەیرانی ساڵی ١٩٨١ [[بۆمب|بۆمبێک]] لە ھۆڵی وێستگەی شەمەندەفەرەکەدا تەقییەوە کاتێک خەڵکی سواری شەمەندەفەرەکە و دادەبەزین و بەھۆیەوە ٧ کەس گیانیان لەدەستدا و زیاتر لە ٥٠ کەسیش برینداربوون. ڕۆژی دواتر، ٢٣ی حویزەیرانی ١٩٨١، لە سایەی زیرەکی ھاووڵاتییانەوە بۆمبێکی بەھێز لە تەنیشت پەیمانگایەکی تەکنیکی کچان لە تاران دۆزرایەوە و ھەڵوەشێنرایەوە. لە ڕاستیدا پڕۆسەی تەسفییەکردنی بەرپرسانی باڵای ڕێبازی خوومەینی لەلایەن [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|ڕێکخراوی موجاھدینی خەلقەوە]] دەستی پێکرد لە ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٨١ بە تەقینەوەی بۆمبێک کە لە ئامێرێکی تۆمارکردندا لەسەر ئەو سەکۆیەی کە ئایەتوڵڵا لە پشتییەوە دانرابوو لە مزگەوتی ئەبووزەر لە تاران کاتێک وتاری دەدا. لەنێو ئەو ھەوڵانەدا تەقینەوەکەی ھەفت تیر بوو کە لە بارەگای حیزبی کۆماری ئیسلامی لە تاران ڕوویدا و بووە ھۆی گیانلەدەستدانی ٧٣ بەرپرسی حیزبی کۆماری ئیسلامی لە نێویاندا ئایەتوڵڵا محەممەد بێھشتی سەرۆکی دادوەری حیزبی کۆماری ئیسلامی. لە ڕووداوێکی دیکەدا، کە لە ٣٠ی ئابی ١٩٨١ ڕوویدا، سەرۆککۆمار محەممەد عەلی ڕەجایی، سەرۆکوەزیران محەممەد جەواد باھنەر و سێ کەسی دیکە دوای تەقینەوەی جانتایەک لە ھۆڵی کۆنفڕانسەکانی ئەنجومەنی باڵای بەرگریی ئێران لەلایەن چالاکوانێکی موجاھیدین.

ھەروەھا لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٠ موجاھیدینی خەلق ھەوڵی تیرۆرکردنی زیاتر لە ٧٠ پیاوی ئایینی و سیاسی ئێرانی دا. تیرۆرەکان بەردەوام بوون و گرنگترین کەسایەتییەکانی کودەتای ئیسلامییان کردە ئامانج تا ئەو کاتەی نۆرەی [[عەلی خامنەیی]] ھات کە ئیمامی ھەینی تاران و نوێنەری ئایەتوڵڵا خوومەینی لەو کاتەدا لە ئەنجومەنی باڵای بەرگریی نەتەوەیی.
.

== ڕووداوەکە ==
دوای پێنج ڕۆژ لە دەرکردنی [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|بەنی سەدر]]، ھەواڵی ئەو ڕۆژە تایبەت بوو بە [[شەڕی ئێران و عێراق]] و یاخیبوونی بزووتنەوەی موجاھدینی خەلق دوای ڕاگەیاندنی شەڕی چەکداری لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨١. کاتێک [[عەلی خامنەیی]] لە ھێڵی پێشەوەی جەنگ گەڕایەوە و سەردانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتوڵڵا خوومەینی]] کرد، چووەتە مزگەوتی ئەبووزەر بۆ ئەوەی وتارێک پێشکەش بە نوێژخوێنانی ئەوێ بکات ھەروەھا بڕیار بوو ڕۆژی [[شەممە]] ئەنجام بدرێت. مزگەوتی ئەبووزەر دەکەوێتە باشووریترین گەڕەکی [[تاران]] کە پێشتر ئایەتوڵڵا خامنەیی دوای [[نوێژی نیوەڕۆ]] و [[نوێژی عەسر|پاشنیوەڕۆ]] لەم مزگەوتەدا ھەفتانە [[وتار]] و پرسیار و وەڵامی پێشکەش دەکرد. لەو کاتەدا خامنەیی نوێنەری ئایەتوڵڵا خوومەینی لە ئەنجومەنی باڵای بەرگریی نەتەوەیی و ھەروەھا پێش ھەینی تاران بوو. دوای ئەنجامدانی نوێژی نیوەڕۆ، [[عەلی خامنەیی|ئایەتوڵڵا خامنەیی]] دەستی کرد بە وانە وتنەوە بۆ نوێژخوێنان، کە پرسیارەکانیان لەسەر کاغەزێک نووسی و بۆیان نارد.

دوای چەند خولەکێک شریتە تۆمارکەرەکە بە کاغەزەکانەوە لەسەر ئەو سەکۆ دارەی کە خامنەیی لە پشتییەوە وەستابوو بۆ پێشکەشکردنی وتارەکەی، لەلایەن ئەو گەنجەی کە دوگمەی تۆمارکردنی داگرتبوو، جێگیرکرا. دوای خولەکێک دەنگی بڵندگۆکان وەک فیکە بوو و لەناکاو شریتەکە تەقییەوە. ڕاپۆرتەکان باس لەوە دەکەن کە تەواوی بۆمبەکە نەتەقیوەتەوە، بەڵکو تەنھا بەشێکی تەقیوەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران|سیاسەت|دەیەی ١٩٨٠}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}
{{پۆلی کۆمنز|Assassination attempt on Ali Khamenei}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:سیاسەت لە ١٩٨١]]
[[پۆل:عەلی خامنەیی]]</text>
      <sha1>obm0hpbor4rvxmucsdvk43bcfkcfbo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوڵی تیرۆرکردنی عەبدولکەریم قاسم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276006</id>
    <revision>
      <id>1706265</id>
      <parentid>1439612</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4146" sha1="ma6gcchg5c94z5gcdicbl9u21tregoz" xml:space="preserve">{{Databox}}'''ھەوڵی تیرۆرکردنی عەبدولکەریم قاسم''' ھەوڵێکی شکستخواردوو بوو بۆ تیرۆرکردنی [[عەبدولکەریم قاسم]] [[سەرۆکوەزیران]]ی پێشووی [[عێراق]]، کە لەلایەن گەنجانی [[حیزبی بەعس]] لە بیستەکانی تەمەنیاندا لە [[شەقامی ئەلڕەشید]] لە [[بەغدا]] لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٩، کاتژمێر ٦:٣٠ی پاشنیوەڕۆ ئەنجامدرا. [[سەددام حوسێن]] سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق بەشداریی تێدا کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=حدث في مثل هذا اليوم: محاولة فاشلة لاغتيال الزعيم قاسم |ناونیشان=https://almadapaper.net//view.php?cat=93732 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230829135131/https://almadapaper.net//view.php?cat=93732 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== پلانی تیرۆرکردن ==
پلانەکە بڕیار بوو لەلایەن چوار کەسەوە جێبەجێ بکرێت کە دۆشکەیان ھەڵگرتبوو، دوو کەس بۆ تەواوکردنی پلانەکە ئەگەر حاڵەتێکی لەناکاو ڕوویدا، کەسێکی دیکەش بۆ لێخوڕینی [[ئۆتۆمبێل]] و ڕێگریکردن لە ئۆتۆمبێلی سەرۆک وەزیران، کە دەگەڕایەوە بۆ وەزارەتی بەرگری، بە شەقامی ئەلڕەشید.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=الگاردينيا - مجلة ثقافية عامة - محاولة اغتيال عبد الكريم قاسم .. تشرين الاول / ٥٩ |ناونیشان=https://www.algardenia.com/terathwatareck/7017-2013-10-28-20-55-05.html |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230829153035/https://www.algardenia.com/terathwatareck/7017-2013-10-28-20-55-05.html |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ئەنجامدانی تیرۆرکردنەکە ==
لە کاتژمێر ٠٦:٣٠ خولەکی پاشنیوەڕۆ ئۆتۆمبێلەکەی عەبدولکەریم قاسم، سەرۆکوەزیرانی عێراق بە شەقامی ئەلڕەشیددا تێپەڕی، شانەی تیرۆرکردنەکەش کۆبووەوە و شوێنی خۆی گرت، بڕیاربوو سەلیم زێبەق ئۆتۆمبێلەکەی لێبخوڕێت بۆ ئەوەی ببێتە کۆسپ بۆ ئۆتۆمبێلی سەرۆکوەزیران، بەڵام لەکارکەوتنێک ڕوویدا و بەمەش ئەم بەشەی ئۆپەراسیۆنەکە ئەنجام نەدرا، و تەقەکردن دەستیپێکرد و یەکەم کەس دەستیپێکرد [[عەبدولوەھاب غورەیری]] بوو، و بۆمبی دوکەڵی فڕێدرا و ئەوانی دیکە دەستیان بە تەقەکردن کرد بەھۆیەوە شۆفێری عەدولکەریم قاسم بەناوی عەریف کازم عارف کوژرا و عەبدولکەریم قاسم خۆی و ھاوەڵەکەی قاسم جەنابی بریندار بوو بەڵام برینەکەیان سەخت نەبوو پاشان عەبدولوەھاب کوژرا بەدەستی فیشەکی برادەرەکانی و سەددام حوسێنیش بریندار بوو بەدەستی برادەرەکانی، دوای ھەڵھاتنی ئەندامانی حیزبی بەعس سەرۆک وەزیران و برینداران بردرانە نەخۆشخانە کە تێدا ڕزگاریان بوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|دەیەی ١٩٥٠}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:سیاسەت لە ١٩٥٩]]</text>
      <sha1>ma6gcchg5c94z5gcdicbl9u21tregoz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706294</id>
      <parentid>1706265</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4190" sha1="8oq6vae7xngdspj4lelu4mqqnz8dijz" xml:space="preserve">{{Databox}}'''ھەوڵی تیرۆرکردنی عەبدولکەریم قاسم''' ھەوڵێکی شکستخواردوو بوو بۆ تیرۆرکردنی [[عەبدولکەریم قاسم]] [[سەرۆکوەزیران]]ی پێشووی [[عێراق]]، کە لەلایەن گەنجانی [[حیزبی بەعس]] لە بیستەکانی تەمەنیاندا لە [[شەقامی ئەلڕەشید]] لە [[بەغدا]] لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٩، کاتژمێر ٦:٣٠ی پاشنیوەڕۆ ئەنجامدرا. [[سەددام حوسێن]] سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق بەشداریی تێدا کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=حدث في مثل هذا اليوم: محاولة فاشلة لاغتيال الزعيم قاسم |ناونیشان=https://almadapaper.net//view.php?cat=93732 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230829135131/https://almadapaper.net//view.php?cat=93732 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== پلانی تیرۆرکردن ==
پلانەکە بڕیار بوو لەلایەن چوار کەسەوە جێبەجێ بکرێت کە دۆشکەیان ھەڵگرتبوو، دوو کەس بۆ تەواوکردنی پلانەکە ئەگەر حاڵەتێکی لەناکاو ڕوویدا، کەسێکی دیکەش بۆ لێخوڕینی [[ئۆتۆمبێل]] و ڕێگریکردن لە ئۆتۆمبێلی سەرۆک وەزیران، کە دەگەڕایەوە بۆ وەزارەتی بەرگری، بە شەقامی ئەلڕەشید.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=الگاردينيا - مجلة ثقافية عامة - محاولة اغتيال عبد الكريم قاسم .. تشرين الاول / ٥٩ |ناونیشان=https://www.algardenia.com/terathwatareck/7017-2013-10-28-20-55-05.html |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230829153035/https://www.algardenia.com/terathwatareck/7017-2013-10-28-20-55-05.html |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ئەنجامدانی تیرۆرکردنەکە ==
لە کاتژمێر ٠٦:٣٠ خولەکی پاشنیوەڕۆ ئۆتۆمبێلەکەی عەبدولکەریم قاسم، سەرۆکوەزیرانی عێراق بە شەقامی ئەلڕەشیددا تێپەڕی، شانەی تیرۆرکردنەکەش کۆبووەوە و شوێنی خۆی گرت، بڕیاربوو سەلیم زێبەق ئۆتۆمبێلەکەی لێبخوڕێت بۆ ئەوەی ببێتە کۆسپ بۆ ئۆتۆمبێلی سەرۆکوەزیران، بەڵام لەکارکەوتنێک ڕوویدا و بەمەش ئەم بەشەی ئۆپەراسیۆنەکە ئەنجام نەدرا، و تەقەکردن دەستیپێکرد و یەکەم کەس دەستیپێکرد [[عەبدولوەھاب غورەیری]] بوو، و بۆمبی دوکەڵی فڕێدرا و ئەوانی دیکە دەستیان بە تەقەکردن کرد بەھۆیەوە شۆفێری عەدولکەریم قاسم بەناوی عەریف کازم عارف کوژرا و عەبدولکەریم قاسم خۆی و ھاوەڵەکەی قاسم جەنابی بریندار بوو بەڵام برینەکەیان سەخت نەبوو پاشان عەبدولوەھاب کوژرا بەدەستی فیشەکی برادەرەکانی و سەددام حوسێنیش بریندار بوو بەدەستی برادەرەکانی، دوای ھەڵھاتنی ئەندامانی حیزبی بەعس سەرۆک وەزیران و برینداران بردرانە نەخۆشخانە کە تێدا ڕزگاریان بوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|دەیەی ١٩٥٠}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:سیاسەت لە ١٩٥٩]]
[[پۆل:ھێرشەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>8oq6vae7xngdspj4lelu4mqqnz8dijz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵی بار لێڤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276120</id>
    <revision>
      <id>1705841</id>
      <parentid>1540096</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسرائیل-کۆلکە، میسر-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2043" sha1="ras08okor3r4aatni5cdmci9e9o27cu" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}[[پەڕگە:SuezCanal-EO.JPG|وێنۆک|کەناڵی سوێس]]
[[پەڕگە:Bar_Lev_line_fort.jpg|وێنۆک|سەنگەری بار لیڤ لاین پێش لەناوچوونی]]
'''ھێڵی بار لێڤ''' زنجیرەیەک سەنگەری بەرگرییە کە بەدرێژایی کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[نۆکەندی سوێز|کەناڵی سوێس]] بوو. لەلایەن [[ئیسرائیل|ئیسرائیلەوە]] دروستکرا دوای داگیرکردنی [[نیمچەدوورگەی سینا|سینا]] دوای [[جەنگی ١٩٦٧|جەنگی ساڵی ١٩٦٧]] ئامانجی سەرەکی دروستکردنی ھێڵەکە پاراستنی کەناری ڕۆژاوای کەناڵی سوێس و ڕێگریکردن بوو لە بەزاندنی ھەر ھێزێکی میسری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.maspero.eg/reports-egypt/2023/10/06/723561/%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1---%D9%88%D8%AA%D8%AD%D8%B7%D9%8A%D9%85-%D8%A3%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%AE%D8%B7-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%84%D9%8A%D9%81|سەردێڕ=معجزة العبور .. وتحطيم أسطورة &quot;خط بارليف&quot; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240425092923/https://www.maspero.eg/reports-egypt/2023/10/06/723561/%25D9%2585%25D8%25B9%25D8%25AC%25D8%25B2%25D8%25A9-%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B9%25D8%25A8%25D9%2588%25D8%25B1---%25D9%2588%25D8%25AA%25D8%25AD%25D8%25B7%25D9%258A%25D9%2585-%25D8%25A3%25D8%25B3%25D8%25B7%25D9%2588%25D8%25B1%25D8%25A9-%25D8%25AE%25D8%25B7-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B1%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2581 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|میسر|شەڕ}}
{{پۆلی کۆمنز|Bar Lev Line}}

{{ئیسرائیل-کۆلکە}}
{{میسر-کۆلکە}}

[[پۆل:شەڕی یۆم کیپور]]</text>
      <sha1>ras08okor3r4aatni5cdmci9e9o27cu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێمایەتی (سیاسەت)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276316</id>
    <revision>
      <id>1705939</id>
      <parentid>1451248</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2837" sha1="pl6ocrr9yl0pjsom41zso3picn6qea6" xml:space="preserve">'''ھەرێمایەتی''' [[ئایدیۆلۆجی|ئایدۆلۆژیایەکی سیاسییە]] کە ھەوڵدەدات [[ھێز (فەلسەفە)|دەسەڵاتی سیاسی]] و کاریگەری و مافی چارەی خۆنووسینی خەڵکی ناوچەیەک یان چەند ناوچەیەکی زۆرینە لە نەتەوەیەک بەدەستبھێنێت. سەرنج دەخاتە سەر «پەرەپێدانی سیستەمێکی سیاسی یان کۆمەڵایەتی لەسەر بنەمای یەک یان زیاتر»ی [[ھەرێم]]ەکان،&lt;ref name=&quot;Merriam-Webster&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/regionalism|سەردێڕ=Definition of REGIONALISM |وێبگە=www.merriam-webster.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Meadwell|یەکەم=Hudson|ساڵ=١٩٩١|سەردێڕ=A Rational Choice Approach to Political Regionalism|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_comparative-politics_1991-07_23_4/page/n26|journal=Comparative Politics|بەرگ=٢٣|issue=4|پەڕەکان=٤٠١–٤٢١|doi=10.2307/422257|jstor=422257}}&lt;/ref&gt; و/یان بەرژەوەندییە نیشتمانییەکان، پێوانەیی، یان ئابوورییەکانی ناوچەیەکی دیاریکراو، کۆمەڵێک ناوچە یان یەکەیەکی دیکەی ژێر دەسەڵاتی نەتەوەیی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://study.com/academy/lesson/regionalism-in-politics-definition-characteristics-types.html |وێبگە=Study.com}}&lt;/ref&gt; ھاوشێوەی [[ناسیۆنالیزم]]. بە تایبەتیتر، «ھەرێمایەتی ئاماژەیە بۆ سێ توخمە جیاوازەکان: جووڵانەوەکان کە داوای ئۆتۆنۆمی دەکەن لەناو دەوڵەتەکان؛ ڕێکخستنی دەوڵەتی ناوەندی لەسەر بنەمای ھەرێمی بۆ گەیاندنی سیاسەتەکانی، لەوانەش سیاسەتەکانی گەشەپێدانی ھەرێمێک؛ بەدەستھێنانی دەسەڵاتی سیاسی و ئۆتۆنۆمی ناوچەیی».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pesd.princeton.edu/?q=node/264|سەردێڕ=The Princeton Encyclopedia of Self-Determination |وێبگە=pesd.princeton.edu}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{Commons category-inline|Regionalism}}

{{تد|سیاسەت|وڵاتەکان|چاند|جوگرافیا}}

{{ئایدۆلۆژیای سیاسی}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Regionalism}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەرێمەکان]]
[[پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان]]</text>
      <sha1>pl6ocrr9yl0pjsom41zso3picn6qea6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشی شنگال لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276598</id>
    <revision>
      <id>1706049</id>
      <parentid>1705576</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3955" sha1="0m29z1l7r398m9zugu8daakf636mel3" xml:space="preserve">'''ھێرشی شنگال''' تێکەڵەیەک بوو لە ئۆپەراسیۆنەکانی ھێزەکانی [[پێشمەرگە|پێشمەرگەی]] کوردستان، [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە]]) و [[یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) لە مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤، بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی ئەو ناوچانەی کە لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعشەوە]] کۆنترۆڵکرابوون لە کاتی ھێرشەکانیاندا لە ئابی ٢٠١٤.

لە ھێرشێکی شەش ڕۆژەدا ھێزەکانی پەکەکە و پێشمەرگە دەستیان بەسەر بەشێک لە شاری [[شنگال]] و بەشێک لەو شاخانە گرت کە لە ئابی ٢٠١٤دا لەلایەن داعشەوە داگیرکرابوو، و ھێرشەکانیان فراوانتر کرد و [[تەلەعفەر|تەلعەفەریشی]] گرتەوە.

== پێشینە ==
لە مانگی ئابی ٢٠١٤، داعش ھێرشی بۆ سەر باکووری عێراق دەستپێکرد و چووە ناو ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی کورد لە [[پارێزگای نەینەوا]] و دەستی بەسەر شاری شنگال و ناوچەکانی دیکەدا گرت. نزیکەی ٥٠ ھەزار ئێزیدی بەرەو [[چیای شنگال]] کە دەکەوێتە باکووری شارەکەوە ھەڵھاتن و لەوێ مانەوە.

تا کۆتایی مانگی ئاب زۆرینەی ئەم ٥٠ ھەزار ئێزیدییە شاخەکانیان بەجێھێشتبوو، ھەرچەندە چەند ھەزارێکیان لەوێ مابوونەوە. و داعش ھەر شاری شنگال و دەروازەی باشووری چیای شنگالی کۆنتڕۆڵ کردبوو.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20240921055431/https://www.newyorker.com/news/news-desk/early-success-kurds-sinjar&lt;/ref&gt;

لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤، داعش دەستی بەسەر باکووری چیاکاندا گرت، بەمەش ڕێگەی ھەڵھاتن بۆ [[ھەرێمی کوردستان|ناوچە کوردستانییەکان]] پچڕا. دواتر [[میلیشیا]] ئێزیدییەکان کشاونەتەوە ناو چیای شنگال، کە ژمارەی پەنابەرانی مەدەنی ئێزیدی لەوێ لە نێوان دوو بۆ حەوت ھەزار کەس مەزەندە دەکرا. سەرچاوەیەکی ئەمریکی ئەم دۆخە نوێیەی بە گەمارۆێکی بەشەکیی لەلایەن داعشەوە لەسەر زنجیرە چیاکان وەسف کرد.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150226111009/http://www.agathocledesyracuse.com/archives/115&lt;/ref&gt;

== لەسێدارەدانی ئەوانەی لە داعش ھەڵھاتن ==
بە گوتەی دانیشتوانی ناوچەکە، داعش لە کاتی ھێرشەکەدا زیاتر لە ٤٥ ئەندامی خۆی لەسێدارەداوە، بەھۆی شکستھێنانیان لە وەستان بەرامبەر ھێزە کوردییەکان. لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٥دا، داعش دیسانەوە ١٨ کەس لە چەکدارەکانی لە باکووری عێراق لەسێدارە داوە، بەھۆی تۆمەتبارکردنیان بە ناردنی نامەی کورت بۆ کورد و بەنیازبوون خۆیان ڕادەست بکەن، بەگوێرەی [[ڕووانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ]].&lt;ref&gt;https://syriahr.com/en/2015/03/isis-executes-own-fighters-for-allegedly-texting-kurds-to-surrender-in-ongoing-islamic-state-battle-for-iraq/&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠}}

{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:٢٠١٤ لە باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>0m29z1l7r398m9zugu8daakf636mel3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشی ھەوڵ ٢٠١٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276602</id>
    <revision>
      <id>1706047</id>
      <parentid>1705599</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1631" sha1="61flrjm29nsnhvh494whdvaxazj5qe6" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}'''ھێرشی ھەوڵ ٢٠١٥''' ھێرشێک بوو [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات|لەلایەن ھێزەکانی سووریای دیموکراتەوە]] لەکاتی [[شەڕی ناوخۆیی سووریا|شەڕی ناوخۆیی سووریا]] دەستیپێکرد، بە مەبەستی دەستبەسەرداگرتنی شارۆچکە ستراتیژییەکەی ھەوڵ و لادێکانی تەنیشتی لە دەستی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی]]. ھێرشەکە پێکھاتبوو لە ئۆپەراسیۆنی جیاواز لە سێ ناوچەی جیاواز کە بریتین لە تەل بەراک و ھەوڵ و لادێکانی باشووری شاری [[حەسەکە]].&lt;ref name=&quot;Al-Hawl maps&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.agathocledesyracuse.com/archives/532|سەردێڕ=Agathocle de Syracuse {{!}} SDF/YPG offensive in East Hasakah (31 Oct 2015 – ongoing) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190501235711/http://www.agathocledesyracuse.com/archives/532 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=6 فبراير 2016}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|سووریا|کوردستان|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠|شەڕی نێوخۆیی|ئاسیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Battle of Al-Hawl}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سووریا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>61flrjm29nsnhvh494whdvaxazj5qe6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشی شەدادی (٢٠١٦)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276603</id>
    <revision>
      <id>1706048</id>
      <parentid>1705577</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3361" sha1="e7rfd6kt0ravivupzd0ozunsizt5tno" xml:space="preserve">{{Databox}}'''ھێرشی شەدادی (٢٠١٦)''' کە بە ''ئۆپەراسیۆنی توڕەیی خابوور'' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;Shaddadi offensive&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.qsdmedia.org/%D8%AD%D9%85%D9%84%D8%A9-%D8%BA%D8%B6%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1-%D9%84%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%8A/|سەردێڕ=https://www.qsdmedia.org/%25D8%25AD%25D9%2585%25D9%2584%25D8%25A9-%25D8%25BA%25D8%25B6%25D8%25A8-%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AE%25D8%25A7%25D8%25A8%25D9%2588%25D8%25B1-%25D9%2584%25D8%25AA%25D8%25AD%25D8%25B1%25D9%258A%25D8%25B1-%25D9%2585%25D9%2586%25D8%25B7%25D9%2582%25D8%25A9-%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B4%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25AF%25D9%258A/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190501235727/https://qsdmedia.org/حملة-غضب-الخابور-لتحرير-منطقة-الشدادي/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Wrath of Khabur&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://twitter.com/JPY_Kurdish/status/700993603687096322|سەردێڕ=https://twitter.com/JPY_Kurdish/status/700993603687096322 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200125143628/https://twitter.com/JPY_Kurdish/status/700993603687096322 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١٦|وێبگە=Twitter}}&lt;/ref&gt; ھێرشێک بوو کە [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات|لەلایەن ھێزەکانی سووریای دیموکراتەوە]] لەکاتی [[شەڕی ناوخۆیی سووریا|شەڕی ناوخۆیی سووریا]] دەستیپێکرد، لە شوباتی ٢٠١٦. ئامانجی سەرەکی ئەم ھێرشە دەستبەسەرداگرتنی شاری ستراتژیکی شەدادی و باقی باشووری [[پارێزگای حەسیچە|پارێزگای حەسەکە]] بوو لە دەستی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]]. &lt;ref name=&quot;Shaddadi offensive&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;operations extended&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://aranews.net/files/2015/11/syrian-democratic-forces-to-extend-anti-isis-operations/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180926211052/http://aranews.net/2015/11/syrian-democratic-forces-to-extend-anti-isis-operations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; لەکاتی ھێرشەکەدا ھاوپەیمانی بە سەرۆکایەتی ئەمریکا زیاتر لە ٨٦ ھێرشی ئاسمانی لە شەدادی و ناوچەکانی دراوسێی ئەنجامدا بۆ پشتیوانیکردن لەو پێشکەوتنانەی کە ھێزەکانی سووریای دیموکرات بەدەستیان ھێناوە.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|سووریا|کوردستان|دەیەی ٢٠١٠|شەڕ|شەڕی نێوخۆیی|ئاسیا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سووریا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>e7rfd6kt0ravivupzd0ozunsizt5tno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشی مەنبج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276614</id>
    <revision>
      <id>1705804</id>
      <parentid>1705590</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4534" sha1="jg3qi40rqdbnkqw5p8zyvngpp9crwyz" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}'''ھێرشی مەنبج''' کە بە '''ئۆپەراسیۆنی فەرماندەی شەھید فەیسەڵ ئەبوولەیلا''' ناسراوە، ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بوو لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات|ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] بۆ دەستبەسەرداگرتنی شاری [[مەنبج]] لە [[داعش]] و ناوچەکانی ژێر کۆنترۆڵی داعش لە ڕێگەی [[ئەلباب]] تاکو [[حەربەل]]ە، لەو ناوچەیەی بە «گیرفانی مەنبج» ئاماژەی پێدەکرێت لە باکووری [[پارێزگای حەلەب]].&lt;ref name=&quot;Manbij Pocket&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=30 مايو 2016 |ناونیشان=https://warontherocks.com/2016/05/revisiting-train-and-equip-in-syria-to-clear-the-manbij-pocket/|سەردێڕ=Revisiting Train-and-Equip in Syria to Clear the Manbij Pocket |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190423002128/https://warontherocks.com/2016/05/revisiting-train-and-equip-in-syria-to-clear-the-manbij-pocket/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=14 أغسطس 2016}}&lt;/ref&gt;[[پارێزگای حەلەب|​]] &lt;ref name=&quot;link all cantons&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=3 يونيو 2016 |ناونیشان=http://aranews.net/2016/06/senior-kurdish-military-official-will-defeat-isis-link-rojavas-cantons/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113165235/http://aranews.net/2016/06/senior-kurdish-military-official-will-defeat-isis-link-rojavas-cantons/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=14 أغسطس 2016}}&lt;/ref&gt; ئامانجی سەرەکی ئەم ھێرشە بڕینی دوا ڕێگای دابینکردنی داعش بوو لە جیھانی دەرەوە و ڕێگریکردن بوو لە گواستنەوەی چەکدارانی داعش لە سووریاوە بۆ ئەنجامدانی ھێرشی تیرۆریستی لە [[تورکیا]] و [[ئەورووپا]].&lt;ref name=&quot;launch offensive&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-offensive-idUSKCN0YN377|سەردێڕ=Exclusive: U.S.-backed Syria forces launch offensive for Manbij pocket - U.S. officials |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180106071708/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-offensive-idUSKCN0YN377 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦|via=Reuters}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Fallujah and Manbij&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.defense.gov/News-Article-View/Article/791067/fights-to-retake-fallujah-manbij-city-from-isil-begin|سەردێڕ=Fights to Retake Fallujah, Manbij City From ISIL Begin |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160712165037/http://www.defense.gov/News-Article-View/Article/791067/fights-to-retake-fallujah-manbij-city-from-isil-begin |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=14 أغسطس 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Manbij used to plot attacks&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-carter-idINKCN0YO1FO?edition-redirect=in|سەردێڕ=Carter says Islamic State used Manbij to plot against U.S., Europe, Turkey |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181203055615/https://in.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-carter-idINKCN0YO1FO |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=14 أغسطس 2016}}&lt;/ref&gt; ھاوپەیمانییەکە بە سەرۆکایەتی [[ئەمریکا]] زیاتر لە ٥٥ ھێرشی ئاسمانیی ئەنجامدا بۆ پاڵپشتیکردنی پێشڕەوییەکانی سووریای دیموکرات.&lt;ref name=&quot;Fallujah and Manbij&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|سووریا|شەڕی نێوخۆیی|کوردستان|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Manbij offensive}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سووریا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}</text>
      <sha1>jg3qi40rqdbnkqw5p8zyvngpp9crwyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پرۆژەی یەھوزا (فیلمی ١٩٩٣)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276674</id>
    <revision>
      <id>1705895</id>
      <parentid>1545433</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1516" sha1="f2ls32dsvikxpa6uj4by7bhrkdtkuv1" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''پرۆژەی یەھوزا''' ({{بە ئینگلیزی|The Judas Project}}) فیلمێکی درامای ئاینی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٣. لە ڕێکەوتی &quot;٢٦ی شوباتی ١٩٩٣&quot; لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٧ خولەکە.

== کورتەی چیرۆک ==
چیرۆکی پیاوێک کە بانگەشەی ئەوە دەکات مەسیحە و لە سەردەمی ئێستادا دەژی، لەگەڵ کاردانەوەی خەڵک بەرامبەری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠|فیلم|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن}}
{{کۆلکە}}
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]]
[[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٣]]
[[پۆل:فیلمە درامییە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:کورتە فیلمەکان لە ساڤانا، جۆرجیا]]
[[پۆل:فیلمە درامایییە ئەکشنە ئینگلیزییەکان]]</text>
      <sha1>f2ls32dsvikxpa6uj4by7bhrkdtkuv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەناردەکردن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276942</id>
    <revision>
      <id>1706146</id>
      <parentid>1540298</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="935" sha1="qcqxkpuweufh7parhvclut1crxhz2wy" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Storck_Harbour_scene.jpg|وێنۆک|201x201پیکسڵ]]
'''ھەناردەکردن''' بریتییە لە فرۆشتنی بەرھەمەکان لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی دیکە، بەپێی سیستەم و یاسا و ڕێسایەکی دانپێدانراو کە پاڵپشتی ھاوردەکردنە لەلایەن وڵاتانی بەکاربەر و ھەناردەکردن لەلایەن وڵاتانی
ناردەکارەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Exports}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئابووری|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}

[[پۆل:دانوستانی نێونەتەوەیی]]</text>
      <sha1>qcqxkpuweufh7parhvclut1crxhz2wy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزارکانی، قەرەھەنجیر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279270</id>
    <revision>
      <id>1705994</id>
      <parentid>1647776</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12465" sha1="gnz17vgud8yy2hysp820yb469i9ocg1" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەزارکانی
| ناوی_فەرمی	           = 
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe  |  zoom=12   |coord=  {{Coord|  35.52714| 44.65431}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەزارکانی'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 35.52714| 44.65431 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای کەرکووک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای کەرکووک]]
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی قەرەھەنجیر]] 
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=  ٧٥٢
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		=  
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەزارکانی''' (''{{lang-ar| ھزارکاني}})، ({{lang-en|  Hazarkani   }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەرەھەنجیر]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[قەرەھەنجیر]] بە دووری (٦)کم.&lt;ref&gt;https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==
گوندی '''ھەزارکانی''' ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی [[گورگەیی خاسە]].
* لە باشوورەوە گوندی [[قەرەھەنجیر]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[بانگرد]].
* لە ڕۆژئاواوە گوندی [[هەیبە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ھەزارکانی | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2488271555 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
* لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە.

== دانیشتوان ==
دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئابی ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(-) کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(-) کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ناحیەی قەرەھەنجیر]]
* [[قەزای کەرکووک]]
* [[پارێزگای کەرکووک]]
* [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]]

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}}
{{گوندەکانی قەزای کەرکووک}}
{{سەرچاوەکان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:پارێزگای کەرکووک]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]</text>
      <sha1>gnz17vgud8yy2hysp820yb469i9ocg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرمین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279366</id>
    <revision>
      <id>1705922</id>
      <parentid>1647784</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12483" sha1="cdcdwj59b7sp1mat4rzmj78qa7n6nod" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەرمین
| ناوی_فەرمی	           = 
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe  |  zoom=12   |coord=  {{Coord|  35.31047| 44.63157}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەرمین'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 35.31047| 44.63157 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای کەرکووک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای کەرکووک]]
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی لەیلان]] 
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=  ٤٥٠
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		=  
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەرمین''' (''{{lang-ar| هرمین}})، ({{lang-en|  Harmin    }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی لەیلان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[لەیلان]] بە دووری (١٥)کم.&lt;ref&gt;https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==
گوندی '''ھەرمین''' ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی [[پەڵکانە، لەیلان|پەڵکانە]].
* لە باشوورەوە گوندی [[سیامەنسوور، لەیلان|سیامەنسوور]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[قەڵاوێژ]].
* لە ڕۆژئاواوە گوندی [[فرقان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ھەرمین | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2489303051#map=14/35.31050/44.63161 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
* لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە.

== دانیشتوان ==
دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئابی ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ناحیەی لەیلان]]
* [[قەزای کەرکووک]]
* [[پارێزگای کەرکووک]]
* [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]]

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}}
{{گوندەکانی قەزای کەرکووک}}
{{سەرچاوەکان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:پارێزگای کەرکووک]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]</text>
      <sha1>cdcdwj59b7sp1mat4rzmj78qa7n6nod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرە، یایچی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279643</id>
    <revision>
      <id>1706190</id>
      <parentid>1647740</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12293" sha1="s02x89k6pozyiyop6vzi84p9rf4n4xk" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەنجیرە
| ناوی_فەرمی	           = 
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe  |  zoom=12   |coord=  {{Coord|  35.57214| 44.27873}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەنجیرە'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 35.57214| 44.27873 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای کەرکووک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای کەرکووک]]
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی یایچی]] 
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=  ٣٣٤
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		=  
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەنجیرە''' (''{{lang-ar| هنجیرة}})، ({{lang-en|  Hanjira   }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی یایچی]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[یایچی]] بە دووری (٢٠)کم.&lt;ref&gt;https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==
گوندی '''ھەنجیرە''' ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی [[قوتانی خەلیفە]].
* لە باشوورەوە گوندی [[باجوان]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[سێکانیان، کەرکووک|سێکانیان]].
* لە ڕۆژئاواوە گوندی [[خەرابەی قوتان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ھەنجیرە | ناونیشان =  https://www.openstreetmap.org/node/11332011278#map=14/35.57217/44.27791 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==


== دانیشتوان ==
دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئابی ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٢٨) کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ناحیەی یایچی]]
* [[قەزای کەرکووک]]
* [[پارێزگای کەرکووک]]
* [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]]

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}}
{{گوندەکانی قەزای کەرکووک}}
{{سەرچاوەکان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:پارێزگای کەرکووک]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]</text>
      <sha1>s02x89k6pozyiyop6vzi84p9rf4n4xk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەراسانکردن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280522</id>
    <revision>
      <id>1705875</id>
      <parentid>1451245</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (دەروونناسی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10037" sha1="h3j7lpbz0x2uabfewg2zvhazyh2qryb" xml:space="preserve">'''ھەراسانکردن''' کۆمەڵێک [[ئاکار]]ی بەرفراوان دەگرێتەوە کە سروشتی [[wiktionary:offensive|ھێرشبەرانەیان]] ھەیە. بە شێوەیەکی باو وەک ئاکارێک سەیری دەکرێت کە مرۆڤ سووک، ژێردەستە و ترساندن دەکات، بە شێوەیەکی تایبەتمەند بە دووری لە ڕووی ھزریی کۆمەڵایەتی و ڕەوشتییەوە دەناسرێتەوە. بە مانای یاسایی ئەمانە ئاکار گەلێکن کە وا دیارە ناپێخۆشکەر یان ھەڕەشەئامێزن. شێوازە نەریتییەکەی لەسەر [[دووچاوەکی|بنەمای جیاکارییەوە]] سەرھەڵدەدا، و کاریگەرییان ھەیە لە پووچەڵکردنەوەی مافەکانی کەسێک یان تێکدانی کەسێک لە سوودمەندبوون لە مافەکانی.

== جۆرەکان ==
=== ئەلیکترۆنی ===
ھەراسانکردنی ئەلیکترۆنی بریتییە لە باوەڕێکی نەسەلمێنراو بە بەکارھێنانی [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی]] بۆ ھەراسانکردنی قوربانییەک. دەروونناسان بەڵگەی خەونبینینی بیستن، تێکچوونی ھۆشیاری،&lt;ref name=&quot;KMIRNews20121112&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.jrn.com/kmir6/news/179055911.html|سەردێڕ=Electronic Harassment: Voices in My Mind|دوایین=Monroe|یەکەم=Angela|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=KMIR News|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140213164754/http://www.jrn.com/kmir6/news/179055911.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; یان [[پەشێویی دەروونی]] دیکەیان لە کۆمەڵگە ئۆنلاینەکاندا دەستنیشان کردووە کە پشتگیری لە بۆچوونی ئەو کەسانە دەکەن کە بانگەشەی ئەوە دەکەن لەم ڕێگەیەوە بە ئامانج گیراون.&lt;ref name=&quot;WaPo20070114&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/10/AR2007011001399.html|سەردێڕ=Mind Games|دوایین=Weinberger|یەکەم=Sharon|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ئیش=[[Washington Post]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Olga Pochechueva. [http://www.florentine-society.ru/emi/Elektromagnitnye_Izlucheniya_Napravlennye_Na_Vas.pdf ''EMR Deliberately Directed At You'' — Moscow: LOOM Publishing, 2015 (in Russian). — 30 p.] — {{ISBN|978-5-906072-09-2}}&lt;/ref&gt;

=== خاوەن خانوو ===
ھەراسانکردنی لەڕێگەی خاوەن خانوو بریتییە لە دروستکردنی ئامادەیی لەلایەن خاوەن خانوویەک یان بریکارەکانییەوە، ھەلومەرجێکە کە بۆ یەکێک یان چەند کرێچییەک بەکاردێت تا ناڕەحەت بێت، بە مەبەستی ھاندانی بۆ وازھێنانی پێدانی کرێی خانوو یاخود فشارخستنە سەر بۆ دەرکردنی.

=== سەرھێڵ ===
[[پەڕگە:Youth_and_Electronic_aggression.gif|وێنۆک| دابەشکاریی داتای چەشنەکانی ھەراسانکردن لەڕێگای پەیوەندییە سەرھێڵەکانەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hertz|یەکەم=M. F.|ناونیشان=https://www.cdc.gov/violenceprevention/pdf/ea-brief-a.pdf|سەردێڕ=Electronic Media and Youth Violence: A CDC Issue Brief for Educators and Caregivers|دوایین٢=David-Ferdon|یەکەم٢=C.|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Centers for Disease Control]]|شوێن=Atlanta (GA)|پەڕە=٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180926014248/https://www.cdc.gov/violenceprevention/pdf/ea-brief-a.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ئەمریکا، بەپێی سەنتەری کۆنترۆڵکردنی نەخۆشییەکان.&lt;ref name=&quot;ybarra200710&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ybarra |یەکەم=Michele L. |دوایین٢=Diener-West |یەکەم٢=Marie |دوایین٣=Leaf |یەکەم٣=Philip J. |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Examining the overlap in internet harassment and school bullying: implications for school intervention |journal=[[Journal of Adolescent Health]] |بەرگ=٤١|issue=6, Suppl 1 |پەڕەکان=S٤٢–S٥٠|doi=10.1016/j.jadohealth.2007.09.004 |pmid=١٨٠٤٧٩٤٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]
ھەراسانکردن چەندین جار دووبارەبوونەوەی قسەی ناشرین و سەرنجی سووکایەتیکردن ئاراستەی کەسانی دیاریکراو دەکات کە بۆ نموونە سەرنجیان لەسەر ڕەگەز، ئایین، نەتەوە، کەمئەندامی، یان ئاراستەی سێکسییە. زۆرجار ئەمە لە ژووری گفتوگۆ و لە ڕێگەی گرووپی ھەواڵ و بە ناردنی ئیمەیڵی ڕق و کینە بۆ لایەنە ئارەزومەندەکان ڕوودەدات. ھەروەھا ڕەنگە دزینی وێنەی قوربانییەکە و خێزانەکانیان لەخۆبگرێت، دکتۆرکردنی ئەم وێنانە بە شێوازی ھێرشبەرانە (بڕوانە [[سایبەرزتۆڵکینگ]] و [[تاوانە کینەیییەکان]])

=== دەروونی ===
ئەمە ئاکارێکی ژێردەستەکاری، ترسناک یان خراپەکارییە کە زۆرجار دەستنیشانکردنی ئەستەمە، جگە لە ڕاپۆرتی قوربانییەکان یان سکاڵا ھیچ بەڵگەیەک بەجێناھێڵێت. ئەمەش بە شێوەیەکی تایبەتمەند کەسایەتیی مرۆڤ دادەبەزێنێت یان دەبێتە ھۆی ئەوەی مرۆڤ ئازارێکی زۆریی دەروونی ھەبێت (بە مانایەکی تر، [[خۆنکۆڵی|خۆی بە کەم دەزانێت]] و خۆی لەبەرچاو دەکەوێت لەڕێگەی ئەو ھەراسانکردنانەوە).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Annette B. Roter|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PTElDwAAQBAJ&amp;pg=PA161|سەردێڕ=Understanding and Recognizing Dysfunctional Leadership: The Impact of Dysfunctional Leadership on Organizations and Followers|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٠٠٥١٧-٩|پەڕە=١٦١}}&lt;/ref&gt;

=== ئایینی ===
[[پەڕگە:Egged-says-no-to-harassment_of_passengers-on-religious-grounds.jpg|وێنۆک| ئاگاداری بۆ ئەو سەرنشینانەی کە لە پشت شۆفێری پاسەوە دادەنیشن، بە زمانی عیبری: «ھەموو سەرنشینێک دەتوانێت ھەر کورسییەک کە ھەڵی بژێرێت (جگە لەو شوێنانەی کە بۆ کەمئەندامان دیاری کراون)؛ ھەراسانکردنی سەرنشینێک لەم ڕووەوە ڕەنگە تاوانکاری بێت».]]
گۆشەگیرکردنیی ئایینی بریتییە لە ھەراسانکردنی زارەکی، دەروونی یان جەستەیی بەرامبەر بە ئامانجەکان، چونکە ئەوان وای دادەنێن کە ئایینێکی دیاریکراو پەیڕەو بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Grim |یەکەم=Brian J. |دوایین٢=Finke |یەکەم٢=Roger |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Religious Persecution in Cross-National Context: Clashing Civilizations or Regulated Religious Economies? |journal=American Sociological Review |بەرگ=٧٢|issue=4 |پەڕەکان=٦٣٣–٦٥٨|doi=10.1177/000312240707200407 |s2cid=145734744}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://research.kent.ac.uk/airs/|سەردێڕ=Abuse in Religious Settings - Research at Kent |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[University of Kent]]}}&lt;/ref&gt; ھەراسانکردنی ئایینی دەکرێت ناچارکردن لەخۆبگرێت بۆ گۆڕینی زۆرەملێی ئایینی کەسێک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ohchr.org/en/issues/freedomreligion/pages/standards.aspx#3|سەردێڕ=International standards |وێبگە=Human Rights |وتەگێڕانەوە=1981 Declaration of the General Assembly Art. 1 (2), section Freedom from coercion}}&lt;/ref&gt;

=== سێکسی ===
ئازاردانی سێکسی بریتییە لە ئاکارێکی ھێرشبەرانە یان ژێردەستەکەر کە پەیوەندی بە سێکسی کەسێکەوە ھەیە. قسەی نەخوازراو، دەربڕینی ڕوخسار، سەرنجی سێکسی، کردەوە، یان ئاکاری سروشتی سێکسی لەخۆدەگرێت کە ئامانجەکە ھەست بە ناڕەحەتی دەکات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kahsay |یەکەم=Woldegebriel Gebregziabher |دوایین٢=Negarandeh |یەکەم٢=Reza |دوایین٣=Dehghan Nayeri |یەکەم٣=Nahid |دوایین٤=Hasanpour |یەکەم٤=Marzieh |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Sexual harassment against female nurses: a systematic review |journal=BMC Nursing |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕە=٥٨|doi=10.1186/s12912-020-00450-w |issn=1472-6955 |pmc=٧٣٢٤٩٩١|pmid=٣٢٦١٢٤٥٥|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Harassment}}
{{تووڵی دەروازە|دەروونناسی}}

{{دەروونناسی-کۆلکە}}

[[پۆل:کەڵکاژۆ]]</text>
      <sha1>h3j7lpbz0x2uabfewg2zvhazyh2qryb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمپشیر (ئینگلتەرا)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280668</id>
    <revision>
      <id>1706136</id>
      <parentid>1540287</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1056" sha1="frpiymni2i44qqx7tkfxx79zk18ofuk" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەمپشیر''' ھەرێمێکی ڕێوڕەسمییە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئینگلتەرا. لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ بێرکشایەر، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ سەری و ڕۆژاوای ساسێکس، لە باشوورەوە لە ڕێگەی دەریای سۆلێنتەوە دەکەوێتە بەرامبەر دوورگەی وایت، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ دۆرسێت، و لە باکووری ڕۆژاواوە لەگەڵ ویڵتشایەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Hampshire}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}}

[[پۆل:باشووری ڕۆژھەڵاتی ئینگلتەرا]]</text>
      <sha1>frpiymni2i44qqx7tkfxx79zk18ofuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەستووری مەدینە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280767</id>
    <revision>
      <id>1706173</id>
      <parentid>1450916</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>1706173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32922" sha1="7j94robl2pm86kcgnw8o2iaq6tup6zu" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}'''دەستووری مەدینە''': یەکەم دەستووری مەدەنییە لە مێژووی دەوڵەتی ئیسلامیدا. ڕاستەوخۆ دوای [[کۆچی مسوڵمانان]] لەلایەن [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] نووسراوە بۆ [[مەدینە]]، و [[مێژووناس|مێژوونووسان]] و ڕۆژھەڵاتناسان بە درێژایی [[مێژووی ئیسلام]]ی ستایشیان کردووە، و زۆربەیان بە یەکێک لە شکۆمەندییەکانی شارستانییەتی ئیسلامی دەزانن، و ھێمایەکی شکۆمەندی سیاسی و مرۆیییەکەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://archive.islamonline.net/?p=9442|سەردێڕ=دستور المدينة .. مفخرة الحضارة الإسلامية |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181120095628/https://archive.islamonline.net/?p=9442 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=archive.islamonline.net |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.usycso.org/node/دستور-المدینة-أرقی-وثیقة-مدنیة/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181006083049/http://www.usycso.org:80/node/دستور-المدینة-أرقی-وثیقة-مدنیة/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.usycso.org |زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/2004/12/22/صحیفة-المدینة|سەردێڕ=صحیفة المدینة|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190528075826/https://www.aljazeera.net/specialfiles/pages/016e38d5-7ef4-4930-ab50-d4ff4a49b867|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hrlibrary.umn.edu/arab/IS-1.html|سەردێڕ=صحيفة المدينة (1 هجرية) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180912190648/http://hrlibrary.umn.edu/arab/IS-1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=hrlibrary.umn.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/ملحق/%C2«ÙØ«ÙÙØ©-Ø§ÙÙØ¯ÙÙØ©%C2»-ØªØ£Ø³ÙØ³-ÙÙÙÙÙÙ-Ø§ÙØªØ³Ø§ÙØ­|سەردێڕ= «وثیقة المدینة».. تأسیس لمفھوم التسامح|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181120095509/http://www.alkhaleej.ae/mob/detailed/8c37a268-3d08-4f8d-9faa-5247089ac47b/11d14633-90a6-4179-a709-64df476403cf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

== دەقی دەستووری مەدینە ==
&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/260170/المیثاق-الذی-وضعھ-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-للمسلمین-بالمدینة|سەردێڕ=الميثاق الذي وضعه النبي صلى الله عليه وسلم للمسلمين بالمدينة |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200927145557/https://www.islamweb.net/ar/fatwa/260170/المیثاق-الذی-وضعھ-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-للمسلمین-بالمدینة |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}&lt;/ref&gt;
١-بەندەکانی تایبەت بە موسڵمانەکان:-
ئەم دەستوورە نوسروێکە لەپێغەمبەر لەنێوان ئیمانداران و موسڵمانانی قورەیش و یپریب و ئەوانەشی شوێنیان کەوتوون، گەیشتون پێیان جیھادیان لەگەڵ کردوون ھەموویان یەک ئومەتن.
# کۆچکەرانی قورەیش لەسەر ماڵی خۆیان دەبن خوێنی یەکتری دەدەن، دیلی خۆیان ددەکڕنەوە و بەدادپەروەری و چاکەکاری لەنێوان باوەڕداران.
# پێویستە لەسەر موسڵمانان ھەر کەسێکی قەرزارو خاوەن مناڵیان لەناو خۆیدا بینی، دەبێ ھەموویان یارمەتی بدەن بەچاکە.
# ھیچ موسڵمانی موسڵمانێکی تر ناکوژێ لە تۆڵەی بێباوەڕێکدا.
# نابێت موسڵمان پشتیوانی بێباوەڕێک بکات و دژی موسڵمانێک.
# ئاشتی موسڵمانەکان یەک ئاشتییە، نابێت موسڵمانێک ئاشتی بکات، و ئەوەی دی نەیکات، لەکاتی شەڕنەکردنیش لەپێناوی خودا ھەمان شتە، مەگەر بەیەکەوە بەدادپەروەرانە لەنێوان ھەموو لایەکدا ئەنجامی بدەن.
# موسڵمانەکان لە ھەر شتێکدا ناکۆکی کەوتە نێوانیان، دەبێ بۆ چارەسەری بگەڕێنەوە بۆ لای خودا و پێغەمبەرەکەی محمد.
# موسڵمانان یەکسانن سەبارەت بەوەی کە لەسەریان دادێت لەپێناو خودا.
# ھەر کەسێک بەناڕەوا و بێ گوناح موسڵمانێک بکوژێت، دەکوژرێتەوە و ئەگەر کەسوکاری کوژراوەکە ڕازی بن، بەڕێککەوتن لێی خۆش بن.
# ناوەوەی یپریب قەدەغەیە لەسەر ئەوانەی پەیوەندیان ھەیە بەم دەستوورەوە.
# ھەر موسڵمانێک دان بنێت بەوەی لەم دەستوورە ھاتووە، باوەڕی ھەبێت بەخواو ڕۆژی دوای، ڕەوانییە بۆی پەنای کەسێک بدات تاوانباربێت، پشتگیری لێ بکات، کەوا نەفرینی خودای گەورە لەسەر تا ڕۆژی قیامەت، ھیچ چاکەو دادگەرییەکی لێ وەرناگرێت.
# موسڵمانەکان خەرجیان لەسەر خۆیانە، جوولەکەکانیش خەرجیان لەسەر خۆیانە، پشتگیریکردنیش ھەیە لەنێوانیاندا لەدژی کەسێک دژایەتی ئەم دەستوورە بکات.
# نابێت ھیچ موشریکێک ماڵو سامانێک یان کەسێکی قورەیشی پەنابدات، نابێت ڕێ بکرێت لە موسڵمانێک.
# لەنێوان موسڵمانا و جوولەکە ئامۆژگاری و ڕێگەدانان بەچاکە ھەیە نابێ خراپەیان لەنێوان ھەبێ.
# ھەر کەسێ ھێرشی ھێنا بۆ سەر مەدینە، دەبێ موسڵمان و جوولەکە بەیەکەوە بیپارێزین
# ھەر کەسێ لە جوولکە و موسڵمان لەمەدینە دەرچوو یان مایەوە بەر لەخۆی دڵنیابێت و دەست درێژی ناکرێتە سەر مەگەر ستەم بکات و دەکات خۆی و ماڵ و منداڵی تێدادەچێ.
# لەم دەستوورە داھاتووە گەلی موسڵمان گەلێکی یەکگرتووە و یەکسانن بەپێی گەورەو بچووکی یان بەھێزی و بێ ھێزی تیرەکان و بەم شێوەیە سەرجەم [[ھۆز]] و تیرەکان، ملکەچ بوونە کە بەرژەوەندی ئیسلام لەپێش بەرژەوەندی سەرجەم ھۆزو تیرەکانە.
# ھەر جوولەکەیەک شوێنی موسڵمان بکەوێت پشتگیری لێ دەکرێت و ستەمی لێناکرێت و پشتگیری کەس ناکرێ لەدژی.
# بەھیچ جۆری موسڵمانی خواناس زۆرداری ناکات، ھەر کەسێ ستەم بکات، لەنێوان موسڵمانان دا خۆی بە گەورە بزانێ و ستەم و دروست بکات، ھەموویان دەبێت دژی بوەستن، ئەگەر کوڕی یەکێکیش بێت لەخۆیان.
# پەنای خوای گەورە یەک پەنایە، بۆ ھەموو موسڵمانان وەکو یەک، سادەترین یان دەتوانێت گەورەترین پەنا بدات، موسڵمانان لەنێوان خۆیاندا دۆستایەتی دەنوێنن.
# ئەگەر بانگبکرێت بۆ بەشدار یکردن لەئاشتی و ڕێکەوێت لەم ژیانە بەشداری بکەن، ھەمان ئەو مافەشیان ھەیە لەسەر باوەڕداران مەگەر کەسێکیان دژایەتی ئایینی خوا بکات، ئەوە بانگێشتی جێبەجێ ناکرێت.
# بەندەکانی تایبەت بەجولکە:-
# جوولەکەکانی (بنی عوف) ئومەتێکن لەگەڵ باوەڕداران.
# جوولەکە خەرجی خۆیان لەسەر خۆیانە، موسڵمانەکانیش، خەرجی لەسەر خۆیانە.
# جوولەکەکان ئایینی خۆیان ھەیە، موسڵمانەکانیش ئایینی خۆیان ھەیە.
# ھەموویان پشتگیری یەکتری دەکەن، دژ بە ھەر کەسێک دژایەتی ئەو پەیماننامەیە بکات
# لەنێوان جوولەکە و موسڵمانان ئامۆژگاری ھەیە بەچاکە، نابێ خراپەیان لەنێوان ھەبێ.
# بەنو عەوف لەسەر حاڵی خۆیانن، وەکو کاتی ھاتنی ئیسلام ھاوکاری یەکتری دەکەن، خوێن لەجیاتی یەکتری دەدەن، دیلەکانی خۆیان ئازاد دەکەن بەخوێنەوەو بەچاکە، دادگەری لەنێوان باوڕداران.
# ھەروەھا بەنو حاریس کوڕی [[خەزرەج]]- بەنو ساعیدە، بەنو جوشەم- بەنو نەجار- بەنو عمری کوڕی عەوف- بەنو نەیین، بە ھەمان شێوەی بەنو عەوف، لەسەر حاڵی خۆیانن وەکو کاتی ھاتنی ئیسلام و ھاوکاری یەکتری دەکەن، خوێن لەجیاتی یەکتری دەدەن، دیلەکانی خۆیان ئازاد دەکەن بە کونیەوە بەچاکەو دادگەری لەنێوان خاوەن باوەڕداران.
# جوولەکەی بەنی عەوف و ئەوانەی لەگەڵیان وەکو مەوالی مەگەر کەسێک ستەم لەخۆی بکات، تاوان ئەنجام بدات لەو حاڵەتە دا تەنھا خۆی خێزانەکەی خۆی لەناو دەبات.
# جوولەکەی بەنو نەججار- بەنی حاریس- بەنی ساعیدە- بەنی جوشەم- بەنی ئەوس- بەنی سەعلەبەش ھەمان مافی جوولەکەی بەنی عەوفیان ھەیە، مەگەر کەسێک ستەم بکات و تاوانبار بێت، ئەوانە تەنھا خۆی و کەسوکارەکەی لەناو دەبات.
# دۆست و ھەوادارانی ھۆزی سەعلەبە وەکو خودی ھۆزی سەعلەبە وان، ئەوانەی لەنێو ھەناوی ھۆزی جوولەکەکان وان وەکو ھۆزی جوولەکەکان وان کەس لەوان بۆی نییە دەربچن بەرێگە پێدانی پێغەمبەر نەبێت.
# زەوی ناو شاری [[یەسریب]] حەرامە لەپێناو بەرقەرارکردنی ئەم پەیماننامەیەدا.
# ھیچ قورەیشییەک و ھاوپەیمانێکیان نابێ لەمەدینە پەنابدرێت.
# ھەموویان دەبێت پشتوانی یەکتری بن، دژ بەوانەی کە ھێرش دەکەنە سەر یەسرب، ھەر کەسە بەگوێرەی توانای خۆی.
# ئەم پەیماننامەیە چاوپۆشی ناکات لە ستەم و تاوانبار.
# جوولەکەکان ھاوکاری موسڵمانان دەکەن و یەک دەنگ دەبن لەگەڵیان، چەند جەنگیان لەگەڵ دابکرێت، و ھاوکاری موسڵمانان دەکەن لە خەرجکردندا.
# ھەرچییەک ڕووبدات لەنێوانیان، لەشەڕ و دەمەقاڵێ کە ترسی لێکەوتنەوەی خراپی لێ بکرێت، ئەوا پێویستە بگەڕێتەوە بۆ لای خواو پێغەمبەر بۆ چارەسەرکردنی.
# بەنی شوتەیبە ھەمان مافی بەنی عەوفیان ھەیە.
# بەندەکانی تایبەت بەسەرجەم پێکھاتەی کۆمەڵایەتی مەدینە:-
# ئەم دەستوورە نوسراوێکە لە پێغەمبەر کە لەنێوان ئیمانداران و موسڵمانانی قورەیش و یەسرب و ئەوانەشی شوێنیان کەوتوون گەیشتوون و جیھادیان لەگەڵ کردوون ھەموویان یەک ئومەتن.
# کۆچکەرانی قوڕەیش لەسەر ماڵی خۆیان دەبن، خوێنی یەکتری دەدەن، دیلی خۆیان دەکڕنەوە بە دادپەروەری چاکە لەنێوان باوڕداران.
# جوولەکەکانی نبی عوف ئومەتێکن لەگەڵ ئیمانداران.
# بەنی عەوف لەسەر حاڵی خۆیانن وەکو کاتی ھاتنی ئیسلام، ھاوکاری یەکتری دەکەن، خوێن لە جیاتی یەکتری دەدەن، دیلەکانی خۆیان ئازاد دەکەن بە کڕینەوە بە چاکەو دادگەری لەنێوان خاوەن باوەڕداران.
# ھەروەھا بەنو حاریسی کوڕی خەزرەج – بەنو ساعیدە- بەنوو جەشەم بەنو نەجار- بەنو عمری کوڕی عەوف- بەنو نەبیت- بەنو ئەوس بەھەمان شێوەی بەنو عەوف، لەسەر حاڵی خۆیانن وەکو وکاتی ھاتنی ئیسلام، ھاوکاری یەکتری دەکەن، خوێن لە جیاتی یەکتری دەدەن، دیلەکانی خۆیان ئازاد دەکەن بەکڕینەوە و چاکەو دادگەری لەنێوان خاوەن باوڕداران.
# جوولەکەی بەنی عەوف و ئەوانەی لەگەڵیانان وەکو [[والی]]، مەگەر کەسێک ستەم لەخۆی بکات، تاوان ئەنجام بدات لەو حاڵەتە دا تەنھا خۆی و خێزانەکەی خۆی لەناو دەبات.
# جوولەکەی بەنی نەججار- بەنی حاریس- بەنی ساعیدە- بەنی جوشەم- بەنی ئەوس- بەنی سەعلەبەش ھەمان ماڵی جوولەکەی بەنی عەوفیان ھەیە، مەگەر کەسێک ستەم بکات و تاوانبار بێت، ئەوانە تەنھا خۆی و کەسوکاری لەناو دەبات.
# دۆست و ھەواداری ھۆزی سەعلەبە، وەکو خودی ھۆزی سەعلەبە وان، ئەوانەی لەنێو ناوی جوولەکەدان وەکو ھۆزی جوولەکەوان کەس لەوان بۆی نییە، دەربچێت بەرێگە پێدانی پێغەمبەر نەبێت.
# بەنی شوتەیبە ھەمان مافی بەنی عەوفیان ھەیە.
تەوەری سێیەم
ڕەھەندە سیاسی و سەربازی و کۆمەڵایەتییەکانی بەندەکانی دەستووری مەدینە

١- ڕەھەندە سیاسییەکانی بەندەکانی دەستووری مەدینە:-
دەتوانین بڵین پێغەمبەر ئەم دەستووری داڕێژت بۆ ڕێکخستنی بارودۆخی مەدینە بوو، لەقۆناغە سەرەتایییەکانیدا، لەبواری ئایینی و سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوورییەوە، و پێکھاتنی یەک ئومەتی جیا لەگەڵ خەڵەکانی تر.
ئەوەی تێبینی دەکرێت لەسەرەتای دەستوورەکەدا ھاتووە کە ئەمە نوسراوێکە لە پێغەمبەر بۆ باوەڕداران و موسڵمانانی قوڕەیش و [[یەسریب]] و ئەوانەی شوێنیان کەوتوون کە گەیشتوون پێیان جیھادیان لەگەڵ کردوون، ڕایدەگەیەنم کە ھەموویان یەک ئومەتن.
لەم دەقە دا بۆمان دەردەکەوێت کە تەنیا ئایینی ئیسلام دەتوانێ یەکێتی بخاتە نێو موسڵمانانەوە، ھەر ئیسلام دەتوانی بیانکاتە یەک نەتەوە، ھەموو جیاوازی نێوانیان دەتوێتەوە لە چوار چێوەی ئەم یەکێتییەدا.
بەپێی گێڕانەوەی (ابن اسحاق) لەخاڵێکی تری دەستوورەکەدا ھاتووە جوولەکەکانی بەنی عەوف ئومەتێکن لەگەڵ باوەڕداران.
دەکرێ بوترێ کۆچکەران و پشتیوانان توخمی سەرەکی ئەم ئوممەتەبوون، کە ھەوڵی یان دەدا بۆ بەدەستھێنانی ئامانجەکانی و خەبات و تێکۆشان دەکرد لەپێناو خودا، لەھەمان کاتدا چاوەڕوانی ئەوەی دەکرد لەچین و توێژەکانی تری شارەکە، بەبێ باوەڕو جوولەکەکان تا ڕۆڵیان ھەبێت لەپشتگیری و ھاوکاری کردنی موسڵمانەکان بەپێی بەندەکان بەپێی بەندەکانی ئەم دەستوورە.
ئەم دەستوورە جوولەکەکانی بەبەشێک لە ھاووڵاتی دەوڵەتی ئیسلام داناوە، ھەروەھا مافی پاراستن و دادپەروەری و یەکسانی بۆ دابین کردبوون، وەکو لە دەقێکی دەستوورەکەدا ھاتووە ھەر کەس لە جوولەکەکان لەگەڵ ئێمە دابن، پشتیوانیان لێ دەکرێت بەبێ ئەوەی ستەمیان لێبکرێت.
پێغەمبەر توانی باوەڕ بەھۆز و تیرە جیاوازانە بھێنێت، لەسەر ئاستێکی فراوانتر بیربکەنەوە کە یەک نەتەوەن، و پێغەمبەر دوای کۆچکردنی بۆ مەدینە، توانی برایەتی لەنێوان کۆچکەران و پشتیوانان دروست بکات، و پەیمانی لەنێوان خۆی و جوولەکەکان بەست، بەمەش بناغەی دەوڵەتی ئیسلامی دامەزراند.
جێی سەرەنجە شاری مەدینە ئومەت پێکھاتبوو لە باوەڕداران و موسڵمانانی قوڕەیش و [[یەسریب]] واتە کۆچکەران و پشتیوانان.
ئەو ئومەتە تازە پێکھاتووەی مەدینە بریتی بوو لە قەوارەیەکی سیاسی و جیاواز لە خێڵ، چونکە خێڵ لە بەرژەوەندی خزمایەتی نێوان تاکەکان دروست دەبێت، بەڵام ئومەت سنووری پەیوەندی خێڵایەتی تێدەپەڕێنێت و چەندین خێڵ و ھۆز لەخۆ دەگرێت.
ھەروەھا ئەم دەستوورە بێ باوەڕەکانی ھەردوو ھۆزی ئەوس و خەزرەجیشی بە ئومەت داناوە، جوولەکەکانی بەنی عەوف و جوولەکەکانی تری ھاوپەیمان لەگەڵ ئەوس و خەزرەج ئومەتێکن لەگەڵ باوەڕداران، چونکە ھەموو ئەمانە ڕەزامەند بوون، بە بنەماکانی ئەم دەستوورە، وەک چوارچێوەی ئەم ئومەتەشدا بژین.

٢- ڕەھەندە سەربازی و ئاساییشییەکانی بەندەکانی دەستووری مەدینە:-
ئەوەی بۆمان دەردەکەوێ لەیەکێک لە خەڵەکانی ئەم دەستوورەدا ھاتووە ھەموویان دەبێت پشتیوانی یەکتری بکەن دژ بەوانەی کە ھێرش دەکەنە سەر [[یەسریب]]، ھەر کەسەو بەپێی توانای خۆی.
پێغەمبەر ئامانجی بوو لە ڕێگای ئەم دەستوورە ئاشتی و ئاسایش لەناو چین و توێژەکانی مەدینە بڵاوبکاتەوە، بۆ دروستکردنی دەسەڵاتێک کار بکات، بۆ بەدیھێنانی ئەو ئامانجە وەکو لە دەقێکی دەستوورەکەدا ھاتووە زەوی ناوشاری یەسریب ڕێگە پێنەدراوە لەپێناو بەقەرار بردنی ئەم دەستوورە، واتە ڕێگە بەھیچ کەسێک نەدراوە زەوی ناو شاری یەسریب بەکار بھێنێ بۆ بەرژەوەندی خۆی.
بەم جۆرە پرسی ئاستی لەمەدینە مۆرکی ئایینی وەرگرت، وەکو چۆن شاری [[مەککە]] مزگەوتی حەرامی تێدایە، نابێت شەڕو کوشتار و خوێن ڕێژی تێیدا ڕووبدات، ھەروەھا شاری یەسریبیش بوو بەشاری پێغەمبەر دەبێت ئاشتی تێدا بەرقەراربێت.
دەتوانین بڵێین دەسەڵاتەکانی پێغەمبەر فراوان بوو بۆ کاروبارەکانی تریش بەتایبەتی لایەنی سەربازی، چونکە ئەم ئوممەتە لەسەرەتای پێکھاتنیدایە، زۆر پێویستی بەھێزێکی سەربازی ڕێکخراو ھەبوو، بۆیە بەرگریکردن لەخۆیان و ڕاوەستان بەرووی دوژمنان لە دەقێکدا جەخت دەکاتەوە لەسەر یەکگرتووی ھەموو خەڵکی مەدینە لەئاشتی و شەڕدا ئاشتی و ئاسایشی باوەڕداران یەکێکە و نابێت باوەڕدارێک ئاشتی بکات بەوەی دی نەیکات، لەکاتی شەڕکردنیش لەپێناو خودا بە ھەمان شێوە دەبێت، مەگەر بەیەکەوە بەدادپەروەرانە لەنێوان ھەموو لایەکدا ئەنجامی بدەن، باوەڕداران وەکو یەکن لەوەدا خوێنیان ڕەشتووە لەپێناو خودا.
بەم شێوەیە دەبینین زۆربەی ئەو ئەرکانەی لەسەر و جوولەکە دانرابوو، ئەو ئەرکانە بوون کە پەیوەندی بەیارمەتیدانی موسڵمانانەوە ھەبوو، سەبارەت بە پشتگیریکردن لەکاتی جەنگ دا وەکو لە دەقێکی تری دەستوورکە ئاماژە بەوە دەکات کە پێویستە جوولەکەکان پشتیوانی موسڵمانان بن لەکاتی جەنگ و جوولەکە لەگەڵ باوەڕداران یەک دەنگ بن، چەند جەنگیان لەگەڵدا بکرێت.
بۆ نموونە:- الواقدی” باس لەوە دەکات کاتێک پێغەمبەر گەیشتە مەدینە، لەگەڵ جوولەکە ڕێکەوت، چەند مەرجێکی لەسەردانان، یەکێک لەو مەرجانە ئەوەبوو، کە پشتیوانی نەکەن لە دوژمنانی پێغەمبەر بەڵام پاش ڕوودانی جەنگی (بەدر) گەڕانەوە پێغەمبەر بۆ مەدینە جوولەکەکان پەیمانیان لەگەڵ پێغەمبەر ھەڵوەشاندەوە، پەیمانەکەیان نەبردە سەر و یارمەتی موسڵمانەکانیان نەدا، بەڵکو دژی وموسڵمانەکان دەستیان لەگەڵ عەرەبە بت پەرستەکان تێکەڵ کرد، و جوولەکەی بەنی قینقاع” یەکەم ھۆز بوو پێغەمبەر لەمەدینە دەری کردن.
ھەروەھا لە دەستوورەکەدا ھاتووە فەرمانی ڕاگەیاندنی جەنگ یاخود پەیماننامەی ئاشتی کردە، یەکێک لەدەسەڵاتەکانی پێغەمبەر لە دەقێک دا ئەوەی دووپات کردووەتەوە بۆ ھیچ کەسێک نییە لە جوولەکەکان بەبێ ڕەزامەندی پێغەمبەر لەمەدینە دەربچن بۆ شەڕکردن لەگەڵ ھەر کەسێک دا، ھیچ کەسێک لەوانە نابێت بەبێ ڕەزامەندی پێغەمبەر لە مەدینە بچێتە دەرەوە.
لەکۆتاییشدا دەستوورەکە ئەم دەقەی لەخۆ گرتووە، زامنکردنی پاراستن و دابینکردنی ئاسایشی بۆ ھەر کەسێک چاکەکار و پابەندبێت لەمۆرکەرانی ئە دەستوورە خوای گەورە پەنای ھەر ھەر کەسێکە کە چاکە کارو دوور لەخراپە بێت، ھەروەھا پێغەمبەرەکەشی محمدە.

٣- ڕەھەندە کۆمەڵایەتییەکانی بەندەکانی دەستووری مەدینە:-
دەتوانین بڵین لە دەقێکی ئەم دەستووردا ھاتوە ھەر کەسێک بەناڕەوا و بێ گوناح، موسڵمانێک بکوژێت، دەکورێژتەوە، مەگەر کەسوکاری کوژراوەکە ڕازی بن بەرێککەوتن لێی خۆش بن.
سەرچاوەی فەرمانڕەوایی کردن و یاسادانان شەریعەتی ئیسلام بێ کە لە دەقێکدا ھاتووە کە لە ھەر شتێک ناکۆکی و کێشەیان بۆ دروست بوو، دەبێ بۆ چارەسەرکردنی بگەڕێنەوە بۆ لای خودا و پێغەمبەرەکەی (محمد د. خ) و ئەم دەقە بووە ھۆی ئاسانکارییەکی زۆر بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکانی نێوان خەڵک، چونکە پێویست بوو لەسەر ھەموو تاکێکی کۆمەڵگا، ملکەچی ھەموو فەرمانەکانی وقورئان و فەرموودەکانی پێغەمبەر بن.
ھەروەھا نابێت موسڵمانێک پشتیوانی بێباوەڕێک بکات لەدژی موسڵمانێک.
جێی سەرنجە ھەر موسڵمانێک دان بنێت بەوەی لەم دەستوورە ھاتووە باوەڕی ھەبێت بەخواو ڕۆژی دوایی، ڕەوا نییە بۆی پەنای کەسێک بدات توانباربێت پشتگیری لێ بکات، ئەوا نەفرینی خودای گەورە لەسەرە تا ڕۆژی قیامەت و ھیچ چاکەو دادگەرییەکی لێ وەرناگیرێت. لەگەل ئەوەشدا ئەوەی لەم دەستوورەدا ھاتووە سەبارەت بە جەخت دەکاتەوە لەسەر ئەوەی گەر جوولەکەیەک تاوانێک ئەنجام بدات یان دەست درێژی بکاتە سەر کەسێک ئەوە بەتەنھا خودی ئەو کەسە بەرپرسە لەو تاوانە، وەکو ھاتووە ئەگەر کەسێک ستەمێک یان تاوانێک بکات ئەوا بەتەنھا خۆی خێزانەکەی بەرەو لەناوچون دەبات.
دەتوانین بڵین لەدەستورەکەدا ھاتووە پەنای خوای گەورە یەک پەنایە، بۆ ھەموو موسڵمانان وەکو یەکە، سادەترین یان دەتوانین گەورەترینیان پەنا بدات، موسڵمانان لەنێوان خۆیاندا دۆستایەتی دەنوێنن.

لەگەڵ ئەوەشدا لەسەر موسڵمانەکان پێویست بوو کە پارێزگاری لەکەمینە نەتەوەکان بکەن کە ئەوانەی لەسەر ئایینی ئیسلام نەبوون بەتایبەتی کاربەدەستان و دەسەڵاتدارانی موسڵمانان لەدەرەوەو ناوەوەی مەدینە.
پێکەوە ژیان لەنێوان ھۆزو تیرەکان و ھەروەھا موسڵمانەکان ھەڵدەستان بە ئامۆژگاریکردن بۆ کاری خێرو چاکە، لە ڕاستیدا پەیوەندی لەنێوان ھەموو ھۆزەکانی مەدینە ھەبوو، ھەرچەندە بیروبۆچوونیان جیاواز بوو، بەڵام ئامۆژگاری یەکتریان دەکرد بۆ کاری خێرو چاکە لەنێوان خۆیاندا.

٤- ڕەھەندە ئایینییەکان و ئازادییەکانی بیروباوەڕ:-
تێبینی دەکرێت پێغەمبەر لە چەند دەقێکی دەستوورەکە خەڵک چۆن ماف و ئازادییەکانیان بۆ دابین دەکەین، وەکو جوولەکەکانی بەنی عەوف ئومەتێکن سەربەخۆی لەگەڵ موسڵمانان.
ئازادی بیورباوەڕو پەییڕەوکردنی داب و نەریتی خۆیان بۆ نموونە موسڵمانەکان ئایینی خۆیان ھەیە، جوولەکەکانیش دەیانتوانی لەسەر ئایینی خۆیان بمێننەوە، و مافی موڵکدارییەتی و بازرگانی و بەردەوامیدان بە ژیانی ئاسایی خۆیان ھەبوو وەکو موسڵمانان.
پێویستە لەسەر موسڵمانان ھەر کەسێکی قەرزارو خاوەن منداڵیان لەناوەخۆیاندا بینی دەبێ ھەموویان یارمەتی بدەن بەچاکە؛ و لەم دەقەدا ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت گرنگترین نیشانەکانی کۆمەڵگای ئیسلامی دەرکەوتن و گەشەکردنی گیانی ھەماھەنگی و یارمەتیدانە لەنێوان موسڵمانان دا بە جوانرترین شێواز کە ئەوان ھەموویان بەرپرسیارن بەرامبەر بەیەکتری لەکاروباری دونیاو قیامەت.
ھەموو ھۆزەکان ئازادبوون لەبەستنی ھەر ھاوپەیمانییەک بەمەرجێک لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی دەوڵەت دابێت، و ھەموو لایەکی پابەند دەکرد بەسەرخستنی ستەم لێکراوان
لەگەڵ ئەوەشدا لەم دەستوورەدا ھاتووە ھەر کەسێک شتێک بکات تەنھا ژیانی بۆ خۆی ھەیە، کەس بەتوانی کەسەوە سزا نادرێ، و باوەڕداران لەدژی ھەر کەسێکن لەنێوان خۆیاندا ستەمکاربن، یان بییەوێت بەرگری بۆ خۆی بەدەست بھێنێت، ستەم یان گوناح و دوژمنایەتی و خراپە لەنێوان خاوەن باوەڕداران دروست بکات، ھەموویان دەبێت دژی بوەستن با کوڕی ھەر کەسێکیش بێ.
شایەنی باسە لە دەقێکی تری ئەم دەستوورە ھاتووە کە ھەر کەسێ لە جوولەکەو موسڵمان لەمەدینە دەرچوو یان مایەوە، با لەخۆی دڵنیابێت، و دەست درێژی ناکرێتە سەر مەگەر ستەم بکات، ئەوکات خۆی و ماڵ و منداڵی تێدا دەچێ.
ھەروەھا ئەم دەستوورە جەخت دەکاتەوە لەسەر ڕێزگرتنی مافەکانی لایەنگیری و پشتیوانی کە دەڵێن نابێت ھیچ باوەڕدارێک ھاوپەیمانی کەسێکی باوەڕداری تر بکات بەبێ ئاگاداری خاوەنەکەی، ئەم دەستوورە چاوپۆشی ناکات لە زوڵم و تاوانبار.
شایەنی باسە لە دەقێکی تری ئەم دەستوورە ھاتووە کە ھەر کەسێ لە جوولەکە و موسڵمان لەمەدینە دەرچوو یان مایەوە، با لەخۆی دەڵینابێت، و دەست درێژی ناکرێتەسەر، مەگەر ستەم بکات ئەو کات خۆی و ماڵ و منداڵی تێدا دەچێت.
بڕواداران یەکسانن سەبارەت بەوەی لەسەریان دادەنێت لەپێناو خودا و بنەمای یەکسانی یەکێکە لەو بنەمایانەی ئیسلام دانی پێداناوە، چونکە بەشداری دەکات لەدروست کردنی کۆمەڵگای موسڵمان.
دەتوانین بڵین لەم دەستوورەدا مافی ھاووڵاتی بوون دابین کرابوو، کە ھەموو تاکێکی بەئازادی دەژیاو، سەرو ماڵیان پارێزراو بوو.
لەکۆتاییدا ئەوەمان بۆ ڕوون دەبێتەوە ئەم دەستوورە نموونەیەکی زۆر زیندوی ئیسلام و شارستانییەی ئیسلامە، کاری سەرەکی پێغەمبەر بەرجەستەکردن و دابینکردنی ئازادی تاکە کەس و ھاووڵاتی بوون و مافی ژیانێکی یەکسان و لێبوردەی بووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Constitution of Medina}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|مێژوو|مێژووی ئیسلام|عەرەبستانی سعوودی|محەممەد}}

[[پۆل:ڕێککەوتنەکانی محەممەد]]
[[پۆل:محەممەد لە مەدینە]]
[[پۆل:مێژووی جوولەکە لە نیمچەدوورگەی عەرەبی]]
[[پۆل:ئیسلام و دینەکانی تر]]</text>
      <sha1>7j94robl2pm86kcgnw8o2iaq6tup6zu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوکردنی مەمک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281112</id>
    <revision>
      <id>1706258</id>
      <parentid>1540369</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4421" sha1="j53qlb1xhuonb6sg1sbj1hh5tpqu9cy" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
ھەوکردنی مەمک بریتییە لە ھەوکردنی شانەی مەمک کە زیاتر لەگەڵ شیرپێدان تووشی ژنان دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Berens |یەکەم=Pamela D. |ڕێکەوت=2015-12 |سەردێڕ=Breast Pain: Engorgement, Nipple Pain, and Mastitis |ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26512442/ |journal=Clinical Obstetrics and Gynecology |بەرگ=٥٨|issue=4 |پەڕەکان=٩٠٢–٩١٤|doi=10.1097/GRF.0000000000000153 |issn=1532-5520 |pmid=٢٦٥١٢٤٤٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Spencer |یەکەم=Jeanne P. |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Management of mastitis in breastfeeding women |ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18819238/ |journal=American Family Physician |بەرگ=٧٨|issue=6 |پەڕەکان=٧٢٧–٧٣١|issn=0002-838X |pmid=١٨٨١٩٢٣٨}}&lt;/ref&gt; نیشانەکان بە نموونەیی پێکدێن لە ئازارێکی دیاریکراو و سووربوونەوە. ھەروەھا بە زۆری تا و ئازاری لەشیشی لەگەڵدایە. دەستپێکەکەی بە گشتی خێرایە و زۆربەیجار لە مانگەکانی یەکەمی دوای منداڵبووندا ڕوودەدات. یەک لە ئاڵۆزییەکان دەکرێت دروستبوونی دومەڵ بێت.

ھۆکارە مەترسییەکان ئەمانە دەگرێتەوە؛ شل گرتنی منداڵەکە، گۆی مەمکی زامداربوو، و لە شیر بڕینەوەی منداڵەکە. بەکارھێنانی پەمپی مەمک لە کۆنەوە پەیوەستکراوە بە ھەوکردنی مەمک، بەڵام دیاریکراوە وەک پەیوەندییەکی ناڕاستەوخۆ. باوترین ئەو بەکتریایانەی تێوەگلاون لەم دۆخە بریتین لە ستافیلۆکۆکەس (ھێشوویی) و ستریپتۆکۆکەس (تەسبیحی). دەستنیشانکردنی بە ئاسایی لەسەر بنەمای نیشانەکان دەبێت. سۆنار (ئەڵتڕاساوند) لەوانەیە سوودی ھەبێت بۆ دۆزینەوەی دومەڵێکی چاوەڕوانکراو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-61091-633-2|سەردێڕ=State of the World 2006: Special Focus: China and India|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=W.W. Norton &amp; Company|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٩١-٦٣٣-٢|editor-last=The Worldwatch Institute|شوێن=New York, NY}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ratcliffe|یەکەم=Stephen D.|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-323-04306-9|سەردێڕ=Family medicine obstetrics|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Mosby Elsevier|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٢٣-٠٤٣٠٦-٩|edition=3rd ed|شوێن=Philadephia}}&lt;/ref&gt;

پێشگیریکردن لەم شیرپێدانە نائاسوودەیە بە تەکنیکی شیرپێدانی گونجاو دەبێت. ئەگەر تەشەنا ھەبوو، دژەزیندەیییەکان بە نموونە سێفەلێکسین لەوانەیە پێشنیار بکرێت. شیرپێدان بە ئاسایی پێویستە بەردەوام بێت، چونکە بەتاڵکردنی مەمک گرنگە بۆ ساڕێژبوونەوەی.دەوروبەری ١٠٪ ی شیرپێدەران تووشی ئەم دۆخە دەبن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mitoulas |یەکەم=Leon R. |دوایین٢=Davanzo |یەکەم٢=Riccardo |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Breast Pumps and Mastitis in Breastfeeding Women: Clarifying the Relationship |ناونیشان=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9226559/ |journal=Frontiers in Pediatrics |زمان=en |بەرگ=١٠|doi=10.3389/fped.2022.856353 |issn=2296-2360 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250202022749/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9226559/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{پۆلی کۆمنز|Mastitis}}
{{تووڵی دەروازە|ژن|پزیشکی}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:تەندروستیی ژنان]]
[[پۆل:ھەوکردنەکان]]</text>
      <sha1>j53qlb1xhuonb6sg1sbj1hh5tpqu9cy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوکردنی پەنکریاس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281246</id>
    <revision>
      <id>1706261</id>
      <parentid>1581147</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10578" sha1="np841uck5ljxzjl74aap47jgxy6n7uo" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھەوکردنی پەنکریاس''' بریتییە لە [[ھەوکردن]]ی ڕژێنی [[پەنکریاس]].&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/digestive-diseases/pancreatitis/Pages/facts.aspx|سەردێڕ=Pancreatitis|وێبگە=niddk.nih.gov|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150307095945/http://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/digestive-diseases/pancreatitis/Pages/facts.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; پەنکریاس ئەندامێکی گەورەیە لە پشتەوەی [[گەدە]] کە ئەنزیمەکانی ھەرس و ژمارەیەک [[ھۆرمۆن]] بەرھەم دەھێنێت.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; دوو جۆری سەرەکی ھەیە: ھەوکردنی توندی پەنکریاس، و ھەوکردنی درێژخایەنی پەنکریاس.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; ھێما و نیشانەکانی ھەوکردنی پەنکریاس بریتین لە ئازار لە بەشی سەرەوەی سک، لەگەڵ ھێڵنج و [[ڕشانەوە]].&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; ئازارەکە زۆرجار دەچێتە پشت و زۆربەی کات توندیش دەبێت.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; لە ھەوکردنی توندی پەنکریاسدا، [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تالێھاتن]] ڕەنگە ڕووبدات و نیشانەکانی بە شێوەیەکی گشتی لە چەند ڕۆژێکدا نامێنن.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; لە ھەوکردنی درێژخایەنی پەنکریاسدا دابەزینی کێش، پیساییی چەور، و [[سکچوون]] لەوانەیە ڕووبدات.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gastroenterology2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Witt|یەکەم=Heiko|سەردێڕ=Chronic pancreatitis: challenges and advances in pathogenesis, genetics, diagnosis, and therapy|journal=Gastroenterology|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٧|بەرگ=١٣٢|issue=4|پەڕەکان=١٥٥٧-١٥٧٣|pmid=١٧٤٦٦٧٤٤|doi=10.1053/j.gastro.2007.03.001}}&lt;/ref&gt; ئاڵۆزییەکان لەوانەیە ئەمانە بگرێتەوە؛ [[تەشەنا]]، خوێنبەربوون، [[شەکرە]]، یان کێشە لە ئەندامەکانی تردا.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt;

دوو باوترین ھۆکاری ھەوکردنی توندی پەنکریاس [[بەردی زراو|بەردێکی زراوە]] کە دەبێتە گیرانی جۆگەی زراوی ھاوبەش؛ لەگەڵ زۆر خواردنەوەی کھولیش.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; ھۆکارەکانی تر ئەمانە دەگرێتەوە؛ زەبری ڕاستەوخۆ، ھەندێک لە دەرمانەکان، تەشەنا وەکو [[ملەخڕە]]، و گرێیەکان.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; ھەوکردنی درێژخایەنی پەنکریاس لەوانەیە سەرھەڵبدات وەک بەرەنجامی ھەوکردنی توندی پەنکریاس.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; زۆربەی جار بەھۆی ساڵانێک لە بەکارھێنانی زۆری کھولەوەیە.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; ھۆکارەکانی تر بریتین لە بەرزیی چەوریی خوێن، بەرزیی کالیسیۆمی خوێن، ھەندێک لە دەرمانەکان، و ھەندێک [[تێکچوونی بۆماوەیی]] وەکو [[سیستیک فایبرۆسس]]، و گەلێکی تر.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; جگەرەکێشان ئەگەری تووشبوون بە ھەوکردنی پەنکریاسی توند و درێژخایەن زیاد دەکات.&lt;ref name=&quot;Lancet2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lankisch|یەکەم=PG|دوایین٢=Apte|یەکەم٢=M|دوایین٣=Banks|یەکەم٣=PA|سەردێڕ=Acute pancreatitis|journal=Lancet|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|pmid=٢٥٦١٦٣١٢|doi=10.1016/S0140-6736(14)60649-8|بەرگ=٣٨٦|issue=9988|پەڕەکان=٨٥–٩٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yad2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Yadav|یەکەم=D|دوایین٢=Lowenfels|یەکەم٢=AB|سەردێڕ=The epidemiology of pancreatitis and pancreatic cancer.|journal=Gastroenterology|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٣|بەرگ=١٤٤|issue=6|پەڕەکان=١٢٥٢–٦١|pmid=٢٣٦٢٢١٣٥|doi=10.1053/j.gastro.2013.01.068|pmc=٣٦٦٢٥٤٤}}&lt;/ref&gt; دەستنیشانکردنی ھەوکردنی توندی پەنکریاس لەسەر بنەمای زیادبوونی سێ ھێندە لە ئەمایڵەیز یان لایپەیز لە خوێندا دەبێت.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; لە ھەوکردنی درێژخایەنی پەنکریاسدا، ئەم پشکنینانە ڕەنگە ئاسایی بن.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; پشکنینی وێنەیی وەکو [[شەپۆلی سەرووی دەنگ|سۆنەر]] و [[سی تی سکەن|سی تی سکان]] بەھەمان شێوە ڕەنگە بەسوود بێت.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt;

ھەوکردنی توندی پەنکریاس بەزۆری بە دەرزییە ژیناوەکان، [[ئازارشکێن|دەرمانی ئازارشکێن]]، ھەروەھا ھەندێکجاریش بە [[دژەزیندەیی]] چارەسەر دەکرێت.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; بە ئاسایی خواردن و خواردنەوە ڕێگەپێدراو نییە و سۆندەی لووت-گەدە (NG tube) دەخرێتە ناو گەدە.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; ڕێکارێک کە بە پێبینیی ئاوەژووری پەنکریاس و جۆگەی زراو (ERCP) ناسراوە لەوانەیە ئەنجام بدرێت بۆ پشکنینی پاشەڵی جۆگەی زراوی ھاوبەش و لابردنی ھەر بەردێک ئەگەر ھەبوو.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; لەو کەسانەی کە بەردی زراویان ھەیە زۆرجار تورەگەی زراوەکەش لادەبرێت لەگەڵیدا.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; لە ھەوکردنی درێژخایەنی پەنکریاسدا، سەرەڕای ئەوانەی سەرەوە، خۆراک پێدانی کاتی لە ڕێگەی سۆندەی لووت-گەدەدا ڕەنگە بۆ دابینکردنی [[ژیواندن|خۆراکەماددە]] پێویستەکان بەکاربھێنرێت.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; ڕەنگە گۆڕینی درێژخایەنی ڕێجیمی خۆراک و پێدانی جێگرەوەی ئەنزیمەکانی پەنکریاس پێویست بێت.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; ھەروەھا ناوبەناو نەشتەرگەری بۆ لابردنی بەشەکانی پەنکریاس دەکرێت.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt;

لەسەر ئاستی جیھان لە ساڵی ٢٠١٥ نزیکەی ٨٫٩ ملیۆن حاڵەتی ھەوکردنی پەنکریاس ڕوویداوە.&lt;ref name=&quot;GBD2015Pre&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence|یەکەم=Collaborators.|سەردێڕ=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بەرگ=٣٨٨|issue=10053|پەڕەکان=١٥٤٥–٦٠٢|pmid=٢٧٧٣٣٢٨٢|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|pmc=٥٠٥٥٥٧٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GBD2015De&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=GBD 2015 Mortality and Causes of Death|یەکەم=Collaborators.|سەردێڕ=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بەرگ=٣٨٨|issue=10053|پەڕەکان=١٤٥٩–٤٤|pmid=٢٧٧٣٣٢٨١|doi=10.1016/s0140-6736(16)31012-1|pmc=٥٣٨٨٩٠٣}}&lt;/ref&gt; ھۆی مردنی ١٣٢ ھەزار و ٧٠٠ کەس، لەکاتێکدا لە ساڵی ١٩٩٠دا ٨٣ ھەزار گیانلەدەستدان بووە.&lt;ref name=&quot;GDB2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=GBD 2013 Mortality and Causes of Death|یەکەم=Collaborators|سەردێڕ=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|pmid=٢٥٥٣٠٤٤٢|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|بەرگ=٣٨٥|issue=9963|پەڕەکان=١١٧–٧١|pmc=٤٣٤٠٦٠٤}}&lt;/ref&gt; ھەوکردنی توندی پەنکریاس لە نزیکەی ٣٠ کەسدا لە ھەر ١٠٠ ھەزار کەس لە ساڵێکدا ڕوودەدات.&lt;ref name=&quot;Lancet2015&quot;/&gt; حاڵەتە نوێیەکانی ھەوکردنی درێژخایەنی پەنکریاس لە ساڵێکدا لە نزیکەی ٨ لە ھەر ١٠٠ ھەزار کەسدا دەردەکەون و لە ئێستادا نزیکەی کار لە ٥٠ لە ھەر ١٠٠ ھەزار کەسێک لە ئەمریکادا دەکات.&lt;ref name=&quot;Mun204&quot;/&gt; لە پیاوان باوترە وەک لە ژنان.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; زۆرجار ھەوکردنی درێژخایەنی پەنکریاس لە نێوان تەمەنی ٣٠ بۆ ٤٠ ساڵیدا دەست پێدەکات کە ھاوکات لە منداڵاندا دەگمەنە.&lt;ref name=&quot;NID2012&quot;/&gt; ھەوکردنی توندی پەنکریاس بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٨٢ لە توێکاریی جەستەدا وەسف کرا لەکاتێکدا ھەوکردنی درێژخایەنی پەنکریاس بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٦ وەسفکرا.&lt;ref name=&quot;Mun204&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Muniraj|یەکەم=T|دوایین٢=Aslanian|یەکەم٢=HR|دوایین٣=Farrell|یەکەم٣=J|دوایین٤=Jamidar|یەکەم٤=PA|سەردێڕ=Chronic pancreatitis, a comprehensive review and update. Part I: epidemiology, etiology, risk factors, genetics, pathophysiology, and clinical features.|journal=Disease-a-month: DM|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|بەرگ=٦٠|issue=12|پەڕەکان=٥٣٠–٥٠|pmid=٢٥٥١٠٣٢٠|doi=10.1016/j.disamonth.2014.11.002}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تد|پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Pancreatitis}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:ئێشی سک]]
[[پۆل:ھەوکردنەکان]]</text>
      <sha1>np841uck5ljxzjl74aap47jgxy6n7uo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەتاو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281829</id>
    <revision>
      <id>1705862</id>
      <parentid>1436574</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، وزە-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3724" sha1="672kcgtddq4o02xjoiew4qnynjmmc17" xml:space="preserve">[[پەڕگە:STS-134_EVA4_view_to_the_Russian_Orbital_Segment.jpg|وێنۆک|تیشکی خۆر، وەک لە نزمایی خولگەی زەوییەوە دەبینرێت کە لەسەر ڕووی لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]یە.]]
[[پەڕگە:Apollo_7_Florida.jpg|وێنۆک|خۆرھەڵاتن بەسەر [[کەنداوی مەکسیک]] و [[فلۆریدا]]. لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ لە ئەپۆلۆ ٧ وەرگیراوە.]]
'''ھەتاو'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ڤەژین|وشە=ھەتاو|فەرھەنگ=خاڵ|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; یان '''تیشکی خۆر''' بەشێکە لە [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی]] کە لە [[خۆر]]ەوە دەردەدرێت، بەتایبەتی تیشکی [[ژێرسوور]] و بینراو و [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی|سەروو وەنەوشەیی]]. لەسەر [[زەوی]] تیشکی خۆر پەرش و بڵاو دەبێتەوە و لە [[تەوشک|بەرگەھەوای زەویدا]] وەک [[تیشکی ڕۆژ]] دەپاڵێورێت کاتێک خۆر لە سەرووی [[ئاسۆ]]وەیە. کاتێک تیشکی خۆری ڕاستەوخۆ لە [[ھەور]]ەکانەوە ڕێگری لێناکرێت، '''ھەتاو''' دروست دەبێت، کە تێکەڵەیەک لە [[ڕووناکی]] و گەرمی تیشکدەرە. کاتێکیش بەھۆی ھەورەکانەوە بلۆک دەکرێت یان لە تەنی ترەوە ڕەنگ دەداتەوە، تیشکی خۆر بڵاودەبێتەوە.

تیشکی سەروو بنەوشەیی لە تیشکی خۆردا کاریگەری ئەرێنی و نەرێنی لەسەر تەندروستی ھەیە، چونکە ھەم پێویستە بۆ دروستکردنی ڤیتامین D&lt;small&gt;3&lt;/small&gt; و ھەمیش گۆڕاوێکە و ئەگەری زیانگەیاندنی ھەیە.

تیشکی خۆر نزیکەی ٨٫٣ خولەکێک دەخایەنێت بۆ ئەوەی لە ڕووی خۆرەوە بگاتە سەر زەوی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bell Burnell|یەکەم=S. Jocelyn|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lb5owLGIQGsC|سەردێڕ=An Introduction to the Sun and Stars|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٤٦٢٢-٥|edition=illustrated|پەڕە=٥٦}} [https://books.google.com/books?id=lb5owLGIQGsC&amp;pg=PA56 Extract of page 56]&lt;/ref&gt;

تیشکی خۆر ھۆکارێکی سەرەکییە لە [[فۆتۆسینتەسیس]]دا، ئەو پرۆسەیەی کە ڕوەک و زیندەوەرە [[ئۆتۆتڕۆف]]ەکانی تر بەکاریدەھێنن بۆ گۆڕینی وزەی ڕووناکی لە خۆرەوە، بۆ وزەی کیمیایی کە دەتوانرێت بەکاربھێنرێت بۆ دروستکردنی کاربۆھیدرات و سووتەمەنیی چالاکییەکانی زیندەوەران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[تریفە]]
* [[ڕووناکی]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{Commons category-inline|Sunlight}}
{{سەرچاوە سروشتییەکان}}
{{سروشت}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Sunlight}}
{{تووڵی دەروازە|فیزیک|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|وزە|کەشوھەوا|گەردوون|ئاو}}

{{فیزیک-کۆلکە}}
{{وزە-کۆلکە}}
{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:سەرچاوەکانی ڕووناکی]]
[[پۆل:وزەی خۆری]]
[[پۆل:خۆر]]</text>
      <sha1>672kcgtddq4o02xjoiew4qnynjmmc17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمین مردی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282897</id>
    <revision>
      <id>1706138</id>
      <parentid>1647756</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12278" sha1="niqmmj1vflwiwi4xer4qmtbymqdz3e9" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەمین مردی
| ناوی_فەرمی	           = 
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe  |  zoom=12   |coord=  {{Coord|  35.5592| 43.83733}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەمین مردی'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 35.5592| 43.83733 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای کەرکووک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای دووبز]]
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی سەرگەڕان]] 
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=  ٢٢١
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		=  
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەمین مردی''' (''{{lang-ar| همین مردي}})، ({{lang-en|   Hamin Mrdy }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سەرگەڕان]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[سەرگەڕان]] بە دووری (٣١)کم.&lt;ref&gt;https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==
گوندی '''ھەمین مردی''' ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی [[قەرەبۆتک]].
* لە باشوورەوە گوندی [[خازر، سەرگەڕان|خازر]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[گڕاو]].
* لە ڕۆژئاواوە گوندی [[ھەمزە ئاغا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  ھەمین مردی  | ناونیشان =  https://www.openstreetmap.org/node/11335855219 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==


== دانیشتوان ==
دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئابی ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٣٠) کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٢١) کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ناحیەی سەرگەڕان]]
* [[قەزای دووبز]]
* [[پارێزگای کەرکووک]]
* [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]]

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}}
{{گوندەکانی قەزای دووبز}}
{{سەرچاوەکان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:پارێزگای کەرکووک]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]</text>
      <sha1>niqmmj1vflwiwi4xer4qmtbymqdz3e9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمزە ئاغا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282898</id>
    <revision>
      <id>1706114</id>
      <parentid>1647763</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12308" sha1="ahkkipihf6jamm196f4kqlfe9hpbzxc" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەمزە ئاغا
| ناوی_فەرمی	           = 
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe  |  zoom=12   |coord=  {{Coord|  35.56157| 43.80989}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەمزە ئاغا'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 35.56157| 43.80989 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای کەرکووک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای دووبز]]
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی سەرگەڕان]] 
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=  ٢٢٢
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		=  
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەمزە ئاغا''' (''{{lang-ar| همزة آغا}})، ({{lang-en|   Hamza Agha }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سەرگەڕان]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[سەرگەڕان]] بە دووری (٣٢)کم.&lt;ref&gt;https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== جوگرافیا ==
گوندی '''ھەمزە ئاغا''' ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە گوندی [[قەڵاتە سۆرانی بامەند]].
* لە باشوورەوە گوندی [[عومەر ئەفەندی]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[ھەمین مردی]].
* لە ڕۆژئاواوە گوندی [[دووسەرەی ژێری]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  ھەمزە ئاغا   | ناونیشان =  https://www.openstreetmap.org/node/2482626194 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==


== دانیشتوان ==
دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئابی ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٧٦) کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٤٩) کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ناحیەی سەرگەڕان]]
* [[قەزای دووبز]]
* [[پارێزگای کەرکووک]]
* [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]]

== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}}
{{گوندەکانی قەزای دووبز}}
{{سەرچاوەکان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:پارێزگای کەرکووک]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]</text>
      <sha1>ahkkipihf6jamm196f4kqlfe9hpbzxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ سەر یەمەن (ئازاری ٢٠٢٥)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284312</id>
    <revision>
      <id>1705902</id>
      <parentid>1705614</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Operation Rough Rider}}</comment>
      <origin>1705902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8093" sha1="rh9qrsenay0y7oaxa7gu54ejr4s8sif" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی ھێرش بۆ سەر خەڵکی ئاسایی
|سەردێڕ= ھێرشەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ سەر یەمەن (ئازاری ٢٠٢٥)
|شوێن= [[یەمەن]]
|ڕێکەوت= ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ – ئێستا ({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=15|year1=2025}})
|partof= [[ھێرشە مووشەکییەکانی ٢٠٢٤ بۆ سەر یەمەن]]، [[قەیرانی دەریای سوور]]
|ئامانج= {{ھێمای ئاڵا|یەمەن}} [[ھێزە چەکدارەکانی یەمەن]]
* {{ئاڵا|حووسییەکان}}
|ھەنگاونەران= {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|
مردنەکان= ٥٢ (لەناویاندا ٢ مناڵ)
|بریندارەکان= ٩٨
}}

لە ئازاری ٢٠٢٥، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھێرشی دەریایی و ئاسمانیی بەرفراوانی دژی ھەندێک لە شوێنەکان لە [[یەمەن]] دەست پێکرد، ئەمەش گرنگترین ھێرشەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] بوو لەوەتەی خولی دووەمی [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکایەتیی]] [[دۆناڵد ترامپ]] کە لە کانوونی دووەمەوە دەستی پێکردووە.&lt;ref name=&quot;Reuters20250315&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Trump launches large-scale strikes against Yemen's Houthis|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-launches-strikes-against-yemens-houthis-warns-iran-2025-03-15/|ئیش=Reuters}}&lt;/ref&gt; شەپۆلی یەکەمی ھێرشەکان دژی ڕاداری حووسییەکان، سیستەمەکانی بەرگریی ئاسمانی، مووشەکی و درۆنی لەو وڵاتەدا بوو.&lt;ref name=&quot;NYTimes20250315&quot;/&gt; بەوتەی [[سەرکردایەتیی ناوەندیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (سێنتکۆم)، ھێرشەکان سەرەتای ئۆپەراسیۆنێکی بەرفراوانن،&lt;ref name=&quot;Reuters20250315&quot;/&gt; بە ئامانجی گەڕاندنەوەی ئاسایش لە [[دەریای سوور]]، کە بارودۆخی دەریاکە چەندین مانگ بەھۆی ھێرشەکانی حوسییەکان بۆ سەر کەشتییە بازرگانی و سەربازییەکان [[قەیرانی دەریای سوور|ئاڵۆز ببوو]].&lt;ref name=&quot;NYTimes20250315&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Schmitt|یەکەم=Eric|دوایین٢=Swan|یەکەم٢=Jonathan|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=U.S. Launches Broad Attack on Militant Sites in Yemen|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/03/15/us/politics/us-attack-houthis.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times|زمان=en-US|issn=0362-4331|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250315185843/https://www.nytimes.com/2025/03/15/us/politics/us-attack-houthis.html}}&lt;/ref&gt;

لە سەرەتای [[شەڕی ئیسرائیل و حەماس|شەڕی غەززە]]وە، [[حووسییەکان]] لە یەمەنەوە زیاتر لە ١٩٠ ھێرشیان بۆ سەر کەشتییەکان ئەنجامدا،&lt;ref name=&quot;BBC20250315&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c05mvr3j3yro|سەردێڕ=US launches wave of air strikes on Yemen's Houthis |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt; دوو کەشتییان نوقم کرد، دەستیان بەسەر کەشتییەکی دیکەدا گرت و لانیکەم چوار دەریاوانیان کوشت، ئەمەش وەک بەشێک لە ھەوڵەکانی بەدیھێنانی ئاگربەست لە شەڕی غەززەدا و کۆتاییھێنان بە گەمارۆی ئیسرائیل بۆ سەر غەززە لە ڕێگەی گوشارە ئابوورییەکانەوە.&lt;ref name=&quot;Reuters20250315&quot;/&gt; ھەروەھا ئەم گرووپە مووشەکی بالیستیکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانیان ئاراستەی شارەکانی [[ئیسرائیل]] کردووە کە بووەتە ھۆی کوژرانی ھاووڵاتییەکی مەدەنی لە [[تێل ئەڤیڤ]].&lt;ref name=&quot;France24-20240721&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.france24.com/en/middle-east/20240721-israel-military-says-it-intercepts-missile-yemen-s-houti-rebels-confirm-targeting-eilat|سەردێڕ=Israel military says it intercepts missile, Yemen’s Houthi rebels confirm targeting Eilat |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240917004651/https://www.france24.com/en/middle-east/20240721-israel-military-says-it-intercepts-missile-yemen-s-houti-rebels-confirm-targeting-eilat |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=France 24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheGuardian20240719&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Michaelson|یەکەم=Ruth|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel shaken as fatal Houthi drone hits Tel Aviv after interception failure|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/yemen-houthis-claim-deadly-drone-attack-on-tel-aviv-israel|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The Guardian|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; لە بەرامبەردا ئەمریکا، بەریتانیا، ئیسرائیل و ھاوپەیمانییەکی فرەنەتەوەیی، [[ئۆپەراسیۆنی پاسەوانی خۆشبژیوی]]یان دەست پێکرد، کە زنجیرەیەک ھێرشە بۆ سەر یەمەن.&lt;ref name=&quot;APNews20250315&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://apnews.com/article/trump-yemen-houthis-rebels-attack-airstrike-11b0e080b3982542dd621338a7b18afd|سەردێڕ=Trump orders strikes on Iran-backed Houthi rebels in Yemen and issues new warning |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250315204352/https://apnews.com/article/trump-yemen-houthis-rebels-attack-airstrike-11b0e080b3982542dd621338a7b18afd |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=AP News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC20250315&quot;/&gt;

ھەروەھا [[دۆناڵد ترامپ]] ھۆشداریدا کە ھەر ھێرشێکی حووسییەکان لە داھاتوودا وەک کردەوەی دەستدرێژی لەلایەن ئێرانەوە سەیر دەکرێت، دەبێتە ھۆی لێپرسینەوە لەو وڵاتە و لێکەوتەی سەختی دەبێت.&lt;ref name=&quot;BBC20250318&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cwyd2l17ygpo|سەردێڕ=Trump warns Iran will face 'dire' consequences unless Houthi attacks stop |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ئێران و تیرۆریزمی دەوڵەتی]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠|ڕۆژھەڵاتی ناوین|یەمەن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئیسرائیل|فەلەستین}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{سیاسەت-کۆلکە}}
{{یەمەن-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Operation Rough Rider}}</text>
      <sha1>rh9qrsenay0y7oaxa7gu54ejr4s8sif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشەکانی باکووری عێراق (حوزەیرانی ٢٠١٤)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284354</id>
    <revision>
      <id>1705802</id>
      <parentid>1705610</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5295" sha1="efe262qscuq30t7tm6ajawp8oi2hmq9" xml:space="preserve">{{Databox|وێنە=Islamic_State_Offensive_in_Iraq_(June_2014).png
}}'''ھێرشەکانی باکووری عێراق''' لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤ دەستیپێکرد، کاتێک [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] و ھێزی ھاوپەیمان ھێرشێکی گەورەیان لە باکووری [[عێراق]] دژی [[حکوومەتی عێراق|حکوومەتی عێراق]] دەستپێکرد، ئەمەش دوای پێکدادانەکانی پێشووتر کە لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ دەستیپێکردبوو.

داعش و ھێزە ھاوپەیمانەکان دەستیان بەسەر چەندین شار و ناوچەدا گرت، سەرەتا لە ھێرشەکەی بۆ سەر سامەڕا لە ٥ی حوزەیران دەستی پێکرد، دواتر لە ١٠ی حوزەیران [[مووسڵ]]ی گرت و [[تکریت]] لە ١١ی حوزەیران. دوابەدوای ھەڵھاتنی ھێزەکانی حکوومەتی عێراق بۆ باشوور لە ١٣ی حوزەیران، [[پێشمەرگە]] دەستی بەسەر سەکۆ نەوتییەکانی [[کەرکووک]]دا گرت، کە بەشێکە لە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]].&lt;ref name=&quot;Kirkuk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Ahmed |دوایین٢=Coles |یەکەم٢=Isabella |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iraq-security/iraqs-top-shiite-cleric-issues-call-to-fight-jihadist-rebels-idUSKBN0EN0RV20140613?irpc=932|سەردێڕ=Iraq's top Shi'ite cleric issues call to fight jihadist rebels |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200314072556/https://www.reuters.com/article/us-iraq-security/iraqs-top-shiite-cleric-issues-call-to-fight-jihadist-rebels-idUSKBN0EN0RV20140613?irpc=932 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=8 فبراير 2016 |وتەگێڕانەوە=&quot;Iraqi Kurdish forces took advantage of the chaos to take control of the oil hub of Kirkuk as the troops of the Shi'ite-led government abandoned posts, alarming Baghdad's allies both in the West and in neighboring Shi'ite regional power Iran... Kurds have long dreamed of taking Kirkuk and its huge oil reserves. They regard the city, just outside their autonomous region, as their historic capital, and peshmerga units were already present in an uneasy balance with government forces.&quot; |agency=Reuters}}&lt;/ref&gt;

[[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] شەڕەکانی مووسڵ و [[پارێزگای سەلاحەددین|سەلاحەددین]]ی ناوناوە &quot;شەڕی ئەسەدووڵڵا بیلاوی&quot; بۆ ڕێزلێنان لە ئەبوو عەبدولڕەحمان ئەلبیلاوی.

تا کۆتایی مانگی حوزەیران عێراق کۆنترۆڵی سنوورەکانی لەگەڵ [[ئوردن]] و [[سووریا|سووریا]] لەدەستدابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=23 يونيو 2014 |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-27966774|سەردێڕ=Sunni militants 'seize Iraq's western border crossings' |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181105201928/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-27966774 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; پاشان [[نووری مالیکی]] [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیرانی عێراق]] لە ١٠ی حوزەیران [[باری نائاسایی]] لەسەر ئاستی وڵات ڕاگەیاند دوای ھێرشەکەی سەر مووسڵ، کە لە شەوێکدا دەستی بەسەردا گیرا. بەڵام سەرەڕای قەیرانی ئەمنی، پەرلەمانی عێراق ڕێگەی نەدا مالیکی باری نائاسایی ڕابگەیەنێت؛ چەند پەرلەمانتارێکی عەرەبی سوننە و [[کورد]] بەھۆی دژایەتیکردنیان بۆ فراوانکردنی دەسەڵاتەکانی سەرۆک وەزیران بایکۆتی دانیشتنەکەیان کرد.&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=13 يونيو 2014 |ناونیشان=http://america.aljazeera.com/articles/2014/6/13/obamaa-s-iraq-dilemmafightingisilputsusandiranonthesameside.html|سەردێڕ=Obama’s Iraq dilemma: Fighting ISIL puts US and Iran on the same side |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181001221748/http://america.aljazeera.com/articles/2014/6/13/obamaa-s-iraq-dilemmafightingisilputsusandiranonthesameside.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=8 فبراير 2016 |وێبگە=[[قناة الجزيرة الإنجليزية|الجزيرة الإنجليزية]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ڕووداوە بەردەوامەکان|ئێران|شەڕ|عێراق|سووریا|دەیەی ٢٠١٠}}

{{ئێران-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}
{{سووریا-کۆلکە}}

[[پۆل:٢٠١٤ لە باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای کەرکووک]]</text>
      <sha1>efe262qscuq30t7tm6ajawp8oi2hmq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەبوون دەکەوێتە پێش چیبوون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285396</id>
    <revision>
      <id>1705860</id>
      <parentid>1540121</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:37:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="mr7o3fsnxdjycvquzlx4qy7528b5bli" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ھەبوون لە پێش زاتەوەیە''' یا '''ھەبوون دەکەوێتە پێش چیبوون''' (بە فەڕەنسی: ''l'existence précède l'essence)'' بانگەشەی سەرەکیی [[ئێگزیستانسیالیزم|ئێگزیستانسیالیزمە]] و، پێچەوانەی ڕوانگەی فەلسەفیی کۆنە کە دەیوت «[[زات]]»ی ھەر شتێ ([[چییەتی]] و سروشتی ئەو شتە) بنەڕەتیتر و نەگۆڕتر و جێگیرترە لە [[ھەبوون|ھەبوونی]] (ئەو ڕاستییە ساکارە کە شتەکە ھەیە). ئێگزیستانسیالیستەکان دەڵێن مرۆڤ [[کێیەتی]] و [[بایەخ (فەلسەفەی ئەخلاق)|بایەخی]] لە زگی دایکەوە ناھێنێ، مرۆڤ [[وشیاری|وشیارە]] و ئاگاداری خۆی و دەوروبەریەتی، بەو ھۆیەوە، بایەخ بۆ خۆی دەخولقێنێ و مانای ژیانی خۆی دیاری دەکا. ئەو کێیەتی و بایەخە تاک خۆی بە دەستی خۆی دروستی دەکا و بە ھۆی کردەوەکانییەوە دەگیرسێ. 

فکرەکە لە کارەکانی [[شێلینگ]] و [[سۆرێن کیەرکێگۆر|کیەرکێگۆریشدا]] بەدی دەکرێ، بەڵام بەم وشانە و ئاوا بەڕاشکاوی یەکەم جار [[ژان پۆڵ سارتر]] لە کتێبی «[[بوون و نەبوون]]»دا درکاندوویەتی.

سارتر دەڵێ مرۆڤ زات یا جەوھەر یا چییەتی یا سروشتێکی جێگیر و لەپێشەوەدیاریکراوی نییە. مرۆڤ خراوەتە نێو ئەم دنیایە و ئەوە دراوەتە دەستی خۆی کە چی بێ. ھەیە، بەڵام ئەوەی کە «چییە» سپێردراوە بە خۆی. شتێ نییە ناوی سروشتی مرۆڤ بێ، مرۆڤ تەنیا «ھەیە» و، ھەر کەڕەت دەبێ ئەوە بۆ خۆی دیاری بکا کە چییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Existence Precedes Essence: What Sartre Really Meant {{!}} Philosophy Break |ناونیشان=https://philosophybreak.com/articles/existence-precedes-essence-what-sartre-really-meant/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=philosophybreak.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|فەڕەنسا|فەلسەفە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{فەلسەفە-کۆلکە}}</text>
      <sha1>mr7o3fsnxdjycvquzlx4qy7528b5bli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286805</id>
    <revision>
      <id>1705803</id>
      <parentid>1705592</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6727" sha1="2dqxjitwmx48qj9ki1yrj2x95iynmkb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥دا، ھێزی ئاسمانی و [[ھێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھێزی دەریایی]] [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەمریکا]] لە چوارچێوەی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل]] ھێرشیان کردە سەر سێ دامەزراوەی ئەتۆمی لە [[ئێران]]. [[وێستگەی پیتاندنی یۆرانیۆمی فۆردۆ|وێستگەی پیتاندنی یۆرانیۆمی فۆردۆ]]، [[دامەزراوەی ئەتۆمیی نەتەنز|دامەزراوەی ئەتۆمی نەتەنز]] و ناوەندی تەکنەلۆژیای ئەتۆمی ئەسفەھان.&lt;ref name=&quot;Nagourney&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nagourney|یەکەم=Eric|دوایین٢=Haberman|یەکەم٢=Maggie|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=U.S. Enters War With Iran, Striking Fordo Nuclear Site: Live Updates|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/06/21/world/iran-israel-trump|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250621110851/https://www.nytimes.com/live/2025/06/21/world/iran-israel-trump}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DJT&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Donald J. Trump (@realDonaldTrump) |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/114724035571020048|سەردێڕ=Donald J. Trump (@realDonaldTrump) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250621235259/https://truthsocial.com/@realDonaldTrump/114724035571020048 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|زمان=en |via=Truth Social}}&lt;/ref&gt; ئەم ھێرشە کە ناوی کۆدی «'''ئۆپەراسیۆنی چەکووشی نیوەشەو'''»ی لێنرا، یەکەم چالاکیی ھێرشبەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بوو لە [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل]] کە لە ١٣ی مانگی حوزەیران کە بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران دەستی پێکرد.&lt;ref name=&quot;NYT 20250613&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=The U.S. Enters Israel's War Against Iran: What to Know|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/06/12/world/middleeast/israel-iran-strikes.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times|زمان=en-US|issn=0362-4331|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250622055722/https://www.nytimes.com/2025/06/12/world/middleeast/israel-iran-strikes.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Magid |یەکەم=Jacob |دوایین٢=Agencies |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/us-strikes-irans-elusive-fordo-facility-joining-israels-fight-against-nuclear-program/|سەردێڕ=US bombs Fordo, 2 other nuclear facilities, joining Israel’s war in Iran |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250622033939/https://www.timesofisrael.com/us-strikes-irans-elusive-fordo-facility-joining-israels-fight-against-nuclear-program/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

[[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ،]] سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕای گەیاند، ھێرشەکان «بە تەواوەتیی» دامەزراوە سەرەکییەکانی پیتاندنی ئەتۆمی ئێرانیان کردووەتە ئامانج و لەناوی بردوون؛ بەڵام ھەڵسەنگاندنی کۆتایی زیانەکانی بۆمبەکان بۆ ھێرشەکان ھێشتا بەردەوامە و ڕاپۆرتێکی سەرەتایی ھەواڵگریی ئەمریکا دزەپێکراو پێشبینی کردووە کە زیانەکان سنووردارتر بوون. [[پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆماریخوازەکانی]] کۆنگرێس تا ڕادەیەکی زۆر پشتگیریان لە کارەکەی ترەمپ کرد، لەکاتێکدا زۆربەی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|دیموکراتەکان]] و بەشێک لە کۆمارییەکان نیگەران بوون لە دەستووری بوونی ھەنگاوەکە و کاریگەرییەکانی و وەڵامی ئێران.&lt;ref name=&quot;Nagourney&quot;/&gt; کاردانەوەکانی جیھان جیاوازبوون، چونکە بەشێک لە سەرکردەکانی جیھان پێشوازییان لەو ھەنگاوە کرد بۆ بێ تواناکردنی [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران|بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران]] لەکاتێکدا ھەندێکی دیکە نیگەرانی خۆیان دەربڕی لە پەرەسەندنی ھێرشەکان یان بە شێوەیەکی دیکە ئیدانەی ھێرشەکانیان کرد. ئێران وەڵامی دایەوە و ھێرشی کردە سەر بنکەیەکی ئەمریکا لە قەتەر. ڕۆژی دواتر ترەمپ [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|ئاگربەستی]] نێوان ئێران و ئیسرائیل ڕاگەیاند.&lt;ref name=&quot;Reuters ceasefire&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/us-strikes-may-have-set-back-iran-nuclear-program-only-months-sources-say-2025-06-24/|سەردێڕ=US strikes may have set back Iran nuclear program only months, sources say |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Reuters}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ئێران ھاوکارییەکانی لەگەڵ ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی ڕاگرت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|June 22, 2025 American strikes on Iranian nuclear sites}}

{{شریتی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠|ئێران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئیسرائیل}}

{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:شارستانی ئەسفەھان]]
[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]</text>
      <sha1>2dqxjitwmx48qj9ki1yrj2x95iynmkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان ١٩٨٤</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287161</id>
    <revision>
      <id>1705801</id>
      <parentid>1705617</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6713" sha1="fwe2l2l3n1zesybghep211vznypj1ag" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}لە ١٥ی ئابی ١٩٨٤ پەکەکە بە سەرۆکایەتی [[مەحسووم کۆرکماز]] (ناسراو بە «ئاگیت»&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kicadam.home.xs4all.nl/kurdistan/2_99/ocalan.html|سەردێڕ=Pagina niet gevonden |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120324230847/http://kicadam.home.xs4all.nl/kurdistan/2_99/ocalan.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;) ھێرشەکانیان دەستپێکرد کە سەرەتای قۆناغی کۆتایی ململانێی کوردەکانی تورکیا بوو. لە کۆتایی کۆنگرەی پەکەکە کە لە ٢٠ تا ٢٥ی ئابی ١٩٨٢ لە [[دەرعا]] [[سووریا|لە سووریا]] بەڕێوەچوو، پەکەکە بڕیاریدا کە دەست بکات بە ئامادەکاری بۆ یاخیبوون لە ناوخۆی تورکیا. کەمپی مەشق و ڕاھێنان لە [[سووریا]] و لە دۆڵی بیقاع [[لوبنان|لە لوبنان]] کرایەوە و تیمەکان ڕەوانەی سنوورەکان کران بۆ ئەوەی پەیوەندی لەگەڵ دانیشتووانی ناوچەکەدا دروست بکەن. دوای چەندین ساڵ لە ئامادەکاری، پەکەکە یەکەم ھێرشی گەورەی خۆی لە ١٥ی ئابی ١٩٨٤ دەستپێکرد.&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jean-Christophe Peuch |ناونیشان=https://www.rferl.org/a/1060741.html|سەردێڕ=Turkey: Government Under Growing Pressure To Meet Kurdish Demands |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160919083118/http://www.rferl.org/content/article/1060741.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;conflict&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QuQBdYSc4d8C&amp;pg=PA16|سەردێڕ=The Kurdish Conflict: International Humanitarian Law and Post-Conflict|بڵاوکەرەوە=Books.google.nl|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200125121912/https://books.google.com/books?id=QuQBdYSc4d8C&amp;pg=PA16|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; ئەم ھێرشە لەلایەن دامەزرێنەری باڵی سەربازیی پارتی کرێکارانی کوردستانەوە سەرپەرشتی کرا.&lt;ref name=&quot;rferl&quot;/&gt;

ھێزەکانی پەکەکە ھێرشیان کردە سەر بنکەی جەندرمە لە شاری ئیروە لە [[پارێزگای سێرت| سێرت]] و لە ئەنجامدا سەربازێکی جەندرمە کوژران و شەش سەرباز و سێ ھاووڵاتی مەدەنی بریندار بوون. ھاوکات ھێزەکانی پەکەکە ھێرشیان کردە سەر دامەزراوەیەکی جەندرمە و شوێنی نیشتەجێبوونی پۆلیس و بنکەیەکی جەندرمە لە [[شەمزینان]]، [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]]&lt;ref name=&quot;conflict&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QuQBdYSc4d8C&amp;pg=PA16|سەردێڕ=The Kurdish Conflict: International Humanitarian Law and Post-Conflict|بڵاوکەرەوە=Books.google.nl|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200125121912/https://books.google.com/books?id=QuQBdYSc4d8C&amp;pg=PA16|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; بەھۆیەوە دوو پۆلیس کوژران و ئەفسەرێکی پۆلیس و سەربازێکیش بریندار بوون.&lt;ref name=&quot;conflict&quot;/&gt;

سەرەتا دەسەڵاتدارانی تورکیا ئەم ھێرشانەیان بە جددی وەرنەگرت،&lt;ref name=&quot;conflict&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QuQBdYSc4d8C&amp;pg=PA16|سەردێڕ=The Kurdish Conflict: International Humanitarian Law and Post-Conflict|بڵاوکەرەوە=Books.google.nl|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200125121912/https://books.google.com/books?id=QuQBdYSc4d8C&amp;pg=PA16|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; بەڵام دوای ھێرشەکە لە ١٧ی ئابدا ھەڵکوتانە سەر بنکەیەکی پۆلیس لە سێرت&lt;ref name=&quot;conflict&quot;/&gt; کە بە خێرایی ھێرشێک بەدوای خۆیدا ھێنا کە سێ سەربازی پاسەوانی سەرۆکایەتی ژەنەڕاڵ [[کەنعان ئیڤرین|کەنعان ئیڤرێن]] لە یووکسکۆڤا کوژران و لە بۆسەیەکی دیکەش کە ٨ سەربازی تورکی لە [[چەلێ]]، لە ساڵی ١٩٩٩دا کوژران پارێزگای [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]].&lt;ref name=&quot;conflict&quot;/&gt;

توندوتیژیی یاخیبووان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا دوای ھێرشەکان لەو وڵاتە زۆرینەی [[زمانی کوردی|کوردە]] پەرەی سەندووە. لە شەڕی نێوان ١٥ی ئابی ١٩٨٤ و ١٩٩١دا نزیکەی ٢٥٠٠ کەس کوژران. ئەم ژمارەیە لە نێوان ساڵانی ١٩٩١ بۆ ١٩٩٢ بۆ ١٧ ھەزار و ٥٠٠ کەس بەرزبووەوە و دەوڵەتی تورکیا ژمارەی ئەو کەسانەی کە بەھۆی یاخیبوونەکەوە کوژراون تا مانگی ئەیلوولی ٢٠٠٨ بە ٤٤ ھەزار کەس دەخەمڵێنێت.&lt;ref name=&quot;hurriyet9914612&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/bir-donemin-aci-bilancosu-9914612|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Bir dönemin acı bilançosu|ئیش=[[حريت (صحيفة)|صحيفة حريت]]|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|زمان=Turkish|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170227143421/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/9914612.asp?gid=0&amp;srid=0&amp;oid=0&amp;l=1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|تورکیا|کوردستان}}
{{سەرچاوەکان}}

{{تورکیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:مێژووی پارێزگای ھەکاری]]</text>
      <sha1>fwe2l2l3n1zesybghep211vznypj1ag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرش بۆ سەر باڵیۆزخانەی ئێران لە فەڕەنسا ٢٠١٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287255</id>
    <revision>
      <id>1705806</id>
      <parentid>1705552</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4127" sha1="b3t4iekkkqyrda5ffnw2w5bpmci3ian" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}'''ھێرش بۆ سەر باڵیۆزخانەی ئێران لە ساڵی ٢٠١٨ لە فەڕەنسا''' ھێرشێک بوو بۆ سەر باڵیۆزخانەی ئێران لە [[پاریس|پاریسی]] پایتەختی [[فەڕەنسا]] کە لە [[١٤ی ئەیلوول|١٤ی ئەیلوولی]] [[٢٠١٨]] لە لایەن ١٥ چالاکی کوردەوە ڕوویدا، ئەمەش دوای ھێرشی مووشەکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی ئێران]] بۆ سەر بارەگاکانی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]]. &lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bolton |یەکەم=Andrew |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-france-kurds/iran-accuses-french-police-of-slow-reaction-to-attack-on-paris-embassy-idUSKCN1LV0BD|سەردێڕ=Iran accuses French police of slow reaction to attack on Paris embassy |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180924162849/https://www.reuters.com/article/us-iran-france-kurds/iran-accuses-french-police-of-slow-reaction-to-attack-on-paris-embassy-idUSKCN1LV0BD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=reuters}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Radio Farda&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.radiofarda.com/a/iran-accuses-france-slow-response-attack-on-embassy/29491833.html|سەردێڕ=Iran Accuses French Police Of Slow Response To Attack On Paris Embassy |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180916202010/https://en.radiofarda.com/a/iran-accuses-france-slow-response-attack-on-embassy/29491833.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=Radio Farda}}&lt;/ref&gt;

== ھێرش ==
پاشنیوەڕۆی ڕۆژی ھەینی ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨، کۆمەڵێک چالاکی کورد کە نیشتەجێی شاری [[پاریس]]ی پایتەختی [[فەڕەنسا]] بوو، ھێرشیان کردە سەر باڵیۆزخانەی ئێران. بەپێی ھەواڵی تەلەڤیزیۆنی ئێران، بەرپرسانی باڵیۆزخانەی ئێران پێشوەختە ئاگاداری پۆلیسی فەڕەنسایان کردبوو سەبارەت بە ئەگەری ھێرشکردنە سەر باڵیۆزخانەکە. پۆلیسی فەڕەنسا ئاگاداری جموجۆڵەکانی ئەو گرووپە بوو بەڵام لەکاتی دەستپێکردنی ھێرشەکەدا لە دەورووبەری باڵیۆزخانەکەیان بەجێھێشت، تەنھا دوای کۆتایی ھاتنی ھێرشەکە گەڕانەوە. ھێرشبەرەکان کە ژمارەیان نزیکەی ١٥ کەس بوو، ئاڵای ئێرانیان لە بەردەم باڵیۆزخانەکە سووتاند و بەرد و کەلوپەلی دیکەیان بە باڵەخانەکەدا فڕێدا و پەنجەرەکانیان شکاند و بە ڕەنگ دروشمی دژە ئێرانیان لەسەر دیوارەکانی باڵیۆزخانەکە نووسی.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20181107031618/https://www.theguardian.com/world/2018/sep/15/iran-foreign-ministry-claims-embassy-in-paris-has-been-attacked&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20191216030255/https://makkahnewspaper.com/article/1085885/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%AC%D8%B2%D8%A9/%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B3&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئێران|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|فەڕەنسا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}

{{ئێران-کۆلکە}}</text>
      <sha1>b3t4iekkkqyrda5ffnw2w5bpmci3ian</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشی حەویجە (٢٠١٧)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287507</id>
    <revision>
      <id>1706050</id>
      <parentid>1705570</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1838" sha1="o6ts6fqrxt2iw8qyhq7f4avhykzqsfo" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}'''ھێرشی حەویجە''' ھێرشێک بوو کە [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای عێراق]] لە ئەیلوولی ٢٠١٧ دەستی پێکردبوو، بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی [[قەزای حەویجە]] و ناوچەکانی دەوروبەری لە [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەستی داعش]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iraqi forces launch offensive to retake Hawija from IS|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-41346427|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ئیش=[[بي بي سي]]|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180128040602/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-41346427|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

ھێرشەکە ھاوکاتە لەگەڵ ھەڵمەتی ڕەققە کە [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات|ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] دژی [[ڕەققە|پایتەختی داعش]] لە سووریا دەستیپێکرد، ھەروەھا ھەڵمەتی سووریای ناوەڕاست کە لەلایەن سوپای سووریاوە دەستیپێکرد بۆ وەرگرتنەوەی خاکی ژێردەستی داعش بەرەو [[دێرەزوور|دێرەزۆر]].

== سەرچاوەکان ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Battle of Hawija}}
{{شریتی دەروازە|ئاسیا|شەڕ|عێراق|دەیەی ٢٠١٠|کوردستان}}

{{عێراق-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شەرەکانی ٢٠١٧]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای کەرکووک]]</text>
      <sha1>o6ts6fqrxt2iw8qyhq7f4avhykzqsfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزاع بەلووشی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288400</id>
    <revision>
      <id>1705998</id>
      <parentid>1540196</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7533" sha1="p6xefs19elyia6ctv2qur0blyepzlpf" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
:
{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=ھەزاع بەلووشی|ناوی خۆماڵی=ھزاع البلوشی|زمانی ناوی خۆماڵی=ar|وێنە=هزاع البلوشي.jpg|لێدوانی وێنە=ھەزاع بەلووشی لە کاتی پێشنوێژیدا لە یەکێک لە مزگەوتەکان.|ناوی کاتی لەدایکبوون=ھەزاع کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی سالم بەلووشی|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩٩٥ (تەمەن ٢٩–٣٠ ساڵ)|شوێنی لەدایکبوون=ویلایەتی لوا، [[عومان]]|نیشتەجێ=[[عومان]]|نەتەوە=عەرەب (بەلووچ)|پەروەردە=زانستە ئابووری و سیاسییەکان، شەریعەت و ئوسوڵی فیقھـ|خوێندنگە=[[زانکۆی سوڵتان قابووس]]، زانکۆی شاریقە|پیشە=قورئانخوێن|ئایین=[[ئیسلام]] ([[ئەھلی سوننە]])}}

'''ھەزاع کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی سالم بەلووشی''' (بە عەرەبی: ھزاع بن عبد اللە بن سالم البلوشی؛ لەدایکبووی ١٩٩٥) [[قورئانخوێن|قورئانخوێنێکی]] [[عومان|عومانییە]] کە بەھۆی دەنگە کاریگەر و خوێندنەوە پڕ لە خشوعەکەیەوە ناوبانگێکی بەرفراوانی لەسەر ئاستی جیھانی ئیسلامی بەدەستھێناوە. ئەو یەکێکە لە دیارترین قورئانخوێنە گەنجەکانی سەردەمی ئێستا.

== ژیانی سەرەتایی و لەبەرکردنی قورئان ==
ھەزاع بەلووشی لە ویلایەتی لوا لە [[عومان]] لەدایک بووە. پرۆسەی لەبەرکردنی [[قورئان|قورئانی]] لە تەمەنی شەش ساڵییەوە دەست پێ کرد و ماوەی ھەشت ساڵی خایاند، تا لە تەمەنی چواردە ساڵیدا بە تەواوی لەبەری کرد. گەورەترین پاڵپشتی لەم ڕێگایەدا باوکی بوو. سەرەتا لە مزگەوتی گوندەکەی خۆیان دەستی پێ کرد، دواتر بۆ پتەوکردنی خوێندنەوەکەی ڕووی لە مزگەوتەکانی ناوچەکانی دەوروبەر کرد تا لەسەر دەستی مامۆستایانی شارەزا و لێھاتوو فێری زانستی قیڕائات بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ھزاع البلوشی - ویکیبیدیا |ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B4%D9%8A?wprov=sfla1 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

بۆ زیاتر شارەزابوون و وەرگرتنی ئیجازە، گەشتی کرد بۆ [[مەککە]] و [[مەدینە]] لە [[عەرەبستانی سعوودی]] و لە نێوان ساڵانی ٢٠١٢ و ٢٠١٣دا توانی بە پلەی نایاب خوێندنەکەی تەواو بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=القارئ ھزاع البلوشی: برکە القرآن أھم عوامل النجاح |ناونیشان=https://alroya.om/post/218662/القارئ-ھزاع-البلوشی-برکە-القرآن-أھم-عوامل-النجاح |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرەتای ناوبانگ ==
سەرەتای ناسرانی ھەزاع بەلووشی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٢٠١٣، کاتێک یەکێک لە ھاوڕێکانی گرتەیەکی ڤیدیۆیی خوێندنەوەی ئەوی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاو کردەوە. گرتە ڤیدیۆییەکە بە خێرایی بڵاوبووەوە و سەرنجی ژمارەیەکی زۆری لە بەکارھێنەران بۆ لای خۆی ڕاکێشا، کە ستایشی دەنگە کاریگەرەکەیان دەکرد. ئەمە بووە خاڵی وەرچەرخان و دەرگای ناوبانگیی نێودەوڵەتیی بە ڕوودا کردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=«صوت عذب».. من هو هزاع البلوشي الذي تصدر «تويتر»؟ |ناونیشان=https://www.almasryalyoum.com/news/details/2053968 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== چالاکییە نێودەوڵەتییەکان ==
لە دوای ساڵی ٢٠١٤ەوە، ھەزاع بەلووشی بانگھێشتی چەندین وڵاتی جیھان کراوە بۆ پێشنوێژیی نوێژی تەراویح لە مانگی [[ڕەمەزان|ڕەمەزاندا]] و بەشداری لە بۆنە ئایینییەکاندا. لە دیارترین ئەو وڵاتانەی سەردانی کردوون بریتین لە: [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[کووەیت]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[بەحرەین]] و [[قەتەر]]. ھەروەھا، لەسەر بانگھێشتی قورئانخوێن و پێشکەشکاری کورد، [[مەحموود کەرکووکی]]، لە ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ سەردانی [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی]] عێراقی کرد. لەو سەردانەیدا لە چەند مزگەوتێک پێشنوێژیی کرد و لەلایەن خەڵکەوە پێشوازییەکی گەرمی لێکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پۆستی ھەزاع بەلووشی لە هەژماری تایبەتی خۆی لە ئینستاگرام |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DD6x11vNOqw/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

جگە لەمانەش، وەک سەرۆکی لیژنەی دادوەری لە پێشبڕکێ نێودەوڵەتییەکانی قورئاندا لە [[ڕووسیا]] بەشداری کردووە و لە گەورەترین کۆنفرانسی بانگەوازی لە ئەوروپا بە ناوی &quot;ڕووناکی لەسەر ڕووناکی&quot; (Light upon Light) بەشدار بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ھزاع البلوشی - ویکیبیدیا |ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B4%D9%8A?wprov=sfla1 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== خوێندنی ئەکادیمی ==
ھاوکات لەگەڵ کارەکانی لە بواری قورئاندا، ھەزاع بەلووشی درێژەی بە خوێندنی ئەکادیمی داوە. سەرەتا لە [[زانکۆی سوڵتان قابووس]] دەستی بە خوێندنی زانستە ئابووری و سیاسییەکان کرد، و لە ئێستادا لە زانکۆی شاریقە لە [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] سەرقاڵی خوێندنی شەریعەت و ئوسوڵی فیقھە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ھزاع البلوشی - ویکیبیدیا |ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B4%D9%8A?wprov=sfla1 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|قورئان|عومان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{قورئان-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:قورئانخوێنان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]]</text>
      <sha1>p6xefs19elyia6ctv2qur0blyepzlpf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706060</id>
      <parentid>1705998</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7561" sha1="sb3ucwcluank090i5vzrajedmrfolka" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
:
{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=ھەزاع بەلووشی|ناوی خۆماڵی=ھزاع البلوشی|زمانی ناوی خۆماڵی=ar|وێنە=هزاع البلوشي.jpg|لێدوانی وێنە=ھەزاع بەلووشی لە کاتی پێشنوێژیدا لە یەکێک لە مزگەوتەکان.|ناوی کاتی لەدایکبوون=ھەزاع کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی سالم بەلووشی|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩٩٥ (تەمەن ٢٩–٣٠ ساڵ)|شوێنی لەدایکبوون=ویلایەتی لوا، [[عومان]]|نیشتەجێ=[[عومان]]|نەتەوە=عەرەب (بەلووچ)|پەروەردە=زانستە ئابووری و سیاسییەکان، شەریعەت و ئوسوڵی فیقھـ|خوێندنگە=[[زانکۆی سوڵتان قابووس]]، زانکۆی شاریقە|پیشە=قورئانخوێن|ئایین=[[ئیسلام]] ([[ئەھلی سوننە]])}}

'''ھەزاع کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی سالم بەلووشی''' (بە عەرەبی: ھزاع بن عبد اللە بن سالم البلوشی؛ لەدایکبووی ١٩٩٥) [[قورئانخوێن|قورئانخوێنێکی]] [[عومان|عومانییە]] کە بەھۆی دەنگە کاریگەر و خوێندنەوە پڕ لە خشوعەکەیەوە ناوبانگێکی بەرفراوانی لەسەر ئاستی جیھانی ئیسلامی بەدەستھێناوە. ئەو یەکێکە لە دیارترین قورئانخوێنە گەنجەکانی سەردەمی ئێستا.

== ژیانی سەرەتایی و لەبەرکردنی قورئان ==
ھەزاع بەلووشی لە ویلایەتی لوا لە [[عومان]] لەدایک بووە. پرۆسەی لەبەرکردنی [[قورئان|قورئانی]] لە تەمەنی شەش ساڵییەوە دەست پێ کرد و ماوەی ھەشت ساڵی خایاند، تا لە تەمەنی چواردە ساڵیدا بە تەواوی لەبەری کرد. گەورەترین پاڵپشتی لەم ڕێگایەدا باوکی بوو. سەرەتا لە مزگەوتی گوندەکەی خۆیان دەستی پێ کرد، دواتر بۆ پتەوکردنی خوێندنەوەکەی ڕووی لە مزگەوتەکانی ناوچەکانی دەوروبەر کرد تا لەسەر دەستی مامۆستایانی شارەزا و لێھاتوو فێری زانستی قیڕائات بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ھزاع البلوشی - ویکیبیدیا |ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B4%D9%8A?wprov=sfla1 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

بۆ زیاتر شارەزابوون و وەرگرتنی ئیجازە، گەشتی کرد بۆ [[مەککە]] و [[مەدینە]] لە [[عەرەبستانی سعوودی]] و لە نێوان ساڵانی ٢٠١٢ و ٢٠١٣دا توانی بە پلەی نایاب خوێندنەکەی تەواو بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=القارئ ھزاع البلوشی: برکە القرآن أھم عوامل النجاح |ناونیشان=https://alroya.om/post/218662/القارئ-ھزاع-البلوشی-برکە-القرآن-أھم-عوامل-النجاح |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرەتای ناوبانگ ==
سەرەتای ناسرانی ھەزاع بەلووشی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٢٠١٣، کاتێک یەکێک لە ھاوڕێکانی گرتەیەکی ڤیدیۆیی خوێندنەوەی ئەوی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاو کردەوە. گرتە ڤیدیۆییەکە بە خێرایی بڵاوبووەوە و سەرنجی ژمارەیەکی زۆری لە بەکارھێنەران بۆ لای خۆی ڕاکێشا، کە ستایشی دەنگە کاریگەرەکەیان دەکرد. ئەمە بووە خاڵی وەرچەرخان و دەرگای ناوبانگیی نێودەوڵەتیی بە ڕوودا کردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=«صوت عذب».. من هو هزاع البلوشي الذي تصدر «تويتر»؟ |ناونیشان=https://www.almasryalyoum.com/news/details/2053968 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== چالاکییە نێودەوڵەتییەکان ==
لە دوای ساڵی ٢٠١٤ەوە، ھەزاع بەلووشی بانگھێشتی چەندین وڵاتی جیھان کراوە بۆ پێشنوێژیی نوێژی تەراویح لە مانگی [[ڕەمەزان|ڕەمەزاندا]] و بەشداری لە بۆنە ئایینییەکاندا. لە دیارترین ئەو وڵاتانەی سەردانی کردوون بریتین لە: [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[کووەیت]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[بەحرەین]] و [[قەتەر]]. ھەروەھا، لەسەر بانگھێشتی قورئانخوێن و پێشکەشکاری کورد، [[مەحموود کەرکووکی]]، لە ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ سەردانی [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی]] عێراقی کرد. لەو سەردانەیدا لە چەند مزگەوتێک پێشنوێژیی کرد و لەلایەن خەڵکەوە پێشوازییەکی گەرمی لێکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پۆستی ھەزاع بەلووشی لە هەژماری تایبەتی خۆی لە ئینستاگرام |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DD6x11vNOqw/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

جگە لەمانەش، وەک سەرۆکی لیژنەی دادوەری لە پێشبڕکێ نێودەوڵەتییەکانی قورئاندا لە [[ڕووسیا]] بەشداری کردووە و لە گەورەترین کۆنفرانسی بانگەوازی لە ئەوروپا بە ناوی &quot;ڕووناکی لەسەر ڕووناکی&quot; (Light upon Light) بەشدار بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ھزاع البلوشی - ویکیبیدیا |ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B4%D9%8A?wprov=sfla1 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== خوێندنی ئەکادیمی ==
ھاوکات لەگەڵ کارەکانی لە بواری قورئاندا، ھەزاع بەلووشی درێژەی بە خوێندنی ئەکادیمی داوە. سەرەتا لە [[زانکۆی سوڵتان قابووس]] دەستی بە خوێندنی زانستە ئابووری و سیاسییەکان کرد، و لە ئێستادا لە زانکۆی شاریقە لە [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] سەرقاڵی خوێندنی شەریعەت و ئوسوڵی فیقھە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ھزاع البلوشی - ویکیبیدیا |ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B4%D9%8A?wprov=sfla1 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|قورئان|عومان}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{قورئان-کۆلکە}}
{{ئیسلام-کۆلکە}}

[[پۆل:قورئانخوێنان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>sb3ucwcluank090i5vzrajedmrfolka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێنری شەشەم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288902</id>
    <revision>
      <id>1706034</id>
      <parentid>1705774</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9439" sha1="gugu104g6f8ttttrtr705ij1feeo45q" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''ھێنری شەشەم''' (٦ی کانوونی دووەمی ١٤٢١ – ٢١ی ئایاری ١٤٧١) لە ساڵانی ١٤٢٢ تا ١٤٦١ و ١٤٧٠ تا ١٤٧١ پاشای ئینگلتەرا بووە، {{Sfn|Britannica|1999}} و لە ساڵی ١٤٢٢ تا ١٤٥٣ پاشای جێنانکۆکی فەرەنسا بووە. تاکە منداڵی [[ھێنری پێنجەمی ئینگلتەرا|ھێنری پێنجەم]] بووە، لە تەمەنی ھەشت مانگیدا، دوای مردنی باوکی، تەختی پاشایەتی ئینگلتەرای گرتەدەست و دوای مردنی چارڵزی شەشەم کە دەکاتە باپیری لە دایکییەوە و پاشای فەرەنسا بوو، دوای مردنی وەک پاشای فەرەنسا شوێی گرتەوە.

ھێنری لە کاتی [[جەنگی سەد ساڵە]]ی (١٣٣٧–١٤٥٣) لەدایک بووە. تاکە پاشای ئینگلیزییە کە تاجی پادشای فەرەنسای لەسەر دانراوە، دوای ئەوەی لە ساڵی ١٤٣١ لە نۆتردام دی پاریس بە ناوی ھێنری دووەم تاجی پاشایەتی لەسەر دانرا.

بە پێچەوانەی باوکییەوە، ھێنری شەشەم بە ترسنۆک، پاسیڤ، خێرخوازی و ڕق لە شەڕ و توندوتیژی وەسف دەکرا. لە ساڵی ١٤٤٥ ھێنری ھاوسەرگیری لەگەڵ مارگریتی ئەنجو خوشکەزای چارڵی حەوتەم دەکات بە ھیوای بەدەستھێنانی ئاشتی؛ بەڵام سیاسەتی ئاشتی شکستی ھێنا و شەڕ دەستی پێکردەوە. تا ساڵی ١٤٥٣، کالاس تاکە خاک بوو کە لەلایەن ئینگلیزەکانەوە لە کیشوەری ئەورووپا بەڕێوەدەبرا. جەماوەری ناوخۆیی ھێنری لە ساڵانی ١٤٤٠دا دابەزی و لە ئەنجامدا نائارامی سیاسی لە ئینگلتەرا گەشەی کرد. بەھۆی شکستە سەربازییەکان و قەیرانە سیاسییەکان، ھێنری لە ساڵی ١٤٥٣ تووشی تێکچوونی دەروونی بوو، کە بووە ھۆی ململانێی دەسەڵات لە نێوان بنەماڵەی شاھانە: ڕیچارد، دوکی سێیەمی یۆرک، ئێدمۆند بیوفۆرت، دوکی دووەمی سەمەرسێت، و شاژن مارگریت. شەڕی ناوخۆ لە ساڵی ١٤٥٥ سەریھەڵدا و [[شەڕی میرات|ململانێی خانەدانی]] ماوەیەکی درێژی خایاند کە بە شەڕەکانی گوڵەکان ناسراوە (١٤٥٥–١٤٨٧).

ھێنری لە مانگی ئازاری ساڵی ١٤٦١ لەلایەن کوڕە گەورەکەی یۆرکەوە لە پۆستەکەی دوورخرایەوە، کە وەک ئێدوارد چوارەم تەختی پاشایەتی وەرگرت. ھێنری لە ساڵی ١٤٦٥ لەلایەن ھێزەکانی ئێدواردەوە گیرا و لە [[تاوەری لەندەن]] زیندانی کرا. ھێنری لەلایەن ڕیچارد نێڤڵ (&quot;وارویک پاشا ساز&quot;) لە ساڵی ١٤٧٠ گەڕێنرایەوە سەر تەختی پاشایەتی، بەڵام لە ساڵی ١٤٧١دا ئێدوارد دەسەڵاتی وەرگرتەوە و تاکە کوڕی ھێنری، ئێدوارد لە وێستمینستەری کوشت و جارێکی دیکە ھێنری زیندانی کردەوە. ھێنری لە مانگی ئایاری ساڵی ١٤٧١ لە تاوەرەکەدا کۆچی دوایی کرد، لەوانەیە بە فەرمانی شا ئێدوارد کوژرابێت. ڕەنگە ھێنری بە چەقۆ کوژرابێت: تەرمی زۆر دواتر دۆزرایەوە کە قژی قاوەیی سووکی بەو شتە چەقاوە کە پێدەچوو خوێن بێت. لە چێرتسی دەبی بە خاک سپێردرا و لە ساڵی ١٤٨٤ ڕووی لە [[قەڵای ویندسۆڕ|قەڵای ویندسۆر]] کرد، میراتێکی دامەزراوە پەروەردەیییەکانی بەجێھێشت، دوای ئەوەی [[کۆلێژی ئییتن|کۆلێژی ئیتۆن]] و کۆلێژی کینگز لە کامبریج و کۆلێژی ئۆڵ سۆڵز لە ئۆکسفۆرد دامەزراند. [[ویلیام شێکسپیر|ویلیام شکسپیر]] سێبەری شانۆنامەی لەسەر ژیانی خۆی نووسی، کە وەک کەسێکی لاواز و بە ئاسانی لەژێر کاریگەری ھاوسەرەکەیدا وێنا دەکات.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|}}

== کتێبنامە ==
{{Refbegin|30em|indent=yes}}
* {{بیرخستنەوە|دوایین=Allmand |یەکەم=Christopher |سەردێڕ=The Coronations of Henry VI |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ١٩٨٢|ناونیشان=http://www.historytoday.com/ct-allmand/coronations-henry-vi |ئیش=[[History Today]] |بەرگ=٣٢|issue=5 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170728212009/https://www.historytoday.com/ct-allmand/coronations-henry-vi |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧|بەستەری نووسەر=Christopher Allmand}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ١٩٩٩|سەردێڕ=Henry VI, King of England |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Henry-VI-king-of-England |وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]] |ref={{SfnRef|Britannica|1999}}}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cheetham |یەکەم=Anthony |ناونیشان={{Google books|EwLc046H49wC|plainurl=yes}} |سەردێڕ=The Wars of the Roses |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=University of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠٢-٢٨٠٢-٣|editor-last=[[Antonia Fraser]]}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Craig |یەکەم=Leigh Ann |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Royalty, Virtue, and Adversity: The Cult of King Henry VI |journal=[[Albion (journal)|Albion]] |بەرگ=٣٥|issue=2 |پەڕەکان=١٨٧–٢٠٩|doi=10.1017/S0095139000069817 |jstor=4054134}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dicks |یەکەم=Samuel E. |ڕێکەوت=١٩٦٧|سەردێڕ=Henry VI and the Daughters of Armagnac: A Problem in Medieval Diplomacy |ناونیشان=https://esirc.emporia.edu/bitstream/handle/123456789/538/91.1.pdf |journal=Emporia State Research Studies |بڵاوکەرەوە=Graduate Division of the [[Emporia State University|Kansas State Teachers College]] |بەرگ=١٥|issue=4: Medieval and Renaissance Studies |پەڕەکان=٥–١٢ &lt;!--|oclc=١٥٦٧٨٤٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180812181441/https://esirc.emporia.edu/bitstream/handle/123456789/538/91.1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٨|شوێن=[[Emporia, Kansas|Emporia]] --&gt;}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Duffy |یەکەم=Eamon |سەردێڕ=The Stripping of the Altars: Traditional Religion in England 1400–1580 |ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠٠-٦٠٧٦-٨|بەستەری نووسەر=Eamon Duffy}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Griffiths |یەکەم=Ralph A. |ناونیشان={{Google books|frWDmbf_mXEC|plainurl=yes}} |سەردێڕ=The Reign of King Henry VI |ڕێکەوت=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=University of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠٠-٤٣٧٢-٥|شوێن=Berkeley |بەستەری نووسەر=Ralph A. Griffiths}}
*: {{Cite ODNB |author-mask=2 |last=Griffiths |date=28 May 2015 |first=Ralph A. |title=Henry VI (1421–1471) |doi=10.1093/ref:odnb/12953}}
* {{Cite DNB |last=Tout |first=Thomas Frederick |display=Henry VI (1421–1471) |volume=26 |wstitle=Henry VI |author-link=Thomas Tout}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wolffe |یەکەم=Bertram |سەردێڕ=Henry VI |بڵاوکەرەوە=Eyre Methuen |ساڵ=١٩٨١|شوێن=London |پەڕە=٣٤٧}}
{{Refend}}

== ئەمانەش ببینە ==
{{Refbegin|30em|indent=yes}}
* {{Cite EB1911 |wstitle=Henry VI. of England |display=Henry VI |volume=13 |pages=285–286 |first=Charles Lethbridge |last=Kingsford |author-link=Charles Lethbridge Kingsford}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=McKenna |یەکەم=J. W. |ڕێکەوت=١٩٦٥|سەردێڕ=Henry VI of England and the Dual Monarchy: Aspects of Royal Political Propaganda, 1422–1432 |journal=Journal of the Warburg and Courtauld Institutes |بەرگ=٢٨|پەڕەکان=١٤٥–١٦٢|doi=10.2307/750667 |jstor=750667 |s2cid=158251523}}
{{Refend}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.royal.uk/henry-vi ھێنری شەشەم] لە ماڵپەڕی فەرمی دەسەڵاتی پاشایەتی بەریتانیا
* [https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/henry_vi_king.shtml ھێنری شەشەم] لە مێژووی بی بی سی
* Portraits of King Henry VI
{{پۆلی کۆمنز|Henry VI of England}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|فەڕەنسا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە سەدەکانی ناوین]]
[[پۆل:مردووانی ١٤٧١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٢١]]</text>
      <sha1>gugu104g6f8ttttrtr705ij1feeo45q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706058</id>
      <parentid>1706034</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9489" sha1="ddi3xrz0jfosubcvnobqfjz4blt54nf" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''ھێنری شەشەم''' (٦ی کانوونی دووەمی ١٤٢١ – ٢١ی ئایاری ١٤٧١) لە ساڵانی ١٤٢٢ تا ١٤٦١ و ١٤٧٠ تا ١٤٧١ پاشای ئینگلتەرا بووە، {{Sfn|Britannica|1999}} و لە ساڵی ١٤٢٢ تا ١٤٥٣ پاشای جێنانکۆکی فەرەنسا بووە. تاکە منداڵی [[ھێنری پێنجەمی ئینگلتەرا|ھێنری پێنجەم]] بووە، لە تەمەنی ھەشت مانگیدا، دوای مردنی باوکی، تەختی پاشایەتی ئینگلتەرای گرتەدەست و دوای مردنی چارڵزی شەشەم کە دەکاتە باپیری لە دایکییەوە و پاشای فەرەنسا بوو، دوای مردنی وەک پاشای فەرەنسا شوێی گرتەوە.

ھێنری لە کاتی [[جەنگی سەد ساڵە]]ی (١٣٣٧–١٤٥٣) لەدایک بووە. تاکە پاشای ئینگلیزییە کە تاجی پادشای فەرەنسای لەسەر دانراوە، دوای ئەوەی لە ساڵی ١٤٣١ لە نۆتردام دی پاریس بە ناوی ھێنری دووەم تاجی پاشایەتی لەسەر دانرا.

بە پێچەوانەی باوکییەوە، ھێنری شەشەم بە ترسنۆک، پاسیڤ، خێرخوازی و ڕق لە شەڕ و توندوتیژی وەسف دەکرا. لە ساڵی ١٤٤٥ ھێنری ھاوسەرگیری لەگەڵ مارگریتی ئەنجو خوشکەزای چارڵی حەوتەم دەکات بە ھیوای بەدەستھێنانی ئاشتی؛ بەڵام سیاسەتی ئاشتی شکستی ھێنا و شەڕ دەستی پێکردەوە. تا ساڵی ١٤٥٣، کالاس تاکە خاک بوو کە لەلایەن ئینگلیزەکانەوە لە کیشوەری ئەورووپا بەڕێوەدەبرا. جەماوەری ناوخۆیی ھێنری لە ساڵانی ١٤٤٠دا دابەزی و لە ئەنجامدا نائارامی سیاسی لە ئینگلتەرا گەشەی کرد. بەھۆی شکستە سەربازییەکان و قەیرانە سیاسییەکان، ھێنری لە ساڵی ١٤٥٣ تووشی تێکچوونی دەروونی بوو، کە بووە ھۆی ململانێی دەسەڵات لە نێوان بنەماڵەی شاھانە: ڕیچارد، دوکی سێیەمی یۆرک، ئێدمۆند بیوفۆرت، دوکی دووەمی سەمەرسێت، و شاژن مارگریت. شەڕی ناوخۆ لە ساڵی ١٤٥٥ سەریھەڵدا و [[شەڕی میرات|ململانێی خانەدانی]] ماوەیەکی درێژی خایاند کە بە شەڕەکانی گوڵەکان ناسراوە (١٤٥٥–١٤٨٧).

ھێنری لە مانگی ئازاری ساڵی ١٤٦١ لەلایەن کوڕە گەورەکەی یۆرکەوە لە پۆستەکەی دوورخرایەوە، کە وەک ئێدوارد چوارەم تەختی پاشایەتی وەرگرت. ھێنری لە ساڵی ١٤٦٥ لەلایەن ھێزەکانی ئێدواردەوە گیرا و لە [[تاوەری لەندەن]] زیندانی کرا. ھێنری لەلایەن ڕیچارد نێڤڵ (&quot;وارویک پاشا ساز&quot;) لە ساڵی ١٤٧٠ گەڕێنرایەوە سەر تەختی پاشایەتی، بەڵام لە ساڵی ١٤٧١دا ئێدوارد دەسەڵاتی وەرگرتەوە و تاکە کوڕی ھێنری، ئێدوارد لە وێستمینستەری کوشت و جارێکی دیکە ھێنری زیندانی کردەوە. ھێنری لە مانگی ئایاری ساڵی ١٤٧١ لە تاوەرەکەدا کۆچی دوایی کرد، لەوانەیە بە فەرمانی شا ئێدوارد کوژرابێت. ڕەنگە ھێنری بە چەقۆ کوژرابێت: تەرمی زۆر دواتر دۆزرایەوە کە قژی قاوەیی سووکی بەو شتە چەقاوە کە پێدەچوو خوێن بێت. لە چێرتسی دەبی بە خاک سپێردرا و لە ساڵی ١٤٨٤ ڕووی لە [[قەڵای ویندسۆڕ|قەڵای ویندسۆر]] کرد، میراتێکی دامەزراوە پەروەردەیییەکانی بەجێھێشت، دوای ئەوەی [[کۆلێژی ئییتن|کۆلێژی ئیتۆن]] و کۆلێژی کینگز لە کامبریج و کۆلێژی ئۆڵ سۆڵز لە ئۆکسفۆرد دامەزراند. [[ویلیام شێکسپیر|ویلیام شکسپیر]] سێبەری شانۆنامەی لەسەر ژیانی خۆی نووسی، کە وەک کەسێکی لاواز و بە ئاسانی لەژێر کاریگەری ھاوسەرەکەیدا وێنا دەکات.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|}}

== کتێبنامە ==
{{Refbegin|30em|indent=yes}}
* {{بیرخستنەوە|دوایین=Allmand |یەکەم=Christopher |سەردێڕ=The Coronations of Henry VI |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ١٩٨٢|ناونیشان=http://www.historytoday.com/ct-allmand/coronations-henry-vi |ئیش=[[History Today]] |بەرگ=٣٢|issue=5 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170728212009/https://www.historytoday.com/ct-allmand/coronations-henry-vi |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧|بەستەری نووسەر=Christopher Allmand}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ١٩٩٩|سەردێڕ=Henry VI, King of England |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Henry-VI-king-of-England |وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]] |ref={{SfnRef|Britannica|1999}}}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cheetham |یەکەم=Anthony |ناونیشان={{Google books|EwLc046H49wC|plainurl=yes}} |سەردێڕ=The Wars of the Roses |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=University of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠٢-٢٨٠٢-٣|editor-last=[[Antonia Fraser]]}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Craig |یەکەم=Leigh Ann |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Royalty, Virtue, and Adversity: The Cult of King Henry VI |journal=[[Albion (journal)|Albion]] |بەرگ=٣٥|issue=2 |پەڕەکان=١٨٧–٢٠٩|doi=10.1017/S0095139000069817 |jstor=4054134}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dicks |یەکەم=Samuel E. |ڕێکەوت=١٩٦٧|سەردێڕ=Henry VI and the Daughters of Armagnac: A Problem in Medieval Diplomacy |ناونیشان=https://esirc.emporia.edu/bitstream/handle/123456789/538/91.1.pdf |journal=Emporia State Research Studies |بڵاوکەرەوە=Graduate Division of the [[Emporia State University|Kansas State Teachers College]] |بەرگ=١٥|issue=4: Medieval and Renaissance Studies |پەڕەکان=٥–١٢ &lt;!--|oclc=١٥٦٧٨٤٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180812181441/https://esirc.emporia.edu/bitstream/handle/123456789/538/91.1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٨|شوێن=[[Emporia, Kansas|Emporia]] --&gt;}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Duffy |یەکەم=Eamon |سەردێڕ=The Stripping of the Altars: Traditional Religion in England 1400–1580 |ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠٠-٦٠٧٦-٨|بەستەری نووسەر=Eamon Duffy}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Griffiths |یەکەم=Ralph A. |ناونیشان={{Google books|frWDmbf_mXEC|plainurl=yes}} |سەردێڕ=The Reign of King Henry VI |ڕێکەوت=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=University of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠٠-٤٣٧٢-٥|شوێن=Berkeley |بەستەری نووسەر=Ralph A. Griffiths}}
*: {{Cite ODNB |author-mask=2 |last=Griffiths |date=28 May 2015 |first=Ralph A. |title=Henry VI (1421–1471) |doi=10.1093/ref:odnb/12953}}
* {{Cite DNB |last=Tout |first=Thomas Frederick |display=Henry VI (1421–1471) |volume=26 |wstitle=Henry VI |author-link=Thomas Tout}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wolffe |یەکەم=Bertram |سەردێڕ=Henry VI |بڵاوکەرەوە=Eyre Methuen |ساڵ=١٩٨١|شوێن=London |پەڕە=٣٤٧}}
{{Refend}}

== ئەمانەش ببینە ==
{{Refbegin|30em|indent=yes}}
* {{Cite EB1911 |wstitle=Henry VI. of England |display=Henry VI |volume=13 |pages=285–286 |first=Charles Lethbridge |last=Kingsford |author-link=Charles Lethbridge Kingsford}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=McKenna |یەکەم=J. W. |ڕێکەوت=١٩٦٥|سەردێڕ=Henry VI of England and the Dual Monarchy: Aspects of Royal Political Propaganda, 1422–1432 |journal=Journal of the Warburg and Courtauld Institutes |بەرگ=٢٨|پەڕەکان=١٤٥–١٦٢|doi=10.2307/750667 |jstor=750667 |s2cid=158251523}}
{{Refend}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.royal.uk/henry-vi ھێنری شەشەم] لە ماڵپەڕی فەرمی دەسەڵاتی پاشایەتی بەریتانیا
* [https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/henry_vi_king.shtml ھێنری شەشەم] لە مێژووی بی بی سی
* Portraits of King Henry VI
{{پۆلی کۆمنز|Henry VI of England}}
{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|فەڕەنسا}}

{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە سەدەکانی ناوین]]
[[پۆل:مردووانی ١٤٧١]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٢١]]
[[پۆل:مردووانی سەدەی ١٥یەم]]</text>
      <sha1>ddi3xrz0jfosubcvnobqfjz4blt54nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢٥</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289032</id>
    <revision>
      <id>1706325</id>
      <parentid>1661360</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4503" sha1="7zqy9rlv3oto6xoeo9h0p64vyw8w30c" xml:space="preserve">ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ٢٠٢٥ ھەڵبژاردنێکی پەرلەمانیە، لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ ڕوویدا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Iraq sets November 11 for parliamentary election |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iraq-sets-november-11-parliamentary-election-2025-04-09/ |وێبگە=Reuters |زمان=En}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Voting closes in Iraq's parliamentary elections |ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/voting-closes-in-iraqs-parliamentary-elections/3741117 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=www.aa.com.tr |زمان=En}}&lt;/ref&gt; کە تێیدا ٣٢٩ نوێنەر بۆ [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] ھەڵدەبژێردرێت. نوێنەرانی ھەڵبژێردراو [[سەرۆک کۆماری عێراق]] ھەڵدەبژێرن و متمانە بە کارنامەی [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]]ی دەستنیشانکراو دەبەخشن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Nearly 30 million Iraqis eligible to vote in 2025 elections |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Iraq/Nearly-30-million-Iraqis-eligible-to-vote-in-2025-elections |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دوەەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Iraqi Parliament 2025: New Map for Shiite Seats, Sudani Set to Win Sizable Share |ناونیشان=https://english.aawsat.com/node/4857601 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دوەەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=english.aawsat.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

==یاسا و سیستەمی ھەڵبژاردن ==

== ڕێکار و ڕێنماییەکانی ھەڵبژاردن ==

== بازنەکانی ھەڵبژاردن ==

== تۆمارکردن و پەسەندکردنی قەوارە و پاڵێوراوان ==

== ئامێرەکانی دەنگدان و ھەژمارکردنی دەنگەکان ==

== بانگەشەی ھەڵبژاردن ==

== بەڕێوەچوونی ھەڵبژاردن ==

== ئەنجامی ھەڵبژاردن ==
===پارتی دیموکراتی کوردستان===
بەپێی کوردستان 24،  [[مەسروور بارزانی]] جێگری سەرۆکی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] ڕایگەیاندووە کە پارتەکە لە ھەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی عێراقدا ١،٠٥٥،٧٨٧ دەنگی تێپەڕاندووە، ئەمەش سەرکەوتنی ھەڵمەتی «یەک ملیۆن دەنگ»ی بوو. و ئەو دەستکەوتە وەک بڕگەیەکی مێژووییە بۆ سیاسەتی کوردی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین= |ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=KDP VP Masrour Barzani Celebrates KDP’s One Million Vote Milestone in Iraqi Elections |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/874936/slug |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەنجامە سەرەتاییەکان کە لەلایەن شەفەق نیوزەوە بڵاوکراونەتەوە پشتڕاستی دەکەنەوە کە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] یەک ملیۆن دەنگی تێپەڕاندووە لە سەرانسەری چەند پارێزگایەکدا، لەنێویاندا نزیکەی ٣٨٣ ھەزار لە [[پارێزگای دھۆک]]، ٣٤١ هەزار دەنگ لە [[پارێزگای ھەولێر]]، و ١٢٥ هەزار دەنگ لە [[پارێزگای نەینەوا]] ([[پارێزگای مووسڵ]])، کە باڵادەستی حیزب لە قەڵغە نەریتییەکانیدا چەسپاندووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Preliminary results: KDP surpasses one million votes in the Region |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Preliminary-results-KDP-surpasses-one-million-votes-in-the-Region |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

==کاردانەوەکانی پاش ھەڵبژاردن ==

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق|دەیەی ٢٠٢٠}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>7zqy9rlv3oto6xoeo9h0p64vyw8w30c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرقل (فیلمی ١٩٩٧)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289155</id>
    <revision>
      <id>1705913</id>
      <parentid>1540156</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="49kfa8eexkcpl5nz8fr9cb4qrjs59hg" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox film|name=ھەرقل|image=Hercules (1997 film) poster.jpg|caption=|director={{Plainlist|
* [[جۆن ماسکەر]]
* [[ڕۆن کڵێمێنتس]]
}}|producer={{Plain list|
* ئەلیس دیوی گۆڵدستۆن
* جۆن ماسکەر
* ڕۆن کڵێمێنتس
}}|screenplay={{Plainlist|
* ڕۆن کڵێمێنتس
* جۆن ماسکەر
* دۆناڵد مەکێنێری
* بۆب شاو
* [[ئیرێن مێچی]]
}}|story={{Plainlist|
* [[کان کالیۆن]]
* کێلی وایتمان
* [[ڕاندی کارتڕایت]]
* جۆن ڕامیرێز
* جێف سنۆ
* [[ڤانس جێری]]
* کیرک ھانسن
* [[فرانسیس گلێباس]]
* مارک کێنێدی
* بروس ئێم. مۆریس
* دۆن دۆگەرتی
* تۆم ئێنریکێز
}}|based_on=|starring={{Plainlist|
* [[تایت دۆنۆڤان]]
* [[دانی دێڤیتۆ]]
* [[جەیمز وۆدز]]
* [[سوزان ئیگان]]
}}|music=[[ئالان مێنکن]]|editing=تۆم فینان|distributor=[[واڵت دیزنی ستۆدیۆز مۆشن پیکچەرز]]|released={{Film date|1997|06|13|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}|runtime=٩٣ خولەک&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hercules |ناونیشان=http://bbfc.co.uk/releases/hercules-1997 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121130030214/http://www.bbfc.co.uk/releases/hercules-1997 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |بڵاوکەرەوە=[[British Board of Film Classification]] |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;|country={{USA}}|language=ئینگلیزی|budget=$٨٥ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=Mojo&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hercules (1997) |ناونیشان= https://www.boxofficemojo.com/title/tt0119282/?ref_=bo_rl_ti |وێبگە=[[Box Office Mojo]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;|gross=$٢٥٢٫٧ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=Mojo/&gt;|based on=|studio=[[ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی]]}}

'''ھەرقل''' ({{بە ئینگلیزی|Hercules}}) فیلمێکی کۆمیدیی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە. لە ساڵی ١٩٩٧ بەرھەمھێنراوە لەلایەن [[ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی]] و لەلایەن [[دریم وۆرکس]] [[واڵت دیزنی ستۆدیۆز مۆشن پیکچەرز]] بڵاوکراوەتەوە. فیلمەکە لەلایەن [[جۆن ماسکەر]] و [[ڕۆن کڵێمێنتس]] دەرھێنراوە و لەلایەن کڵێمێنتس، ماسکەر، دۆناڵد مەکێنێری، بۆب شاو و [[ئیرێن مێچی]] نووسراوە.

== ڕۆڵە دەنگییەکان ==
* [[تایت دۆنۆڤان]] لە دەنگی ھەرقل
* [[دانی دێڤیتۆ]] لە دەنگی فیلۆکتێتس/فیل
* [[جەیمز وۆدز]] لە دەنگی ھادێس
* [[سوزان ئیگان]] لە دەنگی مێگارا «مێگ»
* [[ڕیپ تۆرن]] لە دەنگی [[زیووس]]
* [[سامانتا ئێگار]] لە دەنگی [[ھیرا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb title|0119282}}
* {{Rotten Tomatoes|1078028-hercules}}
* {{mojo title|hercules}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|ئەنیمەیشن|ھۆڵیوود|دیزنی|کارتۆن|کۆمیدیا|دەیەی ١٩٩٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Hercules (1997 film)}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمێیەکانی تایبەت بە مناڵان لە دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمە فانتازییە سەرکێشییەکانی دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە شەیتانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:دیزنی ڕێنێسانس]]
[[پۆل:بکوژ لە چیرۆکە خەیاڵییەکاندا]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھیراکلیس]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی جۆن مەسکەر]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ڕۆن کلێمێنتس]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی جۆن مەسکەر]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی ڕۆن کلێمێنتس]]
[[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پەیوەندیی باوک و کوڕ]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]]</text>
      <sha1>49kfa8eexkcpl5nz8fr9cb4qrjs59hg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705947</id>
      <parentid>1705913</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]]</comment>
      <origin>1705947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6103" sha1="0osqk85jmislkrqbti3h04hplxdcyr0" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox film|name=ھەرقل|image=Hercules (1997 film) poster.jpg|caption=|director={{Plainlist|
* [[جۆن ماسکەر]]
* [[ڕۆن کڵێمێنتس]]
}}|producer={{Plain list|
* ئەلیس دیوی گۆڵدستۆن
* جۆن ماسکەر
* ڕۆن کڵێمێنتس
}}|screenplay={{Plainlist|
* ڕۆن کڵێمێنتس
* جۆن ماسکەر
* دۆناڵد مەکێنێری
* بۆب شاو
* [[ئیرێن مێچی]]
}}|story={{Plainlist|
* [[کان کالیۆن]]
* کێلی وایتمان
* [[ڕاندی کارتڕایت]]
* جۆن ڕامیرێز
* جێف سنۆ
* [[ڤانس جێری]]
* کیرک ھانسن
* [[فرانسیس گلێباس]]
* مارک کێنێدی
* بروس ئێم. مۆریس
* دۆن دۆگەرتی
* تۆم ئێنریکێز
}}|based_on=|starring={{Plainlist|
* [[تایت دۆنۆڤان]]
* [[دانی دێڤیتۆ]]
* [[جەیمز وۆدز]]
* [[سوزان ئیگان]]
}}|music=[[ئالان مێنکن]]|editing=تۆم فینان|distributor=[[واڵت دیزنی ستۆدیۆز مۆشن پیکچەرز]]|released={{Film date|1997|06|13|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}|runtime=٩٣ خولەک&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hercules |ناونیشان=http://bbfc.co.uk/releases/hercules-1997 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121130030214/http://www.bbfc.co.uk/releases/hercules-1997 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |بڵاوکەرەوە=[[British Board of Film Classification]] |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;|country={{USA}}|language=ئینگلیزی|budget=$٨٥ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=Mojo&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hercules (1997) |ناونیشان= https://www.boxofficemojo.com/title/tt0119282/?ref_=bo_rl_ti |وێبگە=[[Box Office Mojo]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;|gross=$٢٥٢٫٧ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=Mojo/&gt;|based on=|studio=[[ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی]]}}

'''ھەرقل''' ({{بە ئینگلیزی|Hercules}}) فیلمێکی کۆمیدیی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە. لە ساڵی ١٩٩٧ بەرھەمھێنراوە لەلایەن [[ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی]] و لەلایەن [[دریم وۆرکس]] [[واڵت دیزنی ستۆدیۆز مۆشن پیکچەرز]] بڵاوکراوەتەوە. فیلمەکە لەلایەن [[جۆن ماسکەر]] و [[ڕۆن کڵێمێنتس]] دەرھێنراوە و لەلایەن کڵێمێنتس، ماسکەر، دۆناڵد مەکێنێری، بۆب شاو و [[ئیرێن مێچی]] نووسراوە.

== ڕۆڵە دەنگییەکان ==
* [[تایت دۆنۆڤان]] لە دەنگی ھەرقل
* [[دانی دێڤیتۆ]] لە دەنگی فیلۆکتێتس/فیل
* [[جەیمز وۆدز]] لە دەنگی ھادێس
* [[سوزان ئیگان]] لە دەنگی مێگارا «مێگ»
* [[ڕیپ تۆرن]] لە دەنگی [[زیووس]]
* [[سامانتا ئێگار]] لە دەنگی [[ھیرا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb title|0119282}}
* {{Rotten Tomatoes|1078028-hercules}}
* {{mojo title|hercules}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|ئەنیمەیشن|ھۆڵیوود|دیزنی|کارتۆن|کۆمیدیا|دەیەی ١٩٩٠|خەیاڵی زانستی}}
{{پۆلی کۆمنز|Hercules (1997 film)}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمێیەکانی تایبەت بە مناڵان لە دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمە فانتازییە سەرکێشییەکانی دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە شەیتانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:دیزنی ڕێنێسانس]]
[[پۆل:بکوژ لە چیرۆکە خەیاڵییەکاندا]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھیراکلیس]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی جۆن مەسکەر]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ڕۆن کلێمێنتس]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی جۆن مەسکەر]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی ڕۆن کلێمێنتس]]
[[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پەیوەندیی باوک و کوڕ]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]]</text>
      <sha1>0osqk85jmislkrqbti3h04hplxdcyr0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706027</id>
      <parentid>1705947</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6029" sha1="ld1rpnw6zebexdp6581g7n0peqgj7al" xml:space="preserve">{{Infobox film|name=ھەرقل|image=Hercules (1997 film) poster.jpg|caption=|director={{Plainlist|
* [[جۆن ماسکەر]]
* [[ڕۆن کڵێمێنتس]]
}}|producer={{Plain list|
* ئەلیس دیوی گۆڵدستۆن
* جۆن ماسکەر
* ڕۆن کڵێمێنتس
}}|screenplay={{Plainlist|
* ڕۆن کڵێمێنتس
* جۆن ماسکەر
* دۆناڵد مەکێنێری
* بۆب شاو
* [[ئیرێن مێچی]]
}}|story={{Plainlist|
* [[کان کالیۆن]]
* کێلی وایتمان
* [[ڕاندی کارتڕایت]]
* جۆن ڕامیرێز
* جێف سنۆ
* [[ڤانس جێری]]
* کیرک ھانسن
* [[فرانسیس گلێباس]]
* مارک کێنێدی
* بروس ئێم. مۆریس
* دۆن دۆگەرتی
* تۆم ئێنریکێز
}}|based_on=|starring={{Plainlist|
* [[تایت دۆنۆڤان]]
* [[دانی دێڤیتۆ]]
* [[جەیمز وۆدز]]
* [[سوزان ئیگان]]
}}|music=[[ئالان مێنکن]]|editing=تۆم فینان|distributor=[[واڵت دیزنی ستۆدیۆز مۆشن پیکچەرز]]|released={{Film date|1997|06|13|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}|runtime=٩٣ خولەک&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hercules |ناونیشان=http://bbfc.co.uk/releases/hercules-1997 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121130030214/http://www.bbfc.co.uk/releases/hercules-1997 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |بڵاوکەرەوە=[[British Board of Film Classification]] |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;|country={{USA}}|language=ئینگلیزی|budget=$٨٥ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=Mojo&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hercules (1997) |ناونیشان= https://www.boxofficemojo.com/title/tt0119282/?ref_=bo_rl_ti |وێبگە=[[Box Office Mojo]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;|gross=$٢٥٢٫٧ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=Mojo/&gt;|based on=|studio=[[ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی]]}}

'''ھەرقل''' ({{بە ئینگلیزی|Hercules}}) فیلمێکی کۆمیدیی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە. لە ساڵی ١٩٩٧ بەرھەمھێنراوە لەلایەن [[ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی]] و لەلایەن [[دریم وۆرکس]] [[واڵت دیزنی ستۆدیۆز مۆشن پیکچەرز]] بڵاوکراوەتەوە. فیلمەکە لەلایەن [[جۆن ماسکەر]] و [[ڕۆن کڵێمێنتس]] دەرھێنراوە و لەلایەن کڵێمێنتس، ماسکەر، دۆناڵد مەکێنێری، بۆب شاو و [[ئیرێن مێچی]] نووسراوە.

== ڕۆڵە دەنگییەکان ==
* [[تایت دۆنۆڤان]] لە دەنگی ھەرقل
* [[دانی دێڤیتۆ]] لە دەنگی فیلۆکتێتس/فیل
* [[جەیمز وۆدز]] لە دەنگی ھادێس
* [[سوزان ئیگان]] لە دەنگی مێگارا «مێگ»
* [[ڕیپ تۆرن]] لە دەنگی [[زیووس]]
* [[سامانتا ئێگار]] لە دەنگی [[ھیرا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb title|0119282}}
* {{Rotten Tomatoes|1078028-hercules}}
* {{mojo title|hercules}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|ئەنیمەیشن|ھۆڵیوود|دیزنی|کارتۆن|کۆمیدیا|دەیەی ١٩٩٠|خەیاڵی زانستی}}
{{پۆلی کۆمنز|Hercules (1997 film)}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمێیەکانی تایبەت بە مناڵان لە دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمە فانتازییە سەرکێشییەکانی دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە شەیتانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:دیزنی ڕێنێسانس]]
[[پۆل:بکوژ لە چیرۆکە خەیاڵییەکاندا]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھیراکلیس]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی جۆن مەسکەر]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ڕۆن کلێمێنتس]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی جۆن مەسکەر]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی ڕۆن کلێمێنتس]]
[[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پەیوەندیی باوک و کوڕ]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]]</text>
      <sha1>ld1rpnw6zebexdp6581g7n0peqgj7al</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706059</id>
      <parentid>1706027</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6097" sha1="k35gv2pzosvos44e88sn1dr68nc6zg8" xml:space="preserve">{{Infobox film|name=ھەرقل|image=Hercules (1997 film) poster.jpg|caption=|director={{Plainlist|
* [[جۆن ماسکەر]]
* [[ڕۆن کڵێمێنتس]]
}}|producer={{Plain list|
* ئەلیس دیوی گۆڵدستۆن
* جۆن ماسکەر
* ڕۆن کڵێمێنتس
}}|screenplay={{Plainlist|
* ڕۆن کڵێمێنتس
* جۆن ماسکەر
* دۆناڵد مەکێنێری
* بۆب شاو
* [[ئیرێن مێچی]]
}}|story={{Plainlist|
* [[کان کالیۆن]]
* کێلی وایتمان
* [[ڕاندی کارتڕایت]]
* جۆن ڕامیرێز
* جێف سنۆ
* [[ڤانس جێری]]
* کیرک ھانسن
* [[فرانسیس گلێباس]]
* مارک کێنێدی
* بروس ئێم. مۆریس
* دۆن دۆگەرتی
* تۆم ئێنریکێز
}}|based_on=|starring={{Plainlist|
* [[تایت دۆنۆڤان]]
* [[دانی دێڤیتۆ]]
* [[جەیمز وۆدز]]
* [[سوزان ئیگان]]
}}|music=[[ئالان مێنکن]]|editing=تۆم فینان|distributor=[[واڵت دیزنی ستۆدیۆز مۆشن پیکچەرز]]|released={{Film date|1997|06|13|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}|runtime=٩٣ خولەک&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hercules |ناونیشان=http://bbfc.co.uk/releases/hercules-1997 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121130030214/http://www.bbfc.co.uk/releases/hercules-1997 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |بڵاوکەرەوە=[[British Board of Film Classification]] |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;|country={{USA}}|language=ئینگلیزی|budget=$٨٥ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=Mojo&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hercules (1997) |ناونیشان= https://www.boxofficemojo.com/title/tt0119282/?ref_=bo_rl_ti |وێبگە=[[Box Office Mojo]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;|gross=$٢٥٢٫٧ ملیۆن دۆلار&lt;ref name=Mojo/&gt;|based on=|studio=[[ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی]]}}

'''ھەرقل''' ({{بە ئینگلیزی|Hercules}}) فیلمێکی کۆمیدیی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە. لە ساڵی ١٩٩٧ بەرھەمھێنراوە لەلایەن [[ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی واڵت دیزنی]] و لەلایەن [[دریم وۆرکس]] [[واڵت دیزنی ستۆدیۆز مۆشن پیکچەرز]] بڵاوکراوەتەوە. فیلمەکە لەلایەن [[جۆن ماسکەر]] و [[ڕۆن کڵێمێنتس]] دەرھێنراوە و لەلایەن کڵێمێنتس، ماسکەر، دۆناڵد مەکێنێری، بۆب شاو و [[ئیرێن مێچی]] نووسراوە.

== ڕۆڵە دەنگییەکان ==
* [[تایت دۆنۆڤان]] لە دەنگی ھەرقل
* [[دانی دێڤیتۆ]] لە دەنگی فیلۆکتێتس/فیل
* [[جەیمز وۆدز]] لە دەنگی ھادێس
* [[سوزان ئیگان]] لە دەنگی مێگارا «مێگ»
* [[ڕیپ تۆرن]] لە دەنگی [[زیووس]]
* [[سامانتا ئێگار]] لە دەنگی [[ھیرا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb title|0119282}}
* {{Rotten Tomatoes|1078028-hercules}}
* {{mojo title|hercules}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|ئەنیمەیشن|ھۆڵیوود|دیزنی|کارتۆن|کۆمیدیا|دەیەی ١٩٩٠|خەیاڵی زانستی}}
{{پۆلی کۆمنز|Hercules (1997 film)}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمێیەکانی تایبەت بە مناڵان لە دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمە فانتازییە سەرکێشییەکانی دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە شەیتانەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی]]
[[پۆل:دیزنی ڕێنێسانس]]
[[پۆل:بکوژ لە چیرۆکە خەیاڵییەکاندا]]
[[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھیراکلیس]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی جۆن مەسکەر]]
[[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ڕۆن کلێمێنتس]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی جۆن مەسکەر]]
[[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی ڕۆن کلێمێنتس]]
[[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پەیوەندیی باوک و کوڕ]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]]
[[پۆل:فیلمە سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>k35gv2pzosvos44e88sn1dr68nc6zg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پرینستۆن، نیو جێرزی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289209</id>
    <revision>
      <id>1705896</id>
      <parentid>1526737</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3487" sha1="1b7l5rg728b5c6crfm7y5ox1yhlieim" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''شارەوانیی پرینستۆن''' شارۆچکەیەکە لە کاونتیی مێرسەر، نیوجێرزی، ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣، لە ڕێگەی یەکگرتنی شارۆچکەی پرینستۆن و شارەدێی پرینستۆنەوە دامەزرا، کە ھەردووکیان ئێستا ھەڵوەشاونەتەوە. تا [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ٣٠٬٦٨١ کەس بوو، کە ٢٬١٠٩ کەس (+٧٫٤٪) زیادی کردووە لە ژمارە یەکخراوەکەی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠١٠)|سەرژمێریی ٢٠١٠]] کە ٢٨٬٥٧٢ کەس بوو. لە [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٠٠)|سەرژمێریی ٢٠٠٠]]دا، ھەردوو کۆمەڵگەکە کۆی دانیشتووانیان ٣٠٬٢٣٠ کەس بوو، کە ١٤٬٢٠٣ دانیشتوو لە شارۆچکەکەدا و ١٦٬٠٢٧ لە شارەدێیەکەدا بوون.

پرینستۆن پێش [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا]] دامەزراوە. شارۆچکەکە نیشتمانی [[زانکۆی پرینستۆن]]ە، کە یەکێکە لە ناسراوترین زانکۆ [[کۆڵینەوە|توێژینەوەیییەکانی]] جیھان، و ناوی شارۆچکەکەی ھەڵگرتووە و لە ساڵی ١٧٥٦ لە شوێنی پێشووی دامەزراوە پەروەردەیییەکەوە لە [[نیوارک]]ەوە گواستراوەتەوە بۆ ناو کۆمەڵگەکە. ھەرچەندە پەیوەندییەکەی لەگەڵ زانکۆکەدا بە شێوەیەکی سەرەکی وای لێدەکات پرینستۆن ببێتە [[شارۆچکەی کۆلێژ|شارۆچکەیەکی کۆلێژ]]، دامەزراوە گرنگەکانی تری ناوچەکە بریتین لە پەیمانگای خوێندنی پێشکەوتوو، تاقیگەی فیزیکی پلازمای پرینستۆن، قوتابخانەی خواناسیی پرینستۆن، کۆمپانیای توێژینەوەی ڕاپرسی، بریستۆڵ-مایەرز سکویب، [[زیمێنس|توێژینەوەی کۆمپانیایی زیمێنس]]، ئێس ئاڕ ئای ئینتەرناشناڵ، کۆمپانیای ئێف ئێم سی، خزمەتگوزاریی تاقیکردنەوەی پەروەردەیی، دامەزراوەی ڕۆبێرت ود جۆنسن، ئامرێپ، چێرچ و دوایت، بێرلیتز ئینتەرناشناڵ، و داو جۆنز و کۆمپانیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Princeton, New Jersey}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ئەمریکا]]
[[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ویلایەتەکان لە ئەمریکا]]</text>
      <sha1>1b7l5rg728b5c6crfm7y5ox1yhlieim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706028</id>
      <parentid>1705896</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3424" sha1="trvl17be57bkb5y5g0u01qklfhf49m6" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''شارەوانیی پرینستۆن''' شارۆچکەیەکە لە کاونتیی مێرسەر، نیوجێرزی، ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣، لە ڕێگەی یەکگرتنی شارۆچکەی پرینستۆن و شارەدێی پرینستۆنەوە دامەزرا، کە ھەردووکیان ئێستا ھەڵوەشاونەتەوە. تا [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ٣٠٬٦٨١ کەس بوو، کە ٢٬١٠٩ کەس (+٧٫٤٪) زیادی کردووە لە ژمارە یەکخراوەکەی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠١٠)|سەرژمێریی ٢٠١٠]] کە ٢٨٬٥٧٢ کەس بوو. لە [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٠٠)|سەرژمێریی ٢٠٠٠]]دا، ھەردوو کۆمەڵگەکە کۆی دانیشتووانیان ٣٠٬٢٣٠ کەس بوو، کە ١٤٬٢٠٣ دانیشتوو لە شارۆچکەکەدا و ١٦٬٠٢٧ لە شارەدێیەکەدا بوون.

پرینستۆن پێش [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا]] دامەزراوە. شارۆچکەکە نیشتمانی [[زانکۆی پرینستۆن]]ە، کە یەکێکە لە ناسراوترین زانکۆ [[کۆڵینەوە|توێژینەوەیییەکانی]] جیھان، و ناوی شارۆچکەکەی ھەڵگرتووە و لە ساڵی ١٧٥٦ لە شوێنی پێشووی دامەزراوە پەروەردەیییەکەوە لە [[نیوارک]]ەوە گواستراوەتەوە بۆ ناو کۆمەڵگەکە. ھەرچەندە پەیوەندییەکەی لەگەڵ زانکۆکەدا بە شێوەیەکی سەرەکی وای لێدەکات پرینستۆن ببێتە [[شارۆچکەی کۆلێژ|شارۆچکەیەکی کۆلێژ]]، دامەزراوە گرنگەکانی تری ناوچەکە بریتین لە پەیمانگای خوێندنی پێشکەوتوو، تاقیگەی فیزیکی پلازمای پرینستۆن، قوتابخانەی خواناسیی پرینستۆن، کۆمپانیای توێژینەوەی ڕاپرسی، بریستۆڵ-مایەرز سکویب، [[زیمێنس|توێژینەوەی کۆمپانیایی زیمێنس]]، ئێس ئاڕ ئای ئینتەرناشناڵ، کۆمپانیای ئێف ئێم سی، خزمەتگوزاریی تاقیکردنەوەی پەروەردەیی، دامەزراوەی ڕۆبێرت ود جۆنسن، ئامرێپ، چێرچ و دوایت، بێرلیتز ئینتەرناشناڵ، و داو جۆنز و کۆمپانیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Princeton, New Jersey}}
{{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ئەمریکا]]
[[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ویلایەتەکان لە ئەمریکا]]</text>
      <sha1>trvl17be57bkb5y5g0u01qklfhf49m6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی عێراق ٢٠٢٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291145</id>
    <revision>
      <id>1706328</id>
      <parentid>1545855</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4483" sha1="8okqz5m2i7it1gfrj6a666442zrkv4p" xml:space="preserve">{{Databox|وێنە=2023_Iraqi_governorate_elections.svg
}}'''ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی''' [[عێراق]] لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ بەڕێوەچوو، ئەم ھەڵبژاردنانە بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[پارێزگاکانی عێراق|ئەنجومەنی پارێزگاکان بوو عێراق]]. لە سەرەتادا بڕیاربوو ساڵی ٢٠١٨ ھەڵبژاردنەکان ئەنجامبدرێت بەڵام بەھۆی خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەکانەوە چەند جارێک دواخرا. لە مانگی ئازاری ٢٠٢٣ پەرلەمانی عێراق بڕیاریدا ھەڵبژاردنەکان لە مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ ئەنجام بدرێت، بانگەشەی ھەڵبژاردن لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد بە گشتی ٥٨٩٨ کاندید بەشدارییان لە ھەڵبژاردنەکاندا کرد و کێبڕکێیان کرد بۆ بەدەستھێنانی ٢٨٥ کورسی لە پازدە پارێزگادا.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20231215090713/https://www.france24.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7/20230620-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%AF-18-%D8%AF%D9%8A%D8%B3%D9%85%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A8%D9%84-%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%AF%D8%A7-%D9%84%D8%A5%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A7%D8%AA&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20231116135950/https://www.aljazeera.net/politics/2023/7/9/%D9%85%D8%B9-%D9%82%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20231002192156/https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/200620231&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20231211032407/https://www.newarab.com/news/iraq-starts-campaigning-provincial-elections&lt;/ref&gt;

== یاسای ھەڵبژاردن ==
ھەر ئەنجومەنێکی پارێزگا لە ١٠ ئەندام پێکدێت، لەگەڵ ئەوەشدا کورسییەکی زیادە بۆ ھەر ٢٠٠ ھەزار کەسێک بۆ ژمارەی دانیشتووان کە لە ملیۆنێک زیاترە، بەپێی دوایین سەرژمێری دانیشتووان کە بۆ دامەزراندنی تۆماری دەنگدەران بەکارھاتووە، بەمەرجێک کۆی ژمارەی ئەندامان لە ٣٥ ئەندام زیاتر نەبێت.

== بایکۆت و کشانەوە ==
[[موقتەدا سەدر]] ڕای گەیاند، [[ڕەوتی سەدر]] بەنیازە بایکۆتی ھەڵبژاردنەکان بکات و بەشداری ناکات. ھەروەھا [[حیزبی دەعوەی ئیسلامیی|حیزبی دەعوە]] دوای تیرۆرکردنی سەرکردە و دامەزرێنەری حیزبەکەی بەناوی [[فازل مەرسوومی]] کشانەوەی خۆی لە کێبڕکێی ھەڵبژاردنەکان ڕاگەیاند.

== دەنگدانی تایبەت ==
ئەندامانی ھێزە ئەمنییەکان لە ١٦ی کانوونی یەکەمدا لە پرۆسەی دەنگدانی پێشوەختەدا پێش ڕۆژی ھەڵبژاردنی گشتی دەنگیان دا. لە [[ھەرێمی کوردستان]] ئەمە تایبەت بوو بۆ ئەو [[پێشمەرگە|پێشمەرگانەی]] کە لە پارێزگاکانی دەرەوەی ھەرێم و بۆ ئاوارەکانی ناوخۆن. ڕێژەی بەشداریکردن لە دەنگدانی تایبەتدا ٦٧٪ بووە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20231217010221/https://www.rudawarabia.net/arabic/middleeast/iraq/1612202315&lt;/ref&gt;

== دەنگدانی گشتی ==
دەنگدانی گشتی لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ لە سەرجەم پارێزگاکانی عێراق جگە لە ھەرێمی کوردستان ئەنجامدرا و ڕێژەی بەشداریکردن لە دەنگدانی گشتیدا ٣٩٪ بووە.

== سەرچاوەکان ==
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}}

{{عێراق-کۆلکە}}</text>
      <sha1>8okqz5m2i7it1gfrj6a666442zrkv4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوڵی کوودەتای ١٩٩٦ی عێراق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291602</id>
    <revision>
      <id>1706270</id>
      <parentid>1596069</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1502" sha1="fi0avml7g1v9ldtwhhq5rlzg38hk905" xml:space="preserve">'''ھەوڵی کوودەتای ١٩٩٦ی عێراق''' ھەوڵێکی [[کوودەتا]] بوو دژی [[سەددام حوسێن]] و ڕژێمەکەی، ئەمەش لە چوارچێوەی شەپۆلێکی ھێرش و ھەوڵی تیرۆرکردن بۆ سەر سەرۆک کۆماری [[عێراق]]. ھەوڵەکە لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٩٦دا ڕوویدا، کاتێک پلانی کودەتایەکی شکستخواردوو لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]وە بە گووتەی حکوومەتی ئەو کاتەی عێراق پلانی بۆ داڕێژرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ١٩٩٦|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/iraq/iraq-has-executed-dozens-army-officers-after-failed-coup-attempt-dissidents-say|سەردێڕ=Iraq has executed dozens of army officers after failed coup attempt, dissidents say - Iraq {{!}} ReliefWeb |agency=ReliefWeb}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2005/sep/28/iraq.military|سەردێڕ=The coup that wasn't |agency=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
* [[ھەوڵی کوودەتای ١٩٦٦ی عێراق]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|دەیەی ١٩٩٠}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:سەددام حوسێن]]
[[پۆل:کوودەتا]]</text>
      <sha1>fi0avml7g1v9ldtwhhq5rlzg38hk905</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرماشێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291614</id>
    <revision>
      <id>1705915</id>
      <parentid>1703921</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16021" sha1="1qwp7yc4xqsj5276us38so839s9zl4c" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەرماشێ
| ناوی_فەرمی	           = 
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  قەزای شێخان.png{{!}}
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی [[قەزای شێخان]] و ناحیە و گوندەکانی 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe  |  zoom=12   |coord=  {{Coord|  36.83741| 43.38675}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەرماشێ'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.83741| 43.38675 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای دھۆک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای شێخان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ئەترویش]] 
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=  ٧٤٢
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		=  
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی سوریانی|سریانی]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەرماشێ''' (''{{lang-ar| ارماش}})، ({{lang-en|    Armash }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ئەترویش]]، [[قەزای شێخان]]، [[پارێزگای دھۆک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤  | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤  |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&amp;lng=1  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی [[ئەترویش]] بە دووری (٧)کم.&lt;ref&gt;https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
بەردێکی یادەوەری ئاشووری کۆن لەناو بەردی نزیک گوندەکەدا ھەڵکەندراوە. کەنیسەی مار ئەفریم لە ھەرماشێ لە سەدەی حەوتەمدا دروستکراوە. ئەو گوندە ژمارەیەکی بەرچاو لە خەڵکی تێدایە کە لە ناوچەی تخوما لە [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|ھەکاری]] سەرچاوەیان گرتووە.&lt;ref&gt;Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٥٠دا ١٥-٢٢ بنەماڵە کە یەک کڵێسایان ھەبووە و قەشەیان نەبووە وەک بەشێک لە ئەپستۆریای کەنیسەی ڕۆژھەڵاتی مار ئەبراھامی گوندوک (نێرم)، بەپێی وتەی میسیۆنەری ئینگلیزی جۆرج پێرسی بادگەر.&lt;ref&gt;Donabed (2015), pp. 336–337; Aboona (2008), p. 290; Wilmshurst (2000), p. 154; Badger (1852), p. 392.&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩١٣دا ٣١٠ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدانی]] لە ھەرماشێ ھەبوون، کە لەلایەن یەک کڵێسا و قەشەیەکەوە وەک بەشێک لە ئەپستۆریای ئامادییە خزمەتیان دەکرد. ئارماش لە ساڵی ١٩٥٧دا ٢٠٤ ئاشووری لە سێزدە ماڵدا نیشتەجێ بوو.&lt;ref&gt;http://www.aina.org/books/ecclesiastical-organisation-of-the-church-of-the-east.pdf&lt;/ref&gt; گوندەکە لە ساڵی ١٩٦١ چەند جارێک تاڵان کرا و سووتێنرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/avod.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120122629/http://www.aina.org/reports/avod.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن حکومەتی عێراقەوە وێران کرا، لەو کاتەدا گوندەکە پەنجا و پێنج خێزانی تێدا نیشتەجێ بوو و یەک قوتابخانەی ھەبوو، دانیشتوانی گوندەکەش لە [[ئەترویش]] نیشتەجێ کران کە کرایە شارۆچکەیەکی بەکۆمەڵ. کڵێسای مارت تێریزا لە ھەرماشێ لە کاتی [[شاڵاوی ئەنفال]]دا زیانی پێگەیشت.&lt;ref&gt;Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press&lt;/ref&gt; 40 بنەماڵەی ئاشووری لە دوای مانگی ئازاری ساڵی ١٩٩١ گەڕانەوە گوندەکە. کەناڵێکی ئاودێری لە ئارماش لە ساڵی ١٩٩٩ لەلایەن کۆمەڵەی ھاوکاری ئاشوورییەوە دروستکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.assyrianaidiraq.org/projects/irrigation-drinking-water-projects |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260216081611/http://assyrianaidiraq.org/projects/irrigation-drinking-water-projects |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; تا ساڵی ٢٠٠٤ لە کۆی ٧٠ بنەماڵەی ئاشووری کە خەڵکی ھارماشێ بوون، ٤٠ بنەماڵە لە گوندەکەدا نیشتەجێ بوون، ١٧ بنەماڵە لە ناوچەکانی دیکەی [[عێراق]] نیشتەجێ بوون و ١٣ بنەماڵە پەیوەندییان بە ڕەوەندەوە کردبوو. لە ساڵی ٢٠٠٧دا ٤٦ ئاشووری ئاوارەبووی ناوخۆ لە ١٢ بنەماڵەدا لە [[بەغدا]]وە لە گوندەکەدا بوون. تا سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩ سێ ئاشووری ئاوارە لە ناوخۆدا لە بنەماڵێکدا لە ھارماشێ نیشتەجێ بوون. ١٦٠ کاسۆلیکی کلدان لە ساڵی ٢٠١٢دا لە ئارماش نیشتەجێ بوون.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20201124160429/http://www.mena-rf.org/maps-downloads.html&lt;/ref&gt; دامەزراوەی شلامە لە ساڵی ٢٠٢٤دا کەناڵێکی ئاودێری لە گوندەکەدا دروستکردووە، لەو ساڵەدا ژمارەی دانیشتوانی گوندەکە ١٥٧ کەس بووە.&lt;ref&gt;https://www.shlama.org/post/282-800-meters-of-irrigation-canal-in-armash&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٠٤)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٤٧)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٨) [[خێزان]] و (١٦٣) کەس، کە (٧٩) [[نێر]] و (٨٤) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{گوندەکانی قەزای شێخان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>1qwp7yc4xqsj5276us38so839s9zl4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزەکانی خۆپاراستن (ناوچەکانی ئێن ئی ئێس)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291883</id>
    <revision>
      <id>1705900</id>
      <parentid>1705713</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|HXP (Self Defense Forces)}}</comment>
      <origin>1705900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="987" sha1="dk374odc2kynl6nwkuxdmxiya4gtee6" xml:space="preserve">'''ھێزەکانی خۆپاراستن''' ({{Langx|ku|'''Hêzên Xweparastinê'''}}، بە کورتکراوەیی '''HXP'''؛ {{Langx|ar|قوات الحمایة الذاتیة}}، {{Langx|syc|ܓܘܫܡܐ ܕܣܘܝܥܐ ܘܣܘܬܪܐ ܝܬܝܐ}}) میلشیایەکی بەرگریی ناوچەییی فرەنەتەوەیە و تاکە ھێزی چەکداری ناچارییە لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|بەڕێوەبەریی خۆسەری باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]]. وەک ھێزێکی خۆپاراستن، ھێزی مرۆیی بۆ ئێچ ئێکس پی بە شێوەی ناوخۆیی وەردەگیرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|HXP (Self Defense Forces)}}

[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کوردی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]]</text>
      <sha1>dk374odc2kynl6nwkuxdmxiya4gtee6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705948</id>
      <parentid>1705900</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کوردستان|کوردستان]]، [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]] و [[دەروازە:سووریا|سووریا]]</comment>
      <origin>1705948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1054" sha1="5ant4ifcd86swdpfysdyotqy309weq7" xml:space="preserve">'''ھێزەکانی خۆپاراستن''' ({{Langx|ku|'''Hêzên Xweparastinê'''}}، بە کورتکراوەیی '''HXP'''؛ {{Langx|ar|قوات الحمایة الذاتیة}}، {{Langx|syc|ܓܘܫܡܐ ܕܣܘܝܥܐ ܘܣܘܬܪܐ ܝܬܝܐ}}) میلشیایەکی بەرگریی ناوچەییی فرەنەتەوەیە و تاکە ھێزی چەکداری ناچارییە لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|بەڕێوەبەریی خۆسەری باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]]. وەک ھێزێکی خۆپاراستن، ھێزی مرۆیی بۆ ئێچ ئێکس پی بە شێوەی ناوخۆیی وەردەگیرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|HXP (Self Defense Forces)}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|شەڕ|سووریا}}

[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کوردی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]]</text>
      <sha1>5ant4ifcd86swdpfysdyotqy309weq7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706026</id>
      <parentid>1705948</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1218" sha1="h1l3qr4vl3wfjk19m563t7opsobo4n3" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
}}
'''ھێزەکانی خۆپاراستن''' ({{Langx|ku|'''Hêzên Xweparastinê'''}}، بە کورتکراوەیی '''HXP'''؛ {{Langx|ar|قوات الحمایة الذاتیة}}، {{Langx|syc|ܓܘܫܡܐ ܕܣܘܝܥܐ ܘܣܘܬܪܐ ܝܬܝܐ}}) میلشیایەکی بەرگریی ناوچەییی فرەنەتەوەیە و تاکە ھێزی چەکداری ناچارییە لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|بەڕێوەبەریی خۆسەری باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]]. وەک ھێزێکی خۆپاراستن، ھێزی مرۆیی بۆ ئێچ ئێکس پی بە شێوەی ناوخۆیی وەردەگیرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|HXP (Self Defense Forces)}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|شەڕ|سووریا}}

[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کوردی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]]</text>
      <sha1>h1l3qr4vl3wfjk19m563t7opsobo4n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمزەبەگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291988</id>
    <revision>
      <id>1706116</id>
      <parentid>1647760</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8555" sha1="lhb3oo8a7en3ss1pteyujcs6nrq55na" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەمزەبەگ
| ناوی_فەرمی	           =  '''{{lang-ar| همزةبك}}&lt;br&gt;{{lang-en| Hamzabag }} '''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Arbil Districs.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =   {{Infobox mapframe|zoom=12|coord=         {{Coord|36.13037| 44.25634}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەمزەبەگ'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.13037| 44.25634 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی کەسنەزان]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=   ٧٢٦        
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ١٦٨ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەمزەبەگ''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کەسنەزان]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھەولێر]]</text>
      <sha1>lhb3oo8a7en3ss1pteyujcs6nrq55na</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرێ خورما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292004</id>
    <revision>
      <id>1706242</id>
      <parentid>1560177</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3121" sha1="jez1i2ce1ubib2m2ejdmybza3euxpma" xml:space="preserve">{{Databox}}'''گرێ خورما''' (بە [[زمانی سوریانی|سوریانی]] : ܬܠ ܬܡܪ؛ بە [[عەرەبی]]: تل تمر) شارۆچکەیەکە و ناوەندی ناوچەی گرێ خورمایە لە ناوچەی حەسیچە لە [[پارێزگای حەسیچە]] لە [[مێزۆپۆتامیای سەروو|ناوچەی جزیرە]]. لە شارۆچکەیەک و ١٣٣ گوند پێکدێت. دەکەوێتە دووری ٤٠ کم لە شاری [[حەسیچە]] و ٣٥ کم لە شاری [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە|کۆبانی]]، لە کەناری ڕووباری [[خابوور (فورات)|خابوور]] کە نزیکەی یەک کم درێژ دەبێتەوە. لە ڕۆژھەڵاتەوە بەو ڕێگایەی کە حەسیچە و کۆبانی بەیەکەوە دەبەستێتەوە ھاوسنوورە، لە باشووریشەوە بە ڕێگای خێرا ئێم ٥ کە [[حەلەب]] و [[قامیشلۆ]] بەیەکەوە دەبەستێتەوە.

== دانیشتووان ==
بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٤ ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ٧٢٨٥ کەس بووە و ژمارەی دانیشتووانی قەزاکە ٥٠،٩٨٢ کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.cbssyr.sy/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB08-2-2004.htm|سەردێڕ=http://www.cbssyr.sy/new%2520web%2520site/General_census/census_2004/NH/TAB08-2-2004.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010110215/http://www.cbssyr.sy/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB08-2-2004.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] سەر بە [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات|کڵێسای ئاشووری ڕۆژھەڵاتن]]. {{Sfn|Fernandez|1998}} [[عەرەب]] و کۆچبەرانی [[مەھەلمی|مەحلەمی]] لە [[مێردین|مێردینیشەوە]] لەم شارۆچکەیە نیشتەجێن. گرێ خورما بەدەست کۆچکردنەوە دەناڵێنێت بۆ دەرەوەی وڵات (بۆ وڵاتانی [[ئەورووپا]])، بەتایبەتی لەنێو ئاشوورییەکان. گوندەکە کڵێسایەکی تێدایە کە بە «قدیسە» ناسراوە، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بە شێوازێکی تەلارسازی مۆدێرن دروستکراوە.

== پێشانگە ==
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Assyrian_woman_cooking.jpg|link=ملف:Assyrian_woman_cooking.jpg
پەڕگە:Assyrian_woman_spins_wool.jpg|link=ملف:Assyrian_woman_spins_wool.jpg
پەڕگە:Group_of_Assyrian_men.jpg|link=ملف:Group_of_Assyrian_men.jpg
پەڕگە:Tell_Tammar_on_the_Khabur.jpg|link=ملف:Tell_Tammar_on_the_Khabur.jpg
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Tell Tamer}}
{{شریتی دەروازە|سووریا}}

[[پۆل:شارەکانی سووریا]]
[[پۆل:شارۆچکەکانی سووریا]]
[[پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو]]</text>
      <sha1>jez1i2ce1ubib2m2ejdmybza3euxpma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرش بۆ سەر مەسیحییەکان لە مووسڵ ٢٠٠٨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292029</id>
    <revision>
      <id>1706051</id>
      <parentid>1705554</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5813" sha1="n22sif9ux7nbiek68y6nlvw8hdgz8ac" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''ھێرشەکانی ساڵی ٢٠٠٨ بۆ سەر مەسیحییەکان لە مووسڵ''' زنجیرەیەک ھێرشی چەکداری بوون کە ناوچەکانی شاری [[مووسڵ]] لە باکووری [[عێراق]] کە زۆرینەیان [[مەسیحییەت لە عێراق|مەسیحییەکان]]یان کردە ئامانج. ئەم ھێرشانە بووە ھۆی کوژرانی دەیان کەس و ئاوارەبوونی زۆربەی مەسیحییەکان لە مووسڵەوە بۆ گوندەکانی مەسیحی لە [[دەشتی نەینەوا]] و [[ھەرێمی کوردستان]].

== دۆخی دوای ڕووخانی بەغدا ٢٠٠٣ ==
دۆخی کەمینەکانی عێراق بە مەسیحییەکانیشەوە دوای لەشکرکێشی بۆ سەر عێراق تێکچوو و چەندین ھێرشیان کرایە سەر کڵێساکانیان کە توندوتیژترینیان لە [[٣ی ئاب]]ی ٢٠٠٤ کڵێساکانی [[بەغدا]] و مووسڵیان کردە ئامانج و لە ئەنجامدا ١٥ کەس گیانیان لەدەستدا و دەیان کەسیش برینداربوون. کۆنترۆڵکردنی بەشێک لە شارەکە لەلایەن قاعیدە و شەڕی دواتر لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ بووە ھۆی ئاوارەبوونی ژمارەیەکی زۆر لە مەسیحییەکان لە شارەکە. ھەروەھا ژمارەیەک لە پیاوانی ئایینی مەسیحی کرانە ئامانج، دوایینیان پاولۆس فەرەج ڕەھۆ قەشە سەرەکییەکەی کڵێسای [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدان]] بوو، کە دوای ڕفاندنی لە [[٣ی ئازار]]ی ٢٠٠٨ بە کوژراوی دۆزرایەوە.

== ھێرشەکان ==
=== تشرینی یەکەم ===
لە مانگی تشرینی یەکەمدا ھەڵمەتێک بە ئامانجگرتنی مەسیحییەکانی مووسڵ بەڕێوەچوو و نزیکەی ١٤ کەسی کوشت، لەکاتێکدا زیاتر لە ھەزار و ٥٠٠ خێزان دوای ھەڕەشەی موسڵمانبوون یان کوشتنیان بۆ گوندەکانی دراوسێ ھەڵھاتن. تا ٢٠ی تشرینی یەکەم، ژمارەی خێزانە ئاوارەبووەکان بۆ ٢٠٠٠ کەس زیادی کرد، بەھۆی بەردەوامبوونی ھێرشەکان سەرەڕای ئەوەی قەدەغەی ھاتوچۆ لە شارەکەدا سەپێنرا، پارێزگاری نەینەوا داوای لە ئاوارەکان کرد بگەڕێنەوە؛ بەڵام ژمارەی خێزانە ئاوارەبووەکان تا کۆتایی مانگی تشرینی یەکەم بۆ ٢٣٠٠ خێزان زیادی کردبوو. ھەروەھا حکوومەت بەڵێنیدا بڕی ٩٠٠ ھەزار دۆلاری ئەمریکی دابین بکات بۆ ھاوکاریکردنی ئەو ڕزگاربووانەی کە لە گوند و دێرەکان لە ڕۆژھەڵات و باکووری شارەکە بڵاوبوونەتەوە.

=== تشرینی دووەم ===
سەرەتای مانگی تشرینی دووەم، تەرمی حەوت مەسیحی لە شەقامەکەدا دۆزرایەوە، دوای ئەوەی بە گوللە کوژران. ھەروەھا ھێرشبەرانی نەناسراو ھەڵیانکوتایە سەر دێرێکی شارەکە و دوو ڕەبەنیان کوشت و سێیەم ڕەبەیان بریندار کرد. لە ئەنجامی ئەم ڕووداوانەدا، ٥٠٠ خێزان لە شارەکە ھەڵھاتن بۆ [[دەشتی نەینەوا|دەشتەکانی نەینەوا]]. دورەید کەشمولە پارێزگاری نەینەوا ژمارەی ئاوارەکانی بە نزیکەی ٣٠٠٠ کەس خەمڵاندووە،&lt;ref name=&quot;msnbc1&quot;/&gt; لە کاتێکدا ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ کۆی ژمارەی ئاوارەکانیان بە نزیکەی ١٢٬٠٠٠ کەس خەمڵاندووە.&lt;ref name=&quot;direct1&quot;/&gt;

== تاوانباران ==
ماوەی ھێرشەکان گەواھیدەری گرژییەکی بێ وێنە بوو لە نێوان ئەندامانی کورد و عەرەبی ئەنجومەنی پارێزگای مووسڵ. ئوسامە نوجەیفی لایەنە کوردییەکانی تۆمەتبار کرد بەوەی ھێرشەکانیان بۆ ناسەقامگیری شارەکە ئەنجامداوە، وتەبێژی وەزارەتی بەرگری عێراقیش ڕەتیکردەوە دەستوەردانی قاعیدە بێت؛ بەڵام پارێزگاری شارەکە، دورەید کەشمولە، جەختی لەوە کردەوە کە قاعیدە بەرپرسیارە لە ھەڵمەتەکە، بۆچوونێک کە لەلایەن جێگرەکەیەوە، خوسرەو گۆران، دەنگی دایەوە، کە جەختی لەوە کردەوە کە گرووپە توندڕەوەکان بڵاوکراوەیان دابەشکردووە کە بژاردەیان بە دانیشتووانی مەسیحی داوە لە نێوان ئیسلام و جێھێشتنی شارەکە. جۆرج ئیسحاق، سەرکردەی [[بزووتنەوەی دیموکراتی ئاشووری|بزووتنەوەی دیموکراسی ئاشووری]] لە مووسڵ، جەختی لەوە کردەوە کە گرووپە توندڕەوەکان تەنیا ئامرازێکن لە دەستی کەسایەتییە ناوخۆیییەکان کە پەیوەندییان بە زلھێزە بیانییەکانەوە ھەیە.&lt;ref name=&quot;jazeera1&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|عێراق|دەیەی ٢٠٠٠}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:مێژووی مووسڵ]]
[[پۆل:عێراق لە ٢٠٠٨]]</text>
      <sha1>n22sif9ux7nbiek68y6nlvw8hdgz8ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرتنی بەغدا (١٦٢٤)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292035</id>
    <revision>
      <id>1706233</id>
      <parentid>1700617</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="626" sha1="oqdaudv63ktfi7yg1c1xrmppj3vmq85" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''گرتنی بەغدا''' لە ١٤ی کانوونی دووەمی ١٦٢٤ ڕوویدا، کە بەشێک بوو لە شەڕی بەردەوامی نێوان [[شا عەباسی یەکەم]] دژی [[مورادی چوارەم|سوڵتان مورادی چوارەم]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئێران|شەڕ|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عێراق}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}

{{ئێران-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}</text>
      <sha1>oqdaudv63ktfi7yg1c1xrmppj3vmq85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەمزەکۆر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292217</id>
    <revision>
      <id>1706119</id>
      <parentid>1647757</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8565" sha1="6hms5t0me429wzrg7don6wb386hl0jc" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەمزەکۆر
| ناوی_فەرمی	           =  '''{{lang-ar| همزةکور}}&lt;br&gt;{{lang-en|Hamzakor}} '''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Arbil Districs.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان).
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =   {{Infobox mapframe|zoom=12|coord=         {{Coord|35.96521| 44.0725}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەمزەکۆر'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 35.96521| 44.0725 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=   ٤١٤
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٢٧٤ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەمزەکۆر''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] لە [[قەزای قوشتەپە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{گوندەکانی قەزای قوشتەپە}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھەولێر]]</text>
      <sha1>6hms5t0me429wzrg7don6wb386hl0jc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوارغەل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292387</id>
    <revision>
      <id>1706210</id>
      <parentid>1647733</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8348" sha1="nzv8bqkleak34j220m5iawublvnwmx9" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەوارغەل
| ناوی_فەرمی	           =  '''{{lang-ar| هوارغل}}&lt;br&gt;{{lang-en| Hawarghal}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  قەزای مەخموور.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.90399| 43.48607}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەوارغەل'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 35.90399| 43.48607 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مەخموور|مەخموور]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=   ٢٣٩
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ١٩٣ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەوارغەل''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{گوندەکانی قەزای مەخموور}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھەولێر]]</text>
      <sha1>nzv8bqkleak34j220m5iawublvnwmx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەروتە کۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292744</id>
    <revision>
      <id>1705928</id>
      <parentid>1647783</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8877" sha1="a4zsgctdpb1ttylg6svrxnm4dgrll4l" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەروتە کۆن
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| ھەروتە کون}}&lt;br&gt;{{lang-en| Harwta Kon}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان)
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.47045| 44.49756}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەروتە کۆن'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.47045| 44.49756 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ١١٨٩
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٢٣٩ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەروتە کۆن''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] لە [[قەزای خەلیفان]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای خەلیفان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>a4zsgctdpb1ttylg6svrxnm4dgrll4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەروێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292772</id>
    <revision>
      <id>1705929</id>
      <parentid>1647782</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8853" sha1="m3kwe916vlrkz0kg9wf3sr7bys11sj3" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەروێ
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| هروي}}&lt;br&gt;{{lang-en| Harwe}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان)
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.73992| 44.31583}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەروێ'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.73992| 44.31583 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی سرێشمە]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٤٤٠
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= - کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەروێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سرێشمە]] لە [[قەزای خەلیفان]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای خەلیفان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}}

{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:گوندەکانی خەلیفان]]</text>
      <sha1>m3kwe916vlrkz0kg9wf3sr7bys11sj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوارەکۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292821</id>
    <revision>
      <id>1706218</id>
      <parentid>1647726</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8911" sha1="qs45jjy6hn2t98tjje4nlto4ww6wcpt" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەوارەکۆن
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| هوارةکون}}&lt;br&gt;{{lang-en| Hawarakon}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان)
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.6269| 44.63726}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەوارەکۆن'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.6269| 44.63726 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٦٥٣
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٥٧ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەوارەکۆن''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]] لە [[قەزای ڕەواندز]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای ڕەواندز}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:جوگرافیای کوردستان]]</text>
      <sha1>qs45jjy6hn2t98tjje4nlto4ww6wcpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵی سەوز (ئیسرائیل)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292987</id>
    <revision>
      <id>1705842</id>
      <parentid>1564509</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2420" sha1="o47wpezn6dyg988tnsnj68ljflxp5a4" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ھێڵی سەوز''' یان '''سنووری ئاگربەستی ١٩٤٩'''،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Sella |یەکەم=Amnon |ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=Custodians and Redeemers: Israeli Leaders' Perceptions of Peace, 1967-79 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/4283114 |journal=Middle Eastern Studies |بەرگ=٢٢|issue=2 |پەڕەکان=٢٣٦–٢٥١|doi=10.1080/00263208608700661 |jstor=4283114 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; ھێڵی سنووردارکردنە کە لە [[ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەست ١٩٤٩|ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەستی ساڵی ١٩٤٩ی]] نێوان [[سوپای ئیسرائیل]] و سوپای دراوسێکانی ([[میسر]]، [[ئوردن]]، [[لوبنان]] و [[سووریا]]) دوای [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|جەنگی عەرەب و ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٤٨]] دا ھاتووە. لە ساڵی ١٩٤٩ تا [[شەڕی شەش ڕۆژە|جەنگی شەش ڕۆژە]] لە ساڵی ١٩٦٧ وەک سنووری «[[دی فاکتۆ|دیفاکتۆی]]» دەوڵەتی [[ئیسرائیل]] کاری کردووە، و بەردەوامە لە نوێنەرایەتیکردنی سنوورە نێونەتەوەییە دانپێدانراوەکانی ئیسرائیل لەگەڵ دوو [[دەوڵەتی فەلەستین|خاکی فەلەستین]]: [[کەناری ڕۆژاوا]] و [[کەرتی غەززە]]، کەرتی غەززە ھاوسنوورە لەگەڵ [[میسر]] لە کاتێکدا کەناری ڕۆژاوا ھاوسنوورە لەگەڵ [[ئوردن]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-177326/|سەردێڕ=Human rights situation in the OPT - Sp. Rapporteur (Dugard) - Report, SecGen note |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Question of Palestine |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Green Line (1949 Armistice Agreements)}}
{{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|ئوردن|شەڕ|ڕۆژھەڵاتی ناوین|جوگرافیا|سووریا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|فەلەستین|میسر}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:شەڕی عەرەب–ئیسرائیل (١٩٤٨)]]</text>
      <sha1>o47wpezn6dyg988tnsnj68ljflxp5a4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاندای کۆنگ فو: نھێنییەکانی پەڕاوەکە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293198</id>
    <revision>
      <id>1705884</id>
      <parentid>1566069</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1812" sha1="8x03gbsop27ellsla73g4yeegvmd1fz" xml:space="preserve">'''''پاندای کۆنگ فو: نھێنییەکانی پەڕاوەکە''''' کورتەفیلمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکیی ساڵی ٢٠١٥یە کە لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] بەرھەم ھێنراوە. لە وەشانی دیجیتاڵ ئێچ دیی ٢٠١٥، و بڵاوکردنەوەی دووبارەی ساڵی ٢٠١٦ی [[بلو ڕای]] و [[دی ڤی دی]]ی فیلمە ئەنیمەیشنەکانی [[پاندای کۆنگ فو (زنجیرەفیلم)|کۆنگ فو پاندا]] (٢٠٠٨) و [[پاندای کۆنگ فو ٢|کۆنگ فو پاندا ٢]] (٢٠١١)دا جێگیر کرا. کورتەفیلمەکە ھەردوو چیرۆکی چۆنییەتیی کۆبوونەوەی پێنج کەسە تووڕەکە، و چۆنییەتیی پەیداکردنی خۆشەویستیی پۆ بۆ کۆنگ فو دەگێڕێتەوە.

[[جاک بلاک]]، [[جەیمز ھۆنگ]]، [[داستین ھۆفمان]]، [[سێت ڕۆگن]]، [[دەیڤد کرۆس]]، [[ڕاندال دوک کیم]] و [[لووسی لیو]] ڕۆڵەکانیان لە فیلمەکانەوە دەگێڕنەوە، لەکاتێکدا کاری واڵگرێن و [[جەیمس سی]] لە شوێنی [[ئەنجلینا جۆولی]] و [[جاکی چان]] وەک تایگرێس و مۆنکی دەردەکەون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن ھانس زیمەر تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن لۆرن بالفەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]]</text>
      <sha1>8x03gbsop27ellsla73g4yeegvmd1fz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706029</id>
      <parentid>1705884</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1979" sha1="sc5js2fbvc6ou625uf2w135rht3jxsn" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
}}
'''''پاندای کۆنگ فو: نھێنییەکانی پەڕاوەکە''''' کورتەفیلمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکیی ساڵی ٢٠١٥یە کە لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] بەرھەم ھێنراوە. لە وەشانی دیجیتاڵ ئێچ دیی ٢٠١٥، و بڵاوکردنەوەی دووبارەی ساڵی ٢٠١٦ی [[بلو ڕای]] و [[دی ڤی دی]]ی فیلمە ئەنیمەیشنەکانی [[پاندای کۆنگ فو (زنجیرەفیلم)|کۆنگ فو پاندا]] (٢٠٠٨) و [[پاندای کۆنگ فو ٢|کۆنگ فو پاندا ٢]] (٢٠١١)دا جێگیر کرا. کورتەفیلمەکە ھەردوو چیرۆکی چۆنییەتیی کۆبوونەوەی پێنج کەسە تووڕەکە، و چۆنییەتیی پەیداکردنی خۆشەویستیی پۆ بۆ کۆنگ فو دەگێڕێتەوە.

[[جاک بلاک]]، [[جەیمز ھۆنگ]]، [[داستین ھۆفمان]]، [[سێت ڕۆگن]]، [[دەیڤد کرۆس]]، [[ڕاندال دوک کیم]] و [[لووسی لیو]] ڕۆڵەکانیان لە فیلمەکانەوە دەگێڕنەوە، لەکاتێکدا کاری واڵگرێن و [[جەیمس سی]] لە شوێنی [[ئەنجلینا جۆولی]] و [[جاکی چان]] وەک تایگرێس و مۆنکی دەردەکەون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن ھانس زیمەر تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن لۆرن بالفەوە تۆمارکراون]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]]</text>
      <sha1>sc5js2fbvc6ou625uf2w135rht3jxsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنارە، ھەریر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293204</id>
    <revision>
      <id>1706150</id>
      <parentid>1647754</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8693" sha1="ooftnnqyo4ij5wq4bei1l0ge8twbw73" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەنارە
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| هنارة}}&lt;br&gt;{{lang-en| Hanara}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| شرۆڤەی_وێنە  =  نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.57493| 44.33246}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەنارە'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.57493| 44.33246 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای ھەریر|ھەریر]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٦٩٤
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٩٢٤ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەنارە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]] لە [[قەزای ھەریر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای ھەریر}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}}

{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>ooftnnqyo4ij5wq4bei1l0ge8twbw73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڕەش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293219</id>
    <revision>
      <id>1706278</id>
      <parentid>1647717</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8682" sha1="19wdjx2ka9g3qfoxzn9pj2vv14j05or" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەڕەش
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| هرش}}&lt;br&gt;{{lang-en| Harash}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| شرۆڤەی_وێنە  =  نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.59072| 44.18099}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەڕەش'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.59072| 44.18099 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای ھەریر|ھەریر]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٤٢٦
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٢١٠ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەڕەش''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]] لە [[قەزای ھەریر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای ھەریر}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}}

{{کوردستان-کۆلکە}}
{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>19wdjx2ka9g3qfoxzn9pj2vv14j05or</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەزەخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293369</id>
    <revision>
      <id>1706000</id>
      <parentid>1574525</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3342" sha1="tvms648ig2i6jypl947474bg1a2wkux" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ھەزەخ''' یان '''ئیدیل''' ({{Langx|syr|ܐܙܟ|Azakh}}،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Carlson |یەکەم=Thomas A. |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=http://syriaca.org/place/287|سەردێڕ=Āzakh |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=The Syriac Gazetteer}}&lt;/ref&gt; {{Refn|Alternatively transliterated as Hazakh,{{sfnp|Sinclair|1989|p=351}} Azekh,{{sfnp|Sinclair|1989|p=351}} Hazak,{{sfnp|Jongerden|Verheij|2012|p=327}} or Azék.{{sfnp|Jongerden|Verheij|2012|p=327}}}} یان ''بێت زبدەی''،{{Sfnp|Biner|2019}} {{Langx|ku|Hezex}}،{{Sfnp|Avcıkıran|2009}}) شار و شوێنی نیشتەجێبوونی ناوچەی ئیدیلە لە [[پارێزگای شرنەخ]] لە [[تورکیا]].&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx|سەردێڕ=Untitled Page|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=T.C. İçişleri Bakanlığı|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دەکەوێتە ناوچەی مێژوویی [[توور عەبدین]]. شارۆچکەکە لە ساڵی ٢٠٢١ ژمارەی دانیشتووانی ٣٠ ھەزار و ٢٧١ کەس بووە و لە [[کورد|کوردانی]] ھۆزەکانی دۆمانان، دۆریکان، ھارونان، مێمان و ئۆمەرکان پێکھاتووە.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tuik.gov.tr/indir/duyuru/favori_raporlar.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=TÜİK |زمان=tr |format=XLS}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:413&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baz|یەکەم=Ibrahim|سەردێڕ=Şırnak aşiretleri ve kültürü|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٨٨٤٩٦٣١|پەڕەکان=١٣٥, ١٣٨, ١٤٨ and ١٥٠|زمان=tr}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tan|یەکەم=Altan|سەردێڕ=Turabidin'den Berriye'ye. Aşiretler - Dinler - Diller - Kültürler|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨٩٩٤٤٣٦٠٩٤٤|پەڕەکان=٢٦٨|زمان=tr}}&lt;/ref&gt; شارۆچکەکە سەردەمانێک شوێنی ژمارەیەکی زۆر لە [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکان/سوریانییەکان]] بووە، بەڵام ئەمڕۆ تەنھا چەند خێزانێک ماونەتەوە.{{Sfnp|Abdalla|2017}} لە شارەکەدا، کڵێسای [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی|ئۆرتۆدۆکسی سوریانی]] [[مریەم|دایکی خودا]] (مریەم) ھەیە ({{Langx|tr|Meryem Ana Kilisesi}}). {{Sfnp|DelCogliano|2006}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|İdil}}
{{شریتی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|کوردستان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{تورکیا-کۆلکە}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>tvms648ig2i6jypl947474bg1a2wkux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنارە، بەستۆڕە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293733</id>
    <revision>
      <id>1706149</id>
      <parentid>1647755</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8651" sha1="tu0lqmv0xji9q4tkd277a28t0i6oscp" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  گڕاو
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| ھنارة}}&lt;br&gt;{{lang-en| Hanara}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| شرۆڤەی_وێنە  =  نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان)
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.28852| 44.25171}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەنارە'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.28852| 44.25171

 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای پیرمام|پیرمام]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٧٢٨
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٤٥٨ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەنارە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{گوندەکانی قەزای پیرمام}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>tu0lqmv0xji9q4tkd277a28t0i6oscp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرشەم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293749</id>
    <revision>
      <id>1705909</id>
      <parentid>1647792</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8658" sha1="9ewzlytuk69ls3x1kj265b5p8px8y8z" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەرشەم
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| ھرشم}}&lt;br&gt;{{lang-en| Harsham}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| شرۆڤەی_وێنە  =  نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان)
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.403041| 44.120629}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەرشەم'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.403041| 44.120629

 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای پیرمام|پیرمام]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٦٨٠
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ١٢٨ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەرشەم''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{گوندەکانی قەزای پیرمام}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>9ewzlytuk69ls3x1kj265b5p8px8y8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەبابان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293779</id>
    <revision>
      <id>1705856</id>
      <parentid>1647801</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8686" sha1="cr0ld8xe2aqq04xkmzrmd0yrcuaf2sb" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەبابان
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| هبابان}}&lt;br&gt;{{lang-en| '''Hababan'''}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Maps of Pirmam, Shaqlawa &amp; Harir districts.png
| شرۆڤەی_وێنە  =  نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان)
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.53722| 44.02695}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەبابان'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.53722| 44.02695

 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای پیرمام|پیرمام]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٥٩٢
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٧٥ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەبابان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{گوندەکانی قەزای پیرمام}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>cr0ld8xe2aqq04xkmzrmd0yrcuaf2sb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293815</id>
    <revision>
      <id>1706090</id>
      <parentid>1647773</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8721" sha1="n9s0xxcrlz5grub8hewhxiyqne0p93y" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەسنان
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| هسنان}}&lt;br&gt;{{lang-en| '''Hasnan'''}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان)
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.70439| 44.62241}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەسنان'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.70439| 44.62241

 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای سۆران|سۆران]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی دیانا|دیانا]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ١٤٢٥
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= - کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[١٩٧٧]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەسنان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دیانا]] لە [[قەزای سۆران]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;.

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای سۆران}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>n9s0xxcrlz5grub8hewhxiyqne0p93y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گردە شوکولاتەیییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294289</id>
    <revision>
      <id>1706235</id>
      <parentid>1574361</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1853" sha1="sn95gmqpvtsgd4di9wpk6fp4hq9w1kd" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''گردە شوکولاتەیییەکان''' ({{بە ئینگلیزی|chocolate hills}}) پێکھاتەیەکی جیۆلۆجین لە پارێزگای بۆھۆلی فلیپین. بەلایەنی کەمەوە ١٬٢٦٠ گرد و ئەگەری ھەیە بگاتە ١٬٧٧٦ دانە، کە بەسەر ڕووبەرێکی زیاتر لە {{Convert|50|km2|sqmi}}دا بڵاوبوونەتەوە. بە گیای سەوز داپۆشراون کە لە وەرزی وشکدا ڕەنگی دەگۆڕێت بۆ قاوەییی شوکولاتەیی، لەبەر ئەوە ئەو ناوەی لێنراوە.

گردە شوکولاتەیییەکان لەسەر ئاڵا و مۆری پارێزگاکەدا دیارن وەک ھێمایەک بۆ زۆریی شوێنە گەشتیارییە سروشتییەکان لە پارێزگاکەدا. ئەم شوێنە لە لیستی شوێنە گەشتیارییەکانی دەسەڵاتی گەشتیاریی فلیپیندایە، و وەک سێیەم مۆنیۆمێنتی جیۆلۆجیی نیشتمانیی وڵاتەکە ڕاگەیەندراوە، ھەروەھا پێشنیار کراوە بۆ ئەوەی بخرێتە ناو لیستی [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ|کەلەپووری جیھانیی]] [[یوونێسکۆ]]وە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Chocolate Hills}}
{{شریتی دەروازە|فلیپین}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>sn95gmqpvtsgd4di9wpk6fp4hq9w1kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرووپی ئەلشایع</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294369</id>
    <revision>
      <id>1706236</id>
      <parentid>1590736</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:47:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2918" sha1="4lk8uuk556q4tbis54f1i478k38nycy" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس|وێنە=}}
'''گرووپی ئەلشایع''' (کە پێی دەوترێت کۆمپانیای M. H. Alshaya Co.) کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی فرەنچایزی وردەفرۆشییە کە بارەگا سەرەکییەکەی لە [[کووەیت]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0f99ec1c-a8ae-11e1-a747-00144feabdc0.html#axzz3ia0lKtwk|سەردێڕ=Master of eastern retail turns westward|agency=Nikkei|newspaper=The Financial Times}}&lt;/ref&gt; ئەم کۆمپانیایە نزیکەی ٥٠ براندی فرۆشتنی بەکارھێنەری لە سەرانسەری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا، تورکیا و ئەورووپا بەڕێوە دەبات.&lt;ref name=&quot;bethkowitt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fortune.com/2013/02/12/m-h-alshaya-the-mystery-company-importing-americana-to-the-mideast/|سەردێڕ=M. H. Alshaya: The mystery company importing Americana to the Mideast|نووسەر=Beth Kowitt|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١٣|ئیش=Fortune}}&lt;/ref&gt; بێجگە لە کارەکانی وردەفرۆشی، گرووپی ئەلشایع پشکەکانی لە بوارەکانی خانووبەرە، بیناسازی، ھۆتێل، ئۆتۆمۆبیل و بازرگانی گشتیدا ھەیە، کە ژمارەیەکی زۆر ناوەندی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدایە.&lt;ref name=&quot;bethkowitt&quot;/&gt;

== مێژوو == 
پێدەچێت کۆمپانیای ئەلشایع کۆنترین کۆمپانیای کووەیت بێت. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٨٩٠ تۆمار کراوە و سەرەتا پەیوەندیی بازرگانی لە نێوان کووەیت و سعوودیە و ھیندستان دامەزراندووە، ھەر لە ھەمان ساڵیشدا وەک بارەگای کەشتیوانی لە کووەیت دامەزراوە و سەرەتا بازرگانیی لەگەڵ ھیندستانی بەریتانی کردووە. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٦٥ ھەمەچەشنی لە کارەکانیدا کرد، ئەمەش بە کردنەوەی ھۆتێلێکی شێراتۆن لە شاری کووەیت، کە یەکەم [[شێراتۆن]] بوو لە دەرەوەی ئەمریکای باکوور کرایەوە.&lt;ref name=&quot;ft.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/b3695906-3817-11dd-aabb-0000779fd2ac.html#axzz3gWkTXPC0|سەردێڕ=Alshaya Group spreads web of familiar brands through eastern Europe|agency=Nikkei|newspaper=The Financial Times}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Alshaya Group}}

{{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|ئابووری|کووەیت}}
{{کۆمپانیا-کۆلکە}}</text>
      <sha1>4lk8uuk556q4tbis54f1i478k38nycy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەفتەوان (سەڵماس)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294399</id>
    <revision>
      <id>1706105</id>
      <parentid>1582417</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11870" sha1="rgp7ka59ieh46l8sa5yluh3ew9hypp2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = ھەفتەوان
| native_name        = {{langx|fa|ھفتوان}}
| native_name_lang   = fa
| settlement_type    = گوند
| image_skyline      = St. George Church, Haftvan 03.jpg
| imagesize          =
| image_alt          =
| image_caption      = کڵێسەی قەشە جۆرجی پیرۆز، کڵێسەیەکی سەدەی ١٣ی ئەرمەنی
| image_flag         =
| flag_alt           =
| image_seal         =
| seal_alt           =
| image_shield       =
| shield_alt         =
| nickname           =
| motto              =
| image_map          =
| map_alt            =
| map_caption        =
| pushpin_map        = Iran
| pushpin_map_alt    =
| pushpin_map_caption =
| pushpin_label_position =
| coordinates        = {{Coord|38|10|03|N|44|45|19|E|dim:1km|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes =&lt;ref&gt;{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |url=https://www.openstreetmap.org/?mlat=38.1675&amp;mlon=44.755278&amp;zoom=15#map=15/38.16750/44.75528|website=[[OpenStreetMap]] |title=ھفتوان [Haftevan], Haftvan, دھستان زولاچای، بخش مرکزی [Zulachay Rural District, Central District], Salmas County, West Azerbaijan Province, Iran|date=27 September 2024|access-date=27 September 2024|lang=fa}}&lt;/ref&gt;
| subdivision_type   = شارستان
| subdivision_name   = [[ئێران]]
| subdivision_type1  = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]]
| subdivision_name1  = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]
| subdivision_type2  = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]]
| subdivision_name2  = [[شارستانی سەڵماس|سەڵماس]]
| subdivision_type3  = [[ناوچە (ئێران)|ناوچە]]
| subdivision_name3  = ناوچەی ناوەند (سەڵماس)
| subdivision_type4  = [[گوندەوار]]
| subdivision_name4  = زولەچای
| established_title  =
| established_date   =
| founder            =
| leader_title       =
| leader_name        =
| leader_title1      =
| leader_name1       =
| unit_pref          = Metric
&lt;!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --&gt;
&lt;!-- for references: use&lt;ref&gt;tags --&gt;| area_footnotes     = &lt;!-- square kilometers --&gt;
| area_total_km2     =
| elevation_footnotes =
| elevation_m        =
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;2016 West Azerbaijan Province&quot;/&gt;
| population_as_of   = ٢٠١٦
| population_total   = ٨٢٠٣
| population_density_km2 = auto
| population_note    =
| population_demonym =
| timezone1          = [[کاتی ستانداردی ئێران|IRST]]
| utc_offset         = +٣:٣٠
| postal_code        =
| area_code          =
| website            = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| footnotes          =
}}
'''ھەفتەوان''' یان '''ھەفتەڤان'''&lt;ref name=&quot;Gaunt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Gaunt |یەکەم=David |بەستەری نووسەر=David Gaunt |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=١–١٩|doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; ({{Langx|fa|ھفتوان}}) گوندێکە لە ناوچەی گوندنشینی زوولاچای&lt;ref name=&quot;Salmas_Districts_1987&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mousavi |یەکەم=Mir-Hossein |بەستەری نووسەر=Mir-Hossein Mousavi |سەردێڕ=Creation and formation of seven rural districts including villages, farms and places in Salmas County under West Azerbaijan province |ناونیشان=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251021234952/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ١٩٨٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Lam ta Kam |بڵاوکەرەوە=Council of Ministers |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ناوچەی ناوەندی لە [[شارستانی سەڵماس]]، پارێزگای [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ئێران]].

== کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان ==
{{سەرەکی|کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان}}
لە ساڵی ١٩١٥دا عەشیرەتی شکاکی کورد بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی، لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩١٥دا کۆمەڵکوژیی ھەفتەوانیان ڕێکخستبوو، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ٧٠٠–٨٠٠ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gaunt|یەکەم١=David|سەردێڕ=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٣٣٣-٣٠١-٠|پەڕەکان=٨١, ٨٣–٨٤|زمان=en|authorlink=David Gaunt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gaunt2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gaunt |یەکەم١=David |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=١–١٩|doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |authorlink=David Gaunt}}&lt;/ref&gt; ئەو کۆمەڵکوژییە بە فەرمانی جەودەت بەگ و عەشیرەتەکانی کورد بە فەرماندەییی [[سمکۆی شکاک|سمکۆ ئاغای شکاک]] ئەنجام دراوە کە ئەوانیش ھاوکار بوون لە کۆمەڵکوژیەکەدا. فەرماندەی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ماتیکیان ڕای گەیاندووە، «بە چاوی خۆم سەدان تەرمم لە چاڵەکاندا بینی، کە بۆگەنیان کردبوو، لە کە لەو شوێنەدا کەوتبوون بەسەر یەکدا. تەرمی بێ سەرم بینی، بڕدراو بە تەور، دەست، قاچ، کۆمەڵێک سەر، و تەرمە کەوتووەکان لەژێر بەرد و دیوارەکاندا». بەگوێرەی مێژوونووس دەیڤید گاونت، «ئەمە ئەو شوێنە بوو کە سەربازە عوسمانییەکان فێری لەسێدارەدانی ھەم مەسیحییە بێ چەک و ھەم شەڕکەرەکان دەبوون»، ئەمەش بووە ھۆی جینۆسایدی ئەرمەنەکان و جینۆسایدی ئاشوورییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gaunt |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٠٢٠|editor-last=Morris |editor-first=Benny |editor2-last=Ze'evi |editor2-first=Dror |سەردێڕ=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=١–١٩|doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301}}&lt;/ref&gt;

== جەماوەرناسی (دیمۆگرافیا) ==
=== نەتەوەکان ===
تۆمارکراوە کە لە ساڵی ١٩٣٠ لە گوندەکە [[ئەرمەنییەکان]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانیەکان]] و [[کورد|کوردەکان]] نیشتەجێ ببوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=J. S. |یەکەم=Chalenko |دوایین٢=Berberian |یەکەم٢=M. |ڕێکەوت=١٩٧٤|سەردێڕ=The Salmas (Iran) earthquake of May 6th, 1930 |journal=Annals of Geophysics |بەرگ=٢٧|issue=1–2 |پەڕەکان=١٦٢–١٦٣|doi=10.4401/AG-4919 |s2cid=127985780 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== دانیشتووان ===
لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ٦٣١٣ کەس بووە لە ١٢١٦ ماڵدا.&lt;ref name=&quot;2006 West Azerbaijan Province&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385: استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2006: West Azerbaijan Province |ناونیشان=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110920094953/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |زمان=fa |format=Excel}}&lt;/ref&gt; سەرژمێرییەکەی دواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ٧٩٩٥ کەسی لە ١٧٩٦ ماڵدا ژماردووە.&lt;ref name=&quot;2011 West Azerbaijan Province&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390: استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2011: West Azerbaijan Province |ناونیشان=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230120205939/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Iran Data Portal—Syracuse University |زمان=fa |format=Excel |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran]}}&lt;/ref&gt; سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکەی بە ٨٢٠٣ کەس لە ١٩٣٥ ماڵدا خەمڵاندووە. پڕدانیشتووترین گوند بوو لە قەزاکە.&lt;ref name=&quot;2016 West Azerbaijan Province&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= Wayback Machine|script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395: استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2016: West Azerbaijan Province |ناونیشان=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220830042935/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |زمان=fa |format=Excel}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}}
{{شریتی دەروازە|کوردستان|ئێران|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Haftvan, West Azerbaijan}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{ئێران-کۆلکە}}

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]]
[[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:گوندەکانی ئێران]]
[[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:شارستانی سەڵماس]]</text>
      <sha1>rgp7ka59ieh46l8sa5yluh3ew9hypp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرگنی شین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294472</id>
    <revision>
      <id>1706240</id>
      <parentid>1701023</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="rqpy6lh6mslq0e38daagrt2d5j4p06s" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Blue dwarf star artistic recreation-bpk.jpg|وێنۆک|ئمپرێشنی نیگارکێشێک بۆ گرگنێکی شین]]
'''گرگنی شین''' ئەستێرەیەکن لە ڕیزبەندیی پۆلی گریمانەییی گەلەئەستێرەکاندا کە لە [[گرگنی سوور|گرگنی سوورەوە]] گەشە دەکەن، دوای ئەوەی بەشێکی زۆری سووتەمەنیی [[ھایدرۆجین]]ی گرگنە سوورەکە تەواو دەبێت. لەبەر ئەوەی گرگنە سوورەکان بەھێواشی ھایدرۆجینەکەیان تێکەڵ و بەکار دەبەن و بەتەواوی وەچەرخانن، پێشبینی دەکرێت تەمەنیان تریلیۆنان ساڵ بێت؛ بەڵام لە ئێستادا گەردوون تەمەنی ئەوەندە نییە کە ھێشتا ھیچ گرگنێکی شین دروست بووبێت. پێشبینیی بوونی داھاتوویان لەسەر بنەمای مۆدێلی گریمانەیی دەکرێت.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{reflist|25em|refs=

&lt;ref name=Adams-Bodenheimer-Laughlin-2005&gt;
{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=F.C. |دوایین١=Adams
 |یەکەم٢=P.   |دوایین٢=Bodenheimer
 |یەکەم٣=G.   |دوایین٣=Laughlin
 |ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=M dwarfs: Planet formation and long term evolution
 |journal=Astronomische Nachrichten
 |بەرگ= ٣٢٦|issue=10  |پەڕەکان=٩١٣–٩١٩|doi=10.1002/asna.200510440
 |bibcode=2005AN....326..913A
|doi-access=free}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Adams-Laughlin-Graves-2004&gt;
{{cite conference
 | last1=Adams    | first1=F.C.
 | last2=Laughlin | first2=G.
 | last3=Graves   | first3=G.J.M.
 | year=2004
 | title=Red dwarfs and the end of the Main Sequence
 | series=Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica
 | volume=22 | pages=46–49
 | citeseerx=10.1.1.692.5492
 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Laughlin-Bodenheimer-Adams-1997&gt;
{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Laughlin    |یەکەم١=G.
 |دوایین٢=Bodenheimer |یەکەم٢=P.
 |دوایین٣=Adams       |یەکەم٣=F.C.
 |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ١٩٩٧|سەردێڕ=The end of the Main Sequence
 | journal=The Astrophysical Journal
 |بەرگ=٤٨٢| issue=1
 |پەڕەکان=٤٢٠–٤٣٢| doi=10.1086/304125
 | bibcode=1997ApJ...482..420L
 | s2cid=121940819
 | doi-access=free}}
&lt;/ref&gt;

}} &lt;!-- end &quot;refs=&quot; --&gt;
{{Commons category|Blue Dwarf}}

{{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}}

{{گەردوون-کۆلکە}}

[[پۆل:گەردوون]]
[[پۆل:جۆری ئەستێرەکان]]
[[پۆل:دیاردەی ئەستێرەکان]]
[[پۆل:دیاردە ئەستێرەیییەکان]]
[[پۆل:پەرەسەندنی ئەستێرەکان]]
[[پۆل:پەرەسەندنی ئەستێرەكان]]</text>
      <sha1>rqpy6lh6mslq0e38daagrt2d5j4p06s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوێلان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294751</id>
    <revision>
      <id>1706274</id>
      <parentid>1647720</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10538" sha1="elj0lndi3lbwrplxeliq0hfi0i3qfgp" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەوێلان
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| هویلان}}&lt;br&gt;{{lang-en| Hawelan}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.784860| 44.630145}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەوێلان'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.784860| 44.630145

 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ١١١٠
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٥٥ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  ٠٬٧٥٨&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەوێلان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٥٦)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٩٧)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٠) [[خێزان]] و (٥٥) کەس، کە (٢٣) [[نێر]] و (٣٢) [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای سیدەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>elj0lndi3lbwrplxeliq0hfi0i3qfgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێمی جەمسەری باشووری بەریتانیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295270</id>
    <revision>
      <id>1705975</id>
      <parentid>1579292</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T19:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2502" sha1="87fiaq083v2807308paz234ds5ej73c" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەرێمی جەمسەری باشووری بەریتانیا''' (بی ئەی تی) کەرتێکی [[ئانتارکتیکا|ئانتارکتیکایە]] کە لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو]] وەک یەکێک لە ١٤ [[ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا|ھەرێمەکەی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] داوای کراوە، کە تا ئێستا گەورەترینیشیانە لە ڕووی ڕووبەرەوە. ناوچەی باشووری ھێڵی پانی ٦٠ پلەی باشوور و لە نێوان ھێڵەکانی درێژی ٢٠ پلەی ڕۆژاوا و ٨٠ پلەی ڕۆژاوا دەگرێتەوە، کە شێوەیەکی سێگۆشەیی پێکدەھێنێت کە تا [[جەمسەری باشوور]] درێژ دەبێتەوە، کە لەلایەن داواکارییەکانی جەمسەری باشووری [[ئەرژەنتین]] (ئانتارکتیکای ئەرژەنتین) و [[چیلی]] (ھەرێمی ئانتارکتیکای چیلی) دەکەوێتە سەر یەک.

ھەرێمەکە لەلایەن کارمەندانی وێستگەکانی توێژینەوە و پاڵپشتییەوە نیشتەجێیە کە لەلایەن ڕووپێوی جەمسەری باشووری بەریتانی و ڕێکخراوەکانی ترەوە بەڕێوەدەبرێن، ھەروەھا وێستگەکانی ئەرژەنتین، چیلی و وڵاتانی تر. ھیچ دانیشتوویەکی ڕەسەنی تێدا نییە. لە ساڵی ٢٠١٢دا، بەشی باشووری ھەرێمەکە وەک ڕێزێک بۆ [[ئێلیزابێتی دووەم|شاژن ئێلیزابێتی دووەم]] ناوی نرا زەویی شاژن ئێلیزابێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|British Antarctic Territory}}
{{شریتی دەروازە|ئانتارکتیکا|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢]]
[[پۆل:ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>87fiaq083v2807308paz234ds5ej73c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706020</id>
      <parentid>1705975</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2422" sha1="k5lg8yl9yqnl9jcp1t7k4wtcuh53cqs" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەرێمی جەمسەری باشووری بەریتانیا''' (بی ئەی تی) کەرتێکی [[ئانتارکتیکا|ئانتارکتیکایە]] کە لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو]] وەک یەکێک لە ١٤ [[ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا|ھەرێمەکەی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] داوای کراوە، کە تا ئێستا گەورەترینیشیانە لە ڕووی ڕووبەرەوە. ناوچەی باشووری ھێڵی پانی ٦٠ پلەی باشوور و لە نێوان ھێڵەکانی درێژی ٢٠ پلەی ڕۆژاوا و ٨٠ پلەی ڕۆژاوا دەگرێتەوە، کە شێوەیەکی سێگۆشەیی پێکدەھێنێت کە تا [[جەمسەری باشوور]] درێژ دەبێتەوە، کە لەلایەن داواکارییەکانی جەمسەری باشووری [[ئەرژەنتین]] (ئانتارکتیکای ئەرژەنتین) و [[چیلی]] (ھەرێمی ئانتارکتیکای چیلی) دەکەوێتە سەر یەک.

ھەرێمەکە لەلایەن کارمەندانی وێستگەکانی توێژینەوە و پاڵپشتییەوە نیشتەجێیە کە لەلایەن ڕووپێوی جەمسەری باشووری بەریتانی و ڕێکخراوەکانی ترەوە بەڕێوەدەبرێن، ھەروەھا وێستگەکانی ئەرژەنتین، چیلی و وڵاتانی تر. ھیچ دانیشتوویەکی ڕەسەنی تێدا نییە. لە ساڵی ٢٠١٢دا، بەشی باشووری ھەرێمەکە وەک ڕێزێک بۆ [[ئێلیزابێتی دووەم|شاژن ئێلیزابێتی دووەم]] ناوی نرا زەویی شاژن ئێلیزابێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|British Antarctic Territory}}
{{شریتی دەروازە|ئانتارکتیکا|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢]]
[[پۆل:ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>k5lg8yl9yqnl9jcp1t7k4wtcuh53cqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرێمی ئۆقیانووسی ھیندیی بەریتانیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295293</id>
    <revision>
      <id>1705941</id>
      <parentid>1579587</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5251" sha1="3c1s5xfekg5k1ht14strxlfavufmkm5" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ھەرێمی ئۆقیانووسی ھیندیی بەریتانیا''' (بی ئای ئۆ تی) [[ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا|ھەرێمێکی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیایە]] کە لە [[ئۆقیانووسی ھیند]]دا ھەڵکەوتووە. ھەرێمەکە لە حەوت ئاتۆڵی کۆمەڵە دوورگەی چاگۆس لەگەڵ زیاتر لە ١٬٠٠٠ دوورگەی تاکەکەسی پێکدێت، کە زۆربەیان زۆر بچووکن، و کۆی ڕووبەری زەوییەکەی دەگاتە {{Convert|60|km2|sqmi}}.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/british-indian-ocean-territory/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210117034125/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/british-indian-ocean-territory/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=World Factbook}}&lt;/ref&gt; گەورەترین و باشووریترین دوورگە دیێگۆ گارسیایە، {{Convert|27|km2|sqmi}}، کە شوێنی دامەزراوەیەکی سەربازیی ھاوبەشی [[شانشینی یەکگرتوو]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانە]].&lt;ref name=&quot;thakkar&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chirayu Thakkar |ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشان=https://warontherocks.com/2021/07/overcoming-the-diego-garcia-stalemate/|سەردێڕ=Overcoming the Diego Garcia Stalemate |وێبگە=WarOnTheRocks.com}}&lt;/ref&gt; ئیدارەی فەرمی لە [[لەندەن]]ەوە دوورە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gov.uk/world/organisations/british-indian-ocean-territory|سەردێڕ=British Indian Ocean Territory - GOV.UK |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.gov.uk |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://commonwealthchamber.com/associated-territories/british-indian-ocean-territory/|سەردێڕ=British Indian Ocean Territory |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Commonwealth Chamber of Commerce |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە زۆرجار پایتەختی ناوخۆیی بەوە دادەنرێت کە لەسەر دیێگۆ گارسیا بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.dictionary.com/browse/british-indian-ocean-territory|سەردێڕ=BRITISH INDIAN OCEAN TERRITORY Definition &amp; Meaning {{!}} Dictionary.com |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Dictionary.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

[[مۆریس]] بانگەشەی ئەوە دەکات کە حکوومەتی بەریتانیا کۆمەڵە دوورگەی چاگۆسی لە مۆریس جیاکردووەتەوە، و کۆلۆنییەکی نوێی دروست کردووە کە ئەویش ھەرێمی ئۆقیانووسی ھیندیی بەریتانیایە (بی ئای ئۆ تی). بەڵام، ئەمە لەلایەن شانشینی یەکگرتووەوە تانەی لێدەدرێت، کە سوورە لەسەر ئەوەی دوورگەکانی چاگۆس ھیچ پەیوەندییەکی مێژوویی یان کولتوورییان بە مۆریسەوە نەبووە، و تەنھا لە ماوەی سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا لە مۆریسەوە (٢١٩١ کم یان ١٣٦١ میل دوور) وەک ئاسانکارییەکی کارگێڕی بەڕێوەدەبران، وەک چۆن لە کاتی دەسەڵاتی فەڕەنسا بەسەر دوورگەکاندا باو بوو. مۆریس زیاتر بانگەشەی ئەوە دەکات کە، بۆ خۆدزینەوە لە لێپێچینەوە لە نەتەوە یەکگرتووەکان بەرامبەر بەردەوامیی دەسەڵاتی کۆلۆنیالیزمی، شانشینی یەکگرتوو بانگەشەی کردووە کە چاگۆس ھیچ دانیشتووانێکی ھەمیشەیی نییە، بەڵام تانە لەوە دەدرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.hrw.org/report/2023/02/15/thats-when-nightmare-started/uk-and-us-forced-displacement-chagossians-and|سەردێڕ=“That’s When the Nightmare Started” |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Human Right}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{شریتی دەروازە|ئاسیا|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|British Indian Ocean Territory}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٥]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>3c1s5xfekg5k1ht14strxlfavufmkm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دڵشاد تۆفیق بەنگینە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296360</id>
    <revision>
      <id>1706135</id>
      <parentid>1656254</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>1706135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17015" sha1="cplnjdhfhg68uujmrp16wm2s15k07lv" xml:space="preserve">&lt;!-- تکایە ئەم داڕێژەیە لامەبە تاکوو وتووێژەکە بە ئەنجامێک دەگات --&gt;
&lt;!-- پاڵاوتنی ئەم وتارە پێش دانانی ئەم تاگە دەستی پێ کردووە. ئەگەر ئەمە بەھۆی ئەوەیە کە وتارەکە پێشووتر پاڵێوراوە و دەتەوێت دووبارە بیپاڵێویتەوە، تکایە پارامەتری &quot;page=دڵشاد تۆفیق بەنگینە&quot; بگۆڕە بە &quot;page=دڵشاد تۆفیق بەنگینە (٢ەم پاڵاوتن)&quot; لە خوارەوە پێش دانانی تاگەکە.
--&gt;{{Article for deletion/dated|page=دڵشاد تۆفیق بەنگینە|timestamp=20260830005510|year=٢٠٢٦|month=ئابی|day=٣٠|substed=yes|help=off}}
&lt;!-- دوای داخرانی وتووێژ، تکایە ئەمە لە پەڕەی وتووێژ دابنێ: {{Old AfD multi|page=دڵشاد تۆفیق بەنگینە|date=٣٠ی ئابی ٢٠٢٦|result='''نەسڕدرایەوە'''}} --&gt;
&lt;!-- End of AfD message, feel free to edit beyond this point --&gt;

'''دڵشاد تۆفیق بەنگینە'''

[[پەڕگە:Dilshad2.jpg|alt=سەردەمی پێشمەرگایەتی]]

'''دڵشاد تۆفیق حاجی باقی بەنگینە''' ناسراو بە '''فەرماندە دڵشاد [[بەنگینە]]''' (نازناوی پێشمەرگایەتی: '''ئاوارە'''؛ لەدایکبووی ١٩٥٥ لە سلێمانی – کۆچی دوایی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨١) کادیرێکی پێشکەوتووی سیاسی، زمانزان، و فەرماندەیەکی سەربازیی دیاری هێزی پێشمەرگەی کوردستان بوو لە ڕیزەکانی [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]. ئەو بەهۆی هاوەڵیکردنی ڕۆژنامەنووس و نووسەری ناوداری جیۆپۆلەتیکی ئەمریکی، ڕۆبێرت دی کاپلان، لە ناوەندە ڕۆشنبیری و جیهانییەکاندا وەک سیمبولی پێشمەرگەیەکی ڕۆشنبیر و زمانزان ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}&lt;/ref&gt;

'''ژیاننامە'''

دڵشاد تۆفیق لە ساڵی ١٩٥٥ لە گەڕەکێکی ڕەسەنی شاری سلێمانی چاوی بەدنیا هەڵهێناوە. ئەو کوڕەزای شاعیری نیشتمانپەروەری گەلی کورد، حاجی باقی بەنگینەیە. خوێندنی سەرەتایی و ئامادەیی لە سلێمانی تەواو کردووە و پاشان لە کۆلێژی ئیدارە و ئیقتیساد لە بەغدا وەرگیراوە. لە تەمەنی گەنجێتیدا زمانەکانی ئینگلیزی و عەرەبی بە تەواوی و بە ڕەوانی فێربووە.

'''خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتی'''

لە ساڵانی حەفتاکاندا، لە ڕێگەی ئەڵقە ڕۆشنبیرییەکانی &quot;کۆمەڵەی مارکسی-لینینیی کوردستان&quot; (کە دواتر ناوەکەی گۆڕا بۆ کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان) تێکەڵ بە خەباتی نهێنیی سیاسی دەبێت لە ناو شاردا. دوای ئەوەی کارە ڕێکخستنەکانی لەلایەن دەزگا ئەمنییەکانی ڕژێمی بەعسەوە ئاشکرا دەبن، لە ساڵی ١٩٧٩ خوێندنی زانکۆ لە بەغدا جێدەهێڵێت و ڕوو لە شاخ دەکات و دەبێتە پێشمەرگە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شه‌هید دڵشاد به‌نگینه، كانییه‌ك له‌ بیری جوان‌.. كوردستان له‌مدا تینووێتی ده‌شكاند |ناونیشان=http://www.hoshyary.com/detail/6273 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.hoshyary.com}}&lt;/ref&gt;

بەهۆی ئاستی بەرزی ڕۆشنبیری، هۆشیاریی سیاسی و توانای سەرکردایەتیکردنی، لەلایەن سەرکردایەتیی شۆڕشەوە دەکرێتە بەرپرسی ڕێکخستنەکانی هەرێمی چوار (ناوچەی تیپی ٤٧ی پیرەمەگروون) کە ناوچەیەکی بەرفراوانی لە سنووری پارێزگای سلێمانی دەگرتەوە. ئەو هاوکات لەگەڵ کاری سەربازی، کادیرێکی هۆشیار بوو؛ بۆ یەکەمجار لە مێژووی شۆڕشدا هەڵمەتی ژینگەیی و پاکوخاوێنی لە گوندەکانی شارباژێڕ ئەنجامدا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[پەڕگە:Dilshad Bard.jpg]]

'''هاوەڵیکردنی ڕۆژنامەنووس ڕۆبێرت کاپلان'''

لە هاوینی ساڵی ١٩٨٠، پێش دەستپێکردنی جەنگی ئێران و عێراق، ڕۆژنامەنووسی گەنجی ئەمریکی [http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/ ڕۆبێرت دی کاپلان] بە مەبەستی ڕووماڵکردنی شۆڕشی نوێ بۆ ڕۆژنامەی *کۆریەر (Kurier)*ی نەمساوی سەردانی کوردستان دەکات. لەسەر ڕاسپاردەی نەوشیروان مستەفا، بەهۆی لێهاتوویی لە زمانی ئینگلیزیدا، ئەرکی پاراستن، وەرگێڕان و هاوەڵیکردنی ئەم ڕۆژنامەنووسە دەسپێردرێتە شەهید دڵشاد بەنگینە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

کاپلان (کە لەو کاتەدا لە شاخ نازناوی &quot;باران&quot;ی لێنرابوو) بە یاوەریی [https://www.hoshyary.com/detail/6273 دڵشاد بەنگینە] بۆ ماوەی زیاتر لە دوو هەفتە بە نهێنی بەنێو دەیان گوند و دۆڵی سەختی ناوچەکانی شارباژێڕ، دوکان و پیرەمەگرووندا دەگەڕێت. دڵشاد ئەوەندە ئازا بوو، کە تەنانەت کاپلانی بە جلی مەدەنییەوە هێنایە ناو جەرگەی شاری سلێمانی ([[بەردەرکی سەرا]]) بۆ وێنەگرتن و دۆکیۆمێنتکردنی ڕاستییەکان.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

کاپلان دواتر لە وتارە مێژووییەکەیدا لەژێر ناونیشانی ''&quot;Kurdistan: Sons of Devils&quot;'' لە '''گۆڤاری فەرمیی ئەمریکی (The Atlantic)''' لە نۆڤەمبەری ١٩٨٧ و کتێبەکەیدا ''&quot;[https://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 The Ends of the Earth]&quot;'' بە درێژی وەسفی دڵشاد دەکات و دەنووسێت:&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Eastward to Tartary: Travels in the Balkans, the Middle East, and the Caucasus: Robert D. Kaplan: 9780375705762: Books - Amazon.ca |ناونیشان=http://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151215234603/http://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |وێبگە=www.amazon.ca |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

«لە کاتێکدا ئەوانی تر تەنها تفەنگەکانیان پێبوو، دڵشاد لە پاڵ چەکەکەیدا دەفتەرێکی یاداشتیشی پێبوو... ئەو ڕووناکبیرێکی لێهاتوو بوو کە تەنها لەبەر ئەوە تفەنگی هەڵگرتبوو چونکە مێژوو هیچ هەڵبژاردنێکی تری بۆ نەهێشتبووەوە.»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;


'''ڕۆبێرت کاپلان لەکتێبەکەیدا بەناوی [The Ends of the Earth (کۆتاییەکانی زەوی) کە باسی گەشتەکەی عێراق و کوردستانی تێدا دەکات بەم جۆرە باس لەناسینی شەهید دڵشاد دەکات:''' &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

'''بەشی یەکەم: یەکەم چاوپێکەوتن لەسەر سنوور'''

&quot;لە نێو چیا سارد و تەمومژاوییەکانی سەر سنووردا بوو کە بۆ یەکەمجار ڕێبەرەکەم، دڵشاد تۆفیق بەنگینەم بینی. ئەو لە نێو چەکدارانی پێشمەرگەدا وەستابوو، بەڵام ئامادەیی و سیمای تەواو جیاواز بوو. لە کاتێکدا ئەوانی تر تەنها تفەنگەکانیان پێبوو، دڵشاد لە پاڵ چەکەکەیدا دەفتەرێکی یاداشتیشی پێبوو. ئەو بە زمانێکی ئینگلیزیی ڕەوان بەخێرهاتنی کردم؛ زمانێک کە بە وردەکارییەکی سەرسوڕهێنەرەوە لێی شارەزا ببوو، سەرەڕای ئەوەی لە جیهانی ڕۆژاوا دابڕاو بوو.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Bio – The Official Site of Robert D. Kaplan – Author, Foreign Correspondent, Geopolitics |ناونیشان=http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

'''📄 بەشی دووەم: گەشتەکە بەناو دۆڵەکانی سلێمانیدا'''

&quot;کاتێک بەناو ڕێڕەوە بەردەڵانەکان و دۆڵە شاراوەکانی ناوچەی پیرەمەگرووندا دەڕۆیشتین، دڵشاد سەلماندی کە ئەو زۆر لە وەرگێڕێک زیاترە. ئەو مرۆڤێکی یەکجار ڕۆشنبیر بوو. دەستی بۆ ڕێڕوێکی دیاریکراوی شاخەکە ڕادەکێشا و نەک تەنها ستراتیژی سەربازیی دژی سوپای عێراق، بەڵکو مێژووی سەد ساڵەی بەرگریی خێڵە کوردییەکانی بۆ ڕوون دەکردمەوە. ئەو باوەڕێکی نەهەژانی بەوە هەبوو کە خوێندەواری و جیۆگرافیا لە کۆتاییدا گەلەکەی ڕزگار دەکەن.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''📄 بەشی سێیەم: گفتوگۆکانیان لەسەر داهاتووی کوردستان'''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

&quot;شەوێکیان، لەناو پەناگەیەکی بەردیندا لە دەوری ئاگرێکی بچووک کۆببووینەوە بۆ ئەوەی لە چاوی سیخوڕیی فڕۆکەکانی بەعس بەدوور بین، دڵشاد باسی خەونەکانی خۆی بۆ کوردستان بۆ کردم. پێی گوتم: 'ئێمە خەڵکی چیاکانین، جیهان ئێمەی لەبیر دەچێت چونکە جیۆگرافیا گۆشەگیرمان دەکات، بەڵام کەلتورمان قووڵە.' لێرەدا تێگەیشتم کە من ڕووبەڕووی شەڕکەرێکی گەریلای سادە نەبوومەتەوە، بەڵکو لەبەردەم ڕووناکبیرێکی خاوەن بەهرەدام کە تەنها لەبەر ئەوە تفەنگی هەڵگرتووە چونکە مێژوو هیچ هەڵبژاردنێکی تری بۆ نەهێشتووەتەوە.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''📄 بەشی چوارەم: کۆتا ماڵاوایی'''

&quot;کاتێک کاتی ئەوە هات کەمەرزەکە ببڕمەوە و عێراق جێبهێڵم، دڵشاد لەوێ بوو بۆ ئەوەی تا دواین مەیل دڵنیا بێت لە سەلامەتیم. تەوقەی لەگەڵ کردم، لەژێر جەمەدانییە کوردییە ڕەسەنەکەیدا زەردەخەنەیەکی گەرمی کرد و پێی گوتم ڕاستی لەسەر ئەو شتانە بنووسم کە بە چاوی خۆم بینومن. ئەوە دواین جار بوو کە ڕوخساری ئەوم بینی، کە لە پشتەوەی سێبەری تیژ و جوانی چیاکانی زاگرۆسدا نەخشابوو.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''📄 بەشی پێنجەم: هەواڵی شەهیدبوونەکەی'''

&quot;دوای چەند مانگێک، لە کاتێکدا لە دەرەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە سەلامەتی خەریکی کارکردن بووم لەسەر یاداشتەکانم، نامەیەکم پێگەیشت کە هەواڵێکی جەرگبڕی لە بەرەکانی جەنگەوە پێبوو: دڵشاد تۆفیق بەنگینە لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکدا شەهید بوو. ئەو لە بەهاری ساڵی ١٩٨١دا گیانی بەخت کرد. بیستنی ئەم هەواڵە خەمێکی قورس و خنکێنەری هێنایە ڕێم. دڵشاد نەژیا بۆ ئەوەی ئەو ئازادییە ببینێت کە بەو زمانشیرینییەوە باسی دەکرد، بەڵام بۆ من، ئەو وەک بەرجەستەکردنی ڕەهای قوربانیدانی تراژیدی و پڕ شکۆی گەنجانی کورد دەمێنێتەوە.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;


[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269 لەکوردپیدیاوە]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}: شەهیدان عەبەى مەلا و شەهید دڵشاد بەنگینە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= شەهیدان عەبەی مەلا و دڵشاد تۆفیق بەنگینە|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;ref&gt;https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

بەڤیدیۆ ژیانی شەهید دڵشاد تۆفیق بەنگینە [https://www.youtube.com/watch?v=i08wpMMjK5U لەیوتیوبەوە]&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=i08wpMMjK5U&lt;/ref&gt;


[https://www.hoshyary.com/detail/16002 مەکتەبى راگەیاندن و هوشیارى]: شەهید دڵشاد بەنگینە کانییەک لەبیری جوان &lt;ref&gt;https://www.hoshyary.com/detail/16002&lt;/ref&gt;

https://www.hoshyary.com/detail/16002


'''شەهیدبوون'''

فەرماندە دڵشاد تۆفیق بەنگینە لە ڕۆژی '''١٥ی ئەیلوولی ساڵی ١٩٨١'''، لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکێکی گرنگدا لە شەڕێکی ناوخۆییدا شەهید بوو و چووە ڕیزی کاروانی نەمرانەوە. کاپلان کاتێک لە دەرەوەی عێراق هەواڵی شەهیدبوونی هاوڕێ و ڕێبەرەکەی دەبیستێت، بە قووڵی خەمبار دەبێت و دەنووسێت:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

«دڵشاد نەژیا بۆ ئەوەی ئەو ئازادییە ببینێت کە بەو زمانشیرینییەوە باسی دەکرد، بەڵام بۆ من، ئەو وەک بەرجەستەکردنی ڕەهای قوربانیدانی تراژیدی و پڕ شکۆی گەنجانی کورد دەمێنێتەوە.»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==

* کاپلان، ڕۆبێرت دی (١٩٩٦). ''The Ends of the Earth: A Journey at the Dawn of the 21st Century''. Random House.

* [[iarchive:1_20260619_20260619_1024/Dilshad Tofiq Bangena/|«ئەرشیفی دیجیتاڵی دڵشاد تۆفیق بەنگینە»]]. Internet Archive.

* [https://www.hoshyary.com/detail/16002 «شه‌هید دڵشاد به‌نگینه»]. هوشیاری (hoshyary.com).

* [https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269 «شەهیدان عەبەی مەلا و دڵشاد تۆفیق بەنگینە»]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}. کوردیپێدیا.

* [http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/ «Bio – The Official Site of Robert D. Kaplan»]. r
{{reflist}}
&lt;ref&gt;کاپلان، ڕۆبێرت دی (١٩٩٦). The Ends of the Earth. Random House. pp. 240–265.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[[iarchive:1_20260619_20260619_1024/Dilshad Tofiq Bangena/|«ئەرشیفی دیجیتاڵی دڵشاد تۆفیق بەنگینە»]]. Internet Archive. لە ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.hoshyary.com/detail/16002 «شه‌هید دڵشاد به‌نگینه»]. هوشیاری. لە ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269 «شەهیدان عەبەی مەلا و دڵشاد تۆفیق بەنگینە»]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}. کوردیپێدیا. لە ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/ «Bio – The Official Site of Robert D. Kaplan»]. robertdkaplan.com. لە ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.&lt;/ref&gt;{{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>cplnjdhfhg68uujmrp16wm2s15k07lv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵە ئاسمانییەکانی دەلتا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296869</id>
    <revision>
      <id>1705850</id>
      <parentid>1593420</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2832" sha1="lxall17kyturtaf5q5oao8mz3aaw68q" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھێڵە ئاسمانییەکانی دەلتا''' کۆمپانیایەکی سەرەکیی ھێڵی ئاسمانییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە بارەگا سەرەکییەکەی لە [[ئەتڵانتا]]، جۆرجیایە، و نۆ ناوەندی گواستنەوە (Hub) بەڕێوەدەبات، کە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھارتسفیڵد-جاکسۆن ئەتڵانتا گەورەترینیانە لە ڕووی کۆی گشتیی سەرنشینان و ژمارەی گەشتەکانەوە. لەگەڵ کۆمپانیا پاشکۆ ناوچەیییەکان و بەڵێندەرانی کە لەژێر ناوی براندی دەلتا کۆنێکشن کاردەکەن، دەلتا ڕۆژانە زیاتر لە ٥٬٤٠٠ گەشتی ھەیە و خزمەت بە ٣٢٥ مەنزڵگا لە ٥٢ وڵات و شەش کیشوەردا دەکات.

دەلتا ئەندامێکی دامەزرێنەری ھاوپەیمانیی ھێڵە ئاسمانییەکانی سکای تیمە.&lt;ref name=&quot;2024annual&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://s2.q4cdn.com/181345880/files/doc_financials/2024/q4/DAL-12-31-2024-10K-2-11-25-Filed.pdf |وێبگە=Delta Air Lines}}&lt;/ref&gt; ئەمە دووەم کۆنترین ھێڵی ئاسمانیی بازرگانیی کارایە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا. لە ڕووی داھات و بەھای براندەوە لە ڕیزبەندیی یەکەمدایە لە نێوان گەورەترین ھێڵە ئاسمانییەکانی جیھاندا، و لە ڕووی ژمارەی سەرنشینانی گواستراوە و میلە بڕدراوەکانی سەرنشینەوە لە ڕیزبەندیی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;statsfacts&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://news.delta.com/corporate-stats-and-facts/|سەردێڕ=Corporate Stats and Facts {{!}} Delta News Hub |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150801131900/http://news.delta.com/corporate-stats-and-facts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Delta Air Lines}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا|فڕین}}

{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی بنکەکەیان لە ئەتڵانتایە]]
[[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>lxall17kyturtaf5q5oao8mz3aaw68q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوکردنی پانەبڕی دڕکەپەتک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297142</id>
    <revision>
      <id>1706259</id>
      <parentid>1595199</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3102" sha1="ammvg9tmx2fra62lm00m5wjcztr3g0a" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Transverse myelitis MRI.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی ئیم ئاڕ ئایی (MRI) کە نیشاندەری ناوچەی ھەوکردووەکەیە لە بەشێکی دڕکەپەتکدا]]

'''ھەوکردنی پانەبڕی دڕکەپەتک''' (بە ئینگلیزی: Transverse myelitis) بارودۆخێکی [[کۆئەندامی پەیی|دەماریی]] دەگمەنە کە تێیدا دڕکەپەتک (Spinal cord) تووشی ھەوکردن دەبێت. وشەی «پانەبڕ» ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ھەوکردنەکە بە شێوەیەکی ئاسۆیی بە درێژایی پانەبڕی (بڕگەی پانەکیی) [[دڕکەپەتک|دڕکەپەتکەکە]] بڵاوبووەتەوە.

== نیشانەکان ==
نیشانەکانی ئەم نەخۆشییە بەپێی ئەو بەشەی دڕکەپەتک کە تووش بووە دەگۆڕێن، بەڵام باوترین نیشانەکان بریتین لە:
* بێھێزی و سڕبوونی پەلەکان (دەست و قاچەکان).
* تێکچوونی ھەستەکان و لێھاتوویی کۆنترۆڵکردنی جووڵە.
* تێکچوونی فەرمانی ماسوولکە گرژۆڵەکانی [[میزڵدان]] و کۆم (کێشە لە کۆنترۆڵکردنی میز و پیسایی).
* تێکچوونی کۆئەندامی دەماری خۆسەر کە دەکرێت ببێتە ھۆی بەرزبوونەوەی کتوپڕی [[پەستانی خوێن]].

== ھۆکارەکان ==
ھۆکاری سەرەکی و بنەڕەتیی ئەم نەخۆشییە بە نەزانراوی ماوەتەوە، بەڵام ھەوکردنی دڕکەپەتک لەم دۆخەدا بەستراوەتەوە بە چەند ھۆکارێکەوە، وەک:
# تووشبوون بە ھەندێک جۆری ڤایرۆس و بەکتریا.
# تێکچوونی [[کۆئەندامی بەرگری|کۆئەندامی بەرگریی جەستە]].
# تێکچوون و زیانگەیشتن بە ڕیشاڵە دەمارییەکان بەھۆی لەدەستدانی بەرگی [[مایلین]].

ئەم نەخۆشییە پێچەوانەی لوکۆمایەلایتس (Leukomyelitis) کە تەنیا ماددەی سپی دەمار دەگرێتەوە، کار دەکاتە سەر تەواوی پانەبڕی دڕکەپەتکەکە.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کۆئەندامی دەمار]]
* [[نەخۆشیی خۆبەرگری]]
* [[کۆئەندامی ھەرس]]

== سەرچاوەکان ==
* West TW (تشرینی یەکەم ٢٠١٣). &quot;Transverse myelitis--a review of the presentation, diagnosis, and initial management&quot;. ''Discovery Medicine''. 16 (88): 167–177. PMID 24099672.
{{پۆلی کۆمنز|Transverse myelitis}}
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی کۆئەندامی دەمار]]
[[پۆل:نەخۆشییە دەگمەنەکان]]
[[پۆل:کۆنیشانەکان]]</text>
      <sha1>ammvg9tmx2fra62lm00m5wjcztr3g0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیمیای خۆراک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297322</id>
    <revision>
      <id>1706038</id>
      <parentid>1705694</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2555" sha1="phagfrutovl6l2d1cgbd4qnfpdldp2n" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''کیمیای خۆراک''' بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە پرۆسە کیمیایییەکان و کارلێکەکانی ھەموو پێکھاتە زیندەیی و نازیندەیییەکانی خۆراک. ماددە زیندەیییەکان وەک نموونە شتەکانی وەک [[گۆشت]]، مریشک و پەلەوەر، کاھو، [[بیرە]]، و [[شیر]] دەگرێتەوە. ئەم زانستە لە پێکھاتە سەرەکییەکانیدا وەک [[کاربۆھیدرات]]، [[لیپید|لیپیدەکان]]، و [[پرۆتین]] لە [[ژینکیمیا]] دەچێت، بەڵام ماددەکانی وەک ئاو، [[ڤیتامین|ڤیتامینەکان]]، [[کانزا (ماددەی خۆراکی)|کانزاکان]]، [[ئەنزیم|ئەنزیمەکان]]، ماددە زیادکراوەکانی خۆراک، تامەکان و ڕەنگەکانیش دەگرێتەوە. ئەم لقە ھەروەھا ئەوە دەگرێتەوە کە چۆن بەرھەمەکان لەژێر تەکنیکە دیاریکراوەکانی [[ڕێکخەریی خۆراک|پڕۆسێسکردنی خۆراک]]دا دەگۆڕێن و ئەو ڕێگایانەی کە یان بۆ پەرەپێدان یان بۆ ڕێگریکردن لە ڕوودانی ئەو گۆڕانکارییانە بەکاردێن. نموونەیەک بۆ پەرەپێدانی پرۆسەیەک بریتییە لە ھاندانی ترشاندنی بەرھەمە شیرییەکان بە [[میکرۆب|وردەئۆرگانیزمەکان]] کە [[لاکتۆز]] دەگۆڕن بۆ ترشی لاکتیک؛ نموونەیەک بۆ ڕێگریکردن لە پرۆسەیەک بریتییە لە وەستاندنی قاوەییبوونی سەر ڕووی [[سێو]]ی تازە بڕاو بە بەکارھێنانی ئاوی [[لیمۆ]] یان ئاوێکی تری ترشکراو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Food chemistry}}
{{تووڵی دەروازە|کیمیا|خۆراک|فیزیک|تەکنۆلۆژیا|زانست}}

{{کیمیا-کۆلکە}}
{{خۆراک-کۆلکە}}
{{فیزیک-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>phagfrutovl6l2d1cgbd4qnfpdldp2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیمیا-ئینفرۆماتیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297323</id>
    <revision>
      <id>1706040</id>
      <parentid>1705691</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2423" sha1="7x6hivpb0g1yhxfpb341xlr6yjtdvji" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''کیمیا-ئینفۆرماتیک''' (ھەروەھا بە کیمۆ-ئینفۆرماتیک ناسراوە) ئاماژەیە بۆ بەکارھێنانی تیۆریی [[کیمیای فیزیکی]] لەگەڵ تەکنیکەکانی [[زانستی کۆمپیوتەر|کۆمپیوتەر]] و زانستی زانیاری — کە بە تەکنیکەکانی &quot;ئین سیلیکۆ&quot; ناودەبرێن — لە جێبەجێکردنی کۆمەڵێک کێشەی وەسفی و ڕێنمایی لە بواری [[کیمیا]]دا، لەوانە بەکارھێنانەکانی لە [[ژینکیمیا|ژینناسی]] و [[ژینناسیی گەردی|بوارە گەردییە پەیوەندیدارەکاندا]]. ئەم تەکنیکە کۆمپیوتەرییانە بۆ نموونە لەلایەن کۆمپانیاکانی دەرمانسازی و لە چوارچێوە ئەکادیمییەکاندا بۆ یارمەتیدان و ئاگادارکردنەوە لە پرۆسەی دۆزینەوەی دەرمان بەکاردەھێنرێن، بۆ نموونە لە دیزاینکردنی کتێبخانە تێکەڵکراوە (کۆمبیناتۆری) دیاریکراوەکانی ئاوێتە دەستکردەکان، یان بۆ یارمەتیدان لە دیزاینکردنی دەرمان لەسەر بنەمای پێکھاتە. ھەروەھا ئەم مێتۆدانە دەتوانرێن لە پیشەسازییە کیمیایی و ھاوپەیمانەکان، و ئەو بوارانەی وەک زانستی ژینگە و [[دەرمان ناسی]] بەکاربھێنرێن، کە تێیان دا پرۆسە کیمیایییەکان بەشدارن یان لێکۆڵینەوەیان لەسەر دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Thomas Engel |ساڵ=٢٠٠٦|سەردێڕ=Basic Overview of Chemoinformatics |journal=J. Chem. Inf. Model. |بەرگ=٤٦|issue=6 |پەڕەکان=٢٢٦٧–٧٧|doi=10.1021/ci600234z |pmid=١٧١٢٥١٦٩}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Computational chemistry}}
{{تووڵی دەروازە|کیمیا|تەکنۆلۆژیا|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}}

{{کیمیا-کۆلکە}}
{{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}}
{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>7x6hivpb0g1yhxfpb341xlr6yjtdvji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئینترۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297404</id>
    <revision>
      <id>1706127</id>
      <parentid>1693386</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>1706127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77294" sha1="mcm0d5msf5dgd2w6bb9vzrbtfln7ukx" xml:space="preserve">'''''⚠️ تێبینی لەسەر وەرگێڕان:''' ئەم بەشە زاراوەی زۆر تایبەت و ئاڵۆزی زیندەزانیی گەردیلەیی لەخۆدەگرێت. وەرگێڕانی ئەم چەمکانە بە شێوەیەکی دروست و ورد سەختە، چونکە زۆرێک لە زاراوە تەکنیکییەکان هاوتای ڕاستەوخۆیان لە زمانی کوردیدا نییە. لەبەر ئەوە، بۆ پاراستنی وردبینیی زانستی، لەوانەیە هەندێک لە زاراوەکان بە ئینگلیزی بهێڵرێنەوە یان ڕاستەوخۆ بە پیتی کوردی بنووسرێنەوە. ئامۆژگاری خوێنەران دەکرێت لە کاتی پێویستدا بگەڕێنەوە بۆ زاراوە ئینگلیزییە ڕەسەنەکە، چونکە تێگەیشتن لەم بابەتانە پێویستی بە هەبوونی پاشخانێکی زانستییە لە زانستی بۆماوەزانی و زیندەزانیی گەردیلەییدا.''

'''ئینترۆن''' (Intron) بریتییە لە هەر  زنجیرەیەکی نیوکلیۆتاید لە ناو جینێکدا کە لە بەرهەمی کۆتایی ئاڕ ئێن ئەیدا (RNA) دەرنابڕدرێت یان کارا نییە. وشەی ئینترۆن لە زاراوەی &quot;intragenic region&quot; (ناوچەی ناوەوەی جین)، واتە ناوچەیەک لە ناو جینێکدا وەرگیراوە. &lt;ref name=&quot;Gilbert1978&quot;&gt;&quot;The notion of the cistron [i.e., gene] ... must be replaced by that of a transcription unit containing regions which will be lost from the mature messenger – which I suggest we call introns (for intragenic regions) – alternating with regions which will be expressed – exons.&quot; (Gilbert 1978) {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |بەستەری نووسەر=Walter Gilbert |vauthors=Gilbert W |ڕێکەوت=شوباتی ١٩٧٨|سەردێڕ=Why genes in pieces? |journal=Nature |بەرگ=٢٧١|issue=5645 |پەڕە=٥٠١|bibcode=1978Natur.271..501G |doi=10.1038/271501a0 |pmid=٦٢٢١٨٥|s2cid=4216649 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; زاراوەی ئینترۆن هەم ئاماژەیە  زنجیرەی بۆ [[دی ئێن ئەی]] (DNA) لە ناو جینێکدا و هەم  زنجیرەی  RNAی هاوتا لە لەبەرگیراوەکانی RNAدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kinniburgh AJ, Mertz JE, Ross J |ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٧٨|سەردێڕ=The precursor of mouse beta-globin messenger RNA contains two intervening RNA sequences |journal=Cell |بەرگ=١٤|issue=3 |پەڕەکان=٦٨١–٦٩٣|doi=10.1016/0092-8674(78)90251-9 |pmid=٦٨٨٣٨٨|s2cid=21897383}}&lt;/ref&gt; ئەو زنجیرانەی کە ئینترۆن نین و لە ڕێگەی ئەم پرۆسێسکردنەی RNAوە بەیەکەوە دەبەسترێن بۆ پێکهێنانی RNAی پێگەیشتوو، پێیان دەوترێت [[ئێکسۆن|ئێکسۆنەکان]] (exons). &lt;ref name=&quot;Lewin1987&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Genes|vauthors=Lewin B|ڕێکەوت=١٩٨٧|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٠-٤٧١-٨٣٢٧٨-٢|edition=3rd|شوێن=New York|پەڕەکان=١٥٩–١٧٩, ٣٨٦|oclc=١٤٠٦٩١٦٥}}&lt;/ref&gt;

ئینترۆنەکان لە جینەکانی زۆربەی ناوکدارە ڕاستەقینەکان (eukaryotes) و زۆرێک لە ڤایرۆسە ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا دەدۆزرێنەوە، و دەکرێت هەم لەو جینانەدا بن کە کۆدی پرۆتین دەکەن و هەم لەو جینانەی کە وەک RNA کاردەکەن (جینە کۆدنەکەرەکان). چوار جۆری سەرەکی لە ئینترۆنەکان هەن: ئینترۆنەکانی tRNA، ئینترۆنەکانی گرووپی I، ئینترۆنەکانی گرووپی II، و ئینترۆنەکانی سپلایسۆسۆم (spliceosomal introns) (بڕوانە خوارەوە). ئینترۆنەکان لە بەکتریا و ئارکیاکاندا (ناوکدارە سەرەتاییەکان - prokaryotes) دەگمەنن.

== دۆزینەوە و وشەناسی ==
ئینترۆنەکان بۆ یەکەمجار لەو جینانەدا دۆزرانەوە کە کۆدی پرۆتینی ڤایرۆسی ئەدینۆڤایرۆس (adenovirus) دەکەن، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chow LT, Gelinas RE, Broker TR, Roberts RJ |ڕێکەوت=ئەیلوولی ١٩٧٧|سەردێڕ=An amazing sequence arrangement at the 5' ends of adenovirus 2 messenger RNA |journal=Cell |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=١–٨|doi=10.1016/0092-8674(77)90180-5 |pmid=٩٠٢٣١٠|s2cid=2099968}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Berget SM, Moore C, Sharp PA |ڕێکەوت=ئابی ١٩٧٧|سەردێڕ=Spliced segments at the 5' terminus of adenovirus 2 late mRNA |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |بەرگ=٧٤|issue=8 |پەڕەکان=٣١٧١–٣١٧٥|bibcode=1977PNAS...74.3171B |doi=10.1073/pnas.74.8.3171 |pmc=٤٣١٤٨٢|pmid=٢٦٩٣٨٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; و دواتر لەو جینانەدا دەستنیشان کران کە کۆدی RNAی گواستەرەوە (tRNA) و جینەکانی RNAی ڕایبۆسۆمی (rRNA) دەکەن. ئێستا زانراوە کە ئینترۆنەکان لە ناو کۆمەڵەیەکی بەرفراوانی جینەکاندا لە سەرانسەری زیندەوەران، بەکتریاکان، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |بەستەری نووسەر=Marlene Belfort |vauthors=Belfort M, Pedersen-Lane J, West D, Ehrenman K, Maley G, Chu F, Maley F |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٨٥|سەردێڕ=Processing of the intron-containing thymidylate synthase (td) gene of phage T4 is at the RNA level |journal=Cell |بەرگ=٤١|issue=2 |پەڕەکان=٣٧٥–٣٨٢|doi=10.1016/s0092-8674(85)80010-6 |pmid=٣٩٨٦٩٠٧|s2cid=27127017}}&lt;/ref&gt; و ڤایرۆسەکان لە ناو سەرجەم شانشینە زیندەیییەکاندا بوونیان هەیە.

ئەو ڕاستییەی کە جینەکان لەلایەن ئینترۆنەکانەوە دابەش کرابوون یان پچڕابوون، بە شێوەیەکی سەربەخۆ لە ژمارەیەک تاقیگەدا لە ساڵی ١٩٧٧ دۆزرایەوە، لە نێویاندا ئەوانەی کە لەلایەن فیلیپ ئالین شارپ (Phillip Allen Sharp) و ڕیچارد جەی. ڕۆبێرتس (Richard J. Roberts)ەوە بەڕێوەدەبران، کە بەو هۆیەوە بە هاوبەشی خەڵاتی نۆبڵی فیزۆلۆژی یان پزیشکییان لە ساڵی ١٩٩٣ بەدەستهێنا. &lt;ref name=&quot;NobelPR1993&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1993/press.html|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 1993}}&lt;/ref&gt; تاقیگەکانی تریش کە بەشدارییان لە دۆزینەوەکەدا کرد بریتیی بوون لە تاقیگەکانی لویس چاو (Louise Chow) و تۆماس برۆکەر (Thomas Broker). بەشێکی زۆری کارەکان لە تاقیگەکەی شارپدا لەلایەن توێژەری پۆست-دکتۆرا سوزان بێرگێت (Susan Berget)ەوە ئەنجام درا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Abir-Am |یەکەم=Pnina Geraldine |بەستەری نووسەر=Pnina Abir-Am |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The Women Who Discovered RNA Splicing |ناونیشان=https://www.americanscientist.org/article/the-women-who-discovered-rna-splicing |journal=[[American Scientist]] |بەرگ=١٠٨|issue=5 |پەڕەکان=٢٩٨–٣٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Flint|یەکەم=Anthony|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٣|سەردێڕ=Nobel Prize in medicine brews resentment, envy|ناونیشان=https://www.newspapers.com/article/the-idaho-statesman-nobel-prize-in-medic/138599232/|ئیش=[[The Idaho Statesman]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|via=[[Newspapers.com]]}}&lt;/ref&gt;

زاراوەی ئینترۆن لەلایەن زیندەکیمیازانی ئەمریکی واڵتەر گێڵبێرتەوە (Walter Gilbert) ناسێنرا: &lt;ref name=&quot;Gilbert1978&quot;&gt;&quot;The notion of the cistron [i.e., gene] ... must be replaced by that of a transcription unit containing regions which will be lost from the mature messenger – which I suggest we call introns (for intragenic regions) – alternating with regions which will be expressed – exons.&quot; (Gilbert 1978) {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |بەستەری نووسەر=Walter Gilbert |vauthors=Gilbert W |ڕێکەوت=شوباتی ١٩٧٨|سەردێڕ=Why genes in pieces? |journal=Nature |بەرگ=٢٧١|issue=5645 |پەڕە=٥٠١|bibcode=1978Natur.271..501G |doi=10.1038/271501a0 |pmid=٦٢٢١٨٥|s2cid=4216649 |doi-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFGilbert1978&quot;&gt;[[Walter Gilbert|Gilbert W]] (February 1978). [[doi:10.1038/271501a0|&quot;Why genes in pieces?&quot;]]. ''Nature''. '''271''' (5645): 501. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1978Natur.271..501G 1978Natur.271..501G]. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.1038/271501a0|10.1038/271501a0]]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/622185 622185]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:4216649 4216649].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;&quot;The notion of the cistron [i.e., gene] ... must be replaced by that of a transcription unit containing regions which will be lost from the mature messenger – which I suggest we call introns (for intragenic regions) – alternating with regions which will be expressed – exons.&quot; (Gilbert 1978)&lt;/blockquote&gt;زاراوەی ئینترۆن هەروەها ئاماژەیە بۆ ئینتراسیسترۆن (intracistron)، واتە پارچەیەکی زیادەی DNA کە لە ناو سیسترۆنێکدا (cistron) سەرهەڵدەدات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tonegawa S, Maxam AM, Tizard R, Bernard O, Gilbert W |ڕێکەوت=ئازاری ١٩٧٨|سەردێڕ=Sequence of a mouse germ-line gene for a variable region of an immunoglobulin light chain |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |بەرگ=٧٥|issue=3 |پەڕەکان=١٤٨٥–١٤٨٩|bibcode=1978PNAS...75.1485T |doi=10.1073/pnas.75.3.1485 |pmc=٤١١٤٩٧|pmid=٤١٨٤١٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

هەرچەندە هەندێک جار بە ئینترۆنەکان دەوترێت  زنجیرەیە نێوەندگیرەکان (intervening sequences)، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tilghman SM, Tiemeier DC, Seidman JG, Peterlin BM, Sullivan M, Maizel JV, Leder P |ڕێکەوت=شوباتی ١٩٧٨|سەردێڕ=Intervening sequence of DNA identified in the structural portion of a mouse beta-globin gene |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |بەرگ=٧٥|issue=2 |پەڕەکان=٧٢٥–٧٢٩|bibcode=1978PNAS...75..725T |doi=10.1073/pnas.75.2.725 |pmc=٤١١٣٢٩|pmid=٢٧٣٢٣٥|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; زاراوەی &quot; زنجیرەی نێوەندگیر&quot; دەتوانێت ئاماژە بێت بۆ هەر یەکێک لە چەندین خێزانی  زنجیرەیە ناوەکییەکانی ترشی ناوکی کە لە بەرهەمی کۆتایی جیندا بوونیان نییە، لە نێویاندا ئینتینەکان (inteins)، ناوچە وەرنەگێڕدراوەکان (UTR)، و ئەو نیوکلیۆتایدانەی کە لە ڕێگەی دەستکاریکردنی RNAوە لادەبرێن، ئەمە جگە لە ئینترۆنەکان.

== دابەشبوون ==
تێبینی کراوە کە دەرکەوتنی ئینترۆنەکان لە ناو جینۆمە جیاوازەکاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان لە سەرانسەری زیندەوەرە بایۆلۆژییەکاندا دەگۆڕێت. بۆ نموونە، ئینترۆنەکان زۆر باون لە ناو جینۆمی ناوکیی بڕبڕەدارە شەویلگەدارەکاندا (بۆ نموونە مرۆڤ، مشک، و ماسیی فووکەر - pufferfish)، کە تێیدا ئەو جینانەی کۆدی پرۆتین دەکەن نزیکەی هەمیشە چەندین ئینترۆنیان تێدایە، لە کاتێکدا ئینترۆنەکان لە ناو جینە ناوکییەکانی هەندێک لە وردەزیندەوەرە ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا دەگمەنن، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Stajich JE, Dietrich FS, Roy SW |ساڵ=٢٠٠٧|سەردێڕ=Comparative genomic analysis of fungal genomes reveals intron-rich ancestors |journal=Genome Biology |بەرگ=٨|issue=10 |doi=10.1186/gb-2007-8-10-r223 |pmc=٢٢٤٦٢٩٧|pmid=١٧٩٤٩٤٨٨|doi-access=free |article-number=R223}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە خەمیرەی نانەوا/بیرە دروستکەر (Saccharomyces cerevisiae). بە پێچەوانەوە، جینۆمە مایتۆکۆندریاییەکانی بڕبڕەدارەکان بە تەواوی خاڵین لە ئینترۆن، لە کاتێکدا ئەوانەی وردەزیندەوەرە ناوکدارە ڕاستەقینەکان دەکرێت چەندین ئینترۆنیان تێدابێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Taanman JW |ڕێکەوت=شوباتی ١٩٩٩|سەردێڕ=The mitochondrial genome: structure, transcription, translation and replication |journal=Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Bioenergetics |بەرگ=١٤١٠|issue=2 |پەڕەکان=١٠٣–١٢٣|doi=10.1016/s0005-2728(98)00161-3 |pmid=١٠٠٧٦٠٢١|s2cid=19229072}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Pre-mRNA_to_mRNA_MH.svg|چەپ|وێنۆک|420x420پیکسڵ|(وێنەیەکی ڕوونکردنەوەیی سادە بۆ mRNA سەرەتای (سەرەوە)، کە دوو ئینترۆن و سێ ئێکسۆن هەیە. دوای ئەوەی ئینترۆنەکان لە ڕێگەی بڕین و پێکەوەبەستنەوە لادەبرێن، زنجیرە پێگەیشتووەکەی mRNA (خوارەوە) ئامادەیە بۆ وەرگێڕان.)]]
حاڵەتێکی زۆر سەیر جینەکەی DhDhc7ی مێشی میوەیە (Drosophila) کە ئینترۆنێکی ≥٣.٦ مێگابەیس (Mb) لەخۆدەگرێت، کە نزیکەی سێ ڕۆژی دەوێت بۆ ئەوەی لەبەرگیراوەکەی بکرێت. &lt;ref name=&quot;tollervey2000&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tollervey D, Caceres JF |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٠|سەردێڕ=RNA processing marches on |journal=Cell |بەرگ=١٠٣|issue=5 |پەڕەکان=٧٠٣–٧٠٩|doi=10.1016/S0092-8674(00)00174-4 |pmid=١١١١٤٣٢٧|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;reugels2000&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Reugels AM, Kurek R, Lammermann U, Bünemann H |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Mega-introns in the dynein gene DhDhc7(Y) on the heterochromatic Y chromosome give rise to the giant threads loops in primary spermatocytes of Drosophila hydei |journal=Genetics |بەرگ=١٥٤|issue=2 |پەڕەکان=٧٥٩–٧٦٩|doi=10.1093/genetics/154.2.759 |pmc=١٤٦٠٩٦٣|pmid=١٠٦٥٥٢٢٧}}&lt;/ref&gt; لەلایەکی ترەوە، توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٥ پێشنیاری ئەوە دەکات کە کورتترین درێژیی ناسراوی ئینترۆنی ئاژەڵە فرەخانەکان (metazoan) ٣٠ جووتە-بنکەیە (bp) کە سەر بە جینی MST1Lی مرۆڤە. &lt;ref name=&quot;piovesan2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Piovesan A, Caracausi M, Ricci M, Strippoli P, Vitale L, Pelleri MC |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Identification of minimal eukaryotic introns through GeneBase, a user-friendly tool for parsing the NCBI Gene databank |journal=DNA Research |بەرگ=٢٢|issue=6 |پەڕەکان=٤٩٥–٥٠٣|doi=10.1093/dnares/dsv028 |pmc=٤٦٧٥٧١٥|pmid=٢٦٥٨١٧١٩}}&lt;/ref&gt; کورتترین ئینترۆنە ناسراوەکان سەر بە سیلیاکەکانی هێتێرۆتریچن (heterotrich ciliates)، وەک Stentor coeruleus، کە تێیدا زۆربەی (&gt; ٩٥٪) ئینترۆنەکان درێژییان ١٥ یان ١٦ جووتە-بنکەیە. &lt;ref name=&quot;slabodnick2017&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |display-authors=٦|vauthors=Slabodnick MM, Ruby JG, Reiff SB, Swart EC, Gosai S, Prabakaran S, Witkowska E, Larue GE, Fisher S, Freeman RM, Gunawardena J, Chu W, Stover NA, Gregory BD, Nowacki M, Derisi J, Roy SW, Marshall WF, Sood P |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=The Macronuclear Genome of Stentor coeruleus Reveals Tiny Introns in a Giant Cell |journal=Current Biology |بەرگ=٢٧|issue=4 |پەڕەکان=٥٦٩–٥٧٥|bibcode=2017CBio...27..569S |doi=10.1016/j.cub.2016.12.057 |pmc=٥٦٥٩٧٢٤|pmid=٢٨١٩٠٧٣٢}}&lt;/ref&gt;

== پۆلێنکردن ==
بڕین و پێکەوەبەستنی هەموو ئەو گەردانەی RNA کە ئینترۆنیان تێدایە لە ڕواڵەتدا هاوشێوەن، وەک لە سەرەوە وەسف کراوە. بەڵام، جۆرە جیاوازەکانی ئینترۆنەکان دەستنیشان کران لە ڕێگەی پشکنینی پێکهاتەی ئینترۆن بە شیکردنەوەی  زنجیرەی DNA، شانبەشانی شیکردنەوەی بۆماوەیی و زیندەکیمیایی کارلێکەکانی بڕین و پێکەوەبەستنی RNA. لایەنی کەم چوار پۆلی جیاوازی ئینترۆنەکان دەستنیشان کراون:

* ئینترۆنەکان لە جینە کۆدکەرەکانی پرۆتینی ناوکیدا کە لەلایەن سپلایسۆسۆمەکانەوە لادەبرێن (ئینترۆنەکانی سپلایسۆسۆم)
* ئینترۆنەکان لە جینەکانی RNAی گواستەرەوەی ناوکی و ئارکیادا کە لەلایەن پرۆتینەکانەوە لادەبرێن (ئینترۆنەکانی tRNA)
* ئینترۆنەکانی خۆ-بڕی گرووپی I کە لەلایەن کەتەڵەیزی ([[:en:Ribozyme|catalysis]]) RNAەوە لادەبرێن
* ئینترۆنەکانی خۆ-بڕی گرووپی II کە لەلایەن کەتەڵەیزی ([[:en:Ribozyme|catalysis]]) RNAەوە لادەبرێن

ئینترۆنەکانی گرووپی III پێشنیار کراون کە خێزانی پێنجەم بن، بەڵام زانیارییەکی کەم هەیە سەبارەت بەو ئامرازە زیندەکیمیاییەی کە نێوەندگیریی بڕین و پێکەوەبەستنیان دەکات. وا دەردەکەوێت کە پەیوەندییان بە ئینترۆنەکانی گرووپی IIەوە هەبێت، و لەوانەیە بە ئینترۆنەکانی سپلایسۆسۆمیشەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Copertino DW, Hallick RB |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٩٣|سەردێڕ=Group II and group III introns of twintrons: potential relationships with nuclear pre-mRNA introns |journal=Trends in Biochemical Sciences |بەرگ=١٨|issue=12 |پەڕەکان=٤٦٧–٤٧١|doi=10.1016/0968-0004(93)90008-b |pmid=٨١٠٨٨٥٩}}&lt;/ref&gt;

=== ئینترۆنەکانی سپلایسۆسۆم ===
ئینترۆنەکانی پێشینەی mRNAی ناوکی (ئینترۆنەکانی سپلایسۆسۆم) بە  زنجیرەیەکی دیاریکراوی ئینترۆن جیادەکرێنەوە کە کەوتوونەتە سنوورەکانی نێوان ئینترۆنەکان و ئێکسۆنەکان. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Padgett RA, Grabowski PJ, Konarska MM, Seiler S, Sharp PA |ساڵ=١٩٨٦|سەردێڕ=Splicing of messenger RNA precursors |journal=Annual Review of Biochemistry |بەرگ=٥٥|پەڕەکان=١١١٩–١١٥٠|doi=10.1146/annurev.bi.55.070186.005351 |pmid=٢٩٤٣٢١٧}}&lt;/ref&gt; ئەم  زنجیرەیانە لەلایەن گەردەکانی RNAی سپلایسۆسۆمەوە دەناسرێنەوە کاتێک کارلێکەکانی بڕین و پێکەوەبەستن دەست پێدەکەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Guthrie C, Patterson B |ساڵ=١٩٨٨|سەردێڕ=Spliceosomal snRNAs |journal=Annual Review of Genetics |بەرگ=٢٢|پەڕەکان=٣٨٧–٤١٩|doi=10.1146/annurev.ge.22.120188.002131 |pmid=٢٩٧٧٠٨٨}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەوەش، خاڵێکی لقداربوون (branch point) لەخۆدەگرن، کە  زنجیرەیەکی دیاریکراوی نیوکلیۆتایدە لە نزیک کۆتایی 3'ی ئینترۆنەکەوە کە بە شێوەیەکی کۆڤاڵێنت بەستراوەتەوە بە کۆتایی 5'ی ئینترۆنەکەوە لە کاتی پرۆسەی بڕین و پێکەوەبەستندا، کە ئینترۆنێکی لقدار (lariat)[پێویستی بە ڕوونکردنەوەیە (زاراوەی ئاڵۆز)] بەرهەم دەهێنێت. بێجگە لەم سێ توخمە کورتە پارێزراوە،  زنجیرەی ئینترۆنەکانی پێشینەی mRNAی ناوکی زۆر گۆڕاون. ئینترۆنەکانی پێشینەی mRNAی ناوکی زۆرجار زۆر درێژترن لە ئێکسۆنەکانی دەوروبەریان.

=== ئینترۆنەکانی tRNA ===
ئەو ئینترۆنانەی RNAی گواستەرەوە کە بۆ لابردن پشت بە پرۆتینەکان دەبەستن لە شوێنێکی دیاریکراودا لە ناو ئەڵقەی ئەنتی‌کۆدۆنی (anticodon loop) پێشینە بڕنەدراوەکانی tRNAدا ڕوودەدەن، و لەلایەن ئەندۆنیوکلیەیزی (endonuclease) بڕین و پێکەوەبەستنی tRNAوە لادەبرێن. دواتر ئێکسۆنەکان لەلایەن پرۆتینێکی دووەمەوە کە پێی دەوترێت لایگەیزی (ligase) بڕین و پێکەوەبەستنی tRNA بەیەکەوە دەبەسترێنەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Greer CL, Peebles CL, Gegenheimer P, Abelson J |ڕێکەوت=شوباتی ١٩٨٣|سەردێڕ=Mechanism of action of a yeast RNA ligase in tRNA splicing |journal=Cell |بەرگ=٣٢|issue=2 |پەڕەکان=٥٣٧–٥٤٦|doi=10.1016/0092-8674(83)90473-7 |pmid=٦٢٩٧٧٩٨|s2cid=44978152}}&lt;/ref&gt; تێبینی ئەوە بکە کە ئینترۆنە خۆ-بڕەکانیش هەندێک جار لە ناو جینەکانی tRNAدا دەدۆزرێنەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Reinhold-Hurek B, Shub DA |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٩٢|سەردێڕ=Self-splicing introns in tRNA genes of widely divergent bacteria |journal=Nature |بەرگ=٣٥٧|issue=6374 |پەڕەکان=١٧٣–١٧٦|bibcode=1992Natur.357..173R |doi=10.1038/357173a0 |pmid=١٥٧٩١٦٩|s2cid=4370160}}&lt;/ref&gt;

=== ئینترۆنەکانی گرووپی I و گرووپی II ===
ئینترۆنەکانی گرووپی I و گرووپی II لەو جینانەدا دەدۆزرێنەوە کە کۆدی پرۆتینەکان دەکەن (RNAی پەیامنێر)، RNAی گواستەرەوە و RNAی ڕایبۆسۆمی لە کۆمەڵەیەکی زۆر بەرفراوانی زیندەوەراندا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Cech TR |ساڵ=١٩٩٠|سەردێڕ=Self-splicing of group I introns |journal=Annual Review of Biochemistry |بەرگ=٥٩|پەڕەکان=٥٤٣–٥٦٨|doi=10.1146/annurev.bi.59.070190.002551 |pmid=٢١٩٧٩٨٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Michel F, Ferat JL |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Structure and activities of group II introns |journal=Annual Review of Biochemistry |بەرگ=٦٤|پەڕەکان=٤٣٥–٤٦١|doi=10.1146/annurev.bi.64.070195.002251 |pmid=٧٥٧٤٤٨٩}}&lt;/ref&gt; دوای لەبەرگرتنەوەیان بۆ RNA، ئینترۆنەکانی گرووپی I و گرووپی II هەروەها کارلێکی ناوەکیی بەرفراوان دەکەن کە ڕێگەیان پێدەدات بنوشتێنەوە بۆ پێکهاتەیەکی سێ-ڕەهەندیی ئاڵۆز و دیاریکراو. ئەم پێکهاتە ئاڵۆزانە ڕێگە بە هەندێک لە ئینترۆنەکانی گرووپی I و گرووپی II دەدەن کە خۆ-بڕ بن، واتە، ئەو گەردەی RNA کە ئینترۆنی تێدایە دەتوانێت پێکهاتە کۆڤاڵێنتەکەی خۆی ڕێکبخاتەوە بۆ ئەوەی بە وردی ئینترۆنەکە لاببات و ئێکسۆنەکان بە ڕیزبەندییەکی ڕاست پێکەوە ببەستێت. لە هەندێک حاڵەتدا، پرۆتینە تایبەتەکانی بەستەر بە ئینترۆن بەشدار دەبن لە بڕین و پێکەوەبەستندا، و بە شێوەیەک کاردەکەن کە یارمەتیی ئینترۆنەکە دەدەن بۆ نوشتانەوە بۆ ناو ئەو پێکهاتە سێ-ڕەهەندییەی کە پێویستە بۆ چالاکیی خۆ-بڕین. ئینترۆنەکانی گرووپی I و گرووپی II جیادەکرێنەوە بە کۆمەڵە زنجیرەیە پارێزراوە ناوەکییەکان و پێکهاتە نوشتاوە جیاوازەکانیان، و بەو ڕاستییەی کە بڕین و پێکەوەبەستنی ئەو گەردانەی RNA کە ئینترۆنەکانی گرووپی II لەخۆدەگرن، ئینترۆنی لقدار بەرهەم دەهێنن (وەک ئەوانەی RNAکانی سپلایسۆسۆم)، لە کاتێکدا ئینترۆنەکانی گرووپی I نیوکلیۆتایدێکی گوانۆسینی کۆدنەکراو (بەزۆری GTP) بەکاردەهێنن بۆ دەستپێکردنی بڕین و پێکەوەبەستن، و زیادی دەکەن بۆ کۆتایی 5'ی ئینترۆنە بڕدراوەکە.

== لەبارەی دروستیی بڕین و پێکەوەبەستن ==
سپلایسۆسۆم پێکهاتەیەکی زۆر ئاڵۆزە کە تا سەد پرۆتین و پێنج RNAی جیاواز لەخۆدەگرێت. کەرەستەی کارلێکەکە (substrate) گەردێکی درێژی RNAیە، و کارلێکەکانی گواستنەوەی ئەستەر (transesterification) کە لەلایەن سپلایسۆسۆمەوە کاتالیزە دەکرێن، پێویستیان بە کۆکردنەوەی ئەو شوێنانە هەیە کە لەوانەیە هەزاران نیوکلیۆتاید لە یەکترەوە دوور بن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Wan R, Bai R, Zhan X, Shi Y |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=How is precursor messenger RNA spliced by the spliceosome? |journal=Annual Review of Biochemistry |بەرگ=٨٩|پەڕەکان=٣٣٣–٣٥٨|doi=10.1146/annurev-biochem-013118-111024 |pmid=٣١٨١٥٥٣٦|s2cid=209167227}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Wilkinson ME, Charenton C, Nagai K |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=RNA splicing by the spliceosome |journal=Annual Review of Biochemistry |بەرگ=٨٩|پەڕەکان=٣٥٩–٣٨٨|doi=10.1146/annurev-biochem-091719-064225 |pmid=٣١٧٩٤٢٤٥|s2cid=208626110}}&lt;/ref&gt; هەموو کارلێکە زیندەکیمیاییەکان پەیوەستن بە ڕێژەی هەڵەی زانراوەوە – و هەرچەندە کارلێکەکە ئاڵۆزتر بێت، ڕێژەی هەڵەکە بەرزتر دەبێت. بۆیە جێگەی سەرسوڕمان نییە کە کارلێکی بڕین و پێکەوەبەستن کە لەلایەن سپلایسۆسۆمەوە کاتالیزە دەکرێت ڕێژەیەکی هەڵەی بەرچاوی هەبێت، سەرەڕای ئەوەی هۆکارە یارمەتیدەرەکانی سپلایسۆسۆم هەن کە سەرکوتی بڕینی بەڕێکەوتی شوێنە شاراوەکانی بڕین دەکەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Sales-Lee J, Perry DS, Bowser BA, Diedrich JK, Rao B, Beusch I, Yates III JR, Roy SW, Madhani HD |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Coupling of spliceosome complexity to intron diversity |journal=Current Biology |بەرگ=٣١|issue=22 |پەڕەکان=٤٨٩٨–٤٩١٠ e٤٨٩٤|bibcode=2021CBio...31E4898S |doi=10.1016/j.cub.2021.09.004 |pmc=٨٩٦٧٦٨٤|pmid=٣٤٥٥٥٣٤٩|s2cid=237603074}}&lt;/ref&gt;

لە ژێر بارودۆخی نموونەییدا، ئەگەری زۆرە کارلێکی بڕین و پێکەوەبەستن ٩٩.٩٩٩٪ دروست بێت (ڕێژەی هەڵەی ١٠^-٥) و ئێکسۆنە ڕاستەکان پێکەوە دەبەسترێن و ئینترۆنە ڕاستەکە دەسڕدرێتەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Hsu SN, Hertel KJ |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Spliceosomes walk the line: splicing errors and their impact on cellular function |journal=RNA Biology |بەرگ=٦|issue=5 |پەڕەکان=٥٢٦–٥٣٠|doi=10.4161/rna.6.5.9860 |pmc=٣٩١٢١٨٨|pmid=١٩٨٢٩٠٥٨|s2cid=22592978}}&lt;/ref&gt; بەڵام، ئەم بارودۆخە نموونەییانە پێویستیان بە هاوتاکردنێکی زۆر نزیک هەیە لەگەڵ باشترین  زنجیرەیەکانی شوێنی بڕین و نەبوونی هیچ  زنجیرەیەکی کێبڕکێکاری شاراوەی شوێنی بڕین لە ناو ئینترۆنەکاندا، و ئەم بارودۆخانە زۆر بە دەگمەن دێنە دی لە جینە گەورەکانی ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا کە لەوانەیە زیاتر لە ٤٠ کیلۆبەیس (kilobase pairs) دابپۆشن. توێژینەوە نوێیەکان دەریانخستووە کە ڕێژەی هەڵەی ڕاستەقینە دەکرێت زۆر بەرزتر بێت لە ١٠^-٥ و لەوانەیە بگاتە ٢٪ یان ٣٪ هەڵە (ڕێژەی هەڵەی ٢ یان ٣x١٠^-٢) بۆ هەر جینێک. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Melamud E, Moult J |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Stochastic noise in splicing machinery |journal=Nucleic Acids Research |بەرگ=gkp٤٧١|issue=14 |پەڕەکان=٤٨٧٣–٤٨٨٦|doi=10.1093/nar/gkp471 |pmc=٢٧٢٤٢٨٦|pmid=١٩٥٤٦١١٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Fox-Walsh KL, Hertel KJ |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Splice-site pairing is an intrinsically high fidelity process |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |بەرگ=١٠٦|issue=6 |پەڕەکان=١٧٦٦–١٧٧١|bibcode=2009PNAS..106.1766F |doi=10.1073/pnas.0813128106 |pmc=٢٦٤٤١١٢|pmid=١٩١٧٩٣٩٨|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Stepankiw N, Raghavan M, Fogarty EA, Grimson A, Pleiss JA |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Widespread alternative and aberrant splicing revealed by lariat sequencing |journal=Nucleic Acids Research |بەرگ=٤٣|issue=17 |پەڕەکان=٨٤٨٨–٨٥٠١|doi=10.1093/nar/gkv763 |pmc=٤٧٨٧٨١٥|pmid=٢٦٢٦١٢١١}}&lt;/ref&gt; توێژینەوە زیاترەکان پێشنیاری ئەوە دەکەن کە ڕێژەی هەڵە لە ٠.١٪ کەمتر نییە بۆ هەر ئینترۆنێک. &lt;ref name=&quot;Pickrell&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Pickrell JK, Pai AA, Gilad Y, Pritchard JK |ڕێکەوت=٢٠١٠|سەردێڕ=Noisy splicing drives mRNA isoform diversity in human cells |journal=PLOS Genet |بەرگ=٦|issue=12 |doi=10.1371/journal.pgen.1001236 |pmc=٣٠٠٠٣٤٧|pmid=٢١١٥١٥٧٥|doi-access=free |article-number=e1001236}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Skandalis&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Skandalis |یەکەم١=A. |ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=Estimation of the minimum mRNA splicing error rate in vertebrates |journal=Mutation Research/Fundamental and Molecular Mechanisms of Mutagenesis |بەرگ=٧٨٤-٧٨٥|پەڕەکان=٣٤–٣٨|bibcode=2016MRFMM.784...34S |doi=10.1016/j.mrfmmm.2016.01.002 |pmid=٢٦٨١١٩٩٥}}&lt;/ref&gt; ئەم ئاستە تا ڕادەیەک بەرزەی هەڵەکانی بڕین و پێکەوەبەستن ڕوونیدەکاتەوە کە بۆچی زۆربەی گۆڕاوەکانی بڕین و پێکەوەبەستن (splice variants) بە خێرایی تێکدەشکێنرێن لە ڕێگەی شیکردنەوەی نێوەندگیرکراو بە بێمانا (nonsense-mediated decay). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Zhang Z, Xin D, Wang P, Zhou L, Hu L, Kong X, Hurst LD |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Noisy splicing, more than expression regulation, explains why some exons are subject to nonsense-mediated mRNA decay |journal=BMC Biology |بەرگ=٧|doi=10.1186/1741-7007-7-23 |pmc=٢٦٩٧١٥٦|pmid=١٩٤٤٢٢٦١|doi-access=free |article-number=23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Bitton DA, Atkinson SR, Rallis C, Smith GC, Ellis DA, Chen YY, Malecki M, Codlin S, Lemay JF, Cotobal C |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Widespread exon skipping triggers degradation by nuclear RNA surveillance in fission yeast |journal=Genome Research |بەرگ=٢٥|issue=6 |پەڕەکان=٨٨٤–٨٩٦|doi=10.1101/gr.185371.114 |pmc=٤٤٤٨٦٨٤|pmid=٢٥٨٨٣٣٢٣}}&lt;/ref&gt;

بوونی شوێنی بەستنەوەی ناڕێک لە ناو جینەکاندا دەبێتە هۆی هەڵەکانی بڕین و پێکەوەبەستن، و لەوانەیە سەیر دیار بێت کە ئەم شوێنانە لەلایەن هەڵبژاردەی سروشتییەوە لەناو نەبراون. {{Tone inline|date=September 2025}} بەڵگەی مانەوەیان هاوشێوەی بەڵگەی مانەوەی دی ئێن ئەیی پاشماوە (junk DNA)یە. &lt;ref name=&quot;Pickrell&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Pickrell JK, Pai AA, Gilad Y, Pritchard JK |ڕێکەوت=٢٠١٠|سەردێڕ=Noisy splicing drives mRNA isoform diversity in human cells |journal=PLOS Genet |بەرگ=٦|issue=12 |doi=10.1371/journal.pgen.1001236 |pmc=٣٠٠٠٣٤٧|pmid=٢١١٥١٥٧٥|doi-access=free |article-number=e1001236}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPickrellPaiGiladPritchard2010&quot;&gt;Pickrell JK, Pai AA, Gilad Y, Pritchard JK (2010). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3000347 &quot;Noisy splicing drives mRNA isoform diversity in human cells&quot;]. ''PLOS Genet''. '''6''' (12) e1001236. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.1371/journal.pgen.1001236|10.1371/journal.pgen.1001236]]&lt;/span&gt;. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3000347 3000347]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21151575 21151575].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Saudemont B, Popa A, Parmley JL, Rocher V, Blugeon C, Necsulea A, Meyer E, Duret L |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=The fitness cost of mis-splicing is the main determinant of alternative splicing patterns |journal=Genome Biology |بەرگ=١٨|issue=1 |doi=10.1186/s13059-017-1344-6 |pmc=٥٦٦٣٠٥٢|pmid=٢٩٠٨٤٥٦٨|doi-access=free |article-number=208}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;Although mutations which create or disrupt binding sites may be slightly deleterious, the large number of possible such mutations makes it inevitable that some will reach fixation in a population. This is particularly relevant in species, such as humans, with relatively small long-term effective population sizes. It is plausible, then, that the human genome carries a substantial load of suboptimal sequences which cause the generation of aberrant transcript isoforms. In this study, we present direct evidence that this is indeed the case.&lt;ref name=&quot;Pickrell&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;لەکاتێکدا کە کارلێکی کاتالیتیکی لەوانەیە زۆربەی کاتەکان بە ڕادەی پێویست دروست بێت بۆ پرۆسێسکردنی کاریگەر، تێکڕای ڕێژەی هەڵە لەوانەیە بەشێکی سنووردار بکرێت بە دروستیی لەبەرگرتنەوەکە، چونکە هەڵەکانی لەبەرگرتنەوە ئەو بازدانانە دروست دەکەن کە شوێنی بڕینی شاراوە دروست دەکەن. سەرەڕای ئەوەش، ڕێژەی هەڵەی لەبەرگرتنەوە کە ١٠^-٥ - ١٠^-٦ ە، هێندە بەرزە کە یەکێک لە هەر ٢٥,٠٠٠ ئێکسۆنی لەبەرگیراوە هەڵەیەکی تێخستنی تێدا دەبێت لە یەکێک لە شوێنەکانی بڕین کە دەبێتە هۆی پەڕینەوە لە ئینترۆنێک یان پەڕینەوە لە ئێکسۆنێک. نارێک هەمەوو جینە فرە-ئێکسۆنەکان لەبەرگیراوەی بە هەڵە بڕدراو بەرهەم دەهێنن، بەڵام فرێکوێنسیی ئەم ژاوەژاوە پاشخانییە (background noise) پشت دەبەستێت بە: قەبارەی جینەکان، ژمارەی ئینترۆنەکان، و کوالێتیی   زنجیرەیەکانی شوێنی بڕین. &lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Fox-Walsh KL, Hertel KJ |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Splice-site pairing is an intrinsically high fidelity process |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |بەرگ=١٠٦|issue=6 |پەڕەکان=١٧٦٦–١٧٧١|bibcode=2009PNAS..106.1766F |doi=10.1073/pnas.0813128106 |pmc=٢٦٤٤١١٢|pmid=١٩١٧٩٣٩٨|doi-access=free}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFFox-WalshHertel2009&quot;&gt;Fox-Walsh KL, Hertel KJ (2009). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2644112 &quot;Splice-site pairing is an intrinsically high fidelity process&quot;]. ''Proceedings of the National Academy of Sciences''. '''106''' (6): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1766–&lt;/span&gt;1771. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009PNAS..106.1766F 2009PNAS..106.1766F]. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.1073/pnas.0813128106|10.1073/pnas.0813128106]]&lt;/span&gt;. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2644112 2644112]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19179398 19179398].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Skandalis&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Skandalis |یەکەم=A. |ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=Estimation of the minimum mRNA splicing error rate in vertebrates |journal=Mutation Research/Fundamental and Molecular Mechanisms of Mutagenesis |بەرگ=٧٨٤-٧٨٥|پەڕەکان=٣٤–٣٨|bibcode=2016MRFMM.784...34S |doi=10.1016/j.mrfmmm.2016.01.002 |pmid=٢٦٨١١٩٩٥}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1 cs1-prop-long-vol&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSkandalis2016&quot;&gt;Skandalis, A. (2016). &quot;Estimation of the minimum mRNA splicing error rate in vertebrates&quot;. ''Mutation Research/Fundamental and Molecular Mechanisms of Mutagenesis''. &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;784–&lt;/span&gt;785: &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;34–&lt;/span&gt;38. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2016MRFMM.784...34S 2016MRFMM.784...34S]. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1016/j.mrfmmm.2016.01.002|10.1016/j.mrfmmm.2016.01.002]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26811995 26811995].&lt;/cite&gt;
&lt;/ref&gt;

لە هەندێک حاڵەتدا، گۆڕاوەکانی بڕین لە ئەنجامی بازدان لە جینەکەدا (DNA) بەرهەم دەهێنرێن. ئەمانە دەکرێت فرەشێوەیییەکانی SNP بن کە شوێنێکی بڕینی شاراوە دروست دەکەن یان بازدان لە شوێنێکی کارا دروست دەکەن. هەروەها دەکرێت بازدانی خانەی جەستەیی (somatic cell mutations) بن کە کاریگەرییان لەسەر بڕین و پێکەوەبەستن هەیە لە شانەیەکی دیاریکراو یان هێڵێکی خانەییدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Scotti MM, Swanson MS |ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=RNA mis-splicing in disease |journal=Nature Reviews Genetics |بەرگ=١٧|issue=1 |پەڕەکان=١٩–٣٢|doi=10.1038/nrg.2015.3 |pmc=٥٩٩٣٤٣٨|pmid=٢٦٥٩٣٤٢١}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Shirley&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Shirley B, Mucaki E, Rogan P |ڕێکەوت=٢٠١٩|سەردێڕ=Pan-cancer repository of validated natural and cryptic mRNA splicing mutations |journal=F1000Research |بەرگ=٧|پەڕە=١٩٠٨|doi=10.12688/f1000research.17204.3 |pmc=٦٥٤٤٠٧٥|pmid=٣١٢٧٥٥٥٧|s2cid=202702147 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mucaki EJ, Shirley BC, Rogan PK |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=Expression changes confirm genomic variants predicted to result in allele-specific, alternative mRNA splicing |journal=Frontiers in Genetics |بەرگ=١١|doi=10.3389/fgene.2020.00109 |pmc=٧٠٦٦٦٦٠|pmid=٣٢٢١١٠١٨|doi-access=free |article-number=109}}&lt;/ref&gt; کاتێک ئەلیلی بازدراو (mutant allele) لە دۆخێکی هێتێرۆزایگۆس (heterozygous - واتە هەردوو ئەلیلەکە جیاوازن)دایە، ئەمە دەبێتە هۆی بەرهەمهێنانی دوو جۆری بەربڵاو لە گۆڕاوەکانی بڕین: یەکێکیان کارا، و ئەوی تریان ناکارا. لە دۆخی هۆمۆزایگۆسدا (homozygous - هەردوو ئەلیلەکە وەک یەکن)، ئەلیلە بازدراوەکان لەوانەیە ببنە هۆی نەخۆشییەکی بۆماوەیی، وەکو نەخۆشیی هیمۆفیلیا (hemophilia) کە لە نەوەکانی شاژن ڤیکتۆریادا دۆزرایەوە، کە تێیدا بازدانێک لە یەکێک لە ئینترۆنەکانی جینی هۆکاری مەینی خوێندا، شوێنێکی بڕینی شاراوەی 3' دروست دەکات، کە دەبێتە هۆی بڕین و پێکەوەبەستنێکی نائاسایی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rogaev EI, Grigorenko AP, Faskhutdinova G, Kittler EL, Moliaka YK |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Genotype analysis identifies the cause of the &quot;royal disease&quot; |journal=Science |بەرگ=٣٢٦|issue=5954 |پەڕە=٨١٧|bibcode=2009Sci...326..817R |doi=10.1126/science.1180660 |pmid=١٩٨١٥٧٢٢|s2cid=206522975 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بەشێکی بەرچاو لە مردنی مرۆڤ بەهۆی نەخۆشییەوە لەوانەیە بەهۆی ئەو بازدانانەوە بێت کە تێکەڵ بە بڕین و پێکەوەبەستنی ئاسایی دەبن، بەزۆری لە ڕێگەی دروستکردنی شوێنی بڕینی شاراوەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lynch M |ڕێکەوت=٢٠١٠|سەردێڕ=Rate, molecular spectrum, and consequences of human mutation |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |بەرگ=١٠٧|issue=3 |پەڕەکان=٩٦١–٩٦٨|bibcode=2010PNAS..107..961L |doi=10.1073/pnas.0912629107 |pmc=٢٨٢٤٣١٣|pmid=٢٠٠٨٠٥٩٦|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Shirley&quot; /&gt;

لەبەرگیراوە بە هەڵە بڕدراوەکان دەتوانرێت بە ئاسانی دەستنیشان بکرێن و زنجیرەیەکانیان بخرێنە ناو بنکەدراوەکانی سەر ئینتەرنێتەوە. بەزۆری وەک لەبەرگیراوەی &quot;بە جێگرەوە بڕدراو&quot; وەسف دەکرێن، کە دەکرێت سەرلێشێوێنەر بێت چونکە زاراوەکە جیاوازی ناکات لە نێوان بڕین و پێکەوەبەستنی جێگرەوەی ڕاستەقینە و گرنگ لە ڕووی زیندەیییەوە، و ژاوەژاوی پرۆسێسکردن بەهۆی هەڵەکانی بڕینەوە. یەکێک لە کێشە سەرەکییەکان لە بواری بڕین و پێکەوەبەستنی جێگرەوەدا (alternative splicing) کارکردنە لەسەر جیاوازییەکانی نێوان ئەم دوو ئەگەرە. زۆرێک لە زانایان پێداگرییان کردووە کە گریمانەی بنەڕەتی (null hypothesis) دەبێت ژاوەژاوی بڕین (splicing noise) بێت، بەمەش ئەرکی سەلماندن دەخەنە سەر شانی ئەوانەی کە ئیدیعای بڕین و پێکەوەبەستنی جێگرەوەی پەیوەندیدار بە زیندەزانییەوە دەکەن. بەپێی وتەی ئەم زانایانە، ئیدیعای بوونی فرمان دەبێت بەڵگەی قەناعەتپێکەری لەگەڵدا بێت کە چەندین بەرهەمی کارا لە هەمان جینەوە بەرهەم دەهێنرێن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mudge JM, Harrow J |ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=The state of play in higher eukaryote gene annotation |journal=Nature Reviews Genetics |بەرگ=١٧|issue=12 |پەڕەکان=٧٥٨–٧٧٢|doi=10.1038/nrg.2016.119 |pmc=٥٨٧٦٤٧٦|pmid=٢٧٧٧٣٩٢٢}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Bhuiyan SA, Ly S, Phan M, Huntington B, Hogan E, Liu CC, Liu J, Pavlidis P |ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=Systematic evaluation of isoform function in literature reports of alternative splicing |journal=BMC Genomics |بەرگ=١٩|issue=1 |doi=10.1186/s12864-018-5013-2 |pmc=٦١١٤٠٣٦|pmid=٣٠١٥٣٨١٢|doi-access=free |article-number=637}}&lt;/ref&gt;

== فرمانە زیندەیییەکان و پەرەسەندن ==
لە کاتێکدا ئینترۆنەکان کۆدی بەرهەمە پرۆتینییەکان ناکەن، ئەوان بەشێکی جیانەکراوەن لە ڕێکخستنی دەربڕینی جینەکان (gene expression regulation). هەندێک لە ئینترۆنەکان خۆیان کۆدی RNA کاراکان دەکەن لە ڕێگەی پرۆسێسکردنی زیاترەوە دوای بڕین و پێکەوەبەستن بۆ بەرهەمهێنانی گەردەکانی RNAی کۆدنەکەر. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Rearick D, Prakash A, McSweeny A, Shepard SS, Fedorova L, Fedorov A |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=Critical association of ncRNA with introns |journal=Nucleic Acids Research |بەرگ=٣٩|issue=6 |پەڕەکان=٢٣٥٧–٢٣٦٦|doi=10.1093/nar/gkq1080 |pmc=٣٠٦٤٧٧٢|pmid=٢١٠٧١٣٩٦}}&lt;/ref&gt; بڕین و پێکەوەبەستنی جێگرەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردێت بۆ بەرهەمهێنانی چەندین پرۆتین لە یەک جینەوە. سەرەڕای ئەوەش، هەندێک لە ئینترۆنەکان ڕۆڵی بنەڕەتی دەبینن لە کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە فرمانەکانی ڕێکخستنی دەربڕینی جیندا، وەک شیکردنەوەی نێوەندگیرکراو بە بێمانا &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Bicknell AA, Cenik C, Chua HN, Roth FP, Moore MJ |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Introns in UTRs: why we should stop ignoring them |journal=BioEssays |بەرگ=٣٤|issue=12 |پەڕەکان=١٠٢٥–١٠٣٤|doi=10.1002/bies.201200073 |pmid=٢٣١٠٨٧٩٦|s2cid=5808466 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; و هەناردەکردنی mRNA. &lt;ref name=&quot;Cenik2011&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|display-authors=٦|vauthors=Cenik C, Chua HN, Zhang H, Tarnawsky SP, Akef A, Derti A, Tasan M, Moore MJ, Palazzo AF, Roth FP |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|سەردێڕ=Genome analysis reveals interplay between 5'UTR introns and nuclear mRNA export for secretory and mitochondrial genes |journal=PLOS Genetics |بەرگ=٧|issue=4 |doi=10.1371/journal.pgen.1001366 |pmc=٣٠٧٧٣٧٠|pmid=٢١٥٣٣٢٢١|doi-access=free |article-number=e1001366 |veditors=Snyder M}}&lt;/ref&gt;

دوای دۆزینەوەی سەرەتاییی ئینترۆنەکان لە جینە کۆدکەرەکانی پرۆتینی ناوکی ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا، مشتومڕێکی گەورە هەبوو لەسەر ئەوەی کە ئایا ئینترۆنەکان لە زیندەوەرانی ئەمڕۆدا لە باوباپیرە دێرینە هاوبەشەکانیانەوە بۆیان ماوەتەوە (کە پێی دەوترێت گریمانەی زوودەرکەوتنی ئینترۆن - introns-early hypothesis)، یان ئایا ئەوان بەم دواییانە لە پرۆسەی پەرەسەندندا لە ناو جینەکاندا دەرکەوتوون (کە پێی دەوترێت گریمانەی درەنگ‌دەرکەوتنی ئینترۆن - introns-late hypothesis). بیردۆزێکی تر ئەوەیە کە سپلایسۆسۆم و پێکهاتەی ئینترۆن-ئیکزۆنی جینەکان پاشماوەی جیهانی RNAن (گریمانەی یەکەم‌جار-ئینترۆن - introns-first hypothesis). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Penny D, Hoeppner MP, Poole AM, Jeffares DC |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=An overview of the introns-first theory |journal=Journal of Molecular Evolution |بەرگ=٦٩|issue=5 |پەڕەکان=٥٢٧–٥٤٠|bibcode=2009JMolE..69..527P |doi=10.1007/s00239-009-9279-5 |pmid=١٩٧٧٧١٤٩|s2cid=22386774}}&lt;/ref&gt; هێشتا مشتومڕێکی بەرچاو هەیە سەبارەت بەوەی کام لەم گریمانانە زۆرترین ڕاستییان تێدایە، بەڵام کۆدەنگییە باوەکە لە ئێستادا ئەوەیە کە دوای پێکهێنانی یەکەمین خانەی ناوکدارە ڕاستەقینە، ئینترۆنەکانی گرووپی II لە ناوە-هاوژیی بەکتریایییەوە (bacterial endosymbiont) هێرشیان کردووەتە سەر جینۆمی خانەخوێیەکە. لە سەرەتادا ئەم ئینترۆنە خۆ-بڕانە خۆیان لە پێشینەی mRNA دەرکێشا، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات هەندێکیان ئەو توانایەیان لەدەستدا و دەبوا دەرکێشانیان بە شێوەی ترانس (in trans) لەلایەن ئینترۆنەکانی تری گرووپی IIەوە یارمەتی بدرێت. لە کۆتاییدا ژمارەیەک لە ئینترۆنە ترانس-کارکەرە دیاریکراوەکان پەرەیانسەند و ئەمانە بوونە پێشینەکانی snRNAکانی ناو سپلایسۆسۆم. کارایی بڕین و پێکەوەبەستن باشتر کرا بە پەیوەستبوون بە پرۆتینە جێگیرکەرەکانەوە بۆ پێکهێنانی سپلایسۆسۆمە سەرەتاییەکە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Cavalier-Smith T |ڕێکەوت=١٩٩١|سەردێڕ=Intron phylogeny: a new hypothesis |journal=Trends in Genetics |بەرگ=٧|issue=5 |پەڕەکان=١٤٥–١٤٨|doi=10.1016/0168-9525(91)90377-3 |pmid=٢٠٦٨٧٨٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Doolittle WF |ڕێکەوت=١٩٩١|سەردێڕ=The origins of introns |journal=Current Biology |بەرگ=١|issue=3 |پەڕەکان=١٤٥–١٤٦|bibcode=1991CBio....1..145D |doi=10.1016/0960-9822(91)90214-h |pmid=١٥٣٣٦١٤٩|s2cid=35790897}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Sharp PA |ڕێکەوت=١٩٩١|سەردێڕ=&quot;Five easy pieces.&quot;(role of RNA catalysis in cellular processes) |journal=Science |بەرگ=٢٥٤|issue=5032 |پەڕەکان=٦٦٣–٦٦٤|doi=10.1126/science.1948046 |pmid=١٩٤٨٠٤٦|s2cid=508870}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Irimia M, and Roy SW |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Origin of spliceosomal introns and alternative splicing. |journal=Cold Spring Harbor Perspectives in Biology |بەرگ=٦|issue=6 |doi=10.1101/cshperspect.a016071 |pmc=٤٠٣١٩٦٦|pmid=٢٤٨٩٠٥٠٩|article-number=a016071}}&lt;/ref&gt;

توێژینەوە سەرەتاییەکان بۆ پاشیەکییەکانی DNAی جینۆمی لە کۆمەڵەیەکی بەرفراوانی زیندەوەراندا دەریدەخەن کە پێکهاتەی ئینترۆن-ئیکزۆن لە جینە هاوتاکاندا (homologous genes) لە زیندەوەرە جیاوازەکاندا دەتوانێت بە شێوەیەکی بەرفراوان بگۆڕێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Rodríguez-Trelles F, Tarrío R, Ayala FJ |ساڵ=٢٠٠٦|سەردێڕ=Origins and evolution of spliceosomal introns |journal=Annual Review of Genetics |بەرگ=٤٠|پەڕەکان=٤٧–٧٦|doi=10.1146/annurev.genet.40.110405.090625 |pmid=١٧٠٩٤٧٣٧}}&lt;/ref&gt; توێژینەوە نوێترەکانی تەواوی جینۆمی ناوکدارە ڕاستەقینەکان ئێستا دەریانخستووە کە درێژی و چڕی (ئینترۆنەکان/جین)ی ئینترۆنەکان بە شێوەیەکی بەرچاو لە نێوان جۆرە پەیوەندیدارەکاندا دەگۆڕێت. بۆ نموونە، لە کاتێکدا کە جینۆمی مرۆڤ بە تێکڕا ٨.٤ ئینترۆن بۆ هەر جینێکی تێدایە (١٣٩,٤١٨ لە جینۆمەکەدا)، کەڕووە تاک‌خانەیییەکەی Encephalitozoon cuniculi تەنها ٠.٠٠٧٥ ئینترۆنی تێدایە بۆ هەر جینێک (١٥ ئینترۆن لە جینۆمەکەدا). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Mourier T, Jeffares DC |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٣|سەردێڕ=Eukaryotic intron loss |journal=Science |بەرگ=٣٠٠|issue=5624 |پەڕە=١٣٩٣|doi=10.1126/science.1080559 |pmid=١٢٧٧٥٨٣٢|s2cid=7235937}}&lt;/ref&gt; لەبەر ئەوەی ناوکدارە ڕاستەقینەکان لە باوباپیرەیەکی هاوبەشەوە سەرچاوەیان گرتووە (ڕەچەڵەکی هاوبەش)، دەبێت وەرگرتن یان لەدەستدانی بەرفراوانی ئینترۆنەکان لە کاتی پەرەسەندندا ڕوویدابێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Roy SW, Gilbert W |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=The evolution of spliceosomal introns: patterns, puzzles and progress |journal=Nature Reviews. Genetics |بەرگ=٧|issue=3 |پەڕەکان=٢١١–٢٢١|doi=10.1038/nrg1807 |pmid=١٦٤٨٥٠٢٠|s2cid=33672491}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=de Souza SJ |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٣|سەردێڕ=The emergence of a synthetic theory of intron evolution |journal=Genetica |بەرگ=١١٨|issue=2–3 |پەڕەکان=١١٧–١٢١|doi=10.1023/A:1024193323397 |pmid=١٢٨٦٨٦٠٢|s2cid=7539892}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت ئەم پرۆسەیە لە ژێر کاریگەریی هەڵبژاردەدابێت، بە ئاراستەی زیاتر وەرگرتنی ئینترۆن لە جۆرە گەورەکاندا بەهۆی بچووکتریی قەبارەی دانیشتووانیان، و بە پێچەوانەشەوە لە جۆرە بچووکەکاندا (بەتایبەتی تاک‌خانەکان). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Lynch M |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Intron evolution as a population-genetic process |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |بەرگ=٩٩|issue=9 |پەڕەکان=٦١١٨–٦١٢٣|bibcode=2002PNAS...99.6118L |doi=10.1073/pnas.092595699 |pmc=١٢٢٩١٢|pmid=١١٩٨٣٩٠٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; هۆکارە زیندەیییەکانیش کاریگەرییان هەیە لەسەر ئەوەی کە کام جینەکان لە جینۆمێکدا ئینترۆن لەدەست دەدەن یان کەڵەکەی دەکەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Jeffares DC, Mourier T, Penny D |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=The biology of intron gain and loss |journal=Trends in Genetics |بەرگ=٢٢|issue=1 |پەڕەکان=١٦–٢٢|doi=10.1016/j.tig.2005.10.006 |pmid=١٦٢٩٠٢٥٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Jeffares DC, Penkett CJ, Bähler J |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Rapidly regulated genes are intron poor |journal=Trends in Genetics |بەرگ=٢٤|issue=8 |پەڕەکان=٣٧٥–٣٧٨|doi=10.1016/j.tig.2008.05.006 |pmid=١٨٥٨٦٣٤٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Castillo-Davis CI, Mekhedov SL, Hartl DL, Koonin EV, Kondrashov FA |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Selection for short introns in highly expressed genes |ناونیشان=https://zenodo.org/record/1233421 |journal=Nature Genetics |بەرگ=٣١|issue=4 |پەڕەکان=٤١٥–٤١٨|doi=10.1038/ng940 |pmid=١٢١٣٤١٥٠|s2cid=9057609}}&lt;/ref&gt;

بڕین و پێکەوەبەستنی جێگرەوە بۆ ئیکزۆنەکان لە ناو جینێکدا دوای دەرکێشانی ئینترۆن کاردەکات بۆ هێنانی هەمەجۆرییەکی گەورەتر بۆ  زنجیرەیە پرۆتینییەکانی کە لە یەک جینەوە وەردەگێڕدرێن، کە ڕێگە دەدات بە بەرهەمهێنانی چەندین پرۆتینی پەیوەندیدار لە یەک جین و تەنها یەک لەبەرگیراوەی پێشینەی mRNAوە. کۆنترۆڵکردنی بڕین و پێکەوەبەستنی جێگرەوەی RNA لەلایەن تۆڕێکی ئاڵۆزی گەردەکانی هێماکردنەوە ئەنجام دەدرێت کە وەڵامی کۆمەڵەیەکی بەرفراوانی هێماکانی ناوخانەیی و دەرەوەی خانە دەدەنەوە.

ئینترۆنەکان چەندین زنجیرەی کورت لەخۆدەگرن کە زۆر گرنگن بۆ بڕین و پێکەوەبەستنی کاریگەر، وەک شوێنەکانی وەرگر و بەخشەر (acceptor and donor sites) لە هەردوو سەری ئینترۆنەکەدا لەگەڵ شوێنێکی خاڵی لقداربوون (branch point site)، کە پێویستن بۆ بڕین و پێکەوەبەستنی دروست لەلایەن سپلایسۆسۆمەوە. هەندێک ئینترۆن ناسراون بەوەی کە دەربڕینی ئەو جینەی کە تێیدان باشتر دەکەن لە ڕێگەی پرۆسەیەکەوە کە پێی دەوترێت باشترکردنی نێوەندگیرکراو بە ئینترۆن (intron-mediated enhancement - IME).

ئەو ناوچانەی DNA کە بە چالاکی لەبەردەگیرێنەوە (transcribed) زۆرجار ئەڵقەی R (R-loops) پێکدەهێنن کە ئامادەن بۆ زیانگەیشتن بە DNA. لە جینەکانی خەمیرەدا کە زۆر دەردەبڕدرێن، ئینترۆنەکان ڕێگری لە پێکهاتنی ئەڵقەی R و ڕوودانی زیانی DNA دەکەن. &lt;ref name=&quot;pmid28757210&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|display-authors=٦|vauthors=Bonnet A, Grosso AR, Elkaoutari A, Coleno E, Presle A, Sridhara SC, Janbon G, Géli V, de Almeida SF, Palancade B |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Introns Protect Eukaryotic Genomes from Transcription-Associated Genetic Instability |journal=Molecular Cell |بەرگ=٦٧|issue=4 |پەڕەکان=٦٠٨–٦٢١.e٦|doi=10.1016/j.molcel.2017.07.002 |pmid=٢٨٧٥٧٢١٠|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; شیکردنەوەی سەرتاسەری جینۆم لە هەردوو خەمیرە و مرۆڤدا دەریخست کە ئەو جینانەی ئینترۆنیان تێدایە ئاستی ئەڵقەی R و زیانی DNA یان کەمبووەتەوە بە بەراورد بەو جینانەی ئینترۆنیان نییە کە هەمان ئاستی دەربڕینیان هەیە. &lt;ref name=&quot;pmid28757210&quot; /&gt; تێخستنی ئینترۆنێک لە ناو جینێکدا کە مەیلی دروستکردنی ئەڵقەی Rی هەیە، دەتوانێت هەروەها سەرکوتی دروستبوونی ئەڵقەی R و دووبارە-پێکەوەبوون (recombination) بکات. بۆنێت و هاوکارانی (Bonnet et al. 2017) &lt;ref name=&quot;pmid28757210&quot; /&gt; پێشبینییان کرد کە ڕۆڵی ئینترۆنەکان لە پاراستنی سەقامگیریی بۆماوەییدا لەوانەیە ڕوونکردنەوەیەک بێت بۆ مانەوەی پەرەسەندنییان لە هەندێک شوێنی دیاریکراودا، بەتایبەتی لەو جینانەدا کە زۆر دەردەبڕدرێن.

=== خۆگونجاندن لەگەڵ برسێتیدا ===
بوونی فیزیکیی ئینترۆنەکان بەرگریی خانەیی بەرامبەر بە برسێتی باشتر دەکات لە ڕێگەی سەرکوتکردنی بەهێزکراوی ئینترۆن بۆ جینەکانی پرۆتینی ڕایبۆسۆمی کە تایبەتن بە ڕێڕەوەکانی هەستکردن بە [[ماددە خۆراکییەکان]]. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Parenteau J, Maignon L, Berthoumieux M, Catala M, Gagnon V, Abou Elela S |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Introns are mediators of cell response to starvation |journal=Nature |بەرگ=٥٦٥|issue=7741 |پەڕەکان=٦١٢–٦١٧|bibcode=2019Natur.565..612P |doi=10.1038/s41586-018-0859-7 |pmid=٣٠٦٥١٦٤١|s2cid=58014466}}&lt;/ref&gt;

== وەک توخمە بۆماوەیییە گەڕۆکەکان ==
ئینترۆنەکان لەوانەیە لەدەست بدرێن یان بەدەست بهێنرێن بە تێپەڕبوونی کاتی پەرەسەندن، وەک لە زۆر توێژینەوەی بەراوردکاری بۆ جینە ئۆرسۆلۆگەکان (orthologous genes)دا دەرکەوتووە. شیکارییەکانی دواتر هەزاران نموونەیان لە ڕووداوەکانی لەدەستدان و بەدەستهێنانی ئینترۆن دەستنیشان کردووە، و پێشنیار کراوە کە دەرکەوتنی ناوکدارە ڕاستەقینەکان، یان قۆناغە سەرەتاییەکانی پەرەسەندنی ناوکدارە ڕاستەقینەکان، هێرشێکی ئینترۆنی لەخۆگرتبوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|بەستەری نووسەر٢=Liran Carmel |vauthors=Rogozin IB, Carmel L, Csuros M, Koonin EV |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Origin and evolution of spliceosomal introns |journal=Biology Direct |بەرگ=٧|doi=10.1186/1745-6150-7-11 |pmc=٣٤٨٨٣١٨|pmid=٢٢٥٠٧٧٠١|doi-access=free |article-number=11}}&lt;/ref&gt; دوو میکانیزمی یەکلاکەرەوە بۆ لەدەستدانی ئینترۆن، لەدەستدانی ئینترۆنی نێوەندگیرکراو بە ترانسکرێپتەیزی پێچەوانە (RTMIL) و سڕینەوە جینۆمییەکان، دەستنیشان کراون، و زانراوە کە ڕوودەدەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Derr LK, Strathern JN |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٩٣|سەردێڕ=A role for reverse transcripts in gene conversion |ناونیشان=https://zenodo.org/record/1233137 |journal=Nature |بەرگ=٣٦١|issue=6408 |پەڕەکان=١٧٠–١٧٣|bibcode=1993Natur.361..170D |doi=10.1038/361170a0 |pmid=٨٣٨٠٦٢٧|s2cid=4364102}}&lt;/ref&gt; بەڵام میکانیزمە یەکلاکەرەوەکانی بەدەستهێنانی ئینترۆن هێشتا نادیار و جێگەی مشتومڕن. تا ئێستا لایەنی کەم حەوت میکانیزمی بەدەستهێنانی ئینترۆن ڕاپۆرت کراون: جێگۆڕکێی ئینترۆن، تێخستنی ترانسپۆزۆن، دووبارەبوونەوەی جینۆمی لەسەریەک (tandem genomic duplication)، گواستنەوەی ئینترۆن، بەدەستهێنانی ئینترۆن لە کاتی چاککردنەوەی پچڕانی دوو-زنجیرەیی (DSBR)، تێخستنی ئینترۆنی گرووپی II، و بەئینترۆنبوون (intronization). لە ڕووی بیردۆزییەوە دەبێت زۆرترین ئاسانی هەبێت بۆ دۆزینەوەی سەرچاوەی ئەو ئینترۆنانەی کە بەم دواییانە بەدەستهاتوون بەهۆی نەبوونی بازدانی هاندراو لەلایەن خانەخوێیەوە، کەچی تەنانەت ئەو ئینترۆنانەشی کە بەم دواییانە بەدەستهاتوون لە هیچ یەکێک لەم میکانیزمانەی پێشتر ئاماژەیان پێدرا سەرچاوەیان نەگرتووە. بەم شێوەیە ئەم دۆزراوانە ئەو پرسیارە دەوروژێنن کە ئایا میکانیزمە پێشنیارکراوەکانی بەدەستهێنانی ئینترۆن ناتوانن سەرچاوەی میکانیزمی زۆرێک لە ئینترۆنە نوێیەکان وەسف بکەن چونکە میکانیزمی دروستی بەدەستهێنانی ئینترۆن نین، یان ئایا پرۆسەی تریش هەن کە هێشتا نەدۆزراونەتەوە بۆ دروستکردنی ئینترۆنە نوێیەکان. &lt;ref name=&quot;Yenerall2012&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Yenerall P, Zhou L |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٢|سەردێڕ=Identifying the mechanisms of intron gain: progress and trends |journal=Biology Direct |بەرگ=٧|پەڕە=٢٩|doi=10.1186/1745-6150-7-29 |pmc=٣٤٤٣٦٧٠|pmid=٢٢٩٦٣٣٦٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

لە جێگۆڕکێی ئینترۆندا، کە زۆرترین بانگەشەی بۆ دەکرێت وەک میکانیزمی بەدەستهێنانی ئینترۆن، پێدەچێت ئینترۆنێکی بڕدراو بە پێچەوانەوە خۆی ببڕێتە ناو mRNAی خۆیەوە یان mRNAیەکی ترەوە لە شوێنێکدا کە پێشتر ئینترۆنی تێدا نەبووە. ئەم mRNAیەی کە ئینترۆنی تێدایە دواتر بە پێچەوانەوە لەبەردەگیرێتەوە و ئەو cDNAیەی کە ئینترۆنی تێدایە لەوانەیە ببێتە هۆی بەدەستهێنانی ئینترۆن لە ڕێگەی دووبارە-پێکەوەبوونی تەواو یان نیمچەیی لەگەڵ شوێنە جینۆمییە ڕەسەنەکەی خۆیدا.

سەلمێنراوە کە تێخستنی ترانسپۆزۆنەکان (Transposon insertions) هەزاران ئینترۆنی نوێیان دروستکردووە لە سەرانسەری جۆرە جیاوازەکانی ناوکدارە ڕاستەقینەکاندا. &lt;ref name=&quot;Gozashtietal2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Gozashti L, Roy S, Thornlow B, Kramer A, Ares M, Corbett-Detig R |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Transposable elements drive intron gain in diverse eukaryotes |journal=PNAS |بەرگ=١١٩|issue=48 |پەڕە=٤٨|bibcode=2022PNAS..11909766G |doi=10.1073/pnas.2209766119 |pmc=٩٨٦٠٢٧٦|pmid=٣٦٤١٧٤٣٠|doi-access=free |article-number=e2209766119}}&lt;/ref&gt; هەندێک جار تێخستنەکانی ترانسپۆزۆن دەبنە هۆی دووبارەبوونەوەی ئەم پاشیەکییە لە هەردوو لای ترانسپۆزۆنەکە. ئەم جۆرە تێخستنە دەتوانێت ترانسپۆزۆنەکە بکاتە ئینترۆن بەبێ ئەوەی پاشیەکییە کۆدکەرەکە تێکبدات کاتێک ترانسپۆزۆنێک دەچێتە ناو پاشیەکیی AGGT یان کۆدی شوێنەکانی بڕین دەکات لە ناو پاشیەکیی ترانسپۆزۆنەکەدا. لەو شوێنانەی کە ترانسپۆزۆنە ئینترۆن-دروستکەرەکان دووبارەبوونەوە لە شوێنی ئامانجدا دروست ناکەن، توخمەکان هەردوو شوێنی بڕینی GT (5') و AG (3') لەخۆدەگرن، بەمجۆرە بە دروستی دەبڕدرێن بەبێ ئەوەی کاریگەرییان لەسەر پاشیەکیی کۆدکەری پرۆتینەکە هەبێت. &lt;ref name=&quot;Gozashtietal2022&quot; /&gt; هێشتا لێی تێنەگەیشتوون کە بۆچی ئەم توخمانە دەبڕدرێن، ئایا بە ڕێکەوتە، یان بەهۆی کارکردنێکی پەسەندکراو لەلایەن ترانسپۆزۆنەکەوە.

لە دووبارەبوونەوەی جینۆمی لەسەریەکدا، بەهۆی لێکچوون لە نێوان شوێنە ڕێککەوتووەکانی بڕینی بەخشەر و وەرگردا، کە هەردووکیان زۆر لە AGGT دەچن، دووبارەبوونەوەی جینۆمی لەسەریەکی بەشێکی ئیکزۆن کە پاشیەکییەکی AGGT لەخۆدەگرێت، دوو شوێنی بڕینی ئەگەردار دروست دەکات. کاتێک لەلایەن سپلایسۆسۆمەوە دەناسرێتەوە، ئەو پاشیەکییەی کە دەکەوێتە نێوان AGGTیە ڕەسەنەکە و دووبارەبووەوەکە، دەبڕدرێت، کە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئینترۆنێک بەبێ ئەوەی پاشیەکییە کۆدکەرەکەی جینەکە بگۆڕێت. چاککردنەوەی پچڕانی دوو-زنجیرەیی لە ڕێگەی بەستنەوەی کۆتاییی نا-هاوتاوە (non-homologous end joining) بەم دواییانە وەک سەرچاوەیەک بۆ بەدەستهێنانی ئینترۆن دەستنیشان کرا کاتێک توێژەران دووبارەبوونەوەی ڕاستەوخۆ و کورتیان دۆزییەوە کە لە هەردوو لای ٤٣٪ی ئینترۆنە بەدەستهاتووەکاندا بوون لە Daphniaدا. &lt;ref name=&quot;Yenerall2012&quot; /&gt; بەڵام ئەم ژمارانە دەبێت بەراورد بکرێن بە ژمارەی ئینترۆنە پارێزراوەکانی کە بە دووبارەبوونەوە دەورە دراون لە زیندەوەرانی تردا، بۆ دڵنیابوون لە گرنگیی ئامارییان. بۆ تێخستنی ئینترۆنی گرووپی II، پێشنیار کراوە کە گەڕانەوە بۆ ماڵەوەی (retrohoming) ئینترۆنێکی گرووپی II بۆ ناو جینێکی ناوکی هۆکاری بەدەستهێنانی ئینترۆنی سپلایسۆسۆم بێت لەم دواییانەدا.

گریمانە کراوە کە گواستنەوەی ئینترۆن دەبێتە هۆی بەدەستهێنانی ئینترۆن کاتێک پارالۆگێک (paralog) یان جینێکی درۆیین (pseudogene) ئینترۆنێک بەدەست دەهێنێت و دواتر ئەم ئینترۆنە لە ڕێگەی دووبارە-پێکەوەبوونەوە دەگوازێتەوە بۆ شوێنێکی بێ-ئینترۆن لە پارالۆگە خوشکەکەیدا. بەئینترۆنبوون ئەو پرۆسەیەیە کە تێیدا بازدانەکان ئینترۆنی نوێ دروست دەکەن لە پاشیەکییەکەوە کە پێشتر ئیکزۆن بووە. بەم شێوەیە، بە پێچەوانەی میکانیزمە پێشنیارکراوەکانی تری بەدەستهێنانی ئینترۆن، ئەم میکانیزمە پێویستی بە تێخست یان دروستکردنی DNA نییە بۆ پێکهێنانی ئینترۆنێکی نوێ. &lt;ref name=&quot;Yenerall2012&quot; /&gt;

تاکە میکانیزمی گریمانەکراوی بەدەستهێنانی ئینترۆن لەم دواییانەدا کە هیچ بەڵگەیەکی ڕاستەوخۆی نییە، تێخستنی ئینترۆنی گرووپی IIە، کە کاتێک لە ناو جەستەی زیندەوەردا (in vivo) تاقیکرایەوە، دەربڕینی جینەکانی لەناوبرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|بەستەری نووسەر٣=Marlene Belfort |vauthors=Chalamcharla VR, Curcio MJ, Belfort M |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Nuclear expression of a group II intron is consistent with spliceosomal intron ancestry |journal=Genes &amp; Development |بەرگ=٢٤|issue=8 |پەڕەکان=٨٢٧–٨٣٦|doi=10.1101/gad.1905010 |pmc=٢٨٥٤٣٩٦|pmid=٢٠٣٥١٠٥٣}}&lt;/ref&gt; بۆیە ئەگەری زۆرە ئینترۆنەکانی گرووپی II باوباپیرانی پێشبینیکراوی ئینترۆنەکانی سپلایسۆسۆم بن، کە وەک ڕیترۆ-ئیلیمێنتی تایبەت بە شوێنێک (site-specific retroelements) کاردەکەن، و چیتر بەرپرس نین لە بەدەستهێنانی ئینترۆن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Cech TR |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٨٦|سەردێڕ=The generality of self-splicing RNA: relationship to nuclear mRNA splicing |journal=Cell |بەرگ=٤٤|issue=2 |پەڕەکان=٢٠٧–٢١٠|doi=10.1016/0092-8674(86)90751-8 |pmid=٢٤١٧٧٢٤|s2cid=11652546}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Dickson L, Huang HR, Liu L, Matsuura M, Lambowitz AM, Perlman PS |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=Retrotransposition of a yeast group II intron occurs by reverse splicing directly into ectopic DNA sites |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |بەرگ=٩٨|issue=23 |پەڕەکان=١٣٢٠٧–١٣٢١٢|bibcode=2001PNAS...9813207D |doi=10.1073/pnas.231494498 |pmc=٦٠٨٤٩|pmid=١١٦٨٧٦٤٤|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; دووبارەبوونەوەی جینۆمی لەسەریەک تاکە میکانیزمی پێشنیارکراوە کە بەڵگەی تاقیکاریی ناو جەستەی (in vivo) پاڵپشتی لێدەکات: دووبارەبوونەوەیەکی کورتی لەسەریەکی ناو-جین (intragenic tandem duplication) دەتوانێت ئینترۆنێکی نوێ بخاتە ناو ئەو جینەی کە کۆدی پرۆتین دەکات، بەبێ ئەوەی پاشیەکییە پێپتایدییە هاوتاکە بگۆڕێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Hellsten U, Aspden JL, Rio DC, Rokhsar DS |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=A segmental genomic duplication generates a functional intron |journal=Nature Communications |بەرگ=٢|bibcode=2011NatCo...2..454H |doi=10.1038/ncomms1461 |pmc=٣٢٦٥٣٦٩|pmid=٢١٨٧٨٩٠٨|article-number=454}}&lt;/ref&gt; ئەم میکانیزمە هەروەها بەڵگەی ناڕاستەوخۆی بەرفراوانی هەیە کە پشتگیری لەو بیرۆکەیە دەکات کە دووبارەبوونەوەی جینۆمی لەسەریەک میکانیزمێکی باوە بۆ بەدەستهێنانی ئینترۆن. تاقیکردنەوەی میکانیزمە پێشنیارکراوەکانی تر لە ناو جەستەدا، بەتایبەتی بەدەستهێنانی ئینترۆن لە کاتی DSBR، گواستنەوەی ئینترۆن، و بەئینترۆنبوون، شتێکی مومکینە، هەرچەندە دەبێت ئەم میکانیزمانە لە ناو جەستەی زیندەوەردا (in vivo) بسەلمێنرێن بۆ ئەوەی وەکو میکانیزمی ڕاستەقینەی بەدەستهێنانی ئینترۆن جێگیر ببن. شیکارییە جینۆمییەکانی زیاتر، بەتایبەتی کاتێک لەسەر ئاستی دانیشتووان جێبەجێ دەکرێن، لەوانەیە دواتر بەشداریی ڕێژەییی هەر میکانیزمێک بپێون، کە لەوانەیە لایەنگیرییەکانی تایبەت بە جۆرێک دەستنیشان بکات کە ڕووناکی بخەنە سەر ڕێژە جیاوازەکانی بەدەستهێنانی ئینترۆن لە نێوان جۆرە جیاوازەکاندا. &lt;ref name=&quot;Yenerall2012&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|30em}}

== بەستەری دەرەکی ==

* [https://web.archive.org/web/20110721225316/http://www.mybioinfo.info/exon_search_symbol.php A search engine for exon/intron sequences defined by NCBI]
* Bruce Alberts, Alexander Johnson, Julian Lewis, Martin Raff, Keith Roberts, and Peter Walter ''Molecular Biology of the Cell'', 2007, {{ISBN|978-0-8153-4105-5}}. Fourth edition is available online through the NCBI Bookshelf: [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21054/ link]
* Jeremy M Berg, John L Tymoczko, and Lubert Stryer, ''Biochemistry'' 5th edition, 2002, W H Freeman. Available online through the NCBI Bookshelf: [https://web.archive.org/web/20091211004601/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/bookshelf/br.fcgi?book=stryer link]
* [https://web.archive.org/web/20200531022634/https://www.sgn.cornell.edu/tools/intron_detection/find_introns.pl Intron finding tool for plant genomic sequences]
* [http://wormweb.org/exonintron Exon-intron graphic maker]
{{پۆلی کۆمنز|Introns}}

[[پۆل:CS1: long volume value]]
[[پۆل:دی ئێن ئەی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>mcm0d5msf5dgd2w6bb9vzrbtfln7ukx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرش بۆ سەر کەربەلا ٢٠٠٣</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297515</id>
    <revision>
      <id>1705969</id>
      <parentid>1705555</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]]</comment>
      <origin>1705969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6440" sha1="5to3glnfafh1wljveiqhpeokt88jck3" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{Databox}}
'''ھێرشی ساڵی ٢٠٠٣ بۆ سەر کەربەلا''' ھێرشێکی سەرکەوتوو نەبووە بۆ سەر فیرقەی مەدینەی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراق]] لەلایەن فیرقەی سێی پیادەی ئەمریکا لە کاتی [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]. فیرقەی مەدینە زیاتر بە درێژایی بۆشایی کەربەلا جێگیر بوو، کە دەکەوێتە ڕۆژاوای خودی شاری [[کەربەلا]] . فیرقەی عێراق بەو پێیەی باشترین یەکەی عێراقی بوو، کرایە ئامانج و لەناوبردنیشی کاریگەری نەرێنی لەسەر مۆڕاڵی سەربازی عێراق دەبوو. فیرقەکە لە کاتی شەڕەکەدا تەنھا زیانێکی سنوورداری بەرکەوت.

== پێشینە ==
[[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھەوڵی دا لە ڕێگەی پەکخستنی فیرقەی نوخبەی مەدینەی گاردی کۆمارییەوە بەردەوام بێت لە ھەڵمەتی «شۆک و سەرسوڕمان»، بەو شێوەیەش ورەی دوژمن بڕووخێنێت.

لە دەرەنجامەکانی [[جەنگی کەنداو]]دا، عێراقییەکان لە [[ناوچە دژەفڕینەکانی عێراق|ناوچە دژەفڕینەکان]]ی سەر وڵاتەکەیانەوە فێری وانە بوون. ھەڕەشەی تەقەی چەکە بچووکەکان لەلایەن سەربازانی عێراقییەوە لەلایەن کۆپتەرە ھێرشبەرەکانی ئەمریکاوە کە بەشدارییان لە ھێرشەکەدا کردبوو، زۆر بە کەم نرخێنرابوو.&lt;ref name=addpage&gt;Atkinson (2008), pp. 147-153&lt;/ref&gt;

== ئاستەنگەکان ==
کۆپتەرەکانی [[ئەی ئێچ-٦٤ ئەپاچی]] سەر بە فەوجی ١١ی کۆپتەری ھێرشبەری سوپای ئەمریکا، پێش ئۆپراسیۆنەکە ڕووبەڕووی چەندین کێشە بوونەوە. ناوچەی دەوروبەری [[بەغدا]] بیابان نەبوو، بەڵکوو [[پەرەسەندنی شارنشینی]] بوو. ئەزموونی [[جەنگی مۆگادیشۆ (١٩٩٣)|جەنگی مۆگادیشۆ]] لە ١٩٩٣ نیشانی دا کە کۆپتەرەکان لە ناوچە شارنشینەکاندا لاوازن. [[ھەواڵگریی سەربازی|ھەواڵگری]] ناتەواو بوو. زانیارییەکان لەسەر دابەشبوونی دوژمن سەرپێیی بوون، ئەمەش کۆپتەرەکانی ناچار کرد خۆیان بەدوای ناوچەی ئامانجەکەدا بگەڕێن. ھەندێک لە ئامانجەکان، لەوانەش ٣٠ تانکی [[تی-٧٢]]، لە گۆڕەپانی جەنگەکەدا ئامادە نەبوون.

خشتەیەکی کاتیی خێراکراو بووە ھۆی دروستبوونی کێشەی ھەماھەنگی. فیرقەی سێیەمی پیادە پێش وادەی دیاریکراو جووڵایەوە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی ئەرکەکە بۆ ٢٤ کاژێر پێش بخرێت. [[سەرکوتکردنی بەرگرییە ئاسمانییەکانی دوژمن]] بەپێی خشتە خێراکراوەکە ئەنجام درا، ھەرچەندە ئەپاچییەکان لە دواوەی خشتەکە بوون. ئەپاچییەکان تەنھا دوای سێ کاژێر دواکەوتن گەیشتن. فڕۆکە جەنگییە بۆردومانکارەکان تا ئەو کاتە ناوچەکەیان بەجێھێشتبوو و کۆپتەرەکان بێ پاڵپشتی مابوونەوە. ماوەی سێ کاژێرەکە ڕێگەی بە بەرگرییە ئاسمانییەکانی عێراق دا چاک ببنەوە.&lt;ref name=addpage /&gt;

== دەرەنجام ==
لە کۆی ٢٩ ئەپاچییە گەڕاوەکان، ھەموویان جگە لە دانەیەک زیانی [[ڕژد]]یان پێگەیشتبوو. بە تێکڕا، ھەر ئەپاچییەک ١٥–٢٠ کونی فیشەکی ھەبوو. یەکێک لە ئەپاچییەکان ٢٩ پێکان بەرکەوتبوو. شانزە پەڕەی پەروانەی سەرەکی، شەش پەڕەی کلک، شەش بزوێنەر و پێنج شەفتی لێخوڕین بە شێوەیەک زیانیان پێگەیشتبوو کە چاک نەدەکرانەوە. لە یەکێک لە ئیسکادۆنەکاندا تەنھا یەک کۆپتەر شیاوی فڕین بوو. مانگێکی خایاند تا فەوجی ١١ دووبارە ئامادە بووەوە بۆ شەڕ. ئەو زیانانەی بەر ئەپاچییەکان کەوتبوون، بوونە ھۆی گۆڕینی تاکتیکەکان بە دانانی سنووردارکردنی بەرچاو لەسەر بەکارھێنانیان.&lt;ref name=rand&gt;John Gordon IV et al. [http://www.rand.org/pubs/documented_briefings/2005/RAND_DB472.pdf Assessment of Navy Heavy-Lift Aircraft Options] p87. ''[[RAND Corporation]]'', 2005. Accessed: 18 March 2012. {{ISBN|0-8330-3791-9}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەوە کۆپتەرە ھێرشبەرەکان بۆ ئاشکراکردنی شوێنی ھێزەکانی دوژمن بەکاردەھێنران، تا ڕێگە بدەن لەلایەن تۆپھاوێژ و ھێرشە ئاسمانییەکانەوە لەناو ببرێن.&lt;ref name=addpage /&gt;

[[تۆماس ئی. وایت]]، [[وەزیری سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان|وەزیری سوپای ئەمریکا]]، ڕای گەیاند، «ئێمە زۆر بەبەخت بووین کە فڕۆکەی زیاترمان لەدەست نەدا.»&lt;ref name=&quot;Interview: Thomas White&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Interview: Thomas White|ناونیشان= https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/invasion/interviews/white.html|ئیش= PBS|ڕێکەوت= ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان= ٣١ی تەممووزی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شەڕ}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھێرشە ئاسمانییەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>5to3glnfafh1wljveiqhpeokt88jck3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706021</id>
      <parentid>1705969</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1706021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6345" sha1="fmc9onx88au4muel6r54srpp5rgtf08" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{Databox}}
'''ھێرشی ساڵی ٢٠٠٣ بۆ سەر کەربەلا''' ھێرشێکی سەرکەوتوو نەبووە بۆ سەر فیرقەی مەدینەی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراق]] لەلایەن فیرقەی سێی پیادەی ئەمریکا لە کاتی [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]. فیرقەی مەدینە زیاتر بە درێژایی بۆشایی کەربەلا جێگیر بوو، کە دەکەوێتە ڕۆژاوای خودی شاری [[کەربەلا]] . فیرقەی عێراق بەو پێیەی باشترین یەکەی عێراقی بوو، کرایە ئامانج و لەناوبردنیشی کاریگەری نەرێنی لەسەر مۆڕاڵی سەربازی عێراق دەبوو. فیرقەکە لە کاتی شەڕەکەدا تەنھا زیانێکی سنوورداری بەرکەوت.

== پێشینە ==
[[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھەوڵی دا لە ڕێگەی پەکخستنی فیرقەی نوخبەی مەدینەی گاردی کۆمارییەوە بەردەوام بێت لە ھەڵمەتی «شۆک و سەرسوڕمان»، بەو شێوەیەش ورەی دوژمن بڕووخێنێت.

لە دەرەنجامەکانی [[جەنگی کەنداو]]دا، عێراقییەکان لە [[ناوچە دژەفڕینەکانی عێراق|ناوچە دژەفڕینەکان]]ی سەر وڵاتەکەیانەوە فێری وانە بوون. ھەڕەشەی تەقەی چەکە بچووکەکان لەلایەن سەربازانی عێراقییەوە لەلایەن کۆپتەرە ھێرشبەرەکانی ئەمریکاوە کە بەشدارییان لە ھێرشەکەدا کردبوو، زۆر بە کەم نرخێنرابوو.&lt;ref name=addpage&gt;Atkinson (2008), pp. 147-153&lt;/ref&gt;

== ئاستەنگەکان ==
کۆپتەرەکانی [[ئەی ئێچ-٦٤ ئەپاچی]] سەر بە فەوجی ١١ی کۆپتەری ھێرشبەری سوپای ئەمریکا، پێش ئۆپراسیۆنەکە ڕووبەڕووی چەندین کێشە بوونەوە. ناوچەی دەوروبەری [[بەغدا]] بیابان نەبوو، بەڵکوو [[پەرەسەندنی شارنشینی]] بوو. ئەزموونی [[جەنگی مۆگادیشۆ (١٩٩٣)|جەنگی مۆگادیشۆ]] لە ١٩٩٣ نیشانی دا کە کۆپتەرەکان لە ناوچە شارنشینەکاندا لاوازن. [[ھەواڵگریی سەربازی|ھەواڵگری]] ناتەواو بوو. زانیارییەکان لەسەر دابەشبوونی دوژمن سەرپێیی بوون، ئەمەش کۆپتەرەکانی ناچار کرد خۆیان بەدوای ناوچەی ئامانجەکەدا بگەڕێن. ھەندێک لە ئامانجەکان، لەوانەش ٣٠ تانکی [[تی-٧٢]]، لە گۆڕەپانی جەنگەکەدا ئامادە نەبوون.

خشتەیەکی کاتیی خێراکراو بووە ھۆی دروستبوونی کێشەی ھەماھەنگی. فیرقەی سێیەمی پیادە پێش وادەی دیاریکراو جووڵایەوە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی ئەرکەکە بۆ ٢٤ کاژێر پێش بخرێت. [[سەرکوتکردنی بەرگرییە ئاسمانییەکانی دوژمن]] بەپێی خشتە خێراکراوەکە ئەنجام درا، ھەرچەندە ئەپاچییەکان لە دواوەی خشتەکە بوون. ئەپاچییەکان تەنھا دوای سێ کاژێر دواکەوتن گەیشتن. فڕۆکە جەنگییە بۆردومانکارەکان تا ئەو کاتە ناوچەکەیان بەجێھێشتبوو و کۆپتەرەکان بێ پاڵپشتی مابوونەوە. ماوەی سێ کاژێرەکە ڕێگەی بە بەرگرییە ئاسمانییەکانی عێراق دا چاک ببنەوە.&lt;ref name=addpage /&gt;

== دەرەنجام ==
لە کۆی ٢٩ ئەپاچییە گەڕاوەکان، ھەموویان جگە لە دانەیەک زیانی [[ڕژد]]یان پێگەیشتبوو. بە تێکڕا، ھەر ئەپاچییەک ١٥–٢٠ کونی فیشەکی ھەبوو. یەکێک لە ئەپاچییەکان ٢٩ پێکان بەرکەوتبوو. شانزە پەڕەی پەروانەی سەرەکی، شەش پەڕەی کلک، شەش بزوێنەر و پێنج شەفتی لێخوڕین بە شێوەیەک زیانیان پێگەیشتبوو کە چاک نەدەکرانەوە. لە یەکێک لە ئیسکادۆنەکاندا تەنھا یەک کۆپتەر شیاوی فڕین بوو. مانگێکی خایاند تا فەوجی ١١ دووبارە ئامادە بووەوە بۆ شەڕ. ئەو زیانانەی بەر ئەپاچییەکان کەوتبوون، بوونە ھۆی گۆڕینی تاکتیکەکان بە دانانی سنووردارکردنی بەرچاو لەسەر بەکارھێنانیان.&lt;ref name=rand&gt;John Gordon IV et al. [http://www.rand.org/pubs/documented_briefings/2005/RAND_DB472.pdf Assessment of Navy Heavy-Lift Aircraft Options] p87. ''[[RAND Corporation]]'', 2005. Accessed: 18 March 2012. {{ISBN|0-8330-3791-9}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەوە کۆپتەرە ھێرشبەرەکان بۆ ئاشکراکردنی شوێنی ھێزەکانی دوژمن بەکاردەھێنران، تا ڕێگە بدەن لەلایەن تۆپھاوێژ و ھێرشە ئاسمانییەکانەوە لەناو ببرێن.&lt;ref name=addpage /&gt;

[[تۆماس ئی. وایت]]، [[وەزیری سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان|وەزیری سوپای ئەمریکا]]، ڕای گەیاند، «ئێمە زۆر بەبەخت بووین کە فڕۆکەی زیاترمان لەدەست نەدا.»&lt;ref name=&quot;Interview: Thomas White&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Interview: Thomas White|ناونیشان= https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/invasion/interviews/white.html|ئیش= PBS|ڕێکەوت= ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان= ٣١ی تەممووزی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شەڕ}}

{{عێراق-کۆلکە}}

[[پۆل:ھێرشە ئاسمانییەکان لە عێراق]]</text>
      <sha1>fmc9onx88au4muel6r54srpp5rgtf08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیمیای بلوری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297683</id>
    <revision>
      <id>1706039</id>
      <parentid>1705693</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="m1cqjxv2q8ini6jzx5k49nauvwelwle" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
'''کیمیای بلوری''' بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە بنەماکانی کیمیای پشت بلورەکان و بەکارھێنانیان لە ڕوونکردنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان پێکھاتە و تایبەتمەندییەکان لە ماددە ڕەقەکاندا، ھەروەھا لێکۆڵینەوە لە تایبەتمەندییە کیمیایییەکانی پێکھاتە خولییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Griffen|یەکەم=Dana T.|سەردێڕ=Encyclopedia of Geochemistry|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٣٩٣١١-٧|editor-last=White|editor-first=William M.|زنجیرە=Encyclopedia of Earth Sciences Series|پەڕەکان=٣٣١–٣٤٠|زمان=en|chapter=Crystal Chemistry|doi=10.1007/978-3-319-39312-4_318|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٤|chapter-url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-39312-4_318}}&lt;/ref&gt; لەم زانستەدا ئەو بنەمایانەی کە کۆبوونەوەی پێکھاتەی بلور و شووشە بەڕێوە دەبەن ڕوون دەکرێنەوە، مۆدێلەکانی زۆرێک لەو پێکھاتە بلورییانەی کە لە ڕووی تەکنۆلۆژییەوە گرنگن (وەک ئەلومینا، [[کوارتز]]، و پێرۆڤسکایت) لێکۆڵینەوەیان لەسەر دەکرێت، ھەروەھا کاریگەریی پێکھاتەی بلوری لەسەر میکانیزمە بنەڕەتییە جیاوازەکانی بەرپرس لە زۆربەی تایبەتمەندییە فیزیکییەکان تاوتوێ دەکرێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کیمیا}}

{{کیمیا-کۆلکە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>m1cqjxv2q8ini6jzx5k49nauvwelwle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاڵای ئەورووپا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298297</id>
    <revision>
      <id>1706128</id>
      <parentid>1611682</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>1706128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169960" sha1="o8ojse1b3gepwjak6z5j27x8z57itko" xml:space="preserve">{{بەسەرداچوونەوە}}
{{Infobox flag|Name=ئاڵای ئەورووپا|Article=|Image=Flag of Europe.svg|Image_size=255px|Nickname=ئاڵای ئەورووپا&lt;br /&gt;ئاڵای ئەنجومەنی ئەورووپا &lt;br /&gt;ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا &lt;br /&gt;بازنەی ئەستێرەکان|Morenicks=|Use=*هێمای ئەورووپا
*ئاڵای یەکێتی کە نوێنەرایەتی یەکێتیی ئەورووپا (٢٧ ئەندام) دەکات
*ئاڵای ئەنجومەن کە نوێنەرایەتی ئەنجومەنی ئەورووپا (٤٦ ئەندام) دەکات|Proportion=2:3|Adoption=9 ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٥ (بۆ ئەنجومەنی ئەورووپا - CoE)
&lt;ref name=&quot;european-flag&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The European flag |بڵاوکەرەوە=[[Council of Europe]] |ناونیشان=https://www.coe.int/en/web/about-us/the-european-flag |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221220132009/https://www.coe.int/en/web/about-us/the-european-flag |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Emblème du Conseil de l'Europe|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٥|بڵاوکەرەوە=[[Council of Europe]]|ناونیشان=https://rm.coe.int/16804ef667|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220408083457/https://rm.coe.int/16804ef667|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٨٥ (بۆ کۆمەڵگەی ئابووری ئەورووپا - EEC)|Design=بازنەیەک لە دوانزە ئەستێرەی پێنج-خاڵیی زەرد لەسەر پاشبنەمایەکی شین (&quot;دوانزە ئەستێرەی زێڕین لەسەر زەوی شین&quot;)}}

ئاڵای ئەورووپا یان ئاڵای ئەورووپایی {{NoteTag|Alternatively, it is sometimes called the ''flag of the European Union'' when representing the EU. The name &quot;flag of the European Union&quot; is used in e.g. the Italian [http://www.camera.it/parlam/leggi/98022l.htm law no. 22 of 5 February 1998] (''bandiera dell'Unione europea''), and by the ''[[Centre virtuel de la connaissance sur l'Europe]]'' (''[http://www.cvce.eu/obj/le_drapeau_de_l_union_europeenne-fr-c0e88f08-81df-47ff-9d03-38d4a06e12d7.html Le drapeau de l'Union européenne]'', 2016).}} پێکدێت لە دوانزە ئەستێرەی زێڕین کە بازنەیەک پێکدەهێنن لەسەر پاشبنەمایەکی شین. ئەم ئاڵایە لە ساڵی ١٩٥٥ لەلایەن ئەنجومەنی ئەورووپاوە دیزاین کرا و پەسەند کرا وەک هێمایەک بۆ تەواوی ئەورووپا. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The European flag - The Council of Europe in brief - www.coe.int |ناونیشان=https://www.coe.int/en/web/about-us/the-european-flag |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=The Council of Europe in brief |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٨٥ـەوە، ئاڵاکە هەروەها بووەتە هێمایەک بۆ [[یەکێتیی ئەورووپا]] (EU)، کە هەر ٢٧ دەوڵەتە ئەندامەکەی ئەندامن لە ئەنجومەنی ئەورووپاش (CoE)، هەرچەندە لەو ساڵەدا یەکێتیی ئەورووپا هێشتا ناوە ئێستاییەکەی یان شێوە دەستوورییەکەی وەرنەگرتبوو (کە ئەمە بە چەند قۆناغێک لە ساڵانی ١٩٩٣ و ٢٠٠٩ ڕوویدا). پەسەندکردنی لەلایەن یەکێتیی ئەورووپا، یان ئەوکات کە پێی دەوترا کۆمەڵگەی ئەوروپی (EC)، ڕەنگدانەوەی ئارەزوویەکی لەمێژینەی ئەنجومەنی ئەورووپا (CoE) بوو بۆ بینینی بەکارهێنانی ئاڵاکە لەلایەن ڕێکخراوە ئەورووپاییەکانی ترەوە. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بەکارهێنانی فەرمیی لەلایەن یەکێتیی ئەورووپاوە لە ساڵانی ١٩٩٠ـەکاندا زۆر بەرفراوان بوو. سەرباری ئەوەش، ئاڵاکە تا ئێستا هیچ پێگەیەکی یاسایی لە هیچ یەکێک لە پەیماننامەکانی یەکێتیی ئەورووپادا وەرنەگرتووە. پلانی ئەوە دانرابوو کە وەک هێمایەکی فەرمی لە چوارچێوەی پەیماننامەی ساڵی ٢٠٠٤ بۆ دامەزراندنی دەستوورێک بۆ ئەورووپا پەسەند بکرێت، بەڵام ئەم پەیماننامەیە نەتوانرا پەسەند بکرێت. ئاماژەکردن بە ئاڵاکە لە ساڵی ٢٠٠٧ لە دەقی پەیماننامەی لیسبۆن لابرا، کە ئەم پەیماننامەیە پەسەند کرا. لە لایەکی ترەوە، لەو ساڵەدا ١٦ ئەندامی یەکێتیی ئەورووپا، لەگەڵ فەڕەنسا لە ساڵی ٢٠١٧، بە فەرمی (لە ڕێگەی ڕاگەیەندراوی ژمارە ٥٢٢٤) جەختیان لەسەر پەیوەستبوونی خۆیان بە ئاڵاکە کردەوە وەک هێمایەکی یەکێتیی ئەورووپا.

ئاڵاکە لەلایەن قەوارە ئەورووپاییەکانی تریشەوە بەکاردەهێنرێت، وەک تیمە یەکگرتووەکانی گۆڵف لەژێر ناوی تیمی ئەورووپا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rydercup.com/team|سەردێڕ=Teams at the 2020 Ryder Cup at Whistling Straits, Kohler, WI, Sept. 22-27 brought to you by Rydercup.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190615183549/https://www.rydercup.com/team |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

== ديزاين ==

=== تایبەتمەندییەکان ===
{{Gallery|align=center|height=250|width=360|File:EU Flag specification.svg|لاپەڕەی کێشانی ئاڵا}}
بەپێی تایبەتمەندییە گرافیکییەکان کە لەلایەن ئەنجومەنی ئەورووپاوە لە ساڵی ٢٠٠٤ بە شێوەی ئۆنلاین بڵاوکراونەتەوە، ئاڵاکە لاکێشەییە بە ڕێژەی ٢:٣؛ پانییەکەی یەک هێندە و نیوی درێژی لای ستوونەکەیەتی. دوانزە ئەستێرەی زەرد لە ناوەڕاستی بازنەیەکدان (کە نیوەتیرەکەی سێیەکی درێژی لای ستوونەکەیەتی) لەسەر پاشبنەمایەکی شین. هەموو ئەستێرەکان بە ڕاستی وەستاون (یەک خاڵی ئەستێرەکە ڕاستەوخۆ بەرەو سەرەوەیە)، پێنج خاڵیان هەیە و بە یەکسانی دوورن لە یەکترەوە، وەک پێگەی کاتژمێرەکان لەسەر ڕووی کاتژمێرێک. تیرەی هەر ئەستێرەیەک یەکسانە بە یەک لەسەر نۆی بەرزی لای ستوونەکە. &lt;ref name=&quot;CoEguide&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/flag_guide.asp#TopOfPage|سەردێڕ=The Council of Europe: guardian of Human Rights, Democracy and the Rule of Law for 700 million citizens - Portal - www.coe.int |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040612082135/http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/flag_guide.asp#TopOfPage |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٤}}&lt;/ref&gt;

ڕەنگەکان لە ڕێبەری ساڵی ١٩٩٦ی کۆمەڵگەی ئەورووپیدا ڕێکخراون، &lt;ref name=&quot;1996guide&quot;&gt;{{in lang|fr}} ''[https://www.cvce.eu/en/obj/guide_graphique_relatif_a_l_embleme_europeen_1996-fr-93eedaa0-b431-4ca8-ac7b-113ca01c0395.html Guide graphique relatif à l'emblème européen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210609114155/https://www.cvce.eu/en/obj/guide_graphique_relatif_a_l_embleme_europeen_1996-fr-93eedaa0-b431-4ca8-ac7b-113ca01c0395.html|date=9 June 2021}}'' (1996), p. 3: ''Description symbolique: Sur le fond bleu du ciel, les étoiles figurant les peuples d'Europe forment un cercle en signe d'union. ''&lt;/ref&gt; و بە هەمان شێوەش لە ڕێبەری ساڵی ٢٠٠٤ی ئەنجومەنی ئەورووپادا. &lt;ref name=&quot;CoEguide&quot; /&gt; ڕەنگی بنەڕەتیی ئاڵاکە بە پانتۆنی &quot;شینی ڕیفڵێکس&quot; پێناسە کراوە، لە کاتێکدا ئەستێرە زێڕینەکان بە پانتۆنی &quot;زەرد&quot; وێنا کراون:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space: nowrap; text-align: left&quot; width=&quot;60%&quot;
!
! style=&quot;background:#003399&quot; |شینی کاڵ
! style=&quot;background:#FFCC00&quot; |زێڕین
|-
| پانتۆن
|شینی ڕیفڵێکس
| زەرد
|-
| HEX
| &lt;code&gt;#003399&lt;/code&gt; 
| &lt;code&gt;#FFCC00&lt;/code&gt; &lt;ref name=&quot;RGBvalues&quot; /&gt;
|-
| CMYK
| 100.80.0.0 &lt;ref name=&quot;CMYK1996&quot;&gt;{{In lang|fr}} ''Guide graphique relatif à l'emblème européen'' (1996), p. 6: ''Le jaune est obtenu avec 100% de «Process Yellow». ''&lt;/ref&gt;
| 0.21.100.0 &lt;ref name=&quot;CMYK1996&quot; /&gt;
|-
|}
لۆگۆی ساڵی ٢٠١٣ی ئەنجومەنی ئەورووپا ئەم ڕەنگانەی خوارەوەی هەیە: &lt;ref name=&quot;CoE20132&quot;&gt;[http://www.coe.int/02/Logo/CoE-Charte-graphique-V1-2013-EN.pdf Council of Europe's new visual identity- Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181104051458/https://www.coe.int/02/Logo/CoE-Charte-graphique-V1-2013-EN.pdf|date=4 November 2018}}, Council of EUrope, 2013.&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaaaaa; border-collapse: collapse; white-space: nowrap; text-align: left&quot; width=&quot;60%&quot;
|- style=&quot;text-align: center; background: #eee&quot;
!
! style=&quot;background:#1E448A&quot; |شینی کاڵ
! style=&quot;background:#FDCB0B&quot; |زێڕین
|-
| پانتۆن
| PMS 287 
| PMS 116 &lt;ref name=&quot;PantoneCoE2013&quot; /&gt;
|-
| HEX
| &lt;code&gt;#1E448A&lt;/code&gt;
| &lt;code&gt;#FDCB0B&lt;/code&gt;
|-
| CMYK
| 100.67.0.40
| 0.20.100.0
|-
|}

=== وەسفی هێرالدی ===
ئەو وەسفە هێرالدییەی کە لەلایەن یەکێتیی ئەورووپاوە لە ساڵی ١٩٩٦ دراوە بەم شێوەیە شێوەکە وەسف دەکات: &quot;لەسەر زەوییەکی شینی کاڵ بازنەیەک لە دوانزە ئەستێرەی زێڕین، کە خاڵەکانیان بەر یەکتر ناکەون.&quot; &lt;ref name=&quot;1996guide&quot;&gt;{{In lang|fr}} ''[https://www.cvce.eu/en/obj/guide_graphique_relatif_a_l_embleme_europeen_1996-fr-93eedaa0-b431-4ca8-ac7b-113ca01c0395.html Guide graphique relatif à l'emblème européen] {{Webarchive}}'' (1996), p. 3: ''Description symbolique: Sur le fond bleu du ciel, les étoiles figurant les peuples d'Europe forment un cercle en signe d'union. ''&lt;/ref&gt;

=== هێماخوازی ===
ئەو ئاڵایەی بەکاردێت ئاڵای ئەورووپایە، کە پێکهاتووە لە بازنەیەک لە دوانزە ئەستێرەی زێڕین لەسەر پاشبنەمایەکی شین. لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٥٥ بۆ ئەنجومەنی ئەورووپا نەخشێندرا، ئاڵاکە لە ساڵی ١٩٨٦ لەلایەن کۆمەڵگەکانی ئەورووپاوە، کە پێشینەی یەکێتیی ئەورووپای ئێستان، پەسەند کرا. ئەنجومەنی ئەورووپا وەسفێکی هێمایی بۆ ئاڵاکە دانا بەم دەستەواژانەی خوارەوە، &lt;ref name=&quot;36th2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٥|ناونیشان=http://www.coe.int/t/dgal/dit/ilcd/fonds/themes/flags/Res(55)32_en.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090528195931/http://www.coe.int/t/dgal/dit/ilcd/Fonds/Themes/Flags/Res%2855%2932_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Thirty-sixth meeting of the ministers' deputies: resolution (55) 32 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=Council of Europe}}&lt;/ref&gt; هەرچەندە وەسفە هێماییە فەرمییەکەی کە لەلایەن یەکێتیی ئەورووپاوە پەسەند کراوە ئاماژەکردن بە &quot;جیهانی ڕۆژئاوا&quot;ی لاداوە: &lt;ref name=&quot;1996guide2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=١٩٩٦|ناونیشان=https://www.cvce.eu/en/obj/guide_graphique_relatif_a_l_embleme_europeen_1996-fr-93eedaa0-b431-4ca8-ac7b-113ca01c0395.html|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210609114155/https://www.cvce.eu/en/obj/guide_graphique_relatif_a_l_embleme_europeen_1996-fr-93eedaa0-b431-4ca8-ac7b-113ca01c0395.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٨|پەڕە=٣|زمان=fr |وتەگێڕانەوە=''Description symbolique: Sur le fond bleu du ciel, les étoiles figurant les peuples d'Europe forment un cercle en signe d'union. Elles sont au nombre invariable de douze, symbole de la perfection et de la plénitude''...''Description héraldique: Sur fond azur, un cercle composé de douze étoiles d'or à cinq rais, dont les pointes ne se touchent pas''.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://europa.eu/abc/symbols/emblem/graphics1_en.htm#symbol|سەردێڕ=EUROPA - The symbols of the European Union - Graphical specifications |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060622134708/http://europa.eu/abc/symbols/emblem/graphics1_en.htm#symbol |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٠٤}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|لە بەرامبەر ئاسمانی شینی جیهانی ڕۆژئاوادا، ئەستێرەکان بە شێوەی بازنەیەک گوزارشت لە گەلانی ئەورووپا دەکەن، کە نیشانەیەکە بۆ یەکێتی. ژمارەیان هەمیشە دوانزەیە، چونکە ژمارە دوانزە هێمایە بۆ کامڵبوون و تەواوەتی.|ئەنجومەنی ئەورووپا. پاریس، ٧-٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٥.}}

لێکدانەوەی هێمایی تریش پێشکەش کراون لەسەر بنەمای گێڕانەوەی نەخشەکەی لەلایەن پۆڵ ئێم لێڤی. ئەستێرەی پێنج-خاڵی لە زۆرێک لە ئاڵا نەتەوەییەکاندا بەکاردێت و گوزارشت لە ئاوات و پەروەردە دەکات. ڕەنگە زێڕینەکەیان ڕەنگی خۆرە، کە دەوترێت هێمایە بۆ شکۆمەندی و ڕۆشنگەری. &lt;ref name=&quot;:0fe&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://udayton.edu/imri/mary/e/european-union-flag.php|سەردێڕ=404 : University of Dayton, Ohio |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190221075341/https://udayton.edu/imri/mary/e/european-union-flag.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|وێبگە=udayton.edu}}&lt;/ref&gt;

ڕێکخستنیان لە بازنەیەکدا گوزارشت لە کۆمەڵە ئەستێرەی تاجی باکوور دەکات و دەکرێت وەک تاجێک و سەقامگیریی حکومەت سەیر بکرێت. پاشبنەما شینەکە لە ئاسمان دەچێت و هێمایە بۆ ڕاستی و ژیری. هەروەها ئەو ڕەنگەیە کە بە نەریت بۆ نوێنەرایەتیکردنی مەریەمی پاکیزە بەکاردێت. لە زۆرێک لە تابلۆکانی مەریەمی پاکیزە وەک ئەستێرەی دەریا ئەو تاجێکی لەسەرە کە لە بازنەیەک لە دوانزە ئەستێرە پێکهاتووە. &lt;ref name=&quot;:0fe&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://udayton.edu/imri/mary/e/european-union-flag.php|سەردێڕ=404 : University of Dayton, Ohio |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190221075341/https://udayton.edu/imri/mary/e/european-union-flag.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|وێبگە=udayton.edu}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://udayton.edu/imri/mary/e/european-union-flag.php &quot;European Union Flag : University of Dayton, Ohio&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

==== لێکدانەوەی مەریەمی پاکیزە ====
{{multiple image|align=right|image1=Statue of Virgin Mary in the Cathedral of Strasbourg.jpg|width1=165|caption1=پەیکەری مەریەمی پیرۆز لە کڵێسای گەورەی ستراسبۆرگ (١٨٥٩)|image2=|width2=210|caption2=پەیکەری مەریەمی پیرۆز لە کڵێسای گەورەی ستراسبۆرگ (١٨٥٩)&lt;ref name=&quot;Economist&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Large full version of the window |بڵاوکەرەوە=venez-chez-domi.fr |ناونیشان=http://www.venez-chez-domi.fr/blog/wp-content/uploads/2007/07/32-abside-notre-dame-de-strasbourggrande.jpg |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090227042738/http://www.venez-chez-domi.fr/blog/wp-content/uploads/2007/07/32-abside-notre-dame-de-strasbourggrande.jpg |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;}}
[[پەڕگە:Shield_of_Dom_Guéranger.svg|وێنۆک|198x198پیکسڵ|نیشانەی دەروێش و قەشە پرۆسپێر گوێرانجەر (١٨٠٥-١٨٧٥) &lt;ref&gt;p. 309 of [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k374920v/f315.image &quot;Armorial des prélats Français du XIXème siècle&quot;]&lt;/ref&gt;]]
لە ساڵی ١٩٨٧، دوای ئەوەی ئاڵاکە لەلایەن کۆمەڵگەی ئەورووپاوە پەسەند کرا، ئارسێن هایتز، یەکێک لەو نەخشەسازانەی کە پێشنیاری بۆ شێوەی ئاڵاکە پێشکەش کردبوو، پێشنیاری ئیلهامێکی ئایینی بۆ کرد. ئەو ڕایگەیاند کە بازنەی ئەستێرەکان لەسەر بنەمای نەریتی وێناکردنی مەریەمی پیرۆز بووە وەک ژنی ناو ئاشکراکردن، کە &quot;تاجێک لە دوانزە ئەستێرە&quot;ی لەسەر دایە. &lt;ref name=&quot;Economist&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/europe/2004/10/28/real-politics-at-last|سەردێڕ=Real politics, at last?|newspaper=[[The Economist]]|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181121104441/https://www.economist.com/europe/2004/10/28/real-politics-at-last|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gialdino&quot;&gt;Carlo Curti Gialdino, ''I Simboli dell'Unione europea, Bandiera – Inno – Motto – Moneta – Giornata''.&lt;/ref&gt;

هایتز هەروەها پەیوەندییەکی دروستکرد بە بەرواری پەسەندکردنی ئاڵاکە، کە ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٥ بوو، کە هاوکاتە لەگەڵ جەژنی سکی بێخەوشی مەریەمی پیرۆز.

پۆڵ ئێم جی لێڤی، کە ئەوکات بەڕێوەبەری زانیاری بوو لە ئەنجومەنی ئەورووپا و بەرپرسیار بوو لە کێشانی ئاڵاکە، لە ڕاگەیەندراوێکی ساڵی ١٩٨٩دا جەختی لەوە کردەوە کە ئەو ئاگاداری هیچ مانایەکی ئایینی نەبووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٢|ناونیشان=http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu!myt.html|سەردێڕ=European Union: Myths on the flag |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070714232156/http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu!myt.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

لە چاوپێکەوتنێکدا کە لە ٢٦ی شوباتی ١٩٩٨دا ئەنجامدرا، لێڤی نەک تەنها ئاگاداربوونی لە پەیوەندییەکەی مەریەمی پاکیزە ڕەتکردەوە، بەڵکو ڕەتیشیکردەوە کە شێوەی کۆتایی بازنەی دوانزە ئەستێرەکە هی هایتز بووبێت. لە وەڵامی پرسیاری &quot;کێ بەڕاستی ئاڵاکەی دیزاین کرد؟&quot; لێڤی وەڵامی دایەوە:&lt;blockquote&gt;من بووم، و من ڕێژەکانم حیساب کرد کە بۆ شێوە ئەندازەییەکە بەکاربهێنرێن. ئارسێن هایتز، کە فەرمانبەرێک بوو لە خزمەتگوزاریی پۆستەدا، هەموو جۆرە پێشنیارێکی خستەڕوو، لەوانەش دیزاینی ١٥ ئەستێرەکە. بەڵام ئەو زۆر دیزاینی پێشکەش کرد. ئەو دەیویست دراوە ئەورووپاییەکان بە ١٥ ئەستێرەوە لە گۆشەکەدا دروست بکات. ئەو دەیویست ئاڵا نەتەوەییەکان دروست بکات کە ئاڵای ئەنجومەنی ئەورووپایان تێدابێت. &lt;/blockquote&gt;کارلۆ کورتی جیالدینۆ (٢٠٠٥) پرۆسەی نەخشەکەی بەو شێوەیە ڕێکخستەوەتەوە کە پێشنیارەکەی هایتز ژمارەی جیاوازی ئەستێرەی تێدابووە، کە لێیەوە وەشانە دوانزە ئەستێرەییەکە لەلایەن لیژنەی وەزیران لە کۆبوونەوەی ئاستی جێگران لە کانوونی دووەمی ١٩٥٥دا هەڵبژێردرا وەک یەکێک لە دوو دیزاینە کاندیدە ماوەکان. 

چاوپێکەوتنەکەی لێڤی لە ١٩٩٨ دیارە بووە هۆی سەرهەڵدانی وەشانێکی نوێی چیرۆکەکەی مەریەمی پاکیزە. وتارێک کە لە ئابی ١٩٩٨ لە دی ڤێڵت بڵاوکرایەوە بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە ئەوە خودی لێڤی بووە کە ئیلهامی بۆ هاتووە توخمێکی مەریەم بێنێتە ناوەوە کاتێک بە تەنیشت پەیکەرێکی مەریەمی پیرۆزدا تێپەڕیوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pinzka|یەکەم=Thomas|ناونیشان=https://www.welt.de/print-welt/article625491/Der-Sternenkranz-ist-die-Folge-eines-Geluebdes.html|سەردێڕ=Der Sternenkranz ist die Folge eines Gelübdes|trans-title=The crown of stars is the result of a vote|newspaper=[[Die Welt]]|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|زمان=de|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171129110758/https://www.welt.de/print-welt/article625491/Der-Sternenkranz-ist-die-Folge-eines-Geluebdes.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

وتارێک کە لە شوباتی ٢٠٠٠ لە لا ڕایزۆن بڵاوکرایەوە زیاتر پەیوەندی بە بەخشینی پەنجەرەیەکی شووشەیی ڕەنگاوڕەنگەوە دروستکرد بۆ کڵێسای گەورەی ستراسبۆرگ لەلایەن ئەنجومەنی ئەورووپاوە لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦. ئەم پەنجەرەیە، کە کاری وەستای پاریسی ماکس ئینگراندە، مەریەمێک پیشان دەدات کە نیعمەت دەبەخشێت لەژێر بازنەیەک لە ١٢ ئەستێرە لەسەر پاشبنەمایەکی شینی تۆخ. &lt;ref name=&quot;origine&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.atheisme.org/drapeau.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140308204447/http://atheisme.org/drapeau.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|زمان=fr |سەردێڕ=L'origine chrétienne du drapeau européen |بڵاوکەرەوە=atheisme.org |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دیزاینی گشتی مەریەمەکە لە دروشمی ڕێکخراوی کۆنگرێگاسیۆن ماریال دێز ئۆم لە کڵێساکەوە ئیلهامی وەرگرتووە، و دوانزە ئەستێرەکە لەسەر ئەو پەیکەرە دەدۆزرێنەوە کە لەلایەن ئەم ڕێکخراوەوە لە ناو کڵێساکەدا ڕێزی لێ دەگیرێت (دوانزە هەروەها ژمارەی ئەندامانی ئەنجومەنی ڕێکخراوەکەیە). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.cathedrale-strasbourg.fr/congregation_mariale.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081114001435/http://www.cathedrale-strasbourg.fr/congregation_mariale.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|زمان=fr |سەردێڕ=Congrégation Mariale des Hommes |بڵاوکەرەوە=Cathédrale Notre-Dame de Strasbourg |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; نووسینگەی هەرێمی بۆ کاروباری کلتووری ئەم پەنجەرە شووشەییە بە ناوی &quot;لو ڤیترای دی لۆرۆپ دی ماکس ئینگراند&quot; (پەنجەرە شووشەییەکەی ئەورووپای ماکس ئینگراند) وەسف دەکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://docpatdrac.hypotheses.org/jep-2015/jep2015-20-vitrail-europe-max-ingrand|سەردێڕ=https://docpatdrac.hypotheses.org/jep-2015/jep2015-20-vitrail-europe-max-ingrand |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171014133006/http://docpatdrac.hypotheses.org/jep-2015/jep2015-20-vitrail-europe-max-ingrand |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|زمان=fr}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو و بەکارهێنان ==
&quot;ئاڵای ئەورووپا&quot;ی دوانزە ئەستێرەیی لە ساڵی ١٩٥٠ نەخشێندرا و بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی ئەورووپاوە لە ١٩٥٥ پەسەند کرا. هەمان ئاڵا لەلایەن پەرلەمانی ئەورووپاوە لە ١٩٨٣ پەسەند کرا. ئەنجومەنی ئەورووپا لە ١٩٨٥ وەک &quot;هێمایەک&quot; بۆ کۆمەڵگەکانی ئەورووپا پەسەندی کرد. پێگەی لە کۆمەڵگەکانی ئەورووپادا گوازرایەوە بۆ یەکێتیی ئەورووپا لە کاتی دروستبوونیدا لە ١٩٩٣. پێشنیاری پەسەندکردنی وەک ئاڵای فەرمیی یەکێتیی ئەورووپا شکستی هێنا لەگەڵ پەسەندنەکردنی دەستووری ئەورووپایی لە ٢٠٠٥دا، و ئاماژەکردن بە هەموو ئەو هێمایانەی کە ئاماژە بۆ دەوڵەتبوون دەکەن لە پەیماننامەی لیسبۆنی ٢٠٠٧ لابرا، هەرچەندە شازدە دەوڵەتی ئەندام بەیاننامەیەکیان واژۆ کرد بۆ پشتگیریکردن لە بەردەوامبوونی بەکارهێنانی ئاڵاکە.&lt;ref&gt;Final Act, [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2007:306:0231:0271:EN:PDF Official Journal of the European Union, 2007 C 306–2, p. 267] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190815060321/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2007:306:0231:0271:EN:PDF|date=15 August 2019}} [[wikisource:Consolidated protocols, annexes and declarations attached to the treaties of the European Union/Declarations#Declaration_by_the_Kingdom_of_Belgium,_the_Republic_of_Bulgaria,_the_Federal_Republic_of_Germany,_the_Hellenic_Republic,_the_Kingdom_of_Spain,_the_Italian_Republic,_the_Republic_of_Cyprus,_the_Republic_of_Lithuania,_the_Grand-Duchy_of_Luxembourg,_the_Republic_of_Hungary,_the_Republic_of_Malta,_the_Republic_of_Austria,_the_Portuguese_Republic,_Romania,_the_Republic_of_Slovenia_and_the_Slovak_Republic_on_the_symbols_of_the_European_Union|Declaration 52, consolidated EU treaties]].&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٧، پەرلەمانی ئەورووپا بە فەرمی ئاڵاکەی بۆ بەکارهێنانی خۆی پەسەند کرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.eubusiness.com/news-eu/1221140822.65 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080912123052/http://eubusiness.com/news-eu/1221140822.65 &lt;!--Added by H3llBot--&gt; |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|سەردێڕ=EU Parliament set to use European flag, anthem |بڵاوکەرەوە=EU Business}}&lt;/ref&gt;

=== ئاڵا پان-ئەورووپاییەکانی پێش ساڵی ١٩٥٠ ===
{{Gallery|align=center|height=120|File:Proposed flag of europe from an anonymous pan-european brochure from 1920 (obverse).svg|ئاڵای پێشنیارکراوی ئەورووپا لە نامیلکەیەکی بێناوی پان-ئەورووپایی لە ١٩٢٠ (دیوی پێشەوە)|File:Proposed flag of europe from an anonymous pan-european brochure from 1920 (reverse).svg|ئاڵای پێشنیارکراوی ئەورووپا لە نامیلکەیەکی بێناوی پان-ئەورووپایی لە ١٩٢٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://digital.library.cornell.edu/catalog/ss:19343441|سەردێڕ=Das Neue Europa Mit Dem Dauernden Frieden. Die Unionisierung Mitteleuropas. [The New Europe With Lasting Peace. The Central European Union.]|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Cornell University Library|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221118185606/https://digital.library.cornell.edu/catalog/ss:19343441|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bostonraremaps.com/inventory/maas-utopian-european-union/|سەردێڕ=An extraordinary map of a proposed European Union … in 1920!|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Boston Rare Maps|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251101224526/https://bostonraremaps.com/inventory/maas-utopian-european-union/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:United States of Europe Flag Sketch (1930).svg|وێنەی کێشراوی سەرەتایی بێناوی ئاڵایەک بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەورووپا لە ١٩٣٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b735|سەردێڕ=Sketch of a flag for the United States of Europe (&quot;Union Stati Europa&quot;)|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201028134155/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b735|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Hertensteiner Kreuz.svg|خاچی هێرتێنستاینەر (١٤-٢٤ی ئەیلوولی ١٩٤٦)|File:Old flag of the European Movement.svg|ئاڵای بزووتنەوەی ئەورووپایی}}

=== ١٩٥٠-ئێستا: ئەنجومەنی ئەورووپا ===
[[ئەنجومەنی ئەورووپا]] لە ساڵی ١٩٥٠ لیژنەیەکی دیاریکرد بۆ لێکۆڵینەوە لە پرسی پەسەندکردنی هێمایەک. چەندین پێشنیار خرانە ڕوو. &lt;ref name=&quot;ENA page&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |editor-last=CVCE |ناونیشان=http://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#39d51e24-2e68-4497-b81e-7a08e09ee0d7_en&amp;overlay|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210118101434/https://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#39d51e24-2e68-4497-b81e-7a08e09ee0d7_en&amp;overlay |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;{{Gallery|align=center|height=120|File:Former Flag of the International Paneuropean Union.svg|پێشنیاری یەکێتیی پان-ئەورووپای کالێرگی|File:Proposed flag for Europe, designed in 1954 by members of the Council of Europe.png|پێشنیاری &quot;هەشت ئەڵقە&quot;، کە لە ستانداردی یەکێتیی ڕۆژئاوا دەچێت|File:Europe flag proposal 4.svg|پێشنیاری &quot;تاکە-ئەستێرە&quot;}}

لە نێو ئەو پێشنیارانەی کە سەرکەوتوو نەبوون ئاڵای یەکێتیی نێودەوڵەتی پان-ئەورووپای ڕیچارد ڤۆن کودنهۆڤ-کالێرگی هەبوو، کە خۆی بەم دواییانە بۆ یەکێتیی پەرلەمانی ئەورووپایی پەسەندی کردبوو. &lt;ref&gt;{{in lang|fr}} [http://www.coe.int/t/dgal/dit/ilcd/Historical_Content/flag/3.pdf Letter to the secretary general of the Council of Europe from Richard Coudenhove-Kalergi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031003606/http://www.coe.int/t/dgal/dit/ilcd/Historical_Content/flag/3.pdf|date=31 October 2008}}, Council of Europe.&lt;/ref&gt; نەخشەکە پاشبنەمایەکی شین بوو لەگەڵ خاچێکی سوور لە ناو بازنەیەکی پرتەقاڵیدا لە ناوەڕاست. کالێرگی زۆر پابەند بوو بە بەرگریکردن لە خاچەکە وەک &quot;هێما گەورەکەی یەکگرتوویی ڕەوشتی ئەورووپا&quot;، کە خاچی سوور بەتایبەتی &quot;لە تەواوی جیهانەوە، لەلایەن نەتەوە مەسیحی و نامەسیحییەکانەوە ناسراوە وەک هێمایەکی خێرخوازی نێودەوڵەتی و برایەتی مرۆڤ&quot;، &lt;ref&gt;Johan Fornäs, ''Signifying Europe'' (2012), [https://books.google.com/books?id=PG73B_1Xha4C&amp;pg=PA131 p. 131].&lt;/ref&gt; بەڵام پێشنیارەکە لەلایەن تورکیاوە (کە لە ساڵی ١٩٤٩ەوە ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپایە) ڕەتکرایەوە لەسەر بنەمای پەیوەندییە ئایینییەکانی &lt;ref name=&quot;FOTW proposals&quot;&gt;[http://www.fahnenversand.de/fotw/flags/eu_ce.html Council of Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927172923/http://www.fahnenversand.de/fotw/flags/eu_ce.html|date=27 September 2011}} fahnenversand.de&lt;/ref&gt; سەرەڕای پێشنیارەکەی کالێرگی بۆ زیادکردنی مانگێکی نیوە لەتەنیشت خاچەکە بۆ تێپەڕاندنی ناڕەزایەتییە موسڵمانەکان. &lt;ref&gt;{{in lang|fr}} [http://www.coe.int/t/dgal/dit/ilcd/Historical_Content/flag/f_d204.pdf Letter from Richard Coudenhove-Kalergi regarding a Muslim modification to the Pan-Europa flag design] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031003604/http://www.coe.int/t/dgal/dit/ilcd/Historical_Content/flag/f_d204.pdf|date=31 October 2008}}, Council of Europe.&lt;/ref&gt;

پێشنیارەکانی تر بریتی بوون لە ئاڵای بزووتنەوەی ئەورووپایی، کە پیتێکی ئی گەورەی سەوزی لەسەر پاشبنەمایەکی سپی هەبوو، &lt;ref&gt;[http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu%7Dmov.html European Movement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070823114630/http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu%7Dmov.html|date=23 August 2007}} crwflags.com [http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu!1.html Proposals for the European flag] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715135147/http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu%211.html|date=15 July 2007}} crwflags.com&lt;/ref&gt; دیزاینێک لەسەر بنەمای ئەڵقەکانی ئۆڵۆمپیاد، هەشت ئەڵقەی زێڕین لەسەر پاشبنەمایەکی شین، کە ڕەتکرایەوە بەهۆی لێکچوونی ئەڵقەکان لەگەڵ &quot;ڕووی کاتژمێر&quot;، &quot;زنجیر&quot; و &quot;سفرەکان&quot;، یان ئەستێرەیەکی زەردی گەورە لەسەر پاشبنەمایەکی شین، کە ڕەتکرایەوە بەهۆی هاوشێوەبوونی لەگەڵ ئاڵای کۆنگۆی بەلجیکیدا. {{Gallery|align=center|height=120|File:Salvador de Madariaga Flag Proposal (01 December 1951).svg|پێشنیاری &quot;کۆمەڵە ئەستێرەی&quot; مەداریاگا|File:Proposed 15-star flag of Europe (1953).png|پێشنیاری پازدە-ئەستێرە کە لەلایەن ئەنجومەنی ڕاوێژکارییەوە لە ١٩٥٣ پەسەند کرا}}

ئەنجومەنی ڕاوێژکاری هەڵبژاردەکانی کەمکردەوە بۆ دوو دیزاین. یەکێکیان لەلایەن سالڤادۆر دێ مەداریاگا بوو، کە دامەزرێنەری کۆلێژی ئەورووپایە، کە پێشنیاری کۆمەڵە ئەستێرەیەکی لەسەر پاشبنەمایەکی شین کردبوو &lt;ref name=&quot;ENA page&quot; /&gt; (کە بەپێی شوێنی پایتەختەکان دانرابوون، لەگەڵ ئەستێرەیەکی گەورەتر بۆ ستراسبۆرگ، بارەگای ئەنجومەنەکە). ئەو ئاڵاکەی بە چەندین پایتەختی ئەورووپادا سووڕاندبووەوە و چەمکەکە پەسەندکرابوو. &lt;ref name=&quot;Irish&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Murphy |یەکەم=Sean |ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://homepage.eircom.net/%7Eseanjmurphy/chiefs/euroflagmemo.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081205083719/https://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/chiefs/euroflagmemo.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Memorandum on the Role of Irish Chief Herald Slevin in the Design of the European Flag |بڵاوکەرەوە=Centre for Irish Genealogical and Historical Studies |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دووەمیان وەشانێک بوو لەلایەن ئارسێن هایتزەوە، کە بۆ خزمەتگوزاری پۆستەی ئەنجومەنەکە کاری دەکرد و دەیان دیزاینی پێشکەش کردبوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#6b758d67-f606-4ac9-90fc-3339fe66a76c_en&amp;overlay |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210118101434/https://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#6b758d67-f606-4ac9-90fc-3339fe66a76c_en&amp;overlay |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Lettre d'Arsène Heitz à Filippo Caracciolo (Strasbourg, 5 janvier 1952) |بڵاوکەرەوە=CVCE |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کە یەکێکیان لەلایەن ئەنجومەنەکەوە پەسەند کرا. نەخشەکە هاوشێوەی ئەوەی سالڤادۆر دێ مەداریاگا بوو، بەڵام لەبری کۆمەڵە ئەستێرەیەک، ئەستێرەکان لە بازنەیەکدا ڕیزکرابوون. &lt;ref name=&quot;ENA page&quot; /&gt; ئارسێن هایتز یەکێک بوو لەو چەند کەسەی کە پێشنیاری بازنەیەک لە ئەستێرەی زێڕینی لەسەر پاشبنەمایەکی شین کردبوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/168092b324 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210817073846/https://rm.coe.int/168092b324 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Council of Europe |سەردێڕ=Weekly broadcast of the Council of Europe, 6th October, 1953 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Rejected: Designs for the European Flag|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Wirklichkeit Books|ژپنک=٩٧٨٣٩٤٨٢٠٠٠٣٩|پەڕەکان=١٠٣–١٠٨}}&lt;/ref&gt; هیچ یەکێک لە پێشنیارەکانی بە تەواوی لەگەڵ ئەو دیزاینە ناگونجێت کە پەسەند کرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.cvce.eu/en/obj/proposals_for_european_flags_from_arsene_heitz_1952_1955-en-3c8f111a-6be6-4111-a433-20f1a7f9fdba.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210808065032/https://www.cvce.eu/en/obj/proposals_for_european_flags_from_arsene_heitz_1952_1955-en-3c8f111a-6be6-4111-a433-20f1a7f9fdba.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=CVCE |سەردێڕ=Proposals for European flags from Arsène Heitz (1952–1955) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پۆڵ لێڤی بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئەو کەسە بووە کە قاڵبی ئاڵاکەی دیزاین کردووە، نەک ئارسێن هایتز. لە ساڵی ١٩٨٧، هایتز بانگەشەی دەکرد کە ئیلهامەکەی تاجی دوانزە ئەستێرەی ژنی ناو ئاشکراکردن بووە، کە زۆرجار لە وێناکردنی مەریەمیدا دەدۆزرێتەوە (لە سەرەوە بڕوانە). 

لە ٢٥ی ئەیلوولی ١٩٥٣، ئەنجومەنی ڕاوێژکاریی ئەنجومەنی ئەورووپا پێشنیاری کرد کە ئاڵایەکی شین بە پازدە ئەستێرەی زێڕینەوە وەک هێمایەک بۆ ڕێکخراوەکە پەسەند بکرێت، کە ژمارە پازدە ڕەنگدانەوەی ژمارەی دەوڵەتەکانی ئەنجومەنی ئەورووپا بوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#61695385-14bd-4f99-9e5f-efb8f9581c5e_en&amp;overlay |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210118101434/https://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#61695385-14bd-4f99-9e5f-efb8f9581c5e_en&amp;overlay |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Recommendation 56(1) of the Consultative Assembly on the choice of an emblem for the Council of Europe (25 September 1953) |بڵاوکەرەوە=CVCE |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەڵمانیای ڕۆژئاوا ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە دیزاینی پازدە-ئەستێرە، چونکە یەکێک لە ئەندامەکان پارێزگاریی سار بوو، و هەبوونی ئەستێرەی تایبەت بە خۆی ئاماژە دەبوو بۆ سەروەری بۆ ناوچەکە. &lt;ref name=&quot;Irish&quot; /&gt; لیژنەی وەزیران (دامەزراوەی سەرەکیی بڕیاردانی ئەنجومەنەکە) هاوڕابوو لەگەڵ ئەنجومەنەکە کە ئاڵاکە دەبێت بازنەیەک لە ئەستێرە بێت، بەڵام ژمارەیەکی جێگیری دوانزە ئەستێرەیان هەڵبژارد، کە &quot;گوزارشتە لە کامڵبوون و تەواوەتی&quot;. &lt;ref name=&quot;ENA page&quot; /&gt; ئەنجومەنی پەرلەمانی ئەنجومەنی ئەورووپا لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٥ ڕەزامەندی لەسەر ئەمە دا. پۆڵ ئێم جی لێڤی نەخشەی وردی ئاڵا نوێیەکەی کێشا. &lt;ref name=&quot;Levy&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#6d23210b-865d-4f02-b2ca-2c30b9ed0588_en&amp;overlay |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210118101434/https://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#6d23210b-865d-4f02-b2ca-2c30b9ed0588_en&amp;overlay |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Account by Paul M. G. Lévy, a Belgian Holocaust survivor on the creation of the European flag |بڵاوکەرەوە=CVCE |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئاڵاکە کە لە ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٥ بە فەرمی پەسەند کرا، لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٥ لە شاتۆ دێ لا میوێت لە پاریس پەردەی لەسەر لادرا. &lt;ref name=&quot;ENA page&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;COE page&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/flag.asp|سەردێڕ=The Council of Europe: guardian of Human Rights, Democracy and the Rule of Law for 700 million citizens - Portal - www.coe.int |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807045151/http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/flag.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

==== پێشنیارە جێگرەوەکانی ساڵانی ١٩٥٠ەکان ====
بۆ ئاڵای ئەنجومەنی ئەورووپا، چەندین پێشنیاری ستایلی لە پەیوەندی بە ڕەنگەکان و هێماخوازییەوە پێشکەش کران. ئەم پێشنیارە سەرەتاییانە لە ١٩ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠ لەلایەن پۆڵ لێڤییەوە لە نامەیەکدا بۆ سکرتێری گشتی پێشکەش کران. ئەو پێشنیاری کرد کە ئاڵاکە دەبێت خاچێکی تێدابێت لەبەر چەند هۆکارێک. یەکەم، خاچەکە هێمایە بۆ یەکتربڕینی ڕێگاکان، و هەروەها بە باڵەکانی نوێنەرایەتی ڕۆژهەڵات، ڕۆژئاوا، باکوور و باشوور دەکات. سەرەڕای ئەوەش، خاچ لە زۆربەی ئاڵای ئەندامانی ئەنجومەنی ئەورووپادا دەردەکەوێت، و کۆنترین و ڕەسەنترین هێمایە لە ئەورووپا. هەروەها، خاچەکە گوزارشتی لە مەسیحییەت دەکرد. سەبارەت بە ڕەنگەکانیش، ئەو پێشنیاری کرد کە سپی و سەوز بن، کە ڕەنگەکانی بزووتنەوەی ئەورووپایی بوون، کە لە ساڵی ١٩٤٧ەوە گرنگییەکی گەورەی هەبوو. سەوز هەروەها گوزارشتی لە هیوا دەکرد، و خاچێکی سەوز لەسەر پاشبنەمایەکی سپی دیزاینێک بوو کە هێشتا بەکارنەهاتبوو. لە کۆتاییدا، لێڤی پێشنیاری کرد کە نیشانەی ستراسبۆرگ توخمێکی گرنگە بۆ زیادکردن چونکە نوێنەرایەتی ئەوەی دەکرد کە ئەنجومەنەکە لە کوێ دەبێت، و بوونی لە دڵی خاچەکەدا بەو مانایە بوو کە ئەنجومەنەکە ئەو خاڵەیە کە ڕێگا ئەورووپاییەکان تێیدا یەکدەگرن. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=09000016806998d8 |وێبگە=Council of Europe}}&lt;/ref&gt;

ماوەیەکی کورت دوای ئەم ڕەچاوکردنی دیزاینانە لەلایەن پۆڵ لێڤییەوە، لە ٢٧ی تەممووزی ١٩٥٠، ڕیچارد کودنهۆڤ-کالێرگی، سەرۆکی بزووتنەوەی پان-ئەورووپایی یاداشتێکی نووسی کە چەند یاسایەکی تێدابوو کە ئاڵایەک بۆ یەکێتییەکی لەو شێوەیە دەبێت پەیڕەوی لێبکات. ئەو یاسایانەی کە ئەو ڕایگەیاندن ئەمانە بوون: &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Memorandum from Richard Coudenhove-Kalergi on the European flag (Gstaad, 27 July 1950)|ناونیشان=https://www.cvce.eu/en/obj/memorandum_from_richard_coudenhove_kalergi_on_the_european_flag_gstaad_27_july_1950-en-ad9469d5-d9cf-46ae-95e0-897f96f94195.html|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=CVCE.EU by UNI.LU|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠١٢|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200929211324/https://www.cvce.eu/en/obj/memorandum_from_richard_coudenhove_kalergi_on_the_european_flag_gstaad_27_july_1950-en-ad9469d5-d9cf-46ae-95e0-897f96f94195.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

* دەبێت هێمایەک بێت بۆ شارستانیەتی هاوبەشمان.
* دەبێت هێمایەکی ئەورووپایی پێشکەش بکات.
* نابێت هیچ ململانێیەکی نەتەوەیی بورووژێنێت.
* دەبێت نوێنەرایەتی نەریت بکات.
* دەبێت جوان و شکۆمەند بێت.

دوای ئەم لێدوانانە، کودنهۆڤ-کالێرگی پێشنیاری ئەوەی کرد کە ئاڵای بزووتنەوەی پان-ئەورووپایی نموونەییترین ئاڵا دەبێت کە لەگەڵ ئەم مەرجانەدا بگونجێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680699d97 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030003753/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680699d97 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe}}&lt;/ref&gt;

لە ١٥ی تەممووزی ١٩٥١، ئەنجومەنی ڕاوێژکاری یاداشتێکی کۆتایی لەسەر ئاڵای ئەورووپا پێشکەش کرد. ئەو هێمایانەی پێشنیار کران ئەمانەی خوارەوە بوون: &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069cb09 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030031114/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069cb09 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe}}&lt;/ref&gt;

* خاچێک: هێمای مەسیحییەت، یەکتربڕینی ئەورووپا، بیرهێنەرەوەی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|خاچپەرستەکان]]، و بوونی هەیە لە نیوەی ئاڵای دەوڵەتە ئەندامەکاندا.
* پیتێکی &quot;E&quot;: لەلایەن بزووتنەوەی ئەورووپاییەوە بەکاردەهێنرێت.
* ئەستێرەیەکی سپی لە ناو بازنەیەکدا: هێمایەکە کە لە ساڵانی ١٩٤٤-٤٥ لەلایەن سوپاکانی ڕزگاریخوازییەوە بەکارهێنراوە.
* چەند ئەستێرەیەک: هەر ئەستێرەیەک دەتوانێت نوێنەرایەتی ئەندامێک بکات. دەیانتوانی سەوز بن لەسەر پاشبنەمایەکی سپی، ئەستێرەی سپی بن لەسەر پاشبنەمایەکی سوور، یان ئەستێرەی زیوی بۆ ئەندامە هاوبەشەکان، و ئەستێرەی زێڕین بۆ ئەندامە تەواوەکان.
* نیشانەی دەوڵەتی ستراسبۆرگ: بۆ هێماکردن بۆ بارەگای فەرمی [[ئەنجومەنی ئەورووپا]].
* خۆرێک: نوێنەرایەتی هیوایەکی هەڵهاتوو دەکات.
* سێگۆشەیەک: نوێنەرایەتی کلتوور دەکات.

سەرباری ئەوەش، چەندین ڕەنگیش پێشنیار کران:

* فرە-ڕەنگ: پێشنیار کرا کە ئاڵاکە دەکرێت هەموو ئەو ڕەنگانە لەخۆبگرێت کە ئاڵای دەوڵەتە ئەندامەکان هەیانە.
* سەوز و سپی: ئەمانە ڕەنگەکانی بزووتنەوەی ئەورووپایی بوون.
* شین: هێمایەکە بۆ ئاشتی و بێلایەنی، چونکە ڕەنگەکانی تر پێشتر بۆ بزووتنەوەکانی تر بەکارهێنرابوون وەک ڕەش بۆ پرسە، سوور بۆ بەلشەفیزم، یان سەوز بۆ ئیسلام.

'''ڕیچارد کودنهۆڤ-کالێرگی'''

ڕیچارد کودنهۆڤ-کالێرگی بەردەوام پێشنیاری هەڵبژاردنی ئاڵایەکی خاچدار-سووری دەکرد. سەرباری ئاڵا شینەکەی بزووتنەوەی پان-ئەورووپایی بە بازنەیەکی زەردەوە، هەروەها ئاڵایەکی سپیی بە خاچێکی لەو جۆرەوە پێشکەش کرد.{{Gallery|align=center|height=120|File:Former Flag of the International Paneuropean Union.svg|5 ٥ی حوزەیرانی ١٩٥٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680699937|سەردێڕ=Letter from Richard Coudenhove-Kalergi to Jacques-Camille Paris (Secretary General) about using the red cross of the united states of Europe|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030025306/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680699937|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680699d97|سەردێڕ=Memorandum presented to the Council of Europe by Richard Coudenhove-Kalergi about using the red cross of the United States of Europe|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030003753/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680699d97|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Coudenhove-Kalergi Flag Proposal (15 July 1951).svg|15 ١٥ی تەممووزی ١٩٥١&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/09000016807b016c|سەردێڕ=Memorandum of the Secretariat General on the European Flag|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200103215005/https://rm.coe.int/09000016807b016c|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Coudenhove-Kalergi Flag Proposal (26 September 1951).svg|26 ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٥١&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cvce.eu/en/obj/proposals_for_flags_submitted_to_the_consultative_assembly_of_the_council_of_europe_december_1951-en-e1e93292-ee7f-43d7-8b82-c332ce034b82.html|سەردێڕ=Proposals for flags submitted to the Consultative Assembly of the Council of Europe (December 1951)|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=CVCE.eu|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200104000254/https://www.cvce.eu/en/obj/proposals_for_flags_submitted_to_the_consultative_assembly_of_the_council_of_europe_december_1951-en-e1e93292-ee7f-43d7-8b82-c332ce034b82.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680699e8c|سەردێڕ=Memorandum from Paul Levy to Antoine Fischer (Saisons d'Alsace?) – 12 proposals for a flag|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe}}&lt;/ref&gt;|File:Coudenhove-Kalergi Flag Proposal (15 October 1951).svg|15 ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٥١&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cvce.eu/en/obj/proposals_for_european_flags_from_arsene_heitz_1952_1955-en-3c8f111a-6be6-4111-a433-20f1a7f9fdba.html|سەردێڕ=Proposals for European flags from Arsène Heitz (1952–1955)|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=CVCE.eu|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191113021045/https://www.cvce.eu/en/obj/proposals_for_european_flags_from_arsene_heitz_1952_1955-en-3c8f111a-6be6-4111-a433-20f1a7f9fdba.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Coudenhove-Kalergi's Europe Flag Proposal.svg|بەرواری تەواو نەزانراوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Proposals for European flags from Richard Coudenhove-Kalergi, Hanno F. Konopath, Gaetano Gambin and Wolfram Neue |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.cvce.eu/en/obj/proposals_for_european_flags_from_richard_coudenhove_kalergi_hanno_f_konopath_gaetano_gambin_and_wolfram_neue-en-5f32b2f9-cd30-40b8-9bfb-1bfe78aec077.html |بڵاوکەرەوە=University of Luxembourg |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260128015957/https://www.cvce.eu/en/obj/proposals_for_european_flags_from_richard_coudenhove_kalergi_hanno_f_konopath_gaetano_gambin_and_wolfram_neue-en-5f32b2f9-cd30-40b8-9bfb-1bfe78aec077.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}

'''ئارسێن هایتز'''

ئارسین هایتز، کرێکاری پۆستی ئەنجومەنی ئەورووپا چەندین چەمکی ئاڵای پێشکەش کرد، زۆربەیان ئاڵای شین بوون بە ئەستێرە یان گوڵی کۆمپاس . هەندێک جار دیزاینەکانی فەزایێکیان لەخۆگرتبوو کە ئاڵای نیشتمانی ئەو وڵاتەی تێدا دادەنرا کە تێیدا بەکاردەهێنرا. جگە لە ئاڵا شینەکان، پێشنیاری ئاڵای سەوز-سوور-زەردیشی کرد کە ئیلهامیان لە بانەری [[سەدەکانی ناوین|سەدەی ناوەڕاستی]] فەرەنسی وەرگرتووە کە بە ئۆریفلام ناسراوە. سوور وێناکردنی خوێنڕشتن لە ململانێی براکوژیدا و زەرد ڕەنگی [[پاپا]] و ئایینی مەسیحییە.{{Gallery|align=center|height=120|File:Arsène Heitz Flag Proposal (15 October 1951).svg|١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٥١&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069aa2d|سەردێڕ=Letter from Arsène Heitz to Paul Levy. He proposes a red cross.|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=council of Europe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/09000016807b012c|سەردێڕ=European Flag: Memorandum by the Secretariat-General|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201017224924/https://rm.coe.int/09000016807b012c|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal (1951) 7.svg|١٩٥١|File:Arsène Heitz Flag Proposal (1951) 6.svg|١٩٥١|File:Arsène Heitz Flag Proposal (05 January 1952).svg|٥ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069a995|سەردێڕ=Letter from Arsène Heitz to F. Caracciolo (Clerk of the Assembly). He proposes a red cross on a green background, inspired by Charlemagne's standard|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal (1) (15 November 1952).svg|١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٥٢&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b81d|سەردێڕ=Design by Arsène Heitz – blue flag with the Turkish flag surrounded by stars in the top left-hand corner|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030050306/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b81d|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal (2) (15 November 1952).svg|١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٥٢&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b823|سەردێڕ=Design by Arsène Heitz – blue flag with the British flag on the top left, and 15 stars laid out in two concentric circles in the middle|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201017083351/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b823|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal (3) (15 November 1952).svg|15 ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٥٢&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b84e|سەردێڕ=Design by Arsène Heitz – blue flag with the French flag on the top left, and 15 stars laid out in two concentric circles in the middle|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201019194613/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b84e|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal 1.svg|١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٥٤&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b857|سەردێڕ=Design by Arsène Heitz – Blue flag with a yellow eight-pointed star in a red circle|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023162038/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b857|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal (12 November 1954).svg|١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٥٤&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b857|سەردێڕ=Design by Arsène Heitz – Blue flag with a yellow eight-pointed star in a red circle|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal (25 December 1954).svg|٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٤&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b872|سەردێڕ=Design by Arsène Heitz – Blue flag with a red and white eight-pointed compass rose in the middle|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201024150351/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b872|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal (25 December 1954) 2.svg|٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٤&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b872|سەردێڕ=Design by Arsène Heitz – Blue flag with a red and white eight-pointed compass rose in the middle|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201024150351/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b872|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal (25 December 1954) 3.svg|٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٤&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b872|سەردێڕ=Design by Arsène Heitz – Blue flag with a red and white eight-pointed compass rose in the middle|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201024150351/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b872|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal (11 September 1955).svg|١١ی ئەیلوولی ١٩٥٥&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b874|سەردێڕ=Design by Arsène Heitz – Blue flag with a star in the middle surrounded by twelve secondary stars|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201015204258/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b874|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal 15 yellow stars (11 September 1955).svg|١١ی ئەیلوولی ١٩٥٥&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b874|سەردێڕ=Design by Arsène Heitz – Blue flag with a star in the middle surrounded by twelve secondary stars|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201015204258/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b874|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal 11 yellow red stars (11 September 1955).svg|١١ی ئەیلوولی ١٩٥٥&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b874|سەردێڕ=Design by Arsène Heitz – Blue flag with a star in the middle surrounded by twelve secondary stars|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201015204258/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b874|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal 12 yellow red stars (11 September 1955).svg|١١ی ئەیلوولی ١٩٥٥
&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b874|سەردێڕ=Design by Arsène Heitz – Blue flag with a star in the middle surrounded by twelve secondary stars|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201015204258/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b874|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal 15 yellow red stars (11 September 1955).svg|١١ی ئەیلوولی ١٩٥٥&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b874|سەردێڕ=Design by Arsène Heitz – Blue flag with a star in the middle surrounded by twelve secondary stars|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201015204258/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b874|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal 11 white red stars (11 September 1955).svg|١١ی ئەیلوولی ١٩٥٥&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b874|سەردێڕ=Design by Arsène Heitz – Blue flag with a star in the middle surrounded by twelve secondary stars|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201015204258/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b874|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal (1954).svg|بەرواری تەواو نەزانراوە&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal 5.svg|بەرواری تەواو نەزانراوە&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal 2.svg|بەرواری تەواو نەزانراوە&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal 3.svg|بەرواری تەواو نەزانراوە&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal 4.svg|بەرواری تەواو نەزانراوە&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;|File:Arsène Heitz Flag Proposal (Oriflamme of Charlemagne).svg|بەرواری تەواو نەزانراوە&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;}}

'''هانۆ کۆنۆپاث'''

بازنەی ئەستێرە هەروەها لەلایەن هانۆ ئێف کۆنۆپاثەوە لە ساڵی ١٩٥٢ پێشنیار کرا.&lt;templatestyles src=&quot;Module:Gallery/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Gallery|align=center|height=120|File:Hanno F. Konopath's Europe Flag Proposal (1952) 1.svg|١٩٥٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=von Lenthe |یەکەم١=Jonas |سەردێڕ=Rejected: Designs For The European Flag |ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Wirklichkeit Books |شوێن=Berlin |ژپنک=٩٧٨-٣-٩٤٨٢١٢-٢٥-٤|پەڕە=١١٧}}&lt;/ref&gt;|File:Hanno F. Konopath's Europe Flag Proposal (1952) 2.svg|١٩٥٢&lt;ref name=&quot;CVCE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Proposals for European flags from Richard Coudenhove-Kalergi, Hanno F. Konopath, Gaetano Gambin and Wolfram Neue |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.cvce.eu/en/obj/proposals_for_european_flags_from_richard_coudenhove_kalergi_hanno_f_konopath_gaetano_gambin_and_wolfram_neue-en-5f32b2f9-cd30-40b8-9bfb-1bfe78aec077.html |بڵاوکەرەوە=University of Luxembourg |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260128015957/https://www.cvce.eu/en/obj/proposals_for_european_flags_from_richard_coudenhove_kalergi_hanno_f_konopath_gaetano_gambin_and_wolfram_neue-en-5f32b2f9-cd30-40b8-9bfb-1bfe78aec077.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Hanno F. Konopath's Europe Flag Proposal (1952) 3.svg|١٩٥٢&lt;ref name=&quot;CVCE&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=von Lenthe |یەکەم١=Jonas |سەردێڕ=Rejected: Designs For The European Flag |ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Wirklichkeit Books |شوێن=Berlin |ژپنک=٩٧٨-٣-٩٤٨٢١٢-٢٥-٤|پەڕە=١١٧}}&lt;/ref&gt;|File:Proposed 15-star flag of Europe (1953).png|١٩٥٣&lt;ref name=&quot;CVCE&quot;/&gt;}}

'''پێشنیارە لاوەکییەکانی تر'''

لە ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا، لە کاتی پرۆسەی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی ئەورووپادا، چەندین نەخشەی تر پێشکەش کران. ئەم نەخشانە لەلایەن نەخشەسازە کەمتر ناسراوەکانەوە دروستکرابوون، لەوانەش کەسانی ئاسایی لە سەرتاسەری ئەورووپاوە کە پێشنیارەکانیان لە ڕێگەی پۆستەوە ناردبوو. پێشانگای خوارەوە ئەم نەخشە ئەرشیفکراوانە پیشان دەدات.

{{Hidden begin|expanded=|title=پێشانگای وێنە (لولدراو)}}
'''Joseph Oberson-Bagnolet'''
{{Gallery|align=center|height=120|File:Joseph Oberson-Bagnolet's Europe Flag Proposal (1952) 1.svg|1951&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=von Lenthe |یەکەم١=Jonas |سەردێڕ=Rejected: Designs For The European Flag |ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Wirklichkeit Books |شوێن=Berlin |ژپنک=٩٧٨-٣-٩٤٨٢١٢-٢٥-٤|پەڕە=٢٣}}&lt;/ref&gt;|File:Joseph Oberson-Bagnolet's Europe Flag Proposal (1952) 2.svg|1951&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=von Lenthe |یەکەم١=Jonas |سەردێڕ=Rejected: Designs For The European Flag |ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Wirklichkeit Books |شوێن=Berlin |ژپنک=٩٧٨-٣-٩٤٨٢١٢-٢٥-٤|پەڕە=٢٣}}&lt;/ref&gt;|File:Joseph Oberson-Bagnolet's Europe Flag Proposal (1952) 3.svg|1951&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=von Lenthe |یەکەم١=Jonas |سەردێڕ=Rejected: Designs For The European Flag |ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Wirklichkeit Books |شوێن=Berlin |ژپنک=٩٧٨-٣-٩٤٨٢١٢-٢٥-٤|پەڕە=٢٣}}&lt;/ref&gt;}}

'''J. E. Dynan'''
{{Gallery|align=center|height=120|File:J. E. Dylan Flag Proposal (26 September 1951).svg|1951&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680699e32|سەردێڕ=Letter from J. Dynan (Associated Press) to Paul Levy – proposals for a flag|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201024111820/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680699e32|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:J. E. Dylan's Europe flag proposal (1951) 2.svg|1951&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=von Lenthe |یەکەم١=Jonas |سەردێڕ=Rejected: Designs For The European Flag |ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Wirklichkeit Books |شوێن=Berlin |ژپنک=٩٧٨-٣-٩٤٨٢١٢-٢٥-٤|پەڕە=٦٨}}&lt;/ref&gt;|File:J. E. Dylan's Europe flag proposal (1951) 3.svg|1951&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=von Lenthe |یەکەم١=Jonas |سەردێڕ=Rejected: Designs For The European Flag |ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Wirklichkeit Books |شوێن=Berlin |ژپنک=٩٧٨-٣-٩٤٨٢١٢-٢٥-٤|پەڕە=٦٨}}&lt;/ref&gt;|File:J. E. Dylan's Europe flag proposal (1951) 4.svg|1951&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=von Lenthe |یەکەم١=Jonas |سەردێڕ=Rejected: Designs For The European Flag |ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Wirklichkeit Books |شوێن=Berlin |ژپنک=٩٧٨-٣-٩٤٨٢١٢-٢٥-٤|پەڕە=٦٨}}&lt;/ref&gt;|File:J. E. Dylan's Europe flag proposal (1951) 5.svg|1951&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=von Lenthe |یەکەم١=Jonas |سەردێڕ=Rejected: Designs For The European Flag |ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Wirklichkeit Books |شوێن=Berlin |ژپنک=٩٧٨-٣-٩٤٨٢١٢-٢٥-٤|پەڕە=٦٨}}&lt;/ref&gt;}}

'''Gambin Gaetano'''
{{Gallery|align=center|height=120|File:Gambin Gaetano flag proposal 1955 1.svg|1955&lt;ref name=&quot;CVCE&quot;/&gt;|File:Gambin Gaetano flag proposal 1955 2.svg|1955&lt;ref name=&quot;CVCE&quot;/&gt;|File:Gambin Gaetano flag proposal 1955 3.svg|1955&lt;ref name=&quot;CVCE&quot;/&gt;|File:Gambin Gaetano flag proposal 1955 4.svg|1955&lt;ref name=&quot;CVCE&quot;/&gt;|File:Gambin Gaetano flag proposal 1955 5.svg|1955&lt;ref name=&quot;CVCE&quot;/&gt;|File:Gambin Gaetano flag proposal 1955 6.svg|1955&lt;ref name=&quot;CVCE&quot;/&gt;|File:Gambin Gaetano flag proposal 1955 7.svg|1955&lt;ref name=&quot;CVCE&quot;/&gt;}}

'''Alwin Mondon'''
{{Gallery|align=center|height=120|File:Alwin Mondon Flag Proposal (15 July 1951).svg|15 July 1951&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Mondon&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Proposals for European flags by Alwin Mondon |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.cvce.eu/en/obj/proposals_for_european_flags_by_alwin_mondon-en-61b59fd4-ed18-43ac-a681-18c77ae58a73.html |بڵاوکەرەوە=University of Luxembourg |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260313211017/https://www.cvce.eu/en/obj/proposals_for_european_flags_by_alwin_mondon-en-61b59fd4-ed18-43ac-a681-18c77ae58a73.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Alvin Mondon's Europe flag proposal (1951) 2.svg|1951&lt;ref name=&quot;Mondon&quot;/&gt;|File:Alvin Mondon's Europe flag proposal (1951) 3.svg|1951&lt;ref name=&quot;Mondon&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Alsace&quot;/&gt;|File:Alvin Mondon's Europe flag proposal (1951) 4.svg|1951&lt;ref name=&quot;Mondon&quot;/&gt;|File:Alvin Mondon's Europe flag proposal (1951) 5.svg|1951&lt;ref name=&quot;Mondon&quot;/&gt;|File:Alvin Mondon's Europe flag proposal (1951) 6.svg|1951&lt;ref name=&quot;Mondon&quot;/&gt;|File:Alvin Mondon's Europe flag proposal (1951) 7.svg|1951&lt;ref name=&quot;Mondon&quot;/&gt;|File:Alvin Mondon's Europe flag proposal (1951) 8.svg|1951&lt;ref name=&quot;Mondon&quot;/&gt;|File:Alvin Mondon's Europe flag proposal (1951) 9.svg|1951&lt;ref name=&quot;Mondon&quot;/&gt;|File:Alvin Mondon's Europe flag proposal (1951) 10.svg|1951&lt;ref name=&quot;Mondon&quot;/&gt;|File:Alvin Mondon's Europe flag proposal (1951) 11.svg|1951&lt;ref name=&quot;Mondon&quot;/&gt;|File:Alvin Mondon's Europe flag proposal (1951) 12.svg|1951&lt;ref name=&quot;Mondon&quot;/&gt;}}

'''Muller of Wiesbaden'''
{{Gallery|align=center|height=120|File:Muller of Wiesbaden Flag Proposal (15 July 1951).svg|15 July 1951&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;|File:Muller of Wiesbaden Flag Proposal (15 July 1951) 2.svg|15 July 1951&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;}}

'''Wolfram Neue'''
{{Gallery|align=center|height=120|File:Wolfram Neue's Europe Flag Proposal (1951) 1.svg|1951&lt;ref name=&quot;CVCE&quot;/&gt;|File:Wolfram Neue's Europe Flag Proposal (1951) 2.svg|1951&lt;ref name=&quot;CVCE&quot;/&gt;|File:Wolfram Neue's Europe Flag Proposal (1951) 3.svg|1951&lt;ref name=&quot;CVCE&quot;/&gt;|File:Wolfram Neue's Europe Flag Proposal (1951) 4.svg|1951&lt;ref name=&quot;CVCE&quot;/&gt;}}

'''Michel Pélot'''
{{Gallery|align=center|height=120|File:Michel Pélot's Europe Flag Proposal (1951) 1.svg|1951&lt;ref name=&quot;Projets&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Projets de drapeaux pour une organisation de l'Europe |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.cvce.eu/en/obj/projets_de_drapeaux_pour_une_organisation_de_l_europe-fr-ad2b30df-1f46-434b-aa83-02bdf011ef0c.html |بڵاوکەرەوە=University of Luxembourg |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260128020002/https://www.cvce.eu/en/obj/projets_de_drapeaux_pour_une_organisation_de_l_europe-fr-ad2b30df-1f46-434b-aa83-02bdf011ef0c.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;{{sfn|von Lenthe|2020|p=40}}|File:Michel Pélot's Europe Flag Proposal (1951) 2.svg|1951{{sfn|von Lenthe|2020|p=40}}}}

'''Lucien Philippe'''
{{Gallery|align=center|height=120|File:Lucien Philippe Flag Proposal (15 July 1951).svg|1951&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;|File:Lucien Philippe's Europe flag proposal (15 July 1951) 2.svg|1951&lt;ref name=&quot;Projets&quot;/&gt;|File:Lucien Philippe's Europe flag proposal (15 July 1951) 3.svg|1951{{sfn|von Lenthe|2020|p=95}}|File:Lucien Philippe's Europe flag proposal (15 July 1951) 4.svg|1951{{sfn|von Lenthe|2020|p=95}}|File:Lucien Philippe's Europe flag proposal (15 July 1951) 5.svg|1951{{sfn|von Lenthe|2020|p=95}}|File:Lucien Philippe's Europe flag proposal (15 July 1951) 6.svg|1951{{sfn|von Lenthe|2020|p=95}}}}

'''Walther Timm'''
{{Gallery|align=center|height=120|File:Walther Timm's Europe flag proposal (1951) 1.svg|1951{{sfn|von Lenthe|2020|p=25}}|File:Walther Timm's Europe flag proposal (1951) 2.svg|1951{{sfn|von Lenthe|2020|p=25}}|File:Walther Timm's Europe flag proposal (1951) 3.svg|1951{{sfn|von Lenthe|2020|p=25}}|File:Walther Timm's Europe flag proposal (1951) 4.svg|1951{{sfn|von Lenthe|2020|p=25}}}}

'''Louis Wirion'''
{{Gallery|align=center|height=120|File:Louis Wirion Flag Proposal (15 July 1951) (Original).svg|15 July 1951|File:Louis Wirion Flag Proposal (15 July 1951) (Martin-Levy Modification).svg|15 July 1951|File:Unknown Flag Proposal (26 September 1951).svg|26 September 1951|File:Unknown Flag Proposal (26 September 1951) (2).svg|26 September 1951|File:Louis Wirion's Europe flag proposal (1951).svg|1951}}

'''Other'''
{{Gallery|align=center|height=120|File:Bichet's Flag Proposal (September 1953).svg|Bichet's (September 1953)|File:G. A. Bornemann's Europe flag proposal (1952).svg|G. A. Bornemann Proposal (1952){{sfn|von Lenthe|2020|p=56}}|File:H.C. Flag Proposal (15 July 1951).svg|H.C. Blue-red flag is the [[International Code of Signals|international code sign]] of the letter &quot;E&quot;. (15 July 1951)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;|File:Harmignies Flag Proposal (15 July 1951).svg|Harmignies (15 July 1951)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;|File:Paul Levy Flag Proposal (12 May 1952).svg|Paul Levy (12 May 1952)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069a997|سەردێڕ=Extract of a letter from George Coedes on the Turks and the cross|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069aafe|سەردێڕ=Letter from Paul Levy to Salvador de Madariaga on Turkish opposition to a cross|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201028185308/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069aafe|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069c90a|سەردێڕ=Letter from Paul Levy to Richard Coudenhove-Kalergi on Turkish opposition to a cross|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201028102518/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069c90a|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069c912|سەردێڕ=Letter from Paul Levy to Richard Coudenhove-Kalergi. He suggests how to proceed as regards his proposal for a crescent shape to be added.|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201017222129/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069c912|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Adolf Lorder's Europe flag proposal (1950s).svg|Adolf Lorder (1950s)&lt;ref name=&quot;Projets&quot;/&gt;|File:Martin-Levy Flag Proposal (15 July 1951).svg|Martin-Levy (15 July 1951)&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;|File:Camille Manné Flag Proposal (23 August 1949).svg|Camille Manné (23 August 1949)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680699417|سەردێڕ=Proposal by Camille Manné (Founder of the SICOP printing firm, Bischheim, Alsace, France)|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201019214831/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680699417|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b736|سەردێڕ=Flag showing the design by Camille Manet (Founder of the SICOP printing firm, Bischheim, Alsace, France)|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Council of Europe|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030173325/https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=090000168069b736|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;|File:Joseph Oberson-Bagnolet's Europe flag proposal (1952).svg|Joseph Oberson-Bagnolet (1952){{sfn|von Lenthe|2020|p=94}}|File:Poucher Flag Proposal (15 July 1951).svg|Poucher (1951)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;|File:Prince de Schwarzenberg Flag Proposal (15 July 1951).svg|Prince de Schwarzenberg (1951)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;|File:Sommier of Neuilly Flag Proposal (15 July 1951).svg|Sommier of Neuilly (1951)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;|File:Mirko Svetkov's Europe flag proposal (1951).svg|Mirko Svetkov (1951){{sfn|von Lenthe|2020|p=53}}|File:August Vincent's Europe flag proposal (1950).svg|August Vincent (1950){{sfn|von Lenthe|2020|p=21}}|File:Lex Weyer's Europe flag proposal (1951).svg|Lex Weyer (1951){{sfn|von Lenthe|2020|p=52}}|File:Werner S. Wulfing, Feldkirch, 1949.svg|Werner S. Wulfing (1949){{sfn|von Lenthe|2020|p=92}}}}

'''Anonymous'''
{{Gallery|align=center|height=120|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 1.svg|1950s&lt;ref name=&quot;Projets&quot;/&gt;|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 2.svg|1950s&lt;ref name=&quot;Projets&quot;/&gt;|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 3.svg|1950s&lt;ref name=&quot;Projets&quot;/&gt;|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 4.svg|1950s&lt;ref name=&quot;Projets&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Alsace&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='A flag for Europe' from Saisons d'Alsace (1950) |ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.cvce.eu/en/obj/a_flag_for_europe_from_saisons_d_alsace_1950-en-a6e5f5e4-e625-4de3-bbec-ab422fd8c518.html |بڵاوکەرەوە=University of Luxembourg |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260128015959/https://www.cvce.eu/en/obj/a_flag_for_europe_from_saisons_d_alsace_1950-en-a6e5f5e4-e625-4de3-bbec-ab422fd8c518.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 9.svg|1950s&lt;ref name=&quot;Alsace&quot;/&gt;|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 5.svg|1950s&lt;ref name=&quot;Projets&quot;/&gt;|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 6.svg|1950s|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 7.svg|1950s&lt;ref name=&quot;Alsace&quot;/&gt;|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 8.svg|1950s&lt;ref name=&quot;Projets&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Alsace&quot;/&gt;|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 10.svg|1950s|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 11.svg|1950s{{sfn|von Lenthe|2020|p=43}}|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 12.svg|1950s{{sfn|von Lenthe|2020|p=42}}|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 13.svg|1950s{{sfn|von Lenthe|2020|p=42}}|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 14.svg|1950s|File:Unattributed European flag proposal (pre 1950) 15.svg|1950s&lt;ref name=&quot;Alsace&quot;/&gt;|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 16.svg|1950s{{sfn|von Lenthe|2020|p=20}}|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 17.svg|1950s{{sfn|von Lenthe|2020|p=20}}|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 18.svg|1950s{{sfn|von Lenthe|2020|p=20}}|File:Unattributed European flag proposal (pre 1950) 19.svg|1950s{{sfn|von Lenthe|2020|p=85}}|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 20.svg|1950s{{sfn|von Lenthe|2020|p=84}}|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 21.svg|1950s&lt;ref name=&quot;Projets&quot;/&gt;|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 28.svg|1950s|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 22.svg|1950s{{sfn|von Lenthe|2020|p=55}}|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 23.svg|1950s|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 24.svg|1950s|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 25.svg|1950s|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 26.svg|1950s|File:2Unattributed European flag proposal (1950s) 27.svg|1950s|File:Unattributed European flag proposal (1950s) 29.svg|1950s{{sfn|von Lenthe|2020|p=22}}}}
{{Hidden end}}

=== ١٩٨٣-ئێستا: لە کۆمەڵگەکانی ئەورووپاوە بۆ یەکێتیی ئەورووپا ===
[[پەڕگە:Flag_of_Europe_(vertical).svg|ڕاست|وێنۆک|629x629پیکسڵ|ئاڵای ستوونی ئەورووپا]]
دوای پێشانگای ئێکسپۆ ٥٨ لە برۆکسل، ئاڵاکە جێی خۆی گرت و ئەنجومەنی ئەورووپا لۆبی کرد بۆ ئەوەی ڕێکخراوە ئەورووپاییەکانی تریش ئاڵاکە وەک نیشانەیەکی یەکگرتوویی ئەورووپا پەسەند بکەن. &lt;ref name=&quot;ENA page&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |editor-last=CVCE |ناونیشان=http://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#39d51e24-2e68-4497-b81e-7a08e09ee0d7_en&amp;overlay|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210118101434/https://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#39d51e24-2e68-4497-b81e-7a08e09ee0d7_en&amp;overlay |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFCVCE&quot;&gt;CVCE (ed.). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; پەرلەمانی ئەورووپا دەستپێشخەری کرد لە هەوڵدان بۆ ئەوەی ئاڵایەک لەلایەن کۆمەڵگەکانی ئەورووپاوە پەسەند بکرێت. ماوەیەکی کورت دوای یەکەم هەڵبژاردنە ڕاستەوخۆکان لە ١٩٧٩ ڕەشنووسی بڕیارنامەیەک لەسەر ئەو پرسە خرایە ڕوو. بڕیارنامەکە پێشنیاری دەکرد کە ئاڵای کۆمەڵگەکان دەبێت هەمان ئاڵای ئەنجومەنی ئەورووپا بێت &lt;ref name=&quot;COE page&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/flag.asp|سەردێڕ=The Council of Europe: guardian of Human Rights, Democracy and the Rule of Law for 700 million citizens - Portal - www.coe.int |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807045151/http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/flag.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٠٧}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20070807045151/http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/flag.asp &quot;Council of Europe's Emblems&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; و لەلایەن پەرلەمانەوە لە ١١ی نیسانی ١٩٨٣ پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;ENA page&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Wim_Schuijt_proposed_flag_for_the_European_Communities_(1960).svg|وێنۆک|150x150پیکسڵ|ئاڵای پێشنیارکراوی ڤیم شخۆیت بۆ کۆمەڵگەکانی ئەورووپا (١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٦٠) &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.cvce.eu/en/obj/proposed_flag_for_the_european_communities_1960-en-aa16ca02-858d-476e-851f-f9536cf0f2c1.html|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260128015959/https://www.cvce.eu/en/obj/proposed_flag_for_the_european_communities_1960-en-aa16ca02-858d-476e-851f-f9536cf0f2c1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;]]
[[پەڕگە:Flag_of_Europe_Adonnino_proposal.svg|وێنۆک|150x150پیکسڵ|&quot;ئاڵا و هێما&quot; بۆ کۆمەڵگەکانی ئەورووپا کە لە ڕاپۆرتی ئەدۆنینۆی ساڵی ١٩٨٥دا پێشنیار کرابوو &lt;ref name=&quot;Adonnino&quot;&gt;[https://www.ombudsman.europa.eu/en/resources/historicaldocument.faces/en/4659/html.bookmark Regarding The &quot;Adonnino Report&quot; – Report to the European Council by the ad hoc committee &quot;On a People's Europe&quot;, A 10.04 COM 85, SN/2536/3/85] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180506173740/https://www.ombudsman.europa.eu/en/resources/historicaldocument.faces/en/4659/html.bookmark|date=6 May 2018}}.&lt;/ref&gt;]]
لوتکەی ئەنجومەنی ئەورووپا (سەرکردەکانی کۆمەڵگەکان) لە حوزەیرانی ١٩٨٤ لە فۆنتێنبلۆ جەختی لەسەر گرنگیی بەرەوپێشبردنی وێنە و شوناسێکی ئەورووپایی بۆ هاوڵاتیان و جیهان کردەوە. ئەنجومەنی ئەورووپا لیژنەیەکی کاتیی دامەزراند، بە ناوی &quot;لیژنە بۆ 'ئەورووپایەکی گەل'&quot; (لیژنەی ئەدۆنینۆ).

ئەم لیژنەیە ڕاپۆرتێکی گەورەی پێشکەش کرد، کە پێشنیاری بەرفراوانی لەخۆدەگرت، لە ڕێکخستنی &quot;تیروپشکێکی ئەورووپایی&quot;ەوە تا کەمپینکردن بۆ هێنانەکایەی مافی دەنگدانی ناوخۆیی بۆ هاوڵاتییە بیانییەکان لە سەرتاسەری ئەورووپادا. &lt;ref name=&quot;Adonnino&quot; /&gt; لەژێر سەردێڕی &quot;بەهێزکردنی وێنە و شوناسی کۆمەڵگە&quot;دا، لیژنەکە پێشنیاری هێنانەکایەی &quot;ئاڵا و هێمایەک&quot;ی کرد، کە نەخشەیەکی پێشنیار دەکرد لەسەر بنەمای ئاڵای ئەنجومەنی ئەورووپا، بەڵام بە زیادکردنی &quot;پیتێکی ئی زێڕین&quot; لە ناوەڕاستی بازنەی ئەستێرەکاندا. &lt;ref&gt;&quot;bearing in mind the independence and the different nature of the two organizations, the Committee proposes to the European Council that the European Community emblem and flag should be a blue rectangle with, in the center, a circle of twelve five-pointed gold stars which do not touch, surrounding a gold letter E, of the design already used by the Commission.&quot;&lt;/ref&gt; ئەنجومەنی ئەورووپا کە لە ٢٨/٢٩ی حوزەیرانی ١٩٨٥ لە میلانۆ بەڕێوەچوو تا ڕادەیەکی زۆر بەپێی پێشنیارەکانی لیژنەی ئەدۆنینۆ ڕۆیشت. بەڵام لەبەر ئەوەی پەسەندکردنی ئاڵایەک زۆر بیرهێنەرەوەی ئاڵایەکی نەتەوەیی بوو کە نوێنەرایەتی دەوڵەتبوون بکات و لەلایەن هەندێک لە دەوڵەتە ئەندامەکانەوە (بەتایبەتی شانشینی یەکگرتوو، چونکە ئاڵا پێشنیارکراوەکە زۆر لە ستانداردی کەسیی شاژن دەچوو) زۆر جێگای مشتومڕ بوو، نەخشەکەی &quot;ئاڵای ئەورووپا&quot;ی ئەنجومەنی ئەورووپا پەسەند کرا، بەبێ پیتی ئی، و تەنها بە پێگەی فەرمیی &quot;لۆگۆیەک&quot;. &lt;ref&gt;Tobias Theiler, ''Political Symbolism and European Integration'', Manchester University Press, 2005 [https://books.google.com/books?id=JMiqfaCXr50C&amp;pg=PA61 p. 61–65].&lt;/ref&gt; ئەم سازشە هەر لە سەرەتاوە بە شێوەیەکی بەرفراوان پشتگوێ خرا، و &quot;لۆگۆ ئەورووپاییەکە&quot;، سەرەڕای بەکارهێنانی زمانێکی ڕوون بۆ پێدانی پێگەی &quot;لۆگۆیەک&quot;، هەر لە سەرەتاوە وەک &quot;ئاڵای کۆمەڵگە&quot; یان تەنانەت &quot;ئاڵای ئەورووپا&quot; ئاماژەی پێدەکرا. &lt;ref&gt;&quot;not a compromise that the Commission itself cared much to abide by: from the outset, it generally used the terms 'Community flag' or, bolder still, 'European flag'.&quot;&lt;/ref&gt;

کۆمەڵگەکان لە ساڵی ١٩٨٦ەوە دەستیان بە بەکارهێنانی &quot;هێما&quot;کە وەک ئاڵایەکی دی فاکتۆی خۆیان کرد، و بۆ یەکەمجار لە دەرەوەی باڵەخانەی بێرلیمۆنت (بارەگای کۆمیسیۆنی ئەورووپا) لە ٢٩ی ئایاری ١٩٨٦ بەرزیان کردەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.cvce.eu/obj/raising_of_the_european_flag_in_front_of_the_berlaymont_building_brussels_29_may_1986-en-8ac2b8f2-eaff-4f43-951a-a7aa21aa6b42.html|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140204010508/http://www.cvce.eu/obj/raising_of_the_european_flag_in_front_of_the_berlaymont_building_brussels_29_may_1986-en-8ac2b8f2-eaff-4f43-951a-a7aa21aa6b42.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;

یەکێتیی ئەورووپا، کە بە پەیماننامەی ماستریخت لە ١٩٩٢ دامەزرا بۆ جێگرتنەوەی کۆمەڵگەکانی ئەورووپا و لەخۆگرتنی کارەکانی، بەکارهێنانی دی فاکتۆی &quot;لۆگۆی کۆمەڵگە&quot;ی کۆمەڵگەی ئەورووپایی هێشتووەتەوە. &lt;ref name=&quot;COE page&quot; /&gt; لە ڕووی تەکنیکی و فەرمییەوە، &quot;ئاڵای ئەورووپا&quot; کە لەلایەن یەکێتیی ئەورووپاوە بەکاردەهێنرێت هێشتا وەک &quot;ئاڵایەک&quot; نییە بەڵکو &quot;لۆگۆی کۆمەڵگەیە — یان هێمایە — [...] کە دەشێت لەسەر پارچە قوماشی لاکێشەیی بەرهەمبهێنرێتەوە&quot;. &lt;ref&gt;Nicole Scicluna, ''European Union Constitutionalism in Crisis'', Routledge (2014), [https://books.google.com/books?id=AYbZBAAAQBAJ&amp;pg=PA56 p. 56] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230605214843/https://books.google.com/books?id=AYbZBAAAQBAJ&amp;pg=PA56|date=5 June 2023}}.&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٩٧، ڕاپرسی &quot;یۆرۆبارۆمیتەری ناوەندی و ڕۆژهەڵات&quot; بەشێکی لەخۆگرتبوو کە مەبەست لێی &quot;دۆزینەوەی ئاستی هۆشیاریی گشتی بوو سەبارەت بە یەکێتیی ئەورووپا&quot; لەو وڵاتانەی کە ئەوکات کاندید بوون لە [[ئەورووپای ناوەندی]] و ڕۆژهەڵات. &quot;ستیکەرێکی ئاڵای ئەورووپا&quot; پیشانی بەشداربووان درا و داوایان لێکرا بزانن چییە. ئەو وەڵامانەی کە بە ڕاست دانران ئەمانە بوون: یەکێتیی ئەورووپا، کۆمەڵگەی ئەورووپایی، بازاڕی هاوبەش، و &quot;ئەورووپا بە گشتی&quot;. ٥٢٪ی بەشداربووان یەکێک لە وەڵامە ڕاستەکانیان داوەتەوە، ١٥٪یان وەڵامێکی هەڵەیان داوەتەوە (ناوی دامەزراوەیەکی تریان هێناوە، وەک ناتۆ یان نەتەوە یەکگرتووەکان)، و ٣٥٪ نەیانتوانیوە یان نەیانویستووە بیناسنەوە. &lt;ref&gt;Countries polled: Czech Republic, Estonia, Hungary, Latvia, Lithuania, Poland, Slovakia, Slovenia (joined [[2004 enlargement of the European Union|2004]]), Bulgaria and Romania (joined [[2007 enlargement of the European Union|2007]]).&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Demi_Vollering_-_2025_European_road_championship_podium_-_Guilherand-Granges.jpg|وێنۆک|196x196پیکسڵ|دێمی ڤۆلێرینگ، لە کاتی لەبەردابوونی مەدالیا و درێسی پاڵەوانێتی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠٢٦]]
یەکێتیی پایسکیلسواری ئەورووپا، کە لە ساڵی ١٩٩٠ دامەزراوە، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.uec.ch/en/about-uec#/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260101020546/https://www.uec.ch/en/about-uec#/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=About UEC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە لۆگۆکەیدا ئەستێرەی شین و زەرد بەکاردەهێنێت کە تۆنی شینی کاڵتر و ئەستێرەی لاری تێدایە. هەمان توخمەکانی نەخشەکە لەسەر درێسەکانی پاڵەوانێتی و ئەو مەدالیایانە دەبینرێن کە دەدرێن بە براوەکانی پاڵەوانێتییە ساڵانەکان.
[[پەڕگە:European_Union_barcode_flag_by_Rem_Koolhaas_(2002).svg|وێنۆک|211x211پیکسڵ|&quot;بارکۆدی ئاڵا&quot; .]]
لە ساڵی ٢٠٠٢دا، تەلارسازی هۆڵەندی [[ڕێم کۆلھاس]] هێمایەکی دیزاین کرد، کە بە &quot;بارکۆد&quot; ناسرا، کە تێیدا ڕەنگەکانی ئاڵای نەتەوەیی دەوڵەتە ئەندامەکانی یەکێتیی ئەورووپای بە هێڵی ستوونی پیشان دەدا. باسی ئەوە دەکرا کە ئەمە وەک جێگرەوەیەک بۆ ئاڵای ئەورووپایە، کە لە ڕاستیدا مەبەستەکە ئەوە نەبوو. لەو کاتەدا لەلایەن یەکێتیی ئەورووپا یان هیچ ڕێکخراوێکی ترەوە پەسەند نەکرا، بەڵام وەشانێکی تازەکرەوەی لە ناسنامەی بینراوی سەرۆکایەتی نەمسا بۆ یەکێتیی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠٠٦ بەکارهێنرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٠٢|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1974721.stm|سەردێڕ=Down with EU stars, run up stripes |وێبگە=BBC News}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oma.com/projects/eu-barcode|سەردێڕ=EU Barcode |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220308041700/https://www.oma.com/projects/eu-barcode |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=OMA projects}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|ناونیشان=https://www.dexigner.com/news/5578|سەردێڕ=Austria Adopts AMO Barcode Design as Symbol of its EU Presidency |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018101801/https://www.dexigner.com/news/5578 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

پێگەی فەرمیی هێماکە وەک ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا بڕیار بوو وەک بەشێک لە پەیماننامەی دامەزراندنی دەستوورێک بۆ ئەورووپا بە فەرمی بکرێت. بەڵام، بەو پێیەی پەیماننامە پێشنیارکراوەکە پەسەند نەکرا، ئاماژەکردن بە هەموو هێما دەوڵەت-ئاساکان، لەوانەش ئاڵاکە، نەخرانە ناو پەیماننامە جێگرەوەکەی لیسبۆنەوە، کە لە ساڵی ٢٠٠٩ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە.

لەبری ئەوە، بەیاننامەیەکی جیای شازدە دەوڵەتی ئەندام خرایە ناو بەڵگەنامەی کۆتایی پەیماننامەی لیسبۆن کە تێیدا هاتووە کە ئاڵا، سروود، دروشم و دراو و ڕۆژی ئەورووپا &quot;بۆ ئەوان بەردەوام دەبن وەک هێمایەک بۆ گوزارشتکردن لە هەستی کۆمەڵایەتیی خەڵک لە یەکێتیی ئەورووپا و دڵسۆزییان بۆی.&quot; &lt;ref name=&quot;lisbon-symbols-declaration&quot;&gt;&quot;Belgium, Bulgaria, Germany, Greece, Spain, Italy, Cyprus, Lithuania, Luxembourg, Hungary, Malta, Austria, Portugal, Romania, Slovenia and the Slovak Republic declare that the flag with a circle of twelve golden stars on a blue background, the anthem based on the 'Ode to Joy' from the Ninth Symphony by Ludwig van Beethoven, the motto 'United in diversity', the euro as the currency of the European Union and Europe Day on 9 May will for them continue as symbols to express the sense of community of the people in the European Union and their allegiance to it.&quot;&lt;/ref&gt;

لە کاردانەوە بەرامبەر لابردنی ئاڵاکە لە پەیماننامەکە، [[پەرلەمانی ئەورووپا]]، کە پشتگیری لەخۆگرتنی هێمای لەو جۆرەی کردبوو، پشتیوانی لە پێشنیارێک کرد بۆ بەکارهێنانی ئەم هێمایانە &quot;زۆرتر&quot; لەبری خودی پەرلەمان؛ جۆ لاینن، ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا بۆ ئەڵمانیا، پێشنیاری کرد کە پەرلەمان دەبێت &quot;[[ئاڤانت-گارد]]&quot; لە بەکارهێنانیاندا بگێڕێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Beunderman |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://euobserver.com/9/24464|سەردێڕ=MEPs defy member states on EU symbols |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120210093334/http://euobserver.com/9/24464 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;The text near this tag may need clarification or removal of jargon. (January 2017)&quot;&gt;ڕوونکردنەوە پێویستە&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

لە ئەیلوولی ٢٠٠٨، لیژنەی پەرلەمان بۆ کاروباری دەستووری پێشنیاری گۆڕانکارییەکی فەرمیی کرد لە یاساکانی ڕێکارەکانی دامەزراوەکە بۆ &quot;بەکارهێنانی باشتری هێماکان&quot;. بە دیاریکراوی، ئاڵاکە لە هەموو ژوورەکانی کۆبوونەوە (نەک تەنها هۆڵی سەرەکی) و لە هەموو بۆنە فەرمییەکاندا ئامادە دەبێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.eubusiness.com/news-eu/1221140822.65 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080912123052/http://eubusiness.com/news-eu/1221140822.65 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|سەردێڕ=EU Parliament set to use European flag, anthem |بڵاوکەرەوە=EU Business |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پێشنیارەکە لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ بە ٥٠٣ دەنگی بەڵێ بەرامبەر ٩٦ دەنگی نەخێر (١٥ بێلایەن) پەسەند کرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Lucia|دوایین=Kubosova|سەردێڕ=No prolonged mandate for Barroso, MEPs warn|newspaper=EUobserver|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://euobserver.com/9/26899|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081010125604/http://euobserver.com/9/26899|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٥، کۆمەڵەیەک لە دراوی ئاسنینی یۆرۆی یادگاری دەرکرا بەبۆنەی ٣٠ەمین ساڵیادی پەسەندکردنی هێماکە لەلایەن کۆمەڵگەکانی ئەورووپاوە. &lt;ref&gt;&quot;To mark the 30th anniversary of the decision by EU leaders to adopt the flag as an EU emblem, the 19 euro area countries are issuing a special commemorative coin. Following an online competition held in 2015 by the European Commission, citizens and residents of the euro area selected the design created by Georgios Stamatopoulos, an engraver at the [[Bank of Greece]]. It comprises 12 stars that morph into human figures embracing the birth of a new Europe.&quot;&lt;/ref&gt;

لە نیسانی ٢٠٠٤، ئاڵای ئەورووپا بەناوی ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی ئەورووپاوە، لەلایەن ئاسمانیگەردی هۆڵەندی ئەندرێ کۆیپێرسەوە لە کاتی بوونی لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]] هەڵکرا، وەک ئاماژەیەک بۆ پەیماننامەی چوارچێوەیی کە بنەمای یاسایی بۆ هاوکاری لە نێوان [[دەزگای بۆشاییی ئەورووپی]] و یەکێتیی ئەورووپا دادەمەزرێنێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.esa.int/esaCP/SEMJ0Z0DU8E_index_1.html#subhead3|سەردێڕ=Further steps towards a European space policy (2nd Space Council) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080614200502/http://www.esa.int/esaCP/SEMJ0Z0DU8E_index_1.html#subhead3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;

دوای [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤]]، سەرۆک ڕۆمانۆ پرۆدی هیوای خۆی دەربڕی &quot;بۆ بینینی تیمەکانی دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەورووپا لە بەیجینگ [واتە، [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨]]] کە ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا لەپاڵ ئاڵا نەتەوەییەکەی خۆیاندا هەڵبگرن وەک هێمایەک بۆ یەکگرتووییمان&quot;. &lt;ref&gt;[http://europa.eu/rapid/press-release_IP-04-1052_en.htm?locale=EN Olympic Games 2004 – Congratulations from President Prodi, European Commission, 30 August 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180425183731/http://europa.eu/rapid/press-release_IP-04-1052_en.htm?locale=EN|date=25 April 2018}}.&lt;/ref&gt; بەکارهێنانی ئاڵاکە هەروەها وەک نوێنەرایەتیکردنی تیمی ئەورووپا لە پێشبڕکێی گۆڵفی ڕایدەر کاپ لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەکاندا بڵاوکرایەوە، هەرچەندە زۆربەی بەشداربووە ئەورووپاییەکان پێیان باشتر بوو ئاڵا نەتەوەییەکانی خۆیان بەکاربهێنن. &lt;ref&gt;&quot;While some fans of the European players in golf's Ryder Cup unfurl the flag of the European Union, many persist in waving their national flags despite the multinational composition of the European team.&quot;&lt;/ref&gt;

ئاڵاکە بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن داکۆکیکارانی یەکگرتنی ئەورووپاوە لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٩٠ەکان یان سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەکانەوە بەکارهێنراوە. زۆرجار لە چوارچێوەی ڕۆژی ئەورووپادا، لە ٩ی ئایاردا نمایش دەکرێت. لە دەرەوەی یەکێتیی ئەورووپا، لە چوارچێوەی چەندین &quot;شۆڕشی ڕەنگاوڕەنگ&quot;دا لە ماوەی ساڵانی ٢٠٠٠ەکاندا بەکارهێنرا. لە بیلاڕووسیا، لە ڕێپێوانە ناڕەزایەتییەکاندا لەپاڵ ئاڵای سپی-سوور-سپی و ئاڵای تری بزووتنەوە ئۆپۆزسیۆنەکاندا بەکارهێنرا، وەک زووبْر، لە کاتی ناڕەزایەتییەکانی ٢٠٠٤-٢٠٠٦دا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mite|سەردێڕ=Belarus: Scores Arrested, Opposition Leader Hospitalized After Minsk Protests|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Radio Free Europe/Radio Liberty|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/1055434.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221110050601/https://www.rferl.org/a/1055434.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئاڵاکە بە شێوەیەکی بەرفراوان لە ڕێپێوانێکی لایەنگری یەکێتیی ئەورووپادا لە ٢٠٠٧ لە مینسک بەکارهێنرا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.charter97.org/en/news/2007/10/14/674/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080611184743/http://www.charter97.org/en/news/2007/10/14/674/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Belarusians had European March in Minsk |بڵاوکەرەوە=charter97.org |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەکارهێنانی هاوشێوە لە مۆڵدۆڤا لە ساڵی ٢٠٠٩ ڕاپۆرت کران. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|&lt;span title=&quot;The material near this tag failed verification of its source citation(s). (April 2017)&quot;&gt;پشتڕاستکردنەوەی شکستخواردوو&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; &lt;ref name=&quot;Romania slams Moldova's sanctions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7992259.stm|سەردێڕ=Romania slams Moldova's sanctions |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090412190749/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7992259.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=News.bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt;

لە [[جۆرجیا]]، ئاڵاکە لەسەر زۆربەی باڵەخانەکانی حکومەت هەبووە لە دوای هاتنەسەر دەسەڵاتی میخائیل ساکاشڤیلی (٢٠٠٧)، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Petersen|یەکەم=Alex|سەردێڕ=Comment – Georgia: Brussels on its mind|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٠٧|newspaper=EUobserver|ناونیشان=http://euobserver.com/7/23969|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070505195003/http://euobserver.com/7/23969|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کە لە کاتی دەستبەکاربوونیدا بەکاریهێنا، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gutterman|یەکەم=Steve|سەردێڕ=Saakashvili Sworn in as New President|newspaper=[[The Moscow Times]]|ناونیشان=http://oldtmt.vedomosti.ru/sitemap/free/2004/1/article/saakashvili-sworn-in-as-new-president/233386.html|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181205193351/http://oldtmt.vedomosti.ru/sitemap/free/2004/1/article/saakashvili-sworn-in-as-new-president/233386.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و ڕایگەیاند: &quot;ئاڵای ئەورووپایی ئاڵای جۆرجیاشە، تا ئەو جێگایەی کە گوزارشت لە شارستانیەتمان، کلتوورمان، جەوهەری مێژوومان و تێڕوانینمان، و دیدگامان بۆ داهاتووی جۆرجیا دەکات.&quot; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Petersen |یەکەم=Alexandros |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.globalpowereurope.eu/2007/05/georgia-brussels-on-its-mind.html|سەردێڕ=Georgia: Brussels on Its Mind |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070928061020/http://www.globalpowereurope.eu/2007/05/georgia-brussels-on-its-mind.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

ئاڵاکە لە ساڵی ٢٠٠٨دا لەلایەن دەنگدەرانی سربی لایەنگری ڕۆژئاواوە پێش هەڵبژاردنێک بەکارهێنرا. &lt;ref name=&quot;Reuters&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Photo from Reuters Pictures|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Reuters]] Images, on [[Daylife]]|ناونیشان=http://www.daylife.com/photo/0aMZfuae7saPC/European_Union|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080625171412/http://www.daylife.com/photo/0aMZfuae7saPC/European_Union|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Euromaidan_Kyiv_1-12-13_by_Gnatoush_005.jpg|وێنۆک|خۆپیشاندەران لە [[کیێڤ]] [[ئاڵای ئۆکرانیا]] و ئەورووپا دەشەکێننەوە لە کاتی خۆپیشاندانەکانی یۆرۆمەیدان لە ٢٠١٣]]
ئاڵاکە بوو بە هێمایەکی یەکگرتنی ئەورووپایی بۆ ئوکراینا لە ساڵانی ٢٠١٠ەکاندا، بەتایبەتی دوای یۆرۆمەیدان. ئوکراینا بەشێک نییە لە یەکێتیی ئەورووپا بەڵام ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپایە. ئاڵاکە لەلایەن کابینەی ئوکراینا، سەرۆک وەزیرانی ئوکراینا، و وەزارەتی دەرەوەی ئوکرایناوە لە کاتی کۆبوونەوە فەرمییەکاندا بەکاردەهێنرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kmu.gov.ua/control/en/photogallery/gallery?galleryId=247776574&amp; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303220638/http://www.kmu.gov.ua/control/en/photogallery/gallery?galleryId=247776574&amp; |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Government portal :: November 26, a meeting of the Government |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە کاتی خۆپیشاندانەکانی یۆرۆمەیدان لە ئوکراینا لە ٢٠١٣ هەڵدرا، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/articles/ukraine/2013-12-09/revolution-euromaidan|سەردێڕ=Revolution on Euromaidan|دوایین=Grätz|یەکەم=Jonas|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=[[Foreign Affairs]]|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٨|issn=0015-7120|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180403012356/https://www.foreignaffairs.com/articles/ukraine/2013-12-09/revolution-euromaidan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2013/11/ukraine-and-eu-0|سەردێڕ=Politics of brutal pressure|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|newspaper=The Economist|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161225010431/http://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2013/11/ukraine-and-eu-0/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/euromaidan-politics-ukraine/26648497.html|سەردێڕ=The Evolution Of Euromaidan|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180403004926/https://www.rferl.org/a/euromaidan-politics-ukraine/26648497.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; و لە ساڵی ٢٠١٦شدا لەلایەن باڵی لایەنگری یەکێتیی ئەورووپا لە کەمپینەکانی ڕیفراندۆمی ئەندامێتی لە یەکێتیی ئەورووپا لە شانشینی یەکگرتوو بەکارهێنرا.

ئاڵاکە هەروەها وەک هێمایەک بۆ سیاسەتەکانی یەکێتیی ئەورووپا و فراوانخوازی لەلایەن گومانکاران لە یەکێتیی ئەورووپا وەرگیراوە. لە نموونەیەکی سەرەتاییدا، خۆپیشاندەرانی مەقدۆنیا &quot;ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا&quot;یان سووتاند لە چوارچێوەی تێوەگلانی یەکێتیی ئەورووپا لە یاخیبوونی ساڵی ٢٠٠١ لە کۆماری مەقدۆنیا. &lt;ref&gt;''The Times'' 27 June 2001, p. 14, cited after Ian Jeffries, ''The Former Yugoslavia at the Turn of the Twenty-First Century: A Guide to the Economies in Transition'', Routledge (2003), [https://books.google.com/books?id=sl-BAgAAQBAJ&amp;pg=PA296 p. 296].&lt;/ref&gt; لە ناڕەزایەتییە ئیسلامییەکانی ساڵی ٢٠٠٥ دژی کاریکاتێرەکانی محەممەد لە یولاندس-پۆستن، ئاڵای دانیمارک زۆرترین جار دەسووتێنرا، بەڵام (بەو پێیەی کاریکاتێرەکان لە زۆرێک لە وڵاتانی ئەورووپادا چاپکرابوونەوە)، هەندێک لە خۆپیشاندەران لەبری ئەوە &quot;ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا&quot;یان دەسووتاند. &lt;ref&gt;G. Delanty in: David Denney (ed.), ''Living in Dangerous Times: Fear, Insecurity, Risk and Social Policy'' (2009), [https://books.google.com/books?id=5c1WJamanfYC&amp;pg=PA124 p. 124].&lt;/ref&gt; خۆپیشاندەران لە کاتی قەیرانی قەرزی حکومەتی یۆنان لە ساڵی ٢٠١٢ &quot;ئاڵای یەکێتیی ئەورووپایان سووتاند و هاواریان دەکرد 'یەکێتیی ئەورووپا بڕۆ دەرەوە'&quot;. &lt;ref&gt;Blaming Sara B. Hobolt, James Tilley, ''Europe?''&lt;/ref&gt; لەو کاتەوە سووتاندنی ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا لە کۆبوونەوەکانی تری دژە-یەکێتیی ئەورووپاشدا ڕاپۆرت کراوە. &lt;ref&gt;e.g. Jess Casey, [http://www.eveningecho.ie/corknews/Cork-group-burns-flag-during-anti-EU-rally-outside-City-Hall-50f2d444-88c8-494d-8fd1-7eb0392886a3-ds Cork group burns flag during anti-EU rally outside City Hall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180425183122/http://www.eveningecho.ie/corknews/Cork-group-burns-flag-during-anti-EU-rally-outside-City-Hall-50f2d444-88c8-494d-8fd1-7eb0392886a3-ds|date=25 April 2018}}, Evening Echo, 10 May 2017&lt;/ref&gt;

تا ساڵانی ٢٠١٠ەکان، پەیوەستبوونی هێماکە بە یەکێتیی ئەورووپاوە هێندە بەهێز ببوو کە ئەنجومەنی ئەورووپا بە پێویستی زانی لۆگۆیەیەکی نوێ دیزاین بکات، بۆ &quot;ڕێگریکردن لە تێکەڵبوون&quot;، کە بە فەرمی لە ساڵی ٢٠١٣ پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;CoE20132&quot; /&gt;

هێمای یەکێتیی ئەورووپا (&quot;ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا&quot;) لەسەر دراوە کاغەزییەکانی یۆرۆ وێنا کراوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ecb.int/bc/euro/html/index.en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070806010151/http://www.ecb.int/bc/euro/html/index.en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The euro |بڵاوکەرەوە=[[European Central Bank]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; دراوە ئاسنینییەکانی یۆرۆش بازنەیەک لە دوانزە ئەستێرە لەسەر هەردوو دیوی نەتەوەیی و هاوبەش نیشان دەدەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ecb.int/bc/euro/coins/html/index.en.html|سەردێڕ=ECB: Coins |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071224165324/http://www.ecb.int/bc/euro/coins/html/index.en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەسەر زۆرێک لە مۆڵەتەکانی شۆفێری و تابلۆی تۆمارکردنی ئۆتۆمبێلەکان کە لە یەکێتییەکەدا دەردەکرێن وێنا کراوە. &lt;ref name=&quot;FOTW legal&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.allstates-flag.com/fotw/flags/eu_law.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091118061239/http://www.allstates-flag.com/fotw/flags/eu_law.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=European Union: Legal use of the flag |بڵاوکەرەوە=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; نوێنەرایەتییە دیپلۆماتییەکانی دەوڵەتە ئەندامەکانی یەکێتیی ئەورووپا ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا لەپاڵ ئاڵا نەتەوەییەکانی خۆیاندا هەڵدەکەن. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠دا، باڵیۆزخانەی نوێی ئەوکاتی بەریتانیا لە بەرلین مشتومڕی لە نێوان شانشینی یەکگرتوو و ئەڵمانیا و یەکێتیی ئەورووپادا دروستکرد کاتێک باڵیۆزخانەکە ستوونێکی دووەمی دەرەکی نەبوو بۆ ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا. دوای دانوستانە دیپلۆماتییەکان، ڕێککەوتن کرا کە ستوونە دەرەکییەکە ئاڵای یەکێتیی دیپلۆماتی لەسەر بێت لە کاتێکدا لە ناو باڵیۆزخانەکەدا، ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا لەگەڵ ئاڵای شانشینی یەکگرتوو بێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Helm|یەکەم=Toby|سەردێڕ=Embassy flagpole flies in the face of EU diplomacy|ئیش=The Daily Telegraph|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/1370700/Embassy-flagpole-flies-in-the-face-of-EU-diplomacy.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/1370700/Embassy-flagpole-flies-in-the-face-of-EU-diplomacy.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; هێڵە ئاسمانییە نەتەوەییەکانی هەندێک لە دەوڵەتە ئەندامەکان وەک لوفتهانزا ئاڵای یەکێتیی ئەورووپایان لەپاڵ ئاڵا نەتەوەییەکانیان لەسەر فڕۆکەکان هەیە وەک بەشێک لە کۆدەکانی تۆمارکردنی فڕۆکەکانیان، بەڵام ئەمە ڕێنماییەکی فەرمانی پێکراوی یەکێتیی ئەورووپا نییە.  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Reid |یەکەم=Jenni |ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.businesstraveller.com/business-travel/2019/04/25/lufthansa-flies-pro-european-message-ahead-of-eu-elections/|سەردێڕ=Lufthansa flies pro-European message ahead of EU elections |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

ژمارەیەک لەو لۆگۆیانەی لەلایەن دامەزراوەکان، دەستەکان و ئاژانسەکانی یەکێتیی ئەورووپاوە بەکاردەهێنرێن لە نەخشە و ڕەنگەکانی هێمای یەکێتیی ئەورووپاوە وەرگیراون. &lt;ref name=&quot;Europa logos&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://publications.europa.eu/code/en/en-5000200.htm|سەردێڕ=Publications Office – Interinstitutional Style Guide – Annex A2 – Emblems |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

هێمایەکانی تر ئاماژە بۆ ئاڵای ئەورووپا دەکەن، وەک نیشانەی خۆراکی ئۆرگانیکی یەکێتیی ئەورووپا کە دوانزە ئەستێرەکە بەکاردەهێنێت بەڵام بە شێوەی گەڵایەک لەسەر پاشبنەمایەکی سەوز دووبارە ڕیزیان دەکاتەوە. لۆگۆی ڕەسەنی یەکێتیی پەخشی ئەورووپایی دوانزە ئەستێرەکەی لەسەر پاشبنەمایەکی شین بەکارهێناوە و تیشکی تیشکدەری زیاد کردووە بۆ بەستنەوەی وڵاتەکان بە یەکەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٣دا پێشنیارێک لەبەردەم پەرلەمانی یەکێتیی ئەورووپادا هەبوو بۆ ئەوەی نیشانە مەدەنییە نەتەوەییەکان بە هێمای یەکێتیی ئەورووپا نەخشێندرێن. پێشنیارەکە لە ساڵی ٢٠٠٤ لەلایەن پەرلەمانەوە ڕەتکرایەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://areciboweb.50megs.com/fotw/flags/eu~eun.html#pro|سەردێڕ=European Union: Unofficial civil ensigns |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080612163915/http://areciboweb.50megs.com/fotw/flags/eu~eun.html#pro |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;

ئاڵاکە بەزۆری لەلایەن حکومەتی ئەو وڵاتەوە هەڵدەکرێت کە سەرۆکایەتییە خولاوەکەی ئەنجومەنی وەزیران دەگرێتە ئەستۆ. لە ساڵی ٢٠٠٩، سەرۆکی چیک ڤاتسلاڤ کلاوس، کە گومانکار بوو لە یەکێتیی ئەورووپا، ڕەتیکردەوە ئاڵاکە لەسەر قەڵاکەی هەڵبکات. لە وەڵامدا، ڕێکخراوی گرینپیس وێنەی ئاڵاکەی خستە سەر قەڵاکە و هەوڵیان دا خۆیان ئاڵاکە لەسەر باڵەخانەکە هەڵبکەن. &lt;ref name=&quot;Czech&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://zpravy.aktualne.cz/greenpeace-screen-eu-flag-on-prague-castle/r~i:article:626523|سەردێڕ=Greenpeace screen EU flag on Prague Castle {{!}} Aktuálně.cz |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221018083942/https://zpravy.aktualne.cz/greenpeace-screen-eu-flag-on-prague-castle/r~i:article:626523/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

هەڵکردنی نائاسایی ئاڵاکە لە ڕۆژی ئەورووپادا باوە، کە ساڵانە لە ٩ی ئایاردا ئاهەنگی بۆ دەگێڕرێت.  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rasmussen |یەکەم=Rina Valeur |ناونیشان=http://www.politeia.net/newsletter/politeia_newsletter_special_june_2007/celebration_of_europe_day_9_may_2007_in_denmark |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070929003643/http://www.politeia.net/newsletter/politeia_newsletter_special_june_2007/celebration_of_europe_day_9_may_2007_in_denmark |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rasmussen |یەکەم=Rina Valeur |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://ec.europa.eu/news/around/070509_uk_en.htm|سەردێڕ=London Eye lights up in colours of the European flag |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070819214159/http://ec.europa.eu/news/around/070509_uk_en.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ڕۆژی ئەورووپای ٢٠٠٨دا، ئاڵاکە بۆ یەکەمجار بەسەر ڕایخستاگی ئەڵمانیدا هەڵکرا. &lt;ref name=&quot;Reuters&quot; /&gt;

ئاڵاکە هەروەها لە چوارچێوەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی یەکێتیی ئەورووپاشدا نمایش کراوە (یوفۆر ئەلثیا). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nhqs.nato.int/multimedia/photoGallery/2003/NHQS/31%20March%20EUFOR%20Welcome%20Ceremony/pages/Unfolding%20EU%20flag%2001_jpg.htm|سەردێڕ=EUFOR Welcome Ceremony / Unfolding EU flag 01.jpg |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080611165130/http://www.nhqs.nato.int/multimedia/photoGallery/2003/NHQS/31%20March%20EUFOR%20Welcome%20Ceremony/pages/Unfolding%20EU%20flag%2001_jpg.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٠٨|format=PDF}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery&gt;
پەڕگە:KOD_demonstration,_Warsaw_May_7_2016_21.jpg|alt=A KOD demonstration in Warsaw, Poland against the ruling Law and Justice party, on 7 May 2016| خۆپیشاندانی کۆد لە وارشۆ، پۆڵەندا دژی پارتی یاسا و دادپەروەری فەرمانڕەوا، لە ٧ی ئایاری ٢٠١٦
پەڕگە:Holding_an_EU_flag.jpg|alt=European flag with the Ukrainian trident at a pro-EU rally in Kyiv, Ukraine, on 24 November 2013| ئاڵای ئەورووپا بە سێشاخی ئوکراینییەوە لە کۆبوونەوەیەکی لایەنگری یەکێتیی ئەورووپا لە کیێڤ، ئوکراینا، لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣
پەڕگە:The_Europa_series_100_€_obverse_side.jpg|alt=Flag of the EU in the top left corner of a 100 euro banknote (second series)| ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا لە گۆشەی سەرەوەی لای چەپی دراوێکی کاغەزی ١٠٠ یۆرۆیی (زنجیرەی دووەم)
پەڕگە:Logo_European_Central_Bank.svg|alt=European Central Bank logo| لۆگۆی بانکی ناوەندیی ئەورووپا
پەڕگە:Saksen-Anhalt_license_plate_02.JPG|alt=The EU uses the emblem in a number of ways, here on vehicle registration plates. The &quot;D&quot; in this photo indicates Germany (Deutschland).| یەکێتیی ئەورووپا هێماکە لە چەندین ڕێگەدا بەکاردەهێنێت، لێرەدا لەسەر تابلۆی تۆمارکردنی ئۆتۆمبێلەکان. پیتی &quot;دی&quot; لەم وێنەیەدا ئاماژەیە بۆ ئەڵمانیا (دۆیچلاند).
پەڕگە:Sergio_Mattarella_e_António_Guterres_al_Quirinale_2019_(2).jpg|alt=In Italy the European Flag must be displayed alongside the national flag in official ceremonies and over public buildings.| لە ئیتالیا ئاڵای ئەورووپا دەبێت لە پاڵ ئاڵای نەتەوەییدا نمایش بکرێت لە ڕێوڕەسمە فەرمییەکان و لەسەر باڵەخانە گشتییەکاندا.
پەڕگە:EU_Flag_Louvre.jpg|alt=The European Flag is placed on numerous municipal flagpoles in Paris, on a par with the flag of France; here in front of the Louvre Palace (flown upside down).| ئاڵای ئەورووپا لەسەر چەندین ستوونی ئاڵای شارەوانی لە پاریس دانراوە، هاوشان لەگەڵ ئاڵای فەڕەنسا؛ لێرەدا لە بەردەم کۆشکی لۆڤەردا (کە بە سەرەوخواری هەڵکراوە).
پەڕگە:Flickr_-_Πρωθυπουργός_της_Ελλάδας_-_Angela_Merkel_-_Αντώνης_Σαμαράς_(9).jpg|alt=Order of precedence at the state visit of Greek prime minister Antonis Samaras in Berlin (24 August 2012): The Greek flag takes the first order of precedence, followed by the German flag on the right (seen on the left when facing the building) and the European flag in third order, on the left.| ڕیزبەندیی لەپێشینەیی لە سەردانی دەوڵەتیی سەرۆک وەزیرانی یۆنان ئەنتۆنیس ساماراس بۆ بەرلین (٢٤ی ئابی ٢٠١٢): ئاڵای یۆنان یەکەم ڕیزبەندی لەپێشینەیی وەردەگرێت، بەدوایدا ئاڵای ئەڵمانیا لە لای ڕاستەوە (کە لە لای چەپ دەردەکەوێت کاتێک ڕووت لە باڵەخانەکەیە) و ئاڵای ئەورووپا لە ڕیزبەندی سێیەمدا، لە لای چەپ.
پەڕگە:BadElster_Grenze4383.JPG|alt=German border sign| تابلۆی سنووری ئەڵمانیا
پەڕگە:Croatian_driving_licence_2023_(recto).jpg|alt=Driving licences in the EU feature the twelve stars on a blue background with the country's distinguishing sign.| مۆڵەتەکانی شۆفێری لە یەکێتیی ئەورووپادا دوانزە ئەستێرەکە لەسەر پاشبنەمایەکی شین لەگەڵ نیشانەی جیاکەرەوەی وڵاتەکە لەخۆدەگرن.
پەڕگە:2021_Czech_ID_card_front.jpg|alt=From 2021, identity cards issued in the EU display an EU flag with their two-letter country code.| لە ساڵی ٢٠٢١ەوە، کارتی ناسنامەی دەرکراو لە یەکێتیی ئەورووپادا ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا لەگەڵ کۆدی دوو-پیتیی وڵاتەکەیان نیشان دەدەن.
&lt;/gallery&gt;شازدە دەوڵەت لە کۆی بیست و حەوت دەوڵەتی ئەندام لە ساڵی ٢٠٠٧ بەیاننامەکەیان واژۆ کرد کە دانی بە &quot;ئاڵایەک بە بازنەیەک لە دوانزە ئەستێرەی زێڕین لەسەر پاشبنەمایەکی شین&quot;دا دەنا کە نوێنەرایەتی &quot;هەستی کۆمەڵایەتیی خەڵک لە یەکێتیی ئەورووپا و دڵسۆزییان بۆی&quot; دەکات. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2007:306:0231:0271:EN:PDF |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815060321/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2007:306:0231:0271:EN:PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=Official Journal of the European Union, 2007 C 306–2, p. 267 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٧، سەرۆکی فەڕەنسا ئیمانوێل ماکرۆن بەیاننامەیەکی واژۆ کرد بۆ پەسەندکردنی بەیاننامەکەی ٢٠٠٧، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-21-2017-INIT/en/pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180204000125/http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-21-2017-INIT/en/pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=Meeting of the EUROPEAN COUNCIL held on 19 October 2017 |بڵاوکەرەوە=[[European Council]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;بە جۆرێک کە، تا ساڵی ٢٠١٨، ١٧ دەوڵەت لە کۆی ٢٧ دەوڵەتی ئەندام دانیان بە هێماکەدا ناوە وەک ئاڵایەک کە گوزارشت لە &quot;دڵسۆزی بۆ یەکێتیی ئەورووپا&quot; دەکات: نەمسا، بەلجیکا، بولگاریا، قوبرس، فەڕەنسا، ئەڵمانیا، یۆنان، هەنگاریا، ئیتالیا، لیتوانیا، لۆکسمبۆرگ، ماڵتا، پورتوگال، ڕۆمانیا، سلۆڤاکیا، سلۆڤێنیا و ئیسپانیا.

ئیتالیا ئاڵای یەکێتیی ئەورووپای خستووەتە ناو یاسای ئاڵای خۆیەوە. بەپێی یاسایەکی ئیتالی کە لە ساڵی ٢٠٠٠ تێپەڕیوە، ناچارییە بۆ زۆربەی فەرمانگە و باڵەخانە گشتییەکان کە ئاڵای ئەورووپایی لەپاڵ ئاڵای نەتەوەیی ئیتالیادا هەڵبکەن (یاسای ٢٢/١٩٩٨ و فەرمانی سەرۆکایەتی ١٢١/٢٠٠٠). لە دەرەوەی بەکارهێنانی فەرمی، ڕەنگە ئاڵاکە بەکارنەهێنرێت بۆ &quot;مەبەستێک کە ناتەبا بێت لەگەڵ بەها ئەورووپاییەکان&quot;. &lt;ref name=&quot;FOTW legal&quot; /&gt; یاسای ئاڵای ئیتالی لە ساڵی ٢٠٠٠دا بە ڕوونی ئاڵای ئەورووپا دەخاتە پێش ئاڵای ئیتالی لە ڕووی لەپێشینەییەوە کاتێک کەسایەتییە باڵاکانی وڵاتانی تری یەکێتیی ئەورووپا سەردان دەکەن – بۆ نموونە ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا لە ناوەڕاستی کۆمەڵەیەک لە سێ ئاڵادا دەبێت لەبری ئاڵای ئیتالیا. &lt;ref name=&quot;Italy_flag_law&quot;&gt;[http://www.governo.it/Presidenza/cerimoniale/onorificenze_araldica/documentazione/sistema_onorifico_rep_it.pdf The Rules of Protocol regarding national holidays and the use of the Italian flag] (2001) {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219113545/http://www.governo.it/Presidenza/cerimoniale/onorificenze_araldica/documentazione/sistema_onorifico_rep_it.pdf|date=19 December 2008}} Presidency of the Council of Ministers, Department of Protocol (2001).&lt;/ref&gt; لە ئەڵمانیا، یاسای ئاڵای فیدراڵی لە ١٩٩٦ تەنها پەیوەندی بە ئاڵای ئەڵمانیاوە هەیە، &lt;ref&gt;[https://www.bgbl.de/xaver/bgbl/start.xav?startbk=Bundesanzeiger_BGBl&amp;jumpTo=bgbl196s1729.pdf FlaggAO (BGBl. I S. 1729) 13. ]&lt;/ref&gt; بەڵام هەندێک لە ویلایەتەکان بڕگەی یاسایی زیاتریان بۆ ئاڵای ئەورووپا داناوە، وەک باڤاریا لە ڕێنماییەکانی ئاڵاکەیدا لە ٢٠٠١، کە مەرجی داناوە ئاڵای ئەورووپا لە ڕیزبەندی سێیەمی لەپێشینەییدا بێت، دوای ئاڵاکانی فیدراڵی و ویلایەتەکە، جگە لە ڕۆژی ئەورووپا، کە تێیدا دەبێت یەکەم ڕیزبەندی لەپێشینەیی وەربگرێت. &lt;ref&gt;[http://www.gesetze-bayern.de/Content/Document/BayVwAoFlag/true Flaggen-Verwaltungsanordnung (VwAoFlag) in der Fassung der Bekanntmachung vom 4. ]&lt;/ref&gt;

لە ئێرلەندا &lt;ref name=&quot;Protocol IE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.taoiseach.gov.ie/attached_files/RTF%20files/The%20National%20Flag.rtf|سەردێڕ=Department of the Taoiseach |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071128165907/http://www.taoiseach.gov.ie/attached_files/RTF%20files/The%20National%20Flag.rtf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|format=RTF}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;&quot;Order for European Union Events The European Union Flag: The national flags in order of their name in their primary local language.&quot;
{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.flaginstitute.org/pdfs/Flying_Flags_in_the_United_Kingdom.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190610143353/https://www.flaginstitute.org/pdfs/Flying_Flags_in_the_United_Kingdom.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; لە بۆنەکانی &quot;ڕووداوەکانی یەکێتیی ئەورووپا&quot;دا (بۆ نموونە، لە کۆبوونەوەیەکی ئەنجومەنی ئەورووپادا)، کاتێک ئاڵای ئەورووپا لەپاڵ هەموو ئاڵا نەتەوەییەکانی دەوڵەتانی ئەندامدا هەڵدەکرێت، ئاڵا نەتەوەییەکان بە ڕیزبەندی ئەلفوبێ (بەپێی ناویان بە زمانی سەرەکیی ئەو دەوڵەتە) دادەنرێن کە ئاڵای ئەورووپا یان لە پێشەوەی، یان لەوپەڕی ڕاستی ڕیزبەندی ئاڵاکاندا دەبێت.

لە زۆربەی دەوڵەتە ئەندامەکاندا، بەکارهێنانی ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا تەنها دی فاکتۆیە و لەلایەن یاسادانانەوە ڕێکنەخراوە، و وەک وەها شتێک بابەتی پێداچوونەوەی کاتییە. لە بەکارهێنانی نەتەوەییدا، پرۆتۆکۆلی نەتەوەیی بەزۆری {{clarify|date=May 2018}} مەرجی ئەوە دادەنێت کە ئاڵای نەتەوەیی لە پێشتر بێت لە ئاڵای ئەورووپایی (کە بەزۆری لە لای ڕاستی ئاڵای نەتەوەییەوە لە گۆشەنیگای بینەرەوە نمایش دەکرێت). لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا، سەرۆکی پەرلەمانی هەنگاریا لاسلۆ کۆڤێر فەرمانی بە لابردنی ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا لە باڵەخانەی پەرلەمان کرد، دوای ڕووداوێک کە تێیدا ئەندامێکی پەرلەمان دوو ئاڵای یەکێتیی ئەورووپای لە پەنجەرەیەکی نهۆمی چوارەمەوە فڕێدابووە خوارەوە. &lt;ref&gt;[https://budapestbeacon.com/president-hungarian-parliament-orders-removal-eu-flag/ President of Hungarian parliament orders removal of EU flag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210522152316/https://budapestbeacon.com/president-hungarian-parliament-orders-removal-eu-flag/|date=22 May 2021}}, ''The Budapest Beacon'' 17 November 2014.&lt;/ref&gt; لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥دا، حکومەتی تازە هەڵبژێردراوی پۆڵەندا لەژێر سەرکردایەتی بێئاتا شیدلۆ ئاڵای یەکێتیی ئەورووپای لە کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکانی حکومەت لابرد. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=EU flags disappear from Polish government press briefings|ناونیشان=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/eu-flags-disappear-from-polish-government-press-briefings-115112401422_1.html|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=Business Standard India|بڵاوکەرەوە=Business Standard|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210204112722/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/eu-flags-disappear-from-polish-government-press-briefings-115112401422_1.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== دیزاینە وەرگیراوەکان ==
نەخشەی ئاڵای ئەورووپا لە چەندین وەشاندا بەکارهێنراوە، وەک ئەوەی ئەنجومەنی ئەورووپا کە لە سەرەوە ئاماژەی پێکرا، و هەروەها تا ڕادەیەکی زیاتریش وەک ئاڵای یەکێتیی ئەورووپای ڕۆژئاوا (کە ئێستا نەماوە)، کە هەمان ڕەنگەکان و ئەستێرەکان بەکاردەهێنێت بەڵام ژمارەی ئەستێرەکانی لەسەر بنەمای ئەندامێتییە و بە شێوەی نیوە-بازنە دانراون نەک بازنەیەک. هەروەها بە پیتەکانی سەرەتای یەکێتیی ئەورووپای ڕۆژئاوای پێشوو بە دوو زمان نەخشێنراوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu%5Eweu.html|سەردێڕ=Western European Union |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090203041208/http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu%5Eweu.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;

پەرلەمانی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٧٣ەوە ئاڵای تایبەت بە خۆی بەکارهێنا، بەڵام هەرگیز بە فەرمی پەسەندی نەکرد. لە بەکارهێنان کەوت کاتێک ئاڵای دوانزە-ئەستێرە لەلایەن پەرلەمانەوە لە ساڵی ١٩٨٣ پەسەند کرا. ئاڵاکە پەیڕەوی نەخشەی ڕەنگی زەرد و شینی دەکرد بەڵام لەبری دوانزە ئەستێرە پیتەکانی ئی پی و پی ئی تێدابوو (پیتەکانی سەرەتای پەرلەمانی ئەورووپا بە شەش زمانی کۆمەڵگەکە لەو کاتەدا) کە بە تاجەگوڵینەیەک دەورە درابوون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.crwflags.com/fotw/flags/eu_ep.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012112828/http://crwflags.com/fotw/flags/eu_ep.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=European Parliament |بڵاوکەرەوە=[[Flags of the World (website)|Flags of the World]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ماوەیەک دواتر، پەرلەمان بڕیاریدا لۆگۆیەک بەکاربهێنێت کە پێکهاتبوو لە هۆڵێکی سەرەکی و ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا لە خوارەوە لای ڕاست.

ئاڵای بۆسنیا و هەرزەگۆڤینا، کە لەلایەن نوێنەری باڵا کارلۆس وێستێندۆرپەوە سەپێنرا دوای ئەوەی پەرلەمانی وڵاتەکە نەیانتوانی لەسەر نەخشەیەک ڕێکبکەون، بیرهێنەرەوەی هێماخوازیی ئاڵای یەکێتیی ئەورووپایە، بە بەکارهێنانی هەمان ڕەنگەکانی شین و زەرد؛ هەروەها، ئەستێرەکان (هەرچەندە بە ژمارە و ڕەنگێکی جیاوازن) ئاماژەیەکی ڕاستەوخۆن بۆ ئەوانەی ئاڵای ئەورووپا. &lt;ref name=&quot;BandH&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/53480.stm|سەردێڕ=BBC News {{!}} Europe {{!}} New flag imposed on Bosnians |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615030346/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/53480.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠١٧|وێبگە=BBC News}}&lt;/ref&gt;

بە هەمان شێوە، کۆسۆڤۆ شین، زەرد و ئەستێرەکان لە ئاڵاکەیدا بەکاردەهێنێت، کە بە گاڵتەپێکردنەوە وەسف کراوە وەک &quot;ئاماژەیەکی زۆر ئاشکرا بۆ ئاڵای یەکێتیی ئەورووپا، کە خەریکە ببێتە باشترین هاوڕێی نوێی کۆسۆڤۆ کاتێک پێگەی پارێزەرایەتی لە نەتەوە یەکگرتووەکان وەردەگرێت&quot;. &lt;ref name=&quot;RoK&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Kosovo's fiddly new flag|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٠٨|ناونیشان=https://www.economist.com/blogs/certainideasofeurope/2008/02/kosovos_fiddly_new_flag.cfm|newspaper=The Economist|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090317062457/http://www.economist.com/blogs/certainideasofeurope/2008/02/kosovos_fiddly_new_flag.cfm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

ئاڵای هەرێمی پایتەختی برۆکسل (کە لە ساڵی ٢٠١٦ ناسێنراوە) پێکدێت لە گوڵێکی ئایریسی زەرد بە چوارچێوەیەکی سپییەوە لەسەر پاشبنەمایەکی شین. ڕەنگەکانی لەسەر بنەمای ڕەنگەکانی ئاڵای ئەورووپایە، چونکە برۆکسل بە پایتەختی نافەرمیی یەکێتیی ئەورووپا دادەنرێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.brusselslife.be/fr/article/un-nouveau-look-pour-la-region-de-bruxelles-capitale#! |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=brusselslife.be |زمان=fr |وتەگێڕانەوە=[Sander Vermeulen ajoute :] &quot;Quant aux couleurs, elles rappellent celles du drapeau de l'Union européenne dont Bruxelles est la Capitale&quot; |سەردێڕ=Un nouveau look pour la région Bruxelles-capitale}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BN&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Gewest gaat voor nieuwe vlag met hartjeslogo|trans-title=Region goes for new flag with hearts logo|ناونیشان=http://www.brusselnieuws.be/nl/nieuws/gewest-gaat-voor-nieuwe-vlag-met-hartjeslogo|newspaper=brusselsnieuws.be|شوێن=Brussels|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|زمان=nl|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303232612/http://www.brusselnieuws.be/nl/nieuws/gewest-gaat-voor-nieuwe-vlag-met-hartjeslogo|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
پەڕگە:Flag_of_the_Brussels-Capital_Region.svg|alt=The blue and yellow colours of the Brussels flag are those of the European Union, of which Brussels is the de facto capital city.| ڕەنگەکانی شین و زەردی ئاڵای برۆکسل ئەوانەی یەکێتیی ئەورووپان، کە تێیدا برۆکسل پایتەختی دی فاکتۆیە. 
پەڕگە:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|alt=The flag of Bosnia and Herzegovina was partly based on the European flag| ئاڵای بۆسنیا و هەرزەگۆڤینا بەشێکی لەسەر بنەمای ئاڵای ئەورووپا بوو &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/53480.stm|سەردێڕ=BBC News {{!}} Europe {{!}} New flag imposed on Bosnians |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615030346/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/53480.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;
پەڕگە:Logo_of_the_Council_of_Europe_(no_lettering).svg|alt=Logo of the Council of Europe| لۆگۆی [[ئەنجومەنی ئەورووپا]]
پەڕگە:Flag_of_the_European_Coal_and_Steel_Community_6_Star_Version.svg|alt=Flag of the European Coal and Steel Community (1958–1972)| ئاڵای کۆمەڵگەی خەڵووز و پۆڵای ئەورووپایی (١٩٥٨-١٩٧٢)
پەڕگە:Flag_of_the_European_Coal_and_Steel_Community_9_Star_Version.svg|alt=Flag of the European Coal and Steel Community (1973–1980)| ئاڵای کۆمەڵگەی خەڵووز و پۆڵای ئەورووپایی (١٩٧٣-١٩٨٠)
پەڕگە:Flag_of_the_European_Coal_and_Steel_Community_10_Star_Version.svg|alt=Flag of the European Coal and Steel Community (1981–1985)| ئاڵای کۆمەڵگەی خەڵووز و پۆڵای ئەورووپایی (١٩٨١-١٩٨٥)
پەڕگە:Flag_of_the_European_Coal_and_Steel_Community_12_Star_Version.svg|alt=Flag of the European Coal and Steel Community (1986–2002)| ئاڵای کۆمەڵگەی خەڵووز و پۆڵای ئەورووپایی (١٩٨٦-٢٠٠٢)
پەڕگە:Flag_of_Kosovo.svg|alt=The flag of Kosovo was partly based on the European flag.| ئاڵای کۆسۆڤۆ بەشێکی لەسەر بنەمای ئاڵای ئەورووپا بوو.
پەڕگە:Flag_of_the_Western_European_Union_(1993-1995).svg|alt=Flag of the Western European Union (1993–1995)| ئاڵای یەکێتیی ئەورووپای ڕۆژئاوا (١٩٩٣-١٩٩٥)
پەڕگە:Flag_of_the_Western_European_Union.svg|alt=Flag of the Western European Union (1995–2011)| ئاڵای یەکێتیی ئەورووپای ڕۆژئاوا (١٩٩٥-٢٠١١)
پەڕگە:Flag_of_the_Assembly_of_the_Western_European_Union.svg|alt=Flag of the Assembly of the Western European Union| ئاڵای ئەنجومەنی یەکێتیی ئەورووپای ڕۆژئاوا
پەڕگە:Flag_of_the_European_Parliament_(1973-1983).svg|alt=Flag of the European Parliament (1973–1983)| ئاڵای پەرلەمانی ئەورووپا (١٩٧٣-١٩٨٣)
پەڕگە:Flag_of_the_European_Maritime_Safety_Agency.svg|alt=Flag of the European Maritime Safety Agency|ئاڵای ئاژانسی سەلامەتی دەریایی ئەورووپایی
پەڕگە:Flag_of_EMCDDA.svg|alt=Flag of the European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (until 2024)| ئاڵای ناوەندی ئەورووپایی بۆ چاودێریکردنی ماددە هۆشبەرەکان و ئاڵوودەبوون پێیانەوە (تا ٢٠٢٤)
پەڕگە:Organic-Logo.svg|alt=EU emblem for certification of organic agricultural products| هێمای یەکێتیی ئەورووپا بۆ بڕوانامەپێدانی بەرهەمە کشتوکاڵییە ئۆرگانیکەکان
&lt;/gallery&gt;

=== زانستی نیشانەکان ===
نیشانەی دەوڵەتیی سەرۆکی لیژنەی سەربازیی یەکێتیی ئەورووپا، کە بەرزترین پلەی ئەفسەرە لە چوارچێوەی سیاسەتی هاوبەشی ئاسایش و بەرگریی یەکێتیی ئەورووپا، هێمای ئەورووپایی وەک نیشانەیەکی دەوڵەتی پیشان دەدات، واتە لەسەر قەڵغانێک نەخشێنراوە. لە ڕووی زانستی نیشانەکانەوە، ئەمە وا دەکات ئاڵای ئەورووپا ببێتە دروشمی نیشانەکان، واتە فۆڕمی ئاڵایی ئەم نیشانە دەوڵەتییە. لە وەسفی نیشانەکاندا بە [[زمانی ئینگلیزی]]، نیشانەکە بریتییە لە شینی کاڵ، بازنەیەک لە ١٢ ئەستێرەی زێڕین، کە خاڵەکانیان بەر یەکتر ناکەون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://publications.europa.eu/code/en/en-5000100.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230607030325/http://publications.europa.eu/code/en/en-5000100.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=publications.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

چەندین بڵاوکراوەی یەکێتیی ئەورووپا کە پەیوەندییان بە سیاسەتی هاوبەشی ئاسایش و بەرگرییەوە هەیە بە گشتی، و پەرەپێدانە چاوەڕوانکراوەکەی وەک قۆڵێکی بەرگری، هەروەها هێما ئەورووپاییەکەیان بەم شێوەیە نمایش کردووە، هەرچەندە وەک توخمێکی دیزاینی گرافیکی نەک هێمایەکی فەرمی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/euco-sibiu-towards_a_european_defence_union_0.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190629122220/https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/euco-sibiu-towards_a_european_defence_union_0.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; widths=&quot;150px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
پەڕگە:Informal_meeting_of_defence_ministers_(FAC)._Arrivals_Michail_Kostarakos_(36892148436).jpg|alt=Chairman Michail Kostarakos wearing the heraldic badge| سەرۆک میخایل کۆستاراکۆس باجە نیشانەییەکەی لەبەردایە
پەڕگە:Coat_of_arms_of_Europe.svg|alt=Heraldic badge| باجی نیشانەیی
پەڕگە:EUBAM_logo.svg|alt=Moldovan and Ukrainian flags displayed as supporters, symbolising the EU's border assistance mission since 2005| ئاڵاکانی مۆڵدۆڤا و ئوکراینا کە وەک پاڵپشتیکار نیشان دراون، کە هێمایە بۆ ئەرکی یارمەتیدانی سنووریی یەکێتیی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە
پەڕگە:EU_Roma_Musei_Capitolini_close-up_crop.jpg|alt=The European emblem emblazoned on a chair at the occasion of the 2004 signing of the European Constitution in Rome| هێمای ئەورووپا کە لەسەر کورسییەک نەخشێنراوە لە بۆنەی واژۆکردنی دەستووری ئەورووپایی لە ڕۆما لە ساڵی ٢٠٠٤
پەڕگە:Blue_Eiffel_Tower_00003_(2744637971).jpg|alt=The European emblem emblazoned on the Eiffel Tower in 2008| هێمای ئەورووپا کە لەسەر تاوەری ئیفێل لە ساڵی ٢٠٠٨ نەخشێنراوە
پەڕگە:European_Court_of_Human_Rights,_courtroom,_2014_(cropped).JPG|alt=The European emblem emblazoned on the carpet in the European Court of Human Rights| هێمای ئەورووپا کە لەسەر فەرشی دادگای ئەورووپایی بۆ مافەکانی مرۆڤ نەخشێنراوە
&lt;/gallery&gt;

== تێبینی ==
{{NoteFoot}}

== کتێبنامە ==

 {{refbegin}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=von Lenthe|یەکەم=Jonas|سەردێڕ=Rejected: Designs For The European Flag|بڵاوکەرەوە=Wirklichkeit Books|ساڵ=٢٠٢٠|ژپنک=٩٧٨-٣-٩٤٨٢١٢-٢٥-٤|شوێن=Berlin}}
{{refend}}

== بەستەری دەرەکی ==

* [https://web.archive.org/web/20070807045151/http://www.coe.int/T/E/Com/About_Coe/flag.asp ئەنجومەنی ئەورووپا لەسەر ئاڵا]
** [http://www.coe.int/t/dgal/dit/ilcd/Historical_Content/flag_en.asp فایلە مێژووییەکانی ئەنجومەنی ئەورووپا لەسەر ئاڵا]
* [https://web.archive.org/web/20110519135445/http://europa.eu/abc/symbols/emblem/graphics1_en.htm تایبەتمەندییە گرافیکیەکانی یەکێتی ئەورووپا بۆ ئاڵاکە]
* [http://www.cvce.eu/education/unit-content/-/unit/eeacde09-add1-4ba1-ba5b-dcd2597a81d0/2b4e569f-9aa3-48dd-b877-13d0d5f1d177/Resources#9fe0d3a5-1c8d-40eb-9f0b-9d812b274edc هێماکانی یەکێتی ئەورووپا: ئاڵای ئەنجومەنی ئەورووپا] . سەنتەری مەجازی بۆ زانیاری لەسەر ئەورووپا
* European Union  
* [https://web.archive.org/web/20081205083719/https://homepage.eircom.net/~seanjmurphy/chiefs/euroflagmemo.html یاداشتێکی تایبەت بە دیزاین و دیزاینەری ئاڵای ئەورووپا]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Flag of Europe}}
{{تووڵی دەروازە|مافەکانی مرۆڤ|ئەورووپا}}

[[پۆل:ھێماکانی یەکێتیی ئەورووپا]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:ئاڵاکانی ئەورووپا]]</text>
      <sha1>o8ojse1b3gepwjak6z5j27x8z57itko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298404</id>
    <revision>
      <id>1706305</id>
      <parentid>1606573</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;USSRRepublicsPoster1954.jpg&quot; سڕاوە؛ [[c:User:Ruthven|Ruthven]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:USSRRepublicsPoster1954.jpg|]].</comment>
      <origin>1706305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23952" sha1="qjuzupbco9t5xdurzpbk6p4s5eybbnr" xml:space="preserve">{{Infobox flag|Name=ئاڵای دەوڵەتی یەکێتی کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەت{{ھن}}{{smaller|Государственный флаг Союза Советских Социалистических Республик}}&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;|Image=Flag of the Soviet Union.svg|Nickname={{lang|ru|Красное Знамя}} ({{دەقاودەق|ئاڵای سوور}})&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;{{cite encyclopedia| author= Whitney Smith |encyclopedia= [[Encyclopædia Britannica]]|title= Flag of Flag of Union of Soviet Socialist Republics |url= https://www.britannica.com/topic/flag-of-Union-of-Soviet-Socialist-Republics|year= 2008|access-date=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;|Morenicks=|Use=٠١٠١١٠|Proportion=١:٢|Adoption=٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٢ (وەشانی ڕەسەن){{ھن}}١٩ی ئابی ١٩٥٥ (کۆتا وەشان)|Relinquished=[[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١]]|Design=[[ئاڵای سوور (سیاسەت)|ئاڵایەکی سوور]] لەگەڵ [[چەکوچ و داس]]ێکی زێڕین کە لەسەرەوەی ئەستێرەیەک بە پێنج نیشانەوە دانراوە و بە زێڕ سنوورەکانی دەورەدراوە.|Designer=|Image2=Flag of the Soviet Union (reverse).svg|Imagetext2=ئاڵاکە بە ھەڵاوگێڕی|Use2=٠١٠١١٠|Image3=Flag of the Soviet Union (vertical).svg|Imagetext3=ئاڵای ستوونی|Use3=٠١٠١١٠}}

'''ئاڵای دەوڵەتی یەکێتی کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەت''' کە بە کورتی بە '''ئاڵای سۆڤیەت''' یان '''ئاڵای سوور''' ناسراوە، [[ئاڵای سوور (سیاسەت)|ئاڵایەکی سوورە]] کە دوو ھێمای کۆمۆنیستی تیادا نیشان کراون: [[چەکوچ و داس]]ێکی زێڕین کە لە سەرەوەی [[ئەستێرەی سوور|ئەستێرەیەکی پێنج خاڵیی سوور]] ھەیە و لایەکانی بە زێڕ دەورەدراوە. دیزاین و ھێماکانی ئاڵاکە لە چەند سەرچاوەیەکەوە وەرگیراوە، بەڵام لە سەردەمی [[شۆڕشی ڕووسیا]]دا سەریھەڵداوە. ھەروەھا ھاتووە کە وەک ھێمای ستاندارد کە نوێنەرایەتی [[کۆمۆنیزم]] بە گشتی دەکات، کە لە بازنەی نێودەوڵەتیدا بەو شێوەیە دانیپێدانراوە، تەنانەت دوای [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت]] لە ساڵی ١٩٩١.

ئاڵای سووری سادە کە زۆر پێش ساڵی ١٩١٧ ھێمایەکی شۆڕشگێڕی باو بوو، بۆ ڕێزگرتن لە لایەنی نێودەوڵەتی شۆڕشی کرێکاران خرایە ناو ئاڵای سۆڤیەت. لە لایەکی دیکەوە، دیزاینی چەکوچ و داس، دەست لێدانێکی پیشەسازی مۆدێرن بوو کە لە شۆڕشی ڕووسیا وەرگیرا؛ نوێنەرایەتی «ھاوپەیمانی شۆڕشگێڕی سەرکەوتوو و بەردەوام»ی دەکرد بە یەکخستنی چەکوچ (واتە کرێکاران) و داس (واتە [[گوندنشین|جووتیاران]]). ئەو ئەستێرە پێنج خاڵییەش لە سەرووی چەکوچ و داسەکەوە ھەڵکەوتبوو، نوێنەرایەتی [[پارتی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت]] بوو.

یەکەم ئاڵا لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٢٢ پەسەند کرا، لە ساڵانی ١٩٢٣، ١٩٢٤، ١٩٣٦ و لە ساڵی ١٩٥٥ یاساگەلێک پەسەند کرا کە لە ئەنجامدا دەستکاری درێژی چەکوچ و شێوەی داسەکە کرا. لە ساڵی ١٩٨٠ ھەموارکردنەوەیەک لە فەرمانی ساڵی ١٩٥٥دا کرا کە چەکوچ و داسەکە لابرا، ھەرچەندە پێناسە یاساییەکەی بە تەواوی وەک خۆی مایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geraldika.ru/s/5341|سەردێڕ=Почетный знак Приморского края «Семейная доблесть» {{!}} Геральдика.ру |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=geraldika.ru |زمان=RU}}&lt;/ref&gt; دیزاینی ئاڵای سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٥٥ وەک بنەمایەک بۆ ئاڵای ھەموو کۆمارەکانی یەکێتییەکە دادەنرا.

== ھێما و دیزاین ==
ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت پێکھاتبوو لە ئاڵایەکی سووری سادە کە چەکوچێکی زێڕینی لەسەر بوو لەگەڵ داسێکی زێڕین، کە لەژێر [[ئەستێرەی سوور|ئەستێرەیەکی سووری]] سنووری زێڕین دانرابوو. ئەم ھێمایە لە بەشی سەرەوەی چەپی ئاڵای سووردایە.

چەکوچ ھێمای کرێکارانی پیشەسازی شارەکانە لەکاتێکدا داس ھێمای کرێکارانی کشتوکاڵە، کە لەگەڵ چینی پرۆلیتاریادا پێکەوە دەوڵەت پێکدەھێنن. ئەستێرەی سوور نوێنەرایەتی حزبی کۆمۆنیست دەکات و پێگەی بەسەر چەکوچ و داسدا ھێمای ڕۆڵی پێشەنگی ئەو حزبەیە لە کۆمەڵگەی سۆسیالیستیدا بۆ یەکخستنەوە و ڕۆشنکردنەوەی کرێکاران و جووتیاران لە بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی کۆمۆنیستیدا.

دیزاینی ئاڵاکە لە ساڵی ١٩٥٥دا یاسایی کرا، ئەمەش ڕێگەیەکی ڕوونی بۆ پێناسەکردن و دروستکردنی ئاڵاکە بەخشی؛ کە بووە ھۆی گۆڕینی درێژی دەستەی چەکوچ و شێوەی داسەکە. لە یاسای پەسەندکراودا ھاتووە کە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=USSR Supreme Soviet Presidium |بەستەری نووسەر=Presidium of the Supreme Soviet |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ١٩٥٥|script-title=ru:Положение о государственном флаге СССР |ناونیشان=http://pravo.levonevsky.org/baza/soviet/sssr6212.htm|سەردێڕ=Положение о государственном флаге союза советских социалистических |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|زمان=ru}}&lt;/ref&gt;
# ڕێژەی پانی بە درێژی ئاڵاکە دەبێت ١:٢ بێت.
# چەکوچ و داس لە چوارگۆشەیەکدایە کە لاکانی یەکسانن و تیرەکەی یەک بە چوارە، لە سەرووی ئاڵاکەیە. نوکی تیژی داس لە ناوەڕاستی لای سەرەوەی چوارگۆشەکەدا کەوتووە و لاکانی چەکوچ و داس لە گۆشەکانی خوارەوەی جێگیرن. تیرەی چەکوچ و داسەکە سێ بە چوارە.
# ئەو ئەستێرە پێنج خاڵییەی کە تیرەکەی یەک بە ھەشتە، دەبێت لە لە بنمیچی لای سەرەوەی ئاڵاکە بێت.
# مەودا ڕاستەکەی ئەستێرە و چەکوچ و داس یەک بە سێیە. مەودای لای سەرەوەی ئاڵاکە تا ناوەندی ئەستێرەکە یەک بە ھەشتە.
{{Stack|[[پەڕگە:Construction sheet of the flag of the Soviet Union.png|ناوەڕاست|300px|ھێڵکاری فەرمی بۆ ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت (١٩٥٥–١٩٩١).]]
[[پەڕگە:Flag of the Soviet Union (reverse).svg|وێنۆک|ئاڵای سۆڤیەت بە ھەڵگەڕاوەیی وەک ئەوەی لە ساڵی ١٩٨٠ تا ١٩٩١ دانرا.]]}}&lt;templatestyles src=&quot;Stack/styles.css&quot; /&gt;{{Stack|[[File:Flag of the Soviet Union (vertical).svg|thumb|150px|وەشانی ستوونیی ئاڵای سۆڤیەت وەک ئەوەی لە ساڵانی ١٩٨٠ تا ١٩٩١.]]}}

بە فەرمی لە ساڵی ١٩٨٠ەوە لای دواوەی ئاڵاکە پاشبنەمایەکی سووری سادە بوو بەبێ چەکوچ و داس؛ بەڵام لە بنەڕەتدا ئەمە زۆر بە شێوەیەکی باو لەلایەن ئاڵا سازەکانەوە پشتگوێ دەخرا، چونکە زۆر ئاسانتر و کەمتر تێچووی ھەبوو بۆ چاپکردنی ئاڵاکە بە سادەیی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://flagspot.net/flags/su'.html|سەردێڕ=Construction details of Soviet flags |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=flagspot.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://flagspot.net/flags/su.html#rev|سەردێڕ=Soviet Union |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=flagspot.net}}&lt;/ref&gt;

بۆ نمایشی ڕاست، ئاڵاکە بە جیاوازییەکی دیار دروست کرابوو کە چەکوچ و داسەکە بە ٩٠ پلە دەسوڕێتەوە. ھەرچەندە لە بواری فەرمیدا باو بووە، بەڵام خاوەن ئاڵایەکی ئاسایی بە سادەیی ئاڵایەکی دیزاینی ستاندارد بە ٩٠ پلە بۆ لای ڕاست دەسوڕێتەوە (وەک [[ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئاڵای ئەمریکا]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://flagspot.net/flags/su.html#ver|سەردێڕ=Soviet Union |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=flagspot.net}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
لە کاتی دامەزراندنی کۆماری سۆسیالیستی فیدراڵی سۆڤیەتی ڕووسیادا، [[ڤلادیمیر لێنین]] و شوێنکەوتووانی خستنەڕووی ھێمای شمشێریان جگە لە چەکوچ و داس وەک بەشێک لە مۆری دەوڵەت کە دواجار ئاڵاکە لەسەری دامەزراوە، زانیبوو. بیرۆکەکە بە لێکدانەوەیەکی شەڕانگێزی بینراو پاشان ڕەتکرایەوە، لینین دووپاتی کردەوە کە «شمشێر یەکێک نییە لە ھێماکانی ئێمە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Konstantin AndreevichIvanov|سەردێڕ=Flags of the states of the world|بڵاوکەرەوە=Izd-vo Transport|ساڵ=١٩٧١|شوێن=Moscow|پەڕە={{Page needed|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٠}}|زمان=ru|oclc=٢٠١٤٦٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

یەکەم ئاڵای فەرمی لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٢٢ لە یەکەمین کۆنگرەی کۆمۆنیستەکانی یەکێتیی سۆڤیەت پەسەند کرا. ڕێککەوتن کرا کە ئاڵای سوور «لە سیمبوولی حیزبەوە بگۆڕدرێت بۆ ھێمای دەوڵەتێک و لە دەوری ئەو ئاڵایە گەلانی کۆمارەکانی سۆڤییەت کۆبکرێنەوە بۆ ئەوەی یەکدەنگ ببن بۆ یەک دەوڵەت، کە یەکێتی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتە». لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٢٢ کۆنگرێس بەیاننامە و ڕێککەوتنێکی سەبارەت بە دامەزراندنی یەکێتی سۆڤیەت پەسەند کرد. لە مادەی ٢٢ی ڕێککەوتنەکەدا ھاتووە: «یەکێتی سۆڤییەت ئاڵا و نیشان و مۆری دەوڵەتی ھەیە». پێناسەی ئاڵای یەکەم لە دەستووری سۆڤیەتی ساڵی ١٩٢٤دا ھاتووە، کە لە دانیشتنی دووەمی دەستەی سەرۆکایەتی (CIK)ی یەکێتی سۆڤیەتدا وەرگیراوە. لە دەقی مادەی ٧١دا ھاتووە: «ئاڵای دەوڵەتی یەکێتی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەت پێکدێت لە پاشبنەمایەکی سوور».

لە دانیشتنی سێیەمی CIKی یەکێتی سۆڤیەتدا، پێناسەی ئاڵای سۆڤیەت لە دەستووردا گۆڕدرا و ماددەی ٧١ دەستکاری کرا، بەم شێوەیە نووسرا: «ئاڵای دەوڵەتی یەکێتی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەت لە پاشبنەمایەکی سوور پێکھاتووە، و لە بەشی لای سەرەوەی چەپیدا داس و چەکوچێکی زێڕین و ئەستێرەیەکی سووری پێنج خاڵی ھەیە کە چواردەورەی زێڕە. ڕێژەی پانی و درێژییەکەی ١:٢ دەبێت». لە ١٩ی ئابی ١٩٥٥، پەیڕەوی ناوخۆی ئاڵای دەوڵەتی یەکێتی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەت بە بڕیارێکی سەرۆکایەتی باڵای یەکێتی سۆڤیەت پەسەندکرا. ئەمەش بووە ھۆی گۆڕینی درێژی دەسکی چەکوچ و شێوەی داسەکە. لە ١٥ی ئابی ١٩٨٠ چاپێکی نوێی پەیڕەوی ناوخۆی ئاڵای دەوڵەتی یەکێتی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەت پەسەند کرا، کە جگە لە لابردنی چەکوچ و داس لە دیوی دواوەی ئاڵاکەدا ھیچ گۆڕانکارییەکی لە پێناسەی ئاڵاکەی تێدا نەکرا.&lt;ref name=&quot;RCVH&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Russian Centre of Vexillology and Heraldry |ناونیشان=http://www.vexillographia.ru/russia/ussr.htm|سەردێڕ=флаг ссср |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221223059/http://www.vexillographia.ru/russia/ussr.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=vexillographia.ru}}&lt;/ref&gt; لەم خاڵەوە ئاڵاکە بەم دیزاینە لە بەکارھێناندا مایەوە تا ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٩١، لەو کاتەدا ئاڵای نیشتمانی نەما و ئاڵای نیشتمانی [[دەوڵەتانی دوای سۆڤیەت|کۆمارەکانی دوای سۆڤیەت]] جێگەی گرتەوە.

لە ١٥ی نیسانی ١٩٩٦، [[بۆریس یێڵتسین]] فەرمانێکی سەرۆکایەتی واژوو کرد کە ئاڵای سۆڤیەت (کە پێی دەوترا ئاڵای سەرکەوتن) پێگەکەی ھاوشێوەی ئاڵای نیشتمانییە شان بە شانی ئاڵای ڕووسیا. چەکوچ و داس لە ئاڵاکە دەرھێنران و تەنھا ئەستێرەکە مایەوە، بەڵام دواتر دووبارە دانرانەوە. لە ھەندێک بۆنەدا ئاڵای سەرکەوتن لەگەڵ ئاڵای ڕووسیادا ھەڵدەدرێت.&lt;gallery mode=&quot;lines&quot; widths=&quot;180&quot; style=&quot;text-align:center; background:white;&quot; caption=&quot;وەشانە مێژوویییەکانی ئاڵای یەکێتی سۆڤیەت&quot;&gt;
پەڕگە:Flag_of_the_Soviet_Union_(1922–1923).svg|alt=(30 December 1922 – 12 November ١٩٢٣)| (٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٢٢ – ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٢٣)
پەڕگە:Flag_of_the_Soviet_Union_(1924).svg|alt=(12 November 1923 – 18 April ١٩٢٤)| (١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٢٣ – ١٨ی نیسانی ١٩٢٤)
پەڕگە:Flag_of_the_Soviet_Union_(1924–1936).svg|alt=(18 April 1924 – 5 December ١٩٣٦)| (١٨ی نیسانی ١٩٢٤ – ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦)
پەڕگە:Flag_of_the_Soviet_Union_(1936–1955).svg|alt=(5 December 1936 – 19 August ١٩٥٥)| (٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٦ – ١٩ی ئابی ١٩٥٥)
پەڕگە:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|alt=(19 August 1955 – 26 December ١٩٩١)| (١٩ی ئابی ١٩٥٥ – ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٩١)
&lt;/gallery&gt;

== ئاڵا وەرگیراوەکان ==
ئەمانە ئەو ئاڵایانەن کە کۆمارەکانی سۆڤیەت لە ئاڵای سەرەکی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] وەریان گرت بوو:&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
پەڕگە:Flag_of_the_Armenian_Soviet_Socialist_Republic_(1952–1990).svg|alt=Armenian SSR(1952–1990)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی ئەرمەنیا (١٩٥٢-١٩٩٠)
پەڕگە:Flag_of_the_Azerbaijan_Soviet_Socialist_Republic_(1952–1991).svg|alt=Azerbaijan SSR(1952–1991)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی ئازەربایجان (١٩٥٢-١٩٩١)
پەڕگە:Flag_of_the_Byelorussian_Soviet_Socialist_Republic_(1951–1991).svg|alt=Byelorussian SSR(1951–1991)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی بایلۆروس (١٩٥١-١٩٩١)
پەڕگە:Flag_of_the_Estonian_Soviet_Socialist_Republic_(1953–1990).svg|alt=Estonian SSR(1953–1990)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی ئیستۆنیا (١٩٥٣-١٩٩٠)
پەڕگە:Flag_of_the_Georgian_Soviet_Socialist_Republic_(1951–1990).svg|alt=Georgian SSR(1951–1990)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی جۆرجیا (١٩٥١-١٩٩٠)
پەڕگە:Flag_of_the_Karelo-Finnish_Soviet_Socialist_Republic_(1953–1956).svg|alt=Karelo-Finnish SSR(1953–1956)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی کاریلۆ فینلاند (١٩٥٣-١٩٥٦)
پەڕگە:Flag_of_the_Kazakh_Soviet_Socialist_Republic_(1953–1991);_Flag_of_Kazakhstan_(1991–1992).svg|alt=Kazakh SSR(1953–1991)Kazakhstan(1991–1992)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی کازاخستان (١٩٥٣-١٩٩١)
پەڕگە:Flag_of_the_Kirghiz_Soviet_Socialist_Republic_(1952–1991);_Flag_of_Kyrgyzstan_(1991–1992).svg|alt=Kirghiz SSR(1952–1991)Kyrgyzstan(1991–1992)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی کیرغزستان (١٩٥٢-١٩٩١)
پەڕگە:Flag_of_the_Latvian_Soviet_Socialist_Republic_(1953–1990).svg|alt=Latvian SSR(1953–1990)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی لاتڤیا (١٩٥٣-١٩٩٠)
پەڕگە:Flag_of_the_Lithuanian_Soviet_Socialist_Republic_(1953–1988).svg|alt=Lithuanian SSR(1953–1988)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی لیتوانیا (١٩٥٣-١٩٨٨)
پەڕگە:Flag_of_the_Moldavian_Soviet_Socialist_Republic_(1952–1990).svg|alt=Moldavian SSR(1952–1990)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی مۆڵدۆڤیا (١٩٥٢-١٩٩٠)
پەڕگە:Flag_of_the_Russian_Soviet_Federative_Socialist_Republic_(1954–1991).svg|alt=Russian SFSR(1954–1991)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی ڕووسیا (١٩٥٤-١٩٩١)
پەڕگە:Flag_of_the_Tajik_Soviet_Socialist_Republic_(1953–1991),_Flag_of_Tajikistan_(1991–1992).svg|alt=Tajik SSR(1953–1991)Tajikistan(1991–1992)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی تاجیکستان (١٩٥٣-١٩٩١)
پەڕگە:Flag_of_the_Turkmen_Soviet_Socialist_Republic_(1953–1974).svg|alt=Turkmen SSR(1953–1974)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی تورکمانیا (١٩٥٣-١٩٧٤)
پەڕگە:Flag_of_the_Turkmen_Soviet_Socialist_Republic_(1973–1991),_Flag_of_Turkmenistan_(1991–1992).svg|alt=Turkmen SSR(1974–1991)Turkmenistan(1991–1992)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی تورکمانستان (١٩٩١-١٩٩٢)
پەڕگە:Flag_of_the_Ukrainian_Soviet_Socialist_Republic_(1949–1991).svg|alt=Ukrainian SSR(1949–1991)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی ئوکراینا (١٩٤٩-١٩٩١)
پەڕگە:Flag_of_the_Uzbek_Soviet_Socialist_Republic_(1952–1991).svg|alt=Uzbek SSR(1952–1991)| کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی ئوزبەکستان (١٩٥٢-١٩٩١)
&lt;/gallery&gt;

=== ئاڵا وەرگیراوەکانی تر ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
پەڕگە:Flag_of_Transnistria_(state).svg|alt=Transnistria(1991–present)| ترانسنیستریا (١٩٩١-ئێستا)
پەڕگە:Flag_of_Vladimir_Oblast_(1999).svg|alt=Vladimir Oblast(1999–2017)| ئۆبلاستی ڤلادیمێر (١٩٩٩–٢٠١٧)
پەڕگە:Flag_of_Vladimir_Oblast.svg|alt=Vladimir Oblast(2017–present)| ئۆبلاستی ڤلادیمێر (٢٠١٧–ئێستا)
پەڕگە:Soviet_Znamya_Pobedy.svg|alt=Victory Banner of the Great Patriotic War (1945)| ئاڵای سەرکەوتن لە جەنگی دژی ئەڵمانیای نازی (١٩٤٥)
&lt;/gallery&gt;

== پێشانگا ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; perrow=&quot;8&quot; heights=&quot;180&quot; widths=&quot;١٨٠&quot;&gt;
پەڕگە:Raising_a_flag_over_the_Reichstag_-_Restoration.jpg|alt=Raising a Flag over the Reichstag| ''ھەڵکردنی ئاڵای سەرکەوتن لەسەر ڕیشستاگ''
پەڕگە:Flag_of_the_Soviet_Union_(Raising_a_Flag_over_the_Reichstag).svg|alt=Digital remake of the flag that was raised over the Reichstag| دووبارە دروستکردنەوەی دیجیتاڵی ئەو ئاڵایەی کە لەسەر ڕیشستاگ بەرزکرایەوە
پەڕگە:Russian_Power_(6079327205).jpg|alt=The Soviet flag along with an assortment of Russian and Soviet military flags| ئاڵای سۆڤییەت لەگەڵ کۆمەڵێک ئاڵای سەربازی ڕووسیا و سۆڤییەت
پەڕگە:Group_of_the_Moldavian_Television_(1982)._(26333523307).jpg|alt=Flags of the Soviet Republics flown during a parade in Kishinev, the capital of the Moldavian SSR| ئاڵاکانی کۆماری سۆڤییەت لە کاتی نمایشێکدا لە [[کیشیناو|کیشینێڤ]]، پایتەختی کۆماری سۆسیالیستی سۆڤییەتیی مۆڵداڤیا
پەڕگە:Germany-00336_-_Last_Kremlin_Flag_(30248015431).jpg|alt=One of the last Soviet flags flown on the Kremlin, displayed at the Checkpoint Charlie Museum in Berlin| یەکێک لە دوایین ئاڵاکانی سۆڤییەت کە لەسەر کرێملین ھەڵکرا، لە مۆزەخانەی چارلی لە [[بەرلین]] نمایشکراوە
پەڕگە:Generál_s_vlajkou_v_pozadí_-_panoramio.jpg|alt=Member of the Armed Forces of Belarus pays tribute to the Victory Day in 2014, in front of a Soviet flag| ئەندامی ھێزە چەکدارەکانی بیلاڕووس ڕێز لە &quot;ڕۆژی سەرکەوتن&quot; دەگرێت لە ساڵی ٢٠١٤، لەبەردەم ئاڵای سۆڤییەت
پەڕگە:Flag_of_the_Soviet_Union_(1923,_unofficial).svg|alt=The unofficial flag of the Soviet Union in 1923.| ئاڵای نافەرمی یەکێتی سۆڤییەت لە ساڵی ١٩٢٣.
پەڕگە:Флагштоки_у_парка_300-летия_Санкт-Петербурга_и_Лахта-центр._Июнь_2023.jpg|alt=The flag of the Soviet Union on display in Saint Petersburg in 2023, alongside the black-yellow-white flag of the Russian Empire and the current-day flag of Russia.| ئاڵای یەکێتی سۆڤییەت کە لە ساڵی ٢٠٢٣ لە [[سەنت پیتەرزبورگ|سانت پترسبۆرگ]]، شانبەشانی ئاڵای ڕەش، زەرد و سپی ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا و [[ئاڵای ڕووسیا|ئاڵای ئێستای ڕووسیا]].
&lt;/gallery&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ئاڵای ڕووسیا]]
* [[چەکوچ و داس]]
* [[ئاڵای سوور (سیاسەت)|ئاڵای سوور]]
* [[ئەستێرەی سوور]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{Commons category-inline}}

{{بابەتی ئاسیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Flags of the Soviet Union}}
{{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|یەکێتیی سۆڤیەت}}

[[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی یەکێتیی سۆڤیەت]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]]
[[پۆل:ئاڵاکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:ئاڵاکانی ڕووسیا]]
[[پۆل:ئاڵاکانی ئوکراینا]]
[[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان]]
[[پۆل:چەکوچ و داس]]
[[پۆل:ئاڵاکانی ئاسیا]]</text>
      <sha1>qjuzupbco9t5xdurzpbk6p4s5eybbnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پردی سەنشاین سکایوەی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298681</id>
    <revision>
      <id>1705893</id>
      <parentid>1606892</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1705893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2184" sha1="f0esrqfnrqbx35i9k8zqao5300bms29" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پردی سەنشاین سکایوەی'''، کە بە فەرمی بە '''پردی سەنشاین سکایوەییی بۆب گراھام''' ناودەبرێت، بریتییە لە جووتە پردێکی تیرەییی درێژ لەگەڵ پردێکی کێبڵداری بەرزی ناوەندی لە نێوانیاندا. پردەکە بەسەر بەشی خوارووی کەنداوی تامپادا دەکێشرێت بۆ بەستنەوەی شارستانی پینێلاس ([[سانت پیتەرزبێرگ|سانت پیتەرزبێرگ، فلۆریدا]]) بە شارستانی ماناتێ (تیرا سێیا، فلۆریدا). پردی سەنشاین سکایوەیی ئێستا لە ساڵی ١٩٨٧دا کرایەوە و دووەم پردە بەو ناوە لەو شوێنەدا. پردەکە لەلایەن گرووپی ئەندازیاریی فیگ و مولەرەوە دیزاین کراوە و لەلایەن کۆمپانیای پردی ئەمریکییەوە دروست کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 30, 2016 |ناونیشان=https://bridgemastersinc.com/greatest-american-bridges/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200506111155/https://bridgemastersinc.com/greatest-american-bridges/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 6, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=February 15, 2019 |وێبگە=Bridge Masters}}&lt;/ref&gt; ئەم پردە وەک پردی سەرەکیی فلۆریدا دادەنرێت و وەک دەروازەیەک بۆ کەنداوی تامپا خزمەت دەکات.&lt;ref name=&quot;Skyway LED&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fdottampabay.com/factsheet/218 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211025044515/https://www.fdottampabay.com/factsheet/218 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 25, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:پردی پۆڵاین لە ئەمریکا]]</text>
      <sha1>f0esrqfnrqbx35i9k8zqao5300bms29</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705897</id>
      <parentid>1705893</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Sunshine Skyway Bridge}}</comment>
      <origin>1705897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2231" sha1="h0uy3h7y29az9gtvunsebq6jry7t5z3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پردی سەنشاین سکایوەی'''، کە بە فەرمی بە '''پردی سەنشاین سکایوەییی بۆب گراھام''' ناودەبرێت، بریتییە لە جووتە پردێکی تیرەییی درێژ لەگەڵ پردێکی کێبڵداری بەرزی ناوەندی لە نێوانیاندا. پردەکە بەسەر بەشی خوارووی کەنداوی تامپادا دەکێشرێت بۆ بەستنەوەی شارستانی پینێلاس ([[سانت پیتەرزبێرگ|سانت پیتەرزبێرگ، فلۆریدا]]) بە شارستانی ماناتێ (تیرا سێیا، فلۆریدا). پردی سەنشاین سکایوەیی ئێستا لە ساڵی ١٩٨٧دا کرایەوە و دووەم پردە بەو ناوە لەو شوێنەدا. پردەکە لەلایەن گرووپی ئەندازیاریی فیگ و مولەرەوە دیزاین کراوە و لەلایەن کۆمپانیای پردی ئەمریکییەوە دروست کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 30, 2016 |ناونیشان=https://bridgemastersinc.com/greatest-american-bridges/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200506111155/https://bridgemastersinc.com/greatest-american-bridges/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 6, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=February 15, 2019 |وێبگە=Bridge Masters}}&lt;/ref&gt; ئەم پردە وەک پردی سەرەکیی فلۆریدا دادەنرێت و وەک دەروازەیەک بۆ کەنداوی تامپا خزمەت دەکات.&lt;ref name=&quot;Skyway LED&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fdottampabay.com/factsheet/218 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211025044515/https://www.fdottampabay.com/factsheet/218 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 25, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Sunshine Skyway Bridge}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:پردی پۆڵاین لە ئەمریکا]]</text>
      <sha1>h0uy3h7y29az9gtvunsebq6jry7t5z3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705950</id>
      <parentid>1705897</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:ئەندازیاری|ئەندازیاری]]</comment>
      <origin>1705950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2341" sha1="fj8umzrtm2qxpeq8fuke42mknuvnw8z" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پردی سەنشاین سکایوەی'''، کە بە فەرمی بە '''پردی سەنشاین سکایوەییی بۆب گراھام''' ناودەبرێت، بریتییە لە جووتە پردێکی تیرەییی درێژ لەگەڵ پردێکی کێبڵداری بەرزی ناوەندی لە نێوانیاندا. پردەکە بەسەر بەشی خوارووی کەنداوی تامپادا دەکێشرێت بۆ بەستنەوەی شارستانی پینێلاس ([[سانت پیتەرزبێرگ|سانت پیتەرزبێرگ، فلۆریدا]]) بە شارستانی ماناتێ (تیرا سێیا، فلۆریدا). پردی سەنشاین سکایوەیی ئێستا لە ساڵی ١٩٨٧دا کرایەوە و دووەم پردە بەو ناوە لەو شوێنەدا. پردەکە لەلایەن گرووپی ئەندازیاریی فیگ و مولەرەوە دیزاین کراوە و لەلایەن کۆمپانیای پردی ئەمریکییەوە دروست کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 30, 2016 |ناونیشان=https://bridgemastersinc.com/greatest-american-bridges/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200506111155/https://bridgemastersinc.com/greatest-american-bridges/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 6, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=February 15, 2019 |وێبگە=Bridge Masters}}&lt;/ref&gt; ئەم پردە وەک پردی سەرەکیی فلۆریدا دادەنرێت و وەک دەروازەیەک بۆ کەنداوی تامپا خزمەت دەکات.&lt;ref name=&quot;Skyway LED&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fdottampabay.com/factsheet/218 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211025044515/https://www.fdottampabay.com/factsheet/218 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 25, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Sunshine Skyway Bridge}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەندازیاری}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:پردی پۆڵاین لە ئەمریکا]]</text>
      <sha1>fj8umzrtm2qxpeq8fuke42mknuvnw8z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706025</id>
      <parentid>1705950</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1706025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2404" sha1="en28vd9m7yxzu92vfcdaogx62yssy6r" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''پردی سەنشاین سکایوەی'''، کە بە فەرمی بە '''پردی سەنشاین سکایوەییی بۆب گراھام''' ناودەبرێت، بریتییە لە جووتە پردێکی تیرەییی درێژ لەگەڵ پردێکی کێبڵداری بەرزی ناوەندی لە نێوانیاندا. پردەکە بەسەر بەشی خوارووی کەنداوی تامپادا دەکێشرێت بۆ بەستنەوەی شارستانی پینێلاس ([[سانت پیتەرزبێرگ|سانت پیتەرزبێرگ، فلۆریدا]]) بە شارستانی ماناتێ (تیرا سێیا، فلۆریدا). پردی سەنشاین سکایوەیی ئێستا لە ساڵی ١٩٨٧دا کرایەوە و دووەم پردە بەو ناوە لەو شوێنەدا. پردەکە لەلایەن گرووپی ئەندازیاریی فیگ و مولەرەوە دیزاین کراوە و لەلایەن کۆمپانیای پردی ئەمریکییەوە دروست کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 30, 2016 |ناونیشان=https://bridgemastersinc.com/greatest-american-bridges/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200506111155/https://bridgemastersinc.com/greatest-american-bridges/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 6, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=February 15, 2019 |وێبگە=Bridge Masters}}&lt;/ref&gt; ئەم پردە وەک پردی سەرەکیی فلۆریدا دادەنرێت و وەک دەروازەیەک بۆ کەنداوی تامپا خزمەت دەکات.&lt;ref name=&quot;Skyway LED&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fdottampabay.com/factsheet/218 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211025044515/https://www.fdottampabay.com/factsheet/218 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 25, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Sunshine Skyway Bridge}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەندازیاری}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:پردی پۆڵاین لە ئەمریکا]]</text>
      <sha1>en28vd9m7yxzu92vfcdaogx62yssy6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مینیۆنەکان و دڕندەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298908</id>
    <revision>
      <id>1706181</id>
      <parentid>1688691</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5933" sha1="tetsaws18a9gz3focxqikvlvxygqfbe" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Minions &amp; Monsters poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فیلم ]]
'''''مینیۆنەکان و دڕندەکان''''' فیلمێکی ئەنیمەیشنی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدیی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢٦ە کە لەلایەن پیێر کۆفینەوە دەرھێنراوە، کە لەگەڵ [[برایان لینچ]] بە ھاوبەشی فیلمنامەکەی نووسیوە. فیلمەکە لەلایەن ئیلومینەیشنەوە بەرھەم ھێنراوە، کە سێیەمین بەشە لە زنجیرە فیلمە پێشینەیییەکانی مینیۆنەکان، و حەوتەمین بەشی گشتییە لە زنجیرە فیلمەکانی کەسی نەفرەتلێکراودا. لە فیلمەکەدا کۆفین وەک ئەکتەری دەنگیی مینیۆنەکان بەشدارە، لەگەڵ [[ترێی پارکەر]]، ئالیسۆن جانی، [[کریستۆف ڤاڵتز]]، [[جێسی ئیزێنبێرگ]]، [[جێف بریجز]]، زۆی دۆیچ، بۆبی مۆینیھان، و فیل لۆمار. ڕووداوەکانی فیلمەکە پێش ڕووداوەکانی فیلمی ''[[مینیۆنەکان]]'' (٢٠١٥) ڕوودەدەن، و بەدوای کۆمەڵێک مینیۆندا دەچێت کاتێک دەیانەوێت [[فیلمی دڕندە|فیلمێکی دڕندەی]] تایبەت بە خۆیان لە ھۆلیوودی کۆندا دروست بکەن.

دروستکردنی فیلمەکە لە تەممووزی ٢٠٢٤دا ڕاگەیەندرا، لە دوای بڵاوبوونەوەی فیلمی ''[[کەسی نەفرەتلێکراو ٤]]''، کە تێیدا کۆفین و لینچ گەڕانەوە بۆ دەرھێنان و نووسین، و [[کریس مێلێداندری]] لەگەڵ بیڵ ڕایان کارەکانی بەرھەمھێنانیان گرتە ئەستۆ. جۆن پاول مۆسیقای فیلمەکەی داناوە، ئەمەش سێیەمین ھاوکاریی بوو لەگەڵ کۆمپانیای ئیلومینەیشن لە دوای فیلمەکانی ''[[لۆراکس (فیلم)|لۆراکس]]'' (٢٠١٢) و ''کۆچکردن'' (٢٠٢٣)، و یەکەم بەشی زنجیرە فیلمی کەسی نەفرەتلێکراویش بوو کە مۆسیقاکەی لەلایەن ھێیتۆر پێرێراوە دانەنرابێت.

فیلمی ''مینیۆنەکان و دڕندەکان'' بۆ یەکەم جار لە فیستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی ئەنیمەیشنی ئانسی لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ نمایشکرا، و لە ١ی تەممووزدا بە شێوەی سینەمایی لەلایەن [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بڵاوکرایەوە. فیلمەکە پێداچوونەوەی ئەرێنیی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێدرا، و زۆرێک بە باشترین بەشی زنجیرەکە لە دوای [[کەسی نەفرەتلێکراو (فیلم)|فیلمی یەکەم]] دایان نا. داھاتی فیلمەکە گەیشتووەتە ٣٥٨ ملیۆن دۆلار لە سەرانسەری جیھاندا، بەمەش بووەتە دەیەمین پڕداھاتترین فیلمی ساڵی ٢٠٢٦.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|کارتۆن|کۆمیدیا}}

{{فیلم-کۆلکە}}
{{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}}

[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز]]
[[پۆل:فیلمە گەورەخراپەکارەکان]]
[[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ڕووناککردنەوە (کۆمپانیا)]]
[[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە فیلمسازی]]
[[پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان کە لە لۆس ئانجلەس داندراون]]
[[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە پێشبڕکێیە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]]
[[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]]
[[پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمی کۆمیدی منداڵان بۆ دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە جادوو]]
[[پۆل:فیلمەکان بەرھەم ھێنراون لەلایەن کریس مێلێداندری]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی سەبارەت بە تۆڵەسەندنەوە]]
[[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]]
[[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی سکرین ئێکس]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>tetsaws18a9gz3focxqikvlvxygqfbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڕین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298969</id>
    <revision>
      <id>1706277</id>
      <parentid>1647718</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10493" sha1="hja8c6ivwu9dtjnlb74brcal2olwdmx" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەڕین
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| هرین}}&lt;br&gt;{{lang-en| Harrin}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.778316| 44.654086}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەڕین'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.778316| 44.654086

 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ١٢٧٠
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= چۆڵ &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەڕین''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٤٢)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣١)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای سیدەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>hja8c6ivwu9dtjnlb74brcal2olwdmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەجرێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298976</id>
    <revision>
      <id>1705867</id>
      <parentid>1647797</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10505" sha1="bdx4u0pfapb00clloko8dnmczps632j" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەجرێ
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| هجري}}&lt;br&gt;{{lang-en| Hajre}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.793748| 44.619437}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەجرێ'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.793748| 44.619437

 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٩٣٠
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٧٦ کەس &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەجرێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١١) [[خێزان]] و (٧٦) کەس، کە (٣٩) [[نێر]] و (٣٧) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای سیدەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>bdx4u0pfapb00clloko8dnmczps632j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەوکردنی خوێنبەرەکانی تاکایاسوو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299292</id>
    <revision>
      <id>1706255</id>
      <parentid>1613526</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2097" sha1="tjvyzsu6llwy2x5raesi6tpntjba308" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Takayasu Arteritis.jpg|وێنۆک|دیمەنی وێنەگریی لوولەکانی خوێن (Angiography) کە تەسکبوونەوەی لوولەی خوێن بەھۆی ھەوکردنی خوێنبەرەکانی تاکایاسوو نیشان دەدات]]

'''ھەوکردنی خوێنبەرەکانی تاکایاسوو''' (بە ئینگلیزی: Takayasu's arteritis) جۆرێکە لە ھەوکردنی ڕەگە گەورەکانی خوێن کە دەبێتە ھۆی ئەستووربوونی ڕیشاڵیی ناوپۆش و تەسکبوونەوەی لوولەکانی خوێن.

ئەم نەخۆشییە زیاتر لە ژنانی گەنج یان تەمەن ناوەند لە ڕەگەزی ئاسیایی دەردەکەوێت، ئەگەرچی دەکرێت کاریگەری لەسەر ھەر کەسێک دابنێت. نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی سەرەکی کاریگەری لەسەر شاخوێنبەر (ئائۆرت) و لقەکانی، ھەروەھا خوێنبەرەکانی سییەکان دەکات. ڕێژەی تووشبوونی ژنان بەراورد بە پیاوان نزیکەی ٨ بۆ ٩ بەرامبەر زیاترە.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[خوێنبەر]]
* [[دڵ]]
* [[پزیشکی]]

== سەرچاوەکان ==
* &quot;Takayasu arteritis&quot;. *Autoimmune Registry Inc*.
* James, William D. ; et al. (2020). &quot;35.Cutaneous vascular diseases&quot;. *Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology* (13th ed.). Elsevier. p. 850. ISBN 978-0-323-54753-6.
* American College of Physicians (ACP). *Medical Knowledge Self-Assessment Program (MKSAP-15): Rheumatology*. &quot;Systemic Vasculitis.&quot; Pg. 65–67. 2009.
* &quot;Takayasu Arteritis&quot;. *Pediatrics at eMedicine*.
{{تووڵی دەروازە|پزیشکی}}
{{پۆلی کۆمنز|Takayasu arteritis}}

{{پزیشکی-کۆلکە}}

[[پۆل:پزیشکی]]
[[پۆل:نەخۆشییەکانی دڵ و لوولەکانی خوێن]]
[[پۆل:لوولەکانی خوێن]]</text>
      <sha1>tjvyzsu6llwy2x5raesi6tpntjba308</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەتکای سەروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299323</id>
    <revision>
      <id>1705865</id>
      <parentid>1647798</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10568" sha1="t9dmjzznomkav8l2lgrza2d87b8wgw5" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەتکای سەروو
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar|هتکا العلیا}}&lt;br&gt;{{lang-en| Upper Hatka}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.832336| 44.562725}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەتکای سەروو'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.832336| 44.562725|region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٩٠٠
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ١٣١ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەتکای سەروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٤٧)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٦٦)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٥) [[خێزان]] و (١٣١) کەس، کە (٦٠) [[نێر]] و (٧١) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای سیدەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>t9dmjzznomkav8l2lgrza2d87b8wgw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەتکای خواروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299324</id>
    <revision>
      <id>1705864</id>
      <parentid>1647799</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10568" sha1="tlptdz8xxu0u57i8j8hkvsknnghzp3f" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەتکای خواروو
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar|هتکا السفلی}}&lt;br&gt;{{lang-en| Lower Hatka}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.828541| 44.564795}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەتکای خواروو'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.828541| 44.564795|region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٨٧٥
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ١٦٩ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەتکای خواروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٦) [[خێزان]] و (١٦٩) کەس، کە (٧٧) [[نێر]] و (٩٢) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای سیدەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>tlptdz8xxu0u57i8j8hkvsknnghzp3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەلکێڕا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299424</id>
    <revision>
      <id>1706108</id>
      <parentid>1647765</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10529" sha1="qhqx19cuhancdiiivkrr1ylfn8jwsbh" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەلکێڕا
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar|هلکیرا}}&lt;br&gt;{{lang-en| Halkera}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.932424| 44.533414}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەلکێڕا'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.932424| 44.533414|region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ١١٩٥
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٥٠ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەلکێڕا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٤)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٧٠)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٨) [[خێزان]] و (٥٠) کەس، کە (٢٩) [[نێر]] و (٢١) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای سیدەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>qhqx19cuhancdiiivkrr1ylfn8jwsbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەدنێی سەروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299505</id>
    <revision>
      <id>1705870</id>
      <parentid>1647795</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10497" sha1="hljwxvsza50n5fng319d9igtw2fje1j" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەدنێی سەروو
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar|هدني العلیا}}&lt;br&gt;{{lang-en| Upper hadne}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 37.070408| 44.462099}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەدنێی سەروو'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 37.070408| 44.462099|region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی کانیەڕەش|کانیەڕەش]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٩٣٠
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= چۆڵ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەدنێی سەروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کانیەڕەش]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٥٣)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١١٤)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای سیدەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>hljwxvsza50n5fng319d9igtw2fje1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەدنێی خواروو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299506</id>
    <revision>
      <id>1705869</id>
      <parentid>1647796</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10495" sha1="1pagfdfqqfdae0unp2dxggm1fl1lkv2" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەدنێی خواروو
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar|هدني السفلی}}&lt;br&gt;{{lang-en| Lower Hadne}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 37.068019| 44.446360}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەدنێی خواروو'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 37.068019| 44.446360|region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی کانیەڕەش|کانیەڕەش]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  8٣٠
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= چۆڵ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەدنێی خواروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کانیەڕەش]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (82)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای سیدەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>1pagfdfqqfdae0unp2dxggm1fl1lkv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرشەم، سیدەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299552</id>
    <revision>
      <id>1705911</id>
      <parentid>1647791</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10502" sha1="t7bixc2d571js12mz8o7ze3hrsq2ml5" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەرشەم
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar|هرشم}}&lt;br&gt;{{lang-en| Harsham}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.9718747| 44.5427665}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەرشەم'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.9718747| 44.5427665|region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ١٢٢٠
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= چۆڵ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەرشەم''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{قەزای سیدەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>t7bixc2d571js12mz8o7ze3hrsq2ml5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەراوگە (فیزیک)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303132</id>
    <revision>
      <id>1705877</id>
      <parentid>1667501</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6557" sha1="o3qriqqnvjvvdiehi9narsksrccqmgy" xml:space="preserve">لە [[زانست|زانستەکاندا]]، '''ھەراوگە'''&lt;ref&gt;«ھەراو» بە مانای پان و بەرین و بەرفرە، لە فارسیدا بووە بە «فراخ»؛ جا ئەمانە ھەردووکیان ھاوڕیشەی وشەی fieldی ئینگلیزین. ھەراوگە یانی مەیدان، جێگای بەرفرە. لە کۆندا، لە ھەندێ لە شارە فارسەکانی ئێراندا، «فراخگاھ» مەیدانێ بووە بۆ بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسمی پرسەی ئیمام حوسێن.&lt;/ref&gt; یان '''بوار''' [[چەندایەتی|چەندایەتییەکی]] فیزیکییە کە بۆ ھەر شوێنێک لە [[بۆشایی]] و [[کات|کاتدا]] [[بایەخ (ماتماتیک)|بایەخێکی]] ھەیە. ئەو چەندایەتییە دەتوانێ [[پێوانەیی (فیزیک)|پێوانەیی]] یان [[گوێزەرەوە (ماتماتیک و فیزیک)|گوێزەرەوە]] بێ. بۆ نموونە، نەخشەیەکی کەشوھەوایی کە پلەی گەرمیی سەر عەرز نیشان دەدا و، بۆ ھەر شوێنێک لەسەر نەخشەکە ژمارەیەکی دیاری کردووە کە نوێنەری پلەی گەرمیی ئەو شوێنەیە، ھەراوگەیەکی پێوانەیی بە ئەژمار دێ. بەڵام، ئەگەر بێت و ھەمان نەخشە لە جیاتیی پلەی گەرمی، «با»کانی سەر عەرز نیشان بدا و، بۆ ھەر شوێنێک، وێڕای ژمارەیەک کە نوێنەری خێراییی باکەیە، «تیر»ێکیشی بۆ نواندنی ئاراستەی باکە دانابێ، ئەوە ئیتر ھەراوگەیەکی گوێزەرەوەیە. ھەر وەکوو ئەمە، [[ھەراوگەی کارەبایی]] و [[ھەراوگەی موگناتیسی|ھەراوگەی موگناتیسیش]] چەشنێک ھەراوگەی گوێزەرەوەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Field {{!}} Definition, Examples, &amp; Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/science/field-physics |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Field (physics) |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Field_(physics)&amp;oldid=1358105611 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

تێگەیشتەی ھەراوگە زۆرتر بۆ چارەسەرکردنی گیروگرفتە بنەڕەتییەکانی فیزیکی نیووتنی داھاتووە. لە فیزیکی نیووتنیدا [[ھێز (فیزیک)|ھێزەکان]] (زۆرھێنانی تەنەکان بۆ یەکتری) کوتوپڕ و بێناوبژی (وەکوو کردەوەیەکی دووراودوور) ڕەچاو دەکران. واتە، بۆ نموونە، تەسەوور ئەوە بوو کە زەوی [[گرانایی|ھێزی گرانیی]] خۆی ڕاستەوخۆ و دەسبەجێ و بێمەحتەلی و بەبێ ھیچ ناوبژییەک بە سەر مانگدا دەسەپێنێ. بەڵام، ئەمە دوو گرفتی ھەیە؛ یەک، چی ئەو ھێزە دەگوازێتەوە و، دوو، بە پێی [[ڕێژەییی تایبەت|ڕێژەییبوونی تایبەت]] ھیچ شتێک خێراتر لە [[ڕووناکی]] نییە و خێراییی ڕووناکیش سنووردارە، کەوایە، ناکرێ ھێزی زەوی دەسبەجێ و بێمەحتەلی بە مانگ بگات. نیووتن خۆی زۆر لەوە دوودڵ بوو کە گرانایی بەبێ ناوبژی و لە دوورەوە شوێن دابنێ.&lt;ref&gt;نیوتن لە [https://www.newtonproject.ox.ac.uk/view/texts/normalized/OTHE00078 نامەی سێیەمی خۆی بۆ ڕیچارد بێتڵی] دەڵێ: 

That gravity should be innate inherent &amp; essential to matter so that one body may act upon another at a distance through a vacuum without the mediation of any thing else by &amp; through which their action or force may be conveyed from one to another 

is to me so great an absurdity…

&lt;/ref&gt; تێگەیشتەی ھەراوگە ئەم گیروگرفتانە چارە دەکا. ھەراوگە بۆ ھەر خاڵێک لە بۆشاییدا لە ھەر ساتدا بایەخێک (ژمارەیەک، یان ژمارەیەک و ئاراستەیەک) دەداتەوە. ھەر تەنێک بۆشاییکاتی دەوروبەری خۆی دەگۆڕێ و ھەراوگەیەکی تێدا دروست دەکا. تەنەکانی تر ڕاستەوخۆ کار لەو تەنە ناکەن و کاریشی لێ ناگرن، بەڵکوو لەگەڵ ھەراوگەکەیدا کار دەکەن و کار دەگرن، ئەویش ھەر لە جێگەکەی خۆیاندا. 

== مێژوو ==
یەکەم جار زانای سەدەی ۱۹یەمی ئینگلیز، [[مایکل فارادەی|مایکڵ فارادەی]]، تێگەیشتەی «ھەراوگە»ی داھێنا. فارادەی چاک ماتماتیکی ڕەسمیی نەدەزانی. [[ئاینشتاین]] دەڵێ:&lt;ref&gt;وتارەکەی ئاینشتاین لە ژێر ناوی [https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003263845-22/maxwell-influence-development-conception-physical-reality-albert-einstein Maxwell’s Influence on the Development of the Conception of Physical Reality] کە ساڵی ۱۹۳۱ بڵاو کراوەتەوە.&lt;/ref&gt;

«دەبێ فارادەی لە ڕێگەی غەریزە سەیر و نائاسایییەکەی خۆیەوە لە سروشتی دەستکردی ھەموو ئەو ھەوڵانەی کە دەیانویست دیاردەی کارۆموگناتیزم بگەڕێننەوە سەر کردەوەگەلی دووراودوور تێگەیشتبێ ... فارادەی، کە ماتماتیکی نەخوێندبوو، بۆ وەسفکردنی ئەم دیاردانە شتێکی نوێی داھێنا: «ھێڵگەلێک لە ھێز» لە ناو بۆشاییدا».

دوای فارادەی، [[جەیمز کلێرک ماکسوێڵ|ماکسوێل]] تێگەیشتەکەی ئەوی بە زمانی ماتماتیک دەرھێنا. جا ھەر ئەمە بوو بە بناغەی تیۆرییەکەی ئاینشتاین.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Field theory (physics)}}
{{تووڵی دەروازە|فیزیک|زانست}}

{{فیزیک-کۆلکە}}

[[پۆل:فیزیکی ماتماتیکی]]
[[پۆل:چەندێتییە فیزیکییەکان]]</text>
      <sha1>o3qriqqnvjvvdiehi9narsksrccqmgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرۆک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303713</id>
    <revision>
      <id>1706161</id>
      <parentid>1663621</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10605" sha1="jcdzyo0pqhgfo1dz00ykn9k9bco68te" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەنجیرۆک
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar|هنجیروک}}&lt;br&gt;{{lang-en| Hanjirok}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  قەزای شێخان.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]]
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord|         36.56667| 43.38333 }}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەنجیرۆک'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord|                                    36.56667| 43.38333  |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای شێخان|شێخان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی زێلکان|زێلکان]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٤٣٤
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ١٥٢٥ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەنجیرۆک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی زێلکان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١١١)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٩٩)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٨١) [[خێزان]] و (١٥٢٥) کەس، کە (٧٥٧) [[نێر]] و (٧٦٨) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{گوندەکانی قەزای شێخان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>jcdzyo0pqhgfo1dz00ykn9k9bco68te</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەسنەکا، ئەترویش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303884</id>
    <revision>
      <id>1706092</id>
      <parentid>1665477</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10494" sha1="r2570dhstxjqlql51dq5ejkreq179m7" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەسنەکا
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar|هسنكا}}&lt;br&gt;{{lang-en| Hasnaka}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  قەزای شێخان.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]]
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord|         36.9185| 43.31398}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەسنەکا'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord|                                    36.9185| 43.31398  |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای شێخان|شێخان]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی ئەترویش|ئەترویش]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ١١٣٩
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= چۆڵ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەسنەکا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ئەترویش]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٢١)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٥٩١)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{گوندەکانی قەزای شێخان}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>r2570dhstxjqlql51dq5ejkreq179m7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرۆک کەون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304084</id>
    <revision>
      <id>1706163</id>
      <parentid>1669608</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10612" sha1="pe9f0uvv8quuto9jzqd5y6urkzp975a" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەنجیرۆک کەون
| ناوی_فەرمی	    ='''{{lang-ar|هنجیروك القديم}}&lt;br&gt;{{lang-en| Old Hanjirok}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord|         36.33882| 43.70531}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەنجیرۆک کەون'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord|                                    36.33882| 43.70531  |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٢٩٤
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٥٤٩ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) 
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەنجیرۆک کەون''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٢٢)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٢٠)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٩٢) [[خێزان]] و (٥٤٩) کەس، کە (٣٠٢) [[نێر]] و (٢٤٧) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>pe9f0uvv8quuto9jzqd5y6urkzp975a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەنجیرۆک نوێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304085</id>
    <revision>
      <id>1706162</id>
      <parentid>1669612</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10604" sha1="n05zpo20lskmkjvom1zhy1pxos61rf6" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەنجیرۆک نوێ
| ناوی_فەرمی	    ='''{{lang-ar|هنجیروك الجديد}}&lt;br&gt;{{lang-en| New Hanjirok}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord|         36.33009| 43.72026}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەنجیرۆک نوێ'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord|                                    36.33009| 43.72026  |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&amp;book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٢٧١
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٣٨٤ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) 
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەنجیرۆک نوێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٠٢)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٨٨)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٥٧) [[خێزان]] و (٣٨٤) کەس، کە (٢٠٧) [[نێر]] و (١٧٧) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>n05zpo20lskmkjvom1zhy1pxos61rf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەرنێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304573</id>
    <revision>
      <id>1705927</id>
      <parentid>1692255</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1705927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12393" sha1="64xnd581na23h9o528ktw2auv57ccmi" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەرنێ
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar|هرني}}&lt;br&gt;{{lang-en| Harne}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord|         36.87119| 43.98872}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەرنێ'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord|                                    36.87119| 43.98872  |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی دینارتێ|دینارتێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٥٣٩
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ١٤٥٢ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) 
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەرنێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دینارتێ]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
گوندی ھەرنێ (کە لە ھەندێک سەرچاوەدا بە ھێرن یان ھەڕن ئاماژەی پێکراوە) یەکێکە لە گوندە دێرینەکانی دەڤەری ئاکرێ و ناوچەی نەھلە.

سەبارەت بە بنچینەی ناوی ئەم گوندە و واتاکەی، لە ناوچە شاخاوییەکانی [[کوردستان]]دا ناودێری گوندەکان زۆرجار لەسەر بنەمای جوگرافیا، سروشت، ڕوەک، یان ڕووداوێکی مێژوویی دروست بوون. بۆ گوندی ھەرنێ چەند ڕەھەندێکی لێکدانەوە ھەن:
* واتای جوگرافی و سروشتی: لە زاراوە و زمانەوانیی ناوچە کوردنشینەکاندا (تایبەت دەڤەری بادینان)، ناوە کۆنەکان زۆرجار پەیوەندییان بە پێکھاتەی خاک، ھەڵکەوتەی شوێنەکە، یان بوونی جۆرەھا گیا و دارستانەوە ھەیە. ناوی «ھەرنێ» لە شێوە زاراوەی ناوخۆیدا لەگەڵ چەند دەستەواژەیەکی تری ناوچەیی نزیکە کە ئاماژەن بۆ شوێنە نیشتەجێبووە کۆنەکان یان کانی و زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکان.
* ڕەھەندی مێژوویی: ئەم گوندە و دەوروبەری (وەک ناوچەی نھلە و دەڤەری زێبار) مێژوویەکی دێرینیان ھەیە و لە سەرچاوە مێژوویی و ئیدارییە کۆنەکاندا (وەک ئامارەکانی نیوەی یەکەمی سەدەی ڕابردوو) ناویان ھاتووە، کە ئەوە دەگەیەنێت ناوەکە ریشەیەکی کۆنی تێدایە و لە باو باپیرانەوە بە ھەمان شێوەی زارەکی ماوەتەوە.
بە گشتی، وەک زۆربەی ناوچە گوندنشینەکانی تری کوردستان، ناوی گوندەکە لە تایبەتمەندییە سروشتییەکان یان بنەما لۆکاڵییەکانی ئەو ناوچە شاخاوییە سەرچاوەی گرتووە.

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٥٥٣)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٤٢٢)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٠٠) [[خێزان]] و (١٤٥٢) کەس، کە (٧٠٠) [[نێر]] و (٧٥٢) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>64xnd581na23h9o528ktw2auv57ccmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەشتکا ژووری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304586</id>
    <revision>
      <id>1706097</id>
      <parentid>1692896</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10342" sha1="0uhjeysm8bcudhj75o5eo0cqkha9r71" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەشتکا ژووری
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar|هشتکا العلیا}}&lt;br&gt;{{lang-en| Upper Hashtka }}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord|         36.78437| 43.93032}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەشتکا ژووری'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord|                                    36.78437| 43.93032  |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی دینارتێ|دینارتێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٨٤٢
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ١٥٨ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) 
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەشتکا ژووری''' یان '''هەشکا ژووری''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دینارتێ]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٤) [[خێزان]] و (١٥٨) کەس، کە (٧٩) [[نێر]] و (٧٩) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>0uhjeysm8bcudhj75o5eo0cqkha9r71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەشتکا ژێری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304587</id>
    <revision>
      <id>1706098</id>
      <parentid>1692895</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SakuraBot</username>
        <id>51806</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە)</comment>
      <origin>1706098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10346" sha1="92tzd3ct3qkaizw3m207mm5gy964ewp" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ھەشتکا ژێری
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar|هشتکا السفلی}}&lt;br&gt;{{lang-en| Lower Hashtka }}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[دێ|گوند]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord|         36.79264| 43.93655}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''گوندی ھەشتکا ژێری'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord|                                    36.79264| 43.93655  |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی دینارتێ|دینارتێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٧٧٠
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٢٧٠ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[دین|ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) 
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[دین|ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''ھەشتکا ژێری''' یان '''هەشکا ژێری''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دینارتێ]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = سنووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&amp;lng=1  | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور  | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]  }}&lt;/ref&gt;

== ناو ==

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٦٦)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٠٢)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤٣) [[خێزان]] و (٢٧٠) کەس، کە (١٣١) [[نێر]] و (١٣٩) [[مێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


{{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}}
{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>92tzd3ct3qkaizw3m207mm5gy964ewp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304797</id>
    <revision>
      <id>1706189</id>
      <parentid>1692145</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ئەکتەران */</comment>
      <origin>1706189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7482" sha1="nrnxyo8nglfn8506cgfg0x7foh2zzs2" xml:space="preserve">{{Infobox television|show_name=دز و پۆلیس|image=دزد و پلیس.jpg|caption=پۆستەری زنجیرەی «دز و پۆلیس»|camera=|picture_format=|audio_format=|runtime=|director=سەعید ئاقاخانی|writer=مێهراب قاسمخانی{{-}}پەیمان قاسمخانی (ڕاوێژکاری فیلمنامە)|developer=|producer=موحسین چگینی|executive_producer=|voices=|starring=[[بەھنام تەشەکور]] {{-}} ھوومەن بەرقنەوەرد {{-}} شەقایەق دێھقان {{-}} مێھران ڕەجەبی {{-}} حەمید لوولایی {{-}} مەجید مەشیری {{-}} عیزەتتوڵڵا مێھرئاوەران {{-}} [[مەرجانە گوڵچین]]{{-}} بیژەن بنەوشەخواه {{-}} ئومێد ڕووحانی {{-}} بیوک میرزایی {{-}} مەھوەش وەقاری {{-}} سووسەن پەروەر {{-}} ڕەزا کەریمی {{-}} ئەسغەر حەیدەری {{-}} بیژەن ڕەحمانی {{-}} خەشایار ڕاد {{-}} بەھرووز مەھدەوی {{-}} کەمەند ئەمیرسولەیمانی {{-}} بەھناز سولەیمانی|narrated=|opentheme=دەنگ شۆ - دزد و پلیس|endtheme=دەنگ شۆ - آتش و باد|country=[[ئێران]]|language=[[زمانی فارسی|فارسی]]|network=[[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێ]]|first_aired=۱۳ی تشرینی دووەمی ۲۰۱۲|last_aired=۱۳ی تشرینی دووەمی ۲۰۱۲|num_episodes=۲۶ ئەڵقە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ایسنا ڕاپۆرت لە پشتی پەردەی دوایین ئەڵقەی دزد و پلیس دەدات|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/91082415544/ایسنا-از-پشت-صحنه-آخرین-قسمت-از-دزد-و-پلیس-گزارش-می-دهد|وێبگە=ایسنا|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;|list_episodes=|preceded_by=نقطه سر خط|followed_by=خروس|website=|imdb_id=|tv_com_id=|theme_music_composer=دەنگ شۆ (ڕەزا شایا، ڕەزا پارسا)}}

'''''دز و پۆلیس''''' بە فارسی (''دزد و پلیس)'' زنجیرەیەکی کۆمێدی-کۆمەڵایەتی بەرهەمی ساڵی ۲۰۱۲ی [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێیە]] بە دەرهێنانی سەعید ئاقاخانی، بەرهەمهێنانی تەلەفیزیۆنی موحسین چگینی و نووسینی پەیمان و مێهراب قاسمخانی. [[پەیمان قاسمخانی]] وەک ڕاوێژکاری فیلمنامە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/1743067/ماجرای-قصه-اولیه-دزد-و-پلیس-قرار-بود-همه-دزد-باشند-پلیس-راضی |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=خبرگزاری مهر |سەردێڕ=چیرۆکی سەرەتایی دزد و پلیس}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/91082315046/در-دزد-و-پلیس-شلختگی-نیست-تیم-ساختمان-پزشکان-این-سریال-را |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=ایسنا |سەردێڕ=لە دزد و پلیس شڵەژاوی نییە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tv3.ir/index.php/groups/97-taminbarname/iranianfilm/554-dozd-o-police |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140618065601/http://www.tv3.ir/index.php/groups/97-taminbarname/iranianfilm/554-dozd-o-police |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=دزد و پلیس |بڵاوکەرەوە=شبکه ۳ سیما}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ifilmtv.ir/farsi/serie/212/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140602144149/http://www.ifilmtv.ir/farsi/serie/212/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=دزد و پلیس |بڵاوکەرەوە=آی فیلم |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== چیرۆک ==
ناسر کازمی ([[بەھنام تەشەکور]])، کەسێکی توندوتیژ و تاوانبارێکی دیارو بەناوبانگی پێشووە کە بەهۆی لێدانێک لە ئەنجامی ڕووداوێکی ھاتووچۆدا بۆ سەری، بیرەوەری خۆی لەدەست دەدات. ناسر دوای ڕوودانی ئەم پێشهاتە کەسایەتییەکی دیکەی بۆ پەیدا دەبێت و کاتێک دەبینێت ھەمووان لێی دەترسن هەوڵ دەدات ھەڵەکانی خۆی چاک بکاتەوە، بەڵام ھێدی ھێدی هاوڕێکەی داوود (ھوومەن بەرقنەوەرد) بۆی ڕوون دەکاتەوە کە ئەوان بۆ باندێکی قاچاغچیی ماددەی هۆشبەر کە سەرۆکەکەی، ئەندازیار (حەمید لوولایی) کەسێکی زۆر دڵڕەقە کاریان دەکرد.

== ئەکتەران ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ئەکتەران
!ڕۆڵ
|-
|[[بەھنام تەشەکور]]
|ناسر کازمی / ئامیر فرازمەند
|-
|[[ھومەن بەرق‌ نورد]]
|داوود
|-
|شەقایەق دێھقان
|فەریبا
|-
|[[مەرجانە گوڵچین]]
|ستاره
|-
|حەمید لوولایی
|ئەندازیار
|-
|عیزەتتوڵڵا مێھرئاوەران
|بابا اسی
|-
|بیژەن بنەوشەخواه
|ئێرەج
|-
|ئومێد ڕووحانی
|دکتۆری ساختە
|-
|ئەسغەر حەیدەری
|کەریم برۆ خفن
|-
|ڕەزا کەریمی
|سەفا
|-
|محەممەد عەلی تەقەوی
|عەقید
|-
|مەجید مەشیری
|عەقیدی پۆلیس
|-
|کەمەند ئەمیرسولەیمانی
|دکتۆر
|-
|سیروس میمنەت
|ئامیرپوور
|-
|خەشایار ڕاد
|فەرەیدوون صابری
|-
|مێھران ڕەجەبی
|مالمیر
|-
|داریوش سلیمی
|مظفری
|-
|بیوک میرزایی
|فرخ
|-
|مەھوەش وەقاری
|دایکی ئامیر
|-
|حسین زمانی
|دکتۆری گەڕەک
|-
|کامران فیوضات
|پرۆفیسۆر
|-
|شهین تسلیمی
|هاوسەری فەرەیدوون صابری
|-
|سووسەن پەروەر
|بووکی باخی داریوش
|-
|فرزاد حاتمیان
|زاوای باخی داریوش
|-
|پروین میکده
|خەسووی فەرەیدوون صابری
|-
|نگار پیل آرام
|هاوسەری مظفری
|}

== خەڵاتەکان ==

=== چواردەهەمین خولی [[خەڵاتەکانی حافز|ئاهەنگی حافز]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! بەش
! بەربژێر
! ئەنجام
|-
| باشترین ئەکتەری پیاوی کۆمیدیی تەلەڤیزیۆنی
| هومەن بەرقنەوەرد
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری ژنی کۆمیدیی تەلەڤیزیۆنی
| شەقایەق دێهقان
| {{nom}}
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

* [http://khabaronline.ir/detail/245627 کۆتایی هاتنی وێنەگرتنی زنجیرەی دز و پۆلیس]

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{IMDb title|10575714}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]]</text>
      <sha1>nrnxyo8nglfn8506cgfg0x7foh2zzs2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کێڵگەی ئەتروش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305211</id>
    <revision>
      <id>1706175</id>
      <parentid>1694462</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>1706175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51786" sha1="5klr94ozb50iwh9ga5nxnqpfow8awj2" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}
[[file:ShaMaran's_Atrush_Field.jpg|وێنۆک| کێڵگەی ئەتروش سەر بە کۆمپانیایەکی وزە لە هەرێمی کوردستان]]

'''کێڵگەی ئاتروش''' کێڵگەیەکی نەوتی کاربۆناتی جوراسیکی شکاوە و دەکەوێتە نزیک [[دھۆک|شاری دۆهوک]] [[باشووری کوردستان|لە کوردستان، عێراق]]. لەلایەن کۆمەڵەی هاوبەشانی گەڕانی گشتیەوە دۆزرایەوە. تا 12ی ئازاری 2013، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی هەرێمی کوردستان]] بژاردەی بەدەستهێنانی 25%ی پشکی حکومەتی لە کێڵگەی ئەتروش بەپێی ڕێککەوتنی هاوبەشی بەرهەمهێنان بەکارهێنا.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://shamaranpetroleum.mwnewsroom.com/press-releases/shamaran-2012-year-end-financial-and-operating-res-tsx-venture-snm-201303150860336001|سەردێڕ=Top 10 Nhà Cái Uy Tín 2026: Đăng Ký An Toàn, Trả Thưởng Nhanh |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130331005149/http://shamaranpetroleum.mwnewsroom.com/press-releases/shamaran-2012-year-end-financial-and-operating-res-tsx-venture-snm-201303150860336001 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

کۆمپانیای General Exploration Partners (GEP) خاوەنی 80%ی کۆمپانیای Atrosh بوو، بە هاوبەشی لەگەڵ Aspect Energy International کە خاوەنی دوو لەسەر سێی پشکەکانی GEP بوو، بەم شێوەیە پشکەکانی Aspect Energy International 53.2% بوو. کۆمپانیای ئاسپێکت ئینێرجی ئینتەرناشناڵ پشکەکانی لە کۆمپانیای جی پی بە تاقە فرۆشت بە بڕی ٦٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی،  لە ئەنجامدا پشکەکانی ئەسپێکت لە کۆمپانیای جی پی بۆ تاقە گواسترایەوە. پشکی شاماران بە ڕێژەی 26.8%ی کۆمپانیای ئەتروش ماوەتەوە و کۆمپانیای ماراسۆن ئۆیل خاوەنی 20%ی ماوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.iraq-businessnews.com/tag/abu-dhabi-national-energy-company-taqa/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241107235100/https://www.iraq-businessnews.com/tag/abu-dhabi-national-energy-company-taqa/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٨، کۆمپانیای شەماران پترۆلیۆم نیازی خۆی ڕاگەیاند بۆ کڕینی ١٥%ی پشکەکانی ماراسۆن پێترۆلیۆم لە کێڵگەی ئەتروش،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/32005/2018-06-04-nr-snm.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612140305/https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/32005/2018-06-04-nr-snm.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; کە لە ١ی ژانویەی ٢٠١٨ەوە کاری پێدەکرێت. شاماران سەرجەم پشکەکانی کۆمپانیای MOKDV کە لقێکی هۆڵەندییە لە کۆمپانیای ماراسۆن بە بڕی 63 ملیۆن دۆلاری ئەمریکی دەستدەکەوێت. دواتر شاماران پشکی 7.5%ی پشکی کارکردن بە کۆمپانیایەکی وزە دەفرۆشێت بە بڕی 33 ملیۆن دۆلاری ئەمریکی. پێشبینی دەکرێت فرۆشتنەکە لە چارەکی یەکەمی ساڵی ٢٠١٩ تەواو بێت.&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shamaranpetroleum.com/site/assets/files/72240/190114_corporate_presentation_january_2019.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190130221111/https://www.shamaranpetroleum.com/site/assets/files/72240/190114_corporate_presentation_january_2019.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

لە ٣ی تەمموزی ٢٠١٧ [[نەوت]] لە ڕێگەی دامەزراوەی بەرهەمهێنانی ناوەندی لە شاری ئەتروش دەستیپێکرد. لە مانگی ئەیلولی 2017 ڕێککەوتنێک بۆ فرۆشتنی نەوتی ئەتروش لە نێوان کۆمپانیای تاقە و هاوبەشەکانی و حکومەتی هەرێمی کوردستان واژۆ کرا. بەپێی ڕێککەوتنەکە، حکومەتی هەرێمی کوردستان نەوتی هەناردەکراو لە کێڵگەی ئەتروش لە ڕێگەی بۆرییەکەوە لە سنووری دەڤەری ئەتروش دەکڕێت. کوالیتی نەوتەکە ناچار دەکات دەستکاری نرخی نەوت بکرێت بە نزیکەی ١٦ دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک کەمتر لە نرخی نەوتی خاوی برێنت کە بەروار کراوە. هەموو تێچووی گواستنەوەی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی پارەی زیادە دەبێت. ئەم داشکاندنە لەسەر بنەمای پرەنسیپەکانی هاوشێوەی ڕێککەوتنەکانی تری فرۆشتنی نەوت لە [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانی]] عێراق دامەزراوە.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://shamaranpetroleum.mwnewsroom.com/press-releases/shamaran-announces-atrush-oil-sales-agreement-signed-tsx-venture-snm-201709291102921001|سەردێڕ=Top 10 Nhà Cái Uy Tín 2026: Đăng Ký An Toàn, Trả Thưởng Nhanh |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171002192604/http://shamaranpetroleum.mwnewsroom.com/press-releases/shamaran-announces-atrush-oil-sales-agreement-signed-tsx-venture-snm-201709291102921001 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

== ڕێککەوتننامەکانی ناونانی کێڵگەی ئاتروش ==
لە ساڵی ٢٠١٤، دوای کۆبوونەوەی لیژنەی بەڕێوەبردنی ئەتروش [https://web.archive.org/web/20160312021706/http://mnr.krg.org/index.php/en و وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان (] نسخة محفوظة  گۆڕانکاری لە زاراوەی بەکارهێنراو لە پەیوەندی لەگەڵ چالاکییەکان لە بواری ئەتروشدا کرا:&lt;ref name=&quot;Pareto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.shamaranpetroleum.com/i/pdf/2014-Sep-Pareto-Securities-Oil-Gas-Conference.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141222130039/http://www.shamaranpetroleum.com/i/pdf/2014-Sep-Pareto-Securities-Oil-Gas-Conference.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

* &quot;Atrush Block&quot;، &quot;Atrush PSC&quot; و &quot;Atrush Field&quot; نەگۆڕاون.&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;
* پێکهاتەکە (پێشتر بە &quot;پەرستگای ئەتروش&quot; ناودەبرا) ناوی گۆڕدرا بۆ چیای چیا خیری، واتە پەرستگای چیا خیری.&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;
* سەرجەم دامەزراوە بەرهەمهێنانەکان بە دامەزراوەی چیا خەیری ناسراو دەبن.&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;
* بیرەکانی داهاتوو بە ڕێککەوت دەمێننەوە بەڵام بە &quot;چیا خەیری&quot; ناودەبرێن، کە فۆڕمی کورتکراوەی &quot;CK&quot;ە، کە لە بیرە ژمارە 5 دەست&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;
* سەکۆکانی بیرەکان بە چەمانکێ ئەی، بی و هتد ناسراو دەبن&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;
* بیرە مێژووییەکان، AT-1 تا AT-4، ناوی سەرەتایی خۆیان دەهێڵنەوە.&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;

== بیرەکان ==

=== ئەتروش-١ باشە (AT-1) ===
بیری AT-1 لە 5ی تشرینی یەکەمی 2010 بە سەرکەوتوویی کونکرا. ڕێژەی ئاسایی لێشاوی بیرەکە لە ڕۆژێکدا ٦ هەزار و ٣٩٣ بەرمیل نەوت بووە. هاوبەشانی گەڕانی گشتی ٧٢٦ مەتر ستوونی نەوت و ١٢٠ مەتر ڕوون لە سەرەوەی ڕووبارەکەیان دۆزیەوە. لەو کاتەوە بیرەکە بۆ هەمیشە جێهێڵراوە.&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.shamaranpetroleum.com/s/Atrush.asp?ReportID=420604|سەردێڕ=ShaMaran Petroleum Corp. - Atrush Project - Overview |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130303205451/http://www.shamaranpetroleum.com/s/Atrush.asp?ReportID=420604 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

=== ئەتروش-٢ باشە (AT-2) ===
بیری AT-2 لە ٢٣ی ئایاری ٢٠١٢ بە سەرکەوتوویی کونکرا. بیرەکە بە بەکارهێنانی پەمپێکی ژێرئاوکەوتوو ڕۆژانە 42,212 بەرمیل نەوتی ڕۆیشتووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.reuters.com/article/2012/09/13/idUS200698+13-Sep-2012+PRN20120913 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[رويترز]]}}&lt;/ref&gt; و مەزەندە دەکرێت بەرزترین لێشاوی نەوت بووبێت کە تا ئێستا لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]] تۆمارکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oilandgasmiddleeast.com/article-10614-shamaran-strikes-it-rich-at-atrush-block |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200926045504/https://www.oilandgasmiddleeast.com/article-10614-shamaran-strikes-it-rich-at-atrush-block |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |وێبگە=Oil &amp; Gas Middle East |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دیزاینی پرۆگرامی DST، هەروەها تەواوکردنی بەردەوامی، لەلایەن دانیال ڕیدێل، ڕیچارد شارپ، دایمون یارشنکۆ و ویس ویتمانەوە بەڕێوەدەبرا، لەگەڵ پشتگیری سەرەکی جێبەجێکردن کە لەلایەن بەڵێندەرە سەرەتاییەکانەوە پێشکەشکرا. بەرهەمهێنانی ئامێری AT-2 لە چارەکی سێیەمی ساڵی ٢٠١٦ تەواو بوو.

=== ئەتروش-٣ باشە (AT-3) ===
پێدەچێت بیری AT-3 لە 26ی ئازاری 2013 هەڵکەندراوە، بەڵام تا ئێستا هیچ زانیارییەک نییە بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئەمە.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot; /&gt;

==== پوختەی بیرەکانی AT-3 ====
لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ بیرەکە وەک بیرێکی بەرهەمهێنانی نەوتی قورس کاری لەسەر کراوە و ئێستا ئامادەیە بۆ تاقیکردنەوەی درێژخایەنی نەوتی قورس.&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot; /&gt;

=== ئەتروش-٤ باشە (AT-4) ===
بیری AT-4 لە ساڵی 2014 کونکراوە، و دووەم بیرە کە بۆ پشتگیریکردنی دامەزراوەی قۆناغی یەکەم کون کراوە.&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;

==== پوختەی بیرەکانی AT-4 ====

* بیرێک کە گۆشەی بە گۆشەی بەرزە. زۆرترین گۆشەی کونەکە ٨٢ پلە بووە. ئەمەش ئیمکانی پەرەپێدانی کێڵگەکەی بە بەکارهێنانی بیرە ئاراستەییەکان لە بەرامبەر زەوییە زۆر ناڕێکەکاندا سەلماند.&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;
* بیرەکە لە سەکۆی AT-1 کون کراوە کە بە وردی بە Chamanke-A ناسراوە.&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;
* خەزنەی جوراسیک نزیکەی ٧٢ مەتر بەرزترە لەوەی کە لە کاتی دۆزرایەوە لە AT-1.&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;
* دوو تاقیکردنەوەی سنووردار لەسەر نمونە شلەکان ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;
* کۆی گشتی ڕێژەی بەرهەمهێنانی شلە {{Convert|9000|oilbbl|m3}}   ڕۆن ڕۆژانە لە ڕۆنی 26°AP&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;
* هیچ ئاماژەیەک نەبوو بۆ ڕووپۆشکردنی غاز.&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;
* هەروەها [https://web.archive.org/web/20180428075549/http://www.glossary.oilfield.slb.com/Terms/w/well_interference_testing.aspx تاقیکردنەوەی دەستێوەردان] ئەنجامدرا. تاقیکردنەوەکە پەیوەندییەکی پەستانی دەستبەجێی لەگەڵ AT-2 نیشان دا.&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;
* بەرهەمهێنانی فڕۆکەی AT-4 وەک دامەزراوەیەکی قۆناغی یەکەم ڕاگیرا.&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt;
* بەرهەمهێنانی فڕۆکەی AT-4 لە چارەکی سێیەمی ساڵی ٢٠١٦ تەواو بوو.
* لە ماوەی ساڵی ٢٠١٨دا هەوڵی پاککردنەوە درا، بەڵام بەرهەمهێنانی نائومێدکەری لێکەوتەوە و ئێستا بیرەکە چاوەڕێی کارکردنە لەسەر پەمپێکی بچووکتر.&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot; /&gt;

=== چیا خەیری-5 وێڵ (CK-5) ===
بیری چیا خەیری-٥ (CK-5)&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt; لە چارەکی سێیەمی ساڵی ٢٠١٥ تەواو بوو.

=== چیا خەیری-٦ وێڵ (CK-6) ===
بیری هەڵسەنگاندنی قۆناغی دووەم لە چیا خیری-٦ (CK-6) قووڵیەکەی ٢١٠٥ مەتر دەبێت. بیرەکە لەلایەن کۆمپانیایەکی وزە بەڕێوەدەبرێت، لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤، دوای ٣٦ ڕۆژ لە کارکردن، گەیشتە تی دی. بەشێک لە بەشی ڕۆژهەڵاتی بلۆکی ئەتروش دەکەوێتە سەر سەکۆی چەمانکێ سی. هەروەها ئەم پلاتفۆرمە شوێنی فڕۆکەی AT-3 ە. CK-6 بیرێکی ئاراستەییە، لە ڕووی ئاوەوە بە ئاراستەی SSE کون دەکرێت. CK-6 لە بەرزایییەکی بەرزتر (≈139 م) لە بیری AT-3ی نزیکدا ڕووبەڕووی خەزنەیەکی جوراسی بووەوە.&lt;ref name=&quot;CK-6Flow&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.oilandgastechnology.net/upstream-news/taqa-flows-oil-ck-6-well-kurdistan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241130201317/http://www.oilandgastechnology.net/upstream-news/taqa-flows-oil-ck-6-well-kurdistan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٩ەوە بیرەکە چاوەڕێی دووبارە بەکارهێنانەوەیە بۆ ئەوەی ببێتە بیرێکی چاودێری لە کاتی تاقیکردنەوەی بیرە نەوتە قورسەکانی درێژکراوەی AT-3.&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot; /&gt;

بیرەکە لە شوباتی ٢٠١٩ تەواوکرایەوە و لە مانگی ئایاری ٢٠١٩ بە ڕێژەی {{Convert|4500|oilbbl|m3}} بەرهەمهێنانی دەستیپێکرد  ڕۆن لە ڕۆژێکدا.&lt;ref name=&quot;update19&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5156/shamaran_petroleum_corp__shamaran_atrush_update.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201022030900/https://www.shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5156/shamaran_petroleum_corp__shamaran_atrush_update.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=shamaranpetroleum.com |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; 

==== تاقیکردنەوەی بیرەکان ====
{{Block indent|DST #1&lt;ref name=&quot;CK-6Flow&quot; /&gt;
* التكوين: آلان&lt;ref name=&quot;CK-6Flow&quot; /&gt;
* الفاصل المثقوب: 12 مترًا&lt;ref name=&quot;CK-6Flow&quot; /&gt;
* باستخدام مضخة غاطسة كهربائية (ESP) و[http://www.glossary.oilfield.slb.com/Terms/n/nitrogen_lift.aspx/ رافعة نيتروجينية]، أُنتِج النفط الثقيل بمعدل منخفض.&lt;ref name=&quot;CK-6Flow&quot; /&gt;
* كان الفاصل الزمني للاختبار هو الأعمق الذي استُخرج منه النفط. عند عمق -460 مترًا تحت مستوى سطح البحر، وُجد أن نفط CK-6 أعمق بحوالي 200 متر من النفط المُستخرج من المكمن المُماثل في البئر AT-2.&lt;ref name=&quot;CK-6Flow&quot; /&gt;
* كانت لزوجة النفط المُستخرج أقل من لزوجة النفط من AT-2.&lt;ref name=&quot;CK-6Flow&quot; /&gt;}}

=== چیا خەیری-7 وێڵ (CK-7) ===
کارەکانی کونکردن و هەڵسەنگاندن بۆ بیرەکانی چیا خەیری-٧ (CK-7) پێش ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧ دەستیپێکردووە. بیرە CK-7 دەکەوێتە ناوچەی ناوەندی کێڵگەی ئەتروش. بیرە بەرهەمهێنەرەکە بەناوی AT-2 نزیکەی 3 کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵاتەوە هەڵکەوتووە، بیری AT-3 بە دووری 3.5 کیلۆمەتر لە ڕۆژئاوا هەڵکەوتووە. پێدەچێت بیرەکە لە پلاتفۆرمی Chamankee E کون بکرێت. ئەم کارانە ئامانجیان زیادکردنی بیرێکی بەرهەمهێنانی دیکەیە بە هەڵسەنگاندنی توانای بازرگانی پێکهاتەی مۆس و کەمکردنەوەی نادڵنیایی لە دیاریکردنی قووڵی ناوچەی گواستنەوەی نەوتی مامناوەند بۆ قورس. پێشبینی دەکرێت لە ماوەی ٥٢ ڕۆژدا قووڵایی کۆی بیرەکە بگاتە ١٥٧٥ مەتر، بە بەکارهێنانی ئامێری کونکردنی ڕۆمفۆر ٢٥.&lt;ref name=&quot;CK-7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://shamaranpetroleum.mwnewsroom.com/press-releases/shamaran-atrush-development-update-spud-of-ck-7-tsx-venture-snm-201709191102449001|سەردێڕ=Top 10 Nhà Cái Uy Tín 2026: Đăng Ký An Toàn, Trả Thưởng Nhanh |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170920191500/http://shamaranpetroleum.mwnewsroom.com/press-releases/shamaran-atrush-development-update-spud-of-ck-7-tsx-venture-snm-201709191102449001 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

=== چیا خەیری-٨ وێڵ (CK-8) ===
بیری چیا خەیری-٨ (CK-8)&lt;ref name=&quot;Pareto&quot; /&gt; لە چارەکی سێیەمی ساڵی ٢٠١٥ تەواو بوو

=== چیا خەیری-9 وێڵ (CK-9) ===
بیری فڕێدانی [[ئاو]]&lt;nowiki/&gt;ی چیا خەیری-٩ (CK-9) وەک پلانی بۆ دانرابوو بە سەرکەوتوویی کونکرا و ئامادەیە بۆ دەرزی ئاو.&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot; /&gt;

=== چیا خەیری-10 چاڵ (CK-10) ===
بیری چیا خەیری-10 (CK-10) لە مانگی حوزەیرانی 2018 هەڵکەندراوە&lt;ref name=&quot;June2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shamaranpetroleum.com/site/assets/files/32011/2018-06-cp-snm.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190131201317/https://www.shamaranpetroleum.com/site/assets/files/32011/2018-06-cp-snm.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; و لە مانگی تەمموزی 2018 بە دامەزراوەکە بەستراوەتەوە.&lt;ref name=&quot;Sept2018&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shamaranpetroleum.com/site/assets/files/49436/180902-corporate-presentation-september-2018.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190131201315/https://www.shamaranpetroleum.com/site/assets/files/49436/180902-corporate-presentation-september-2018.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;

=== چیا خەیری-11 چاڵ (CK-11) ===
چیا خەیری-11 (CK-11) بیرێکی بەرهەمهێنانی پڕکراوەی لادانە، دەکەوێتە سەر پلاتفۆرمی Chamanke-G، لە 3ی 1ی 2019 [https://www.glossary.oilfield.slb.com/en/Terms/s/spud.aspx کونکراوە]، لەگەڵ پێکهاتەی [https://web.archive.org/web/20230407130205/https://link.springer.com/article/10.1007/s12517-014-1651-0 سارجێلۆ] وەک ئامانج.&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot; /&gt;

بیرەکە تا ناوەڕاستی مانگی ئازار تا قووڵایی کۆتایی کونکرا و لە ١٠ی ئایاری ٢٠١٩ بەرهەمهێنانی دەستیپێکرد و {{Convert|5500|oilbbl|m3}} بەرهەمهێنا  نەوت لە  (لە ماوەی تەمموزی 2019)&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/news/shamaran-second-quarter-2019-financial-and-operati-122715/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250527174541/https://shamaranpetroleum.com/news/shamaran-second-quarter-2019-financial-and-operati-122715/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=ShaMaran Petroleum |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و بەرزبووەتەوە بۆ {{Convert|8500|oilbbl|m3}}لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٩دا   نەوت لە&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5129/2019q3snm.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250716032838/https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5129/2019q3snm.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=ShaMaran petroleum corp. |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== چیا خەیری-12 چاڵ (CK-12) ===
چیا خەیری-12 (CK-12) بیرێکی بەرهەمهێنانی پڕکراوە بە درێژایی 2400 مەتری مەیل و دەکەوێتە سەر سەکۆی Chamankee-E&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt; کە لە ساڵی 2019 [https://web.archive.org/web/20201127230851/https://www.glossary.oilfield.slb.com/en/Terms/s/spud.aspx کونکراوە]، و بیرەکە لە 10ی ئابی 2019 خرایە بواری&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/news/shamaran-third-quarter-2019-financial-and-operatin-122722/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250430194612/https://shamaranpetroleum.com/news/shamaran-third-quarter-2019-financial-and-operatin-122722/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=ShaMaran Petroleum Corp. |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

بیرە CK-12 لە کۆتایی 19ی ئایاری 2019 تا قووڵایی کۆتایی خۆی کونکرا، لەوێدا دەرکەوت کە خەزنەکە 25 مەتر قووڵترە لەوەی پێشبینی دەکرا. بیرە CK-12 بە مۆر و هەڵواسراو هێڵدرایەوە تاوەکو سەکۆیەکی چاککردنەوە بەکارهێنرا بۆ تەواوکردنی لە مانگی تەمموزی 2019. بەرهەمهێنانی لە ١٠ی ئابی ٢٠١٩ دەستیپێکرد. لە ئێستادا CK-12 بە ڕێژەی {{Convert|2000|oilbbl|m3}}  ڕۆن لە  لە پێکهاتەی مۆس.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

=== چیا خەیری-13 بیر (CK-13) ===
بیری چیا خەیری-١٣ (CK-13) دەکەوێتە شاری چەمانکی-ئی. بیرێکی بەرهەمهێنانی قووڵی ٢٣٤٠ مەتر و دەرەوەی بۆرییە [https://web.archive.org/web/20201127230851/https://www.glossary.oilfield.slb.com/en/Terms/s/spud.aspx و لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٩ کوندراوە]،&lt;ref name=&quot;auto3&quot; /&gt; تا ١٩ی ئابی ٢٠١٩ تا تی دی کون کراوە، و لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩ بە ڕێژەی {{Convert|6000|oilbbl|m3}} دەستی بە بەرهەمهێنان کردووە  ڕۆن لە ڕۆژێکدا  ئەم بیرە لە قووڵایی ٢٣ مەتر کەمتر لەوەی چاوەڕوان دەکرا ڕووبەڕووی پێکهاتەی ئامانج بووەوە.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt; بە شێوەیەکی بەرفراوان پێیان وایە کە شکستی جیۆلۆجیستی گەشەپێدان و جیۆلۆجیستی کارپێکردنی بیرەکان و بەڕێوەبەری جیۆلۆجی لە کۆمپانیایەکی وزە لە پێشبینیکردنی وردی قووڵایی پێکهاتەکەدا خاڵێکی مشتومڕاوییە لە هاوبەشیەکەدا.

=== چیا خەیری-14 چاڵ (CK-14) ===
هەرگیز هیچ ڕاگەیاندنێکی گشتی لەبارەی CK-14 نەکراوە.

=== چیا خەیری-١٥ بیر (CK-15) ===
چیا خەیری-١٥ (CK-15) بیرێکی بەرهەمهێنانی پڕکراوە و چەقەڵە لە شوێنی کونکردنی چەمانکی-جی. کونکردنی بیرەکە لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ دەستیپێکردووە، لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ دەستی بە کارەکانی کردووە.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;

=== تاقیکردنەوەی بیرە درێژکراوەکانی نەوتی قورس (HOEWT) ===
لە ماوەی ساڵی ٢٠١٨دا، ئۆپەراتۆرەکە ئامێرەکانی بۆ تاقیکردنەوەی بیرە نەوتە قورسەکان داناوە. ئەم ئامێرە {{Convert|5000|oilbbl|m3}}  ڕۆن لە ڕۆژێکدا، توانای پرۆسێسکردنی زیادە لە  Chamankee C، کە AT-3 لێیە. بڕیارە لە مانگی شوباتی ٢٠١٩ بەرهەمهێنانی نەوتی قورس دەست پێبکات.&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot; /&gt;

لە ڕاستیدا پڕۆژەی HOEWT تا ناوەڕاستی مانگی نیسان دواکەوت،&lt;ref name=&quot;auto3&quot; /&gt; و بیرەکە لە چارەکی سێیەمی ساڵی ٢٠١٩دا خرایە&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

=== چیا خەیری-16 چاڵ (CK-16) ===
CK-16، بیری فڕێدانی ئاو، تەواوکەری بیری CK-9 ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/news/atrush-operations-update-122814/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230609114839/https://shamaranpetroleum.com/news/atrush-operations-update-122814/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بیرەکە لە ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢ گەیشتە TD،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/news/shamaran-reports-new-record-quarterly-oil-sales-re-122807/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230328115838/https://shamaranpetroleum.com/news/shamaran-reports-new-record-quarterly-oil-sales-re-122807/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و لە سەرووی خەزنەی سەرکی لە تەمموزی ٢٠٢٢ تەواو بوو و فڕێدانی ئاویش لە تەمموزی ٢٠٢٢ دەستی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/news/shamaran-reports-record-quarterly-oil-sales-revenu-122817/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241130195537/https://shamaranpetroleum.com/news/shamaran-reports-record-quarterly-oil-sales-revenu-122817/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== چیا خەیری-17 چاڵ (CK-17) ===
کونکردن و تەواوکردنی بیری لایەنی CK-17 (لە سەکۆی A) بۆ دەرهێنان لە خەزنەی سەرجێلۆی سەرەوەی جوراسیک لە کاتی دیاریکراو و لە چوارچێوەی بودجەدا لە 1ی نیسانی 2021&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5299/2021_q2_financial_report_final.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250716032838/https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5299/2021_q2_financial_report_final.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=ShaMaran Petroleum |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە مانگی تەمموزی ٢٠٢٢ بیرەکە چاککردنەوەی بۆ کرا بۆ زیادکردنی بەرهەمهێنان. پێشبینی دەکرا تا مانگی ئابی ٢٠٢٢ تەواو بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5410/2022_q2_financial_report_final_sedar.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240615201304/https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5410/2022_q2_financial_report_final_sedar.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=ShaMaran Petroleum |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== چیا خەیری-18 چاڵ (CK-18) ===
بەپێی پۆستێکی [[لینکدئین|لینکیدئین]] لەلایەن بەڕێوەبەری کونکردن و تەواوکردن لە کۆمپانیایەکی وزە لە ماوەی هەفتەی ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، بیری CK-18 (پلاتفۆرمی G) بە سەرکەوتوویی گەیشتە قووڵایی کونکردن (TD) وەک یەکەم بیری ئاسۆیی لە ناوچەی ئەتروش. هەروەها بەڕێوەبەرەکە ڕایگەیاندووە کە درێژی ئاوەڕۆی ئاسۆیی ١٠١٦ مەتر بووە. بیری بەرهەمهێنانی CK-18 لە ئاتروش کە لە پلاتفۆرمی Chamanke G دەرهێنراوە، لە ئەیلوولی 2022 بە قووڵی کۆی گشتی کونکرا، لەگەڵ بەشێکی 950 مەتری کە بە شێوەیەکی ئاسۆیی لە ڕێگەی پێکهاتەی مۆسی جوراسیکی خوارەوە کونکرا. لە ئێستادا بیرەکە لایەنگری دەکرێت، و پێشبینی دەکرێت لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٣ تەواو بێت.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5488/annual-report-2022-final.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240705074428/https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5488/annual-report-2022-final.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== چیا خەیری-19 چاڵ (CK-19) ===
لە ئۆکتۆبەری ٢٠٢٢ بیری بەرهەمهێنانی ئاتروش بە ناوی CK-19 لە پلاتفۆرمی Chamankee C کونکرا. بیرەکە پێکهاتەی سەرجێلۆی سەرەوەی جوراسیک دەکاتە ئامانج و پێشبینی دەکرێت بەرهەمهێنان لە چارەکی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٣ دەست&lt;ref name=&quot;auto4&quot; /&gt;

=== چیا خەیری-٢٠ چاڵ (CK-20) ===
بیری بەرهەمهێنانی CK-20 لە پلاتفۆرمی Chamanke E لە شوباتی 2023 کونکرا. بیرەکە بە قووڵی کۆی گشتی ١٧٥٣ مەتر کون کراوە و لە سەرووی سەردەمی جوراسی سەرەوە لە نیسانی ٢٠٢٣ تەواو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5517/2023_q2_financial_report_final.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250527182657/https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5517/2023_q2_financial_report_final.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ShaMaran Petroleum |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== بیرەکانی داهاتوو ===
کونکردن و تەواوکردنی بیری بەرهەمهێنانی زیادە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5241/shamaran_2021_q1_pareto_conference.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210820191156/https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5241/shamaran_2021_q1_pareto_conference.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=ShaMaran Petroleum |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بڕیارە یەکێک لە بیرەکان لە سەکۆی چەمانکێ-A کە چەند سەد مەترێک لە ڕۆژئاوای AT-1 دوورە، هەڵکەندرێت. ئەوی دیکەیان لە پلاتفۆرمی Chamanke-G کە دەکەوێتە باشووری ڕۆژهەڵاتی AT-1 و باشووری ڕۆژئاوای CK-5 کون دەکرێت. بیرەکە لە چەمانکێ-ئە ئاماژەی بەوە کردووە کە پلانەکانی دروستکردنی سەکۆی چەمانکێ-D لە ڕۆژئاوای چەمانکێ-A هەڵوەشاوەتەوە. دەوترێت ئەمەش بەهۆی بێتوانایی تیمی دانوستانکاری زەویەکانی کۆمپانیای تاکا لە دەستەبەرکردنی موڵکەکە و ناکارایی تیمی دروستکردنی دامەزراوەکان بۆ دروستکردنی سەکۆیەک پێش ساڵی ٢٠٢٤. قسە و باسێک هەبوو کە ئەم بیرانە لە ساڵی ٢٠٢١ یان ٢٠٢٢دا هەڵنەکەندرێن چونکە دەوترێت کۆمپانیای تاکا جیۆلۆجی کارەکانی لە کارەکەی دوورخستەوە، کە بوونی ئەو بیرانە لە کاتی کونکردندا ناچاری دەبوو. ئەم پێشبینییە سەلماندی کە هەڵە بووە لە هەڵکەندنی دوو بیر لە ساڵی ٢٠٢٢. لە ڕاستیدا خەرجییە سەرمایەییەکانی ئەتروش بۆ ساڵی ٢٠٢٢ پێشبینی دەکرا کە ١١٦ ملیۆن دۆلار بێت (٣٢ ملیۆن دۆلاری پاک بۆ شاماران). ئەم بەرنامە سەرمایەدارە هەڵکەندن و تەواوکردنی سێ بیری گەشەپێدان لەخۆدەگرێت، لەنێویاندا یەک بیری دەرزی ئاو.&lt;ref name=&quot;auto22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/news/shamaran-reports-2021-financial-results-with-recor-122803/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241130201924/https://shamaranpetroleum.com/news/shamaran-reports-2021-financial-results-with-recor-122803/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== دەرزی بەرهەمهێنەرەکان ===
بە گشتی یازدە بیری بەرهەمهێنەر هەیە: ئەتروش-٢، (&quot;AT-2&quot;)، چیا خەیری-5 (&quot;CK-5&quot;)، چیا خەیری-7 (&quot;CK-7&quot;)، چیا خەیری-8 (&quot;CK-8&quot;) و چیا خەیری-10 (&quot;CK-10&quot;).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shamaranpetroleum.com/news/shamaran-announces-financial-and-operating-results-122709/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250602080826/https://shamaranpetroleum.com/news/shamaran-announces-financial-and-operating-results-122709/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=ShaMaran Petroleum Corp. |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە ساڵی ٢٠١٩دا، چیا خەیری-٦ (&quot;CK-6&quot;)، چیا خەیری-١١ (&quot;CK-11&quot;)، چیا خەیری-١٢ (&quot;CK-12&quot;) و چیا خەیری-١٣ (&quot;CK-13&quot;) وەک بیری بەرهەمهێنان زیادکران.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; هەروەها لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا فڕۆکەی چیا خەیری ١٥ (&quot;CK-15&quot;) وەک بیرێکی بەرهەمهێنان خراوەتە لیستی بیرەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/news/shamaran-atrush-update-122723// |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250503141615/https://shamaranpetroleum.com/news/shamaran-atrush-update-122723// |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئایاری ٢٠٢٥ |وێبگە=ShaMaran Petroleum Corp. |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بیرە CK-17 وەک بیری بەرهەمهێنان زیادکرا. بیری بەرهەمهێنانی ئاتروش سی کەی-١٨، ئەیلوولی ٢٠٢٢. لە ئۆکتۆبەری ٢٠٢٢، کونکردن لەسەر بیری بەرهەمهێنانی ئەتروش سی کەی-١٩ دەستیپێکرد.&lt;ref name=&quot;auto22&quot; /&gt;

=== پڕکردنەوەی بیرەکان ===

* دروستکردنی Chamanke A&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot; /&gt; تەواو بوو، و AT-1، AT-4، CK-5، CK-8 و CK-17 لێرە هەڵکەندراون.
* Chamanke B&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot; /&gt; دروستکردنی تەواو بوو، و AT-2 لێرە کونکرا. پلاتفۆرمەکە بە شێوەیەکی باو بە PF-1 ناودەبرێت چونکە شوێنی دامەزراوەی بەرهەمهێنانە.
* دروستکردنی بیری شامانکی سی&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot; /&gt; تەواو بوو، و بیرەکانی AT-3، CK-6 و CK-19 لێرە کونکران. لێرەدایە کە تاقیکردنەوەی بیرە نەوتە قورسەکانی درێژخایەن ئەنجامدرا.
* Chamanke D شوێنی پێشنیارکراوی 2&amp;nbsp;شامانکی چەندە لە ڕۆژئاواوە دوورە؟
* Chamanke E&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot; /&gt; بیناسازی تەواو بووە، شوێنەکە 2&amp;nbsp;شامانکی بی، شوێنی CK-7، CK-10، CK-12 و CK-13 چەندە لە ڕۆژهەڵاتەوە دوورە؟
* Chamanke F، شوێنی پێشنیارکراوی ڕۆژهەڵاتی Chamanke C ە
* Chamanke G&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot; /&gt; دروستکردنی تەواو بووە، و شوێنەکە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی Chamanke B. CK-9، CK-11، CK-15، CK-16 و CK-18 لێرەوە هەڵکەندراون.

== خزمەتگوزارییەکان ==
{{Convert|30,000|oilbbl|m3}}قۆناغی یەکەمی ئاسانکارییەکان تەواو بووە.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.shamaranpetroleum.com/i/pdf/2017-09-11-CP.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170921000453/http://www.shamaranpetroleum.com/i/pdf/2017-09-11-CP.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;  29ی ئەیلوولی 2017، دامەزراوەکە هەناردەکردنی ئاسایی ڕۆژانەی زیاتر لە {{Convert|22,000|oilbbl|m3}}  نەوتی  ڕۆژێکدا بەدەستهێنا.  لە ڕۆن هاوتا.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot; /&gt; پێشبینی دەکرێت بەرهەمهێنانی  بۆ {{Convert|30,000|oilbbl|m3}} بەرزبێتەوە  ی هاوتای نەوت لە ڕۆژێکدا لە ماوەی ساڵی 2017.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot; /&gt; 

لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٨، کۆمپانیای نەوتی شەمران، گیرانی بەشێکی لە گەرماگۆڕینەوەی دامەزراوەی بەرهەمهێنانیدا بڵاوکردەوە. نمونەکانی نیشتووەکە شیکرانەوە، و دەرکەوت کە گیرانەکە بەهۆی خوێیەوە بووە. ئەگەری زۆرترین سەرچاوەی خوێیەکە شلەی کونکردنە لەدەستچووە کە لە ئەنجامی کونکردنی بیرەکانی CK-5 و AT-2 دروست دەبێت. گەرماگۆڕەکە پاک بکەرەوە. دەرزییەکی تاقیکاری ئاوی شیرین بۆ ناو سەری بیری CK-5 و جیاکردنەوەی ئاوی خوێ لە جیاکەرەوەی دامەزراوەی بەرهەمهێنان بووە هۆی کەمبوونەوەی بەرچاوی بڕی خوێ لە نەوتی خاودا کە دەبوو پرۆسێس بکرێت بۆ هەناردەکردن.

تا مانگی حوزەیرانی ٢٠١٨ نزیکەی {{Convert|20,000|oilbbl|m3}} هەناردە کراوە  ڕۆن کە ڕۆژانە پرۆسێس دەکرێت  دەرزی لێدانی ئاو لە سەری بیرەکە بەردەوام دەبێت لەگەڵ زیادبوونی بەرهەمهێنان وردە وردە، لەگەڵ ستافی مەیدانی لە نزیکەوە چاودێری دامەزراوەکە دەکەن. بەهۆی کەمی توانای فڕێدانی ڕۆژانەی دەرزی ئاو سنووردارە، هەرکاتێک بیری فڕێدانی ئاوی CK-9 لە نیوەی دووەمی ساڵی ٢٠١٨ تەواو بوو، تواناکە زیاد دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/32941/2018-06-08-nr-snm.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612140910/https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/32941/2018-06-08-nr-snm.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; تێکڕای بەرهەمهێنانی ڕۆژانە بۆ ساڵی ٢٠١٨ نزیکەی {{Convert|22,200|oilbbl|m3}} بووە  نەوت لە ڕۆژێکدا، و تێکڕای لە کۆتایی  کانوونی دووەمی ٢٠١٨ {{Convert|27,500|oilbbl|m3}} بووە  ڕۆن لە ڕۆژێکدا.&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot; /&gt; 

لە ماوەی ساڵی ٢٠١٩دا، گەردنی تەنگ لە دامەزراوەی بەرهەمهێنانی نەوتی {{Convert|30,000|oilbbl|m3}} نەوت لابراون.   ڕۆژانە.&lt;ref name=&quot;Jan2019&quot; /&gt;

دامەزراوەی بەرهەمهێنانی پێشوەختە (EPF) لە چارەکی سێیەمی ساڵی ٢٠١٩ لەسەر پلاتفۆرمی Chamanke E دانرا. دامەزراوەی بەرهەمهێنانی پێشوەختە توانای بەرهەمهێنانی ١٠ هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا هەیە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5156/shamaran_petroleum_corp__shamaran_atrush_update.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201022030900/https://www.shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5156/shamaran_petroleum_corp__shamaran_atrush_update.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=shamaranpetroleum.com |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== هێڵی بۆری ==

* پڕۆژەی بۆری&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt; تەواو بووە.
* بۆرییەکە لە ٤ بەش پێکدێت.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;
** {{Convert|10|inch|cm}} هێڵی لق لە دامەزراوەی قۆناغی یەکەمەوە بۆ وێستگەی پاککردنەوەی فڵچەی مامناوەند و کەمکردنەوەی پەستان
** {{Convert|12|inch|cm}} هێڵی لق لە وێستگەی پاککردنەوە و کەمکردنەوەی پەستانی نێوانەوە تا سنووری باشووری بلۆکی ئەتروش
** {{Convert|12|inch|cm}} هێڵی خۆراک لە سنووری باشووری بلۆکی ئەتروشەوە تا سنووری باشووری بلۆکی شیکان
** {{Convert|36|inch|cm}} هێڵی خۆراک لە سنووری باشووری کێڵگەی شێخانەوە تا بۆری هەناردەکردنی کورد.

== داتاکانی بەرهەمهێنانی مانگانە ==
داتاکانی ساڵی ٢٠١٩ و دواتر دروستکراون، بەبێ ئاماژەدان بە سەرچاوەی تایبەت، بە بەکارهێنانی نەرمەکاڵا بۆ هەڵسەنگاندنی گرافە بڵاوکراوەکان. ئەم ژمارانە خەمڵاندنن و گۆڕانکارییان بەسەردا دێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5382/snm-townhall-april-2022-1-rev.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240730154748/https://shamaranpetroleum.com/site/assets/files/5382/snm-townhall-april-2022-1-rev.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=ShaMaran Petroleum |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== یەدەگی مەزەندەکراو (31ی کانوونی دووەمی 2017) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |
! scope=&quot;col&quot; | جێگیر
! scope=&quot;col&quot; | جێگیر
! scope=&quot;col&quot; | کۆی گشتی
! rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;Bottom&quot; scope=&quot;col&quot; | دەشێت
! scope=&quot;col&quot; | کۆی گشتی سەلمێنراوە
! rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;Bottom&quot; scope=&quot;col&quot; | ڕەنگە
! scope=&quot;col&quot; | کۆی گشتی بڕی سەلمێنراو
|-
! ئاڵۆز
! گەشەنەسەندووە
! جێگیر
! &amp; دەشێت
! مومکین و مومکین
|-
! colspan=&quot;8&quot; scope=&quot;col&quot; | نەوتی خاوی سووک/مامناوەند (ملیۆن بەرمیل)&lt;sup&gt;(1)&lt;/sup&gt;
|-
| '''کۆی گشتی'''&lt;sup&gt;(2)&lt;/sup&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 4,211
| style=&quot;text-align: center;&quot; | ٣٠٢٦ کەس
| style=&quot;text-align: center;&quot; | ٧،٢٣٧
| style=&quot;text-align: center;&quot; | ١٢ هەزار و ٣٨٥
| style=&quot;text-align: center;&quot; | ١٩ هەزار و ٦٢٢
| style=&quot;text-align: center;&quot; | ١٢ هەزار و ٢٠
| style=&quot;text-align: center;&quot; | ٣١ هەزار و ٦٤١ کەس
|-
| '''تۆڕ'''&lt;sup&gt;(3)&lt;/sup&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | ٢٩٧٥
| style=&quot;text-align: center;&quot; | ١٦٧٣ کەس
| style=&quot;text-align: center;&quot; | ٤٦٤٨ کەس
| style=&quot;text-align: center;&quot; | ٦٣٤٧ کەس
| style=&quot;text-align: center;&quot; | ١٠ هەزار و ٩٩٦
| style=&quot;text-align: center;&quot; | ٣٩٩٩
| style=&quot;text-align: center;&quot; | ١٤ هەزار و ٩٩٥
|-
! colspan=&quot;8&quot; scope=&quot;col&quot; | نەوتی قورس (ملیۆن بەرمیل)&lt;sup&gt;(1)&lt;/sup&gt;
|-
| '''کۆی گشتی'''&lt;sup&gt;(2)&lt;/sup&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | -
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 282
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 282
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 745
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 1,026
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 685
| style=&quot;text-align: center;&quot; | ١٧١١ کەس
|-
| '''تۆڕ'''&lt;sup&gt;(3)&lt;/sup&gt;
| style=&quot;text-align: center;&quot; | -
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 181. 181
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 181. 181
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 394
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 575
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 236
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 811
|}


&lt;sup&gt;(1) دابەشبوونی ڕاستەقینەی نێوان ڕۆنی سووک/مامناوەند و قورس نادیارە.&lt;/sup&gt;

&lt;sup&gt;(2) بە پشتبەستن بە پشکی شەمران لەسەدا 20.1.&lt;/sup&gt;

&lt;sup&gt;(3) بە پشتبەستن بە پشکی شاماران.&lt;/sup&gt;

== سەرچاوەی فریاگوزاری خەمڵێنراو (31ی کانوونی دووەمی 2017) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |
! colspan=&quot;3&quot; scope=&quot;col&quot; |النفط الخفيف والمتوسط (MBBL)&lt;sup&gt;(3)&lt;/sup&gt;
! colspan=&quot;3&quot; scope=&quot;col&quot; |النفط الثقيل (MBBL)&lt;sup&gt;(3)&lt;/sup&gt;
! colspan=&quot;3&quot; scope=&quot;col&quot; |الغاز الطبيعي (MMCF)
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |الموارد الطارئة&lt;sup&gt;(1)(2)&lt;/sup&gt;
|إجمالي
| colspan=&quot;2&quot; |حصة
شاماران
|إجمالي
| colspan=&quot;2&quot; |حصة شاماران
|إجمالي
| colspan=&quot;2&quot; |اهتمامات الشاماران
|-
|100%
|الإجمالي&lt;sup&gt;(4)&lt;/sup&gt;
|صافي&lt;sup&gt;(5)&lt;/sup&gt;
|100%
|الإجمالي&lt;sup&gt;(4)&lt;/sup&gt;
|صافي&lt;sup&gt;(5)&lt;/sup&gt;
|100%
|الإجمالي&lt;sup&gt;(4)&lt;/sup&gt;
|صافي&lt;sup&gt;(5)&lt;/sup&gt;
|-
|تقدير منخفض (1 درجة مئوية)
|67,796
|13,627
|غير متوفر
|106,680
|21,479
|غير متوفر
|25,477
|5,121
|غير متوفر
|-
|أفضل تقدير (2C)
|68,756
|13,820
|غير متوفر
|227,412
|45,710
|غير متوفر
|46,895
|9,426
|غير متوفر
|-
|تقدير مرتفع (3 درجات مئوية)
|76,606
|15,398
|غير متوفر
|372,875
|74,948
|غير متوفر
|73,477
|14,769
|غير متوفر
|-
|أفضل تقدير للمخاطرة
|55,004
|11,056
|غير متوفر
|181,930
|36,568
|غير متوفر
|2,343
|471
|غير متوفر
|}

== نەخشە ==
[[file:Atrush_Block.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک| کێڵگەی ئەترۆک لە بۆشایی ئاسمانەوە کە سنووری بارستەیی بە ڕەنگی سوور، لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨ گیراوە، لەلایەن ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی ئەوروپی - وێنەی ESA بەرهەم هێنراوە لە داتاکانی هەستکردن لە دووری ESA کە لەلایەن SNAP Desktop 6.0.3 پرۆسێس کراوە|left]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|وزە|کوردستان}}

[[پۆل:نەوت]]
[[پۆل:پارێزگای دھۆک]]
[[پۆل:کوردستان]]
[[پۆل:کێڵگە نەوتییەکانی عێرا‌ق]]
[[پۆل:کێڵگە نەوتییەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>5klr94ozb50iwh9ga5nxnqpfow8awj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ژن و منداڵ (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305217</id>
    <revision>
      <id>1706178</id>
      <parentid>1692245</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ئەکتەران */</comment>
      <origin>1706178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30663" sha1="ks0xy2gnxdrnheeo19ldugjuazwred4" xml:space="preserve">
{{Infobox film|image=Woman and Child poster.jpg|caption=پۆستەر|native_name={{infobox name module|fa|زن و بچه}}|director=[[سەعید ڕووستایی]]|writer=سەعید ڕۆستایی|producer=جەمال ساداتیان|starring={{Plainlist|
* [[پەریناز ئیزەدیار]]
* [[پەیمان مەعادی]]
* [[حەسەن پورشیرازی]]
* فرشتە سەدرعورەفایی
* [[سەحەر گوڵدۆست]]
* [[سوھا نیاستی]]
* ئارشیدا دروستکار
* سینان محبی
* کاوە ئیبراھیم
}}|cinematography=ئەدیب سوبحانی|editing=بەرام دەھقانی|music=ڕامین کۆشا|studio={{Plainlist|
* Goodfellas
* Iris Film}}|distributor={{plainlist|
* Diaphana Distribution (France)}}|released={{Film date|df=y|2025|5|22|[[فێستیڤاڵی فیلمی کان|کان]]|2025|7|23|ئێران|2026|2|25|فەڕەنسا}}|runtime=١٣١ خولەک|country={{Plainlist|
* [[ئێران]]
* [[فەڕەنسا]]
}}|language=فارسی}}

'''''ژن و منداڵ''''' ([[فارسی]]: زن و بچه) فیلمێکی درامای [[ئێران|ئێرانیی]] ساڵی ٢٠٢٥ە کە لە نووسین و دەرهێنانی [[سەعید ڕووستایی|سەعید ڕۆستایییە]]، و ئەکتەران [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئێزدیار]]، [[پەیمان مەعادی]]، [[حەسەن پورشیرازی]]، [[فریشتە سەدرعیرفایی]] و [[سەحەر گوڵدۆست]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Keslassy |یەکەم=Elsa |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/festivals/cannes-film-festival-jennifer-lawrence-robert-pattinsons-die-my-love-kristen-stewart-chronology-of-water-1236374029/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Variety |زمان=en-US |سەردێڕ=فێستیڤاڵی فیلمی کان فیلمەکانی «بمرە، خۆشەویستم»ی جێنیفەر لۆڕەنس و ڕۆبەرت پاتینسۆن و «کڕۆنۆلۆژیی ئاو»ی کریستن ستوارت بۆ پێڕستی ٢٠٢٥ زیاد دەکات}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Galuppo |یەکەم=Mia |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/cannes-adds-kristen-stewart-lineup-1236198830/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US |سەردێڕ=پێڕستی کان یەکەم دەرهێنانی کریستن ستوارت و «بمرە، خۆشەویستم»ی جێنیفەر لۆڕەنس زیاد دەکات}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Schwartz |یەکەم=Missy |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.thewrap.com/cannes-2025-jennifer-lawrence-robert-pattinson-films/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=TheWrap |زمان=en-US |سەردێڕ=کانی ٢٠٢٥ فیلمەکانی جێنیفەر لۆڕەنس، ڕۆبەرت پاتینسۆن و کریستن ستوارت بۆ پێڕستەکەی زیاد دەکات}}&lt;/ref&gt;

فیلمەکە بۆ یەکەمجار لە جیهاندا لە کێبڕکێی سەرەکی ٧٨ەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]] لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ نمایشکرا، کە تێیدا پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی [[ناولەپی زێڕین]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Goodfellow |یەکەم=Melanie |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://deadline.com/2025/04/cannes-adds-films-2025-line-up-1236371726/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |سەردێڕ=کان ١٦ ناونیشانی نوێ بۆ هەڵبژاردەی ٢٠٢٥ زیاد دەکات}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Keslassy |یەکەم=Elsa |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/festivals/cannes-film-festival-jennifer-lawrence-robert-pattinsons-die-my-love-kristen-stewart-chronology-of-water-1236374029/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Variety |زمان=en-US |سەردێڕ=فێستیڤاڵی فیلمی کان فیلمەکانی «بمرە، خۆشەویستم» و «کڕۆنۆلۆژیی ئاو» زیاد دەکات}}&lt;/ref&gt; لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥ لە ئێران و لە ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦ لە [[فەڕەنسا]] لە سینەماکان بڵاوکرایەوە.

== کورتە ==
فیلمەکە باس لە پەرستارێکی بێوەژنی ٤٥ ساڵە دەکات بە ناوی مەھناز کە بە تەنیا منداڵەکانی بەخێو دەکات و لەگەڵ کوڕە یاخیبووەکەیدا ڕووبەڕووی کێشە دەبێتەوە. کاتێک ئامادەکاری دەکات بۆ هاوسەرگیری لەگەڵ دەستگیرانەکەی، حەمید، کوڕەکەی عەلییار لە قوتابخانە دەردەکرێت. کاتێک ڕووداوێکی تراژیدی هەموو شتێک سەرەوژێر دەکات، مەھناز هەوڵ دەدات بۆ بەدەستهێنانی دادپەروەری و قەرەبووکردنەوە.

== ئەکتەران ==

* [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئێزدیار]] لە ڕۆڵی مەهناز&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ZAN O BACHEH (WOMAN AND CHILD) |ناونیشان=https://www.festival-cannes.com/en/f/zan-o-bacheh/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Festival de Cannes |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
* [[پەیمان مەعادی]] لە ڕۆڵی حەمید
* [[سوھا نیاستی]] لە ڕۆڵی مێهری
* مازیار سەیدی لە ڕۆڵی سەماخانیان
* [[فریشتە سەدرعیرفایی]] لە ڕۆڵی دایک
* [[حەسەن پورشیرازی]] لە ڕۆڵی باپێر
* سینان موحیبی لە ڕۆڵی منداڵەکە (عەلییار)
* ئارشیدا دروستکار لە ڕۆڵی منداڵەکە (نەدا)
* [[سەحەر گوڵدۆست]] لە ڕۆڵی پور/میانی عەلییار
* جەواد پورحەیدەری
* مەنسوور ناسیری
* رۆژین شەمس
* کاوە ئیبراهیمی لە ڕۆڵی پۆلیس

== بەرهەمهێنان ==
[[پەڕگە:Saeed-roustayi-filmfest-muenchen-2022.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|دەرهێنەر و نووسەر، [[سەعید ڕووستایی|سەعید ڕۆستایی]]]]
لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤، ڕاگەیەندرا کە نوێترین فیلمی [[سەعید ڕووستایی|سەعید ڕۆستایی]] بە ناوی زن و بچه لە قۆناغی پێش وەبەرهێناندا بووە. لە ١ی ئەیلوول، ڕۆستایی لە ڕێگەی بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆیەک لە پەڕەی [[ئینستاگرام|ئینستاگرامی]] خۆی ڕایگەیاند کە دەقی نوێترین فیلمی بە ناوی زن و بچه نووسیوە. لە ٢٤ی تشرینی دووەم، ڕێکخراوی سینەمایی ئێران مۆڵەتی بەرهەمهێنانی بۆ فیلمەکە دەرکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1403090402670/%D8%B3%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%88%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D8%A8%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=سەعید ڕۆستایی مۆڵەتی دروستکردنی «زن و بچه»ی وەرگرت}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە دەچێتە ناو کەشێکی جیاواز لە بەرهەمەکانی پێشووی سەعید ڕۆستایی، و چوارەمین فیلمی دوای ''[[برایانی لەیلا (فیلم)|براکانی لەیلا]]''، کە بۆ یەکەمجار لە کێبڕکێی سەرەکی [[فێستیڤاڵی فیلمی کان|فێستیڤاڵی فیلمی کانی]] ٢٠٢٢ نمایشکرا.

وێنەگرتنی فیلمەکە لە مانگی کانوونی دووەم بە ئامادەبوونی [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئێزدیار]]، [[پەیمان مەعادی]]، فرشتە سەدرعورەفایی و حەسەن پورشیرازی وەک ئەکتەرە سەرەکییەکان دەستی پێکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=borna.news |ناونیشان=https://borna.news/fa/news/2182539/فرشته-صدرعرفایی-بازیگر-فیلم-زن-و-بچه-سعید-روستایی-شد |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=fa |زمان=fa |سەردێڕ=فرشته صدرعرفایی بووە ئەکتەری فیلمی «زن و بچه»ی سەعید ڕۆستایی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Roxborough |یەکەم=Patrick Brzeski,Scott |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/cannes-2025-movie-lineup-predictions/the-way-of-the-wind-by-terrence-malick/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US |سەردێڕ=کێبڕکێکارانی فێستیڤاڵی فیلمی کان: ٦٠ فیلم کە دەکرێت بچنە پێڕستی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; ڕۆستایی لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ لە پەڕەی ئینستاگرامەکەی ڕایگەیاند کە بەرهەمهێنانی فیلمەکە تەواو بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=borna.news |ناونیشان=https://borna.news/fa/news/2201836/فیلمبرداری-زن-و-بچه-روستایی-به-پایان-رسید |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=fa |زمان=fa |سەردێڕ=وێنەگرتنی «زن و بچه»ی ڕۆستایی کۆتایی ھات}}&lt;/ref&gt; بەرام دەھقانی وەک دەستکاریکەری فیلمەکە دەستنیشانکرا، و کارەکانی دوای بەرهەمهێنان بە چڕی بەڕێوەچوون بە مەبەستی بەشداریکردن لە فێستیڤاڵی کان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1404011707661/%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D8%A8%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=ئایا «زن و بچه»ی ڕۆستایی لەگەڵ مەعادی، ئیزەدیار و حەسەن پورشیرازی دەگاتە کان؟}}&lt;/ref&gt;

== بڵاوکردنەوە ==
لە ١٠ی نیساندا، پێڕستی فیلمەکانی بەشی فەرمیی فێستیڤاڵی فیلمی کانی ٢٠٢٥ ڕاگەیەندرا، و فیلمەکە هەڵنەبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.festival-cannes.com/en/press/press-releases/the-films-of-the-official-selection-2025/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Festival de Cannes |زمان=en-US |سەردێڕ=فیلمەکانی بەشی فەرمیی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; لە ٢٣ی نیساندا، لەگەڵ ''Die My Love''، فیلمەکە بە فەرمی بۆ کێبڕکێی سەرەکی فێستیڤاڵەکە بۆ خەڵاتی  [[ناولەپی زێڕین]] زیادکرا، کە بووە دووەم فیلمی ڕۆستایی لە فێستیڤاڵەکەدا. لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ بۆ یەکەمجار لە جیهاندا لە کان نمایشکرا.&lt;ref name=&quot;Screenings Guide&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.festival-cannes.com/en/2025/the-screenings-guide-of-the-78th-festival-de-cannes/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Festival de Cannes |سەردێڕ=ڕێنمایی نمایشەکانی ٧٨ەمین فێستیڤاڵی فیلمی کان}}&lt;/ref&gt;

=== پەخشی ناوخۆ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ساڵ
!ڕووداو
!بەشی فێستیڤاڵ/جۆری نمایش
!بەرواری نمایش
!سەرچاوە
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|نمایشی گشتی
|
|23ی تەممووزی 2025
|&lt;ref name=&quot;:اکران&quot;&gt;{{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=https://www.irna.ir/news/85894957/زن-و-بچه-یک-روز-قبل-از-اکران-عمومی-میلیاردی-شد|عنوان=«زن و بچه» یک روز قبل از اکران عمومی، میلیاردی شد|ناشر=ایرنا|تاریخ=۳۱ تیر ۱۴۰۴|تاریخ بازدید=۱ مرداد ۱۴۰۴}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نام خانوادگی=فرهادی|نام=پرستو|عنوان=ساداتیان: «زن و بچه» تیرماه در ایران اکران می‌شود|نشانی=https://www.isna.ir/news/1404030502879/ساداتیان-زن-و-بچه-تیرماه-در-ایران-اکران-می-شود|وبگاه=۵ خرداد ۱۴۰۴|ناشر=ایسنا|تاریخ بازبینی=۵ خرداد ۱۴۰۴|archive-date=۲۷ مه ۲۰۲۵|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527183914/https://www.isna.ir/news/1404030502879/%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D8%A8%DA%86%D9%87-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|بیست و چوارەمین ئاهەنگی [[خەڵاتەکانی حافز]]
|بەشی سەرەکی
|19ی کانوونی دەکەمبەری 2025
|&lt;ref&gt;{{یادکرد خبر|پیوند=https://www.isna.ir/news/1404092919796/رضا-عطاران-رامبد-جوان-شهاب-حسینی-پریناز-ایزدیار-پیرپسر-ها|عنوان=رضا عطاران، رامبد جوان، شهاب حسینی، پریناز ایزدیار، «پیرپسر» ها و … «حافظ» دار شدند|ناشر=ایسنا|تاریخ=۲۹ آذر ۱۴۰۴}}&lt;/ref&gt;
|-
|2026
|نمایشی ئۆنلاین
|[[فیلیمۆ|فیلیمو]]
|16ی حوزەیرانی 2026
|&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=عرضه فیلم سعید روستایی در شبکه نمایش خانگی/ «زن و بچه» به اکران آنلاین رسید|نشانی=https://www.irna.ir/news/86184481/عرضه-فیلم-سعید-روستایی-در-شبکه-نمایش-خانگی-زن-و-بچه-به-اکران|ناشر=ایرنا|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵|تاریخ=۲۶ خرداد ۱۴۰۵}}&lt;/ref&gt;
|-
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+بەشداریکردن لە فێستیڤاڵە نێودەوڵەتییەکان
!ساڵ
!وڵات
!ڕووداو
!بەشی فێستیڤاڵ/جۆری نمایش
!بەرواری نمایش
!سەرچاوە
|-
| rowspan=&quot;16&quot; |2025
|[[فەڕەنسا|فەرەنسا]]
|حەفتا و هەشتەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]]
|کێبڕکێی سەرەکی
|22ی ئایاری 2025
|&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=رونمایی از «زن و بچه» سعید روستایی در کن ۲۰۲۵|نشانی=https://www.irna.ir/news/85812563/رونمایی-از-زن-و-بچه-سعید-روستایی-در-کن-۲۰۲۵|وبگاه=ایرنا|تاریخ=2025-04-23|بازبینی=2025-04-23|archive-date=۲۳ آوریل ۲۰۲۵|archive-url=https://web.archive.org/web/20250423191157/https://www.irna.ir/news/85812563/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D8%A8%DA%86%D9%87-%D8%B3%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%86-%DB%B2%DB%B0%DB%B2%DB%B5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ئوسترالیا]]
|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی مێلبۆرن
|ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئافریقا
|7 تا 24ی ئابی 2025
|&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=«زن و بچه» و چند فیلم دیگر در جشنواره ملبورن|نشانی=https://www.isna.ir/news/1404042112458/زن-و-بچه-و-چند-فیلم-دیگر-در-جشنواره-ملبورن|وبگاه=ایسنا|تاریخ=۲۱ تیر ۱۴۰۴|بازبینی=۲۷ تیر ۱۴۰۴|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی سان دیگۆ
|
|8 تا 15ی تشرینی دووەم
| rowspan=&quot;5&quot; |&lt;ref&gt;{{یادکرد خبر|پیوند=https://7sobh.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%8BDDA0-%D15/628206-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%B2%D9%86-%D8%A8%DA%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%84|عنوان=زن و بچه در یک قدمی اسکار|ناشر=هفت‌صبح|تاریخ=۱۸ دی ۱۴۰۴}}&lt;/ref&gt;
|-
|فێستیڤاڵی فیلمی فیلادلفیا
|کێبڕکێی سەرەکی
|
|-
|[[سوێد|سوید]]
|فێستیڤاڵی فیلمی ستۆکهۆڵم
|
|
|-
|[[بەڕازیل]]
|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ساڵپاولۆ
|International Perspective
|19ی تشرینی یەکەم
|-
|[[چین]]
|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی پینگیاو
|کێبڕکێکاری
|26ی ئەیلوول
|-
|[[ئەرژەنتین]]
|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی مار دێل پلاتا
|Panorama Auteurs
|تشرینی دووەمی 2025
|&lt;ref&gt;{{یادکرد خبر|41 festival 40 international de cine de mar del pelata|پیوند=https://mardelplatafilmfest.com/41/en/40-edition-2025/?utm_source=chatgpt.com|عنوان=Edition 2025|ناشر=mardelpelatafilmfest|تاریخ=۲۰ نوامبر ۲۰۲۵}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ئیندۆنیزیا]]
|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی جاکارتا
|سینەمای جیهان
|29ی ئەیلوول
|&lt;ref&gt;{{یادکرد خبر|پیوند=https://jakartaworldcinema.com/history/2025?utm_source=chatgpt.com|عنوان=JWC Archive|ناشر=jakartaworldcinema|تاریخ=۲۹ سپتامبر ۲۰۲۵}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[فەڕەنسا]]
|فێستیڤاڵی فیلمی ئاراس
|سینەمای جیهان
|8 تا 16ی تشرینی دووەم
|&lt;ref&gt;{{یادکرد خبر|پیوند=https://www.arrasfilmfestival.com/medias/files/programme-officiel-2025-pour-diffusion-ok-1.pdf?utm_source=chatgpt.com|عنوان=arrasfilmfestival|ناشر=arrasfilmfestival|تاریخ=۲۵ ژانویه ۲۰۲۵}}&lt;/ref&gt;
|-
|فێستیڤاڵی فیلمی مورێ
|خەڵاتی بینەران
|15ی تشرینی دووەم
|&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=Films sélectionnés|نشانی=https://www.cine-mermoz.fr/liste-des-films/|وبگاه=Festival du Film de Muret|زبان=فرانسوی|تاریخ=۲۰۲۵|بازبینی=۵ سپتامبر ۲۰۲۶}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=Woman and child|نشانی=https://www.cine-mermoz.fr/fifm-2025/woman-and-child/|وبگاه=Festival du Film de Muret|زبان=فرانسوی|تاریخ=۲۰۲۵|بازبینی=۵ سپتامبر ۲۰۲۶}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[میسر]]
|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی قاهیرە
|MENA Premiere (یەکەم نمایش لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئافریقا)
|18 و 19ی تشرینی دووەم
|&lt;ref&gt;{{یادکرد خبر|پیوند=https://www.ciff.org.eg/en/program/films/woman-and-child?utm_source=chatgpt.com|عنوان=women and child cairo international film festival|ناشر=ciff|تاریخ=۱۸ نوامبر ۲۰۲۵}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ھیندستان|هیندستان]]
|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی هیندستان
|سینەمای نێودەوڵەتی[[ھیندستان|پەخشی نێودەوڵەتی]]
|21ی تشرینی دووەم
|&lt;ref&gt;{{یادکرد خبر|پیوند=https://www.iffigoa.org/index.php/international-cinema/competition/Woman%20and%20Child?utm_source=chatgpt.com|عنوان=discover what iffi is all about iffi goa|ناشر=iffigoa|تاریخ=۲۱ نوامبر ۲۰۲۵}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ئیسرائیل]]
|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی حەیفا
|کێبڕکێی سەرەکی
|5 تا 14ی تشرینی یەکەم
|&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=«زن و بچه» در جشنواره حیفا اسرائیل به نمایش درآمده است؟|نشانی=https://www.isna.ir/news/1404080301198/%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D8%A8%DA%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AD%DB%8C%D9%81%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%8Constructed-%D8%AF%D8%B1%D2%86%D9%85%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|وبگاه=ایسنا|تاریخ=۳ آبان ۱۴۰۴|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ئیتاڵیا|ئیتالیا]]
|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی مەدفیلم
|بەشی ڕەسمی
|6 تا 16ی تشرینی دووەم
|&lt;ref&gt;{{یادکرد خبر|پیوند=https://www.medfilmfestival.org/en/all-the-awards/?utm_source=chatgpt.com|عنوان=ALL THE AWARD|ناشر=medfilm festival|تاریخ=۲۵ ژانویه ۲۰۲۵}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ھیندستان|هیندستان]]
|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی چێنای
|سینەمای جیهان
|کانوونی یەکەمی 2025
|&lt;ref&gt;{{یادکرد خبر|پیوند=https://chennaifilmfest.com/wp-content/uploads/2025/12/CIFF_Movie_Schedule1.pdf?utm_source=chatgpt.com|عنوان=about CIFF|ناشر=chennaifilmfest|تاریخ=۲۵ دسامبر ۲۰۲۵}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2026
|[[ئوروگوای|ئۆروگوای]]
|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ئۆروگوای (JIIFF)
|بەشی ڕەسمی
|
|&lt;ref&gt;{{یادکرد خبر|پیوند=https://www.joseignaciofilmfestival.com/17/en/programacion-de-largometrajes|عنوان=Feature Film Program 2026|ناشر=jiiff|تاریخ=۲۵ ژانویه ۲۰۲۶}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[چین]]
|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی هۆنگ کۆنگ
|دیمەنی جیهان
|نیسانی 2025
|&lt;ref name=&quot;VarietyMarch2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ramachandran |یەکەم=Naman |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/festivals/anthony-chen-we-are-all-strangers-hong-kong-film-festival-1236684351/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ=Anthony Chen’s ‘We Are All Strangers,’ Philip Yung’s ‘Cyclone’ to Bookend 50th Hong Kong Film Festival}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;THRMarch2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brzeski |یەکەم=Patrick |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hong-kong-film-festival-anthony-chen-we-are-all-strangers-philip-yungs-cyclone-1236527228/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260311135018/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hong-kong-film-festival-anthony-chen-we-are-all-strangers-philip-yungs-cyclone-1236527228/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]] |سەردێڕ=Hong Kong Film Festival to Open With Anthony Chen’s ‘We Are All Strangers,’ Close With Philip Yung’s ‘Cyclone’ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
|اوڵەتیی فیلمی مینیابۆلیس–سەنت پۆل
|
|8 تا 19ی نیسان
|&lt;ref&gt;{{یادکرد خبر|پیوند=https://mspfilm.org/mspiff/mspiff45-films/?utm_source=chatgpt.com|عنوان=mspiff film|ناشر=mspiff|تاریخ=۲۵ ژانویه ۲۰۲۵}}&lt;/ref&gt;
|-
|}


کۆمپانیای بڵاوکردنەوەی «Goodfellas» کە بەرپرس بوو لە بڵاوکردنەوەی جیهانیی زن و بچه، دەستیکرد بە بڵاوکردنەوەی جیهانیی ئەم فیلمە لە وڵاتە جیاوازەکانی سێ کیشوەری [[ئەورووپا]]، [[ئاسیا]] و [[ئەمریکای باشوور]]. [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیمارات]] خاڵی دەستپێکی دابەشکردنی جیهانیی ئەم فیلمە بوو.&lt;ref&gt;{{یادکرد خبر|پیوند=https://www.instagram.com/p/DNVLQbRMjGm/?igsh=cWt2ajUwbjU1Nzdp|عنوان=سه قاره به تماشای فیلم روستایی مینشینند|ناشر=فیلم‌نیوز|تاریخ=۲۳ تیر ۱۴۰۴}}&lt;/ref&gt; زن و بچه لە ساڵی 2026 لە پلاتفۆرمی MUBI بڵاوکرایەوە. MUBI خزمەتگوزارییەکی جیهانیی پەخشی ئۆنلاینە کە سەرنج دەخاتە سەر ناساندن و پێشکەشکردنی بەرهەمە ھەڵبژێردراوەکانی سینەما. ئەم پلاتفۆرمە فیلمەکان لە نێوان بەرهەمەکانی سینەمای نێودەوڵەتی هەڵدەبژێرێت و بۆ بینەرانی خۆی لە 190 وڵاتی جیهاندا پەخش دەکات.&lt;ref&gt;{{یادکرد خبر|پیوند=https://mubi.com/en/us/films/woman-and-child|عنوان=womem and child|ناشر=mubi|تاریخ=۲۵ ژانویه ۲۰۲۶}}&lt;/ref&gt;

== خەڵاتەکان ==

=== خەڵاتەکان و بەربژێربوونەکان ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
!ساڵ
!فیستیڤاڵ
!بەش
!بەربژێر
!ئەنجام
!خەڵات
!ژێدەر
|-
! rowspan=&quot;12&quot; |٢٠٢٥
! rowspan=&quot;1&quot; |[[فێستیڤاڵی فیلمی کان|حەفتا و هەشتەمین فێستیڤاڵی فیلمی کان]]
| rowspan=&quot;3&quot; |باشترین فیلم
| rowspan=&quot;5&quot; |[[سەعید ڕووستایی|سەعید ڕۆستایی]]
|{{nominated}}
|[[ناولەپی زێڕین]]
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/articles/c9dq0435xj7o.amp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250525075322/https://www.bbc.com/persian/articles/c9dq0435xj7o.amp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=BBC News فارسی |زمان=fa |سەردێڕ=جەعفەر پەناهی، دەرهێنەری دیاری ئێرانی خەڵاتی پەڵمەی زێڕینی کانی بردەوە |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
|-
!فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی پینگیاو
|{{nominated}}
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt36631507/awards/|سەردێڕ=خەڵاتەکانی زن و بەچە|بڵاوکەرەوە=imdb|ڕێکەوت=مەیی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
!فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی حەیفا
|{{nominated}}
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt36631507/awards/|سەردێڕ=خەڵاتەکانی زن و بەچە|بڵاوکەرەوە=imdb|ڕێکەوت=مەیی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
!فێستیڤاڵی فیلمی فیلادلفیا
|باشترین فیلمی درێژ
|{{won}}
|خەڵاتی تایبەتی دەستەی دادوەران
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://filmadelphia.org/news/34th-philadelphia-film-festival-jury-competition-winners/|سەردێڕ=براوەکانی پێشبڕکێی دەستەی دادوەرانی ٣٤ەمین فێستیڤاڵی فیلمی فیلادلفیا|بڵاوکەرەوە=پەڕەی فەرمیی فێستیڤاڵ|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|-
!فێستیڤاڵی مەدفیلما
|باشترین دەربڕینی ھونەری
|{{won}}
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.medfilmfestival.org/en/all-the-awards/?utm_source=chatgpt.com|سەردێڕ=سەرجەم خەڵاتەکان|بڵاوکەرەوە=medfilm festival|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;6&quot; |[[خەڵاتەکانی حافز]]
|باشترین وێنەگرتن
|ئەدیب سوبحانی
|{{won}}
| rowspan=&quot;6&quot; |پەیکەری حافز
| rowspan=&quot;6&quot; |&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1404092919796/رضا-عطاران-رامبد-جوان-شهاب-حسینی-پریناز-ایزدیار-پیرپسر-ها|سەردێڕ=ڕەزا عەتاران، ڕامبود جەوان، شەهاب حسێنی، پەرییناز ئەیزەدیار، کوڕە پیرەکان و... بوونە خاوەنی حافز|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٢٠ی کانونی یەکەمی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |باشترین ئەکتەری ژن لە سینەما
|پەرییناز ئەیزەدیار
|{{won}}
|-
|سوھا نیاستی
|{{nominated}}
|-
|باشترین فیلم
|سەید جەمال ساداتیان
|{{nominated}}
|-
|باشترین دەرهێنان
|سەعید ڕۆستایی
|{{nominated}}
|-
|باشترین مۆنتاژ
|بەهرام دەھقانی
|{{nominated}}
|-
![[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] (پێشبڕکێی ڕیکلام)
|باشترین تیزەر و ئانۆنس
|ئومێد میرزایی
|{{nominated}}
|سیمورغی بلورین
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1404112213482/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%BA%D8%A7%D8%AA-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1 |سەردێڕ=ناساندنی بەربژێرەکانی پێشبڕکێی ڕیکلامی فیلمی فەجر |بڵاوکەرەوە=ئیسنا}}&lt;/ref&gt;
|-
!٢٠٢٦
!فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ئوروگوای (JIIFF)
|باشترین فیلم
|[[سەعید ڕووستایی|سەعید ڕۆستایی]]
|{{won}}
|
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.joseignaciofilmfestival.com/17/en/programacion-de-largometrajes|سەردێڕ=بەرنامەی فیلمە درێژەکان ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=jiiff|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]]
[[پۆل:فیلمە فارسییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٥]]
&lt;references /&gt;
== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{IMDb title}}</text>
      <sha1>ks0xy2gnxdrnheeo19ldugjuazwred4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەکتەر (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305479</id>
    <revision>
      <id>1706179</id>
      <parentid>1696427</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ئەکتەرەکان */</comment>
      <origin>1706179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8778" sha1="pvzwyvsbp4fc2vflphh69p9cgkovrz9" xml:space="preserve">{{Infobox television
| image                    = Actortvseries.jpg
| image_upright            = 1
| caption                  =
| genre                    = [[دراما|درامیی]]
| writer                   = [[نیما جاویدی]]
| screenplay               =
| story                    =
| director                 = نیما جاویدی
| Cinematographer          = مورتەزا نەجەفی
| presenter                = &lt;!-- Organized by broadcast credit order, with new main cast added to the end of the list --&gt;
| composer                 = رامین کوشا
| country                  = ئێران
| language                 = فارسی
| num_episodes             = ۲۰
| producer                 = مەجید مەتڵەبی
| editor                   = عیماد خودابەخش
| runtime                  = ٤١ – ۷۱ خولەک
| company                  = [[فیلیمۆ]] - [[نماوا]]
| budget                   =
| network                  = تۆڕی نمایشی ماڵەوە
| first_aired              = ۲٥ی کانوونی دووەمی ۲۰۲۳
| last_aired               = ۸ی حوزەیرانی ۲۰۲۳
}}

'''ئەکتەر''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''آکتور)''زنجیرەیەکی [[ئێران|ئێرانییە]] لە ژانەری [[دراما|درامی]] لە دەرهێنانی [[نیما جاویدی]] و بەرهەمهێنانی مەجید موتڵەبی. لەم زنجیرەیەدا [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]]، ئەحمەد میهران‌فەر، [[ھەستی مەھدەویفەر]]، [[ھانیە تەوەسولی]]، [[گلارە عەباسی|گلاره عەباسی]]، هومەن بەرق‌نورد و مەهراوە شەریفی نیا ڕۆڵیان گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=جایزه بزرگ جشنواره فرانسوی برای سریال ایرانی «آکتور» |ناونیشان=https://www.imna.ir/news/650007/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ایمنا |بڵاوکەرەوە=ایمنا خبرگزاری شهری ایران {{!}} IMNA News Agency |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; پەخشکردنی ئەم زنجیرەیە لە ۲٥ی کانوونی دووەمی ۲۰۲۳ لە تۆڕەکانی [[فیلیمۆ]] و [[نەماوا]] دەستی پێکرد و لە ۸ی حوزەیرانی ۲۰۲۳ کۆتایی هات. ''زنجیرەکە'' لە کێبڕکێ لەگەڵ زنجیرە نێودەوڵەتییەکاندا توانی خەڵاتی گەورەی فێستیڤاڵی Series Mania بەدەستبێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=جایزه بزرگ جشنواره فرانسوی برای سریال ایرانی «آکتور» |ناونیشان=https://www.imna.ir/news/650007/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ایمنا |بڵاوکەرەوە=ایمنا خبرگزاری شهری ایران {{!}} IMNA News Agency |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; و لە درێژەدا خەڵاتی باشترین سیناریۆی لە خەڵاتە جیهانییەکانی خەڵاتی نێودەوڵەتی درامای سیئۆل لە [[کۆریای باشوور]] بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=فیلیموشات |ناونیشان=https://www.filimo.com/shot |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=فیلیموشات |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; کەناڵی تەلەڤیزیۆنی [[فەڕەنسا|فەرەنسی]]-[[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] Arte زنجیرەکەی بۆ پەخش کردن کڕیەوە و دۆبلاژی کردووە. وەک یەکەم زنجیرەی ئێرانی بە دۆبلاژی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] لەلایەن پلاتفۆرم و کەناڵی Arte بە شێوەیەکی بەرفراوان لە ئەورووپا پەخش دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= خرید حق پخش «آکتور» توسط فرانسه برای اولین بار در تاریخ سریال ایران {{!}} آخرین خبر|ناونیشان=https://akharinkhabar.ir/cinema/10050491}}&lt;/ref&gt;

== چیرۆک ==
چیرۆکی ئەم زنجیرەیە، دەربارەی ژیانی پڕ لە هەوراز و نشێوی چەند ئەکتەرێکی بەهرەمەندی شانۆیە کە دوای پێشنیارێک ژیانیان تووشی ڕووداوی ئاڵۆز دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= تماشای آنلاین فیلم و سریال|ناونیشان=https://www.filimo.com/m/130789/%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1}}&lt;/ref&gt;

== ئەکتەرەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ئەکتەر
!ڕۆڵ
|-
|[[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]]
|عەلی همتی
|-
|ئەحمەد مهران‌فەر
|مورتەزا
|-
|[[ھەستی مەھدەویفەر]]
|ئالما پورئسماعیل
|-
|[[ھانیە تەوەسولی|هانیه تەوەسەلی]]
|نازی
|-
|[[گلارە عەباسی|گلاره عەباسی]]
|مریم
|-
|هومەن بەرق‌نورد
|سەمەدیان
|-
|[[سوھا نیاستی]]
|سارا
|-
|مەهراوە شەریفی نیا
|لیلی
|-
|فەریدا سیا مەنسور
|بی‌بی
|-
|زوهرە سەفەوی
|خانم‌جان
|-
|رویا جاویدنیا
|خانم محشوریان
|-
|مجید جعفری
|خرسند
|-
|مجید پتکی
|غفور
|-
|ئاراش فەلاحەتپیشە
|وحید
|-
|لەیلا فرهادپور
|نزهت
|}

== کڕینی مافی پەخشی زنجیرە لە ئەورووپا ==
بۆ یەکەم جار لە ئێران کەناڵی فەرەنسی ـ ئەڵمانی Arte زنجیرەی ئێرانی«ئەکتەر»ی بۆ پەخش کردن کڕیەوە و دۆبلاژی کردووە. وەرزی یەکەمی ئەم زنجیرەیە لە ڕێکەوتی ۹ی مای - ۲۰ی گوڵان - لە کەناڵی تەلەڤیزیۆنی و پلاتفۆرمی آرته بڵاو دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=خرید حق پخش سریال «آکتور» توسط شبکه آرته فرانسه – پارسینه پلاس |ناونیشان=https://plus.parsine.com/%d8%ae%d8%b1%db%8c%d8%af-%d8%ad%d9%82-%d9%be%d8%ae%d8%b4-%d8%b3%d8%b1%db%8c%d8%a7%d9%84-%d8%a2%da%a9%d8%aa%d9%88%d8%b1-%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b4%d8%a8%da%a9%d9%87-%d8%a2%d8%b1%d8%aa/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ایران |یەکەم=عصر |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=«آکتور » در آرته/ پخش سریال ایرانی در تلویزیون فرانسه |ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/965070/%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B1%D8%AA%D9%87-%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=عصر ایران |بڵاوکەرەوە=عصر ایران |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== خەڵاتەکان ==
=== بیست‌ و دوەمین ئاهەنگی [[خەڵاتەکانی حافز]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! بەش !! کاندید !! ئەنجام
|-
| باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی
| [[نماوا]]
| {{nom}}
|-
| باشترین دەرهێنانی تەلەڤیزیۆنی
| [[نیما جاویدی]]
| {{won}}
|-
| باشترین ئەکتەری پیاوی درامی تەلەڤیزیۆنی
| [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]]
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری پیاوی درامی تەلەڤیزیۆنی
| ئەحمەد مهران‌فەر
| {{nom}}
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb title|tt14690552}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]]</text>
      <sha1>pvzwyvsbp4fc2vflphh69p9cgkovrz9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706183</id>
      <parentid>1706179</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ئەحمەد میھرانفەر</comment>
      <origin>1706183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8782" sha1="iilasiumjzmjkyyzd7crhaq12ozhw1t" xml:space="preserve">{{Infobox television
| image                    = Actortvseries.jpg
| image_upright            = 1
| caption                  =
| genre                    = [[دراما|درامیی]]
| writer                   = [[نیما جاویدی]]
| screenplay               =
| story                    =
| director                 = نیما جاویدی
| Cinematographer          = مورتەزا نەجەفی
| presenter                = &lt;!-- Organized by broadcast credit order, with new main cast added to the end of the list --&gt;
| composer                 = رامین کوشا
| country                  = ئێران
| language                 = فارسی
| num_episodes             = ۲۰
| producer                 = مەجید مەتڵەبی
| editor                   = عیماد خودابەخش
| runtime                  = ٤١ – ۷۱ خولەک
| company                  = [[فیلیمۆ]] - [[نماوا]]
| budget                   =
| network                  = تۆڕی نمایشی ماڵەوە
| first_aired              = ۲٥ی کانوونی دووەمی ۲۰۲۳
| last_aired               = ۸ی حوزەیرانی ۲۰۲۳
}}

'''ئەکتەر''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''آکتور)''زنجیرەیەکی [[ئێران|ئێرانییە]] لە ژانەری [[دراما|درامی]] لە دەرهێنانی [[نیما جاویدی]] و بەرهەمهێنانی مەجید موتڵەبی. لەم زنجیرەیەدا [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]]، [[ئەحمەد میھرانفەر]]، [[ھەستی مەھدەویفەر]]، [[ھانیە تەوەسولی]]، [[گلارە عەباسی|گلاره عەباسی]]، هومەن بەرق‌نورد و مەهراوە شەریفی نیا ڕۆڵیان گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=جایزه بزرگ جشنواره فرانسوی برای سریال ایرانی «آکتور» |ناونیشان=https://www.imna.ir/news/650007/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ایمنا |بڵاوکەرەوە=ایمنا خبرگزاری شهری ایران {{!}} IMNA News Agency |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; پەخشکردنی ئەم زنجیرەیە لە ۲٥ی کانوونی دووەمی ۲۰۲۳ لە تۆڕەکانی [[فیلیمۆ]] و [[نەماوا]] دەستی پێکرد و لە ۸ی حوزەیرانی ۲۰۲۳ کۆتایی هات. ''زنجیرەکە'' لە کێبڕکێ لەگەڵ زنجیرە نێودەوڵەتییەکاندا توانی خەڵاتی گەورەی فێستیڤاڵی Series Mania بەدەستبێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=جایزه بزرگ جشنواره فرانسوی برای سریال ایرانی «آکتور» |ناونیشان=https://www.imna.ir/news/650007/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ایمنا |بڵاوکەرەوە=ایمنا خبرگزاری شهری ایران {{!}} IMNA News Agency |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; و لە درێژەدا خەڵاتی باشترین سیناریۆی لە خەڵاتە جیهانییەکانی خەڵاتی نێودەوڵەتی درامای سیئۆل لە [[کۆریای باشوور]] بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=فیلیموشات |ناونیشان=https://www.filimo.com/shot |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=فیلیموشات |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; کەناڵی تەلەڤیزیۆنی [[فەڕەنسا|فەرەنسی]]-[[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] Arte زنجیرەکەی بۆ پەخش کردن کڕیەوە و دۆبلاژی کردووە. وەک یەکەم زنجیرەی ئێرانی بە دۆبلاژی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] لەلایەن پلاتفۆرم و کەناڵی Arte بە شێوەیەکی بەرفراوان لە ئەورووپا پەخش دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= خرید حق پخش «آکتور» توسط فرانسه برای اولین بار در تاریخ سریال ایران {{!}} آخرین خبر|ناونیشان=https://akharinkhabar.ir/cinema/10050491}}&lt;/ref&gt;

== چیرۆک ==
چیرۆکی ئەم زنجیرەیە، دەربارەی ژیانی پڕ لە هەوراز و نشێوی چەند ئەکتەرێکی بەهرەمەندی شانۆیە کە دوای پێشنیارێک ژیانیان تووشی ڕووداوی ئاڵۆز دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= تماشای آنلاین فیلم و سریال|ناونیشان=https://www.filimo.com/m/130789/%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1}}&lt;/ref&gt;

== ئەکتەرەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ئەکتەر
!ڕۆڵ
|-
|[[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]]
|عەلی همتی
|-
|[[ئەحمەد میھرانفەر]]
|مورتەزا
|-
|[[ھەستی مەھدەویفەر]]
|ئالما پورئسماعیل
|-
|[[ھانیە تەوەسولی|هانیه تەوەسەلی]]
|نازی
|-
|[[گلارە عەباسی|گلاره عەباسی]]
|مریم
|-
|هومەن بەرق‌نورد
|سەمەدیان
|-
|[[سوھا نیاستی]]
|سارا
|-
|مەهراوە شەریفی نیا
|لیلی
|-
|فەریدا سیا مەنسور
|بی‌بی
|-
|زوهرە سەفەوی
|خانم‌جان
|-
|رویا جاویدنیا
|خانم محشوریان
|-
|مجید جعفری
|خرسند
|-
|مجید پتکی
|غفور
|-
|ئاراش فەلاحەتپیشە
|وحید
|-
|لەیلا فرهادپور
|نزهت
|}

== کڕینی مافی پەخشی زنجیرە لە ئەورووپا ==
بۆ یەکەم جار لە ئێران کەناڵی فەرەنسی ـ ئەڵمانی Arte زنجیرەی ئێرانی«ئەکتەر»ی بۆ پەخش کردن کڕیەوە و دۆبلاژی کردووە. وەرزی یەکەمی ئەم زنجیرەیە لە ڕێکەوتی ۹ی مای - ۲۰ی گوڵان - لە کەناڵی تەلەڤیزیۆنی و پلاتفۆرمی آرته بڵاو دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=خرید حق پخش سریال «آکتور» توسط شبکه آرته فرانسه – پارسینه پلاس |ناونیشان=https://plus.parsine.com/%d8%ae%d8%b1%db%8c%d8%af-%d8%ad%d9%82-%d9%be%d8%ae%d8%b4-%d8%b3%d8%b1%db%8c%d8%a7%d9%84-%d8%a2%da%a9%d8%aa%d9%88%d8%b1-%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b4%d8%a8%da%a9%d9%87-%d8%a2%d8%b1%d8%aa/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ایران |یەکەم=عصر |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=«آکتور » در آرته/ پخش سریال ایرانی در تلویزیون فرانسه |ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/965070/%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B1%D8%AA%D9%87-%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=عصر ایران |بڵاوکەرەوە=عصر ایران |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== خەڵاتەکان ==
=== بیست‌ و دوەمین ئاهەنگی [[خەڵاتەکانی حافز]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! بەش !! کاندید !! ئەنجام
|-
| باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی
| [[نماوا]]
| {{nom}}
|-
| باشترین دەرهێنانی تەلەڤیزیۆنی
| [[نیما جاویدی]]
| {{won}}
|-
| باشترین ئەکتەری پیاوی درامی تەلەڤیزیۆنی
| [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]]
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری پیاوی درامی تەلەڤیزیۆنی
| ئەحمەد مهران‌فەر
| {{nom}}
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb title|tt14690552}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]]</text>
      <sha1>iilasiumjzmjkyyzd7crhaq12ozhw1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706188</id>
      <parentid>1706183</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ئەکتەرەکان */</comment>
      <origin>1706188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8787" sha1="j2pyo6ph4kt91rirwsj6xxk73vzp935" xml:space="preserve">{{Infobox television
| image                    = Actortvseries.jpg
| image_upright            = 1
| caption                  =
| genre                    = [[دراما|درامیی]]
| writer                   = [[نیما جاویدی]]
| screenplay               =
| story                    =
| director                 = نیما جاویدی
| Cinematographer          = مورتەزا نەجەفی
| presenter                = &lt;!-- Organized by broadcast credit order, with new main cast added to the end of the list --&gt;
| composer                 = رامین کوشا
| country                  = ئێران
| language                 = فارسی
| num_episodes             = ۲۰
| producer                 = مەجید مەتڵەبی
| editor                   = عیماد خودابەخش
| runtime                  = ٤١ – ۷۱ خولەک
| company                  = [[فیلیمۆ]] - [[نماوا]]
| budget                   =
| network                  = تۆڕی نمایشی ماڵەوە
| first_aired              = ۲٥ی کانوونی دووەمی ۲۰۲۳
| last_aired               = ۸ی حوزەیرانی ۲۰۲۳
}}

'''ئەکتەر''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''آکتور)''زنجیرەیەکی [[ئێران|ئێرانییە]] لە ژانەری [[دراما|درامی]] لە دەرهێنانی [[نیما جاویدی]] و بەرهەمهێنانی مەجید موتڵەبی. لەم زنجیرەیەدا [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]]، [[ئەحمەد میھرانفەر]]، [[ھەستی مەھدەویفەر]]، [[ھانیە تەوەسولی]]، [[گلارە عەباسی|گلاره عەباسی]]، هومەن بەرق‌نورد و مەهراوە شەریفی نیا ڕۆڵیان گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=جایزه بزرگ جشنواره فرانسوی برای سریال ایرانی «آکتور» |ناونیشان=https://www.imna.ir/news/650007/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ایمنا |بڵاوکەرەوە=ایمنا خبرگزاری شهری ایران {{!}} IMNA News Agency |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; پەخشکردنی ئەم زنجیرەیە لە ۲٥ی کانوونی دووەمی ۲۰۲۳ لە تۆڕەکانی [[فیلیمۆ]] و [[نەماوا]] دەستی پێکرد و لە ۸ی حوزەیرانی ۲۰۲۳ کۆتایی هات. ''زنجیرەکە'' لە کێبڕکێ لەگەڵ زنجیرە نێودەوڵەتییەکاندا توانی خەڵاتی گەورەی فێستیڤاڵی Series Mania بەدەستبێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=جایزه بزرگ جشنواره فرانسوی برای سریال ایرانی «آکتور» |ناونیشان=https://www.imna.ir/news/650007/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ایمنا |بڵاوکەرەوە=ایمنا خبرگزاری شهری ایران {{!}} IMNA News Agency |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; و لە درێژەدا خەڵاتی باشترین سیناریۆی لە خەڵاتە جیهانییەکانی خەڵاتی نێودەوڵەتی درامای سیئۆل لە [[کۆریای باشوور]] بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=فیلیموشات |ناونیشان=https://www.filimo.com/shot |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=فیلیموشات |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; کەناڵی تەلەڤیزیۆنی [[فەڕەنسا|فەرەنسی]]-[[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] Arte زنجیرەکەی بۆ پەخش کردن کڕیەوە و دۆبلاژی کردووە. وەک یەکەم زنجیرەی ئێرانی بە دۆبلاژی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] لەلایەن پلاتفۆرم و کەناڵی Arte بە شێوەیەکی بەرفراوان لە ئەورووپا پەخش دەکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= خرید حق پخش «آکتور» توسط فرانسه برای اولین بار در تاریخ سریال ایران {{!}} آخرین خبر|ناونیشان=https://akharinkhabar.ir/cinema/10050491}}&lt;/ref&gt;

== چیرۆک ==
چیرۆکی ئەم زنجیرەیە، دەربارەی ژیانی پڕ لە هەوراز و نشێوی چەند ئەکتەرێکی بەهرەمەندی شانۆیە کە دوای پێشنیارێک ژیانیان تووشی ڕووداوی ئاڵۆز دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= تماشای آنلاین فیلم و سریال|ناونیشان=https://www.filimo.com/m/130789/%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1}}&lt;/ref&gt;

== ئەکتەرەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ئەکتەر
!ڕۆڵ
|-
|[[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]]
|عەلی همتی
|-
|[[ئەحمەد میھرانفەر]]
|مورتەزا
|-
|[[ھەستی مەھدەویفەر]]
|ئالما پورئسماعیل
|-
|[[ھانیە تەوەسولی|هانیه تەوەسەلی]]
|نازی
|-
|[[گلارە عەباسی|گلاره عەباسی]]
|مریم
|-
|[[ھومەن بەرق‌ نورد]]
|سەمەدیان
|-
|[[سوھا نیاستی]]
|سارا
|-
|مەهراوە شەریفی نیا
|لیلی
|-
|فەریدا سیا مەنسور
|بی‌بی
|-
|زوهرە سەفەوی
|خانم‌جان
|-
|رویا جاویدنیا
|خانم محشوریان
|-
|مجید جعفری
|خرسند
|-
|مجید پتکی
|غفور
|-
|ئاراش فەلاحەتپیشە
|وحید
|-
|لەیلا فرهادپور
|نزهت
|}

== کڕینی مافی پەخشی زنجیرە لە ئەورووپا ==
بۆ یەکەم جار لە ئێران کەناڵی فەرەنسی ـ ئەڵمانی Arte زنجیرەی ئێرانی«ئەکتەر»ی بۆ پەخش کردن کڕیەوە و دۆبلاژی کردووە. وەرزی یەکەمی ئەم زنجیرەیە لە ڕێکەوتی ۹ی مای - ۲۰ی گوڵان - لە کەناڵی تەلەڤیزیۆنی و پلاتفۆرمی آرته بڵاو دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=خرید حق پخش سریال «آکتور» توسط شبکه آرته فرانسه – پارسینه پلاس |ناونیشان=https://plus.parsine.com/%d8%ae%d8%b1%db%8c%d8%af-%d8%ad%d9%82-%d9%be%d8%ae%d8%b4-%d8%b3%d8%b1%db%8c%d8%a7%d9%84-%d8%a2%da%a9%d8%aa%d9%88%d8%b1-%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b4%d8%a8%da%a9%d9%87-%d8%a2%d8%b1%d8%aa/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ایران |یەکەم=عصر |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=«آکتور » در آرته/ پخش سریال ایرانی در تلویزیون فرانسه |ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/965070/%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B1%D8%AA%D9%87-%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=عصر ایران |بڵاوکەرەوە=عصر ایران |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== خەڵاتەکان ==
=== بیست‌ و دوەمین ئاهەنگی [[خەڵاتەکانی حافز]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! بەش !! کاندید !! ئەنجام
|-
| باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی
| [[نماوا]]
| {{nom}}
|-
| باشترین دەرهێنانی تەلەڤیزیۆنی
| [[نیما جاویدی]]
| {{won}}
|-
| باشترین ئەکتەری پیاوی درامی تەلەڤیزیۆنی
| [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]]
| {{nom}}
|-
| باشترین ئەکتەری پیاوی درامی تەلەڤیزیۆنی
| ئەحمەد مهران‌فەر
| {{nom}}
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb title|tt14690552}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]]</text>
      <sha1>j2pyo6ph4kt91rirwsj6xxk73vzp935</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جۆ یوری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306092</id>
    <revision>
      <id>1705817</id>
      <parentid>1705400</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20973" sha1="hdvqngdbg5oj776devnbimr7cajf3ef" xml:space="preserve">{{Short description|گۆرانیبێژ و ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی ٢٠٠١)}}
{{Infobox person
| name            = Jo Yuri
| image           = 082125 Jo Yuri for Maradi Mercredi photo call 01.png
| alt             = Jo poses for photographers at a Mardi Mercredi brand event
| caption         = جو لە ئابی ٢٠٢٥
| birth_date      = {{Birth date and age|2001|10|22}}
| birth_place     = [[بوسان]]، کۆریای باشوور
| occupation      = {{hlist|گۆرانیبێژ|خانمەئەکتەر}}
| years_active    = ٢٠١٧–ئێستا
| signature       = Signature of Jo Yuri.png
| signature_alt   = Signature of Jo
}}

'''جۆ یوری''' ({{Korean|hangul=조유리}}؛ لەدایکبووی ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١) گۆرانیبێژ و خانمەئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]]. بە ئەندامی پێشووی گرووپی کچانی کۆری-ژاپۆنی ئایزڤۆن ناسراوە. یەکەم جار بەشداریی لە بەرنامەی ڕیالیتی کێبڕکێی ئێمنێت بە ناوی ''پڕۆدیۆس ٤٨'' لە ساڵی ٢٠١٨ کرد و پلەی سێیەمی بەدەستھێنا، و لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بە فەرمی لەگەڵ ئایزڤۆن دەستی بە کار کرد.

دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئایزڤۆن لە نیسانی ٢٠٢١، جۆ دەستی بە کاروانی سەربەخۆی کرد و یەکەم ئەلبومی تاکەکەسی بە ناوی ''گلاسی'' لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بڵاوکردەوە، کە چەندین پاڵێوراوکردنی بۆ خەڵاتی ڕۆکیی ساڵ لە خەڵاتە میوزیکییە گەورەکاندا بۆ ھێنا. جگە لە کاروانی میوزیکی، ڕووی لە ئەکتەری کرد و یەکەم دەرکەوتنی لە زنجیرەی وێبی میمیکوس (٢٠٢٢) بوو، دواتریش بە ڕۆڵی کیم جون-ھی (یاریزان ٢٢٢) لە وەرزی دووەم و وەرزی سێیەمی زنجیرەی ''[[یاریی سکوید]]'' (٢٠٢٤–٢٠٢٥) ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا.

== کاروانی هونەری ==
=== ٢٠١٧–٢٠٢٠: پێش دەستپێکردن و ئایزڤۆن ===
لە تەممووزی ٢٠١٧، بە بەشداری لە بەرنامەی تەلەڤیزیۆنیی ڕیالیتیی ئێمنێت بە ناوی ئایدۆڵ سکوڵ، جو کێبڕکێی کرد کە تێیدا نۆ بەشداربووی کۆتایی دەبوو لە گرووپی نوێی کچانی پرۆمیس نەین دەست بە کار بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:'아이돌학교' 1차 명단 공개, 나띠·박지원·이채영 등 13人|trans-title='ئایدۆڵ سکوڵ' یەکەم لیستی ڕاگەیاند، ١٣ کەس لەوانە ناپتی، پارک جی-وۆن، لی چای-یۆنگ|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=076&amp;aid=0003114182|سەردێڕ='아이돌학교' 1차 명단 공개, 나띠·박지원·이채영 등 13人|via=[[ناڤەر]]|بڵاوکەرەوە=سپۆرتس چۆسون|زمان=ko|دوایین=Kim|یەکەم=Young-rok|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210924144512/https://entertain.naver.com/read?oid=076&amp;aid=0003114182|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەو پلەی ١٥یەمی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:'프로듀스48' 미야와키 사쿠라·조유리 A등급...마츠이 쥬리나·장규리 B등급 [종합]|trans-title='پڕۆدیۆس ٤٨' مییاواکی ساکورا، جو یوری پلەی ئەی... ژورینا ماتسوی، گیوری ژانگ پلەی بی [سەرجەم]|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=076&amp;aid=0003275074|سەردێڕ='프로듀스48' 미야와키 사쿠라·조유리 A등급…마츠이 쥬리나·장규리 B등급 [종합]|via=[[ناڤەر]]|بڵاوکەرەوە=سپۆرتس چۆسون|زمان=ko|دوایین=Nam|یەکەم=Jae-ryun|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210924144537/https://entertain.naver.com/read?oid=076&amp;aid=0003275074|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ١١ی ئایاری ٢٠١٨، بە بەشداری لە بەرنامەی تەلەڤیزیۆنیی ڕیالیتیی ئێمنێت بە ناوی پڕۆدیۆس ٤٨،  پلەی ٣یەمی بەدەستھێنا. وەک یەکێک لە دوانزە بەشداربووە سەرکەوتووەکە، بووە بەشێک لە گرووپی کچانی تازە پێکهێنراوی ئایزڤۆن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:'프로듀스 48', 오늘(31일) 파이널 생방송..제2의 I.O.I 나온다|trans-title='پڕۆدیۆس ٤٨' یاری کۆتایی زانستی ڕاستەوخۆ ئەمرۆ (٣١)... دووەم IOI دێتە دەرەوە|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0003854401|سەردێڕ='프로듀스 48', 오늘(31일) 파이널 생방송..제2의 I.O.I 나온다|via=[[ناڤەر]]|بڵاوکەرەوە=ئۆسن|زمان=ko|دوایین=Sun|یەکەم=Mi-kyung|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210924144539/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0003854401|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، بە بڵاوکردنەوەی ئەلبومی کۆلۆرایز، جو وەک ئەندامێکی ئایزڤۆن دەستی بە کار کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:&quot;12人 장밋빛 인생&quot;...아이즈원, 오늘(29일) 데뷔 앨범 '컬러라이즈' 발매|trans-title=&quot;ژینی گوڵاوی ١٢ کەس&quot;... ئایزڤۆن یەکەم ئەلبومی خۆیان 'کۆلۆرایز' ئەمرۆ بڵاودەکەنەوە (٢٩)|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000914693|سەردێڕ=&quot;12人 장밋빛 인생&quot;…아이즈원, 오늘(29일) 데뷔 앨범 '컬러라이즈' 발매|via=[[ناڤەر]]|بڵاوکەرەوە=ئێکسپۆرتس نیوز|زمان=ko|دوایین=Jeon|یەکەم=Won|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210924144529/https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000914693|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ١٧ی شوباتی ٢٠٢٠، ئایزڤۆن یەکەم ئەلبومی ستۆدیۆیی بە زمانی کۆری بە ناوی بلومایز بڵاوکردەوە، کە تێیدا جو گۆرانی &quot;Someday&quot;ی نووسی، لەلایەن ئەو و کیم چای-وۆن و چۆی یێ-نا دەوترا.&lt;ref name=&quot;KMCA&quot; /&gt; گرووپەکە لە ٢٩ی نیسانی ٢٠٢١ لەگەڵ بەسەرچوونی گرێبەستەکەیان ھەڵوەشایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:아이즈원, 가요계 활동 마침표 [종합]|trans-title=ئایزڤۆن، کۆتایی ھاتنی چالاکییەکانی پیشەسازی میوزیک [سەرجەم]|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=144&amp;aid=0000733492|سەردێڕ=아이즈원, 가요계 활동 마침표 [종합]|via=[[ناڤەر]]|بڵاوکەرەوە=سپۆرتس کیونگھیانگ|زمان=ko|دوایین=Lee|یەکەم=Se-hyeon|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210924144541/https://entertain.naver.com/read?oid=144&amp;aid=0000733492|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠، جو گۆرانی &quot;My Love&quot;ی بۆ زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی [[سیستمی پەخشی سێئول|ئێس بی ئێس]] بە ناوی حەزت لە برامسە؟ بڵاوکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:아이즈원 조유리 '브람스' OST 합류..데뷔 첫 가창[공식]|trans-title=جو یوری لە ئایزڤۆن بەشداری لە OSTی 'برامس' دەکات.. یەکەم گۆرانی دەستپێک [فەرمی]|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0002895834|سەردێڕ=아이즈원 조유리 '브람스' OST 합류..데뷔 첫 가창[공식]|via=[[ناڤەر]]|بڵاوکەرەوە=ئێم تی ستار نیوز|زمان=ko|دوایین=Yoon|یەکەم=Sang-geun|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201005015755/https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0002895834|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== ٢٠٢١–ئێستا: چالاکی سەربەخۆ ===
[[File:211014 조유리.jpg|thumb|upright=1|جۆ لە ٢٠٢١]]

لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١، جو گۆرانی &quot;Story of Us&quot;ی بۆ زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی جەی تی بی سی بە ناوی ماڵی گۆڤاری مانگانە بڵاوکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:아이즈원 출신 조유리, '월간 집' OST 참여...'STORY OF US' 발매|trans-title=جو یو-ری لە ئایزڤۆن بەشداری لە OSTی 'ماڵی مانگانە' دەکات... بڵاوکردنەوەی 'Story of US'|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=117&amp;aid=0003509929|سەردێڕ=아이즈원 출신 조유리, '월간 집' OST 참여…'STORY OF US' 발매|via=[[ناڤەر]]|بڵاوکەرەوە=مای دەیلی|زمان=ko|دوایین=Lee|یەکەم=Seung-gil|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210924144531/https://entertain.naver.com/read?oid=117&amp;aid=0003509929|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٣ی ئەیلوول، جو گۆرانی &quot;Autumn Memories&quot; ({{lang|ko|가을 상자}})ی بڵاوکردەوە، کە گۆرانییەکی ھاوبەش بوو لەگەڵ لی سۆک-ھوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:조유리, 신곡 '가을 상자' 음원 발매...이석훈과 환상의 케미 예고|trans-title=جو یو-ری گۆرانی نوێی 'سندوقی پایز' بڵاودەکاتەوە... ئاگاداری کیمیای خەیاڵی لەگەڵ لی سۆک-ھوون|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0002990708|سەردێڕ=조유리, 신곡 '가을 상자' 음원 발매…이석훈과 환상의 케미 예고|via=[[ناڤەر]]|بڵاوکەرەوە=ئێم تی ستار نیوز|زمان=ko|دوایین=Lee|یەکەم=Deok-haeng|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210924144506/https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0002990708|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی ئەیلوول، وەیک وەن ڕایگەیاند یەکەم ئەلبومی تاکەکەسی خۆی بە ناوی گلاسی لە ٧ی تشرینی یەکەم بڵاودەکاتەوە، لەگەڵ گۆرانی سەرەکی بە هەمان ناو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:조유리, 10월 7일 솔로 데뷔 확정 [공식]|trans-title=جو یو-ری، دەستپێکی سەربەخۆ لە ٧ی تشرینی یەکەم پشتڕاستکرایەوە [فەرمی]|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=382&amp;aid=0000934664|سەردێڕ=조유리, 10월 7일 솔로 데뷔 확정 [공식]|via=[[ناڤەر]]|بڵاوکەرەوە=سپۆرتس دۆنگا|زمان=ko|دوایین=Jeong|یەکەم=Hee-yeon|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210924144521/https://entertain.naver.com/read?oid=382&amp;aid=0000934664|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای دەستپێکردنی وەک ھونەرمەندێکی سەربەخۆ، کاندید کرا بۆ خەڵاتی ڕۆکیی ساڵ لە ٣٦ەمین خەڵاتەکانی گۆڵدن دیسک،&lt;ref name=&quot;36th-gda&quot; /&gt; باشترین ھونەرمەندی نوێی مێ لە خەڵاتەکانی میوزیکی ئاسیایی ئێمنێت ٢٠٢١،&lt;ref name=&quot;2021-mama&quot; /&gt; و ڕۆکیی ساڵ لە ٣١ەمین خەڵاتەکانی میوزیکی سێئول.&lt;ref name=&quot;SMA&quot; /&gt;

لە ١١ی نیسانی ٢٠٢٢، بە دیاریکردنی بۆ یەکەم ڕۆڵی ئەکتەری، لە زنجیرەی وێبی میمیکوس سەر بە پلەی لیست ستۆدیۆ بەشداری کرد.&lt;ref name=&quot;mimicus&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:'미미쿠스' 유영재X조유리X김윤우X나나, 출연 확정..4월 크랭크인 [공식]|trans-title='میمیکوس' یو یۆنگ-جای X جو یو-ری X کیم یون-وو X نانا پشتڕاستکرایەوە بۆ بەشداری.. لە نیسان دەستپێدەکات [فەرمی]|ناونیشان=https://entertain.naver.com/now/read?oid=109&amp;aid=0004589890|سەردێڕ='미미쿠스' 유영재X조유리X김윤우X나나, 출연 확정..4월 크랭크인 [공식]|via=[[ناڤەر]]|بڵاوکەرەوە=ئۆسن|زمان=ko|دوایین=Ji|یەکەم=Min-kyung|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220425110610/https://entertain.naver.com/now/read?oid=109&amp;aid=0004589890|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ١٧ی ئایار، ڕاگەیەندرا کە یەکەم ئەلبومی درێژکراوەی خۆی بە ناوی Op.22 Y-Waltz: in Major لە ٢ی حوزەیران بڵاودەکاتەوە، لەگەڵ گۆرانی سەرەکی &quot;Love Shhh!&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:조유리, 6월 초 첫 미니앨범 '오프스 넘버 22 와이 왈츠' 발매|trans-title=جو یو-ری یەکەم مینی ئەلبومی خۆی 'Op.22 Y-Waltz: in Major' لە سەرەتای حوزەیران بڵاودەکاتەوە|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=468&amp;aid=0000807833|سەردێڕ=조유리, 6월 초 첫 미니앨범 '오프스 넘버 22 와이 왈츠' 발매|via=[[ناڤەر]]|بڵاوکەرەوە=سپۆرتس سێئول|زمان=ko|دوایین=Jeong|یەکەم=Ha-eun|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220523142420/https://entertain.naver.com/read?oid=468&amp;aid=0000807833|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەلبومەکە لە پلەی پێنجەمی چارتی ئەلبومی سێرکڵی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشووردا]] دەرکەوت. لە ٧ی حوزەیران، یەکەم سەرکەوتنی بەرنامەی میوزیکی سەر بە ئێس بی ئێس ئێم بۆ گۆرانی &quot;Love Shhh!&quot; بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:'더쇼' 조유리, 솔로 데뷔 후 첫 1위에 오열...&quot;진짜 받을 줄 몰랐다&quot;|trans-title='دە شۆ' جو یو-ری، یەکەم پلەی یەکەم دوای دەستپێکردنی سەربەخۆ...&quot;بەڕاستی چاوەڕێم نەدەکرد وەریگرم&quot;|ناونیشان=https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=14697302|سەردێڕ='더쇼' 조유리, 솔로 데뷔 후 첫 1위에 오열…'진짜 받을 줄 몰랐다'|وێبگە=تاپ ستار نیوز|زمان=ko|دوایین=Han|یەکەم=Suzy|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220607124126/https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=14697302|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ١١ی ئاب، گۆرانی &quot;Maybe&quot;ی لەڕێگەی یۆنیڤێرسەوە بڵاوکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:조유리, 신비롭고 순수한...유니버스 신곡 '모를 수도 있지만'|trans-title=جو یو-ری، نهێنی و پاک... گۆرانی نوێی یۆنیڤێرس &quot;Maybe&quot;|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0001485516|سەردێڕ=조유리, 신비롭고 순수한…유니버스 신곡 '모를 수도 있지만'|via=[[ناڤەر]]|بڵاوکەرەوە=ئێکسپۆرتس نیوز|زمان=ko|دوایین=Kim|یەکەم=No-eul|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220806104359/https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0001485516|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ١٣ی ئەیلوول، گۆرانی &quot;Can You Feel My Heart&quot;ی وەک بەشێک لە مۆسیقای ڕەسەنی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی [[کەی بی ئێس دوو|کەی بی ئێس ٢]] بە ناوی کافێی یاسا بڵاوکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:조유리, 오늘(13일) 이승기·이세영 '법대로 사랑하라' OST 공개|trans-title=جو یو-ری، ئەمرۆ (١٣) OSTی لی سۆنگ-گی و لی سێ-یۆنگ 'کافێی یاسا' بڵاوکرایەوە|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=382&amp;aid=0001003575|سەردێڕ=조유리, 오늘(13일) 이승기·이세영 ‘법대로 사랑하라’ OST 공개|via=[[ناڤەر]]|بڵاوکەرەوە=سپۆرتس دۆنگا|زمان=ko|دوایین=Jeon|یەکەم=Hyo-jin|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230901160929/https://entertain.naver.com/read?oid=382&amp;aid=0001003575|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٢٦
|''[[ئەگەری خۆشەویستی]]''
|می-ۆک لە سەردەمی گەنجیدا
| [[لی چانگ-دۆنگ]]
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+زنجیرە
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٢١
|''[[یاریی سکوید]]''
|کیم جون هی (یاریزان ٢٢٢)
|[[ھوانگ دۆنگ-ھیوک]]
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Jo Yu-ri|جۆ یوری}}

* {{Official website|https://wake-one.com/en/artists/jo-yuri/}}
* {{HanCinema person}}
* {{IMDb name}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|تەلەڤیزیۆن|فیلم|کۆریای باشوور}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ھونەرمەندانی چێژبەخشی مایستیک]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی زنجیرەکانی سەر وێب]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١]]
[[پۆل:خانمە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١ەم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی بوسان]]
[[پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]]
[[پۆل:گۆرانیبێژەکانی کەی-پۆپ]]
[[پۆل:کچە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:خانمە گۆرانیبێژە پۆپەکانی کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ھونەرمەندانی چێژبەخشی سوینگ]]</text>
      <sha1>hdvqngdbg5oj776devnbimr7cajf3ef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لی سەن-کیون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306105</id>
    <revision>
      <id>1705816</id>
      <parentid>1705402</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9667" sha1="21yv3th3vw0uo2t9ovc6ro1nkqygamt" xml:space="preserve">{{Short description|ئەکتەری کۆریای باشوور (١٩٧٥–٢٠٢٣)}}
{{Infobox person
| name         = لی سەن-کیون
| image        = Lee Seon-gun in Oct 2018.png
| caption      = لی لە تشرینی دووەمی ٢٠١٨
| native_name  = {{nobold|이선균}}
| birth_date   = {{birth date|1975|3|2}}
| birth_place  = [[سیئۆل]]، کۆریای باشوور
| death_date   = {{nowrap|{{death date and age|2023|12|27|1975|3|2}}}}
| death_place  = سیئۆل، کۆریای باشوور
| death_cause  = [[خۆکوشتن]] بە [[ژەھراویبوون بە گازی کاربۆن مۆنۆکساید|ژەھراویبوون بە یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن]]
| education    = زانکۆی نیشتمانیی ھونەرەکانی کۆریا
| occupation   = ئەکتەر
| years_active = ٢٠٠٠–٢٠٢٣
| spouse       = {{marriage|[[جیۆن ھێ-جین (خانمەکتەر، لەدایکبووی ١٩٧٦)|جون ھی-جین]]|2009}}
| children     = ٢
| agent        = Hodu&amp;U Entertainment
| signature    = Lee Sun-kyun signature.svg
}}
'''لی سەن-کیون''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 이선균؛ ٢ی ئازاری ١٩٧٥ – ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣) ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور]] بوو. لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، بە ڕۆڵەکەی لە فیلمی براوەی خەڵاتی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکار]] [[مشەخۆر (فیلمی ٢٠١٩)|مشەخۆر]] (٢٠١٩) لە دەرهێنانی [[بۆنگ جون ھۆ|بۆنگ جون-ھۆ]] ناسرابوو، کە بەهۆیەوە خەڵاتی ئەکتەری لەگەڵ ھاوڕێ ئەکتەرەکانی بەدەستھێنا. چەندین خەڵاتی دیکەی وەرگرت، لەوانە پاڵێوراو بوون بۆ [[خەڵاتی ئێمی|خەڵاتی ئیمی]] نێودەوڵەتی.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=لیستی ژیان: لە پاراسایتەوە تا بەڕێزەکەم، یادگاریترین ڕۆڵەکانی ئەکتەری کۆچکردوو لی سون-کیون|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/the-life-list-from-parasite-to-my-mister-late-actor-lee-sun-kyun-s-most-memorable-performances|ئیش=[[زە سترەیتس تایمز]]|شوێن=Singapore|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231230040116/https://www.straitstimes.com/life/entertainment/the-life-list-from-parasite-to-my-mister-late-actor-lee-sun-kyun-s-most-memorable-performances|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٠٠دا وەک ئەکتەر دەستبەکار بوو و لە درامای تەلەڤیزیۆنی و شانۆی موزیکاڵدا ڕۆڵی گێڕا. بە بەشداری لە دراماکانی لەپشت بورجی سپی و کافێ پرنس (ھەردووکیان لە ٢٠٠٧)، ناوبانگی گەورەی بەدەستھێنا، کە دواتر بە دراماکانی پاستا (٢٠١٠)، کاتی زێڕین (٢٠١٢)، و بەڕێزەکەم (٢٠١٨) بەردەوام بوو. بە کارییەکانی لەگەڵ دەرهێنەر هۆنگ سانگ-سو لە فیلمە ھونەرییەکانی فیلمی ئۆکی (٢٠١٠) و ھیچ کەس کچی ھایوۆن نییە (٢٠١٣) ناسرابوو. ڕۆژێکی سەخت (٢٠١٤)، کە ئەمەی دواییان [[خەڵاتی ھونەری بێکسانگ|خەڵاتی ھونەری باێکسانگی]] بۆ باشترین ئەکتەر بەدەستھێنا.

دوای سەرکەوتنی مشەخۆر، بەردەوام بوو لە وەرگرتنی ڕۆڵی جۆراوجۆر و ستایشکراو لەلایەن ڕەخنەگرانەوە. لە یەکەم زنجیرەی کۆریی [[ئەپڵ تیڤی پڵەس]] بەناوی دکتۆر براین (٢٠٢١)، درامای سیاسی پاشاساز (٢٠٢٢)، پاشەکەوت و دەسەڵات (٢٠٢٣)، و  خەو (٢٠٢٣) ڕۆڵی گێڕا. لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣دا، لە تەمەنی ٤٨ ساڵیدا بە [[خۆکوشتن]] کۆچی دوایی کرد. لە کاتی کۆچی دواییدا، لێکۆڵینەوەی لێکرا بەهۆی تۆمەتی بەکارهێنانی دەرمانی بێهۆشکەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئەکتەری پاراسایت لی سون-کیون بە مێردی دۆزرایەوە لەناو تۆمەتەکانی دەرمان: یۆنھاپ|ناونیشان=https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/entertainment/lee-sun-kyun-parasite-actor-dead-382361|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی تەلەڤیزیۆنی سی ئێن ئەی|سی ئێن ئەی]]|شوێن=Singapore|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231227033452/https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/entertainment/lee-sun-kyun-parasite-actor-dead-382361|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرەتای ژیان ==
لە ٢ی ئازاری ١٩٧٥دا، لی سون-کیون لە [[سیئۆل]] لەدایکبوو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:이선균|trans-title=لی سون-کیون|ناونیشان=http://100.daum.net/encyclopedia/view/33XXXXX21248|سەردێڕ=이선균|وێبگە=داوم ١٠٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=ko|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190929054420/http://100.daum.net/encyclopedia/view/33XXXXX21248|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:이선균|ناونیشان=https://cinefox.com/actor/view?isb=Y&amp;movieman_seq=10494|سەردێڕ=씨네폭스|وێبگە=سینێفۆکس|زمان=ko|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231101092441/https://cinefox.com/actor/view?isb=Y&amp;movieman_seq=10494|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٩٤دا، چوو بۆ زانکۆی نیشتمانیی ھونەرەکانی کۆریا و لە یەکەم خولی کۆلێژی درامادا بە بڕوانامەی بەکالۆریۆسی ھونەرە جوانەکان دەرچوو.&lt;ref name=&quot;guard-26dec2023&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئەکتەری پاراسایت لی سون-کیون لە سیئۆل بە مردوویی دۆزرایەوە|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2023/dec/27/parasite-actor-lee-sun-kyun-found-dead-in-seoul|ئیش=[[دە گاردەیان]]|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231227045018/https://www.theguardian.com/film/2023/dec/27/parasite-actor-lee-sun-kyun-found-dead-in-seoul|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دەەرچووانی بەرچاو|ناونیشان=http://eng.karts.ac.kr:81/karts/main/html.jsp?c_no=003007005|وێبگە=[[زانکۆی نیشتمانیی ھونەرەکانی کۆریا]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140508022659/http://eng.karts.ac.kr:81/karts/main/html.jsp?c_no=003007005}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠١٩
|[[مشەخۆر (فیلمی ٢٠١٩)|مشەخۆر]]
|پارک دۆنگ-یک (ناتان)
|[[بۆنگ جون ھۆ|بۆنگ جون-ھۆ]]
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{KMDb person}}
* {{IMDb name}}
* {{HanCinema person}}
{{پۆلی کۆمنز|Lee Sun-kyun}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|کۆریای باشوور}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:مۆدێلەکانی سێئول]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە سێئول]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]]
[[پۆل:باشترین ئەکتەر لە وەرگرتنی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم)]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی کۆریا بۆ ھونەرەکان]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕە میوزیکییەکانی شانۆ لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی سەر ستەیج لە کۆریای باشوور]]</text>
      <sha1>21yv3th3vw0uo2t9ovc6ro1nkqygamt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چۆی وو-شیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306110</id>
    <revision>
      <id>1705815</id>
      <parentid>1705403</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8272" sha1="j5mqc0536kdc43wv20y2pgns89886zs" xml:space="preserve">{{Short description|ئەکتەری کەنەدی کۆری (لەدایکبووی ١٩٩٠)}}
{{Infobox person
| name              = چۆی وو-شیک
| image             = 211227_최우식.png
| caption           = چۆی لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢١
| other_names       = ئێدوارد چۆی
| birth_name        = چۆی وو-شیک
| birth_date        = {{Birth date and age|1990|3|26}}
| birth_place       = [[سیئۆل]]، کۆریای باشوور 
| citizenship       = کەنەدا
| occupation        = ئەکتەر
| years_active      = ٢٠١١–ئێستا
| spouse            = 
| education         = [[زانکۆی چونگ-ئانگ]] (بەکالۆریۆسی هونەر)
| agent             = فەیبڵ کۆمپانی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:[단독] 전소니, 최우식과 한솥밥...페이블컴퍼니 전속계약|ناونیشان=https://www.spotvnews.co.kr/news/articleView.html?idxno=621418|سەردێڕ=[단독] 전소니, 최우식과 한솥밥…페이블컴퍼니 전속계약|وێبگە=SPOTVNews|زمان=ko|دوایین=Kang|یەکەم=Hyo-jin|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230720104813/https://www.spotvnews.co.kr/news/articleView.html?idxno=621418|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
| signature         = Choi Woo-Shik Signature.png
}}

'''چۆی وو-شیک''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 최우식؛ لەدایکبووی ٢٦ی ئازاری ١٩٩٠) ئەکتەرێکی [[کەنەدا|کەنەدییە]] لە [[کۆریای باشوور]] دەژی. بە ڕۆڵگێڕان لە فیلمی ئازادم بکە (٢٠١٤) و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکە خۆشەویستی هۆگو (٢٠١٥) ناوبانگی بەدەستهێنا، پێش ئەوەی ناوبانگی نێودەوڵەتی بەدەستبێنێت بەهۆی ڕۆڵی لە فیلمەکانی [[شەمەندەفەری بوسان]] (٢٠١٦) و [[مشەخۆر (فیلمی ٢٠١٩)|مشەخۆر]] (٢٠١٩) کە هەردوکیان سەرکەوتنی هونەری و بازرگانییان بەدەستهێنا و ئەوەی دووەمیان خەڵاتی [[ناولەپی زێڕین|ناولەپی زێڕینی]] لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان|کان]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین فیلم]] بەدەستهێنا. لەو کاتەوە، بەشدار بووە لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی هاوینە خۆشەویستەکەم (٢٠٢١–٢٠٢٢) و پارادۆکسی بكوژێک (٢٠٢٤)، هەروەها فیلمەکانی بنەچەی پۆلیس (٢٠٢٢) و وۆندەرلاند (٢٠٢٤).

== سەرەتای ژیان و خوێندن ==
چۆی لە [[سیئۆل|سیئۆلی]] کۆریای باشوور لەدایکبووە، و بچووکترین کوڕە لەنێوان دوو براکەی. لە تەمەنی دە ساڵیدا لەگەڵ خێزانەکەی کۆچی کرد بۆ [[ڤانکۆڤەر]]ی کەنەدا و لەوێ دە ساڵی داهاتووی ژیانی بەسەر بردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|script-title=ko:최우식, 노영학 / My name is 최우식|ناونیشان=http://tenasia.hankyung.com/archives/6162|سەردێڕ=텐아시아|ئیش=10Asia ([[ڕۆژنامەی ئابووریی کۆریا]])|زمان=ko|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180322204738/http://tenasia.hankyung.com/archives/6162|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە قوتابخانەی ئامادەیی پاینتری خوێندوویەتی.&lt;ref name=&quot;asiae&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەکتەر چۆی وو-شیک|ناونیشان=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011030916203518038|ئیش=10Asia|دوایین=Lee|یەکەم=Ga-on|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200418134815/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011030916203518038|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ناوی ئینگلیزییەکەی ئێدوارد چۆی و نازناوەکەی ئێدییە. زمانەکانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی کۆری|کۆری]] بە ڕەوانبیژی دەزانێت.&lt;ref name=&quot;youtube.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چۆی وو-شیک لە 'ئینگلیزیی ئەستێرە' بەشی ٤|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=8LAH4bMAGQA|via=www.youtube.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200429083452/https://www.youtube.com/watch?v=8LAH4bMAGQA&amp;gl=US&amp;hl=en|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٠دا، لە کاتێکدا لە زانکۆی سایمن فڕەیسەر دەخوێند، چۆیی تەمەن بیست ساڵ ڕێگەی پێدرا لەلایەن دایک و باوکیەوە کە بەشداری لە تاقیکردنەوەی شانۆیی بکات لە کۆریای باشوور، و بەهۆی ئەەوەوە یەکەم کاری خۆی وەک ئەکتەر ئەنجامدا. لە کاتی بوونی لە کۆریا، ناوی خۆی لە [[زانکۆی چونگ-ئانگ]] تۆمارکرد، کە تێیدا پسپۆڕی لە لێکۆڵینەوە کلتوورییەکان وەرگرت،&lt;ref name=&quot;asiae&quot; /&gt; بە ئامانجی فێربوونی زیاتر دەربارەی کلتووری کۆری چونکە هەستی دەکرد تاڕادەیەک دابڕاوە لە ڕەسەنی خۆی بەهۆی گەورەبوونی لە [[کەنەدا]].&lt;ref name=&quot;youtube.com&quot; /&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌هێنەر
|-
|٢٠١٩
|[[مشەخۆر (فیلمی ٢٠١٩)|مشەخۆر]] 
|
|
|-
|٢٠١٦
|[[شەمەندەفەری بوسان]]
|
|
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+زنجیرە
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠١٢
|''[[شازادەی سەربان]]''
|یۆنگ لی گاک
|شین یۆن-سەب
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Choi Woosik|چۆی وو-شیک}}

* {{kmdb person|00156013|چۆی وو-شیک}}
* {{IMDb name|6079248|چۆی وو-شیک}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تەلەڤیزیۆن|فیلم|کەنەدا|کۆریای باشوور|مۆسیقا}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە کۆریای باشوور]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:مۆدێلەکانی سێئول]]
[[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکان لە سێئول]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک]]
[[پۆل:باشترین ئەکتەرە نوێیەکان لە بردنەوە خەڵاتی فیلمی بلو دراگۆن]]
[[پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا]]
[[پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی چونگ-ئانگ]]
[[پۆل:ھاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]]</text>
      <sha1>j5mqc0536kdc43wv20y2pgns89886zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فەرەیدوون عارف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306127</id>
    <revision>
      <id>1705809</id>
      <parentid>1705493</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5877" sha1="5orm2zdrr4q4as41gbc1blghmqau8si" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:25em; float:left; margin:0 1em 1em 0;&quot;
|+'''فەرەیدوون عارف نەجیب'''
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |[[پەڕگە:Faraidoon_Arif_Najeeb.jpg|300x300پیکسڵ]]
|-
!ناوی تەواو
|فەرەیدوون عارف نەجیب
|-
!ساڵی لەدایکبوون
|١٩٣٦
|-
!شوێنی لەدایکبوون
|سلێمانی، عێراق
|-
!ساڵی کۆچکردن
|٢٠٠٢
|-
!شوێنی کۆچکردن
|عێراق
|-
!هۆکاری کۆچکردن
|جەڵتەی دڵ
|-
!نەتەوە
|کورد
|-
!وڵات
|عێراق
|-
!پلەی سەربازی
|لیوا
|-
!هێزی سەربازی
|سوپای عێراق
|-
!بواری خزمەت
|فڕۆکەوانیی سوپای عێراق
|-
!باوک
|عارف نەجیب
|-
!دایک
|ڕەحمە دەباغ
|-
!خوشک
|درەخشان عارف نەجیب
|-
!مام
|ڕەشید نەجیب
|}
'''فەرەیدوون عارف نەجیب''' (١٩٣٦–٢٠٠٢) ئەفسەرێکی سەربازیی کورد و پلەداری سوپای عێراق بوو. کە لە بواری فڕۆکەوانیی سوپای عێراق خزمەتی کردووە.

== ژیان و سەرەتای ژیان ==
فەرەیدوون عارف نەجیب ساڵی ١٩٣٦ لە شاری سلێمانی لەدایک بوو و لەو شارە گەورە بوو. باوکی عارف نەجیب و دایکی ڕەحمە دەباغ بوون.

بەپێی زانیاری خێزانەکەی، بنەماڵەکەی بە بنەماڵەی فەرخە و گەڕەکی مێژوویی کانیسکانەوە پەیوەندی هەبوو. فەرەج ئاغای کانیسکانیش باپیری بوو.

باوکی، عارف نەجیب، کوڕی نەجیب ئەفەندی بوو. هەروەها فەرەیدوون پەیوەندیی خێزانیی بە نووسەری کورد ڕەشید نەجیبەوە هەبوو، کە مامی بوو.

== پەیوەندییە خێزانییەکان ==
[[پەڕگە:Faraidoon_Arif_and_Drakhshan_Arif.jpg|وێنۆک|وێنەی لیوا فەرەیدوون عارف و خوشکەکەی مامۆستا درەخشان عارف]]
فەرەیدوون عارف نەجیب لە خێزانێکی ناسراوی سلێمانی بوو. خوشکەکەی، درەخشان عارف نەجیب، مامۆستا و کەسایەتییەکی پەروەردەیی و ڕۆشنبیریی کورد بوو.

مامەکەی، [[ڕەشید نەجیب]]، نووسەرێکی کورد بوو. پەیوەندیی خێزانیی فەرەیدوون لەگەڵ ئەو بەشێکە لە مێژووی بنەماڵەکەی.

لە خزمە نزیکەکانی تریدا ناوی سەلاحەدین عەزیز ئاغا، ئەکرەم عیزەت نەجیب و ئۆمێد ڕەشید نەجیب هاتووە.

== پیشە و خزمەتی سەربازی ==
[[پەڕگە:Pilot_Faraidoon_Arif_Najeeb.jpg|وێنۆک|وێنەی لیوا فەرەیدوون عارف لە فڕگە]]
فەرەیدوون عارف نەجیب پلەی لیوایی لە سوپای عێراق هەبوو و لە بواری فڕۆکەوانیی سوپای عێراق خزمەتی کردووە.

لە کۆتایی خزمەتی سەربازییدا، بەپێی زانیارییە بەردەستەکان، پۆستی چاودێری گشتیی فڕۆکەوانیی سوپای عێراقی گرتبوو، لە چوارچێوەی دەزگای چاودێری گشتیی هێزە چەکدارەکانی عێراق.

== گەشت و سەردانەکان ==
فەرەیدوون عارف نەجیب لە ماوەی ژیانی گەشت و سەردانی چەندین شوێنی جیهانی کردووە. لەو شوێنانەی کە سەردانی کردوون، بەریتانیا بوو. هەروەها پەیوەندیی بە شاری بەغداوە هەبوو و ماوەیەک لەوێ بووە.

== پەیوەندییە کەسییەکان ==
فەرەیدوون عارف نەجیب پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ فارووق مەڵا مستەفا هەبوو &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid03J1dTKQruaGyTLpM1LcL8TSzbxJbpndEmAq18VNtbhq5sLFwSn4z2J7viZiRRuDpl&amp;id=100067615145813 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Facebook |سەردێڕ=Photograph of Faraidoon Arif Najeeb with Farouk Mullah Mustafa}}&lt;/ref&gt;وێنەیەکیش لەگەڵ یەکتر وەرگیراوە.
[[پەڕگە:لیوا_فەرەیدوون_عارف_و_کاک_فاروقی_مەلا_موستەفا.jpg|وێنۆک|فەرەیدوون عارف و فاروقی مەلا موستەفا لە ساڵی شەستەکان]]

== کۆچکردن ==
فەرەیدوون عارف نەجیب لە ساڵی ٢٠٠٢ کۆچی دوایی کرد. بەپێی زانیارییە خێزانییەکان، هۆکاری کۆچکردنی جەڵتەی دڵ بوو. تەمەنی لە کاتی کۆچکردندا نزیکەی ٦٦ ساڵ بوو.

== میرات ==
فەرەیدوون عارف نەجیب لە مێژووی خێزانی و خزمەتی سەربازیی خۆیدا وەک ئەفسەرێکی کوردی سوپای عێراق ناسراوە. ناوی ئەو لەگەڵ مێژووی فڕۆکەوانیی سوپای عێراق و پەیوەندییە خێزانییەکانییەوە بەستراوەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{reflist}}

== پەیوەندیدارەکان ==

* [[سلێمانی]]
* [[سوپای عێراق]]
* [[فڕۆکەوانیی سوپای عێراق]]

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* [[c:File:Faraidoon_Arif_Najeeb.jpg|وێنەی فەرەیدوون عارف نەجیب لە ویکیمیدیا کۆمۆنز]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>5orm2zdrr4q4as41gbc1blghmqau8si</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گەرووی کۆریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306128</id>
    <revision>
      <id>1705814</id>
      <parentid>1705405</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17101" sha1="kiw8sryp5ss8shwg39fbzahm5h5e4y5" xml:space="preserve">{{Short description|گەرووی دەریایی لەنێوان ژاپۆن و کۆریای باشوور}}
{{Infobox Chinese
| title = گەرووی کۆریا
| pic = Korea Strait.png 
| piccap = نەخشەیەک کە گەرووی کۆریا نیشان دەدات.
| hide = no
| kanji = 対馬海峡/朝鮮海峡 
| hiragana = つしまかいきょう/ちょうせんかいきょう 
| revhep = Tsushima Kaikyō /Chōsen kaikyō 
| skhangul = 대한해협 
| skhanja = 大韓海峽 
| skrr = Daehan Haehyeop 
| nkhangul = 조선해협 
| nkhanja = 朝鮮海峽 
| nkmr = Chosŏn Haehyŏp 
| ibox-order = ja, ko1, ko4, ko3}}
'''گەرووی کۆریا''' [[تەنگەڵان|ڕێڕەوێکی دەریایییە]] لە [[ئاسیای ڕۆژھەڵات]] لەنێوان [[نیمچەدوورگەی کۆریا]] و [[ژاپۆن]]. دەریای ڕۆژھەڵاتی چین، [[دەریای زەرد]] و [[دەریای ژاپۆن]] لە باکووری ڕۆژئاوای [[زەریای ھێمن]] بەیەکەوە دەبەستێتەوە. گەرووەکە لە ڕێگەی دوورگەی تسوشیماوە دەبێتە دوو بەش: کەناڵی ڕۆژئاوا، و گەرووی تسوشیما یان کەناڵی ڕۆژھەڵات. لە ڕووی ئابوورییەوە گرنگییەکی گەورەی ھەیە، چونکە گەلێک ڕێڕەوی کەشتیوانی لە گەرووەکە تێدەپەڕن، و ژاپۆن و [[کۆریای باشوور]] ڕێگە بە تێپەڕبوونی ئازاد تێیدا دەدەن.

لە سەردەمە دێرینەکاندا، ھەم ئایینی بودی و ھەم داگیرکەرانی [[مەغۆل]] لە گەرووەکە پەڕینەوە بۆ گەیشتن بە ژاپۆن. لە سەردەمی نوێتردا، شوێنی جەنگی گەرووی کۆریا بوو لە ساڵی ١٩٥٠ لە سەردەمی جەنگی کۆریا. بە مەبەستی بەستنەوەی دوو وڵاتەکە، پێشنیاری دروستکردنی تونێلێک لە ژێر گەرووەکە کرا بە ناوی [[تونێلی ژێر دەریای ژاپۆن-کۆریا|تونێلی ژێر دەریاییی ژاپۆن-کۆریا]].

== جوگرافیا ==
لە باکوورەوە، گەرووی کۆریا بە کەنارەکانی باشووری [[نیمچەدوورگەی کۆریا]] دەورەدراوە. لە باشووریشەوە، بە دوورگەکانی ژاپۆن لە باکووری ڕۆژئاوا لەوانە [[کیوشو|کیوشوو]] و [[ھۆنشوو]]. پانییەکەی نزیکەی ٢٠٠ کیلومەترە و ناوەندەکەی نزیکەی ٩٠ تا ١٠٠ مەتر قووڵە.

دوورگەی تسوشیما گەرووی کۆریا دەکاتە دوو بەشەوە: کەناڵی ڕۆژئاوا و گەرووی تسوشیما. کەناڵی ڕۆژئاوا قووڵترە (تا ٢٢٧ مەتر) و تەسکترە لە گەرووی تسوشیما.

== شەپۆلە دەریایییەکان ==
لەکۆمەڵێک تێپەڕبوونی شەپۆلی کورۆشیۆ لە گەرووەکەدا ڕوو دەدات. لقی گەرمی ئەم شەپۆلە ھەندێک جار بە شەپۆلی تسوشیما ناودەبرێت. ئەم شەپۆلە لە درێژایی دوورگەکانی ژاپۆن سەرچاوە دەگرێت و لە [[دەریای ژاپۆن]] تێدەپەڕێت، پاشان لە درێژایی کەناری [[ساخالین|دوورگەی ساخالین]] دابەش دەبێت، لە کۆتاییدا دەڕژێتە باکووری زەریای ھێمن لە ڕێگەی گەرووی باکووری [[ھۆکایدۆ]] و بۆ ناو دەریای ئۆخۆتسک لە باکووری دوورگەی کەناری لە نزیک [[ڤلادیڤۆستۆک]]. تایبەتمەندییەکانی بارستەی ئاوەکە زۆر جیاوازن بەھۆی ئاوی کەمی سوێریی کەنارەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی کۆریا و [[چین]].

== گرنگیی ئابووری ==
گەلێک ڕێڕەوی کەشتیوانی نێودەوڵەتی لە گەرووەکە تێدەپەڕن، لەوانە ئەوانەی بەشێکی زۆری ھاتوچۆی بەندەرەکانی باشووری کۆریای باشوور ھەڵدەگرن. ھەم کۆریای باشوور و ھەم ژاپۆن ھەرێمی خۆیان لە گەرووەکە بۆ ٣ مایلی دەریایی (٥.٦ کیلومەتر) لە کەنارەکانەوە سنووردار کردووە، بۆ ئەوەی ڕێگە بە تێپەڕبوونی ئازاد تێیدا بدرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=Retrieved June 23, 2005. |ناونیشان=http://www.hawaii.edu/elp/publications/faculty/TheRepublicofKorea.doc}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=designated area |ناونیشان=http://www1.kaiho.mlit.go.jp:80/JODC/ryokai/tokutei/tokutei2.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20040822230545/http://www1.kaiho.mlit.go.jp:80/JODC/ryokai/tokutei/tokutei2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www1.kaiho.mlit.go.jp}}&lt;/ref&gt;

کەشتییەکانی گواستنەوەی سەرنشینان لە گەلێک ڕێگادا لە گەرووەکە دەپەڕێنەوە. کەشتییە بازرگانییەکان لە [[بوسان]] و گۆجیی کۆریای باشوورەوە بۆ بەندەرەکانی ژاپۆن لەوانە [[فوکوئۆکا|فوکوۆکا]]، تسوشیما، شیمۆنۆسێکی، و [[ھیرۆشیما]] دەچن. ھەروەھا کەشتییەکان دوورگەی تسوشیما بە فوکوۆکاوە دەبەستنەوە، و [[دورگەی جیجۆ|دوورگەی جێجۆی]] کۆریای باشوور بە خاکی سەرەکی کۆریاوە دەبەستنەوە. ھەروەھا کەشتییەکانی بەستنەوەی بوسان و شارەکانی ژاپۆن بە بەندەرەکانی [[چین]] لە گەرووەکە تێدەپەڕن.

ئاوی ھەرێمیی ژاپۆن تا سێ مایلی دەریایی (٥.٦ کیلومەتر) درێژ دەبێتەوە بۆ ناو گەرووەکە لەبری دوانزەی ئاسایی، بەپێی ڕاپۆرتەکان بۆ ئەوەی ڕێگە بە کەشتییە جەنگییەکان و ژێردەریاییەکانی [[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ی ھەڵگری [[چەکی ناوکی]] بدرێت لە گەرووەکە تێپەڕن بەبێ پێشێلکردنی قەدەغەکردنی ژاپۆن لەسەر چەکی ناوکی لە خاکی خۆیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=ژاپۆن گەرووە سەرەکییەکانی بۆ چەکی ناوکی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە کراوەیی ھێشتەوە |ناونیشان=http://www.japantimes.co.jp/news/2009/06/22/news/japan-left-key-straits-open-for-u-s-nukes//#.WN_kdzXLdhE |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170401173328/http://www.japantimes.co.jp/news/2009/06/22/news/japan-left-key-straits-open-for-u-s-nukes//#.WN_kdzXLdhE |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=ذا ژاپۆن تایمز}}&lt;/ref&gt;

== ناونانی گەرووەکە ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
!نیمچەدوورگەی کۆریا - کیوشوو!!نیمچەدوورگەی کۆریا - دوورگەی تسوشیما!!دوورگەی تسوشیما - کیوشوو
|-
!style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;|ناوی نێودەوڵەتی&lt;br /&gt;(بەشێوەیەکی باو بە ئینگلیزی بەکاردێت)
|style=&quot;text-align: center;&quot; | گەرووی کۆریا
|style=&quot;text-align: center;&quot; | کەناڵی ڕۆژئاوا
|style=&quot;text-align: center;&quot; | کەناڵی ڕۆژھەڵات
|-
!style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;|ناوی کۆریای باشوور
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 대한해협 / 大韓海峽&lt;br /&gt;''Daehan Haehyeop''&lt;br /&gt;&quot;گەرووی کۆریا&quot;
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 서수로 / 西水路&lt;br /&gt;''Seo-suro''&lt;br /&gt;&quot;کەناڵی ڕۆژئاوا&quot;
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 동수로 / 東水路&lt;br /&gt;''Dong-suro''&lt;br /&gt;&quot;کەناڵی ڕۆژھەڵات&quot;
|-
|-
!style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;|ناوی کۆریای باکوور
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 조선해협 / 朝鮮海峽&lt;br /&gt;''Chosŏn Haehyŏp''&lt;br /&gt;&quot;گەرووی کۆریا&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | ''(هیچ)''
|-
!style=&quot;background-color:#cccccc;&quot;|ناوی ژاپۆنی
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 対馬海峡&lt;br /&gt;''Tsushima Kaikyō''&lt;br /&gt;&quot;گەرووی تسوشیما&quot;
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 対馬海峡 یان 西水道&lt;br /&gt;''Tsushima Kaikyō'' یان ''Nishi-suidō''&lt;br /&gt;&quot;گەرووی کۆریا&quot; یان &quot;کەناڵی ڕۆژئاوا&quot;
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 対馬海峡 یان 東水道&lt;br /&gt;''Tsushima Kaikyō'' یان ''Higashi-suidō''&lt;br /&gt;&quot;گەرووی تسوشیما&quot; یان &quot;کەناڵی ڕۆژھەڵات&quot;
|}

== کاریگەریی مێژوویی ==
=== پردی وشکانی ===
لە سەردەمی خولەکانی سەھۆڵبەندان لە سەردەمی پلیستۆسیندا، گەرووی کۆریا و [[تەنگاوی برینگ|گەرووی بێرینگ]] و دەریای زەرد زۆر جار تەسکنەبوونەوە و دوورگەکانی ژاپۆن بە بەردەوامی بە ئۆراسیای وشکانییەوە بەستراونەتەوە لە ڕێگەی [[نیمچەدوورگەی کۆریا]] یان [[ساخالین]]ەوە. لە ھەندێک سەردەمدا، دەریای ژاپۆن بە دەریایەکی ناوەکیی بەستوو دەستنیشان کراوە بەھۆی نەمانی شەپۆلی تسوشیمای گەرم، و بڕوا وایە ڕووەکی جۆراوجۆر و ئاژەڵی گەورە لەوانە ''پالیۆلۆکسۆدۆن ناومانی'' بڵاوبووبێتنەوە بۆ ناو ژاپۆن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Park|یەکەم=S.-C. |نووسەر٢=Yoo, D.-G. |نووسەر٣=Lee, C.-W. |نووسەر٤=Lee, E.-I. |سەردێڕ=گۆڕانکارییەکانی ئاستی دەریای کۆتا سەھۆڵبەندان و جوگرافیای دێرینی گەرووی کۆریا (تسوشیما)|journal=Geo-Marine Letters|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٠|بەرگ=٢٠|issue=2|پەڕەکان=٦٤–٧١|doi=10.1007/s003670000039|bibcode=2000GML....20...64P |s2cid=128476723}}&lt;/ref&gt;

=== مێژووی سەرەتایی ===
لە ڕووی مێژووییەوە، ئەم گەرووە تەسکانە وەکو ڕێگای سەرەکی بۆ گەشتە پر مەترسییەکان بەکارھاتوون. کورتترین مەودا لەنێوان [[بوسان]] لە کۆریای باشوور و دوورگەی تسوشیما نزیکەی ٥٠ کیلومەترە، بە ھەمان شێوە کورتترین مەودا لە تسوشیماوە بۆ [[دوورگەی ئیکی]] لە ژاپۆن.

لە سەدەی ٦ەمدا، [[بودیزم|بۆدیزم]] لە ڕێگەی گەلی [[بایکجی]] بۆ ڕۆژھەڵاتی ژاپۆن لە سەردەمی [[ئیمپراتۆر کینمێی|ئیمپراتۆر کینمەی]] لەسەر ئەم گەرووە گوازراوەتەوە.

=== داگیرکاریی مەغۆلەکان ===
کەشتیگەلێکی ھاوبەشی مەغۆل-کۆریا لەم گەرووە پەڕینەوە و ھەوڵیان دا ژاپۆن داگیر بکەن لە ساڵانی ١٢٧٤ و ١٢٨١دا. ھێزەکە بە توندی دوورگەی تسوشیمای وێران کرد لە ڕێگای گەیشتن بە ژاپۆن بەڵام نەیتوانی بەسەر ژاپۆندا سەربکەوێت.

=== چەتەی دەریایی ژاپۆنی و [[ھێرشی ئۆیی]] ===
دوای ئەوەی داگیرکاریی مەغۆلەکان دوورگەی تسوشیمای وێران کرد، دوورگەکە بووە بنکەی چەتەی دەریایی ژاپۆنی. لە ساڵی ١٤١٩دا [[جۆسۆن|ئیمپراتۆرییەتی جۆسۆنی]] کۆریا کەشتیگەلێکی نارد بۆ تسوشیما بۆ سەرکوتکردنی چالاکیی چەتەی دەریایی ژاپۆنی. لە دواییدا کۆریا ڕازی بوو دەستکەوتی بازرگانیی سنووردار بە ژاپۆنییەکان ببەخشێت.

=== جەنگی تسوشیما ===
جەنگی تسوشیما، کە لەنێوان ھێزی دەریاییی ژاپۆن و [[ڕووسیا]] لە ٢٧ی ئایاری ١٩٠٥ و ٢٨ی ئایاری ١٩٠٥، ڕوویدا، لە بەشی گەرووی تسوشیمای گەرووی کۆریا، لە ڕۆژھەڵاتی بەشی باکووری تسوشیما و بەراورد بە باکووری دوورگەی ئیکی ڕووی دا. کەشتیگەلی ڕووسی لەلایەن ژاپۆنییەکانەوە تێکشکێنرا.

=== جەنگی گەرووی کۆریا ===
جەنگی گەرووی کۆریا جەنگێکی دەریایی بوو کە لە ڕۆژی یەکەمی [[جەنگی کۆریا]]دا، لە ٢٥-٢٦ی حوزەیرانی ١٩٥٠، لەنێوان ھێزی دەریاییی [[کۆریای باشوور]] و [[کۆریای باکوور]] ڕوویدا. کەشتییەکی گواستنەوەی سەربازیی کۆریای باکوور کە سەدان سەربازی ھەڵگرتبوو ھەوڵی دا باری خۆی لە نزیک [[بوسان]] دابگرێت بەڵام لەلایەن کەشتیی کۆریای باشوورەوە ڕووبەڕوو بووەوە و نوقم کرا. ئەمە یەکێک بوو لە یەکەم چالاکییەکانی سەر ڕووی ئاو لە جەنگەکەدا و بووە ھۆی سەرکەوتنێکی گرنگی کۆریای باشوور.&lt;ref name=&quot;J. Marolda&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.history.navy.mil/wars/korea/navalbattles.htm |سەردێڕ=جەنگە دەریایییەکان |دوایین=J. Marolda |یەکەم=Edward |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=فەرماندەیی مێژوو و کەلەپووری دەریایی |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070629131922/http://www.history.navy.mil/wars/korea/navalbattles.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NavSource PC-823&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.navsource.net/archives/12/010823.htm|سەردێڕ=ئەرشیڤی وێنەی ژێردەریایی‌ڕاوکەر: PC-823|وێبگە=NavSource|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

=== ئایندی گەرووەکە ===
[[File:Gwangan Bridge1.jpg|thumb|[[پردی گوۆنگان]]، بوسان، کۆریای باشوور کە بەشێکی بچووکی گەرووەکە دەگرێتەوە]]
ئەگەری دروستکردنی [[تونێلی ژێر دەریای ژاپۆن-کۆریا|تونێلی ژێر دەریاییی ژاپۆن-کۆریا]] یان پردێک، ھاوشێوەی تونێل لە ژێر [[نۆکەندی ئینگلیز|گەرووی ئینگلیز]] لەنێوان [[فەڕەنسا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]]، بۆ چەندین دەیە تاوتوێ کراوە.

== پەیوەندیدار ==
*[[جوگرافیای ژاپۆن]]
*[[دەریای ژاپۆن]]

== سەرچاوەکان ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=vandyke2&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hawaii.edu/elp/publications/faculty/TheRepublicofKorea.doc|سەردێڕ=سنوورە دەریاییەکانی کۆریای باشوور، پەڕەی ١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٥}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=vandyke3&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www1.kaiho.mlit.go.jp/JODC/ryokai/tokutei/tokutei2.html|سەردێڕ=ناوچەی دەستنیشانکراوی ژاپۆن|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040822230545/http://www1.kaiho.mlit.go.jp/JODC/ryokai/tokutei/tokutei2.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=بەشی ھیدرۆگرافی و ئۆقیانۆگرافی، پاسەوانی ساحیلی ژاپۆن}}&lt;/ref&gt;}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
*[http://concise.britannica.com/ebc/article-9369388/Korea-Strait وتاری ''ئەنسیParent encyclopædia Britannica''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061111024421/http://concise.britannica.com/ebc/article-9369388/Korea-Strait |date=2006-11-11 }}
{{دەروازە|کۆریای باشوور}}
{{پۆلی کۆمنز|Korea Strait}}
{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|کۆریای باشوور}}

[[پۆل:سنوری ژاپۆن و کۆریای باشوور]]
[[پۆل:تەنگاوە نێودەوڵەتییەکان]]
[[پۆل:تەنگاوەکان]]
[[پۆل:کۆما ئاوییەکان]]
[[پۆل:کۆریای باشوور]]
[[پۆل:کۆریای باکوور]]</text>
      <sha1>kiw8sryp5ss8shwg39fbzahm5h5e4y5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەسایەتی نەخوازراو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306129</id>
    <revision>
      <id>1705810</id>
      <parentid>1705484</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2359" sha1="t21xinsrqqkufi0gy1170n7i2ihm315" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
لە [[دیپلۆماسی]]دا، '''کەسایەتی نەخوازراو''' (پێرسۆنا نۆن گراتا (Persona non grata، بە کورتی PNG؛ [[زمانی لاتینی|لاتینی]] بە واتای 'کەس بەخێرھاتن ناکرێ') بە [[دیپلۆمات|دیپلۆماتکار]]ێکی بیانیی دەگوترێت کە لایەن وڵاتی میواندارەوە داوای لێدەکرێت بگەڕێتەوە بۆ وڵاتی خۆی. ئەگەر ئەو کەسە بەپێی داواکارییەکە بانگھێشت نەکرێتەوە، دەوڵەتی میواندار دەتوانێت نکۆڵی لە ناساندنی وەک ئەندامێکی نووسینگەی دیپلۆماسی بکات، (لەوانەش لابردنی پارێزبەندی دیپلۆماسییە). وڵاتی میواندار مافی ئەوەی ھەیە لە ھەر کاتێکدا، بێ ھیچ ڕوونکردنەوەیەک، ھەر ئەندامێکی کارمەندان دیپلۆماسی بە کەسایەتی نەخوازراو بناسێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=(www.dw.com) |یەکەم١=Deutsche Welle |سەردێڕ=What does it mean to be declared persona non grata? {{!}} DW {{!}} 06.03.2019 |ناونیشان=https://www.dw.com/cda/en/what-does-it-mean-to-be-declared-persona-non-grata/a-47800884 |وێبگە=DW.COM |بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=nkralev |سەردێڕ=Diplomatic Chess or Checkers: What Is 'Persona Non Grata'? |ناونیشان=https://diplomaticacademy.us/2023/09/10/persona-non-grata/ |وێبگە=Washington International Diplomatic Academy |بڵاوکەرەوە=ئەکادیمیای دیپلۆماسی نێودەوڵەتی واشنتۆن. |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|زمان=En |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Persona non grata}}
{{تووڵی دەروازە|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:دیپلۆماسی]]
[[پۆل:وشە و دەستەواژە لاتینییەکان]]
[[پۆل:یاسای نێونەتەوەیی]]</text>
      <sha1>t21xinsrqqkufi0gy1170n7i2ihm315</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مەسعوود ڕایگان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306131</id>
    <revision>
      <id>1705808</id>
      <parentid>1705532</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5733" sha1="t4vaynua7knk7uobvaw85qem946499a" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                = مەسعود رایگان
| native_name         = مسعود رایگان
| native_name_lang    = fa
| image               = Masoud Raygan (cropped).jpg
| imagesize           = 
| caption             = رایگان لە فیستیڤاڵی فیلمی فەجری سی و شەشەم لە ساڵی ٢٠١٨
| birth_name          = 
| birth_date          = {{Birth date and age|df=yes|1955|01|21}}
| birth_place         = [[خوڕەماوە]]، [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]]
| occupation          = [[ئەکتەر]]
| yearsactive         = ١٩٨٤–تا ئێستا
| spouse              = {{marriage|ڕویا تەیموریان|٢٠٠٣}}
| education           = [پەیمانگای هونەرە دراماتیکییەکان
| website             = 
}}

'''''مەسعوود ڕایگان''''' (لەدایکبووی ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٥) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. هەڵگری بڕوانامەی دەرهێنانی شانۆیە لە بەشی هونەرە دراماتیکییەکان.

[[File:Masoud Rayegan - Roya Teymourian.jpg|thumb|مەسعود رایگان و هاوسەرەکەی، کانوونی یەکەمی ٢٠١٤]]
هاوسەری ڕویا تەیموریانە. چەند ساڵێک لە ئەورووپا و وڵاتی [[سوێد|سوید]] خەریکی ئەکتەری بوو، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠١دا گەڕایەوە ئێران. ناوی مەسعود رایگان بە فیلمی خامۆشی دەریادا هاتە سەر زاران، بەڵام ''زۆر دوور، زۆر نزیک'' کردی بە خاوەنی ناوبانگ؛ بە شێوەیەک کە خەڵاتی فیستیڤاڵی سینەمای ئێرانی بۆ ڕۆڵگێڕان لەم فیلمەدا بەدەست هێنا. هەروەها ناوبراو کاندیدی وەرگرتنی [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورینی]] باشترین ئەکتەری ڕۆڵی سەرەکی پیاو لە بیست و سێیەمین خولی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فیستیڤاڵی فیلمی فەجردا]] بوو، بۆ ڕۆڵگێڕان لەو فیلمەدا. هەروەها لە سی و یەکەمین فیستیڤاڵی فیلمی فەجردا کاندید کرابوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی باشترین ئەکتەری ڕۆڵی پاڵپشتی پیاو بۆ فیلمی بێڕلین نێگەتیڤ ٧.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.louh.com/content/158/default.aspx |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.louh.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Dewi11 Togel 4d Hadir Dengan Informasi Pasaran Dan Panduan Bermain Yang Lengkap! |ناونیشان=https://rtpslotwahana303.com/togel4d/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Dewi11 Togel 4d Hadir Dengan Informasi Pasaran Dan Panduan Bermain Yang Lengkap! |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
کاری ئەکتەری لە منداڵییەوە لە کارەکانی باوکی دەستی پێکرد، پاشان لە ساڵانی ١٩٧٢ و ١٩٧٣ لە فیلمێکدا لە دەرهێنانی مورتەزا جەزایری ڕۆڵی گێڕا. لە ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٨١ لەگەڵ چەند بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا کاری کرد و پاشان ڕووی کردە [[سوێد|سوید]]. سەرباری خوێندن لە قوتابخانەی فیلمی سوید، لەگەڵ ناوەندەکانی ئینتەرناشناڵ کاڵچەر، فەرهەنگی نەتەوەکان و تەلاری شانۆ، شانۆی نیشتمانی، شانۆی ئۆروبێرد و شانۆی قەبر کاریی کرد و بەرنامەیەکی بە ناونیشانی دەستە ڕووناکەکان بۆ کەناڵی ٢ی تەلەڤیزیۆنی سوید دەرهێنا، هەروەها لە فیلمێکدا لە دەرهێنانی سۆزان ئۆستن، دەرهێنەری برایانی ئامادتۆس، بە ناونیشانی ژیانی مەترسیدار ڕۆڵی گێڕا و لە چوار زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیشدا لە سوید ڕۆڵگێڕانی کردوە. لە ساڵی ٢٠٠١ بە بانگهێشتی وەحید موسائیان هاتە ئێران و لە فیلمی خامۆشی دەریادا ڕۆڵی گێڕا. جارێکی تر بە بانگهێشتی ڕەزا میرکەریمی هاتە ئێران و لە ڕۆڵی سەرەکی فیلمی زۆر دوور، زۆر نزیک، لە دەرهێنانی ڕەزا میرکەریمی ڕۆڵی گێڕا.

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌هێنەر
|-
|٢٠٠٦
|[[سەنتووری (فیلم)|سەنتووری]]
|باوکی عەلی
| [[داریوش مێھرجویی|داریوش مهرجویی]]
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+زنجیرە
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌هێنەر
|-
|٢٠٢١
|[[گیسو (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|گیسوو]]
| rowspan=&quot;2&quot; |یونس شەکیبا
| rowspan=&quot;2&quot; |مەنوچەهر هادی
|-
|٢٠١٧
|[[ئاشقانە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئاشقانە]]
|}

== سەرچاوەکان ==
[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{imdb name|nm0713117}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]]
[[پۆل:خەڵکی خوڕەماوە]]</text>
      <sha1>t4vaynua7knk7uobvaw85qem946499a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705898</id>
      <parentid>1705808</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Masoud Raygan}}</comment>
      <origin>1705898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5771" sha1="blzf1tl5p2ab7a7jw5jpgrwcwtd59fv" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                = مەسعود رایگان
| native_name         = مسعود رایگان
| native_name_lang    = fa
| image               = Masoud Raygan (cropped).jpg
| imagesize           = 
| caption             = رایگان لە فیستیڤاڵی فیلمی فەجری سی و شەشەم لە ساڵی ٢٠١٨
| birth_name          = 
| birth_date          = {{Birth date and age|df=yes|1955|01|21}}
| birth_place         = [[خوڕەماوە]]، [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]]
| occupation          = [[ئەکتەر]]
| yearsactive         = ١٩٨٤–تا ئێستا
| spouse              = {{marriage|ڕویا تەیموریان|٢٠٠٣}}
| education           = [پەیمانگای هونەرە دراماتیکییەکان
| website             = 
}}

'''''مەسعوود ڕایگان''''' (لەدایکبووی ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٥) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. هەڵگری بڕوانامەی دەرهێنانی شانۆیە لە بەشی هونەرە دراماتیکییەکان.

[[File:Masoud Rayegan - Roya Teymourian.jpg|thumb|مەسعود رایگان و هاوسەرەکەی، کانوونی یەکەمی ٢٠١٤]]
هاوسەری ڕویا تەیموریانە. چەند ساڵێک لە ئەورووپا و وڵاتی [[سوێد|سوید]] خەریکی ئەکتەری بوو، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠١دا گەڕایەوە ئێران. ناوی مەسعود رایگان بە فیلمی خامۆشی دەریادا هاتە سەر زاران، بەڵام ''زۆر دوور، زۆر نزیک'' کردی بە خاوەنی ناوبانگ؛ بە شێوەیەک کە خەڵاتی فیستیڤاڵی سینەمای ئێرانی بۆ ڕۆڵگێڕان لەم فیلمەدا بەدەست هێنا. هەروەها ناوبراو کاندیدی وەرگرتنی [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورینی]] باشترین ئەکتەری ڕۆڵی سەرەکی پیاو لە بیست و سێیەمین خولی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فیستیڤاڵی فیلمی فەجردا]] بوو، بۆ ڕۆڵگێڕان لەو فیلمەدا. هەروەها لە سی و یەکەمین فیستیڤاڵی فیلمی فەجردا کاندید کرابوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی باشترین ئەکتەری ڕۆڵی پاڵپشتی پیاو بۆ فیلمی بێڕلین نێگەتیڤ ٧.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.louh.com/content/158/default.aspx |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.louh.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Dewi11 Togel 4d Hadir Dengan Informasi Pasaran Dan Panduan Bermain Yang Lengkap! |ناونیشان=https://rtpslotwahana303.com/togel4d/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Dewi11 Togel 4d Hadir Dengan Informasi Pasaran Dan Panduan Bermain Yang Lengkap! |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
کاری ئەکتەری لە منداڵییەوە لە کارەکانی باوکی دەستی پێکرد، پاشان لە ساڵانی ١٩٧٢ و ١٩٧٣ لە فیلمێکدا لە دەرهێنانی مورتەزا جەزایری ڕۆڵی گێڕا. لە ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٨١ لەگەڵ چەند بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا کاری کرد و پاشان ڕووی کردە [[سوێد|سوید]]. سەرباری خوێندن لە قوتابخانەی فیلمی سوید، لەگەڵ ناوەندەکانی ئینتەرناشناڵ کاڵچەر، فەرهەنگی نەتەوەکان و تەلاری شانۆ، شانۆی نیشتمانی، شانۆی ئۆروبێرد و شانۆی قەبر کاریی کرد و بەرنامەیەکی بە ناونیشانی دەستە ڕووناکەکان بۆ کەناڵی ٢ی تەلەڤیزیۆنی سوید دەرهێنا، هەروەها لە فیلمێکدا لە دەرهێنانی سۆزان ئۆستن، دەرهێنەری برایانی ئامادتۆس، بە ناونیشانی ژیانی مەترسیدار ڕۆڵی گێڕا و لە چوار زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیشدا لە سوید ڕۆڵگێڕانی کردوە. لە ساڵی ٢٠٠١ بە بانگهێشتی وەحید موسائیان هاتە ئێران و لە فیلمی خامۆشی دەریادا ڕۆڵی گێڕا. جارێکی تر بە بانگهێشتی ڕەزا میرکەریمی هاتە ئێران و لە ڕۆڵی سەرەکی فیلمی زۆر دوور، زۆر نزیک، لە دەرهێنانی ڕەزا میرکەریمی ڕۆڵی گێڕا.

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌هێنەر
|-
|٢٠٠٦
|[[سەنتووری (فیلم)|سەنتووری]]
|باوکی عەلی
| [[داریوش مێھرجویی|داریوش مهرجویی]]
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+زنجیرە
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌هێنەر
|-
|٢٠٢١
|[[گیسو (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|گیسوو]]
| rowspan=&quot;2&quot; |یونس شەکیبا
| rowspan=&quot;2&quot; |مەنوچەهر هادی
|-
|٢٠١٧
|[[ئاشقانە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئاشقانە]]
|}

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{imdb name|nm0713117}}
{{پۆلی کۆمنز|Masoud Raygan}}

[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]]
[[پۆل:خەڵکی خوڕەماوە]]</text>
      <sha1>blzf1tl5p2ab7a7jw5jpgrwcwtd59fv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاری (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306132</id>
    <revision>
      <id>1705797</id>
      <parentid>1705748</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30107" sha1="qog7tkzkj001h7hbtets7kgbbxybyqc" xml:space="preserve">{{Short description|زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ٢٠٢٦ لەلایەن مایک فلاناگانەوە}}
{{Infobox television
| image                = Carrie (2026 TV series logo).svg
| image_class          = skin-invert
| caption              =
| genre                = {{plainlist|
- [[وێژەی ترسناک|ترسی سەرووسرووشتی]]
- درامای هەرزەکاری
}}
| developer            = مایک فلاناگان
| based_on             = {{Based on|''[[کاری (ڕۆمان)|کاری]]''|[[ستیڤن کینگ]]}}
| showrunner           = مایک فلاناگان
| starring             = {{Plainlist|
- سەمەر ئێچ. هاوێل
- سامانتا سلۆیان
- [[سێینا ئاگودۆنگ]]
- ئالیسۆن ثۆرنتۆن
- جۆوێل ئوولێت
- [[جۆسی تۆتا]]
- ئارسەر کۆنتی
- ثالیا دودێک
- ئەمبەر میدتاندر
- [[ماتیۆ لیلارد]]
}}
| music                = برایانی نیوتن
| country              = ویلایەتە یەکگرتووەکان
| language             = ئینگلیزی
| num_seasons          = ١
| num_episodes         = ٨
| executive_producer   = {{Plainlist|
- مایک فلاناگان
- ستیڤن كینگ
- ترێڤۆر مەیسی
}}
| producer             = {{Plainlist|&lt;!--&quot;Produced by&quot; or &quot;Producer&quot; credit, excluding low-level writers on the series' writing staff and starring actors who are granted creative producer credit, per the documentation of the template.--&gt;
- چاد فیتز
- جەستن واگمان
}}
| editor               = {{Plainlist|
- مایک فلاناگان
- برێت دەبلیو. باخمان
}}
| cinematography       = {{Plainlist|
- مایکل فیمۆگناری
- مایکل وەیل
- ماریا ڕوشێ
}}
| runtime              = ٤٨–٥٩ دەقە
| company              = {{Plainlist|
- ڕید ڕووم پیکچرز
- ڕیونیۆن پاسیڤیک اینترتەینمنت
- [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئامازۆن ئێم جی ئێم ستودیۆز]]
}}
| budget               = 
| network              = [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم]]
| first_aired          = {{Start date|٢٠٢٦|١٠|٧}}
| last_aired           = ئێستا
}}

'''''کاری''''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:Carrie) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[وێژەی ترسناک|ترسی سەروسرورشتیی]] ئەمریکییە کە لەلایەن مایک فلاناگانەوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئەمازۆن ئێم جی ئێم ستودیۆزەوە]] بۆ [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ]] بەرهەم هێنراوە. ئەمە چوارەمین بەرهەمە لە ''جیهانی کاری''، و یەکەم گونجاندنی زنجیرەییە بۆ [[کاری (ڕۆمان)|ڕۆمانی ١٩٧٤ی]] [[ستیڤن کینگ|ستیڤن كینگ]]، کە چیڕۆکەکە فراوانتر دەکات. زنجیرەکە باسی کاری وایت ([[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]]) دەکات، کە کچێکی هەرزەکارە و ژیانی بە تەنهایی بەسەر بردووە، لەکاتێکدا ناچار دەبێت دوای مردنی باوکی خۆی لەگەڵ قوتابخانەی ئامادەییدا بگونجێنێت. فێرد دەبێت کۆنتڕۆڵی هێزە نائاساییەکانی دەروونیی خۆی بکات لە کاتی ڕووداوەکانی پێش شێتییە بەدناوەکەی. هەروەها ئەکتەران سامانتا سلۆیان، [[سێینا ئاگودۆنگ|سیێنا ئاگودۆنگ]]، ئالیسۆن ثۆرنتۆن، جۆوێل ئوولێت، [[جۆسی تۆتا]]، ئارسەر کۆنتی، سالیا دودێک، ئەمبەر میدتاندر و [[ماتیۆ لیلارد|ماتیو لیلارد]] ڕۆڵیان تێدا گێڕاوە.

پلانی دروستکردنی زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەسەر بنەمای ڕۆمانەکە لە ساڵی ٢٠٠٢ دەستی پێکرد بە فیلمێکی تەلەڤیزیۆنیی مەبەستدار وەک باکدور پایلۆت لەلایەن ئێم جی ئێم تیڤی بەڵام دواتر لەلایەن [[ئێن بی سی]] ڕەتکرایەوە. لە ساڵی ٢٠١٩، [[کورتەزنجیرە|کورتە زنجیرەیەک]] لە قۆناغی پەرەپێداندا بوو لە کەناڵی ئێف ئێکس بەڵام هەرگیز لەلایەن کەناڵەکەوە داوا نەکرا. [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئامازۆن]] لە ساڵی ٢٠٢٤ پەرەپێدانی پڕۆژەیەکی نوێی بۆ ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ ڕاگەیاند، کە تێیدا فلاناگان وەک شوۆرۆنەر کار دەکات، هاوکات کینگ وەک بەرهەمهێنەری جێبەجێکار بەشداری کرد. لە نیسانی ٢٠٢٥دا داواکاری زنجیرەکەی پێدرا. [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە [[ڤانکۆڤەر]]، [[کەنەدا]]، لە حوزەیران تا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەنجامدرا.

''کاری'' لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لە ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ نمایشکرا. ڕەخنەگران ستایشی زنجیرەکەیان کرد، کە ستایشی دیدگای مۆدێرنی فلاناگان بۆ سەرچاوەی بابەتەکە، و ڕۆڵگێڕانی ئەکتەرەکانیان کرد (بە تایبەت هاوێل و سلۆیان)، بەڵام هەندێک لە ڕەخنەگران لەسەر گۆڕانکارییەکانی بەراورد بە ڕۆمانەکە دابەش بوون. لە سەرەتادا وەک [[کورتەزنجیرە|کورتە زنجیرە]] ناسێنرا، زنجیرەکە درێژکرایەوە بۆ وەرزی دووەم لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦

==چیرۆک==
{{Quote|''کاری'' وەک سەرلەنوێ چیڕۆکی کچە نامۆیەکی قوتابخانەی ئامادەیی کاری وایت (سەمەر ئێج. ھاوێڵ) پێناسە دەکرێت، کە ژیانی خۆی بە تەنهایی لەگەڵ دایکە ستەمکارەکەی (سامانتا سلۆیان) بەسەر بردووە. دوای مردنی لەناکاوى باوکی، کاری خۆی دەبینێتەوە کە خەریکی مامەڵەکردنە لەگەڵ ئاستەنگەکانی چوونە قوتابخانەی ئامادەیی، ئابڕووچوونێکی خۆخۆری، و دەرکەوتنی هێزە نائاساییە دەروونییەکان.&lt;ref name=&quot;DeadlineHowellLead&quot; /&gt; |source=''دێدلاین هۆلیوود'}}

==ئەکتەر و کەسایەتییەکان==
===سەرەکی===
[[File:2026 Toronto International Film Festival - &quot;Carrie&quot; Premiere 13 (cropped).jpg|upright=1.25|thumb|کەیت سیگل، سامانتا سلۆیان، مایک فلاناگان و [[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]] لە یەکەم نمایشی جیهانیی «کاری» لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرنتۆ|ئاهەنگی فیلمی تورۆنتۆ]]]]

* [[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]] وەک کارییتا &quot;کاری&quot; وایت، هەرزەکارێکی بێتوانا لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە کە هێزی دەروونیی نوێی خۆی بەکاردێنێت بۆ تۆڵەسەندنەوە لە زۆردارەکان

** جولیەت ڕۆز فۆلی وەک کاری بچووک
- سامانتا سلۆیان وەک مارگارێت وایت، دایک و پارێزەری کاری
** تێۆ فلاناگان وەک مارگارێتی بچووک

* [[سێینا ئاگودۆنگ|سیێنا ئاگودۆنگ]] وەک سۆزان &quot;سوو&quot; سنێڵ، قوتابییەکی بەناوبانگ کە هەستی پەشیمانی دەبێت بەهۆی بەشداریکردن لە ئازاردانی کاریدا

* ئالیسۆن ثۆرنتۆن وەک کریس تینە &quot;کریس&quot; هارجێنسن، سەرکردەی دەستەیەک لە کچە خراپەکان کە کاری ئازار دەدەن
* جۆوێل ئوولێت وەک تۆماس &quot;تۆمی&quot; ڕۆس، خۆشەویستەکەی سوو
* [[جۆسی تۆتا]] وەک کریس تینە &quot;تینا&quot; بلەیک، هاوڕێی کریس کە هەوڵی بەدەستهێنانی ڕەزامەندیی دەدات
* ئارسەر کۆنتی وەک ویلیام &quot;بیلی&quot; نۆلان، خۆشەویستە تاوانکارەکەی تەمەنی هەرزەکاریی کریس
* تالیا دودێک وەک ئێمالین وێست، هاوڕێ نوێیەکەی کاری
* ئەمبەر میدتاندر وەک خانم ڕیتا دێژارڤین، مامۆستای پەروەردەی جەستەییی کاری
* [[ماتیۆ لیلارد|ماتیو لیلارد]] وەک هێنری گرەیل، بەڕێوەبەری قوتابخانەی ئامادەیی یەکگرتووی تۆماس ئێوێن

* [[تیم باگلی]] وەک پیتر مۆرتۆن، ڕاوێژکاری دەروونیی قوتابخانەی ئێوێن

==بەرهەمهێنانی==
===پەرەپێدان===
لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢، مایک فلاناگان گربەستێکی تەلەڤیزیۆنی گشتی لەگەڵ [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئامازۆن ستودیۆز]] واژوو کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ='The Haunting' &amp; 'Midnight Mass' Duo Mike Flanagan &amp; Trevor Macy Ink Overall TV Deal With Amazon Studios |ناونیشان=https://deadline.com/2022/12/mike-flanagan-amp-trevor-macy-overall-deal-with-amazon-studios-1235186302/ |وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205133757/https://deadline.com/2022/12/mike-flanagan-amp-trevor-macy-overall-deal-with-amazon-studios-1235186302/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ واژووکردنی گربەستەکەدا، فلاناگان دەستبەجێ هەوڵی دەستپێکردنی گونجاندنێکی تەلەڤیزیۆنی بۆ ڕۆمانەکەی [[ستیڤن کینگ|ستیڤن كینگ]] دا تاوەرە تاریکەکە، کە پڕۆژەیەکی دڵخواز بوو کە بۆ چەندین ساڵ باسی کردبوو، بەڵام فلاناگان پڕۆژەکەی بە یەکێک لە ئاڵۆزترین بەرهەمەکان بۆ دەستپێکردن زانی چونکە وەرگرتنی ڕەزامەندی پڕۆسەیەکی زۆر درێژتر و تێوەگلاوتر بوو لە هەر شتێک کە لە ژیانیدا نزیکی ببووەوە، بەڵام پاشان [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئامازۆن]] بیرۆکەی دەستپێکردنی هاوبەشییەکەیانی پێشکەش کرد بە گونجاندنی ڕۆمانی [[ستیڤن کینگ|ستیڤن كینگ]] [[کاری (ڕۆمان)|کاری (١٩٧٤)]]، لەگەڵ پێشنیارکردنی دیدگایەکی نوێ کە تەنانەت کینگیشی سەرسام کرد، کە بووە هۆی کۆکردنەوەی هاوکارە بەردەوامەکانی بۆ ئەنجامدانی.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Romano |یەکەم=Nick |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=''Carrie'' exclusive first look: How Mike Flanagan gives the Stephen King classic a modern TV twist |ناونیشان=https://ew.com/carrie-tv-series-first-look-mike-flanagan-modern-twist-exclusive-12015053 |وێبگە=Entertainment Weekly |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260721235232/https://ew.com/carrie-tv-series-first-look-mike-flanagan-modern-twist-exclusive-12015053 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤دا، ڕاگەیەندرا کە یەکەم پڕۆژەی فلاناگان لەژێر ئەو گرێبەستەدا دەبێتە گونجاندنێکی نوێی ڕۆمانی کاری کینگ، بە شێوەی کورتە زنجیرەیەکی هەشت ئەڵقەیی، لە [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ]]. ژووری نووسەران دەستی بە داڕشتنی چیڕۆکەکە کرد. فلاناگان پێشتر دەرهێنانی بۆ گونجاندنی ڕۆمانەکانی کینگ کردبوو لەوانە یارییەکەی جێراڵد (٢٠١٧)، دکتۆر سلیپ(٢٠١٩)، و ژیانی چاک (٢٠٢٤).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fleming |یەکەم=Mike Jr. |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Mike Flanagan Scares Up Another With Stephen King: 'Carrie' As An 8-Ep Amazon Series: The Dish |ناونیشان=https://deadline.com/2024/10/stephen-king-carrie-mike-flanagan-tv-series-amazon-1236121905/ |وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241021154029/https://deadline.com/2024/10/stephen-king-carrie-mike-flanagan-tv-series-amazon-1236121905/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەم ماوەیەدا، فلاناگان فیلمی [[کۆمیکەکانی دی سی|جیهانی دی سی]] (DCU) کلایفەیس (٢٠٢٦) پێشکەش کرد بۆ [[جەیمز گان|جەیمس گەن]] و پیتەر سەفڕان بۆ [[دی سی ستۆدیۆز|دی سی ستودیۆز]]، کە ئەو پەرە پێدان و نووسی بۆ کردبوو، بەڵام کاتێک کاتی دەستپێکردنی بەرهەمهێنانی هات، فلاناگان نەتوانی دەرهێنانی بۆ بکات بەهۆی پابەندبوونی بە کاری و ''دەرکردنەوەی شەیتان'' (٢٠٢٧)، کە بووە هۆی بە کرێگرتنی جەیمس واتکینز لە جێگەی ئەو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Behbakht |یەکەم١=Andy |دوایین٢=Hermanns |یەکەم٢=Grant |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=How James Gunn's Gotham In R-Rated DC Movie Will Differ From Matt Reeves' The Batman Explained By Mike Flanagan |ناونیشان=https://screenrant.com/clayface-movie-gotham-matt-reeves-batman-difference-explained-mike-flanagan/ |وێبگە=Screen Rant |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251122202137/https://screenrant.com/clayface-movie-gotham-matt-reeves-batman-difference-explained-mike-flanagan/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فلاناگان وەک نووسەر و شوۆرۆنەر لە زنجیرەکەدا کاری کرد، جگە لە دەرهێنانی چوار ئەڵقە. هەروەها کینگ وەک بەرهەمهێنەری جێبەجێکار لە زنجیرەکەدا بەشداری دەکات.&lt;ref name=&quot;Otterson-2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=‘Carrie’ TV Series: First-Look Images From Mike Flanagan's Take on Stephen King Classic |ناونیشان=https://variety.com/2026/tv/news/carrie-tv-series-mike-flanagan-first-look-1236809673/ |وێبگە=Variety |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260713155127/https://variety.com/2026/tv/news/carrie-tv-series-mike-flanagan-first-look-1236809673/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦دا، [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ]] زنجیرەکەی بۆ وەرزی دووەم نوێ کردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|سەردێڕ=''Carrie'' Renewed For Season 2 By Prime Video|ناونیشان=https://deadline.com/2026/10/carrie-renewed-season-2-prime-video-1237170430/|وێبگە=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== نووسین ===
بەهۆی ئەوەی ڕۆمانی ڕەسەنی کاری یەکێکە لە کورتترین کتێبەکانی کینگ، فلاناگان چیڕۆکەکەی فراوانتر کرد بۆ ئەوەی لەگەڵ شێوازی زنجیرەی درێژخایەن بگونجێت. فلاناگان دانی بە گونجاندنەکانی پێشووی کاریدا نا، لەوانە فیلمی ١٩٧٦ی برایان دە پالما کاری و فیلمی ٢٠١٣ی کیمبەلی پێرس کاری، بەڵام لە بری گەڕانەوە بۆ زەمینەی ناسراوی چیڕۆکەکە، هەوڵی دا شتێکی نوێ لە پێکهاتەکانی چیڕۆکەکە دروست بکات.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; وەک بەرنامەیەکی سێ وەرزی سەیری کاری دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tinoco |یەکەم١=Armando |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Mike Flanagan's 'Carrie' Envisioned As Three Seasons In &quot;Dream Scenario&quot; |ناونیشان=https://deadline.com/2026/09/mike-flanagan-carrie-three-seasons-dream-scenario-1237143183/ |وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261004044835/https://deadline.com/2026/09/mike-flanagan-carrie-three-seasons-dream-scenario-1237143183/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

فلاناگان لەبری ئەوەی جەخت لەسەر بابەتەکانی ڕۆمانەکە بکاتەوە لەسەر ئازاردانی دەروونی، توندوتیژی لە قوتابخانەکان، و نەرمونیانی بەرامبەر دڕندەیی بەهۆی گۆڕانی پەیوەندی کۆمەڵگە لەگەڵ تەلەفۆن و زیادبوونی ئاستی توندوتیژی قوتابخانە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەو دەیان ساڵانەی کە پاش بڵاوبوونەوەی ڕۆمانەکە تێپەڕین.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; هەرزەکاران، لەوانە کوڕەکەی فلاناگان ریگبی، هێنرانە ناو ژووری نووسەران بۆ ئەوەی فلاناگان و تیمەکەی باشتر هەرزەکاری هاوچەرخ و ئەزموونەکانی قوتابخانەی ئامادەیی تێبگەن.&lt;ref name=&quot;Aguilar 2026-10-05&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Aguilar |یەکەم١=Carlos |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=This 'Carrie' has the bloody prom scene, but it adds a modern horror: social media |ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2026-10-05/carrie-mike-flanagan-summer-h-howell-samantha-sloyan |وێبگە=Los Angeles Times |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006115804/https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2026-10-05/carrie-mike-flanagan-summer-h-howell-samantha-sloyan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فلاناگان زیاتر لەسەر ئەتۆلۆژی ڕۆمانەکە بنیاتی نا و ئەو بەشانەی تێدا خستە ڕوو کە پەیوەندییەکانی شڵەژاوی [[٩١١ (ژمارە تەلەفۆنی فریاگوزاری)|٩١١]]، ڕاپۆرتەکانی پۆلیس، شایەتحاڵییەکانی دادگا، و لێکۆڵینەوە زانستییەکان لەخۆ دەگرێت کە هەوڵیان دەدا دیاردەکەی کاری ڕوون بکەنەوە، کە ئاماژەی بەوە دەکرد کاری بەشێک بووە لە کۆمەڵەی ژنانی بەهرەمەند کە خاوەن هێزی [[دوورەجووڵێنی]] بوون.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; فلاناگان پێی باش بوو کە لەگەڵ ئەو خاڵەی چیڕۆکەکەدا بڕوات لە یەکەم ئەڵقەوە، کە چیڕۆکێکی جیاواز و تایبەتی کچێکی جیاواز لە شوێنێکی جیهاندا دەردەخات کە خۆی لەگەڵ تواناوەکانی دەگونجێنێت لەکاتێکدا کاری شوێنی تایبەتی خۆی لەناویاندا دەدۆزێتەوە لە ماوەی وەرزەکەدا.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt;

بە پێچەوانەی وەشانەکانی پێشوو، وەشانەکەی فلاناگان لە کاری وایت ژیانی خۆی بە نهێنی لە ماڵەوە لەگەڵ دایکی مارگارێت بەسەر بردووە، لەکاتێکدا دەوڵەت نەیزانیوە بە بوونیان تا مردنی لەناکاوی باوکی کاری و هاوسەری مارگارێت ڕاڵف، کە ناچار دەکات سەرنج بخاتە سەر ماڵەکەیان کە دەبێتە هۆی ئەوەی کاری بۆ یەکەمجار لە ژیانیدا بچێتە قوتابخانەی گشتی. لەگەڵ ئەوەشدا، لایەنە نوێیەکانی بۆ کەسایەتییە سەرەکییەکانی چیڕۆکەکە زیاد کرد.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; هەروەها دیمەنی [[سووڕی مانگانە|سوڕی مانگانە]] لە حەمامەکەدا و ئاهەنگی دەرچوون.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; کەسایەتییەکی نوێ کە لە وەشانەکەی فلاناگاندا ناسێنراوە ئێمالینە.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt;

=== هەڵبژاردنی ئەکتەر ===
[[File:2026 Toronto International Film Festival - &quot;Carrie&quot; Premiere 02 (cropped).jpg|upright|thumb|[[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]] ڕۆڵی سەرەکی کاری دەگێڕێت.]]
زیاتر لە ١٤٠٠ خانمەکتەر تاقیکردنەوەیان بۆ ڕۆڵی سەرەکی کاری وایت کرد لەو شتەی کە فلاناگان وەک یەکێک لە گەورەترین گەڕانەکانی هەڵبژاردنی ئەکتەر لە پیشەکەی ناوی برد.&lt;ref name=&quot;Romano 2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Romano |یەکەم١=Nick |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Revisiting King's first (prom) queen: On set for the Flanafam's brand-new vision of Carrie (exclusive) |ناونیشان=https://ew.com/carrie-mike-flanagan-cover-story-exclusive-12120762 |وێبگە=Entertainment Weekly |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە کاتی تاقیکردنەوەکاندا، زۆرێک لە کاندیدەکان هەوڵیان دا ڕۆڵگێڕانی [[سیسی سپەیسێک|سیسی سپەیسک]] لە فیلمی ساڵی ١٩٧٦ دووبارە بکەنەوە، سەرەڕای ئارەزووی تیمی بەرهەمهێنان بۆ دوورکەوتنەوە لە هاوشێوەییەکان. [[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]] تاقیکردنەوەی خۆتۆمارکردنی لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥دا پێشکەش کرد، و بەسەر هەموواندا سەرکەوت بەهۆی ئەوەی لەلایەن گۆڕانکارییەکانی چیرۆکە نوێیەکەی کارییەوە ئاگادار نەکرابووەوە.&lt;ref name=&quot;Aguilar 2026-10-05&quot;/&gt; فلاناگان وتی هاوێل &quot;ڕۆڵگێڕانی ڕاستگۆییانە، میهرەبانی و پەرۆشی بە بێ هەستکردن بە بێئاگایی&quot; ئەوە بوو کە لە تاقیکردنەوەکەیدا سەرسامی کرد.&lt;ref name=&quot;Aguilar 2026-10-05&quot;/&gt; ڕۆڵگێڕانەکەی تیمەکەی ئەوەندە سەرسام کرد کە هەڵبژێردرا، سەرەڕای هاوشێوەییە جەستەیییەکانی لەگەڵ سپەیسک لەو کاتەدا.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot;/&gt; لە نیسانی ٢٠٢٥دا، ڕاگەیەندرا کە هاوێل لە گفتوگۆدایە بۆ بەشداری کردن وەک کاری،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |سەردێڕ=Mike Flanagan's 'Carrie' TV Series Eyes Summer H. Howell for Lead Role (EXCLUSIVE) |ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-summer-h-howell-1236363644/ |وێبگە=[[ڤاریەتی (گۆڤار)|ڤاریەتی]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; و ئەوەی [[سێینا ئاگودۆنگ|سیێنا ئاگودۆنگ]] وەک سوو سنێڵ هەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |سەردێڕ=Mike Flanagan's 'Carrie' TV Series Casts Siena Agudong as Sue Snell (EXCLUSIVE) |ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-siena-agudong-sue-snell-1236363198/ |وێبگە=[[ڤاریەتی (گۆڤار)|ڤاریەتی]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250409220211/https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-siena-agudong-sue-snell-1236363198/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هاوێل بۆ یەکەمجار لە [[درۆی نیسان]] قسەی لەگەڵ فلاناگان کرد، و باوەڕی وا بوو کە ئەوە گاڵتەیەکە.&lt;ref name=&quot;Romano 2026&quot;/&gt; لە ئایاردا، [[ماتیۆ لیلارد|ماتیو لیلارد]] لە گفتوگۆدایە بۆ بەشداری کردن لە زنجیرەکەدا بە ڕۆڵێکی نادیار و هاوێل بە فەرمی وەک کاری کاست کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Grobar |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Matthew Lillard In Talks To Join 'Carrie' Amazon Series |ناونیشان=https://deadline.com/2025/05/carrie-tv-series-casts-matthew-lillard-1236382595/ |وێبگە=[[دێدلاین هۆلیوود]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250501173718/https://deadline.com/2025/05/carrie-tv-series-casts-matthew-lillard-1236382595/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە حوزەیراندا، بەشداری کردنی لیلارد لە زنجیرەکەدا پشتڕاستکرایەوە، لەگەڵ سامانتا سلۆیان، ئالیسۆن ثۆرنتۆن، ثالیا دودێک، ئەمبەر میدتاندر، [[جۆسی تۆتا]]، ئارسەر کۆنتی، جۆوێل ئوولێت، کەیت سیگل، مایکل ترۆکۆ، کاتی ساخۆف، ڕاهوول کۆهلی، [[تیم باگلی]]، هیزەر گراهام، تاهمۆ پەینیکێت، کریستال بالینت، دانیێل کلاودت، ماپوانا ماکیا، ڕۆوان دانیێل، نایکا تۆسانت، دیلەینەی هایلس و کاساندرا نۆد.&lt;ref name=&quot;DeadlineHowellLead&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cordero |یەکەم=Rosy |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ='Carrie' Series Officially Sets Summer Howell As Lead; Samantha Sloyan, Josie Totah &amp; Amber Midthunder Among Cast |ناونیشان=https://deadline.com/2025/06/carrie-show-cast-prime-video-1236420540/ |وێبگە=[[دێدلاین هۆلیوود]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250602181625/https://deadline.com/2025/06/carrie-show-cast-prime-video-1236420540/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Grobar |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Kate Siegel, Michael Trucco, Katee Sackhoff, Rahul Kohli, Tim Bagley &amp; Heather Graham Among New Additions To Amazon's 'Carrie' TV Series |ناونیشان=https://deadline.com/2025/06/carrie-tv-series-casts-heather-graham-kate-siegel-12-others-1236429432/ |وێبگە=[[دێدلاین هۆلیوود]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; فلاناگان مارگ.

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb title}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:بەرنامە ڕەسەنەکانی ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆ]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان دەربارەی ھەرزەکاران]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان تایبەت بە ستۆدیۆکانی ئەمازۆن]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە تەلەکینێسیس]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە ڕووداوەکانیان لە مەینە]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان لە شاری ڤانکۆڤەر وێنەگیراون]]
[[پۆل:پێشبینی ئەستێرەیی لە کلتووری باودا]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>qog7tkzkj001h7hbtets7kgbbxybyqc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705956</id>
      <parentid>1705797</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]]</comment>
      <origin>1705956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30237" sha1="j4b3u7lhokq759xunmyg1cffxjph7vg" xml:space="preserve">{{Short description|زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ٢٠٢٦ لەلایەن مایک فلاناگانەوە}}
{{Infobox television
| image                = Carrie (2026 TV series logo).svg
| image_class          = skin-invert
| caption              =
| genre                = {{plainlist|
- [[وێژەی ترسناک|ترسی سەرووسرووشتی]]
- درامای هەرزەکاری
}}
| developer            = مایک فلاناگان
| based_on             = {{Based on|''[[کاری (ڕۆمان)|کاری]]''|[[ستیڤن کینگ]]}}
| showrunner           = مایک فلاناگان
| starring             = {{Plainlist|
- سەمەر ئێچ. هاوێل
- سامانتا سلۆیان
- [[سێینا ئاگودۆنگ]]
- ئالیسۆن ثۆرنتۆن
- جۆوێل ئوولێت
- [[جۆسی تۆتا]]
- ئارسەر کۆنتی
- ثالیا دودێک
- ئەمبەر میدتاندر
- [[ماتیۆ لیلارد]]
}}
| music                = برایانی نیوتن
| country              = ویلایەتە یەکگرتووەکان
| language             = ئینگلیزی
| num_seasons          = ١
| num_episodes         = ٨
| executive_producer   = {{Plainlist|
- مایک فلاناگان
- ستیڤن كینگ
- ترێڤۆر مەیسی
}}
| producer             = {{Plainlist|&lt;!--&quot;Produced by&quot; or &quot;Producer&quot; credit, excluding low-level writers on the series' writing staff and starring actors who are granted creative producer credit, per the documentation of the template.--&gt;
- چاد فیتز
- جەستن واگمان
}}
| editor               = {{Plainlist|
- مایک فلاناگان
- برێت دەبلیو. باخمان
}}
| cinematography       = {{Plainlist|
- مایکل فیمۆگناری
- مایکل وەیل
- ماریا ڕوشێ
}}
| runtime              = ٤٨–٥٩ دەقە
| company              = {{Plainlist|
- ڕید ڕووم پیکچرز
- ڕیونیۆن پاسیڤیک اینترتەینمنت
- [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئامازۆن ئێم جی ئێم ستودیۆز]]
}}
| budget               = 
| network              = [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم]]
| first_aired          = {{Start date|٢٠٢٦|١٠|٧}}
| last_aired           = ئێستا
}}

'''''کاری''''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:Carrie) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[وێژەی ترسناک|ترسی سەروسرورشتیی]] ئەمریکییە کە لەلایەن مایک فلاناگانەوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئەمازۆن ئێم جی ئێم ستودیۆزەوە]] بۆ [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ]] بەرهەم هێنراوە. ئەمە چوارەمین بەرهەمە لە ''جیهانی کاری''، و یەکەم گونجاندنی زنجیرەییە بۆ [[کاری (ڕۆمان)|ڕۆمانی ١٩٧٤ی]] [[ستیڤن کینگ|ستیڤن كینگ]]، کە چیڕۆکەکە فراوانتر دەکات. زنجیرەکە باسی کاری وایت ([[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]]) دەکات، کە کچێکی هەرزەکارە و ژیانی بە تەنهایی بەسەر بردووە، لەکاتێکدا ناچار دەبێت دوای مردنی باوکی خۆی لەگەڵ قوتابخانەی ئامادەییدا بگونجێنێت. فێرد دەبێت کۆنتڕۆڵی هێزە نائاساییەکانی دەروونیی خۆی بکات لە کاتی ڕووداوەکانی پێش شێتییە بەدناوەکەی. هەروەها ئەکتەران سامانتا سلۆیان، [[سێینا ئاگودۆنگ|سیێنا ئاگودۆنگ]]، ئالیسۆن ثۆرنتۆن، جۆوێل ئوولێت، [[جۆسی تۆتا]]، ئارسەر کۆنتی، سالیا دودێک، ئەمبەر میدتاندر و [[ماتیۆ لیلارد|ماتیو لیلارد]] ڕۆڵیان تێدا گێڕاوە.

پلانی دروستکردنی زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەسەر بنەمای ڕۆمانەکە لە ساڵی ٢٠٠٢ دەستی پێکرد بە فیلمێکی تەلەڤیزیۆنیی مەبەستدار وەک باکدور پایلۆت لەلایەن ئێم جی ئێم تیڤی بەڵام دواتر لەلایەن [[ئێن بی سی]] ڕەتکرایەوە. لە ساڵی ٢٠١٩، [[کورتەزنجیرە|کورتە زنجیرەیەک]] لە قۆناغی پەرەپێداندا بوو لە کەناڵی ئێف ئێکس بەڵام هەرگیز لەلایەن کەناڵەکەوە داوا نەکرا. [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئامازۆن]] لە ساڵی ٢٠٢٤ پەرەپێدانی پڕۆژەیەکی نوێی بۆ ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ ڕاگەیاند، کە تێیدا فلاناگان وەک شوۆرۆنەر کار دەکات، هاوکات کینگ وەک بەرهەمهێنەری جێبەجێکار بەشداری کرد. لە نیسانی ٢٠٢٥دا داواکاری زنجیرەکەی پێدرا. [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە [[ڤانکۆڤەر]]، [[کەنەدا]]، لە حوزەیران تا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەنجامدرا.

''کاری'' لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لە ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ نمایشکرا. ڕەخنەگران ستایشی زنجیرەکەیان کرد، کە ستایشی دیدگای مۆدێرنی فلاناگان بۆ سەرچاوەی بابەتەکە، و ڕۆڵگێڕانی ئەکتەرەکانیان کرد (بە تایبەت هاوێل و سلۆیان)، بەڵام هەندێک لە ڕەخنەگران لەسەر گۆڕانکارییەکانی بەراورد بە ڕۆمانەکە دابەش بوون. لە سەرەتادا وەک [[کورتەزنجیرە|کورتە زنجیرە]] ناسێنرا، زنجیرەکە درێژکرایەوە بۆ وەرزی دووەم لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦

==چیرۆک==
{{Quote|''کاری'' وەک سەرلەنوێ چیڕۆکی کچە نامۆیەکی قوتابخانەی ئامادەیی کاری وایت (سەمەر ئێج. ھاوێڵ) پێناسە دەکرێت، کە ژیانی خۆی بە تەنهایی لەگەڵ دایکە ستەمکارەکەی (سامانتا سلۆیان) بەسەر بردووە. دوای مردنی لەناکاوى باوکی، کاری خۆی دەبینێتەوە کە خەریکی مامەڵەکردنە لەگەڵ ئاستەنگەکانی چوونە قوتابخانەی ئامادەیی، ئابڕووچوونێکی خۆخۆری، و دەرکەوتنی هێزە نائاساییە دەروونییەکان.&lt;ref name=&quot;DeadlineHowellLead&quot; /&gt; |source=''دێدلاین هۆلیوود'}}

==ئەکتەر و کەسایەتییەکان==
===سەرەکی===
[[File:2026 Toronto International Film Festival - &quot;Carrie&quot; Premiere 13 (cropped).jpg|upright=1.25|thumb|کەیت سیگل، سامانتا سلۆیان، مایک فلاناگان و [[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]] لە یەکەم نمایشی جیهانیی «کاری» لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرنتۆ|ئاهەنگی فیلمی تورۆنتۆ]]]]

* [[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]] وەک کارییتا &quot;کاری&quot; وایت، هەرزەکارێکی بێتوانا لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە کە هێزی دەروونیی نوێی خۆی بەکاردێنێت بۆ تۆڵەسەندنەوە لە زۆردارەکان

** جولیەت ڕۆز فۆلی وەک کاری بچووک
- سامانتا سلۆیان وەک مارگارێت وایت، دایک و پارێزەری کاری
** تێۆ فلاناگان وەک مارگارێتی بچووک

* [[سێینا ئاگودۆنگ|سیێنا ئاگودۆنگ]] وەک سۆزان &quot;سوو&quot; سنێڵ، قوتابییەکی بەناوبانگ کە هەستی پەشیمانی دەبێت بەهۆی بەشداریکردن لە ئازاردانی کاریدا

* ئالیسۆن ثۆرنتۆن وەک کریس تینە &quot;کریس&quot; هارجێنسن، سەرکردەی دەستەیەک لە کچە خراپەکان کە کاری ئازار دەدەن
* جۆوێل ئوولێت وەک تۆماس &quot;تۆمی&quot; ڕۆس، خۆشەویستەکەی سوو
* [[جۆسی تۆتا]] وەک کریس تینە &quot;تینا&quot; بلەیک، هاوڕێی کریس کە هەوڵی بەدەستهێنانی ڕەزامەندیی دەدات
* ئارسەر کۆنتی وەک ویلیام &quot;بیلی&quot; نۆلان، خۆشەویستە تاوانکارەکەی تەمەنی هەرزەکاریی کریس
* تالیا دودێک وەک ئێمالین وێست، هاوڕێ نوێیەکەی کاری
* ئەمبەر میدتاندر وەک خانم ڕیتا دێژارڤین، مامۆستای پەروەردەی جەستەییی کاری
* [[ماتیۆ لیلارد|ماتیو لیلارد]] وەک هێنری گرەیل، بەڕێوەبەری قوتابخانەی ئامادەیی یەکگرتووی تۆماس ئێوێن

* [[تیم باگلی]] وەک پیتر مۆرتۆن، ڕاوێژکاری دەروونیی قوتابخانەی ئێوێن

==بەرهەمهێنانی==
===پەرەپێدان===
لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢، مایک فلاناگان گربەستێکی تەلەڤیزیۆنی گشتی لەگەڵ [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئامازۆن ستودیۆز]] واژوو کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ='The Haunting' &amp; 'Midnight Mass' Duo Mike Flanagan &amp; Trevor Macy Ink Overall TV Deal With Amazon Studios |ناونیشان=https://deadline.com/2022/12/mike-flanagan-amp-trevor-macy-overall-deal-with-amazon-studios-1235186302/ |وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205133757/https://deadline.com/2022/12/mike-flanagan-amp-trevor-macy-overall-deal-with-amazon-studios-1235186302/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ واژووکردنی گربەستەکەدا، فلاناگان دەستبەجێ هەوڵی دەستپێکردنی گونجاندنێکی تەلەڤیزیۆنی بۆ ڕۆمانەکەی [[ستیڤن کینگ|ستیڤن كینگ]] دا تاوەرە تاریکەکە، کە پڕۆژەیەکی دڵخواز بوو کە بۆ چەندین ساڵ باسی کردبوو، بەڵام فلاناگان پڕۆژەکەی بە یەکێک لە ئاڵۆزترین بەرهەمەکان بۆ دەستپێکردن زانی چونکە وەرگرتنی ڕەزامەندی پڕۆسەیەکی زۆر درێژتر و تێوەگلاوتر بوو لە هەر شتێک کە لە ژیانیدا نزیکی ببووەوە، بەڵام پاشان [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئامازۆن]] بیرۆکەی دەستپێکردنی هاوبەشییەکەیانی پێشکەش کرد بە گونجاندنی ڕۆمانی [[ستیڤن کینگ|ستیڤن كینگ]] [[کاری (ڕۆمان)|کاری (١٩٧٤)]]، لەگەڵ پێشنیارکردنی دیدگایەکی نوێ کە تەنانەت کینگیشی سەرسام کرد، کە بووە هۆی کۆکردنەوەی هاوکارە بەردەوامەکانی بۆ ئەنجامدانی.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Romano |یەکەم=Nick |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=''Carrie'' exclusive first look: How Mike Flanagan gives the Stephen King classic a modern TV twist |ناونیشان=https://ew.com/carrie-tv-series-first-look-mike-flanagan-modern-twist-exclusive-12015053 |وێبگە=Entertainment Weekly |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260721235232/https://ew.com/carrie-tv-series-first-look-mike-flanagan-modern-twist-exclusive-12015053 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤دا، ڕاگەیەندرا کە یەکەم پڕۆژەی فلاناگان لەژێر ئەو گرێبەستەدا دەبێتە گونجاندنێکی نوێی ڕۆمانی کاری کینگ، بە شێوەی کورتە زنجیرەیەکی هەشت ئەڵقەیی، لە [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ]]. ژووری نووسەران دەستی بە داڕشتنی چیڕۆکەکە کرد. فلاناگان پێشتر دەرهێنانی بۆ گونجاندنی ڕۆمانەکانی کینگ کردبوو لەوانە یارییەکەی جێراڵد (٢٠١٧)، دکتۆر سلیپ(٢٠١٩)، و ژیانی چاک (٢٠٢٤).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fleming |یەکەم=Mike Jr. |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Mike Flanagan Scares Up Another With Stephen King: 'Carrie' As An 8-Ep Amazon Series: The Dish |ناونیشان=https://deadline.com/2024/10/stephen-king-carrie-mike-flanagan-tv-series-amazon-1236121905/ |وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241021154029/https://deadline.com/2024/10/stephen-king-carrie-mike-flanagan-tv-series-amazon-1236121905/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەم ماوەیەدا، فلاناگان فیلمی [[کۆمیکەکانی دی سی|جیهانی دی سی]] (DCU) کلایفەیس (٢٠٢٦) پێشکەش کرد بۆ [[جەیمز گان|جەیمس گەن]] و پیتەر سەفڕان بۆ [[دی سی ستۆدیۆز|دی سی ستودیۆز]]، کە ئەو پەرە پێدان و نووسی بۆ کردبوو، بەڵام کاتێک کاتی دەستپێکردنی بەرهەمهێنانی هات، فلاناگان نەتوانی دەرهێنانی بۆ بکات بەهۆی پابەندبوونی بە کاری و ''دەرکردنەوەی شەیتان'' (٢٠٢٧)، کە بووە هۆی بە کرێگرتنی جەیمس واتکینز لە جێگەی ئەو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Behbakht |یەکەم١=Andy |دوایین٢=Hermanns |یەکەم٢=Grant |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=How James Gunn's Gotham In R-Rated DC Movie Will Differ From Matt Reeves' The Batman Explained By Mike Flanagan |ناونیشان=https://screenrant.com/clayface-movie-gotham-matt-reeves-batman-difference-explained-mike-flanagan/ |وێبگە=Screen Rant |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251122202137/https://screenrant.com/clayface-movie-gotham-matt-reeves-batman-difference-explained-mike-flanagan/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فلاناگان وەک نووسەر و شوۆرۆنەر لە زنجیرەکەدا کاری کرد، جگە لە دەرهێنانی چوار ئەڵقە. هەروەها کینگ وەک بەرهەمهێنەری جێبەجێکار لە زنجیرەکەدا بەشداری دەکات.&lt;ref name=&quot;Otterson-2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=‘Carrie’ TV Series: First-Look Images From Mike Flanagan's Take on Stephen King Classic |ناونیشان=https://variety.com/2026/tv/news/carrie-tv-series-mike-flanagan-first-look-1236809673/ |وێبگە=Variety |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260713155127/https://variety.com/2026/tv/news/carrie-tv-series-mike-flanagan-first-look-1236809673/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦دا، [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ]] زنجیرەکەی بۆ وەرزی دووەم نوێ کردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|سەردێڕ=''Carrie'' Renewed For Season 2 By Prime Video|ناونیشان=https://deadline.com/2026/10/carrie-renewed-season-2-prime-video-1237170430/|وێبگە=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== نووسین ===
بەهۆی ئەوەی ڕۆمانی ڕەسەنی کاری یەکێکە لە کورتترین کتێبەکانی کینگ، فلاناگان چیڕۆکەکەی فراوانتر کرد بۆ ئەوەی لەگەڵ شێوازی زنجیرەی درێژخایەن بگونجێت. فلاناگان دانی بە گونجاندنەکانی پێشووی کاریدا نا، لەوانە فیلمی ١٩٧٦ی برایان دە پالما کاری و فیلمی ٢٠١٣ی کیمبەلی پێرس کاری، بەڵام لە بری گەڕانەوە بۆ زەمینەی ناسراوی چیڕۆکەکە، هەوڵی دا شتێکی نوێ لە پێکهاتەکانی چیڕۆکەکە دروست بکات.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; وەک بەرنامەیەکی سێ وەرزی سەیری کاری دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tinoco |یەکەم١=Armando |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Mike Flanagan's 'Carrie' Envisioned As Three Seasons In &quot;Dream Scenario&quot; |ناونیشان=https://deadline.com/2026/09/mike-flanagan-carrie-three-seasons-dream-scenario-1237143183/ |وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261004044835/https://deadline.com/2026/09/mike-flanagan-carrie-three-seasons-dream-scenario-1237143183/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

فلاناگان لەبری ئەوەی جەخت لەسەر بابەتەکانی ڕۆمانەکە بکاتەوە لەسەر ئازاردانی دەروونی، توندوتیژی لە قوتابخانەکان، و نەرمونیانی بەرامبەر دڕندەیی بەهۆی گۆڕانی پەیوەندی کۆمەڵگە لەگەڵ تەلەفۆن و زیادبوونی ئاستی توندوتیژی قوتابخانە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەو دەیان ساڵانەی کە پاش بڵاوبوونەوەی ڕۆمانەکە تێپەڕین.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; هەرزەکاران، لەوانە کوڕەکەی فلاناگان ریگبی، هێنرانە ناو ژووری نووسەران بۆ ئەوەی فلاناگان و تیمەکەی باشتر هەرزەکاری هاوچەرخ و ئەزموونەکانی قوتابخانەی ئامادەیی تێبگەن.&lt;ref name=&quot;Aguilar 2026-10-05&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Aguilar |یەکەم١=Carlos |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=This 'Carrie' has the bloody prom scene, but it adds a modern horror: social media |ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2026-10-05/carrie-mike-flanagan-summer-h-howell-samantha-sloyan |وێبگە=Los Angeles Times |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006115804/https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2026-10-05/carrie-mike-flanagan-summer-h-howell-samantha-sloyan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فلاناگان زیاتر لەسەر ئەتۆلۆژی ڕۆمانەکە بنیاتی نا و ئەو بەشانەی تێدا خستە ڕوو کە پەیوەندییەکانی شڵەژاوی [[٩١١ (ژمارە تەلەفۆنی فریاگوزاری)|٩١١]]، ڕاپۆرتەکانی پۆلیس، شایەتحاڵییەکانی دادگا، و لێکۆڵینەوە زانستییەکان لەخۆ دەگرێت کە هەوڵیان دەدا دیاردەکەی کاری ڕوون بکەنەوە، کە ئاماژەی بەوە دەکرد کاری بەشێک بووە لە کۆمەڵەی ژنانی بەهرەمەند کە خاوەن هێزی [[دوورەجووڵێنی]] بوون.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; فلاناگان پێی باش بوو کە لەگەڵ ئەو خاڵەی چیڕۆکەکەدا بڕوات لە یەکەم ئەڵقەوە، کە چیڕۆکێکی جیاواز و تایبەتی کچێکی جیاواز لە شوێنێکی جیهاندا دەردەخات کە خۆی لەگەڵ تواناوەکانی دەگونجێنێت لەکاتێکدا کاری شوێنی تایبەتی خۆی لەناویاندا دەدۆزێتەوە لە ماوەی وەرزەکەدا.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt;

بە پێچەوانەی وەشانەکانی پێشوو، وەشانەکەی فلاناگان لە کاری وایت ژیانی خۆی بە نهێنی لە ماڵەوە لەگەڵ دایکی مارگارێت بەسەر بردووە، لەکاتێکدا دەوڵەت نەیزانیوە بە بوونیان تا مردنی لەناکاوی باوکی کاری و هاوسەری مارگارێت ڕاڵف، کە ناچار دەکات سەرنج بخاتە سەر ماڵەکەیان کە دەبێتە هۆی ئەوەی کاری بۆ یەکەمجار لە ژیانیدا بچێتە قوتابخانەی گشتی. لەگەڵ ئەوەشدا، لایەنە نوێیەکانی بۆ کەسایەتییە سەرەکییەکانی چیڕۆکەکە زیاد کرد.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; هەروەها دیمەنی [[سووڕی مانگانە|سوڕی مانگانە]] لە حەمامەکەدا و ئاهەنگی دەرچوون.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; کەسایەتییەکی نوێ کە لە وەشانەکەی فلاناگاندا ناسێنراوە ئێمالینە.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt;

=== هەڵبژاردنی ئەکتەر ===
[[File:2026 Toronto International Film Festival - &quot;Carrie&quot; Premiere 02 (cropped).jpg|upright|thumb|[[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]] ڕۆڵی سەرەکی کاری دەگێڕێت.]]
زیاتر لە ١٤٠٠ خانمەکتەر تاقیکردنەوەیان بۆ ڕۆڵی سەرەکی کاری وایت کرد لەو شتەی کە فلاناگان وەک یەکێک لە گەورەترین گەڕانەکانی هەڵبژاردنی ئەکتەر لە پیشەکەی ناوی برد.&lt;ref name=&quot;Romano 2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Romano |یەکەم١=Nick |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Revisiting King's first (prom) queen: On set for the Flanafam's brand-new vision of Carrie (exclusive) |ناونیشان=https://ew.com/carrie-mike-flanagan-cover-story-exclusive-12120762 |وێبگە=Entertainment Weekly |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە کاتی تاقیکردنەوەکاندا، زۆرێک لە کاندیدەکان هەوڵیان دا ڕۆڵگێڕانی [[سیسی سپەیسێک|سیسی سپەیسک]] لە فیلمی ساڵی ١٩٧٦ دووبارە بکەنەوە، سەرەڕای ئارەزووی تیمی بەرهەمهێنان بۆ دوورکەوتنەوە لە هاوشێوەییەکان. [[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]] تاقیکردنەوەی خۆتۆمارکردنی لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥دا پێشکەش کرد، و بەسەر هەموواندا سەرکەوت بەهۆی ئەوەی لەلایەن گۆڕانکارییەکانی چیرۆکە نوێیەکەی کارییەوە ئاگادار نەکرابووەوە.&lt;ref name=&quot;Aguilar 2026-10-05&quot;/&gt; فلاناگان وتی هاوێل &quot;ڕۆڵگێڕانی ڕاستگۆییانە، میهرەبانی و پەرۆشی بە بێ هەستکردن بە بێئاگایی&quot; ئەوە بوو کە لە تاقیکردنەوەکەیدا سەرسامی کرد.&lt;ref name=&quot;Aguilar 2026-10-05&quot;/&gt; ڕۆڵگێڕانەکەی تیمەکەی ئەوەندە سەرسام کرد کە هەڵبژێردرا، سەرەڕای هاوشێوەییە جەستەیییەکانی لەگەڵ سپەیسک لەو کاتەدا.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot;/&gt; لە نیسانی ٢٠٢٥دا، ڕاگەیەندرا کە هاوێل لە گفتوگۆدایە بۆ بەشداری کردن وەک کاری،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |سەردێڕ=Mike Flanagan's 'Carrie' TV Series Eyes Summer H. Howell for Lead Role (EXCLUSIVE) |ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-summer-h-howell-1236363644/ |وێبگە=[[ڤاریەتی (گۆڤار)|ڤاریەتی]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; و ئەوەی [[سێینا ئاگودۆنگ|سیێنا ئاگودۆنگ]] وەک سوو سنێڵ هەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |سەردێڕ=Mike Flanagan's 'Carrie' TV Series Casts Siena Agudong as Sue Snell (EXCLUSIVE) |ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-siena-agudong-sue-snell-1236363198/ |وێبگە=[[ڤاریەتی (گۆڤار)|ڤاریەتی]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250409220211/https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-siena-agudong-sue-snell-1236363198/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هاوێل بۆ یەکەمجار لە [[درۆی نیسان]] قسەی لەگەڵ فلاناگان کرد، و باوەڕی وا بوو کە ئەوە گاڵتەیەکە.&lt;ref name=&quot;Romano 2026&quot;/&gt; لە ئایاردا، [[ماتیۆ لیلارد|ماتیو لیلارد]] لە گفتوگۆدایە بۆ بەشداری کردن لە زنجیرەکەدا بە ڕۆڵێکی نادیار و هاوێل بە فەرمی وەک کاری کاست کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Grobar |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Matthew Lillard In Talks To Join 'Carrie' Amazon Series |ناونیشان=https://deadline.com/2025/05/carrie-tv-series-casts-matthew-lillard-1236382595/ |وێبگە=[[دێدلاین هۆلیوود]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250501173718/https://deadline.com/2025/05/carrie-tv-series-casts-matthew-lillard-1236382595/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە حوزەیراندا، بەشداری کردنی لیلارد لە زنجیرەکەدا پشتڕاستکرایەوە، لەگەڵ سامانتا سلۆیان، ئالیسۆن ثۆرنتۆن، ثالیا دودێک، ئەمبەر میدتاندر، [[جۆسی تۆتا]]، ئارسەر کۆنتی، جۆوێل ئوولێت، کەیت سیگل، مایکل ترۆکۆ، کاتی ساخۆف، ڕاهوول کۆهلی، [[تیم باگلی]]، هیزەر گراهام، تاهمۆ پەینیکێت، کریستال بالینت، دانیێل کلاودت، ماپوانا ماکیا، ڕۆوان دانیێل، نایکا تۆسانت، دیلەینەی هایلس و کاساندرا نۆد.&lt;ref name=&quot;DeadlineHowellLead&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cordero |یەکەم=Rosy |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ='Carrie' Series Officially Sets Summer Howell As Lead; Samantha Sloyan, Josie Totah &amp; Amber Midthunder Among Cast |ناونیشان=https://deadline.com/2025/06/carrie-show-cast-prime-video-1236420540/ |وێبگە=[[دێدلاین هۆلیوود]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250602181625/https://deadline.com/2025/06/carrie-show-cast-prime-video-1236420540/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Grobar |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Kate Siegel, Michael Trucco, Katee Sackhoff, Rahul Kohli, Tim Bagley &amp; Heather Graham Among New Additions To Amazon's 'Carrie' TV Series |ناونیشان=https://deadline.com/2025/06/carrie-tv-series-casts-heather-graham-kate-siegel-12-others-1236429432/ |وێبگە=[[دێدلاین هۆلیوود]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; فلاناگان مارگ.

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb title}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:بەرنامە ڕەسەنەکانی ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆ]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان دەربارەی ھەرزەکاران]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان تایبەت بە ستۆدیۆکانی ئەمازۆن]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە تەلەکینێسیس]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە ڕووداوەکانیان لە مەینە]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان لە شاری ڤانکۆڤەر وێنەگیراون]]
[[پۆل:پێشبینی ئەستێرەیی لە کلتووری باودا]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>j4b3u7lhokq759xunmyg1cffxjph7vg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706120</id>
      <parentid>1705956</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>سامانتا سلۆیان</comment>
      <origin>1706120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30247" sha1="johpuquam07dbelkls5z7unl08lolze" xml:space="preserve">{{Short description|زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ٢٠٢٦ لەلایەن مایک فلاناگانەوە}}
{{Infobox television
| image                = Carrie (2026 TV series logo).svg
| image_class          = skin-invert
| caption              =
| genre                = {{plainlist|
- [[وێژەی ترسناک|ترسی سەرووسرووشتی]]
- درامای هەرزەکاری
}}
| developer            = مایک فلاناگان
| based_on             = {{Based on|''[[کاری (ڕۆمان)|کاری]]''|[[ستیڤن کینگ]]}}
| showrunner           = مایک فلاناگان
| starring             = {{Plainlist|
- سەمەر ئێچ. هاوێل
- سامانتا سلۆیان
- [[سێینا ئاگودۆنگ]]
- ئالیسۆن ثۆرنتۆن
- جۆوێل ئوولێت
- [[جۆسی تۆتا]]
- ئارسەر کۆنتی
- ثالیا دودێک
- ئەمبەر میدتاندر
- [[ماتیۆ لیلارد]]
}}
| music                = برایانی نیوتن
| country              = ویلایەتە یەکگرتووەکان
| language             = ئینگلیزی
| num_seasons          = ١
| num_episodes         = ٨
| executive_producer   = {{Plainlist|
- مایک فلاناگان
- ستیڤن كینگ
- ترێڤۆر مەیسی
}}
| producer             = {{Plainlist|&lt;!--&quot;Produced by&quot; or &quot;Producer&quot; credit, excluding low-level writers on the series' writing staff and starring actors who are granted creative producer credit, per the documentation of the template.--&gt;
- چاد فیتز
- جەستن واگمان
}}
| editor               = {{Plainlist|
- مایک فلاناگان
- برێت دەبلیو. باخمان
}}
| cinematography       = {{Plainlist|
- مایکل فیمۆگناری
- مایکل وەیل
- ماریا ڕوشێ
}}
| runtime              = ٤٨–٥٩ دەقە
| company              = {{Plainlist|
- ڕید ڕووم پیکچرز
- ڕیونیۆن پاسیڤیک اینترتەینمنت
- [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئامازۆن ئێم جی ئێم ستودیۆز]]
}}
| budget               = 
| network              = [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم]]
| first_aired          = {{Start date|٢٠٢٦|١٠|٧}}
| last_aired           = ئێستا
}}

'''''کاری''''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:Carrie) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[وێژەی ترسناک|ترسی سەروسرورشتیی]] ئەمریکییە کە لەلایەن مایک فلاناگانەوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئەمازۆن ئێم جی ئێم ستودیۆزەوە]] بۆ [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ]] بەرهەم هێنراوە. ئەمە چوارەمین بەرهەمە لە ''جیهانی کاری''، و یەکەم گونجاندنی زنجیرەییە بۆ [[کاری (ڕۆمان)|ڕۆمانی ١٩٧٤ی]] [[ستیڤن کینگ|ستیڤن كینگ]]، کە چیڕۆکەکە فراوانتر دەکات. زنجیرەکە باسی کاری وایت ([[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]]) دەکات، کە کچێکی هەرزەکارە و ژیانی بە تەنهایی بەسەر بردووە، لەکاتێکدا ناچار دەبێت دوای مردنی باوکی خۆی لەگەڵ قوتابخانەی ئامادەییدا بگونجێنێت. فێرد دەبێت کۆنتڕۆڵی هێزە نائاساییەکانی دەروونیی خۆی بکات لە کاتی ڕووداوەکانی پێش شێتییە بەدناوەکەی. هەروەها ئەکتەران [[سامانتا سلۆیان]]، [[سێینا ئاگودۆنگ|سیێنا ئاگودۆنگ]]، ئالیسۆن ثۆرنتۆن، جۆوێل ئوولێت، [[جۆسی تۆتا]]، ئارسەر کۆنتی، سالیا دودێک، ئەمبەر میدتاندر و [[ماتیۆ لیلارد|ماتیو لیلارد]] ڕۆڵیان تێدا گێڕاوە.

پلانی دروستکردنی زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی لەسەر بنەمای ڕۆمانەکە لە ساڵی ٢٠٠٢ دەستی پێکرد بە فیلمێکی تەلەڤیزیۆنیی مەبەستدار وەک باکدور پایلۆت لەلایەن ئێم جی ئێم تیڤی بەڵام دواتر لەلایەن [[ئێن بی سی]] ڕەتکرایەوە. لە ساڵی ٢٠١٩، [[کورتەزنجیرە|کورتە زنجیرەیەک]] لە قۆناغی پەرەپێداندا بوو لە کەناڵی ئێف ئێکس بەڵام هەرگیز لەلایەن کەناڵەکەوە داوا نەکرا. [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئامازۆن]] لە ساڵی ٢٠٢٤ پەرەپێدانی پڕۆژەیەکی نوێی بۆ ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ ڕاگەیاند، کە تێیدا فلاناگان وەک شوۆرۆنەر کار دەکات، هاوکات کینگ وەک بەرهەمهێنەری جێبەجێکار بەشداری کرد. لە نیسانی ٢٠٢٥دا داواکاری زنجیرەکەی پێدرا. [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە [[ڤانکۆڤەر]]، [[کەنەدا]]، لە حوزەیران تا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەنجامدرا.

''کاری'' لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لە ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ نمایشکرا. ڕەخنەگران ستایشی زنجیرەکەیان کرد، کە ستایشی دیدگای مۆدێرنی فلاناگان بۆ سەرچاوەی بابەتەکە، و ڕۆڵگێڕانی ئەکتەرەکانیان کرد (بە تایبەت هاوێل و سلۆیان)، بەڵام هەندێک لە ڕەخنەگران لەسەر گۆڕانکارییەکانی بەراورد بە ڕۆمانەکە دابەش بوون. لە سەرەتادا وەک [[کورتەزنجیرە|کورتە زنجیرە]] ناسێنرا، زنجیرەکە درێژکرایەوە بۆ وەرزی دووەم لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦

==چیرۆک==
{{Quote|''کاری'' وەک سەرلەنوێ چیڕۆکی کچە نامۆیەکی قوتابخانەی ئامادەیی کاری وایت (سەمەر ئێج. ھاوێڵ) پێناسە دەکرێت، کە ژیانی خۆی بە تەنهایی لەگەڵ دایکە ستەمکارەکەی (سامانتا سلۆیان) بەسەر بردووە. دوای مردنی لەناکاوى باوکی، کاری خۆی دەبینێتەوە کە خەریکی مامەڵەکردنە لەگەڵ ئاستەنگەکانی چوونە قوتابخانەی ئامادەیی، ئابڕووچوونێکی خۆخۆری، و دەرکەوتنی هێزە نائاساییە دەروونییەکان.&lt;ref name=&quot;DeadlineHowellLead&quot; /&gt; |source=''دێدلاین هۆلیوود'}}

==ئەکتەر و کەسایەتییەکان==
===سەرەکی===
[[File:2026 Toronto International Film Festival - &quot;Carrie&quot; Premiere 13 (cropped).jpg|upright=1.25|thumb|کەیت سیگل، سامانتا سلۆیان، مایک فلاناگان و [[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]] لە یەکەم نمایشی جیهانیی «کاری» لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تۆرنتۆ|ئاهەنگی فیلمی تورۆنتۆ]]]]

* [[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]] وەک کارییتا &quot;کاری&quot; وایت، هەرزەکارێکی بێتوانا لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە کە هێزی دەروونیی نوێی خۆی بەکاردێنێت بۆ تۆڵەسەندنەوە لە زۆردارەکان

** جولیەت ڕۆز فۆلی وەک کاری بچووک

* [[سامانتا سلۆیان]] وەک مارگارێت وایت، دایک و پارێزەری کاری

** تێۆ فلاناگان وەک مارگارێتی بچووک

* [[سێینا ئاگودۆنگ|سیێنا ئاگودۆنگ]] وەک سۆزان &quot;سوو&quot; سنێڵ، قوتابییەکی بەناوبانگ کە هەستی پەشیمانی دەبێت بەهۆی بەشداریکردن لە ئازاردانی کاریدا

* ئالیسۆن ثۆرنتۆن وەک کریس تینە &quot;کریس&quot; هارجێنسن، سەرکردەی دەستەیەک لە کچە خراپەکان کە کاری ئازار دەدەن
* جۆوێل ئوولێت وەک تۆماس &quot;تۆمی&quot; ڕۆس، خۆشەویستەکەی سوو
* [[جۆسی تۆتا]] وەک کریس تینە &quot;تینا&quot; بلەیک، هاوڕێی کریس کە هەوڵی بەدەستهێنانی ڕەزامەندیی دەدات
* ئارسەر کۆنتی وەک ویلیام &quot;بیلی&quot; نۆلان، خۆشەویستە تاوانکارەکەی تەمەنی هەرزەکاریی کریس
* تالیا دودێک وەک ئێمالین وێست، هاوڕێ نوێیەکەی کاری
* ئەمبەر میدتاندر وەک خانم ڕیتا دێژارڤین، مامۆستای پەروەردەی جەستەییی کاری
* [[ماتیۆ لیلارد|ماتیو لیلارد]] وەک هێنری گرەیل، بەڕێوەبەری قوتابخانەی ئامادەیی یەکگرتووی تۆماس ئێوێن

* [[تیم باگلی]] وەک پیتر مۆرتۆن، ڕاوێژکاری دەروونیی قوتابخانەی ئێوێن

==بەرهەمهێنانی==
===پەرەپێدان===
لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢، مایک فلاناگان گربەستێکی تەلەڤیزیۆنی گشتی لەگەڵ [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئامازۆن ستودیۆز]] واژوو کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ='The Haunting' &amp; 'Midnight Mass' Duo Mike Flanagan &amp; Trevor Macy Ink Overall TV Deal With Amazon Studios |ناونیشان=https://deadline.com/2022/12/mike-flanagan-amp-trevor-macy-overall-deal-with-amazon-studios-1235186302/ |وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205133757/https://deadline.com/2022/12/mike-flanagan-amp-trevor-macy-overall-deal-with-amazon-studios-1235186302/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ واژووکردنی گربەستەکەدا، فلاناگان دەستبەجێ هەوڵی دەستپێکردنی گونجاندنێکی تەلەڤیزیۆنی بۆ ڕۆمانەکەی [[ستیڤن کینگ|ستیڤن كینگ]] دا تاوەرە تاریکەکە، کە پڕۆژەیەکی دڵخواز بوو کە بۆ چەندین ساڵ باسی کردبوو، بەڵام فلاناگان پڕۆژەکەی بە یەکێک لە ئاڵۆزترین بەرهەمەکان بۆ دەستپێکردن زانی چونکە وەرگرتنی ڕەزامەندی پڕۆسەیەکی زۆر درێژتر و تێوەگلاوتر بوو لە هەر شتێک کە لە ژیانیدا نزیکی ببووەوە، بەڵام پاشان [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئامازۆن]] بیرۆکەی دەستپێکردنی هاوبەشییەکەیانی پێشکەش کرد بە گونجاندنی ڕۆمانی [[ستیڤن کینگ|ستیڤن كینگ]] [[کاری (ڕۆمان)|کاری (١٩٧٤)]]، لەگەڵ پێشنیارکردنی دیدگایەکی نوێ کە تەنانەت کینگیشی سەرسام کرد، کە بووە هۆی کۆکردنەوەی هاوکارە بەردەوامەکانی بۆ ئەنجامدانی.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Romano |یەکەم=Nick |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=''Carrie'' exclusive first look: How Mike Flanagan gives the Stephen King classic a modern TV twist |ناونیشان=https://ew.com/carrie-tv-series-first-look-mike-flanagan-modern-twist-exclusive-12015053 |وێبگە=Entertainment Weekly |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260721235232/https://ew.com/carrie-tv-series-first-look-mike-flanagan-modern-twist-exclusive-12015053 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤دا، ڕاگەیەندرا کە یەکەم پڕۆژەی فلاناگان لەژێر ئەو گرێبەستەدا دەبێتە گونجاندنێکی نوێی ڕۆمانی کاری کینگ، بە شێوەی کورتە زنجیرەیەکی هەشت ئەڵقەیی، لە [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ]]. ژووری نووسەران دەستی بە داڕشتنی چیڕۆکەکە کرد. فلاناگان پێشتر دەرهێنانی بۆ گونجاندنی ڕۆمانەکانی کینگ کردبوو لەوانە یارییەکەی جێراڵد (٢٠١٧)، دکتۆر سلیپ(٢٠١٩)، و ژیانی چاک (٢٠٢٤).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fleming |یەکەم=Mike Jr. |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Mike Flanagan Scares Up Another With Stephen King: 'Carrie' As An 8-Ep Amazon Series: The Dish |ناونیشان=https://deadline.com/2024/10/stephen-king-carrie-mike-flanagan-tv-series-amazon-1236121905/ |وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241021154029/https://deadline.com/2024/10/stephen-king-carrie-mike-flanagan-tv-series-amazon-1236121905/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەم ماوەیەدا، فلاناگان فیلمی [[کۆمیکەکانی دی سی|جیهانی دی سی]] (DCU) کلایفەیس (٢٠٢٦) پێشکەش کرد بۆ [[جەیمز گان|جەیمس گەن]] و پیتەر سەفڕان بۆ [[دی سی ستۆدیۆز|دی سی ستودیۆز]]، کە ئەو پەرە پێدان و نووسی بۆ کردبوو، بەڵام کاتێک کاتی دەستپێکردنی بەرهەمهێنانی هات، فلاناگان نەتوانی دەرهێنانی بۆ بکات بەهۆی پابەندبوونی بە کاری و ''دەرکردنەوەی شەیتان'' (٢٠٢٧)، کە بووە هۆی بە کرێگرتنی جەیمس واتکینز لە جێگەی ئەو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Behbakht |یەکەم١=Andy |دوایین٢=Hermanns |یەکەم٢=Grant |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=How James Gunn's Gotham In R-Rated DC Movie Will Differ From Matt Reeves' The Batman Explained By Mike Flanagan |ناونیشان=https://screenrant.com/clayface-movie-gotham-matt-reeves-batman-difference-explained-mike-flanagan/ |وێبگە=Screen Rant |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251122202137/https://screenrant.com/clayface-movie-gotham-matt-reeves-batman-difference-explained-mike-flanagan/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فلاناگان وەک نووسەر و شوۆرۆنەر لە زنجیرەکەدا کاری کرد، جگە لە دەرهێنانی چوار ئەڵقە. هەروەها کینگ وەک بەرهەمهێنەری جێبەجێکار لە زنجیرەکەدا بەشداری دەکات.&lt;ref name=&quot;Otterson-2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=‘Carrie’ TV Series: First-Look Images From Mike Flanagan's Take on Stephen King Classic |ناونیشان=https://variety.com/2026/tv/news/carrie-tv-series-mike-flanagan-first-look-1236809673/ |وێبگە=Variety |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260713155127/https://variety.com/2026/tv/news/carrie-tv-series-mike-flanagan-first-look-1236809673/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦دا، [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ]] زنجیرەکەی بۆ وەرزی دووەم نوێ کردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|سەردێڕ=''Carrie'' Renewed For Season 2 By Prime Video|ناونیشان=https://deadline.com/2026/10/carrie-renewed-season-2-prime-video-1237170430/|وێبگە=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

=== نووسین ===
بەهۆی ئەوەی ڕۆمانی ڕەسەنی کاری یەکێکە لە کورتترین کتێبەکانی کینگ، فلاناگان چیڕۆکەکەی فراوانتر کرد بۆ ئەوەی لەگەڵ شێوازی زنجیرەی درێژخایەن بگونجێت. فلاناگان دانی بە گونجاندنەکانی پێشووی کاریدا نا، لەوانە فیلمی ١٩٧٦ی برایان دە پالما کاری و فیلمی ٢٠١٣ی کیمبەلی پێرس کاری، بەڵام لە بری گەڕانەوە بۆ زەمینەی ناسراوی چیڕۆکەکە، هەوڵی دا شتێکی نوێ لە پێکهاتەکانی چیڕۆکەکە دروست بکات.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; وەک بەرنامەیەکی سێ وەرزی سەیری کاری دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tinoco |یەکەم١=Armando |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Mike Flanagan's 'Carrie' Envisioned As Three Seasons In &quot;Dream Scenario&quot; |ناونیشان=https://deadline.com/2026/09/mike-flanagan-carrie-three-seasons-dream-scenario-1237143183/ |وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261004044835/https://deadline.com/2026/09/mike-flanagan-carrie-three-seasons-dream-scenario-1237143183/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

فلاناگان لەبری ئەوەی جەخت لەسەر بابەتەکانی ڕۆمانەکە بکاتەوە لەسەر ئازاردانی دەروونی، توندوتیژی لە قوتابخانەکان، و نەرمونیانی بەرامبەر دڕندەیی بەهۆی گۆڕانی پەیوەندی کۆمەڵگە لەگەڵ تەلەفۆن و زیادبوونی ئاستی توندوتیژی قوتابخانە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەو دەیان ساڵانەی کە پاش بڵاوبوونەوەی ڕۆمانەکە تێپەڕین.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; هەرزەکاران، لەوانە کوڕەکەی فلاناگان ریگبی، هێنرانە ناو ژووری نووسەران بۆ ئەوەی فلاناگان و تیمەکەی باشتر هەرزەکاری هاوچەرخ و ئەزموونەکانی قوتابخانەی ئامادەیی تێبگەن.&lt;ref name=&quot;Aguilar 2026-10-05&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Aguilar |یەکەم١=Carlos |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=This 'Carrie' has the bloody prom scene, but it adds a modern horror: social media |ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2026-10-05/carrie-mike-flanagan-summer-h-howell-samantha-sloyan |وێبگە=Los Angeles Times |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006115804/https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2026-10-05/carrie-mike-flanagan-summer-h-howell-samantha-sloyan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فلاناگان زیاتر لەسەر ئەتۆلۆژی ڕۆمانەکە بنیاتی نا و ئەو بەشانەی تێدا خستە ڕوو کە پەیوەندییەکانی شڵەژاوی [[٩١١ (ژمارە تەلەفۆنی فریاگوزاری)|٩١١]]، ڕاپۆرتەکانی پۆلیس، شایەتحاڵییەکانی دادگا، و لێکۆڵینەوە زانستییەکان لەخۆ دەگرێت کە هەوڵیان دەدا دیاردەکەی کاری ڕوون بکەنەوە، کە ئاماژەی بەوە دەکرد کاری بەشێک بووە لە کۆمەڵەی ژنانی بەهرەمەند کە خاوەن هێزی [[دوورەجووڵێنی]] بوون.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; فلاناگان پێی باش بوو کە لەگەڵ ئەو خاڵەی چیڕۆکەکەدا بڕوات لە یەکەم ئەڵقەوە، کە چیڕۆکێکی جیاواز و تایبەتی کچێکی جیاواز لە شوێنێکی جیهاندا دەردەخات کە خۆی لەگەڵ تواناوەکانی دەگونجێنێت لەکاتێکدا کاری شوێنی تایبەتی خۆی لەناویاندا دەدۆزێتەوە لە ماوەی وەرزەکەدا.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt;

بە پێچەوانەی وەشانەکانی پێشوو، وەشانەکەی فلاناگان لە کاری وایت ژیانی خۆی بە نهێنی لە ماڵەوە لەگەڵ دایکی مارگارێت بەسەر بردووە، لەکاتێکدا دەوڵەت نەیزانیوە بە بوونیان تا مردنی لەناکاوی باوکی کاری و هاوسەری مارگارێت ڕاڵف، کە ناچار دەکات سەرنج بخاتە سەر ماڵەکەیان کە دەبێتە هۆی ئەوەی کاری بۆ یەکەمجار لە ژیانیدا بچێتە قوتابخانەی گشتی. لەگەڵ ئەوەشدا، لایەنە نوێیەکانی بۆ کەسایەتییە سەرەکییەکانی چیڕۆکەکە زیاد کرد.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; هەروەها دیمەنی [[سووڕی مانگانە|سوڕی مانگانە]] لە حەمامەکەدا و ئاهەنگی دەرچوون.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt; کەسایەتییەکی نوێ کە لە وەشانەکەی فلاناگاندا ناسێنراوە ئێمالینە.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot; /&gt;

=== هەڵبژاردنی ئەکتەر ===
[[File:2026 Toronto International Film Festival - &quot;Carrie&quot; Premiere 02 (cropped).jpg|upright|thumb|[[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]] ڕۆڵی سەرەکی کاری دەگێڕێت.]]
زیاتر لە ١٤٠٠ خانمەکتەر تاقیکردنەوەیان بۆ ڕۆڵی سەرەکی کاری وایت کرد لەو شتەی کە فلاناگان وەک یەکێک لە گەورەترین گەڕانەکانی هەڵبژاردنی ئەکتەر لە پیشەکەی ناوی برد.&lt;ref name=&quot;Romano 2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Romano |یەکەم١=Nick |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Revisiting King's first (prom) queen: On set for the Flanafam's brand-new vision of Carrie (exclusive) |ناونیشان=https://ew.com/carrie-mike-flanagan-cover-story-exclusive-12120762 |وێبگە=Entertainment Weekly |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە کاتی تاقیکردنەوەکاندا، زۆرێک لە کاندیدەکان هەوڵیان دا ڕۆڵگێڕانی [[سیسی سپەیسێک|سیسی سپەیسک]] لە فیلمی ساڵی ١٩٧٦ دووبارە بکەنەوە، سەرەڕای ئارەزووی تیمی بەرهەمهێنان بۆ دوورکەوتنەوە لە هاوشێوەییەکان. [[سەمەر ئێج. ھاوێڵ]] تاقیکردنەوەی خۆتۆمارکردنی لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥دا پێشکەش کرد، و بەسەر هەموواندا سەرکەوت بەهۆی ئەوەی لەلایەن گۆڕانکارییەکانی چیرۆکە نوێیەکەی کارییەوە ئاگادار نەکرابووەوە.&lt;ref name=&quot;Aguilar 2026-10-05&quot;/&gt; فلاناگان وتی هاوێل &quot;ڕۆڵگێڕانی ڕاستگۆییانە، میهرەبانی و پەرۆشی بە بێ هەستکردن بە بێئاگایی&quot; ئەوە بوو کە لە تاقیکردنەوەکەیدا سەرسامی کرد.&lt;ref name=&quot;Aguilar 2026-10-05&quot;/&gt; ڕۆڵگێڕانەکەی تیمەکەی ئەوەندە سەرسام کرد کە هەڵبژێردرا، سەرەڕای هاوشێوەییە جەستەیییەکانی لەگەڵ سپەیسک لەو کاتەدا.&lt;ref name=&quot;EWCover&quot;/&gt; لە نیسانی ٢٠٢٥دا، ڕاگەیەندرا کە هاوێل لە گفتوگۆدایە بۆ بەشداری کردن وەک کاری،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |سەردێڕ=Mike Flanagan's 'Carrie' TV Series Eyes Summer H. Howell for Lead Role (EXCLUSIVE) |ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-summer-h-howell-1236363644/ |وێبگە=[[ڤاریەتی (گۆڤار)|ڤاریەتی]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; و ئەوەی [[سێینا ئاگودۆنگ|سیێنا ئاگودۆنگ]] وەک سوو سنێڵ هەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |سەردێڕ=Mike Flanagan's 'Carrie' TV Series Casts Siena Agudong as Sue Snell (EXCLUSIVE) |ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-siena-agudong-sue-snell-1236363198/ |وێبگە=[[ڤاریەتی (گۆڤار)|ڤاریەتی]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250409220211/https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-siena-agudong-sue-snell-1236363198/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هاوێل بۆ یەکەمجار لە [[درۆی نیسان]] قسەی لەگەڵ فلاناگان کرد، و باوەڕی وا بوو کە ئەوە گاڵتەیەکە.&lt;ref name=&quot;Romano 2026&quot;/&gt; لە ئایاردا، [[ماتیۆ لیلارد|ماتیو لیلارد]] لە گفتوگۆدایە بۆ بەشداری کردن لە زنجیرەکەدا بە ڕۆڵێکی نادیار و هاوێل بە فەرمی وەک کاری کاست کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Grobar |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Matthew Lillard In Talks To Join 'Carrie' Amazon Series |ناونیشان=https://deadline.com/2025/05/carrie-tv-series-casts-matthew-lillard-1236382595/ |وێبگە=[[دێدلاین هۆلیوود]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250501173718/https://deadline.com/2025/05/carrie-tv-series-casts-matthew-lillard-1236382595/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە حوزەیراندا، بەشداری کردنی لیلارد لە زنجیرەکەدا پشتڕاستکرایەوە، لەگەڵ سامانتا سلۆیان، ئالیسۆن ثۆرنتۆن، ثالیا دودێک، ئەمبەر میدتاندر، [[جۆسی تۆتا]]، ئارسەر کۆنتی، جۆوێل ئوولێت، کەیت سیگل، مایکل ترۆکۆ، کاتی ساخۆف، ڕاهوول کۆهلی، [[تیم باگلی]]، هیزەر گراهام، تاهمۆ پەینیکێت، کریستال بالینت، دانیێل کلاودت، ماپوانا ماکیا، ڕۆوان دانیێل، نایکا تۆسانت، دیلەینەی هایلس و کاساندرا نۆد.&lt;ref name=&quot;DeadlineHowellLead&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cordero |یەکەم=Rosy |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ='Carrie' Series Officially Sets Summer Howell As Lead; Samantha Sloyan, Josie Totah &amp; Amber Midthunder Among Cast |ناونیشان=https://deadline.com/2025/06/carrie-show-cast-prime-video-1236420540/ |وێبگە=[[دێدلاین هۆلیوود]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250602181625/https://deadline.com/2025/06/carrie-show-cast-prime-video-1236420540/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Grobar |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Kate Siegel, Michael Trucco, Katee Sackhoff, Rahul Kohli, Tim Bagley &amp; Heather Graham Among New Additions To Amazon's 'Carrie' TV Series |ناونیشان=https://deadline.com/2025/06/carrie-tv-series-casts-heather-graham-kate-siegel-12-others-1236429432/ |وێبگە=[[دێدلاین هۆلیوود]] |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt; فلاناگان مارگ.

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb title}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:بەرنامە ڕەسەنەکانی ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆ]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان دەربارەی ھەرزەکاران]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان تایبەت بە ستۆدیۆکانی ئەمازۆن]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە تەلەکینێسیس]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە ڕووداوەکانیان لە مەینە]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان لە شاری ڤانکۆڤەر وێنەگیراون]]
[[پۆل:پێشبینی ئەستێرەیی لە کلتووری باودا]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>johpuquam07dbelkls5z7unl08lolze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سەمەر ئێج. ھاوێڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306133</id>
    <revision>
      <id>1705799</id>
      <parentid>1705639</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9997" sha1="6w1wnxzhkix27j1kqp7oequwwtjrpsq" xml:space="preserve">{{Short description|خانمەئەکتەری کەنەدی (لەدایکبووی ٢٠٠٤)}}{{Infobox actor|name=سەمەر ئێج. ھاوێڵ|image=Summer H. Howell at the 2026 Toronto International Film Festival - &quot;Carrie&quot; Premiere 02 (cropped).jpg|caption=ھاوێڵ لە ساڵی ٢٠٢٦|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|2004|5|22}}|birth_place=[[مانیتۆبا]]، کەنەدا|years_active=٢٠١٣–ئێستا|occupation=خانمەئەکتەر|website=|ناسراوە بە=[[کاری (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کاری]]}}
'''سەمەر هێلینا ھاوێڵ''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Summer Helena Howell؛لەدایکبووی ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٤) خانمەئەکتەرێکی [[کەنەدا|کەنەدییە]]. بە دەستپێکردنی کارەکانی وەک ئەکتەری منداڵ، بەشداری لە فیلمەکانی نەفرەتی چەکی (٢٠١٣)، پیاوی نیوەشەو (٢٠١٦)، ڕاوچی (٢٠٢٠)، ھەورەکان (٢٠٢٠)، و شەوی دروێنەکار (٢٠٢٥) کردووە. ڕۆڵی سەرەکی پێشکەوتووی بەدەستھێنا وەک کارەکتەری سەرەکی کاری بڵایت لە زنجیرەی ترسناکی سەروو سروشتی [[کاری (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کاری (٢٠٢٦–ئێستا)]] لە دەرھێنانی مایک فلاناگان.

== ژیانی سەرەتایی ==
سەمەر ئێچ. ھاوێڵ لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٤ لە نزیک [[وینیپێگ]] لە [[مانیتۆبا]] لەدایکبووە.&lt;ref name=&quot;Website-1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gao |یەکەم=Max |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/meet-summer-h-howell-carrie-exclusive-interview |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=تین ڤۆگ |زمان=en-US |سەردێڕ=چاوپێکەوتن لەگەڵ سەمر ئێچ. ھاوبڵ، شاژنی ھاوار کە بەرجەستەی جۆرێکی نوێ لە 'کاری' دەکات}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://elcinema.com/en/person/2114898 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250614170729/https://elcinema.com/en/person/2114898 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=ئێل سینەما |سەردێڕ=سەمر ئێچ. ھاوبڵ - فیلمۆگرافیی ئەکتەر، وێنەکان، ڤیدیۆ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ خێزانەکەی لە سانت ئەندرۆس دەژێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=King |یەکەم=Randall |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.winnipegfreepress.com/arts-and-life/2026/10/02/to-carrie-on-an-icon |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=وینیپێگ فری پرێس |زمان=en-US |سەردێڕ=سەمر ھاوبڵ لە مانیتۆبا گەورەترین ڕۆڵی خۆی تا ئێستا وەک کێری ھەرزەکارەکەی ستێفن کینگ وەردەگرێت}}&lt;/ref&gt; برا گەورەکەی بە منداڵی ئەکتەر بووە؛ ئێستا [[ئەندازیاریی شارستانی|ئەندازیاری شارستانییە]].&lt;ref name=&quot;Website-1&quot; /&gt;

== کاری ھونەری ==
لە تەمەنی شەش ساڵیدا، لەگەڵ برا گەورەکەی چوو بۆ تاقیکردنەوەی ڕێکلامی ھەویری ددانی کرێست. سەرەتا مەبەستی بوو لەگەڵ ئەودا تاقیکردنەوە بکات، بەڵام لە دەرفەتەکە کشایەوە، ئەگەرچی بەردەوام بوو لە یارمەتیدانی براکەی لە ڕاھێنانەکاندا. دوای تاقیکردنەوە بۆ دوو پڕۆژەی تر، بە بەشداریکردنی لە فیلمی ترسناکی بەردەوامی نەفرەتی چەکی (٢٠١٣)، یەکەم دەرکەوتنی لە فیلمی درێژدا ئەنجامدا.&lt;ref name=&quot;Website-1&quot; /&gt;

لە ساڵی ٢٠٢٥ ڕاگەیەندرا کە ھاوێڵ بۆ ڕۆڵی سەرەکی کاری بڵایت لە زنجیرەی ترسناکی سەروو سروشتی [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ]] بە ناوی کاری ھەڵبژێردراوە، کە لە سەر بنەمای ڕۆمانی [[ستیڤن کینگ|ستێفن کینگ]] دروستکراوە و لە دەرھێنانی مایک فلاناگانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://x.com/THR/status/1929990085812027466?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Etweet |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئێکس |سەردێڕ=زە ھۆلیوود ڕیپۆرتەر لە ئێکسترای ڕاگەیاندنی ڕۆڵگێڕانی کاری}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://x.com/BDisgusting/status/1929705342134636793?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Etweet |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئێکس |سەردێڕ=بڵەدی دیسگەستینگ لە ئێکسترای ڕاگەیاندنی ڕۆڵگێڕانی کاری}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-summer-h-howell-1236363644/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250616080316/https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-summer-h-howell-1236363644/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=ڤارایەتی |سەردێڕ=زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی کاری لە دەرھێنانی مایک فلاناگان چاوی لە سەمر ئێچ. ھاوبڵە بۆ ڕۆڵی سەرەکی |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.yahoo.com/entertainment/articles/carrie-series-casts-summer-howell-201350603.html |وێبگە=یاھوو! ئەنتەرتەینمەنت |سەردێڕ=زنجیرەی کێری سەمر ھاوبڵ و سامانسا سلۆیان ھەڵدەبژێرێت}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ئامادەکاریی بۆ تاقیکردنەوەی ڕۆڵەکە دەکرد، بە ئەنقەست سەیری [[کاری (ڕۆمان)|ڕۆمانە ڕەسەنەکە]] یان فیلمە گونجێندراوەکەی ساڵی ١٩٧٦ی نەکرد، چونکە دەیویست بزانێت ڕوانگەی فلاناگان جیاواز دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fell |یەکەم=Nicole |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/summer-h-howell-carrie-prime-video-interview-1236725168/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=زە ھۆلیوود ڕیپۆرتەر |زمان=en-US |سەردێڕ=نوێترین شاژنی ھاواری تەلەڤیزیۆن سەمر ئێچ. ھاوبڵ لە سەرەتای ژیانییەوە خۆی بۆ کاری ئامادە کردووە}}&lt;/ref&gt; ھاوێڵ لە نێوان زیاتر لە ١،٤٠٠ خانمەئەکتەر بۆ ئەم ڕۆڵە ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Moore |یەکەم=Julia |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://people.com/carrie-summer-h-howell-totally-different-version-iconic-character-exclusive-12166786 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پیپڵ |سەردێڕ=چۆن ئەستێرەی کاری سەمر ئێچ. ھاوبڵ وەشانی تەواو جیاوازی لە کارەکتەرە بەناوبانگەکە دروستکرد}}&lt;/ref&gt; کاری لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ نمایشکرا و ستایشکرا، کە ڕۆڵگێڕانەکەی ھاوێڵ ستایشی ڕەخنەگرانی لە لایەن چەندین دەزگاوە بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Roeper |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rogerebert.com/streaming/carrie-2026-mike-flanagan-prime-video-tv-review-2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ڕۆجەر ئیبەرت |زمان=en-US |سەردێڕ=مایک فلاناگان ھێزی نوێ لە چیرۆکی کێریدا دەدۆزێتەوە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Graham |یەکەم=Jamie |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.empireonline.com/tv/reviews/carrie/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئێمپایەر |زمان=en |سەردێڕ=کاری مایک فلاناگان گونجاندنێکی سەرنجڕاکێشی نوێی ستێفن کینگە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mangan|یەکەم=Lucy|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=پێداچوونەوەی کاری – گەڕانەوەی شکۆداری ھەرزەکارەکە نەیدەتوانی لە کاتێکی باشتردا بێت|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/oct/07/carrie-review-summer-h-howel-prime-video-horror|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=زە گاردین|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb name|5640132}}


[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤]]</text>
      <sha1>6w1wnxzhkix27j1kqp7oequwwtjrpsq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705899</id>
      <parentid>1705799</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T16:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Summer H. Howell}}</comment>
      <origin>1705899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10037" sha1="sfajows04l1472as4d3ua6k91um3bxt" xml:space="preserve">{{Short description|خانمەئەکتەری کەنەدی (لەدایکبووی ٢٠٠٤)}}{{Infobox actor|name=سەمەر ئێج. ھاوێڵ|image=Summer H. Howell at the 2026 Toronto International Film Festival - &quot;Carrie&quot; Premiere 02 (cropped).jpg|caption=ھاوێڵ لە ساڵی ٢٠٢٦|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|2004|5|22}}|birth_place=[[مانیتۆبا]]، کەنەدا|years_active=٢٠١٣–ئێستا|occupation=خانمەئەکتەر|website=|ناسراوە بە=[[کاری (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کاری]]}}
'''سەمەر هێلینا ھاوێڵ''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Summer Helena Howell؛لەدایکبووی ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٤) خانمەئەکتەرێکی [[کەنەدا|کەنەدییە]]. بە دەستپێکردنی کارەکانی وەک ئەکتەری منداڵ، بەشداری لە فیلمەکانی نەفرەتی چەکی (٢٠١٣)، پیاوی نیوەشەو (٢٠١٦)، ڕاوچی (٢٠٢٠)، ھەورەکان (٢٠٢٠)، و شەوی دروێنەکار (٢٠٢٥) کردووە. ڕۆڵی سەرەکی پێشکەوتووی بەدەستھێنا وەک کارەکتەری سەرەکی کاری بڵایت لە زنجیرەی ترسناکی سەروو سروشتی [[کاری (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کاری (٢٠٢٦–ئێستا)]] لە دەرھێنانی مایک فلاناگان.

== ژیانی سەرەتایی ==
سەمەر ئێچ. ھاوێڵ لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٤ لە نزیک [[وینیپێگ]] لە [[مانیتۆبا]] لەدایکبووە.&lt;ref name=&quot;Website-1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gao |یەکەم=Max |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/meet-summer-h-howell-carrie-exclusive-interview |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=تین ڤۆگ |زمان=en-US |سەردێڕ=چاوپێکەوتن لەگەڵ سەمر ئێچ. ھاوبڵ، شاژنی ھاوار کە بەرجەستەی جۆرێکی نوێ لە 'کاری' دەکات}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://elcinema.com/en/person/2114898 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250614170729/https://elcinema.com/en/person/2114898 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=ئێل سینەما |سەردێڕ=سەمر ئێچ. ھاوبڵ - فیلمۆگرافیی ئەکتەر، وێنەکان، ڤیدیۆ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ خێزانەکەی لە سانت ئەندرۆس دەژێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=King |یەکەم=Randall |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.winnipegfreepress.com/arts-and-life/2026/10/02/to-carrie-on-an-icon |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=وینیپێگ فری پرێس |زمان=en-US |سەردێڕ=سەمر ھاوبڵ لە مانیتۆبا گەورەترین ڕۆڵی خۆی تا ئێستا وەک کێری ھەرزەکارەکەی ستێفن کینگ وەردەگرێت}}&lt;/ref&gt; برا گەورەکەی بە منداڵی ئەکتەر بووە؛ ئێستا [[ئەندازیاریی شارستانی|ئەندازیاری شارستانییە]].&lt;ref name=&quot;Website-1&quot; /&gt;

== کاری ھونەری ==
لە تەمەنی شەش ساڵیدا، لەگەڵ برا گەورەکەی چوو بۆ تاقیکردنەوەی ڕێکلامی ھەویری ددانی کرێست. سەرەتا مەبەستی بوو لەگەڵ ئەودا تاقیکردنەوە بکات، بەڵام لە دەرفەتەکە کشایەوە، ئەگەرچی بەردەوام بوو لە یارمەتیدانی براکەی لە ڕاھێنانەکاندا. دوای تاقیکردنەوە بۆ دوو پڕۆژەی تر، بە بەشداریکردنی لە فیلمی ترسناکی بەردەوامی نەفرەتی چەکی (٢٠١٣)، یەکەم دەرکەوتنی لە فیلمی درێژدا ئەنجامدا.&lt;ref name=&quot;Website-1&quot; /&gt;

لە ساڵی ٢٠٢٥ ڕاگەیەندرا کە ھاوێڵ بۆ ڕۆڵی سەرەکی کاری بڵایت لە زنجیرەی ترسناکی سەروو سروشتی [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ]] بە ناوی کاری ھەڵبژێردراوە، کە لە سەر بنەمای ڕۆمانی [[ستیڤن کینگ|ستێفن کینگ]] دروستکراوە و لە دەرھێنانی مایک فلاناگانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://x.com/THR/status/1929990085812027466?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Etweet |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئێکس |سەردێڕ=زە ھۆلیوود ڕیپۆرتەر لە ئێکسترای ڕاگەیاندنی ڕۆڵگێڕانی کاری}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://x.com/BDisgusting/status/1929705342134636793?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Etweet |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئێکس |سەردێڕ=بڵەدی دیسگەستینگ لە ئێکسترای ڕاگەیاندنی ڕۆڵگێڕانی کاری}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-summer-h-howell-1236363644/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250616080316/https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-summer-h-howell-1236363644/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=ڤارایەتی |سەردێڕ=زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی کاری لە دەرھێنانی مایک فلاناگان چاوی لە سەمر ئێچ. ھاوبڵە بۆ ڕۆڵی سەرەکی |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.yahoo.com/entertainment/articles/carrie-series-casts-summer-howell-201350603.html |وێبگە=یاھوو! ئەنتەرتەینمەنت |سەردێڕ=زنجیرەی کێری سەمر ھاوبڵ و سامانسا سلۆیان ھەڵدەبژێرێت}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ئامادەکاریی بۆ تاقیکردنەوەی ڕۆڵەکە دەکرد، بە ئەنقەست سەیری [[کاری (ڕۆمان)|ڕۆمانە ڕەسەنەکە]] یان فیلمە گونجێندراوەکەی ساڵی ١٩٧٦ی نەکرد، چونکە دەیویست بزانێت ڕوانگەی فلاناگان جیاواز دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fell |یەکەم=Nicole |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/summer-h-howell-carrie-prime-video-interview-1236725168/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=زە ھۆلیوود ڕیپۆرتەر |زمان=en-US |سەردێڕ=نوێترین شاژنی ھاواری تەلەڤیزیۆن سەمر ئێچ. ھاوبڵ لە سەرەتای ژیانییەوە خۆی بۆ کاری ئامادە کردووە}}&lt;/ref&gt; ھاوێڵ لە نێوان زیاتر لە ١،٤٠٠ خانمەئەکتەر بۆ ئەم ڕۆڵە ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Moore |یەکەم=Julia |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://people.com/carrie-summer-h-howell-totally-different-version-iconic-character-exclusive-12166786 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پیپڵ |سەردێڕ=چۆن ئەستێرەی کاری سەمر ئێچ. ھاوبڵ وەشانی تەواو جیاوازی لە کارەکتەرە بەناوبانگەکە دروستکرد}}&lt;/ref&gt; کاری لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ نمایشکرا و ستایشکرا، کە ڕۆڵگێڕانەکەی ھاوێڵ ستایشی ڕەخنەگرانی لە لایەن چەندین دەزگاوە بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Roeper |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rogerebert.com/streaming/carrie-2026-mike-flanagan-prime-video-tv-review-2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ڕۆجەر ئیبەرت |زمان=en-US |سەردێڕ=مایک فلاناگان ھێزی نوێ لە چیرۆکی کێریدا دەدۆزێتەوە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Graham |یەکەم=Jamie |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.empireonline.com/tv/reviews/carrie/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئێمپایەر |زمان=en |سەردێڕ=کاری مایک فلاناگان گونجاندنێکی سەرنجڕاکێشی نوێی ستێفن کینگە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mangan|یەکەم=Lucy|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=پێداچوونەوەی کاری – گەڕانەوەی شکۆداری ھەرزەکارەکە نەیدەتوانی لە کاتێکی باشتردا بێت|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/oct/07/carrie-review-summer-h-howel-prime-video-horror|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=زە گاردین|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb name|5640132}}
{{پۆلی کۆمنز|Summer H. Howell}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤]]</text>
      <sha1>sfajows04l1472as4d3ua6k91um3bxt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705949</id>
      <parentid>1705899</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ھۆڵیوود|ھۆڵیوود]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]] و [[دەروازە:کەنەدا|کەنەدا]]</comment>
      <origin>1705949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10121" sha1="3nwyp0aw3althp6jsx1hubrgdxezdm5" xml:space="preserve">{{Short description|خانمەئەکتەری کەنەدی (لەدایکبووی ٢٠٠٤)}}{{Infobox actor|name=سەمەر ئێج. ھاوێڵ|image=Summer H. Howell at the 2026 Toronto International Film Festival - &quot;Carrie&quot; Premiere 02 (cropped).jpg|caption=ھاوێڵ لە ساڵی ٢٠٢٦|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|2004|5|22}}|birth_place=[[مانیتۆبا]]، کەنەدا|years_active=٢٠١٣–ئێستا|occupation=خانمەئەکتەر|website=|ناسراوە بە=[[کاری (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کاری]]}}
'''سەمەر هێلینا ھاوێڵ''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Summer Helena Howell؛لەدایکبووی ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٤) خانمەئەکتەرێکی [[کەنەدا|کەنەدییە]]. بە دەستپێکردنی کارەکانی وەک ئەکتەری منداڵ، بەشداری لە فیلمەکانی نەفرەتی چەکی (٢٠١٣)، پیاوی نیوەشەو (٢٠١٦)، ڕاوچی (٢٠٢٠)، ھەورەکان (٢٠٢٠)، و شەوی دروێنەکار (٢٠٢٥) کردووە. ڕۆڵی سەرەکی پێشکەوتووی بەدەستھێنا وەک کارەکتەری سەرەکی کاری بڵایت لە زنجیرەی ترسناکی سەروو سروشتی [[کاری (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کاری (٢٠٢٦–ئێستا)]] لە دەرھێنانی مایک فلاناگان.

== ژیانی سەرەتایی ==
سەمەر ئێچ. ھاوێڵ لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٤ لە نزیک [[وینیپێگ]] لە [[مانیتۆبا]] لەدایکبووە.&lt;ref name=&quot;Website-1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gao |یەکەم=Max |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/meet-summer-h-howell-carrie-exclusive-interview |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=تین ڤۆگ |زمان=en-US |سەردێڕ=چاوپێکەوتن لەگەڵ سەمر ئێچ. ھاوبڵ، شاژنی ھاوار کە بەرجەستەی جۆرێکی نوێ لە 'کاری' دەکات}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://elcinema.com/en/person/2114898 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250614170729/https://elcinema.com/en/person/2114898 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=ئێل سینەما |سەردێڕ=سەمر ئێچ. ھاوبڵ - فیلمۆگرافیی ئەکتەر، وێنەکان، ڤیدیۆ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ خێزانەکەی لە سانت ئەندرۆس دەژێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=King |یەکەم=Randall |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.winnipegfreepress.com/arts-and-life/2026/10/02/to-carrie-on-an-icon |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=وینیپێگ فری پرێس |زمان=en-US |سەردێڕ=سەمر ھاوبڵ لە مانیتۆبا گەورەترین ڕۆڵی خۆی تا ئێستا وەک کێری ھەرزەکارەکەی ستێفن کینگ وەردەگرێت}}&lt;/ref&gt; برا گەورەکەی بە منداڵی ئەکتەر بووە؛ ئێستا [[ئەندازیاریی شارستانی|ئەندازیاری شارستانییە]].&lt;ref name=&quot;Website-1&quot; /&gt;

== کاری ھونەری ==
لە تەمەنی شەش ساڵیدا، لەگەڵ برا گەورەکەی چوو بۆ تاقیکردنەوەی ڕێکلامی ھەویری ددانی کرێست. سەرەتا مەبەستی بوو لەگەڵ ئەودا تاقیکردنەوە بکات، بەڵام لە دەرفەتەکە کشایەوە، ئەگەرچی بەردەوام بوو لە یارمەتیدانی براکەی لە ڕاھێنانەکاندا. دوای تاقیکردنەوە بۆ دوو پڕۆژەی تر، بە بەشداریکردنی لە فیلمی ترسناکی بەردەوامی نەفرەتی چەکی (٢٠١٣)، یەکەم دەرکەوتنی لە فیلمی درێژدا ئەنجامدا.&lt;ref name=&quot;Website-1&quot; /&gt;

لە ساڵی ٢٠٢٥ ڕاگەیەندرا کە ھاوێڵ بۆ ڕۆڵی سەرەکی کاری بڵایت لە زنجیرەی ترسناکی سەروو سروشتی [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئامازۆن پرایم ڤیدیۆ]] بە ناوی کاری ھەڵبژێردراوە، کە لە سەر بنەمای ڕۆمانی [[ستیڤن کینگ|ستێفن کینگ]] دروستکراوە و لە دەرھێنانی مایک فلاناگانە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://x.com/THR/status/1929990085812027466?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Etweet |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئێکس |سەردێڕ=زە ھۆلیوود ڕیپۆرتەر لە ئێکسترای ڕاگەیاندنی ڕۆڵگێڕانی کاری}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://x.com/BDisgusting/status/1929705342134636793?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Etweet |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئێکس |سەردێڕ=بڵەدی دیسگەستینگ لە ئێکسترای ڕاگەیاندنی ڕۆڵگێڕانی کاری}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otterson |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-summer-h-howell-1236363644/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250616080316/https://variety.com/2025/tv/news/mike-flanagan-carrie-tv-series-cast-summer-h-howell-1236363644/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=ڤارایەتی |سەردێڕ=زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی کاری لە دەرھێنانی مایک فلاناگان چاوی لە سەمر ئێچ. ھاوبڵە بۆ ڕۆڵی سەرەکی |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.yahoo.com/entertainment/articles/carrie-series-casts-summer-howell-201350603.html |وێبگە=یاھوو! ئەنتەرتەینمەنت |سەردێڕ=زنجیرەی کێری سەمر ھاوبڵ و سامانسا سلۆیان ھەڵدەبژێرێت}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ئامادەکاریی بۆ تاقیکردنەوەی ڕۆڵەکە دەکرد، بە ئەنقەست سەیری [[کاری (ڕۆمان)|ڕۆمانە ڕەسەنەکە]] یان فیلمە گونجێندراوەکەی ساڵی ١٩٧٦ی نەکرد، چونکە دەیویست بزانێت ڕوانگەی فلاناگان جیاواز دەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fell |یەکەم=Nicole |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/summer-h-howell-carrie-prime-video-interview-1236725168/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=زە ھۆلیوود ڕیپۆرتەر |زمان=en-US |سەردێڕ=نوێترین شاژنی ھاواری تەلەڤیزیۆن سەمر ئێچ. ھاوبڵ لە سەرەتای ژیانییەوە خۆی بۆ کاری ئامادە کردووە}}&lt;/ref&gt; ھاوێڵ لە نێوان زیاتر لە ١،٤٠٠ خانمەئەکتەر بۆ ئەم ڕۆڵە ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Moore |یەکەم=Julia |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://people.com/carrie-summer-h-howell-totally-different-version-iconic-character-exclusive-12166786 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پیپڵ |سەردێڕ=چۆن ئەستێرەی کاری سەمر ئێچ. ھاوبڵ وەشانی تەواو جیاوازی لە کارەکتەرە بەناوبانگەکە دروستکرد}}&lt;/ref&gt; کاری لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ نمایشکرا و ستایشکرا، کە ڕۆڵگێڕانەکەی ھاوێڵ ستایشی ڕەخنەگرانی لە لایەن چەندین دەزگاوە بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Roeper |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.rogerebert.com/streaming/carrie-2026-mike-flanagan-prime-video-tv-review-2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ڕۆجەر ئیبەرت |زمان=en-US |سەردێڕ=مایک فلاناگان ھێزی نوێ لە چیرۆکی کێریدا دەدۆزێتەوە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Graham |یەکەم=Jamie |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.empireonline.com/tv/reviews/carrie/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ئێمپایەر |زمان=en |سەردێڕ=کاری مایک فلاناگان گونجاندنێکی سەرنجڕاکێشی نوێی ستێفن کینگە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mangan|یەکەم=Lucy|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=پێداچوونەوەی کاری – گەڕانەوەی شکۆداری ھەرزەکارەکە نەیدەتوانی لە کاتێکی باشتردا بێت|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/oct/07/carrie-review-summer-h-howel-prime-video-horror|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=زە گاردین|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb name|5640132}}
{{پۆلی کۆمنز|Summer H. Howell}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|فیلم|کەنەدا}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤]]</text>
      <sha1>3nwyp0aw3althp6jsx1hubrgdxezdm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڤایب کۆدینگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306135</id>
    <revision>
      <id>1705796</id>
      <parentid>1705750</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1705796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11171" sha1="7yopj1onwrr1wh6iy20rfhsd5n56cpw" xml:space="preserve">
[[File:Microphone_to_chat_with_the_chat_bot.jpg|وێنۆک| مایکرۆفۆن بۆ کۆدی ڤایب لەگەڵ کۆدێکس لە ڕێگەی دەنگ بۆ دەق]]
'''کۆدکردنی ڤایب''' بریتییە لە پراکتیکی پەرەپێدانی نەرمەکاڵا کە کە [[پەرەپێدانی نەرمامێر|گەشەپێدەری نەرمەکاڵا]] بە یارمەتی زیرەکی دەستکرد (AI) پڕۆژەیەک یان ئەرکێک بە زمانێکی سرووشتی باس دەکات بۆ [[مۆدێلی زمانیی گەورە|مۆدێلێکی زمانی گەورە]] (LLM)، کە [[کۆدی سەرچاوە]] بە شێوەیەکی خۆکار دروست دەکات. ڕەنگە ڤایب کۆدینگ بریتی بێت لە وەرگرتنی کۆدی دروستکراوی AI بەبێ پێداچوونەوەی ورد بە ئەنجامەکانی، لەبری ئەوە پشت بە ئەنجامەکان و ئامۆژگارییەکانی بەدواداچوون ببەسترێت بۆ ڕێنماییکردنی گۆڕانکارییەکان.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Edwards |یەکەم=Benj |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/|سەردێڕ=Will the future of software development run on vibes? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250306124303/https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Ars Technica]] |زمان=en-US |وتەگێڕانەوە=The technique, enabled by large language models (LLMs) from companies like OpenAI and Anthropic, has attracted attention for potentially lowering the barrier to entry for software creation. But questions remain about whether the approach can reliably produce code suitable for real-world applications, even as tools like Cursor Composer, GitHub Copilot, and Replit Agent make the process increasingly accessible to non-programmers.}}&lt;/ref&gt;

ئەم زاراوەیە لە شوباتی ٢٠٢٥ لەلایەن زانای کۆمپیوتەر ئەندرێ کارپاتی کە هاوبەشی دامەزرێنەری کۆمپانیای [[ئۆپن ئەی ئای|OpenAI]] و بەڕێوبەری پێشووی AI بوو لە [[تێسلا مۆتۆرز|کۆمپانیای تێسلا]] داهێنرا. لە  ئازاری ٢٠٢٥، [[مەریام-وێبستەر|مێریام-وێبستەر]] ئەم زاراوەیەی وەک دەربڕینێکی نافەرمی و باو &quot;slang &amp; trending&quot; خستەڕوو.&lt;ref name=&quot;merriam-webster&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/slang/vibe-coding|سەردێڕ=vibe coding |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Slang &amp; Trending |زمان=en |وتەگێڕانەوە=Vibe coding (also written as vibecoding) (Vibecode/Vibecoder) is a recently-coined term for the practice of writing code, making web pages, or creating apps, by just telling an AI program what you want, and letting it create the product for you. In vibe coding the coder does not need to understand how or why the code works, and often will have to accept that a certain number of bugs and glitches will be present. The verb form of the word is vibe code.}}&lt;/ref&gt; هەروەها وەک وشەی ساڵی ''فەرهەنگی ئینگلیزی کۆلینز'' بۆ ساڵی ٢٠٢٥ دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Garnsworthy |یەکەم=Jenny |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/collins-word-year-vibe-coding-meaning-b2859361.html|سەردێڕ=What does vibe coding mean? The AI term crowned Collins word of the year |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cpd2y053nleo|سەردێڕ='Vibe coding' named word of the year by Collins Dictionary |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;

لایەنگرانی کۆدکردنی ڤایب دەڵێن، ئەم شێوازە ڕێگە بە پرۆگرامەرانی تازەکار دەدات کە نەرمەکاڵا بەرهەم بهێنن بەبێ ئەو ڕاهێنان و لێهاتووییە بەرفراوانەی کە پێویستە بۆ [[ئەندازیاریی نەرمامێر|ئەندازیاری نەرمەکاڵا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lanz |یەکەم=Jose Antonio |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://decrypt.co/311144/vibe-coding-using-ai-create-apps-games|سەردێڕ=Vibe Coding: How Devs and Laymen Alike Are Using AI to Create Apps and Games |وێبگە=Decrypt.co}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chowdhury-2025&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chowdhury |یەکەم=Hasan |دوایین٢=Mann |یەکەم٢=Jyoti |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/vibe-coding-ai-silicon-valley-andrej-karpathy-2025-2|سەردێڕ=Silicon Valley's next act: bringing 'vibe coding' to the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250226074720/https://www.businessinsider.com/vibe-coding-ai-silicon-valley-andrej-karpathy-2025-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=[[Business Insider]]}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەگران دەڵێن کەمی بەرپرسیارێتی، پاراستن و مەترسی زۆربوونی [[ئەنگاوتنیبوون|لاوازییە ئەمنییەکان]] لە نەرمەکاڵاکانی هەیە.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chowdhury-2025&quot; /&gt;

== پێناسە ==
[[File:Andrej_Karpathy,_OpenAI.png|وێنۆک| زاراوەی &quot;vibe coding&quot; لەلایەن توێژەری AI Andrej Karpathy (وێنەکە لە ساڵی ٢٠١٩) گیراوە.]]
چەمکەکە ئاماژەیە بۆ ڕێبازێکی کۆدکردن کە پشت بە LLM دەبەستێت، ڕێگە بە پرۆگرامەرەکان دەدات کۆد دروست بکەن بە پێشکەشکردنی وەسفکردنی زمانی سروشتی نەک بە دەست بە زمانێکی بەرنامەسازی فەرمی بنووسن.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chowdhury-2025&quot; /&gt;

== پێشوازی و بەکارهێنان ==
لە شوباتی ٢٠٢٥ ڕۆژنامەنووسی ''[[نیویۆرک تایمز]]'' کیڤن ڕۆز کە گەشەپێدەرێکی پیشەیی نەرمەکاڵا نییە، تاقیکردنەوەی ڤایب کۆدینگی کرد بۆ دروستکردنی چەندین بەرنامەی بچووک. ئەو ئەم ڕێگایەی بە &quot;نەرمەکاڵا بۆ تاک&quot; بەوەی کە توانای درووستکردنی نەرمەکاڵای هەیە بەگوێرەی ویستی تاکەکە. بەڵام ڕۆز ئەوەشی وت کە زۆرجار ئەنجامەکان سنووردارن و هەڵەیان تێدایە.&lt;ref name=&quot;Roose-2025&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Roose |یەکەم=Kevin |سەردێڕ=Not a Coder? With A.I., Just Having an Idea Can Be Enough. |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/02/27/technology/personaltech/vibecoding-ai-software-programming.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250303174203/https://www.nytimes.com/2025/02/27/technology/personaltech/vibecoding-ai-software-programming.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |زمان=en-US |issn=0362-4331 |وتەگێڕانەوە=Vibecoding, a term that was popularized by the A.I. researcher Andrej Karpathy, is useful shorthand for the way that today's A.I. tools allow even nontechnical hobbyists to build fully functioning apps and websites, just by typing prompts into a text box. You don't have to know how to code to vibecode — just having an idea, and a little patience, is usually enough. &quot;It's not really coding,&quot; Mr. Karpathy wrote this month. &quot;I just see stuff, say stuff, run stuff, and copy paste stuff&quot;.}}&lt;/ref&gt; لە حاڵەتێکدا، کۆدە دروستکراوەکانی AI پێداچوونەوەی ساختەی بۆ سایتێکی [[بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی|بازرگانی ئەلیکترۆنی]] دروستکردووە.&lt;ref name=&quot;Roose-2025&quot; /&gt;

لە وەڵامی ڕۆزدا، زانای مەعریفی گاری مارکوس وتی کە ئەو ئەلگۆریتمەی کە ئەپی LunchBox Buddy ی ڕۆزی دروستکردووە، پێدەچێت لەسەر ئەو کۆدانەی کە لە ئێستادا هەن و بۆ ئەرکە هاوشێوەکان ڕاهێنرابێت.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ ''کۆمپانیای Y Combinator'' ڕایگەیاند کە ٢٥%ی کۆمپانیا تازەدرووستبووەکان لە وەجبەی زستانی ٢٠٢٥دا ئەوا ٩٥% کۆدەکانیان لە AI دروستکراون.&lt;ref name=&quot;tc_mehta&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mehta |یەکەم=Ivan |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://techcrunch.com/2025/03/06/a-quarter-of-startups-in-ycs-current-cohort-have-codebases-that-are-almost-entirely-ai-generated/|سەردێڕ=A quarter of startups in YC's current cohort have codebases that are almost entirely AI-generated |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=TechCrunch}}&lt;/ref&gt;

لە  حوزەیرانی ٢٠٢٥، ئەندرۆ نگ کێشەی لەسەر ئەم زاراوەیە خستەڕوو و وتی کە خەڵک بەلاڕێدا دەبات و وا گریمانە بکەن کە ئەندازیارانی نەرمەکاڵا تەنها &quot;لەگەڵ ڤایبەکاندا دەڕۆن&quot; کاتێک ئامرازەکانی AI بەکاردەهێنن بۆ دروستکردنی بەرنامە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lee |یەکەم=Chong Ming |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/andrew-ng-vibe-coding-unfortunate-term-exhausting-job-2025-6|سەردێڕ=Andrew Ng says vibe coding is a bad name for a very real and exhausting job |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Business Insider}}&lt;/ref&gt;

لە تەمموزی ٢٠٢٥، ''ڕۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ'' بڵاویکردەوە کە ڤایب کۆدینگ لەلایەن ئەندازیارانی نەرمەکاڵا پیشەگەرەکانەوە بۆ حاڵەتەکانی بەکارهێنانی بازرگانی بەکاردێت.

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7yopj1onwrr1wh6iy20rfhsd5n56cpw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705879</id>
      <parentid>1705796</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1705879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11197" sha1="enscigjggug0zlimgc1sbh0yzm2kaic" xml:space="preserve">
[[File:Microphone_to_chat_with_the_chat_bot.jpg|وێنۆک| مایکرۆفۆن بۆ کۆدی ڤایب لەگەڵ کۆدێکس لە ڕێگەی دەنگ بۆ دەق]]
'''کۆدکردنی ڤایب''' بریتییە لە پراکتیکی پەرەپێدانی نەرمەکاڵا کە کە [[پەرەپێدانی نەرمامێر|گەشەپێدەری نەرمەکاڵا]] بە یارمەتی زیرەکی دەستکرد (AI) پڕۆژەیەک یان ئەرکێک بە زمانێکی سرووشتی باس دەکات بۆ [[مۆدێلی زمانیی گەورە|مۆدێلێکی زمانی گەورە]] (LLM)، کە [[کۆدی سەرچاوە]] بە شێوەیەکی خۆکار دروست دەکات. ڕەنگە ڤایب کۆدینگ بریتی بێت لە وەرگرتنی کۆدی دروستکراوی AI بەبێ پێداچوونەوەی ورد بە ئەنجامەکانی، لەبری ئەوە پشت بە ئەنجامەکان و ئامۆژگارییەکانی بەدواداچوون ببەسترێت بۆ ڕێنماییکردنی گۆڕانکارییەکان.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Edwards |یەکەم=Benj |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/|سەردێڕ=Will the future of software development run on vibes? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250306124303/https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Ars Technica]] |زمان=en-US |وتەگێڕانەوە=The technique, enabled by large language models (LLMs) from companies like OpenAI and Anthropic, has attracted attention for potentially lowering the barrier to entry for software creation. But questions remain about whether the approach can reliably produce code suitable for real-world applications, even as tools like Cursor Composer, GitHub Copilot, and Replit Agent make the process increasingly accessible to non-programmers.}}&lt;/ref&gt;

ئەم زاراوەیە لە شوباتی ٢٠٢٥ لەلایەن زانای کۆمپیوتەر ئەندرێ کارپاتی کە هاوبەشی دامەزرێنەری کۆمپانیای [[ئۆپن ئەی ئای|OpenAI]] و بەڕێوبەری پێشووی AI بوو لە [[تێسلا مۆتۆرز|کۆمپانیای تێسلا]] داهێنرا. لە  ئازاری ٢٠٢٥، [[مەریام-وێبستەر|مێریام-وێبستەر]] ئەم زاراوەیەی وەک دەربڕینێکی نافەرمی و باو &quot;slang &amp; trending&quot; خستەڕوو.&lt;ref name=&quot;merriam-webster&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/slang/vibe-coding|سەردێڕ=vibe coding |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Slang &amp; Trending |زمان=en |وتەگێڕانەوە=Vibe coding (also written as vibecoding) (Vibecode/Vibecoder) is a recently-coined term for the practice of writing code, making web pages, or creating apps, by just telling an AI program what you want, and letting it create the product for you. In vibe coding the coder does not need to understand how or why the code works, and often will have to accept that a certain number of bugs and glitches will be present. The verb form of the word is vibe code.}}&lt;/ref&gt; هەروەها وەک وشەی ساڵی ''فەرهەنگی ئینگلیزی کۆلینز'' بۆ ساڵی ٢٠٢٥ دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Garnsworthy |یەکەم=Jenny |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/collins-word-year-vibe-coding-meaning-b2859361.html|سەردێڕ=What does vibe coding mean? The AI term crowned Collins word of the year |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cpd2y053nleo|سەردێڕ='Vibe coding' named word of the year by Collins Dictionary |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;

لایەنگرانی کۆدکردنی ڤایب دەڵێن، ئەم شێوازە ڕێگە بە پرۆگرامەرانی تازەکار دەدات کە نەرمەکاڵا بەرهەم بهێنن بەبێ ئەو ڕاهێنان و لێهاتووییە بەرفراوانەی کە پێویستە بۆ [[ئەندازیاریی نەرمامێر|ئەندازیاری نەرمەکاڵا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lanz |یەکەم=Jose Antonio |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://decrypt.co/311144/vibe-coding-using-ai-create-apps-games|سەردێڕ=Vibe Coding: How Devs and Laymen Alike Are Using AI to Create Apps and Games |وێبگە=Decrypt.co}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chowdhury-2025&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chowdhury |یەکەم=Hasan |دوایین٢=Mann |یەکەم٢=Jyoti |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/vibe-coding-ai-silicon-valley-andrej-karpathy-2025-2|سەردێڕ=Silicon Valley's next act: bringing 'vibe coding' to the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250226074720/https://www.businessinsider.com/vibe-coding-ai-silicon-valley-andrej-karpathy-2025-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=[[Business Insider]]}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەگران دەڵێن کەمی بەرپرسیارێتی، پاراستن و مەترسی زۆربوونی [[ئەنگاوتنیبوون|لاوازییە ئەمنییەکان]] لە نەرمەکاڵاکانی هەیە.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chowdhury-2025&quot; /&gt;

== پێناسە ==
[[File:Andrej_Karpathy,_OpenAI.png|وێنۆک| زاراوەی &quot;vibe coding&quot; لەلایەن توێژەری AI Andrej Karpathy (وێنەکە لە ساڵی ٢٠١٩) گیراوە.]]
چەمکەکە ئاماژەیە بۆ ڕێبازێکی کۆدکردن کە پشت بە LLM دەبەستێت، ڕێگە بە پرۆگرامەرەکان دەدات کۆد دروست بکەن بە پێشکەشکردنی وەسفکردنی زمانی سروشتی نەک بە دەست بە زمانێکی بەرنامەسازی فەرمی بنووسن.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chowdhury-2025&quot; /&gt;

== پێشوازی و بەکارهێنان ==
لە شوباتی ٢٠٢٥ ڕۆژنامەنووسی ''[[نیویۆرک تایمز]]'' کیڤن ڕۆز کە گەشەپێدەرێکی پیشەیی نەرمەکاڵا نییە، تاقیکردنەوەی ڤایب کۆدینگی کرد بۆ دروستکردنی چەندین بەرنامەی بچووک. ئەو ئەم ڕێگایەی بە &quot;نەرمەکاڵا بۆ تاک&quot; بەوەی کە توانای درووستکردنی نەرمەکاڵای هەیە بەگوێرەی ویستی تاکەکە. بەڵام ڕۆز ئەوەشی وت کە زۆرجار ئەنجامەکان سنووردارن و هەڵەیان تێدایە.&lt;ref name=&quot;Roose-2025&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Roose |یەکەم=Kevin |سەردێڕ=Not a Coder? With A.I., Just Having an Idea Can Be Enough. |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/02/27/technology/personaltech/vibecoding-ai-software-programming.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250303174203/https://www.nytimes.com/2025/02/27/technology/personaltech/vibecoding-ai-software-programming.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |زمان=en-US |issn=0362-4331 |وتەگێڕانەوە=Vibecoding, a term that was popularized by the A.I. researcher Andrej Karpathy, is useful shorthand for the way that today's A.I. tools allow even nontechnical hobbyists to build fully functioning apps and websites, just by typing prompts into a text box. You don't have to know how to code to vibecode — just having an idea, and a little patience, is usually enough. &quot;It's not really coding,&quot; Mr. Karpathy wrote this month. &quot;I just see stuff, say stuff, run stuff, and copy paste stuff&quot;.}}&lt;/ref&gt; لە حاڵەتێکدا، کۆدە دروستکراوەکانی AI پێداچوونەوەی ساختەی بۆ سایتێکی [[بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی|بازرگانی ئەلیکترۆنی]] دروستکردووە.&lt;ref name=&quot;Roose-2025&quot; /&gt;

لە وەڵامی ڕۆزدا، زانای مەعریفی گاری مارکوس وتی کە ئەو ئەلگۆریتمەی کە ئەپی LunchBox Buddy ی ڕۆزی دروستکردووە، پێدەچێت لەسەر ئەو کۆدانەی کە لە ئێستادا هەن و بۆ ئەرکە هاوشێوەکان ڕاهێنرابێت.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ ''کۆمپانیای Y Combinator'' ڕایگەیاند کە ٢٥%ی کۆمپانیا تازەدرووستبووەکان لە وەجبەی زستانی ٢٠٢٥دا ئەوا ٩٥% کۆدەکانیان لە AI دروستکراون.&lt;ref name=&quot;tc_mehta&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mehta |یەکەم=Ivan |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://techcrunch.com/2025/03/06/a-quarter-of-startups-in-ycs-current-cohort-have-codebases-that-are-almost-entirely-ai-generated/|سەردێڕ=A quarter of startups in YC's current cohort have codebases that are almost entirely AI-generated |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=TechCrunch}}&lt;/ref&gt;

لە  حوزەیرانی ٢٠٢٥، ئەندرۆ نگ کێشەی لەسەر ئەم زاراوەیە خستەڕوو و وتی کە خەڵک بەلاڕێدا دەبات و وا گریمانە بکەن کە ئەندازیارانی نەرمەکاڵا تەنها &quot;لەگەڵ ڤایبەکاندا دەڕۆن&quot; کاتێک ئامرازەکانی AI بەکاردەهێنن بۆ دروستکردنی بەرنامە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lee |یەکەم=Chong Ming |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/andrew-ng-vibe-coding-unfortunate-term-exhausting-job-2025-6|سەردێڕ=Andrew Ng says vibe coding is a bad name for a very real and exhausting job |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Business Insider}}&lt;/ref&gt;

لە تەمموزی ٢٠٢٥، ''ڕۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ'' بڵاویکردەوە کە ڤایب کۆدینگ لەلایەن ئەندازیارانی نەرمەکاڵا پیشەگەرەکانەوە بۆ حاڵەتەکانی بەکارهێنانی بازرگانی بەکاردێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>enscigjggug0zlimgc1sbh0yzm2kaic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705954</id>
      <parentid>1705879</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T17:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:جاڤا|جاڤا]]، [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] و [[دەروازە:زانستی کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر]]</comment>
      <origin>1705954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11307" sha1="ssiwjh2wskru7skgwayb8ppx13dj35b" xml:space="preserve">[[File:Microphone_to_chat_with_the_chat_bot.jpg|وێنۆک| مایکرۆفۆن بۆ کۆدی ڤایب لەگەڵ کۆدێکس لە ڕێگەی دەنگ بۆ دەق]]
'''کۆدکردنی ڤایب''' بریتییە لە پراکتیکی پەرەپێدانی نەرمەکاڵا کە کە [[پەرەپێدانی نەرمامێر|گەشەپێدەری نەرمەکاڵا]] بە یارمەتی زیرەکی دەستکرد (AI) پڕۆژەیەک یان ئەرکێک بە زمانێکی سرووشتی باس دەکات بۆ [[مۆدێلی زمانیی گەورە|مۆدێلێکی زمانی گەورە]] (LLM)، کە [[کۆدی سەرچاوە]] بە شێوەیەکی خۆکار دروست دەکات. ڕەنگە ڤایب کۆدینگ بریتی بێت لە وەرگرتنی کۆدی دروستکراوی AI بەبێ پێداچوونەوەی ورد بە ئەنجامەکانی، لەبری ئەوە پشت بە ئەنجامەکان و ئامۆژگارییەکانی بەدواداچوون ببەسترێت بۆ ڕێنماییکردنی گۆڕانکارییەکان.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Edwards |یەکەم=Benj |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/|سەردێڕ=Will the future of software development run on vibes? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250306124303/https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Ars Technica]] |زمان=en-US |وتەگێڕانەوە=The technique, enabled by large language models (LLMs) from companies like OpenAI and Anthropic, has attracted attention for potentially lowering the barrier to entry for software creation. But questions remain about whether the approach can reliably produce code suitable for real-world applications, even as tools like Cursor Composer, GitHub Copilot, and Replit Agent make the process increasingly accessible to non-programmers.}}&lt;/ref&gt;

ئەم زاراوەیە لە شوباتی ٢٠٢٥ لەلایەن زانای کۆمپیوتەر ئەندرێ کارپاتی کە هاوبەشی دامەزرێنەری کۆمپانیای [[ئۆپن ئەی ئای|OpenAI]] و بەڕێوبەری پێشووی AI بوو لە [[تێسلا مۆتۆرز|کۆمپانیای تێسلا]] داهێنرا. لە  ئازاری ٢٠٢٥، [[مەریام-وێبستەر|مێریام-وێبستەر]] ئەم زاراوەیەی وەک دەربڕینێکی نافەرمی و باو &quot;slang &amp; trending&quot; خستەڕوو.&lt;ref name=&quot;merriam-webster&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/slang/vibe-coding|سەردێڕ=vibe coding |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Slang &amp; Trending |زمان=en |وتەگێڕانەوە=Vibe coding (also written as vibecoding) (Vibecode/Vibecoder) is a recently-coined term for the practice of writing code, making web pages, or creating apps, by just telling an AI program what you want, and letting it create the product for you. In vibe coding the coder does not need to understand how or why the code works, and often will have to accept that a certain number of bugs and glitches will be present. The verb form of the word is vibe code.}}&lt;/ref&gt; هەروەها وەک وشەی ساڵی ''فەرهەنگی ئینگلیزی کۆلینز'' بۆ ساڵی ٢٠٢٥ دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Garnsworthy |یەکەم=Jenny |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/collins-word-year-vibe-coding-meaning-b2859361.html|سەردێڕ=What does vibe coding mean? The AI term crowned Collins word of the year |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cpd2y053nleo|سەردێڕ='Vibe coding' named word of the year by Collins Dictionary |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;

لایەنگرانی کۆدکردنی ڤایب دەڵێن، ئەم شێوازە ڕێگە بە پرۆگرامەرانی تازەکار دەدات کە نەرمەکاڵا بەرهەم بهێنن بەبێ ئەو ڕاهێنان و لێهاتووییە بەرفراوانەی کە پێویستە بۆ [[ئەندازیاریی نەرمامێر|ئەندازیاری نەرمەکاڵا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lanz |یەکەم=Jose Antonio |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://decrypt.co/311144/vibe-coding-using-ai-create-apps-games|سەردێڕ=Vibe Coding: How Devs and Laymen Alike Are Using AI to Create Apps and Games |وێبگە=Decrypt.co}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chowdhury-2025&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chowdhury |یەکەم=Hasan |دوایین٢=Mann |یەکەم٢=Jyoti |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/vibe-coding-ai-silicon-valley-andrej-karpathy-2025-2|سەردێڕ=Silicon Valley's next act: bringing 'vibe coding' to the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250226074720/https://www.businessinsider.com/vibe-coding-ai-silicon-valley-andrej-karpathy-2025-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=[[Business Insider]]}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەگران دەڵێن کەمی بەرپرسیارێتی، پاراستن و مەترسی زۆربوونی [[ئەنگاوتنیبوون|لاوازییە ئەمنییەکان]] لە نەرمەکاڵاکانی هەیە.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chowdhury-2025&quot; /&gt;

== پێناسە ==
[[File:Andrej_Karpathy,_OpenAI.png|وێنۆک| زاراوەی &quot;vibe coding&quot; لەلایەن توێژەری AI Andrej Karpathy (وێنەکە لە ساڵی ٢٠١٩) گیراوە.]]
چەمکەکە ئاماژەیە بۆ ڕێبازێکی کۆدکردن کە پشت بە LLM دەبەستێت، ڕێگە بە پرۆگرامەرەکان دەدات کۆد دروست بکەن بە پێشکەشکردنی وەسفکردنی زمانی سروشتی نەک بە دەست بە زمانێکی بەرنامەسازی فەرمی بنووسن.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chowdhury-2025&quot; /&gt;

== پێشوازی و بەکارهێنان ==
لە شوباتی ٢٠٢٥ ڕۆژنامەنووسی ''[[نیویۆرک تایمز]]'' کیڤن ڕۆز کە گەشەپێدەرێکی پیشەیی نەرمەکاڵا نییە، تاقیکردنەوەی ڤایب کۆدینگی کرد بۆ دروستکردنی چەندین بەرنامەی بچووک. ئەو ئەم ڕێگایەی بە &quot;نەرمەکاڵا بۆ تاک&quot; بەوەی کە توانای درووستکردنی نەرمەکاڵای هەیە بەگوێرەی ویستی تاکەکە. بەڵام ڕۆز ئەوەشی وت کە زۆرجار ئەنجامەکان سنووردارن و هەڵەیان تێدایە.&lt;ref name=&quot;Roose-2025&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Roose |یەکەم=Kevin |سەردێڕ=Not a Coder? With A.I., Just Having an Idea Can Be Enough. |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/02/27/technology/personaltech/vibecoding-ai-software-programming.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250303174203/https://www.nytimes.com/2025/02/27/technology/personaltech/vibecoding-ai-software-programming.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |زمان=en-US |issn=0362-4331 |وتەگێڕانەوە=Vibecoding, a term that was popularized by the A.I. researcher Andrej Karpathy, is useful shorthand for the way that today's A.I. tools allow even nontechnical hobbyists to build fully functioning apps and websites, just by typing prompts into a text box. You don't have to know how to code to vibecode — just having an idea, and a little patience, is usually enough. &quot;It's not really coding,&quot; Mr. Karpathy wrote this month. &quot;I just see stuff, say stuff, run stuff, and copy paste stuff&quot;.}}&lt;/ref&gt; لە حاڵەتێکدا، کۆدە دروستکراوەکانی AI پێداچوونەوەی ساختەی بۆ سایتێکی [[بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی|بازرگانی ئەلیکترۆنی]] دروستکردووە.&lt;ref name=&quot;Roose-2025&quot; /&gt;

لە وەڵامی ڕۆزدا، زانای مەعریفی گاری مارکوس وتی کە ئەو ئەلگۆریتمەی کە ئەپی LunchBox Buddy ی ڕۆزی دروستکردووە، پێدەچێت لەسەر ئەو کۆدانەی کە لە ئێستادا هەن و بۆ ئەرکە هاوشێوەکان ڕاهێنرابێت.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ ''کۆمپانیای Y Combinator'' ڕایگەیاند کە ٢٥%ی کۆمپانیا تازەدرووستبووەکان لە وەجبەی زستانی ٢٠٢٥دا ئەوا ٩٥% کۆدەکانیان لە AI دروستکراون.&lt;ref name=&quot;tc_mehta&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mehta |یەکەم=Ivan |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://techcrunch.com/2025/03/06/a-quarter-of-startups-in-ycs-current-cohort-have-codebases-that-are-almost-entirely-ai-generated/|سەردێڕ=A quarter of startups in YC's current cohort have codebases that are almost entirely AI-generated |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=TechCrunch}}&lt;/ref&gt;

لە  حوزەیرانی ٢٠٢٥، ئەندرۆ نگ کێشەی لەسەر ئەم زاراوەیە خستەڕوو و وتی کە خەڵک بەلاڕێدا دەبات و وا گریمانە بکەن کە ئەندازیارانی نەرمەکاڵا تەنها &quot;لەگەڵ ڤایبەکاندا دەڕۆن&quot; کاتێک ئامرازەکانی AI بەکاردەهێنن بۆ دروستکردنی بەرنامە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lee |یەکەم=Chong Ming |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/andrew-ng-vibe-coding-unfortunate-term-exhausting-job-2025-6|سەردێڕ=Andrew Ng says vibe coding is a bad name for a very real and exhausting job |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Business Insider}}&lt;/ref&gt;

لە تەمموزی ٢٠٢٥، ''ڕۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ'' بڵاویکردەوە کە ڤایب کۆدینگ لەلایەن ئەندازیارانی نەرمەکاڵا پیشەگەرەکانەوە بۆ حاڵەتەکانی بەکارهێنانی بازرگانی بەکاردێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|جاڤا|تەکنۆلۆژیا|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی کۆمپیوتەر}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ssiwjh2wskru7skgwayb8ppx13dj35b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706024</id>
      <parentid>1705954</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11433" sha1="e85l34iv4ckk8ir5l29w08z4ouprrwi" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}
[[File:Microphone_to_chat_with_the_chat_bot.jpg|وێنۆک| مایکرۆفۆن بۆ کۆدی ڤایب لەگەڵ کۆدێکس لە ڕێگەی دەنگ بۆ دەق]]
'''کۆدکردنی ڤایب''' بریتییە لە پراکتیکی پەرەپێدانی نەرمەکاڵا کە کە [[پەرەپێدانی نەرمامێر|گەشەپێدەری نەرمەکاڵا]] بە یارمەتی زیرەکی دەستکرد (AI) پڕۆژەیەک یان ئەرکێک بە زمانێکی سرووشتی باس دەکات بۆ [[مۆدێلی زمانیی گەورە|مۆدێلێکی زمانی گەورە]] (LLM)، کە [[کۆدی سەرچاوە]] بە شێوەیەکی خۆکار دروست دەکات. ڕەنگە ڤایب کۆدینگ بریتی بێت لە وەرگرتنی کۆدی دروستکراوی AI بەبێ پێداچوونەوەی ورد بە ئەنجامەکانی، لەبری ئەوە پشت بە ئەنجامەکان و ئامۆژگارییەکانی بەدواداچوون ببەسترێت بۆ ڕێنماییکردنی گۆڕانکارییەکان.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Edwards |یەکەم=Benj |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/|سەردێڕ=Will the future of software development run on vibes? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250306124303/https://arstechnica.com/ai/2025/03/is-vibe-coding-with-ai-gnarly-or-reckless-maybe-some-of-both/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Ars Technica]] |زمان=en-US |وتەگێڕانەوە=The technique, enabled by large language models (LLMs) from companies like OpenAI and Anthropic, has attracted attention for potentially lowering the barrier to entry for software creation. But questions remain about whether the approach can reliably produce code suitable for real-world applications, even as tools like Cursor Composer, GitHub Copilot, and Replit Agent make the process increasingly accessible to non-programmers.}}&lt;/ref&gt;

ئەم زاراوەیە لە شوباتی ٢٠٢٥ لەلایەن زانای کۆمپیوتەر ئەندرێ کارپاتی کە هاوبەشی دامەزرێنەری کۆمپانیای [[ئۆپن ئەی ئای|OpenAI]] و بەڕێوبەری پێشووی AI بوو لە [[تێسلا مۆتۆرز|کۆمپانیای تێسلا]] داهێنرا. لە  ئازاری ٢٠٢٥، [[مەریام-وێبستەر|مێریام-وێبستەر]] ئەم زاراوەیەی وەک دەربڕینێکی نافەرمی و باو &quot;slang &amp; trending&quot; خستەڕوو.&lt;ref name=&quot;merriam-webster&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/slang/vibe-coding|سەردێڕ=vibe coding |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Slang &amp; Trending |زمان=en |وتەگێڕانەوە=Vibe coding (also written as vibecoding) (Vibecode/Vibecoder) is a recently-coined term for the practice of writing code, making web pages, or creating apps, by just telling an AI program what you want, and letting it create the product for you. In vibe coding the coder does not need to understand how or why the code works, and often will have to accept that a certain number of bugs and glitches will be present. The verb form of the word is vibe code.}}&lt;/ref&gt; هەروەها وەک وشەی ساڵی ''فەرهەنگی ئینگلیزی کۆلینز'' بۆ ساڵی ٢٠٢٥ دەستنیشانکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Garnsworthy |یەکەم=Jenny |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/collins-word-year-vibe-coding-meaning-b2859361.html|سەردێڕ=What does vibe coding mean? The AI term crowned Collins word of the year |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cpd2y053nleo|سەردێڕ='Vibe coding' named word of the year by Collins Dictionary |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;

لایەنگرانی کۆدکردنی ڤایب دەڵێن، ئەم شێوازە ڕێگە بە پرۆگرامەرانی تازەکار دەدات کە نەرمەکاڵا بەرهەم بهێنن بەبێ ئەو ڕاهێنان و لێهاتووییە بەرفراوانەی کە پێویستە بۆ [[ئەندازیاریی نەرمامێر|ئەندازیاری نەرمەکاڵا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lanz |یەکەم=Jose Antonio |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://decrypt.co/311144/vibe-coding-using-ai-create-apps-games|سەردێڕ=Vibe Coding: How Devs and Laymen Alike Are Using AI to Create Apps and Games |وێبگە=Decrypt.co}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chowdhury-2025&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chowdhury |یەکەم=Hasan |دوایین٢=Mann |یەکەم٢=Jyoti |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/vibe-coding-ai-silicon-valley-andrej-karpathy-2025-2|سەردێڕ=Silicon Valley's next act: bringing 'vibe coding' to the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250226074720/https://www.businessinsider.com/vibe-coding-ai-silicon-valley-andrej-karpathy-2025-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=[[Business Insider]]}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەگران دەڵێن کەمی بەرپرسیارێتی، پاراستن و مەترسی زۆربوونی [[ئەنگاوتنیبوون|لاوازییە ئەمنییەکان]] لە نەرمەکاڵاکانی هەیە.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chowdhury-2025&quot; /&gt;

== پێناسە ==
[[File:Andrej_Karpathy,_OpenAI.png|وێنۆک| زاراوەی &quot;vibe coding&quot; لەلایەن توێژەری AI Andrej Karpathy (وێنەکە لە ساڵی ٢٠١٩) گیراوە.]]
چەمکەکە ئاماژەیە بۆ ڕێبازێکی کۆدکردن کە پشت بە LLM دەبەستێت، ڕێگە بە پرۆگرامەرەکان دەدات کۆد دروست بکەن بە پێشکەشکردنی وەسفکردنی زمانی سروشتی نەک بە دەست بە زمانێکی بەرنامەسازی فەرمی بنووسن.&lt;ref name=&quot;Edwards-2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chowdhury-2025&quot; /&gt;

== پێشوازی و بەکارهێنان ==
لە شوباتی ٢٠٢٥ ڕۆژنامەنووسی ''[[نیویۆرک تایمز]]'' کیڤن ڕۆز کە گەشەپێدەرێکی پیشەیی نەرمەکاڵا نییە، تاقیکردنەوەی ڤایب کۆدینگی کرد بۆ دروستکردنی چەندین بەرنامەی بچووک. ئەو ئەم ڕێگایەی بە &quot;نەرمەکاڵا بۆ تاک&quot; بەوەی کە توانای درووستکردنی نەرمەکاڵای هەیە بەگوێرەی ویستی تاکەکە. بەڵام ڕۆز ئەوەشی وت کە زۆرجار ئەنجامەکان سنووردارن و هەڵەیان تێدایە.&lt;ref name=&quot;Roose-2025&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Roose |یەکەم=Kevin |سەردێڕ=Not a Coder? With A.I., Just Having an Idea Can Be Enough. |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/02/27/technology/personaltech/vibecoding-ai-software-programming.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250303174203/https://www.nytimes.com/2025/02/27/technology/personaltech/vibecoding-ai-software-programming.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |زمان=en-US |issn=0362-4331 |وتەگێڕانەوە=Vibecoding, a term that was popularized by the A.I. researcher Andrej Karpathy, is useful shorthand for the way that today's A.I. tools allow even nontechnical hobbyists to build fully functioning apps and websites, just by typing prompts into a text box. You don't have to know how to code to vibecode — just having an idea, and a little patience, is usually enough. &quot;It's not really coding,&quot; Mr. Karpathy wrote this month. &quot;I just see stuff, say stuff, run stuff, and copy paste stuff&quot;.}}&lt;/ref&gt; لە حاڵەتێکدا، کۆدە دروستکراوەکانی AI پێداچوونەوەی ساختەی بۆ سایتێکی [[بازرگانیی ئەلیکترۆنیکی|بازرگانی ئەلیکترۆنی]] دروستکردووە.&lt;ref name=&quot;Roose-2025&quot; /&gt;

لە وەڵامی ڕۆزدا، زانای مەعریفی گاری مارکوس وتی کە ئەو ئەلگۆریتمەی کە ئەپی LunchBox Buddy ی ڕۆزی دروستکردووە، پێدەچێت لەسەر ئەو کۆدانەی کە لە ئێستادا هەن و بۆ ئەرکە هاوشێوەکان ڕاهێنرابێت.

لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ ''کۆمپانیای Y Combinator'' ڕایگەیاند کە ٢٥%ی کۆمپانیا تازەدرووستبووەکان لە وەجبەی زستانی ٢٠٢٥دا ئەوا ٩٥% کۆدەکانیان لە AI دروستکراون.&lt;ref name=&quot;tc_mehta&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mehta |یەکەم=Ivan |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://techcrunch.com/2025/03/06/a-quarter-of-startups-in-ycs-current-cohort-have-codebases-that-are-almost-entirely-ai-generated/|سەردێڕ=A quarter of startups in YC's current cohort have codebases that are almost entirely AI-generated |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=TechCrunch}}&lt;/ref&gt;

لە  حوزەیرانی ٢٠٢٥، ئەندرۆ نگ کێشەی لەسەر ئەم زاراوەیە خستەڕوو و وتی کە خەڵک بەلاڕێدا دەبات و وا گریمانە بکەن کە ئەندازیارانی نەرمەکاڵا تەنها &quot;لەگەڵ ڤایبەکاندا دەڕۆن&quot; کاتێک ئامرازەکانی AI بەکاردەهێنن بۆ دروستکردنی بەرنامە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lee |یەکەم=Chong Ming |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/andrew-ng-vibe-coding-unfortunate-term-exhausting-job-2025-6|سەردێڕ=Andrew Ng says vibe coding is a bad name for a very real and exhausting job |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Business Insider}}&lt;/ref&gt;

لە تەمموزی ٢٠٢٥، ''ڕۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ'' بڵاویکردەوە کە ڤایب کۆدینگ لەلایەن ئەندازیارانی نەرمەکاڵا پیشەگەرەکانەوە بۆ حاڵەتەکانی بەکارهێنانی بازرگانی بەکاردێت.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|جاڤا|تەکنۆلۆژیا|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی کۆمپیوتەر}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>e85l34iv4ckk8ir5l29w08z4ouprrwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کتێبخانەی ڤاتیکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306137</id>
    <revision>
      <id>1705826</id>
      <timestamp>2026-11-09T13:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1375711301|Vatican Library]]»</comment>
      <origin>1705826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64404" sha1="3c049ic43ljye01s0pzw0on4zo6i99b" xml:space="preserve">
{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name=Vatican Apostolic Library|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''[[Pope Sixtus IV Appoints Bartolomeo Platina Prefect of the Vatican Library]]'', fresco by [[Melozzo da Forlì]], 1477, now in the [[Vatican Museums]]|country={{flag|Vatican City}}|type=[[Research library]]|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* 75,000 codices
* 1.1 million printed books
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=[[Giovanni Cesare Pagazzi]]|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;


لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;


یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwASw&quot;&gt;ئەنجێلیکۆم&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 


لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]


کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.


لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;


=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{National libraries of Europe}}{{Roman Curia footer}}{{Vatican City topics|state=autocollapse}}{{Catholicism}}{{تووڵی دەروازە|Catholic Church|Christianity|Vatican City}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>3c049ic43ljye01s0pzw0on4zo6i99b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705827</id>
      <parentid>1705826</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>/* لە ڤاتیکان */</comment>
      <origin>1705827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64402" sha1="hi08pe7ac9wap688c9hlh4wz67wyw51" xml:space="preserve">
{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name=Vatican Apostolic Library|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''[[Pope Sixtus IV Appoints Bartolomeo Platina Prefect of the Vatican Library]]'', fresco by [[Melozzo da Forlì]], 1477, now in the [[Vatican Museums]]|country={{flag|Vatican City}}|type=[[Research library]]|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* 75,000 codices
* 1.1 million printed books
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=[[Giovanni Cesare Pagazzi]]|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;


لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwASw&quot;&gt;ئەنجێلیکۆم&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 


لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]


کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.


لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;


=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{National libraries of Europe}}{{Roman Curia footer}}{{Vatican City topics|state=autocollapse}}{{Catholicism}}{{تووڵی دەروازە|Catholic Church|Christianity|Vatican City}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>hi08pe7ac9wap688c9hlh4wz67wyw51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705828</id>
      <parentid>1705827</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>/* کۆکردنەوەکان */</comment>
      <origin>1705828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64398" sha1="9fj52e13yx2a14ipuxbr0dh4quc9zuy" xml:space="preserve">
{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name=Vatican Apostolic Library|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''[[Pope Sixtus IV Appoints Bartolomeo Platina Prefect of the Vatican Library]]'', fresco by [[Melozzo da Forlì]], 1477, now in the [[Vatican Museums]]|country={{flag|Vatican City}}|type=[[Research library]]|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* 75,000 codices
* 1.1 million printed books
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=[[Giovanni Cesare Pagazzi]]|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;


لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwASw&quot;&gt;ئەنجێلیکۆم&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 


لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]

لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.
=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{National libraries of Europe}}{{Roman Curia footer}}{{Vatican City topics|state=autocollapse}}{{Catholicism}}{{تووڵی دەروازە|Catholic Church|Christianity|Vatican City}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>9fj52e13yx2a14ipuxbr0dh4quc9zuy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705829</id>
      <parentid>1705828</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>/* خوێندنەوە و قەرزدان */</comment>
      <origin>1705829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64397" sha1="rn8axm1fx0t695ushntuxmpfmoqe9cv" xml:space="preserve">
{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name=Vatican Apostolic Library|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''[[Pope Sixtus IV Appoints Bartolomeo Platina Prefect of the Vatican Library]]'', fresco by [[Melozzo da Forlì]], 1477, now in the [[Vatican Museums]]|country={{flag|Vatican City}}|type=[[Research library]]|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* 75,000 codices
* 1.1 million printed books
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=[[Giovanni Cesare Pagazzi]]|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;


لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwASw&quot;&gt;ئەنجێلیکۆم&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]

لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.
=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{National libraries of Europe}}{{Roman Curia footer}}{{Vatican City topics|state=autocollapse}}{{Catholicism}}{{تووڵی دەروازە|Catholic Church|Christianity|Vatican City}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>rn8axm1fx0t695ushntuxmpfmoqe9cv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705830</id>
      <parentid>1705829</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>/* تەلارسازی و هونەر */</comment>
      <origin>1705830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64341" sha1="mmsruz2ze946nzeun86zvpb8i78tqqy" xml:space="preserve">
{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name=Vatican Apostolic Library|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''[[Pope Sixtus IV Appoints Bartolomeo Platina Prefect of the Vatican Library]]'', fresco by [[Melozzo da Forlì]], 1477, now in the [[Vatican Museums]]|country={{flag|Vatican City}}|type=[[Research library]]|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* 75,000 codices
* 1.1 million printed books
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=[[Giovanni Cesare Pagazzi]]|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;


لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]

لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.
=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{National libraries of Europe}}{{Roman Curia footer}}{{Vatican City topics|state=autocollapse}}{{Catholicism}}{{تووڵی دەروازە|Catholic Church|Christianity|Vatican City}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>mmsruz2ze946nzeun86zvpb8i78tqqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705831</id>
      <parentid>1705830</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>/* شوێن و بینا */</comment>
      <origin>1705831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64340" sha1="apkqq5kb0dxoh7qe2tjcx5pb241z9pw" xml:space="preserve">
{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name=Vatican Apostolic Library|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''[[Pope Sixtus IV Appoints Bartolomeo Platina Prefect of the Vatican Library]]'', fresco by [[Melozzo da Forlì]], 1477, now in the [[Vatican Museums]]|country={{flag|Vatican City}}|type=[[Research library]]|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* 75,000 codices
* 1.1 million printed books
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=[[Giovanni Cesare Pagazzi]]|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]

لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.
=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{National libraries of Europe}}{{Roman Curia footer}}{{Vatican City topics|state=autocollapse}}{{Catholicism}}{{تووڵی دەروازە|Catholic Church|Christianity|Vatican City}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>apkqq5kb0dxoh7qe2tjcx5pb241z9pw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705832</id>
      <parentid>1705831</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kushared</username>
        <id>5048</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەری دەرەکی */</comment>
      <origin>1705832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64393" sha1="8kcm322g00nptuz3og3kh0f4ydl9mky" xml:space="preserve">
{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name=Vatican Apostolic Library|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''[[Pope Sixtus IV Appoints Bartolomeo Platina Prefect of the Vatican Library]]'', fresco by [[Melozzo da Forlì]], 1477, now in the [[Vatican Museums]]|country={{flag|Vatican City}}|type=[[Research library]]|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* 75,000 codices
* 1.1 million printed books
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=[[Giovanni Cesare Pagazzi]]|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]

لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.
=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{National libraries of Europe}}{{Roman Curia footer}}{{Vatican City topics|state=autocollapse}}{{Catholicism}}{{تووڵی دەروازە|Catholic Church|Christianity|Vatican City}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>8kcm322g00nptuz3og3kh0f4ydl9mky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705833</id>
      <parentid>1705832</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1705833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64426" sha1="ckkiecc4hf5t4gioia3jr0bdhajw7wn" xml:space="preserve">
{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name='''کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان'''|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''[[Pope Sixtus IV Appoints Bartolomeo Platina Prefect of the Vatican Library]]'', fresco by [[Melozzo da Forlì]], 1477, now in the [[Vatican Museums]]|country={{flag|Vatican City}}|type=[[Research library]]|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* 75,000 codices
* 1.1 million printed books
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=[[Giovanni Cesare Pagazzi]]|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]

لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.
=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{National libraries of Europe}}{{Roman Curia footer}}{{Vatican City topics|state=autocollapse}}{{Catholicism}}{{تووڵی دەروازە|Catholic Church|Christianity|Vatican City}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ckkiecc4hf5t4gioia3jr0bdhajw7wn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705834</id>
      <parentid>1705833</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1705834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64639" sha1="j9lbfz7h5x83rw46ng59087lj8t7ce6" xml:space="preserve">
{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name='''کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان'''|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''پاپا سیکستۆسی چوارەم، بارتۆلۆمێۆ پلاتینا دادەنێت بە سەرپەرشتیاری کتێبخانەی ڤاتیکان، وێنەیەکی دیواری (فرێسکۆ)ی هونەرمەندی میلۆتسۆ دا فۆرلی، ساڵی ١٤٧٧، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەکانی ڤاتیکان]] هەڵگیراوە.|country={{flag|Vatican City}}|type=[[Research library]]|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* 75,000 codices
* 1.1 million printed books
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=[[Giovanni Cesare Pagazzi]]|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]

لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.
=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{National libraries of Europe}}{{Roman Curia footer}}{{Vatican City topics|state=autocollapse}}{{Catholicism}}{{تووڵی دەروازە|Catholic Church|Christianity|Vatican City}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>j9lbfz7h5x83rw46ng59087lj8t7ce6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1705835</id>
      <parentid>1705834</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1705835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64656" sha1="lhkgju5xo5s5lk6otf2h9xvypj5d6my" xml:space="preserve">
{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name='''کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان'''|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''پاپا سیکستۆسی چوارەم، بارتۆلۆمێۆ پلاتینا دادەنێت بە سەرپەرشتیاری کتێبخانەی ڤاتیکان، وێنەیەکی دیواری (فرێسکۆ)ی هونەرمەندی میلۆتسۆ دا فۆرلی، ساڵی ١٤٧٧، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەکانی ڤاتیکان]] هەڵگیراوە.|country={{flag|Vatican City}}|type=کتێبخانەی توێژینەوە|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* 75,000 codices
* 1.1 million printed books
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=[[Giovanni Cesare Pagazzi]]|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]

لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.
=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{National libraries of Europe}}{{Roman Curia footer}}{{Vatican City topics|state=autocollapse}}{{Catholicism}}{{تووڵی دەروازە|Catholic Church|Christianity|Vatican City}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>lhkgju5xo5s5lk6otf2h9xvypj5d6my</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706033</id>
      <parentid>1705835</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1706033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64718" sha1="sb0yty46lfoaoced5ii0ny0bje7qwc4" xml:space="preserve">{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name='''کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان'''|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''پاپا سیکستۆسی چوارەم، بارتۆلۆمێۆ پلاتینا دادەنێت بە سەرپەرشتیاری کتێبخانەی ڤاتیکان، وێنەیەکی دیواری (فرێسکۆ)ی هونەرمەندی میلۆتسۆ دا فۆرلی، ساڵی ١٤٧٧، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەکانی ڤاتیکان]] هەڵگیراوە.|country={{flag|Vatican City}}|type=کتێبخانەی توێژینەوە|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* 75,000 codices
* 1.1 million printed books
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=[[Giovanni Cesare Pagazzi]]|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]

لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.
=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{National libraries of Europe}}{{Roman Curia footer}}{{Vatican City topics|state=autocollapse}}{{Catholicism}}{{تووڵی دەروازە|Catholic Church|Christianity|Vatican City}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>sb0yty46lfoaoced5ii0ny0bje7qwc4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706306</id>
      <parentid>1706033</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1706306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64784" sha1="giw0j4tddwgodtkdi3a5fzslhxwhhk8" xml:space="preserve">{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name='''کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان'''|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''پاپا سیکستۆسی چوارەم، بارتۆلۆمێۆ پلاتینا دادەنێت بە سەرپەرشتیاری کتێبخانەی ڤاتیکان، وێنەیەکی دیواری (فرێسکۆ)ی هونەرمەندی میلۆتسۆ دا فۆرلی، ساڵی ١٤٧٧، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەکانی ڤاتیکان]] هەڵگیراوە.|country={{flag|Vatican City}}|type=کتێبخانەی توێژینەوە|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* ٧٥,٠٠٠ کۆدێکس (دەستنوسی کۆن)
* ١.١ ملیۆن کتێبی چاپکراو
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=جیۆڤانی چێزار پاگاتسی|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]

لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.
=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{National libraries of Europe}}{{Roman Curia footer}}{{Vatican City topics|state=autocollapse}}{{Catholicism}}{{تووڵی دەروازە|Catholic Church|Christianity|Vatican City}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>giw0j4tddwgodtkdi3a5fzslhxwhhk8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706347</id>
      <parentid>1706306</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1706347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64841" sha1="llvqqtfpjluctozpkwu6bx6duu5j0tf" xml:space="preserve">{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name='''کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان'''|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''پاپا سیکستۆسی چوارەم، بارتۆلۆمێۆ پلاتینا دادەنێت بە سەرپەرشتیاری کتێبخانەی ڤاتیکان، وێنەیەکی دیواری (فرێسکۆ)ی هونەرمەندی میلۆتسۆ دا فۆرلی، ساڵی ١٤٧٧، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەکانی ڤاتیکان]] هەڵگیراوە.|country={{flag|Vatican City}}|type=کتێبخانەی توێژینەوە|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* ٧٥,٠٠٠ کۆدێکس (دەستنوسی کۆن)
* ١.١ ملیۆن کتێبی چاپکراو
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=جیۆڤانی چێزار پاگاتسی|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]

لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.
=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{National libraries of Europe}}{{Roman Curia footer}}{{Vatican City topics|state=autocollapse}}{{Catholicism}}{{تووڵی دەروازە|Catholic Church|Christianity|Vatican City}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:کتێبخانەکانی لێکۆڵینەوە]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>llvqqtfpjluctozpkwu6bx6duu5j0tf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706348</id>
      <parentid>1706347</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1706348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64722" sha1="lfvnd538xx6qk2xolvfd4aed9oxjvi2" xml:space="preserve">{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name='''کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان'''|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''پاپا سیکستۆسی چوارەم، بارتۆلۆمێۆ پلاتینا دادەنێت بە سەرپەرشتیاری کتێبخانەی ڤاتیکان، وێنەیەکی دیواری (فرێسکۆ)ی هونەرمەندی میلۆتسۆ دا فۆرلی، ساڵی ١٤٧٧، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەکانی ڤاتیکان]] هەڵگیراوە.|country={{flag|Vatican City}}|type=کتێبخانەی توێژینەوە|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* ٧٥,٠٠٠ کۆدێکس (دەستنوسی کۆن)
* ١.١ ملیۆن کتێبی چاپکراو
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=جیۆڤانی چێزار پاگاتسی|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]

لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.
=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{National libraries of Europe}}{{Roman Curia footer}}{{Vatican City topics|state=autocollapse}}{{Catholicism}}{{تووڵی دەروازە|Catholic Church|Christianity|Vatican City}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:کتێبخانەکانی لێکۆڵینەوە]]
[[پۆل:کتێبخانە نەتەوەییەکان]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>lfvnd538xx6qk2xolvfd4aed9oxjvi2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706349</id>
      <parentid>1706348</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <comment>پۆل زیاد کرا</comment>
      <origin>1706349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64477" sha1="dd4pdrx1l8na6jeex38004yhurcg4q3" xml:space="preserve">{{Infobox library|native_name=Bibliotheca Apostolica Vaticana|native_name_lang=la|name='''کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان'''|logo=[[Image:Vatican Library Logo.svg{{!}}class=skin-invert|70px]]|image=Melozzo da Forlì 001.jpg|caption=''پاپا سیکستۆسی چوارەم، بارتۆلۆمێۆ پلاتینا دادەنێت بە سەرپەرشتیاری کتێبخانەی ڤاتیکان، وێنەیەکی دیواری (فرێسکۆ)ی هونەرمەندی میلۆتسۆ دا فۆرلی، ساڵی ١٤٧٧، کە ئێستا لە [[مۆزەخانەکانی ڤاتیکان]] هەڵگیراوە.|country={{flag|Vatican City}}|type=کتێبخانەی توێژینەوە|scope=|established={{Start date and age|df=yes|1475|paren=yes}}|ref_legal_mandate=|coordinates={{coord|41|54|17|N|12|27|16|E|type:landmark_region:VA|display=inline,title}}|mapframe-zoom=14|branch_of=|num_branches=|items_collected=|collection_size={{Plainlist|
* ٧٥,٠٠٠ کۆدێکس (دەستنوسی کۆن)
* ١.١ ملیۆن کتێبی چاپکراو
}}|criteria=|legal_deposit=|req_to_access=|annual_circulation=|pop_served=|members=|budget=|director=جیۆڤانی چێزار پاگاتسی|num_employees=|website=[https://www.vaticanlibrary.va/ vaticanlibrary.va]|references=|map_caption=Location on a map of Vatican City}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]

لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.
=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:کتێبخانەکانی لێکۆڵینەوە]]
[[پۆل:کتێبخانە نەتەوەییەکان]]</text>
      <sha1>dd4pdrx1l8na6jeex38004yhurcg4q3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706350</id>
      <parentid>1706349</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shaween</username>
        <id>18477</id>
      </contributor>
      <origin>1706350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63062" sha1="2bgzk03h3a0ilpevew4ywnoc1zdcstl" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''کتێبخانەی نێردراوی ڤاتیکان''' ({{Langx|la|Bibliotheca Apostolica Vaticana}}، {{Langx|it|Biblioteca Apostolica Vaticana}})، زیاتر بە '''کتێبخانەی ڤاتیکان''' یان بە شێوەیەکی نافەرمی بە '''ڤات''' ناسراوە،&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Mendelsohn |first=Daniel |date=3 January 2011 |title=God's Librarians |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |url-status=live |journal=[[The New Yorker]] |volume=86 |issue=42 |pages=24 |issn=0028-792X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808041633/http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians |archive-date=8 August 2014 |access-date=3 August 2014}}&lt;/ref&gt; [[کتێبخانە|کتێبخانەی]] کورسی پیرۆزە، دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]] و کتێبخانەی نیشتمانی شار-دەوڵەتەکەیە. بە فەرمی لەلایەن پاپا سیکستۆسی چوارەم لە ١٥ی حوزەیرانی ١٤٧٥ لەلایەن گامێشی پاپا ''Ad decorem militantis ecclesiae'' دامەزراوە هەرچەندە زۆر کۆنترە. یەکێکە لە کتێبخانە کۆنەکانی جیهان و یەکێکە لە کۆکراوە هەرە گرنگەکانی دەقی مێژوویی لەخۆدەگرێت. 75,000 کۆدیسی لە سەرانسەری مێژوودا هەیە، هەروەها 1.1 ملیۆن کتێبی چاپکراو، کە نزیکەی ٨٥٠٠ کتێبی ئینکونابولا لەخۆدەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 6, 2020 |ناونیشان=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220422174241/https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 April 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Open Culture}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان کتێبخانەیەکی توێژینەوەیە بۆ [[مێژوو]] و [[یاسا]] و [[فەلسەفە]] و [[زانست]] و [[خواناسی|ئیلاهیات]]. کتێبخانەی ڤاتیکان کراوەیە بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت بڕوانامە و پێداویستییەکانی توێژینەوەی خۆی بەڵگەدار بکات. فۆتۆکۆپی بۆ لێکۆڵینەوەی تایبەتی لاپەڕەکانی کتێبەکانی چاپکراو لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ بۆ ١٩٩٠ دەتوانرێت بە شێوەی کەسی یان لە ڕێگەی پۆستەوە داوا بکرێت.


لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کتێبخانەی ئەپوستۆلی ڤاتیکان پڕۆژەیەکی سەرەتایی چوارساڵەی بۆ دیجیتاڵکردنی کۆمەڵە دەستنووسەکانی دەستپێکرد، بە ئامانجی پاراستنی ئەو دەستنووسانە و بەردەستکردنیان بە شێوەی ئۆنلاین بۆ توێژەران و خوێنەران لە سەرانسەری جیهان.

ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان لە سەرەتای سەدەی ١٧دا لە کتێبخانەکە جیاکرایەوە؛ ١٥٠ هەزار بابەتی دیکەی تێدایە.


پاپا نیکۆلاسی پێنجەم (١٤٤٧-١٤٥٥) پێشبینی ڕۆمایەکی نوێی دەکرد، کە کارە گشتیەکانی بەرفراوانی تێدابوو بۆ ڕاکێشانی زیارەتکاران و زانایان بۆ شارەکە بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکارییەکانی. نیکۆلاس ویستویەتی &quot;کتێبخانەیەکی گشتی&quot; بۆ ڕۆما دروست بکات کە مەبەست لێی ئەوە بوو وەک دامەزراوەیەک بۆ زانستی مرۆڤدۆستانە سەیر بکرێت. مردنی ڕێگری لە جێبەجێکردنی پلانەکەی کرد، بەڵام پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی (١٤٧١-١٤٨٤) ئەو شوێنەی دامەزراند کە ئێستا بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسراوە.

== قۆناغە مێژووییەکان ==
زانایان بە شێوەیەکی نەریتی مێژووی کتێبخانەکەیان بەسەر پێنج قۆناغدا دابەشکردووە: پێش لاتەران، لاتەران، ئەڤینۆن، پێش ڤاتیکان و ڤاتیکان.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Dictionary of the Middle Ages|title-link=Dictionary of the Middle Ages|date=1989|publisher=Scribner|isbn=0684190737|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph}}&lt;/ref&gt;

=== پێش لاتێران ===
سەردەمی پێش لاتێران، کە ڕۆژانی سەرەتایی کتێبخانە لەخۆدەگرێت، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ڕۆژانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسا]]. تەنیا چەند بەرگێکی کەم لەم قۆناغەدا ماونەتەوە، هەرچەندە هەندێکیان زۆر گرنگن.

=== لە لاتێران ===
سەردەمی لاتێران کاتێک دەستی پێکرد کە کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ کۆشکی لاتێران و تا کۆتایی سەدەی ١٣ و سەردەمی پاپا بۆنیفاسی هەشتەم بەردەوام بوو، کە لە ساڵی ١٣٠٣ کۆچی دوایی کرد، لەو کاتەدا خاوەنی یەکێک لە دیارترین کۆمەڵە دەستنووسە ڕووناککراوەکان بوو لە ئەوروپا. بەڵام لەو ساڵەدا کۆشکی لاتێران سووتێنرا و کۆکردنەوەکە لەلایەن [[فیلیپی چوارەم، پاشای فەرەنسا|فیلیپی چوارەمی فەرەنساوە]] تاڵان کرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Library History|date=1994|publisher=Garland|isbn=0824057872|editor-last=Wiegand|editor-first=Wayne A.|location=New York|page=653|editor-last2=Davis|editor-first2=Donald G.}}&lt;/ref&gt;

=== لە ئەڤینۆن ===
سەردەمی ئەڤینۆن لە سەردەمی پاپای ئەڤینۆن بوو کە حەوت پاپای یەک لە دوای یەک لە ئەڤینۆن لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] نیشتەجێ بوون. ئەم قۆناغە گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی لە کۆکردنەوەی کتێب و تۆمارکردن لەلایەن پاپاکانەوە لە ئەڤینۆن، لە نێوان مردنی بۆنیفاس و ساڵانی ١٣٧٠ کە پاپایەت گەڕایەوە بۆ [[ڕۆما]].

=== پێش دامەزراندنی لە ڤاتیکان ===
سەردەمی پێش ڤاتیکان لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٠ تا ١٤٤٧ بووە. کتێبخانەکە لەم ماوەیەدا پەرش و بڵاو بوو، بەشێکی لە ڕۆما و ئەڤینۆن و شوێنەکانی دیکە هەبوو. پاپا یۆجینیۆس چوارەم تا کاتی مردنی خاوەنی ٣٤٠ کتێب بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mycue |first=David |year=1981 |title=Founder of the Vatican Library: Nicholas V or Sixtus IV? |url=https://www.jstor.org/stable/25541179 |url-status=live |journal=The Journal of Library History |publisher=University of Texas Press |volume=16 |issue=1 |pages=121–133 |jstor=25541179 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214204837/https://www.jstor.org/stable/25541179 |archive-date=14 February 2022 |access-date=7 October 2020}}&lt;/ref&gt;

=== لە ڤاتیکان ===
لە ساڵی ١٤٥١ پاپای [[کتێبدۆستی|کتێبدۆست]] نیکۆلاسی پێنجەم هەوڵیدا کتێبخانەیەکی گشتی لە ڤاتیکان دابمەزرێنێت، بەشێکیش بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ڕۆما وەک شوێنێکی مەبەست بۆ زانست.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bloom |first=Ocker |ناونیشان=http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140210165636/http://www.ibiblio.org/expo/vatican.exhibit/exhibit/History.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Ibiblio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UofA&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Meert |first=Deborah |ناونیشان=http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208232256/http://capping.slis.ualberta.ca/cap05/debbie/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 8, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2014 |وێبگە=capping.slis.ualberta.ca}}&lt;/ref&gt; نیکۆلاس نزیکەی ٣٥٠ کۆدیسی یۆنانی و لاتینی و عیبری کە لە کۆدیسەکانی پێش خۆیەوە بۆی ماوەتەوە لەگەڵ کۆکردنەوەی خۆی و دەستکەوتە بەرفراوانەکانی تێکەڵ کردووە، لەنێویاندا دەستنووسەکانی کتێبخانەی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە. هەروەها پاپا نیکۆلاس کۆمەڵەکەی فراوانتر کرد بە دامەزراندنی زانایانی ئیتاڵی و بیزەنتین بۆ وەرگێڕانی کتێبە کلاسیکەکانی یۆنانی بۆ سەر زمانی لاتینی بۆ کتێبخانەکەی.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; پاپای زانا پێشتر هانی هێنانە ناوەوەی کلاسیکەکانی بتپەرستی دا.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; نیکۆلاس گرنگ بوو لە ڕزگارکردنی زۆرێک لە بەرهەم و نووسینە یۆنانیەکان لەم قۆناغە کاتییەدا کە لە کاتی گەشتکردندا کۆی کردبووەوە و لە کەسانی دیکە بەدەستی هێنابوو.

لە ساڵی ١٤٥٥دا ئەو کۆمەڵە کتێبە گەشەی کردبوو بۆ ١٢٠٠ کتێب کە ٤٠٠ کتێبیان بە زمانی یۆنانی بوون.&lt;ref name=&quot;Loc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmll#tcrhtccbtl |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt;

نیکۆڵاس لە ساڵی ١٤٥٥ کۆچی دوایی کردووە. لە ساڵی 1475 پاپا سیکستۆسی چوارەمی جێنشینی ''کتێبخانەی پالاتینی'' دامەزراند.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە سەردەمی پاپاییەکەیدا، دەستکەوتەکان لە &quot;ئیلاهیات، فەلسەفە و ئەدەبیاتی هونەریدا&quot; ئەنجامدرا.&lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; ژمارەی دەستنووسەکان بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە ٣٥٠٠ لە ساڵی ١٤٧٥ &lt;ref name=&quot;Wiegand&quot; /&gt; یان ٢٥٢٧ لە ساڵی ١٤٨١دا ئەژمار دەکرێت، کاتێک کتێبخانەوانان بارتۆلۆمیۆ پلاتینا و پیترۆ دیمتریۆ گوازێلی لیستێکی واژۆکراویان بەرهەمهێنا.&lt;ref name=&quot;Clark1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Clark|first=John Willis|title=On the Vatican Library of Sixtus IV.|date=1899}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zabughin1909&quot;&gt;{{Cite book|last=Zabughin|first=Vladimiro|title=Giulio Pomponio Leto: saggio critico, Volume 1.|date=1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muntz1866&quot;&gt;{{Cite book|last=Müntz|first=Eugène|title=La Bibliothèque Du Vatican Au Xvie Siècle|date=1886}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەدا گەورەترین کۆمەڵە کتێب بوو لە جیهانی ڕۆژئاوادا.&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt;

پاپا جولیۆسی دووەم فراوانکردنی بیناکەی ڕاسپارد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە دەوروبەری ساڵی ١٥٨٧ پاپا سیکستۆسی پێنجەم تەلارساز دۆمێنیکۆ فۆنتانای ڕاسپارد بۆ دروستکردنی بینایەکی نوێ بۆ کتێبخانەکە، کە تا ئێستاش بەکاردەهێنرێت. دوای ئەمەش بە کتێبخانەی ڤاتیکان ناسرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

لە سەردەمی دژە چاکسازیدا ، دەستڕاگەیشتن بە کۆمەڵەکانی کتێبخانەکە سنووردار بوو دوای ناساندنی ئیندێکسی کتێبە قەدەغەکراوەکان . چوونە ژوورەوەی زانایان بۆ کتێبخانەکە سنووردار بوو، بەتایبەتی زانایانی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]]. لە ماوەی سەدەی ١٧دا سنووردارکردنەکان هەڵگیرا و پاپا لیۆی سێزدەهەم&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; لە ساڵی ١٨٨٣ کتێبخانەکە بە شێوەیەکی فەرمی بەڕووی زانایاندا&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٧٥٦، قەشە ئەنتۆنیۆ پیاجیۆ ، کۆڕاتۆری دەستنووسە کۆنەکان لە کتێبخانەکەدا، ئامێرێکی بەکارهێنا کە داهێنابوو&lt;ref name=&quot;GG1856&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Giacomo Castrucci |ساڵ=1856 |ناونیشان=https://archive.org/stream/tesoroletterario00cast#page/n27/mode/2up}}&lt;/ref&gt; بۆ کردنەوەی یەکەم پاپیری هێرکۆلینیۆم ، نەشتەرگەرییەک کە چەند مانگێکی خایاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2015 |ناونیشان=https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171018071946/https://thephraser.com/2015/03/30/herculaneum-papyri-in-the-national-library-in-naples/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 October 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 October 2017 |وێبگە=The Phraser}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٠٩ [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن بۆناپارت]] پاپا پیۆسی حەوتەمی دەستگیرکرد و دەستبەسەرداگرتنی ناوەڕۆکی کتێبخانەکەی کرد و گواسترایەوە بۆ [[پاریس]]. لە ساڵی ١٨١٧دا گەڕێنرانەوە، ئەمەش دوای سێ ساڵ لە شکست و دەستلەکارکێشانەوەی ناپلیۆن.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

یەکەم پڕۆژەی گەورەی بوژاندنەوەی کتێبخانەکە لە ماوەی نێوان دوو جەنگی جیهانیدا بە هاندانی پاپا پیۆسی یازدەهەم کە خۆی زانا و کتێبخانەی پێشوو بوو، بە هاوکاری کتێبخانەوانانی سەرتاسەری جیهان ڕوویدا. تا ئەم کاتە، لە کاتێکدا کە سوودی لە شارەزایی چەندین پسپۆڕ وەرگرتبوو، کتێبخانەی ڤاتیکان بە شێوەیەکی مەترسیدار کەمیی لە ڕێکخستندا هەبوو و کتێبخانەوانە بچووکەکانی کەم ڕاهێنراو بوون.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vincenti |first=Raffaella |date=2020 |title=The Vatican Library and the IFLA between 1928 and 1929 |url=https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |url-status=live |journal=Journal of Education for Library and Information Science |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=308–318 |doi=10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |issn=0748-5786 |s2cid=225396835 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025071341/https://utpjournals.press/doi/10.3138/jelis.61.3.2020-0019 |archive-date=25 October 2022 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; توێژەرانی بیانی، بە تایبەتی ئەمریکییەکان، تێبینیان کرد کە ئاسانکارییەکان چەندە ناتەواو بوون بۆ کۆکردنەوەیەکی وەها گرنگ. چەندین ڕێکخراوی ئەمریکی، لەوانەش کۆمەڵەی کتێبخانەی ئەمریکی و وەقفی کارنێگی بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی ، پێشنیاریان کرد کە هاوکاری بکەن لە جێبەجێکردنی سیستەمێکی مۆدێرن بۆ کەتەلۆگکردن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Patrick Valentine |date=2010 |title=The Vatican Library and the Carnegie Endowment for International Peace: The History, Impact, and Influence of Their Collaboration (1927–1947) |url=http://dx.doi.org/10.1353/lac.2010.0025 |url-status=live |journal=Libraries &amp; the Cultural Record |volume=45 |issue=4 |pages=503–504 |doi=10.1353/lac.2010.0025 |issn=1932-9555 |s2cid=162118890 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120335/https://muse.jhu.edu/article/400906 |archive-date=10 March 2024 |access-date=28 November 2022}}&lt;/ref&gt; هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، کتێبخانەوانانی کتێبخانەی ڤاتیکان بانگهێشت کران بۆ سەردانی چەند کتێبخانەیەکی ئەمریکا بۆ وەرگرتنی ڕاهێنان لەسەر کارکردنی کتێبخانەی مۆدێرن. سەردانی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسیان]] کرد، و کتێبخانەکانی پرینستۆن، فیلادلفیا، بالتیمۆر، پیتسبورگ، شیکاگۆ، شامپاین، تۆرۆنتۆ و ئان ئاربۆر. کاتێک گەڕانەوە بۆ ڕۆما، پلانی ڕێکخستنەوە جێبەجێ کرا. ئامانجە سەرەکییەکان بریتی بوون لە دروستکردنی ئیندێکسی پوختە بەپێی نووسەری هەر دەستنووسێک، و بە هەمان شێوە کەتەلۆگێک بۆ ئینکونابولا. کاتێک پڕۆژەکە تەواو بوو، کتێبخانەی ڤاتیکان یەکێک بوو لە مۆدێرنترین کتێبخانەکانی هەموو ئەوروپا. ئەم هەوڵە هاوبەشە تیشکی خستە سەر گرنگی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە بواری کتێبخانە و بووە هۆی دامەزراندنی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی کۆمەڵەکانی کتێبخانە لە ساڵی ١٩٢٩، کە هێشتا لە کاردایە.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

لە ساڵی ١٩٩٢ کتێبخانەکە نزیکەی ٢ کەسی هەبوو ملیۆن بابەتی کەتەلۆگکراو.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

لەنێو ژمارەیەک دزی لە کتێبخانەکە کە لە سەردەمی مۆدێرن ئەنجامدراون، لە ساڵی ١٩٩٥ مامۆستای مێژووی هونەر ئەنتۆنی مێلنیکاس لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ|زانکۆی ویلایەتی ئۆهایۆ]] سێ گەڵای دەستنووسێکی سەدەی ناوەڕاستی دزیوە کە جارێک خاوەنەکەی [[پێتراک|فرانسیسکۆ پێترارچ]] بووە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=MONTALBANO |first=WILLIAM D. |ڕێکەوت=25 May 1995 |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-05-25-mn-5895-story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812194737/http://articles.latimes.com/1995-05-25/news/mn-5895_1_medieval-manuscripts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2014 |وێبگە=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; یەکێک لە گەڵا دزراوەکان مینیاتورێکی نایابی تێدایە کە جووتیارێک دانەوێڵە دەبڕێت. هەروەها گەڵایەکی چوارەم لە سەرچاوەیەکی نادیارەوە لەلایەن بریکارەکانی گومرگی ئەمریکاوە لە دەستیدا دۆزرایەوە. مێلنیکاس هەوڵی دەدا لاپەڕەکان بە بازرگانێکی هونەری بفرۆشێت، دواتر بەڕێوەبەری کتێبخانەکەی ئاگادارکردەوە.&lt;ref name=&quot;Montalbano1995&quot; /&gt;
== شوێن و بینا ==
[[File:Statues_of_Saint_Hippolytus.jpg|ڕاست|وێنۆک|333x333پیکسڵ| پەیکەری کۆنی ڕۆمانی، ڕەنگە هیپۆلیتۆسی پیرۆزی ڕۆما، لە ساڵی ١٥٥١ لە ڤیا تیبورتینا لە ڕۆما و ئێستا لە کتێبخانەی ڤاتیکان دۆزرایەوە]]
کتێبخانەکە دەکەوێتە ناو کۆشکی ڤاتیکان و دەرگای چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی حەوشەی بێلڤێدێرەوەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818223700/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/altre-istituzioni/biblioteca-apostolica-vaticana.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; کاتێک پاپا سیکستۆسی پێنجەم (١٥٨٥-١٥٩٠) فراوانکردن و بینا نوێیەکەی کتێبخانەی ڤاتیکانی ڕاسپارد، باڵێکی سێ نهۆمی ڕاست لە بەرامبەر کۆرتیل دێل بێلڤێدێری برامانتێ دروستکرد، بەم شێوەیە دوو بەش بوو و کارەکانی برامانتێی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕی.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt; لە بنی پلیکانەیەکی گەورەدا، پەیکەرێکی گەورەی هیپۆلیتۆس هۆڵی چوونە ژوورەوەی لا گالیا دەڕازێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 December 2010 |ناونیشان=http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U9h5zm9X-uY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140808055316/http://www.osservatoreromano.va/en/news/the-popes-visit-to-the-vatican-library#.U-Rl0-fP1D8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 8, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=[[L'Osservatore Romano]]}}&lt;/ref&gt;

لە نیمچە ژێرزەمینەکەی یەکەمدا ژوورێکی [[پاپیروس]] و شوێنی هەڵگرتنی دەستنووسەکان هەیە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt; نهۆمی یەکەم تاقیگەی نۆژەنکردنەوەی تێدایە، ئەرشیفی وێنەکانیش لە نهۆمی دووەمدایە.&lt;ref name=&quot;osservatoreromano.va&quot; /&gt;

کتێبخانەکە {{Convert|42|km}} لە ڕەفەدان.&lt;ref name=&quot;itworld&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Del Nibletto |first=Paolo |ڕێکەوت=6 May 2014 |ناونیشان=http://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310120339/https://www.itworldcanada.com/article/the-vatican-library-cios-sacred-mission-to-digitize-everything/92826 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 March 2024 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=itworldcanada.com}}&lt;/ref&gt;

کتێبخانەکە لە ١٧ی تەمموزی ٢٠٠٧ داخرا بۆ نۆژەنکردنەوە و لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119010827/https://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng&amp;res=1366x768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; سێ ساڵە، ٩ نۆژەنکردنەوەی ملیۆن یۆرۆ بریتی بوو لە داخستنی تەواوەتی کتێبخانەکە بۆ دانانی ژووری کۆنترۆڵکراوی کەشوهەوا.

=== تەلارسازی و هونەر ===
لە ''سالا دی کۆنسوڵتازیۆن'' یان ژووری ئاماژەی سەرەکی کتێبخانەی ڤاتیکان پەیکەرێکی [[تۆماس ئەکویناس|سانت تۆماس ئەکویناس]] ({{Circa|1910}})، لەلایەن سێزار ئاورێلی پەیکەرسازی کراوە. وەشانی دووەمی ئەم پەیکەرە ({{Circa|1930}}) لە ژێر دەرگای چوونە ژوورەوەی زانکۆی پاپای سانت تۆماس ئەکویناس، وەستاوە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vaticana|first=Biblioteca Apostolica|url=https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75|title=Nel giubileo episcopale di Leone XIII. omaggio della Biblioteca vaticana XIX febbraio anno MDCCCXCIII|year=1893|access-date=9 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310120337/https://books.google.com/books?id=_No_AAAAYAAJ&amp;q=%22S.+Tommaso+seduto&amp;pg=RA1-PA75#v=snippet&amp;q=%22S.%20Tommaso%20seduto&amp;f=false|archive-date=10 March 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:The_Sistine_Hall_of_the_Vatican_Library_(2994335291).jpg|alt=The Sistine Hall of the Vatican Library| هۆڵی سیستین لە کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Golden_rose_Biblioteca_apostolica.jpg|alt=Golden Rose stored in the Vatican Library| گوڵی زێڕین لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراوە
File:Plafond_Sale_Sistine_-_Salle_des_Archives_pontificales_(2).jpg|alt=Ceiling fresco of the Sistine Hall (photograph by Jean-Pol Grandmont)| فرێسکۆی سەقفی هۆڵی سیستین (وێنەکە لەلایەن ژان پۆل گراندمۆنتەوە)
&lt;/gallery&gt;

== ڕێکخستنی کتێبخانە ==

=== کەتەلۆگ ===
ئەم کۆمەڵەیە لە سەرەتادا لە ڕێگەی دەفتەرەکانەوە ڕێکخرابوو کە بۆ ئیندێکسی دەستنووسەکان بەکاردەهێنران. لەگەڵ گەشەکردنی کۆمەڵەکە بۆ زیاتر لە چەند هەزارێک، لیستی ڕەفەکان بەکارهێنران.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; یەکەم سیستەمی کەتەلۆگی مۆدێرن لە سەردەمی باوک فرانز ئێرلی لە نێوان ساڵانی ١٩٢٧ بۆ ١٩٣٩ دانرا، بە بەکارهێنانی سیستەمی کەتەلۆگی کارتی [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێس]]. هەروەها ئێهرلی یەکەم بەرنامەی بۆ گرتنی وێنەی کارە گرنگەکان یان دەگمەنەکان دانا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; کەتەلۆگی کتێبخانەکە زیاتر لەلایەن پەرستیار لیۆنار ئی.بۆیلەوە نوێکرایەوە کاتێک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا بە کۆمپیوتەر کرا.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

=== خوێندنەوە و قەرزدان ===
[[File:Milkau_Biblioteca_Vaticana_-_Bücherschrank_279-2.jpg|وێنۆک| قفڵی کتێب لە کتێبخانەی ڤاتیکان]]
لە ڕووی مێژووییەوە، لە [[ڕینێسانس|سەردەمی ڕێنێسانسدا]]، زۆربەی کتێبەکان لە ڕەفەدا نەبوون بەڵکو لەسەر کورسی دار هەڵدەگیران، کە مێزیان پێ بەسترابوو. هەر کورسییەک تایبەت بوو بە بابەتێکی دیاریکراو. کتێبەکان بە زنجیر بەم کورسییانە دەبەستران, و ئەگەر خوێنەرێک کتێبێکی دەرهێنابێت، زنجیرەکە بەوەوە بەستراوەتەوە. تا سەرەتای سەدەی ١٧، ئەکادیمیستەکانیش ڕێگەیان پێدەدرا کتێب بە قەرز وەربگرن. بۆ کتێبە گرنگەکان، پاپا خۆی سلیپێکی بیرخستنەوەی دەردەکرد.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دەتوانرێت ئیمتیازاتی بەکارهێنانی کتێبخانەکە بکێشرێتەوە بەهۆی شکاندنی یاساکانی ماڵەوە، بۆ نموونە بە سەرکەوتن بەسەر مێزەکاندا. لە هەمووی بەناوبانگتر، پیکۆ دێلا میراندۆلا مافی بەکارهێنانی کتێبخانەکەی لەدەستدا کاتێک کتێبێکی لەسەر ئیلاهیات بڵاوکردەوە کە کوریای پاپا پەسەندی نەکردبوو.&lt;ref name=&quot;LocShape&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/vatican.htmlll#altsbbab |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; 

لە ساڵانی ١٧٦٠دا، پڕۆژە یاسایەک کە لەلایەن کلیمەنتی سێزدەهەمەوە دەرچوو، دەستڕاگەیشتن بە شتومەکی کتێبخانەکە زۆر سنووردار کرد.&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

کتێبخانەی ڤاتیکان لە یەک کاتدا ٢٠٠ زانا دەتوانێت دەستی پێ بگات، و ساڵانە ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ زانا دەبینێت کە زۆربەیان ئەکادیمیەکان توێژینەوەی پۆست گریجوەیشن دەکەن.

== کۆکردنەوەکان ==
[[File:Fortymartyrs.jpg|وێنۆک| مینیاتورێک لە فەرهەنگی ئینجیلی سریانی (Vat. Syr. 559)، کە لە {{Circa|1220}} لە نزیک [[مووسڵ|موسڵ]] و پیشاندانی کاریگەرییەکی بەهێزی ئیسلامی]]

لە کاتێکدا کتێبخانەی ڤاتیکان هەمیشە کتێبی پیرۆز و دەقی یاسای کانۆن و بەرهەمە تیۆلۆژییەکانی لەخۆگرتووە، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تایبەتمەند بووە لە کتێبە عەلمانییەکان. کۆمەڵە کلاسیکە یۆنانی و لاتینییەکانی لە ناوەندی بوژانەوەی کولتوری کلاسیکدا بوو لە سەردەمی [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]].&lt;ref name=&quot;Loc&quot; /&gt; کۆنترین بەڵگەنامەکانی ناو کتێبخانەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی یەکەم.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە پلەی یەکەم وەک کتێبخانەی دەستنووس دامەزراوە، ئەمەش ڕاستییەک لە ڕێژەی بەرزی دەستنووسەکان بە بەرهەمە چاپکراوەکانی ناو کۆمەڵەکەیدا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم جۆرە کتێبە چاپکراوانەی کە ڕێگەیان بۆ ناو کۆمەڵەکە کردووە، تەنیا مەبەست لێی ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵە دەستنووسە زۆر گەورەکە.&lt;ref name=&quot;Catholic Encyclopedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204001421/https://www.newadvent.org/cathen/15286a.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

هەروەها لەم کۆمەڵەیەدا ٣٣٠ هەزار دراو و مەدالیای یۆنانی و ڕۆمانی و پاپای تێدایە.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

ساڵانە نزیکەی شەش هەزار کتێبی نوێ بەدەست دەهێنرێت.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

کتێبخانەکە بە چەندین وەسیەت و دەستخستنی لە ماوەی سەدەکاندا دەوڵەمەند بوو.

لە ساڵی ١٦٢٣، وەک سوپاسگوزاری بۆ مانۆڕە سیاسییە لێهاتووەکانی پاپا گریگۆری پازدەهەم کە لە کێبڕکێکانی لەگەڵ کاندیدە پرۆتستانتەکان بۆ پۆستی هەڵبژێردراو بەردەوام بوو، کتێبخانەی بۆماوەیی پالاتینی [[ھایدلبێرگ|هایدلبێرگ]] کە نزیکەی ٣٥٠٠ دەستنووسی لەخۆگرتبوو، لەلایەن ماکسیمیلیانی یەکەم، دوکی باڤاریایەوە درا بە کورسی پیرۆز. تازە وەک تاڵانێک لە [[شەڕی سی ساڵە|شەڕی سی ساڵەدا]] بەدەستی هێنابوو. ئاماژەیەک ٣٩ لە دەستنووسەکانی هایدلبێرگ لە ساڵی ١٧٩٧ ڕەوانەی [[پاریس]] کران و لە ساڵی ١٨١٥ لە ئاشتی پاریسدا گەڕێنرانەوە بۆ هایدلبێرگ. دیارییەکی 852 کەسی دیکە لە ساڵی 1816 لەلایەن پاپا پیۆسی حەوتەمەوە پێشکەش بە زانکۆی هایدلبێرگ کرا. جگە لەم حاڵەتانە، کتێبخانەی پالاتین تا ئەمڕۆش لە کتێبخانەی ڤاتیکاندا ماوەتەوە.

لە ساڵی ١٦٥٧ دەستنووسەکانی دوکەکانی ئوربینۆ بەدەست هێنران. لە ساڵی ١٦٦١ زانای یۆنانی لیۆ ئالاتیۆس کرا بە کتێبخانە.

کتێبخانەی گرنگی شاژنە کریستینای سوید (زۆربەی لەلایەن ژەنەڕاڵەکانیەوە وەک تاڵانێک لە هابسبورگ [[پراگ]] و شارەکانی ئەڵمانیا لە کاتی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] کۆکرایەوە) لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٦٨٩ لەلایەن پاپا ئەلێکساندەر هەشتەمەوە کڕدرا. بۆ هەموو مەبەستێکی پراکتیکی نوێنەرایەتی تەواوی کتێبخانەی شاهانەی سوید دەکرد لەو کاتەدا. ئەگەر لە شوێنی خۆی لە [[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] بمایەتەوە، هەمووی لە وێرانبوونی کۆشکی شاهانە بە ئاگر لە ساڵی ١٦٩٧دا لەدەست دەچوو.

لە بەناوبانگترین شتەکانی کتێبخانەکەدا کۆدێکسی ڤاتیکانۆس گراکۆس 1209 هەیە کە کۆنترین دەستنووسی ناسراوی نزیکەی تەواوەتی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزە]] . ''مێژووی نهێنی'' پرۆکۆپیۆس لە کتێبخانەکەدا دۆزرایەوە و لە ساڵی ١٦٢٣دا بڵاوکرایەوە.

پاپا کلیمنتی یازدەهەم زانایانی ناردووە بۆ ڕۆژهەڵات بۆ هێنانەوەی دەستنووسەکان و بە گشتی وەک دامەزرێنەری بەشی ڕۆژهەڵاتی کتێبخانەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;

قوتابخانەیەکی زانستی کتێبخانە پەیوەستە بە کتێبخانەی ڤاتیکانەوە.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2026}}

لە ساڵی ١٩٥٩ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140603213749/http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/pccs/documents/rc_pc_pccs_doc_16111959_statute-film-library_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 June 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=vatican.va}}&lt;/ref&gt; ئەمە نابێت لەگەڵ کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکانی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس تێکەڵ بکرێت کە لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی سانت لویس لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری دامەزراوە.


کتێبخانەکە کۆمەڵێک دەقی گەورەی پەیوەست بە ئایینی هیندۆسی تێدایە، کە کۆنترین چاپەکانی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨١٩.

لە کاتی نۆژەنکردنەوەی کتێبخانەکەدا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، هەموو ئەو ٧٠ هەزار بەرگەی لە کتێبخانەکەدا بوون، بە چیپی ئەلیکترۆنی تاگ کرابوون بۆ ڕێگریکردن لە دزیکردن.
=== دەستنووسەکان ===
[[File:Sandro_Botticelli_-_The_Abyss_of_Hell_-_WGA02853.jpg|وێنۆک| ''کۆتایی دۆزەخ'', وێنەکێشانی ڕەنگاوڕەنگ لەسەر پەرداخ لەلایەن ساندرۆ بۆتیسێلی (1480s)]]
[[File:Wandalbert_von_Prüm,_July,_Martyrologium.jpg|وێنۆک| واندالبێرت ڤۆن پرۆم، تەمموز، مارتیرۆلۆجیۆم (c860)]]
دەستنووسە دیارەکانی ناو کتێبخانەکە بریتین لە:

==== دەستنووسەکانی پەیوەست بە ئایینی مەسیحی ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆس گراکۆس ١٢٠٩، یەکێکە لە کۆنترین کتێبە پیرۆزەکانی ئێستا بە زمانی یۆنانی
* ئینجیلەکانی باربێرینی
* Gelasian Sacramentary, یەکێکە لە کۆنترین کتێبەکان لەسەر لیتۆرگیا مەسیحییەکان
* جۆشوا ڕۆڵ
* ئینجیلی لۆرش, کتێبێکی ئینجیلی ڕووناککراوە کە لە ساڵی ٧٧٨ تا ٨٢٠ نووسراوە و وێنەکێشراوە، کە لە مۆزەخانە جیاوازەکاندا بڵاوبووەتەوە. بەرگی دواوەی عاج نەخشێنراو و ئینجیلی لوقا و یۆحەنا لە کتێبخانەی ڤاتیکان هەڵگیراون
* ''مێنۆلۆجیۆنی باسیلی دووەم''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John W. Wohlfarth|url=https://books.google.com/books?id=85mXFf_BbiUC&amp;pg=PA128|title=Elysium|date=1 September 2001|publisher=AuthorHouse|isbn=978-0-7596-5406-8|page=128}}&lt;/ref&gt;
* کتێبی نوێژی کرواتی ڤاتیکان
* سێ پارچە لە &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAf8&quot;&gt;سەرەتای&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ساکسۆنی کۆن و پارچەیەک لە ''هێلیاند'' لە ''پالاتینۆس لاتینۆس'' ١٤٤٧&lt;ref&gt;{{Cite book|last=John M. Jeep|url=https://books.google.com/books?id=p4uHav3mZLsC&amp;pg=PA57|title=Medieval Germany: An Encyclopedia|publisher=Psychology Press|year=2001|isbn=978-0-8240-7644-3|page=57}}&lt;/ref&gt; پێکدێن.
* ''لیبری کارۆلینی''

==== دەقە کلاسیکەکانی یۆنانی و لاتینی ====

* ڤێرجیلیۆس ڤاتیکانۆس
* ڤێرجیلیۆس ڕۆمانۆس
* ڤێرجیلیۆس ئۆگستیۆس, چوار گەڵا لە کتێبخانەی ڤاتیکان، لەگەڵ سێ گەڵا لە کتێبخانەی دەوڵەتی بەرلین&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|title=Vergilius Augusteus : vollst. Faks.-Ausg. im Originalformat : Codex Vaticanus Latinus 3256 d. Biblioteca apostolica vaticana u. Codex Latinus fol. 416 d. Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz|work=Catalog - UW-Madison Libraries|publisher=[[University of Wisconsin Madison]] Libraries|year=1976|access-date=29 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503185145/http://search.library.wisc.edu/catalog/ocm03166470|archive-date=3 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ئۆتۆبۆنیۆس لاتینۆس ١٨٢٩، دەستنووسێکی گرنگی سەدەی ١٤ لە شیعرەکانی کاتولۆس
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس لاتینۆس ٣٨٦٨ ، فاکسیمیلی سەدەی نۆیەمی کۆمیدیاکانی تێرێنس&lt;ref&gt;{{Cite book|last=C. R. Dodwell|url=https://books.google.com/books?id=kKJZVOkeAoUC&amp;pg=PA3|title=Anglo-Saxon Gestures and the Roman Stage|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-66188-1|page=3|author-link=Charles Reginald Dodwell}}&lt;/ref&gt;
* بەشێک لە [[توخمەکانی ئیقلیدس|''توخمەکانی'' ئیوکلیدس]], دیارترینیان کتێبی یەکەم، گەڵاڵەی ٤٧، یەکێکە لە کۆنترین دەقە یۆنانیەکان لەسەر [[تیۆرمی پیتاگۆرس|تیۆرمی فیساگۆرس]]&lt;ref name=&quot;God's Librarians&quot; /&gt;

==== دەقە یۆنانی و لاتینییەکانی سەدەی ناوەڕاست ====

* کۆدێکس ڤاتیکانۆ ڕۆسی ٢١٥، پارچەکانی کۆدێکسی ڕۆسی&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Christopher Kleinhenz|url=https://books.google.com/books?id=E2CTAgAAQBAJ&amp;pg=PA136|title=Medieval Italy: An Encyclopedia|date=8 January 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94880-1|page=136}}&lt;/ref&gt;
* ڤاتیکانۆس گرایکۆس ١٠٠١، دەستنووسی ڕەسەنی ''مێژووی نهێنی'' &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Charney |first=Noah |بەستەری نووسەر=Noah Charney |ڕێکەوت=16 November 2011 |ناونیشان=http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=22 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014 |وێبگە=Blouinartinfo}}&lt;/ref&gt;
* ''De arte venandi cum avibus'', ڕیساڵی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] لەسەر پەلەوەری لە شێوەی کۆدێکسێکی پەرداخی دوو ستوونی کە ١١١ فۆلیۆی تێدایە و لە ساڵانی ١٢٤٠دا نووسراوە

==== ئەوانی تر ====

* کۆدێکس بۆرجیا, دەستنووسێکی بەرفراوانی مێزۆئەمریکی کە ئەفسانە و ڕێوڕەسمە بنەڕەتییەکان لە دەقە هیرۆگلیفییەکان و ئایکۆنۆگرافیایەکاندا نیشان دەدات کە لە پێستی ئاژەڵەکان دروستکراون
* کۆدێکس ڤات. عەرەبۆ ٣٦٨، تاکە دەستنووسی ''فەرموودەی بەیاد و ڕیاز'' ، چیرۆکێکی خۆشەویستی عەرەبی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D’Ottone |first=Arianna |year=2010 |title=Il manoscritto Vaticano arabo 368: Hadith Bayad wa Riyad. Il codice, il testo, le immagini |url=https://www.academia.edu/430197 |url-status=live |journal=Rivista di Storia della Miniatura |language=it |publisher=Centro Di |volume=14 |page=55 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216224249/https://www.academia.edu/430197 |archive-date=16 February 2022 |access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt;
* کۆدێکس ڤاتیکانۆس ٣٧٣٨ ، کۆدێکس ڕیۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230618225056/http://www.famsi.org/research/graz/vaticanus3738/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 June 2023 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Akademische Druck - u. Verlagsanstalt - Graz CODICES}}&lt;/ref&gt; وەرگێڕانێکی ئیتاڵی تاودراوی ئەکۆردیۆنە لە دەستنووسێکی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی، لەگەڵ کۆپی تابلۆکانی [[ئەزتێک|ئازتێک]] لە کۆدێکسی ڕەسەنی تێلێریانۆ-ڕێمێنسیس ، کە پێدەچێت لەلایەن دەروێشی دۆمینیکانی ڕیۆسەوە لە ساڵی ١٥٦٦ نووسرابێت
* بۆرگیانی سیریاچی ١٧٥، پەرتووکە دەستنووسێکی ''دیوان ئاباتور'' ، دەقێکی مەندەیی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Van Rompay |first=Sandi |date=2010 |title=The Tree Šatrin and its Place in Mandaean Art |url=https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |url-status=live |journal=ARAM Periodical |volume=22 |pages=183–207 |doi=10.2143/ARAM.22.0.2131037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622160011/https://poj.peeters-leuven.be/secure/POJ/downloadpdf.php?ticket_id=6088397bf191a |archive-date=22 June 2023 |access-date=22 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==== قورئانەکان ====
کتێبخانەکە زیاتر لە ١٠٠ دەستنووسی قورئان لە کۆمەڵە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن زمانەوانی جوولەکە ئیتاڵی جۆرجۆ لیڤی دێلا ڤیدا کەتەلۆگ کراون : ''ڤاتیکانی عەرەبی'' ٧٣؛ ''بۆرجیانی عەرەبی'' ٢٥؛ ''باربێرینیانی ئۆریێنتالی'' ١١؛ ''ڕۆسیانی'' 2. گەورەترین دەستنووس لە کتێبخانەکەدا، ''ڤات.'' ''ئار.'' ''١٤٨٤''، قەبارەکەی 540x420mm. بچووکترینیان، ''ڤات. ئار.'' ''٩٢٤،'' بازنەیەکی تیرەکەی 45 ملم و لە کەیسێکی هەشتگۆشەیدا پارێزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gozeler |first=Ezra |date=2017 |title=A Study on Qurʾān Manuscripts in the Vatican Library in terms of Physical and Content Features |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |url-status=live |journal=Cumhuriyet Flahiyat Dergisi-Cumhuriyet Theology Journal |volume=21 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505014001/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/374780 |archive-date=5 May 2020 |access-date=April 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== پڕۆژەکانی دیجیتاڵکردن ===
لە ساڵی ٢٠١٢ پلانەکان ڕاگەیەندرا بۆ دیجیتاڵکردنیملیۆنێک لاپەڕە لە مادەی کتێبخانەی ڤاتیکان، بە هاوکاری کتێبخانەی بۆدلیان.

لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٤، کورسی پیرۆز ڕایگەیاند کە [[داتای ئێن تی تی|کۆمپانیای داتاکانی ئێن تی تی]] و کتێبخانەکە ڕێککەوتنێکیان ئەنجامداوە بۆ دیجیتاڵکردنی نزیکەی ٣٠٠٠ دەستنووسەکانی کتێبخانەکە لە ماوەی چوار ساڵدا. کۆمپانیای ئێن تی تی ئامێر و تەکنیکارەکان دەبەخشێت کە بەهای ئەو ئامێرە و تەکنیکارانە بە ١٨ مەزەندە دەکرێت ملیۆن یۆرۆ. ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەری ئەوە هەیە کە دواتر ٧٩ هەزاری دیکەی کتێبخانەکە بە دیجیتاڵ بکرێت. ئەمانە وێنەی ڕوونی بەرز دەبن کە لە سایتی ئینتەرنێتی کتێبخانەکەدا بەردەستن. هەڵگرتن بۆ هەڵگرتنەکان لەسەر سێرڤەرێکی سێ پێتابایت دەبێت کە لەلایەن [[ئی ئێم سی|EMC]] دابینکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Greiner, Lynn |ڕێکەوت=23 July 2014 |ناونیشان=http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809222520/http://business.financialpost.com/2014/07/23/storage-giant-emc-looks-to-ease-concerns-about-flash-technology/?__lsa=a4be-3315 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; پێشبینی دەکرێت قۆناغی سەرەتایی چوار ساڵ بخایەنێت.

دیجیڤاتلیب ناوی خزمەتگوزاری کتێبخانەی دیجیتاڵی کتێبخانەی ڤاتیکانە. دەستگەیشتن بە کۆمەڵە دەستنووس و ئینکونابولا دیجیتاڵییەکانی کتێبخانەی ڤاتیکان بەخۆڕایی دابین دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://digi.vatlib.it/about |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619162332/http://digi.vatlib.it/about |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2017-01-17 |وێبگە=digi.vatlib.it}}&lt;/ref&gt;

سکانکردنی بەڵگەنامەکان کاریگەری لەسەر ئەو ماددانە هەیە کە بۆ بەرهەمهێنانی دەقەکان بەکاردەهێنرێن. ئەو کتێبانەی کە زێڕ و زیو لە ڕووناکیەکاندا بەکاردەهێنن پێویستیان بە ئامێری تایبەتی سکانکردن هەیە. کۆپی دیجیتاڵی بە بەکارهێنانی پرۆتۆکۆڵی CIFS پێشکەش دەکرێن، لە ڕەقەکاڵای هەڵگرتنی تۆڕەوە لەلایەن [[ئی ئێم سی|Dell EMC]] ەوە.&lt;ref name=&quot;itworld&quot; /&gt;

=== گەلەری هەڵگرتنەکان ===
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;170px&quot;&gt;
File:Bible_Persian_Manuscript_(14th_century).jpg|alt=Gospel of Matthew in Persian, the first Persian manuscript to enter the Vatican Library| [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتی]] بە [[زمانی فارسی]]، یەکەم دەستنووسی فارسی کە هاتە ناو کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Barbireau_illum.jpg|alt=Manuscript page with the five-voice &quot;Kyrie&quot; of the Missa Virgo Parens Christi by Jacques Barbireau| لاپەڕەی دەستنووس بە پێنج دەنگی &quot;کیری&quot;ی میسا کەژاڵ پارێنس کریستی لە نووسینی جاک باربیریۆ
File:Tavola_di_Velletri.jpg|alt=Mappamondo Borgiano, also known as &quot;Tavola di Velletri&quot;, consisting of two copper tablets (1430)| ماپامۆندۆ بۆرگیانۆ, ناسراو بە &quot;تاڤۆلا دی ڤێلێتری&quot;، پێکهاتووە لە دوو حەبی مس (1430)
File:Chronography_of_354_Mensis_Maius.png|alt=Month of May from in the Chronography of 354 by the 4th century calligrapher Filocalus| مانگی ئایار لە لە ''کرۆنۆگرافیای ساڵی ٣٥٤'' لەلایەن خەتنووسی سەدەی چوارەم فیلۆکالۆس
File:Anton_Raphael_Mengs,_The_Triumph_of_History_over_Time_(Allegory_of_the_Museum_Clementinum),_ceiling_fresco_in_the_Camera_dei_Papiri,_Vatican_Library,_1772_-_M0tty.jpg|alt=Anton Raphael Mengs, The Triumph of History over Time (Allegory of the Museum Clementinum), ceiling fresco in the Camera dei Papiri, Vatican Library| ئەنتۆن ڕافایل مێنگس, ''سەرکەوتنی مێژوو بە تێپەڕبوونی کات (ئەلێگۆری مۆزەخانەی کلیمەنتینۆم)''، فرێسکۆی سەقف لە کامێرا دی پاپیری، کتێبخانەی ڤاتیکان
File:Szent_Imre_legenda02.jpg|alt=Illumination from the legend of Saint Emeric of Hungary, c. 1335| ڕۆشنایی لە ئەفسانەی سانت ئێمریکی هەنگاریا، c. 1335
File:DavidGoliathBAVVatGr752Fol448v.jpg|alt=Battle between David and Goliath, Book of Psalms, c. 1059| شەڕی نێوان داود و گۆلیا، کتێبی زبورەکان، ج. 1059
File:Codexaureus_02.jpg|alt=The ivory panels from the back cover of Codex Aureus of Lorsch| پانێڵە عاجەکان لە بەرگی پشتەوەی کۆدێکس ئاوریۆسی لۆرش
&lt;/gallery&gt;

== کتێبخانە پەیوەندیدارەکان ==

=== ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان ===
ئەرشیفی نێردراوی ڤاتیکان کە دەکەوێتە [[ڤاتیکان|شاری ڤاتیکان]]، ئەرشیفی ناوەندییە بۆ هەموو ئەو کردەوەانەی کە لەلایەن کورسی پیرۆزەوە ڕاگەیەندراون، هەروەها کاغەزەکانی دەوڵەت، نامەنووسی، کتێبی ژمێریاری [[پاپا]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=von Pastor|first=Ludwig Freiherr|url=https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog|title=The History of the Popes: From the Close of the Middle Ages. Drawn from the Secret Archives of the Vatican and Other Original Sources, Volume 3|date=1906|publisher=Trübner &amp; Company Ltd.|page=[https://archive.org/details/historypopesfro01pastgoog/page/n88 31]|quote=papal account books.|access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; و چەندین بەڵگەنامەی دیکە کە کڵێساکە بەدرێژایی سەدەکان کۆیکردۆتەوە. لە سەدەی ١٧دا، بە فەرمانی پاپا پاوڵی پێنجەم، ئەرشیفەکان لە کتێبخانەی ڤاتیکان جیاکرانەوە، کە زانایان هەندێک دەستڕاگەیشتنیان زۆر سنووردار بوو، و بە شێوەیەکی ڕەها بەڕووی کەسانی دەرەوەدا داخراو بوون تا ساڵی ١٨٨١، کاتێک پاپا لیۆی سێزدەهەم بەڕووی توێژەراندا کردەوە، کە ئێستا ساڵانە زیاتر لە هەزار کەسیان بە بەڵگەنامەکانیدا دەکۆڵنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506021633/http://asv.vatican.va/en/fond/ammiss.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان ===
کتێبخانەی فیلمی ڤاتیکان لە سانت لویس لە ویلایەتی میزۆری تاکە کۆمەڵەیە، لە دەرەوەی خودی ڤاتیکان، لە مایکرۆفیلمەکانی زیاتر لە ٣٧ هەزار بەرهەم لە ''کتێبخانەی ئەپۆستۆلیکا ڤاتیکان'', کتێبخانەی ڤاتیکان لە ئەوروپا. دەکەوێتە کتێبخانەی پیۆسی دوازدەهەم لە کەمپی زانکۆی سانت لویس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814062518/http://www.slu.edu/libraries/vfl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 August 2017 |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2007}}&lt;/ref&gt; کتێبخانەکە لەلایەن لۆری جەی دالی (١٩١٤-٢٠٠٠) دروستکراوە، بە پارەی شوڕشگێڕانی کۆڵۆمبۆس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730010807/http://libraries.slu.edu/special_collections/lowrie_daly |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2014 |ڕێکەوتی سەردان=29 July 2014 |وێبگە=Libraries at [[Saint Louis University (United States)|Saint Louis University]]}}&lt;/ref&gt; ئامانج لێی ئەوە بوو کە ڤاتیکان و بەڵگەنامەکانی دیکە زیاتر بخرێتە بەردەستی توێژەرانی ئەمریکای باکوور.&lt;ref name=&quot;MLEC&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=C. Krohn |first=Ernst |date=June 1957 |title=Notes Second Series, Vol. 14, No. 3 |journal=Notes |publisher=[[Music Library Association]] |volume=14 |issue=3 |pages=317–324 |doi=10.2307/891821 |jstor=891821}}&lt;/ref&gt;

مایکرۆفیلمکردنی دەستنووسەکانی ڤاتیکان لە ساڵی ١٩٥١ دەستی پێکرد و بەپێی ماڵپەڕی کتێبخانەکە گەورەترین پڕۆژەی مایکرۆفیلمکردن بوو کە تا ئەو مێژووە ئەنجامدرابوو. کتێبخانەکە لە ساڵی ١٩٥٣ کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا گواسترایەوە بۆ کەمپی زانکۆی سانت لویس، لە کتێبخانەی یادەوەری پیۆسی دوازدەهەم. یەکەم کتێبخانەدار چارڵز جەی ئێرماتینگەر بوو کە تا ساڵی ٢٠٠٠ خزمەتێکی زۆری کردووە. {{ھەتا ڕێکەوتی|2007}}، کتێبخانەکە وەشانی مایکرۆفیلمی زیاتر لە 37,000 دەستنووسی هەیە، لەگەڵ ماددە بە [[زمانی یۆنانی|زمانەکانی یۆنانی]]، [[زمانی لاتینی|لاتینی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] و ئەسیوپی، هەروەها چەند زمانێکی باوی ئەوروپای ڕۆژئاوا. بەرهەمهێنانەوەی زۆرێک لە بەرهەمەکانی بیبلیۆتێکا پالاتینا و بیبلیۆتێکا سیکۆگنارا لە ڤاتیکان، هەروەها تۆماری نامەکانی [[پاپا]] لە ''ئارچیڤیۆ سێگریتۆ ڤاتیکانۆ'' (ئەرشیفی نهێنی ڤاتیکان) لە سەدەی نۆیەم تا ١٦، لە زنجیرەی ''ڕێجیسترا ڤاتیکانا'' و ''ڕێجیسترا سوپلیکەیشن''.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221119182707/https://www.slu.edu/library/special-collections/vatican-film-library/papal-letter-registers.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=April 5, 2022 |وێبگە=Saint Louis University}}&lt;/ref&gt;

== ستاف ==
زۆرجار بەدرێژایی سەدەکان بەرپرسی ناوەکی کتێبخانەکە کراوەتە کاردیناڵ و هەربۆیە نازناوی کتێبخانەی کاردیناڵی پێدراوە.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; بەڕێوەبەرە کاریگەرەکان کە زۆرجار زانایانی دیار بوون، لە قۆناغێکی پێشووتردا بوون کە پێی دەگوترا &quot;پاراستنەکان.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt; دوای کردنەوەی کتێبخانەکە لە ساڵی ١٨٨٣، پاپا لیۆی سێزدەهەم ناونیشانەکەی گۆڕی بۆ پرێفێکت.&lt;ref name=&quot;UofA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140108230702/http://www.archiviosegretovaticano.va/en/archivio/direzione/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=8 January 2014 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130730000357/http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=governo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2013 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2013}}&lt;/ref&gt;

لە ئێستادا کتێبخانەکە نزیکەی ٨٠ ستافی هەیە کە لە پێنج بەشدا کاردەکەن: دەستنووس و کۆکردنەوەی ئەرشیف، کتێبی چاپکراو/وێنەکێشان، دەستخستنی/کەتەلۆگکردن، کۆکردنەوەی دراو/مۆزەخانە و نۆژەنکردنەوە/فۆتۆگرافی.&lt;ref name=&quot;ibiblio&quot; /&gt;

=== لیستی کتێبخانەوانان ===
(پ) ئاماژەیە بۆ ئەو کاتەی کە وەک لایەنگری کتێبخانەوان بەسەری دەبات، واتە کتێبخانەدار بە وەکالەت، زۆرجار کتێبخانەوانێک کە کاردیناڵ نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Guruge |first=Anura |ناونیشان=http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811103142/http://popes-and-papacy.com/wordpress/replacement-for-cardinal-farina-as-the-archivist-cardinal-antonellis-replacement-vincenzo-paglia-immediately-a-cardinalabili/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 August 2014 |ڕێکەوتی سەردان=2 August 2014 |وێبگە=Popes and Papacy}}&lt;/ref&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* ئیندێکسی بابەتەکانی پەیوەست بە شاری ڤاتیکان
* ئەرشیفی جەماعەت بۆ عەقیدەی ئیمان
* ڤاتیکان سپلێندۆرس

== تێبینی ==
{{تێبینییەکان}}

== ئاماژەکان ==

=== ئەو بەرهەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە ===

* کاردیناڵەکانی کەنیسەی ڕۆمانی پیرۆز -{{بیرخستنەوەی وێب |last=Miranda |first=Salvador |ناونیشان=https://cardinals.fiu.edu/cardinals.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111030210828/http://www2.fiu.edu/~mirandas/cardinals.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2011 |ڕێکەوتی سەردان=28 July 2014}}

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* هانسۆن، جەیمس کریستیان مێینیچ. &quot;یاساکانی کەتەلۆگکردنی کتێبخانەی ڤاتیکان.&quot; ''چارەگی کتێبخانە'' 1 (3ی ژانویەی 1931): 340–46.
* [https://www.loc.gov/exhibits/vatican/ ڕۆما لەدایکبوونەوە: کتێبخانەی ڤاتیکان و کولتوری ڕێنێسانس] ، پێشانگایەکی ئۆنلاین لە [[کتێبخانەی کۆنگرە|کتێبخانەی کۆنگرێسەوە]] .
* [https://web.archive.org/web/20060529170056/http://www.pcworld.com/news/article/0,aid,106485,00.asp ڤاتیکان کتێبخانەی نێردراوی بە دیجیتاڵی دەکات کە ١.٦ ملیۆن بەرگی تێدایە بۆ خوێندنەوەی گشتی، ''PCWorld.com'' ، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢] . هەوڵێکی هاوبەشی نێوان ڤاتیکان و [[ئێچ پی|هیولێت پاکارد]] .
* ڤینسێنتی، ڕ. (٢٠٢٤). گەشتکردن بە کۆگاکانی کتێبخانەی ڤاتیکان. ''گۆڤاری IFLA'' ، 50(4)، 798–809.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
{{پۆلی کۆمنز|Biblioteca Apostolica Vaticana}}

* {{وێبگەی فەرمی|https://www.vaticanlibrary.va/}}
* [https://web.archive.org/web/20040202105927/http://bav.vatican.va/en/v_home_bav/home_bav.shtml Vatican Library old home page], with online catalogue search
* [http://www.vatlib.it/home.php?pag=storia History of the Vatican Library, from the Library's site]
* [https://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/libraryTreasures.html?libraryid=47 Treasures of the Vatican Library] Exposed via The European Library
* [http://www.research.ibm.com/journal/rd/402/mintzer.html Toward On-line, worldwide access to Vatican Library materials (1996)]. A collaborative effort (pioneered by Fr. Leonard Boyle OP Prefect of the Vatican Library) between the Vatican Library and [[ئای بی ئێم|IBM]], the primary goal of which is to &quot;provide access via the Internet to some of the Library's most valuable manuscripts, printed books, and other sources to a scholarly community around the world.&quot;
* [https://web.archive.org/web/20071113051059/http://www.slu.edu/libraries/vfl/about.html Knights of Columbus Vatican Film Library]. Saint Louis University library that focuses on the collection of the Vatican Library.
* {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140222070232/http://blogs.artinfo.com/secrethistoryofart/2011/11/16/vatican-mysteries-whats-so-secret-about-procopius-secret-history-2/ &quot;The Secret History of Art&quot; by Noah Charney on the Vatican Library and Procopius]}}. An article by art historian [[Noah Charney]] about the Vatican Library and its famous manuscript, ''Historia Arcana'' by [[Procopius]].
* [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a book from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on the library (p.&amp;nbsp;280–290)
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:کتێبخانەکانی لێکۆڵینەوە]]
[[پۆل:کتێبخانە نەتەوەییەکان]]</text>
      <sha1>2bgzk03h3a0ilpevew4ywnoc1zdcstl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەڕگە:HaftadSee.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>306138</id>
    <revision>
      <id>1705836</id>
      <timestamp>2026-11-09T13:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>{{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازادی پۆستەر
| وتار              = حەفتا سی
| بەکارھێنان        = زانیاریدان 
| میدیا             = &lt;!--ھەڵبژێرە لە: فیلم / تەلەڤیزیۆن / بۆنە یان بە بەتاڵی جێی بھێڵە بۆ ئەوەی وەک خۆی بمێنێتەوە--&gt;
&lt;!-- زانیاریی دیکە --&gt;
| ناو               =
| بڵاوکەرەوە         =
| پەخشکەر           =
| ھونەرمەندی گرافیک =
| جۆر               =
| وێبگە             =
| بڵاوکەرەوە         =
| بازرگانی          =
&lt;!--بەشە پێویستەکان --&gt;
| ناساندن           =
| سەرچاوە           = https://...</comment>
      <origin>1705836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1120" sha1="8m1sfowvzvftluj7wgx8ceft0kd5t6y" xml:space="preserve">== کورتە ==
{{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازادی پۆستەر
| وتار              = حەفتا سی
| بەکارھێنان        = زانیاریدان 
| میدیا             = &lt;!--ھەڵبژێرە لە: فیلم / تەلەڤیزیۆن / بۆنە یان بە بەتاڵی جێی بھێڵە بۆ ئەوەی وەک خۆی بمێنێتەوە--&gt;
&lt;!-- زانیاریی دیکە --&gt;
| ناو               =
| بڵاوکەرەوە         =
| پەخشکەر           =
| ھونەرمەندی گرافیک =
| جۆر               =
| وێبگە             =
| بڵاوکەرەوە         =
| بازرگانی          =
&lt;!--بەشە پێویستەکان --&gt;
| ناساندن           =
| سەرچاوە           = https://www.imdb.com/title/tt30761784/
| چەندێتی           =
| ڕێزۆلووشنی کەم    =
| مەبەست            = &lt;!-- دەبێت جوان باس بکرێت ئەگەر بەکارھێنان زانیاریدان / سەردێڕ / بەش نییە --&gt;
| جێگۆڕی            =
| زانیاریی تر       =
}}
== مۆڵەتنامە ==
{{Non-free video cover}}</text>
      <sha1>8m1sfowvzvftluj7wgx8ceft0kd5t6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Anna.pr802</title>
    <ns>3</ns>
    <id>306139</id>
    <revision>
      <id>1705971</id>
      <timestamp>2026-11-09T17:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1705971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8001" sha1="qs8ux21jyhcf1gsflh8mv924gt2owq4" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &gt; [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>qs8ux21jyhcf1gsflh8mv924gt2owq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:ئاری ۱۲</title>
    <ns>3</ns>
    <id>306140</id>
    <revision>
      <id>1705973</id>
      <timestamp>2026-11-09T19:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1705973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8013" sha1="85bqk08t8u33i9tu70ebm7us759jlq5" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٠٩، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>85bqk08t8u33i9tu70ebm7us759jlq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سپیرێز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306141</id>
    <redirect title="وەشانخانەی سپیرێز" />
    <revision>
      <id>1706069</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ahmed A Issa</username>
        <id>78642</id>
      </contributor>
      <comment>Ahmed A Issa پەڕەی [[سپیرێز]]ی گواستەوە بۆ [[وەشانخانەی سپیرێز]]: ناوی شیاوتر: گۆڕینی ناوی وتار بۆ ناوێکی شیاوتر و فەرمیتر.</comment>
      <origin>1706069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="trls7c1hvgbda3j8mzsyywdybupcshk" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[وەشانخانەی سپیرێز]]</text>
      <sha1>trls7c1hvgbda3j8mzsyywdybupcshk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سامانتا سلۆیان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306142</id>
    <revision>
      <id>1706087</id>
      <timestamp>2026-11-09T22:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{Short description|ئەکتەری ئەمریکی (لەدایکبووی ١٩٧٩)}}{{Infobox person|name=سامەنسا سلۆیان|image=2026 Toronto International Film Festival - &quot;Carrie&quot; Premiere 06 (cropped).jpg|caption=سلۆیان لە ساڵی ٢٠٢٦دا|birth_date={{Birth date and age|1979|1|4}}|birth_place=[[ناوچەی لۆس ئانجلەس (کالیفۆرنیا)|کەرتی لۆس ئانجلەس]]، کالیفۆرنیا، ویلای...»ەوە</comment>
      <origin>1706087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10388" sha1="cwngbmw71m6kkx5eunidf5uk9f86sqj" xml:space="preserve">{{Short description|ئەکتەری ئەمریکی (لەدایکبووی ١٩٧٩)}}{{Infobox person|name=سامەنسا سلۆیان|image=2026 Toronto International Film Festival - &quot;Carrie&quot; Premiere 06 (cropped).jpg|caption=سلۆیان لە ساڵی ٢٠٢٦دا|birth_date={{Birth date and age|1979|1|4}}|birth_place=[[ناوچەی لۆس ئانجلەس (کالیفۆرنیا)|کەرتی لۆس ئانجلەس]]، کالیفۆرنیا، ویلایەتە یەکگرتووەکان|birth_name=|death_date=|death_place=|other_names=|father=ئالان سلۆیان|mother=دێردری لێنیھان|years_active=٢٠٠٣–ئێستا|occupation={{hlist|خانمەئەکتەر|بەرهەمهێنەر}}}}
'''سامانتا سلۆیان''' (لەدایکبووی ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩) خانمەئەکتەرێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییە]]. بەهۆی کارە زۆرەکانی لەگەڵ فیلمساز مایک فڵاناگان لە فیلمی ھاش (٢٠١٦)، زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ھۆنتینگی ھیڵ ھاوس (٢٠١٨)، مێسای نیوەشەو (٢٠٢١)، یانەی نیوەشەو (٢٠٢٢)، کەوتنی ماڵی ئۆشەر (٢٠٢٣)، ژیانی چەک (٢٠٢٤)، [[کاری (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کاری (٢٠٢٦)]] و فیلمی داهاتووی ئێکزۆرسست (٢٠٢٧) ناسراوە. هەروەها لە ڕۆڵی دووبارەبووەوەدا لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی سکانداڵ (٢٠١٢–٢٠١٤) و وەرزی دوازدەیەمی گری ئاناتۆمی (٢٠١٥–٢٠١٦) دەرکەوتووە. کچی ئەکتەران ئالان سلۆیان و دێردری لێنیھانە.

== سەرەتای ژیان ==
لە ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩ لە کەرتی [[لۆس ئانجلەس]] لەدایکبووە،&lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/article/the-gazette/193181874/ &quot;هۆرۆسکۆپەکەت: ئەستێرەی لەدایکبوون&quot;]. ''مونتڕیال گازت''. ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢. ل.&amp;nbsp;N11. لە ڕێکەوتی ١١ی ئازاری ٢٠٢٦ سەردانکراوە. &quot;خانمەئەکتەر سامەنسا سلۆیان لەم ڕۆژەدا لە ساڵی ١٩٧٩ لە کەرتی لۆس ئانجلەس لە کالیفۆرنیا لەدایکبوو. ئەم ئەستێرەی لەدایکبوونە ڕۆڵی بێڤ کینی گێڕا لە کورتەزنجیرەی 'مێسای نیوەشەو' لە ساڵی ٢٠٢١دا. هەروەها ڕۆڵی دکتۆر پێنێلۆپی بلەیكی گێڕا لە 'گری ئاناتۆمی' و لە ئەڵقەکانی 'ھەموان پێکەوە'، 'ھێلسترۆم' و 'ڕاستییەکە بووترێت' دەرکەوتووە. لەسەر پەردەی گەورە، کارەکانی سلۆیان لە فیلمدا ڕۆڵگێڕان لە فیلمەکانی 'میس ڤێرجینیا'، 'ھاش' و 'دۆڕاندن لە خۆشەویستیدا' لەخۆدەگرێت.&quot;&lt;/ref&gt; کچی ئەکتەران ئالان سلۆیان و دێردری لێنیھان.&lt;ref name=&quot;clark&quot;&gt;کلارک، مارک (٢٠١٣). ''[https://www.google.com/books/edition/Star_Trek_FAQ_2_0_Unofficial_and_Unautho/dWBfAgAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=1940+February+24+%22James+sloyan%22&amp;pg=PT198&amp;printsec=frontcover ستاڕ ترێک: پرسیارە باوەکان ٢.٠: هەموو ئەو شتانەی ماونەتەوە بۆ زانین دەربارەی نەوەی داهاتوو، فیلمەکان و ئەوانی تر (ناڕەسمی و ڕێنەپێدراو)]''. میلواکی، ویلایەتی ویسکۆنسن: ئەپڵۆز تیاتەر و سینەما بووکس. {{ISBN|978-1-55783-793-6}}. &quot;وەک پلاکسن، ئەکتەر ئالان سلۆیان ڕۆڵی چەندین کەسایەتیی 'ستاڕ ترێک'ی گێڕا، بەڵام هیچ کامێکیان بە قووڵی و دەنگدانەوەی سۆزداریی جارۆک نەبوون، ئەدمیراڵە ڕۆمۆلییەکەی کە هەڵدێت بۆ ڕێگریکردن لە جەنگ لە 'ھەڵھاتوو'دا. [...] لە ساڵانی دواییدا، سەرنجی خستووەتە سەر کاری دەنگی و ڕیکلامەکان. لە ساڵی ١٩٨٩ تا ٢٠٠٩، وەک 'دەنگ'ی کۆمپانیای ئۆتۆمبێلسازیی لێکسس کاری کردووە. هاوسەرگیری کردووە و خاوەنی دوو منداڵی پێگەیشتووە بە ناوەکانی دان و سامەنسا سلۆیان کە هەردووکیان ئەکتەرن.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;تێری، کارۆل بێرتۆن (١٥ی ئایاری ١٩٧٧). [https://www.newspapers.com/article/newsday-suffolk-edition/193184078/ &quot;هێڵی تەلەڤیزیۆن&quot;]. ''نیوزدەی (وەشانی سۆفۆلک)''. ل.&amp;nbsp;TV-2. لە ڕێکەوتی ١١ی ئازاری ٢٠٢٦ سەردانکراوە. &quot;'''پ.''' دەتوانیت دەربارەی ئالان سلۆیانم پێ بڵێیت کە ڕۆڵی دکتۆر سام دەگێڕێت لە 'پزیشکیی لای ڕۆژئاوا'؟ ئایا ڕاستە هاوسەرگیری لەگەڵ دێردری لێنیھان کردووە کە ڕۆڵی سەرەکی لە 'دەرزی و سەرەدەرزی'دا گێڕاوە؟ لە کوێ دەتوانم نامەی بۆ بنووسم؟ -ئێم. ئێم.، ڕۆز دەیڵ. '''و.''' ئالان بەڕاستی هاوسەرگیری لەگەڵ دێردری کردووە و کوڕێکیان هەیە بە ناوی دانیال. ئەکتەرەکە لە ئیندیاناپۆلیس لەدایکبووە و لە ساڵانی هەرزەکاریدا لە سەرەوەی ویلایەتی نیویۆرک زەحمەتی هەبووە لە خۆگونجاندن و لە یەکێک لە دواناوەندییەکان دوای ئەوی تر دەرکراوە. بەڵام دوای دوو ساڵ لەگەڵ شانۆی میمی ئەمریکی و خزمەتکردن لە سوپادا، لە ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ ھونەرە درامییەکان لە نیویۆرک دەرچوو، کە دواتر لەوێ وانەی ئەکتەری و پانتۆمیمی دەوتەوە. [...] ئالان، بە ڕێکەوت، برای پەیامنێری نیوزدەی پاتریك سلۆیانە.&quot;&lt;/ref&gt; هەروەها سلۆیان برازای ڕۆژنامەنوسی براوەی [[خەڵاتی پولیتزەر|خەڵاتی پۆلیتزەر]] پاتریك سلۆیانە.&lt;ref name=&quot;clark&quot; /&gt;

== کاری ھونەری ==
یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٣دا لە فیلمی سەربەخۆی ژیانم لەگەڵ مۆریسی وەک گوڵفرۆشێک دەرکەوت. لە چەندین فیلمی کورتدا وەک بێ شان، شەملۆڤ، و ئۆتۆدۆک دەرکەوت. لە ساڵی ٢٠٠٩دا، بە بەرهەمهێنانی فیلمی کورتی پڵەس وەن و ڕۆڵگێڕان تێیدا، بەشداری کرد. هەروەها سلۆیان وەک میوان لە چەندین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیدا وەک دڕندەکە، بیرچوون، یاسا و فەرمان: لۆس ئانجلەس، و ئێن سی ئای ئێس بەشداریی کردووە. ڕۆڵێکی دووبارەبووەوەی وەک کارمەندێکی [[کۆشکی سپی]] بە ناوی جینین لۆک لە سێ وەرزی یەکەمی سکانداڵ گێڕا. بەردەوام بوو لە دەرکەوتن لە فیلمە بچووکەکاندا، لەوانە لە کلیلی ئیلای، تەیپ ٤٠٧، و فیلمی تەلەڤیزیۆنیی پیاوکوژی مەکسیک: چیرۆکی بروس بێرسفۆرد-ڕێدماند.

لە ساڵی ٢٠١٤دا، سلۆیان وەک میوان لە کاسڵ، پارکەکان و ڕەفاهیەت، هاوایی پێنج-٠، و رێزۆلی و ئایلز دەرکەوت. لە بەرهەمی شۆندالاند گری ئاناتۆمی دەستی بە ڕۆڵێک کرد وەک دکتۆر پێنێلۆپی بلەیک، کە یەکەمجار لە ئەڵقەی ''چۆن ژیانێک ڕزگار بکەیتی'' وەرزی یازدەیەمدا دەرکەوت، کە گیانلەدەستدانی کەسایەتیی سەرەکی دێرێک شێپەرد کە لەلایەن [[پاتریک دێمپسی|پاتریک دێمپسییەوە]] ڕۆڵی گیڕابوو، لەخۆ گرت. لە وەرزی ١٢یەمدا دووبارە دەرکەوتەوە، لەوانە لە ئەڵقەی ٢٥٠ی شووەکە بە ناوی ''کێ دێت بۆ شێو؟''، کە زیاتر سەرنجی لەسەر کەسایەتییەکەی سلۆیان بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2015-10-23 |سەردێڕ=Who Plays Penny On 'Grey's Anatomy'? Samantha Sloyan Is The Hospital's Newest Resident |ناونیشان=https://www.bustle.com/articles/118952-who-plays-penny-on-greys-anatomy-samantha-sloyan-is-the-hospitals-newest-resident |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-09 |وێبگە=Bustle |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٢١دا، ڕۆڵی کاتۆلیکی بێڤ کینی لە کورتەزنجیرەی ''مێسای نیوەشەودا'' گێڕا کە لە دەرهێنانی مایک فڵاناگان بوو. لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ڕۆڵی مارگرێت وایت لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ترسناکی فڵاناگان بە ناوی [[کاری (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کاری]] دەگێڕێت.

لە سەر شانۆ، لە شانۆی گێفن و سەنتەری سێگەرسترۆم بۆ ھونەرەکان ڕۆڵی گێڕاوە. خەڵاتەکانی LADCC و LA Weekly بۆ ڕۆڵگێڕانی لە شانۆگەری مانچد بەدەستهێناوە.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.geffenplayhouse.org/people/samantha-sloyan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924233101/https://www.geffenplayhouse.org/people/samantha-sloyan/ |archive-date=September 24, 2021 |access-date=September 24, 2021 |website=Geffen Playhouse |title=سامەنسا سلۆیان}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb name}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج]]</text>
      <sha1>cwngbmw71m6kkx5eunidf5uk9f86sqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سوھا نیاستی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306143</id>
    <revision>
      <id>1706177</id>
      <timestamp>2026-11-10T02:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox person | name              = سوھا نیاستی | image             = Soha Niasti.jpg | image_size        =  | caption           = سوھا نیاستی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] ٢٠١٨ | تاریخ_تولد          = {{تاریخ تولد و سن|١٣٩٣|٨|١٧|گاه‌شمار=خورشیدی}} | محل تولد            = [[رامسر]]، ئێران | death_date        =  | death_place       =  | other_...»ەوە</comment>
      <origin>1706177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6991" sha1="bl7oz98et6hepubv4e1u6eff9pdrxhp" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name              = سوھا نیاستی
| image             = Soha Niasti.jpg
| image_size        = 
| caption           = سوھا نیاستی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] ٢٠١٨
| تاریخ_تولد          = {{تاریخ تولد و سن|١٣٩٣|٨|١٧|گاه‌شمار=خورشیدی}}
| محل تولد            = [[رامسر]]، ئێران
| death_date        = 
| death_place       = 
| other_names       = 
| years_active      = ٢٠١٨–ئێستا
| occupation        = ئەکتەری تەلارساز
| education         = 
| alma_mater        = [[زانکۆی تاران]]
| spouse            = 
| شریک زندگی         = 
| website           = 
| parents           = 
| relatives         = 
| notable role      = 
| awards            = 
|ناوی خۆماڵی=سها نیاستی|ڕێکەوتی لەدایکبوون=٧ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤ (٣٢ ساڵ)|شوێنی لەدایکبوون=[[ڕامسەر]]، ئێران|پەروەردە=[[زانکۆی تاران]]|چالاکبوون=٢٠١٨–ئێستا|نەتەوە=ئێرانی|پیشە=ئەکتەری تەلارساز}}
'''سوھا نیاستی''' لە ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤ لەدایکبووە ئەکتەر و دەرهێنەری ئێرانییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Soha Niasti {{!}} Actress, Writer, Director |ناونیشان=https://www.imdb.com/name/nm10564716/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20261013154754/https://www.imdb.com/name/nm10564716/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-10-13 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=IMDb |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; لە [[زانکۆی تاران]] خوێندوویەتی. بۆ ڕۆڵگێڕان لە ڕۆڵی مەهتاب لە فیلمی ''ساڵی دووەمی کۆلێژەکەم'' خەڵاتی باشترین ئەکتەری ژنی لە چل و یەکەمین خولی فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی مۆسکۆ بەدەست هێنا.&lt;ref dir=ltr&gt;{{cite web|url=http://moscowfilmfestival.ru/miff41/eng/theme/?id=183|title=41 MIFF Prizes|work=Moscow International Film Festival|accessdate=11 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190427195635/http://moscowfilmfestival.ru/miff41/eng/theme/?id=183|archivedate=٢٧ آوریل ۲۰۱۹|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; هەروەها لەبەر دەرهێنانی فیلمی کورتی «دوو ژیانی بەیانی» &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt32105813/?ref_=nm_knf_t_1}}&lt;/ref&gt; خەڵاتی تایبەتی لێژنەی داوەرانی بیستەمین فێستیڤاڵی فیلمی کورتی ئاکبانک ئەستەنبوڵی بەدەست هێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=20th Akbank Short Film Festival {{!}} Akbank Sanat |ناونیشان=https://www.akbanksanat.com/en/short-film-festival/20-akbank-kisa-film-festivali/winners |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=www.akbanksanat.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
=== فیلم ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; | دەرهێنەر
|-
|٢٠٢٥
|[[ژن و منداڵ (فیلم)|ژن و منداڵ]]
|[[سەعید ڕووستایی|سەعید ڕۆستایی]]
|}

=== زنجیرە ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | ناونیشان
! scope=&quot;col&quot; | دەرهێنەر
|-
|۲۰۲۳ 
|''[[ئەکتەر (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەکتەر]]''&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=در سریال آکتور خبری از کلیشه یا موضوع تکراری نیست|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/1746028/در-سریال-آکتور-خبری-از-کلیشه-یا-موضوع-تکراری-نیست|وبگاه=خبرآنلاین|تاریخ=2023-03-22|بازبینی=2023-03-24|کد زبان=fa}}&lt;/ref&gt;
| [[نیما جاویدی]]
|}

== خەڵاتەکان و نامزدکراوەکان ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | خەڵات
! scope=&quot;col&quot; | ساڵ
! scope=&quot;col&quot; | پۆل
! scope=&quot;col&quot; | کار نامزدکراو
! scope=&quot;col&quot; | ئەنجام
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | س
|-
|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی کورتە فیلمی نەهال
|١٤٠٣
| rowspan=&quot;3&quot; |باشترین فیلمی کورت 
| rowspan=&quot;3&quot; |دوو ژیانی بەیانی
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=افشار |first=علی |ڕێکەوت=2024-10-17 |سەردێڕ=برگزیدگان بیستمین جشنواره فیلم نهال معرفی شدند {{!}} مجموعه رسانه ای صبا |ناونیشان=https://sabanews.ir/471307/%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%b2%db%8c%d8%af%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a8%db%8c%d8%b3%d8%aa%d9%85%db%8c%d9%86-%d8%ac%d8%b4%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%b1%d9%87-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85-%d9%86%d9%87%d8%a7%d9%84-%d9%85%d8%b9%d8%b1%d9%81%db%8c-%d8%b4%d8%af%d9%86%d8%af/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=مجموعه رسانه ای صبا – آخرین اخبار فرهنگ و هنر {{!}} سینما و تلویزیون |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;
|-
|فێستیڤاڵی کورتە فیلمی ئەکبانک ئەستەنبوڵ
|١٤٠٣
|{{مساوی|جایزه ویژه هیات داوران}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-05-01 |سەردێڕ=&quot;Two Lives of Sepideh&quot; Wins Special Jury Award at 20th Akbank Istanbul Film Festival » WDP |ناونیشان=https://whitedreamspictures.com/2024/05/01/two-lives-of-sepideh-wins-special-jury-award-at-20th-akbank-istanbul-film-festival/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[خەڵاتەکانی حافز]]
|١٤٠٢
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=۱۴۰۲-۰۷-۱۱\۱۶:۰۳:۳۶ |سەردێڕ=بیست و دومین دوره جشن حافظ (سال ۱۴۰۲) - جشن حافظ |ناونیشان=https://www.hafezawards.com/22nd-hafez-awards-1402/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی مۆسکۆ
|١٣٩٨
|باشترین ئەکتەری ژن
|''ساڵی دووەمی کۆلێژەکەم''
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |ناونیشان=https://web.archive.org/web/20190429053410/https://www.hollywoodreporter.com/news/secret-a-leader-wins-best-film-at-moscow-film-festival-1204766}}&lt;/ref&gt;
|}

[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{IMDb name|10564716|سها نیاستی}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤]]</text>
      <sha1>bl7oz98et6hepubv4e1u6eff9pdrxhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەحمەد میھرانفەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306144</id>
    <revision>
      <id>1706180</id>
      <timestamp>2026-11-10T03:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «'''ئەحمەد میھرانفەر''' (لەدایکبووی ٣١ی ئایاری ١٩٧٥ لە [[کاشان]]) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=جوان‌آنلاين |ڕێکەوت=2013-03-17 |سەردێڕ=ارسطوي سري دوم را بيشتر دوست دارم |ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/517369/%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%B7%D9%88%D9%8A-%D8%B3%D8%B1%D9%8A-%D8%AF%...»ەوە</comment>
      <origin>1706180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2303" sha1="346c5usvxdxh6vcz5yiqwu3rcxp3iui" xml:space="preserve">'''ئەحمەد میھرانفەر''' (لەدایکبووی ٣١ی ئایاری ١٩٧٥ لە [[کاشان]]) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=جوان‌آنلاين |ڕێکەوت=2013-03-17 |سەردێڕ=ارسطوي سري دوم را بيشتر دوست دارم |ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/517369/%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%B7%D9%88%D9%8A-%D8%B3%D8%B1%D9%8A-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%8A%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=جوان‌آنلاين |بڵاوکەرەوە=جوان‌آنلاين |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; بەهۆی ڕۆڵگێڕانی کەسایەتیی ئارەستوو لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''پایتەخت'' (٢٠١٠–٢٠٢٦) ناوبانگی دەرکرد. بە ڕۆڵگێڕان لە ڕۆڵی بەهرام بە [[فارسیی ھەمەدانی|شێوەزاری هەمەدانی]] لە فیلمی ''تاکە کەسی'' گەیشتە ئاستێکی جیهانیی بەرز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=سینماتیکت |سەردێڕ=سینماتیکت - بزرگترین مرجع فروش بلیت سینما |ناونیشان=https://www.cinematicket.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=سینماتیکت |بڵاوکەرەوە=Cinematicket |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-05-28 |سەردێڕ=بیوگرافی و عکسهای جدید احمد مهرانفر با همسر و پسرش |ناونیشان=https://namnak.com/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%B1.p1643 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٢٣
|[[ئەکتەر (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەکتەر]]
|مورتەزا
| [[نیما جاویدی]]
|}

== سەرچاوە ==
[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
&lt;references /&gt;
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]]</text>
      <sha1>346c5usvxdxh6vcz5yiqwu3rcxp3iui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706182</id>
      <parentid>1706180</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1706182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2828" sha1="dj2wsip27dcaq4pzw8ohadln40w2mxq" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=ئەحمەد میھرانفەر|ناوی خۆماڵی=احمد مهران‌فر|وێنە=Ahmad Mehranfar at 34th Fajr.jpg|لێدوانی وێنە=مێهران فەر لە کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی بۆ فیلمی زازێب لە سی و چوارەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]، بەفرانباری ٢٠١٥|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١ی حوزەیرانی ١٩٧٥ (٥١ ساڵ)|نەتەوە=ئێرانی|پیشە=ئەکتەر}}

'''ئەحمەد میھرانفەر''' (لەدایکبووی ٣١ی ئایاری ١٩٧٥ لە [[کاشان]]) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=جوان‌آنلاين |ڕێکەوت=2013-03-17 |سەردێڕ=ارسطوي سري دوم را بيشتر دوست دارم |ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/517369/%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%B7%D9%88%D9%8A-%D8%B3%D8%B1%D9%8A-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%8A%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=جوان‌آنلاين |بڵاوکەرەوە=جوان‌آنلاين |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; بەهۆی ڕۆڵگێڕانی کەسایەتیی ئارەستوو لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''پایتەخت'' (٢٠١٠–٢٠٢٦) ناوبانگی دەرکرد. بە ڕۆڵگێڕان لە ڕۆڵی بەهرام بە [[فارسیی ھەمەدانی|شێوەزاری هەمەدانی]] لە فیلمی ''تاکە کەسی'' گەیشتە ئاستێکی جیهانیی بەرز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=سینماتیکت |سەردێڕ=سینماتیکت - بزرگترین مرجع فروش بلیت سینما |ناونیشان=https://www.cinematicket.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=سینماتیکت |بڵاوکەرەوە=Cinematicket |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-05-28 |سەردێڕ=بیوگرافی و عکسهای جدید احمد مهرانفر با همسر و پسرش |ناونیشان=https://namnak.com/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%B1.p1643 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٢٣
|[[ئەکتەر (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەکتەر]]
|مورتەزا
| [[نیما جاویدی]]
|}

== سەرچاوە ==
[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
&lt;references /&gt;
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]]</text>
      <sha1>dj2wsip27dcaq4pzw8ohadln40w2mxq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706184</id>
      <parentid>1706182</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* فیلمۆگرافی */</comment>
      <origin>1706184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="rapcrkc87jhspvx3p47sqw9j7umwnzk" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=ئەحمەد میھرانفەر|ناوی خۆماڵی=احمد مهران‌فر|وێنە=Ahmad Mehranfar at 34th Fajr.jpg|لێدوانی وێنە=مێهران فەر لە کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی بۆ فیلمی زازێب لە سی و چوارەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]، بەفرانباری ٢٠١٥|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١ی حوزەیرانی ١٩٧٥ (٥١ ساڵ)|نەتەوە=ئێرانی|پیشە=ئەکتەر}}

'''ئەحمەد میھرانفەر''' (لەدایکبووی ٣١ی ئایاری ١٩٧٥ لە [[کاشان]]) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=جوان‌آنلاين |ڕێکەوت=2013-03-17 |سەردێڕ=ارسطوي سري دوم را بيشتر دوست دارم |ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/517369/%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%B7%D9%88%D9%8A-%D8%B3%D8%B1%D9%8A-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%8A%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=جوان‌آنلاين |بڵاوکەرەوە=جوان‌آنلاين |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; بەهۆی ڕۆڵگێڕانی کەسایەتیی ئارەستوو لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''پایتەخت'' (٢٠١٠–٢٠٢٦) ناوبانگی دەرکرد. بە ڕۆڵگێڕان لە ڕۆڵی بەهرام بە [[فارسیی ھەمەدانی|شێوەزاری هەمەدانی]] لە فیلمی ''تاکە کەسی'' گەیشتە ئاستێکی جیهانیی بەرز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=سینماتیکت |سەردێڕ=سینماتیکت - بزرگترین مرجع فروش بلیت سینما |ناونیشان=https://www.cinematicket.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=سینماتیکت |بڵاوکەرەوە=Cinematicket |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-05-28 |سەردێڕ=بیوگرافی و عکسهای جدید احمد مهرانفر با همسر و پسرش |ناونیشان=https://namnak.com/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%B1.p1643 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٢٣
|[[ئەکتەر (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەکتەر]]
|مورتەزا
| [[نیما جاویدی]]
|-
|٢٠٠٩
|[[دەربارەی ئێلی]]
|مەنوچەهر
| [[ئەسغەر فەرھادی]]
|}

== سەرچاوە ==
[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
&lt;references /&gt;
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]]</text>
      <sha1>rapcrkc87jhspvx3p47sqw9j7umwnzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706301</id>
      <parentid>1706184</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2978" sha1="pemh9mxc1gklix3ajkrglr1a72p86cs" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=ئەحمەد میھرانفەر|ناوی خۆماڵی=احمد مهران‌فر|وێنە=Ahmad Mehranfar at 34th Fajr.jpg|لێدوانی وێنە=مێهران فەر لە کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی بۆ فیلمی زازێب لە سی و چوارەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]، بەفرانباری ٢٠١٥|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١ی حوزەیرانی ١٩٧٥ (٥١ ساڵ)|نەتەوە=ئێرانی|پیشە=ئەکتەر}}

'''ئەحمەد میھرانفەر''' (لەدایکبووی ٣١ی ئایاری ١٩٧٥ لە [[کاشان]]) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=جوان‌آنلاين |ڕێکەوت=2013-03-17 |سەردێڕ=ارسطوي سري دوم را بيشتر دوست دارم |ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/517369/%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%B7%D9%88%D9%8A-%D8%B3%D8%B1%D9%8A-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%8A%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%85 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=جوان‌آنلاين |بڵاوکەرەوە=جوان‌آنلاين |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; بەهۆی ڕۆڵگێڕانی کەسایەتیی ئارەستوو لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''پایتەخت'' (٢٠١٠–٢٠٢٦) ناوبانگی دەرکرد. بە ڕۆڵگێڕان لە ڕۆڵی بەهرام بە [[فارسیی ھەمەدانی|شێوەزاری هەمەدانی]] لە فیلمی ''تاکە کەسی'' گەیشتە ئاستێکی جیهانیی بەرز.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=سینماتیکت |سەردێڕ=سینماتیکت - بزرگترین مرجع فروش بلیت سینما |ناونیشان=https://www.cinematicket.org/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=سینماتیکت |بڵاوکەرەوە=Cinematicket |زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-05-28 |سەردێڕ=بیوگرافی و عکسهای جدید احمد مهرانفر با همسر و پسرش |ناونیشان=https://namnak.com/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%B1.p1643 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+فیلم
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠٢٣
|[[ئەکتەر (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەکتەر]]
|مورتەزا
| [[نیما جاویدی]]
|-
|٢٠٠٩
|[[دەربارەی ئێلی]]
|مەنوچەهر
| [[ئەسغەر فەرھادی]]
|}

== سەرچاوە ==
[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
&lt;references /&gt;
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]]</text>
      <sha1>pemh9mxc1gklix3ajkrglr1a72p86cs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھومەن بەرق‌ نورد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306145</id>
    <revision>
      <id>1706185</id>
      <timestamp>2026-11-10T03:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bilalinfo</username>
        <id>57400</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox person|image=Hooman Barghnavard (cropped).jpg|image_size=|caption=بەرقنەوەرد لە ساڵی ٢٠٢٥|native_name=ھومەن بەرق‌ نورد|native_name_lang=Fa|birth_date={{birth date and age|df=yes|1969|12|26}}|birth_place=تاران، ئێران|occupation=ئەکتەر|height=|years_active=١٩٩٠–تا ئێستا|website=[https://m.imdb.com/name/nm4983775/ پڕۆفایلی IMDb]}}  '''ھومەن بەرق‌ نورد'''...»ەوە</comment>
      <origin>1706185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4012" sha1="jarqhjsoxgu0cianb32offvmcau2t6m" xml:space="preserve">{{Infobox person|image=Hooman Barghnavard (cropped).jpg|image_size=|caption=بەرقنەوەرد لە ساڵی ٢٠٢٥|native_name=ھومەن بەرق‌ نورد|native_name_lang=Fa|birth_date={{birth date and age|df=yes|1969|12|26}}|birth_place=تاران، ئێران|occupation=ئەکتەر|height=|years_active=١٩٩٠–تا ئێستا|website=[https://m.imdb.com/name/nm4983775/ پڕۆفایلی IMDb]}}

'''ھومەن بەرق‌ نورد''' (لەدایکبووی ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٩)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=باشگاه خبرنگاران جوان {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}} YJC |سەردێڕ=گپ شبانه با هنرمندی که كلاس بازيگري نرفته است |ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/4115094/%DA%AF%D9%BE-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%83%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%8A%DA%AF%D8%B1%D9%8A-%D9%86%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250612035108/https://www.yjc.ir/fa/news/4115094/%DA%AF%D9%BE-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%83%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%8A%DA%AF%D8%B1%D9%8A-%D9%86%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=باشگاه خبرنگاران جوان {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}} YJC |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt; ئەکتەرێکی ئێرانییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هومن برق نورد |ناونیشان=http://www.jjtvn.ir/display_full.aspx?data_id=28923 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121106091459/http://www.jjtvn.ir/display_full.aspx?data_id=28923 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-11-06 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=www.jjtvn.ir}}&lt;/ref&gt; بۆ ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەی [[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|''دز و پۆلیس'' (٢٠١٢)]] کاندیدی [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]] بۆ باشترین ئەکتەری پیاوی کۆمیدیی تەلەڤیزیۆنی بوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=۱۴۰۰-۱۲-۱۴\۱۴:۴۵:۰۲ |سەردێڕ=چهاردهمین دوره جشن حافظ (سال ۱۳۹۳) - جشن حافظ |ناونیشان=https://www.hafezawards.com/14th-hafez-awards-1393/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt; و بۆ فیلمی ''سینەما مەتڕۆپۆل'' (٢٠٢٤) دبلۆمی فەخری فێستیڤاڵی فیلمی فەجر باشترین ئەکتەری ڕۆڵی پشتگیری پیاو لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] وەگرت.

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+زنجیرە
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌هێنەر
|-
| ٢٠١٥
|[[شەھرەزاد (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|شەهرزاد]]
|عەقید خوسرەو تەیموری
| rowspan=&quot;2&quot; |[[حەسەن فەتحی]]
|-
|٢٠٢٢
|[[جەیران (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|جەیران]]
|شازادە بەسیر
|-
|٢٠٢٣
|[[ئەکتەر (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەکتەر]]
|سەمەدیان
|[[نیما جاویدی]]
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+تەلەفیزیۆن
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠١٢
|''[[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دز و پۆلیس]]''
|داود
|سەعید ئاقاخانی
|}

== سەرچاوەکان ==
[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb name|4983775}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]]</text>
      <sha1>jarqhjsoxgu0cianb32offvmcau2t6m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1706300</id>
      <parentid>1706185</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1706300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4057" sha1="boacjuhhtb3iu3opqu3hy8j4axqxi82" xml:space="preserve">{{Infobox person|image=Hooman Barghnavard (cropped).jpg|image_size=|caption=بەرقنەوەرد لە ساڵی ٢٠٢٥|native_name=ھومەن بەرق‌ نورد|native_name_lang=Fa|birth_date={{birth date and age|df=yes|1969|12|26}}|birth_place=تاران، ئێران|occupation=ئەکتەر|height=|years_active=١٩٩٠–تا ئێستا|website=[https://m.imdb.com/name/nm4983775/ پڕۆفایلی IMDb]}}

'''ھومەن بەرق‌ نورد''' (لەدایکبووی ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٩)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=باشگاه خبرنگاران جوان {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}} YJC |سەردێڕ=گپ شبانه با هنرمندی که كلاس بازيگري نرفته است |ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/4115094/%DA%AF%D9%BE-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%83%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%8A%DA%AF%D8%B1%D9%8A-%D9%86%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250612035108/https://www.yjc.ir/fa/news/4115094/%DA%AF%D9%BE-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%83%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%8A%DA%AF%D8%B1%D9%8A-%D9%86%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-06-12 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=باشگاه خبرنگاران جوان {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}} YJC |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt; ئەکتەرێکی ئێرانییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هومن برق نورد |ناونیشان=http://www.jjtvn.ir/display_full.aspx?data_id=28923 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121106091459/http://www.jjtvn.ir/display_full.aspx?data_id=28923 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-11-06 |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |وێبگە=www.jjtvn.ir}}&lt;/ref&gt; بۆ ڕۆڵگێڕان لە زنجیرەی [[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|''دز و پۆلیس'' (٢٠١٢)]] کاندیدی [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]] بۆ باشترین ئەکتەری پیاوی کۆمیدیی تەلەڤیزیۆنی بوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=۱۴۰۰-۱۲-۱۴\۱۴:۴۵:۰۲ |سەردێڕ=چهاردهمین دوره جشن حافظ (سال ۱۳۹۳) - جشن حافظ |ناونیشان=https://www.hafezawards.com/14th-hafez-awards-1393/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-11-10 |زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt; و بۆ فیلمی ''سینەما مەتڕۆپۆل'' (٢٠٢٤) دبلۆمی فەخری فێستیڤاڵی فیلمی فەجر باشترین ئەکتەری ڕۆڵی پشتگیری پیاو لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] وەگرت.

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+زنجیرە
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌هێنەر
|-
| ٢٠١٥
|[[شەھرەزاد (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|شەهرزاد]]
|عەقید خوسرەو تەیموری
| rowspan=&quot;2&quot; |[[حەسەن فەتحی]]
|-
|٢٠٢٢
|[[جەیران (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|جەیران]]
|شازادە بەسیر
|-
|٢٠٢٣
|[[ئەکتەر (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەکتەر]]
|سەمەدیان
|[[نیما جاویدی]]
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+تەلەفیزیۆن
!ساڵ
!ناو
!ڕۆڵ
!دەر‌ینەر
|-
|٢٠١٢
|''[[دز و پۆلیس (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دز و پۆلیس]]''
|داود
|سەعید ئاقاخانی
|}

== سەرچاوەکان ==
[[پۆل:خەڵکی تاران]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]]
[[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
&lt;references /&gt;

== بەستەری دەرەکی ==

* {{IMDb name|4983775}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]]</text>
      <sha1>boacjuhhtb3iu3opqu3hy8j4axqxi82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جاتایو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306146</id>
    <revision>
      <id>1706290</id>
      <timestamp>2026-11-10T08:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kushared</username>
        <id>5048</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1383447431|Jatayu]]»</comment>
      <origin>1706290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6807" sha1="e8j0432bxi6fjmxfuxoht9ikkawd86c" xml:space="preserve">
{{Infobox deity|image=Jatayu Attacks Ravana to Save Sita and Shatters his Chariot - early 18th-century.jpg|alt=جاتایو|caption=تابلۆیەک کە جاتایو هێرش دەکاتە سەر [[راڤانا]] بۆ ڕزگارکردنی [[سیتا]] و شکاندنی گالیسکەکەی، سەرەتای سەدەی ١٨|type=هیندوو|texts=[[رامەیانا]]|father=ئەرونا|siblings=|mother=شیینی}}

'''جاتایو''' ( {{Langx|sa|जटायु}}  , IAST   ) نیوە خوداوەندێکە لە داستانی [[ھیندوویزم|هیندۆسی]] ''[[ڕامایانا]]'' کە شێوەی داڵ/ سیسارکێکی هەیە.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Gopinath|first=Mohan|url=https://books.google.com/books?id=rFTlEAAAQBAJ&amp;pg=PR46|title=Tracing the Literary and Symbolic Significance of the Messenger through History|date=2023-11-20|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-5275-5613-3|pages=46|language=en}}&lt;/ref&gt; کوڕە بچووکەکەی ئارونا و شیینی بوو، برای سامپاتی و کوڕەزای گارودا بوو. هەروەها هاوڕێیەکی کۆن و کۆنی پاشا داشاراتا بوو کە باوکی ڕاما بوو.

== ئەفسانە ==

=== شەڕ لەگەڵ ڕاڤانا ===
''ئارانیا-کاندای'' ''[[ڕامایانا]]'' باس لەوە دەکات کە جاتایو &quot;پاشای داڵەکان&quot; ( ''gṛdhrarāja'' ) بوو. بەپێی داستانەکە، کاتێک ڕاڤانا [[سیتا]] دەڕفێنێت، جاتایو هەوڵیداوە سیتا ڕزگار بکات. جاتایو بە ئازایەتی لەگەڵ ڕاڤانا شەڕی کرد، بەڵام بەهۆی ئەوەی جاتایو زۆر پیر بوو، ڕاڤانا بە ماوەیەکی کەم شکستی پێهێنا و باڵەکانی بڕی و جاتایو لە ئاسمانەوە کەوتە سەر زەوی. ڕاما و لاکشمانا لەکاتێکدا بەدوای سیتادا دەگەڕان، بەڕێکەوت تووشی جاتایۆی لێدراو و مردوو بوون، کە لە شەڕ لەگەڵ ڕاڤانا ئاگاداریان کردنەوە و پێی ڕاگەیاندن کە ڕاڤانا بەرەو باشوور ڕۆشتووە. پاشان جاتایو بەهۆی برینەکانیەوە گیانی لەدەستدا و ڕاما دوا ڕێوڕەسمی پرسەکەی ئەنجامدا.&lt;ref name=&quot;epic&quot;&gt;{{Cite book|last=K.V.|first=Raman|url=https://books.google.com/books?id=EVnK3q48dL0C&amp;dq=veeraraghava+perumal+temple&amp;pg=PA86|title=Indian Epic Values: Rāmāyaṇa and Its Impact: Proceedings of the 8th International Rāmāyaạ Conference|last2=T.|first2=Padmaja|publisher=Peeters Publishers|year=1995|isbn=9789068317015|page=86|ref=K.V.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{Cite book|last=C.|first=Chandramouli|title=Temples of Tamil Nadu Kancheepuram District|publisher=Directorate of Census Operations, Tamil Nadu|year=2003}}&lt;/ref&gt;

== ڕێزلێنان ==
[[File:Jatayu_Earth_Centre.jpg|وێنۆک| پەیکەری جاتایۆ لە پارکە سروشتییەکەی جاتایۆ]]

* بەپێی [[فۆلکلۆر|زانیارییە]] ناوخۆییەکانی کیرالا، پێدەچێت جاتایو لە چادایمانگالام لە ناوچەی کۆلام لە [[کێرالا|کیرالا]] کەوتبێتە سەر بەردەکان دوای ئەوەی باڵەکانی لەلایەن ڕاڤانا بڕدرا. دەوترێت ناوی &quot;چادایمانگالام&quot; لە &quot;جاتایو-مانگالام&quot;ەوە وەرگیراوە. پارکە سروشتییەکەی زەوی جاتایو لە چادایمانگالام، پانییەکەی {{Convert|61|m|ft}}، پەیکەری جاتایو کە وەک گەورەترین پەیکەری باڵندە لە جیهاندا دەناسرێتەوە.&lt;ref name=&quot;quint&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 May 2018 |ناونیشان=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |ڕێکەوتی سەردان=25 May 2018}}&lt;/ref&gt;
* هەروەها لێپاکشی لە [[ئاندرە پرەدێش]] دەگەڕێتەوە بۆ ئەو شوێنەی کە جاتایو دوای برینداربوونی لەلایەن ڕاڤانا کەوتە خوارەوە. دەوترێت ڕاما فەرمانی بە باڵندەکە کردووە هەڵبستێت، و دەڵێت ''Le Pakshi'' (بە واتای وشەیی: &quot;هەستەوە، باڵندە&quot; بە [[زمانی تێلووگوو|زمانی تیلوگو]] )، هەربۆیە ناوی گوندەکە لێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://bangaloremirror.indiatimes.com/igatpuri-a-serene-getaway/articleshow/22038400.cms |ڕێکەوتی سەردان=1 April 2021 |وێبگە=Bangalore Mirror}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=52&amp;Itemid=27 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120328103155/http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=52&amp;Itemid=27 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 March 2012 |ڕێکەوتی سەردان=3 July 2012}}&lt;/ref&gt;
* هەروەها پەرستگای Thirupullabhoothangudi لە Pullabhoothangudi لە [[تامیل نادو]] وەک دوا شوێنی ژیانی جاتایو وێنا دەکرێ.&lt;ref name=&quot;R&quot;&gt;{{Cite book|last=R.|first=Dr. Vijayalakshmy|url=https://archive.org/details/dli.jZY9lup2kZl6TuXGlZQdjZY2lZpy.TVA_BOK_0006115|title=An introduction to religion and Philosophy - Tévarám and Tivviyappirapantam|publisher=International Institute of Tamil Studies|year=2001|edition=1st|location=Chennai|pages=530–1|ref=R.}}&lt;/ref&gt;
*

== نەخش و تابلۆکان ==
&lt;gallery&gt;
File:Ravana_fighting_with_Jatayu.jpg|alt=A painting of Ravana fighting Jatayu| تابلۆیەکی ڕاڤانا کە شەڕی جاتایو دەکات
File:Jatayu_fights_Ravana.jpg|alt=A painting of Jatayu fighting Ravana (c.1605)| تابلۆیەکی جاتایو کە شەڕی ڕاڤانا دەکات (نزیکەی ١٦٠٥)
File:Ramayana_Ballet_-_Jatayu_fighting_Ravana,_Pentas_Ramajana,_p20.jpg|alt=Ramayana Ballet - Jatayu fighting Ravana (Yogyakarta, Indonesia)| بالێی ڕامایانا - جاتایو شەڕ لەگەڵ ڕاڤانا ( یۆگیاکارتا, [[ئیندۆنیزیا|ئەندەنوسیا]] )
File:Jatayu_Confronting_Ravana_to_Save_Sita.jpg|alt=A painting of Jatayu confronting Ravana to save Sita (c.1740-50)| تابلۆیەکی جاتایو کە ڕووبەڕووی ڕاڤانا دەبێتەوە بۆ ڕزگارکردنی سیتا (نزیکەی ١٧٤٠-٥٠)
File:TARA-BHAGWAN_ravana_kill_jatayu.jpg|alt=Ravana kills Jatayu| ڕاڤانا جاتایو دەکوژێت
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:باڵندە ڕاوکەرە میتۆلۆژییەکان]]</text>
      <sha1>e8j0432bxi6fjmxfuxoht9ikkawd86c</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>