Wikipedia
cowiki
https://co.wikipedia.org/wiki/Pagina_maestra
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Media
Speciale
Discussione
Utente
Discussioni utente
Wikipedia
Discussioni Wikipedia
File
Discussioni file
MediaWiki
Discussioni MediaWiki
Template
Discussioni template
Aiuto
Discussioni aiuto
Categoria
Discussioni categoria
TimedText
TimedText talk
Modulo
Discussioni modulo
Evento
Discussioni evento
Reta
0
1560
407427
334130
2026-10-23T16:47:44Z
Fausta Samaritani
15085
redirect
407427
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT[[World Wide Web]]
nligud6golczqaaam9rxkd439qqxuc6
Infurmatica
0
2428
407436
62372
2026-10-23T17:28:46Z
Xqbot
1764
Correction d’une double redirection depuis [[Informatica]] vers [[Purtone Informatica]]
407436
wikitext
text/x-wiki
#RINVIA [[Purtone Informatica]]
sctl1o8rnw57l95hw77rvhe259cc0c3
Purtone Informatica
0
5747
407428
402821
2026-10-23T16:57:01Z
Fausta Samaritani
15085
407428
wikitext
text/x-wiki
[[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|200px]]
<!--
******************************
ALTU DI U PURTONI
******************************
-->
<div>
<span style="color:#ff3300;">Benvinuti annant'à u purtoni Informatica di Wikipedia. Truvareti nant'à 'ssa pagina, ligami è articuli in raportu incù l'informatica </span>
</font>
</div>
== Storia ==
Quandu si parla d'informatica, si pensa spessu à un ordinatori. Inveci, l'informatica esisti dipò parechji tempi. Hè soprattuttu, un mettudu tecnicu pà migliurà u calculu. Sò vinuti dopu, i mettudi di manipulazioni di dati senza calculi, è a ricerca di l'intelligenza artificiali.
== Sistemi di sfruttamentu ==
Un sistemu di sfruttamentu hè un prugrammu di chì un ordinatoru hà bisognu pè funzionà. Senza sistemu di sfruttamentu, un ordinatoru ùn pò micca funzionà. Sò numerosi sistemi di sfruttamentu. U più celebre hè [[Windows]], di [[Microsoft]], ma sò dinò altri sistemi, cum'è [[MacOS]] o [[Linux]] chì ponu marchjà sopr'à ordinatori ricenti.
== Lingue di prugrammazione ==
Una lingua di prugrammazione hè un codice chì conta à l'ordinatore ciò chì deve fà.
Lista di e lingue di prugrammazione maiò:<br>
{{div col|2}}
- [[C (linguagiu di prugrammazione)|C]]<br>
- [[C++]]<br>
- [[Java]]<br>
- [[HTML]]<br>
- [[PHP]]<br>
- [[ASP]]<br>
- [[Python]]<br>
- [[Perl]]<br>
- [[BASIC]]<br>
{{div col end}}
== Imprese celebre ==
{{div col|2}}
- [[Apple, Inc.|Apple]]<br>
- [[Commodore]]<br>
- [[Intel]]<br>
- [[Microsoft]]<br>
- [[IBM]]<br>
- [[Google]]<br>
- [[Yahoo]]<br>
{{div col end}}
== Ghjuchi populari ==
* [http://www.freddygiochi.com/ FNAF]
== In Corsica ==
- In l'[[Università di Corsica]] (in Corti) l'informatica hè imparata da i studienti:<br>
-- da a FST (Licenza è Master ISI),<br>
-- da l'IUT (DUT SRC è Licenza Pruf.).<br>
- Ci sò parechje imprese corse chì facenu prugrammi o siti annantu à l'internet.<br>
== Da vede dinò ==
- [[Trasferimentu di dati]]<br>
- [[Urdinatore]]<br>
[[Categoria:Informatica]]
i095mqsvbu95d0yecw2u4xjhjm9a8gz
407429
407428
2026-10-23T17:00:30Z
Fausta Samaritani
15085
407429
wikitext
text/x-wiki
[[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|200px]]
<!--
******************************
ALTU DI U PURTONI
******************************
-->
<div>
<span style="color:#ff3300;">Benvinuti annant'à u '''Purtoni Informatica''' di Wikipedia.
Truvareti, nant'à 'ssa pagina, ligami è articuli in raportu incù l'informatica. </span>
</font>
</div>
== Storia ==
Quandu si parla d'informatica, si pensa spessu à un ordinatori. Inveci, l'informatica esisti dipò parechji tempi. Hè soprattuttu, un mettudu tecnicu pà migliurà u calculu. Sò vinuti dopu, i mettudi di manipulazioni di dati senza calculi, è a ricerca di l'intelligenza artificiali.
== Sistemi di sfruttamentu ==
Un sistemu di sfruttamentu hè un prugrammu di chì un ordinatoru hà bisognu pè funzionà. Senza sistemu di sfruttamentu, un ordinatoru ùn pò micca funzionà. Sò numerosi sistemi di sfruttamentu. U più celebre hè [[Windows]], di [[Microsoft]], ma sò dinò altri sistemi, cum'è [[MacOS]] o [[Linux]] chì ponu marchjà sopr'à ordinatori ricenti.
== Lingue di prugrammazione ==
Una lingua di prugrammazione hè un codice chì conta à l'ordinatore ciò chì deve fà.
Lista di e lingue di prugrammazione maiò:<br>
{{div col|2}}
- [[C (linguagiu di prugrammazione)|C]]<br>
- [[C++]]<br>
- [[Java]]<br>
- [[HTML]]<br>
- [[PHP]]<br>
- [[ASP]]<br>
- [[Python]]<br>
- [[Perl]]<br>
- [[BASIC]]<br>
{{div col end}}
== Imprese celebre ==
{{div col|2}}
- [[Apple, Inc.|Apple]]<br>
- [[Commodore]]<br>
- [[Intel]]<br>
- [[Microsoft]]<br>
- [[IBM]]<br>
- [[Google]]<br>
- [[Yahoo]]<br>
{{div col end}}
== Ghjuchi populari ==
* [http://www.freddygiochi.com/ FNAF]
== In Corsica ==
- In l'[[Università di Corsica]] (in Corti) l'informatica hè imparata da i studienti:<br>
-- da a FST (Licenza è Master ISI),<br>
-- da l'IUT (DUT SRC è Licenza Pruf.).<br>
- Ci sò parechje imprese corse chì facenu prugrammi o siti annantu à l'internet.<br>
== Da vede dinò ==
- [[Trasferimentu di dati]]<br>
- [[Urdinatore]]<br>
[[Categoria:Informatica]]
t0xij67zt9phiwnkcw8j2v2b0u9vqn7
407430
407429
2026-10-23T17:18:58Z
Fausta Samaritani
15085
Purtone Informatica
407430
wikitext
text/x-wiki
<div style="width:auto; padding:5px; border:10px solid #8AB4DE; background:#ececec; text-align:left; font-size:130%; color:#A0A0A0">
[[File:Portale Informatica.png|Purtoni Informatica]]<div style="display:inline-block;width:20px"></div>
[[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|200px]]
<!--
******************************
ALTU DI U PURTONI
******************************
-->
<div>
<span style="color:#ff3300;">Benvinuti annant'à u '''Purtoni Informatica''' di Corsipedia.
Truvareti, nant'à 'ssa pagina, ligami è articuli in raportu incù l'informatica. </span>
</font>
</div>
== Storia ==
Quandu si parla d'informatica, si pensa spessu à un ordinatori. Inveci, l'informatica esisti dipò parechji tempi. Hè soprattuttu, un mettudu tecnicu pà migliurà u calculu. Sò vinuti dopu, i mettudi di manipulazioni di dati senza calculi, è a ricerca di l'intelligenza artificiali.
== Sistemi di sfruttamentu ==
Un sistemu di sfruttamentu hè un prugrammu di chì un ordinatoru hà bisognu pè funzionà. Senza sistemu di sfruttamentu, un ordinatoru ùn pò micca funzionà. Sò numerosi sistemi di sfruttamentu. U più celebre hè [[Windows]], di [[Microsoft]], ma sò dinò altri sistemi, cum'è [[MacOS]] o [[Linux]] chì ponu marchjà sopr'à ordinatori ricenti.
== Lingue di prugrammazione ==
Una lingua di prugrammazione hè un codice chì conta à l'ordinatore ciò chì deve fà.
Lista di e lingue di prugrammazione maiò:<br>
{{div col|2}}
- [[C (linguagiu di prugrammazione)|C]]<br>
- [[C++]]<br>
- [[Java]]<br>
- [[HTML]]<br>
- [[PHP]]<br>
- [[ASP]]<br>
- [[Python]]<br>
- [[Perl]]<br>
- [[BASIC]]<br>
{{div col end}}
== Imprese celebre ==
{{div col|2}}
- [[Apple, Inc.|Apple]]<br>
- [[Commodore]]<br>
- [[Intel]]<br>
- [[Microsoft]]<br>
- [[IBM]]<br>
- [[Google]]<br>
- [[Yahoo]]<br>
{{div col end}}
== Ghjuchi populari ==
* [http://www.freddygiochi.com/ FNAF]
== In Corsica ==
- In l'[[Università di Corsica]] (in Corti) l'informatica hè imparata da i studienti:<br>
-- da a FST (Licenza è Master ISI),<br>
-- da l'IUT (DUT SRC è Licenza Pruf.).<br>
- Ci sò parechje imprese corse chì facenu prugrammi o siti annantu à l'internet.<br>
== Da vede dinò ==
- [[Trasferimentu di dati]]<br>
- [[Urdinatore]]<br>
[[Categoria:Purtone Informatica]]
6dl3asd3cqe4qgm8h5r2oq9v9z5ul41
407432
407430
2026-10-23T17:25:53Z
Fausta Samaritani
15085
Fausta Samaritani hà spustatu a pagina [[Informatica]] à [[Purtone Informatica]]
407430
wikitext
text/x-wiki
<div style="width:auto; padding:5px; border:10px solid #8AB4DE; background:#ececec; text-align:left; font-size:130%; color:#A0A0A0">
[[File:Portale Informatica.png|Purtoni Informatica]]<div style="display:inline-block;width:20px"></div>
[[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|200px]]
<!--
******************************
ALTU DI U PURTONI
******************************
-->
<div>
<span style="color:#ff3300;">Benvinuti annant'à u '''Purtoni Informatica''' di Corsipedia.
Truvareti, nant'à 'ssa pagina, ligami è articuli in raportu incù l'informatica. </span>
</font>
</div>
== Storia ==
Quandu si parla d'informatica, si pensa spessu à un ordinatori. Inveci, l'informatica esisti dipò parechji tempi. Hè soprattuttu, un mettudu tecnicu pà migliurà u calculu. Sò vinuti dopu, i mettudi di manipulazioni di dati senza calculi, è a ricerca di l'intelligenza artificiali.
== Sistemi di sfruttamentu ==
Un sistemu di sfruttamentu hè un prugrammu di chì un ordinatoru hà bisognu pè funzionà. Senza sistemu di sfruttamentu, un ordinatoru ùn pò micca funzionà. Sò numerosi sistemi di sfruttamentu. U più celebre hè [[Windows]], di [[Microsoft]], ma sò dinò altri sistemi, cum'è [[MacOS]] o [[Linux]] chì ponu marchjà sopr'à ordinatori ricenti.
== Lingue di prugrammazione ==
Una lingua di prugrammazione hè un codice chì conta à l'ordinatore ciò chì deve fà.
Lista di e lingue di prugrammazione maiò:<br>
{{div col|2}}
- [[C (linguagiu di prugrammazione)|C]]<br>
- [[C++]]<br>
- [[Java]]<br>
- [[HTML]]<br>
- [[PHP]]<br>
- [[ASP]]<br>
- [[Python]]<br>
- [[Perl]]<br>
- [[BASIC]]<br>
{{div col end}}
== Imprese celebre ==
{{div col|2}}
- [[Apple, Inc.|Apple]]<br>
- [[Commodore]]<br>
- [[Intel]]<br>
- [[Microsoft]]<br>
- [[IBM]]<br>
- [[Google]]<br>
- [[Yahoo]]<br>
{{div col end}}
== Ghjuchi populari ==
* [http://www.freddygiochi.com/ FNAF]
== In Corsica ==
- In l'[[Università di Corsica]] (in Corti) l'informatica hè imparata da i studienti:<br>
-- da a FST (Licenza è Master ISI),<br>
-- da l'IUT (DUT SRC è Licenza Pruf.).<br>
- Ci sò parechje imprese corse chì facenu prugrammi o siti annantu à l'internet.<br>
== Da vede dinò ==
- [[Trasferimentu di dati]]<br>
- [[Urdinatore]]<br>
[[Categoria:Purtone Informatica]]
6dl3asd3cqe4qgm8h5r2oq9v9z5ul41
407438
407432
2026-10-23T17:46:07Z
Fausta Samaritani
15085
407438
wikitext
text/x-wiki
<div style="width:auto; padding:5px; border:10px solid #8AB4DE; background:#ececec; text-align:left; font-size:130%; color:#A0A0A0">
[[File:Portale Informatica.png|Purtoni Informatica]]<div style="display:inline-block;width:20px"></div>
[[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|200px]]
<!--
******************************
ALTU DI U PURTONI
******************************
-->
<div>
<span style="color:#ff3300;">Benvinuti annant'à u '''Purtoni Informatica''' di Corsipedia.
Truvareti, nant'à 'ssa pagina, ligami è articuli in raportu incù l'informatica. </span>
</font>
</div>
== Storia ==
Quandu si parla d'informatica, si pensa spessu à un ordinatori. Inveci, l'informatica esisti dipò parechji tempi. Hè soprattuttu, un mettudu tecnicu pà migliurà u calculu. Sò vinuti dopu, i mettudi di manipulazioni di dati senza calculi, è a ricerca di l'intelligenza artificiali.
== Sistemi di sfruttamentu ==
Un sistemu di sfruttamentu hè un prugrammu di chì un ordinatoru hà bisognu pè funzionà. Senza sistemu di sfruttamentu, un ordinatoru ùn pò micca funzionà. Sò numerosi sistemi di sfruttamentu. U più celebre hè [[Windows]], di [[Microsoft]], ma sò dinò altri sistemi, cum'è [[MacOS]] o [[Linux]] chì ponu marchjà sopr'à ordinatori ricenti.
== Lingue di prugrammazione ==
Una lingua di prugrammazione hè un codice chì conta à l'ordinatore ciò chì deve fà.
Lista di e lingue di prugrammazione maiò:<br>
{{div col|2}}
- [[C (linguagiu di prugrammazione)|C]]<br>
- [[C++]]<br>
- [[Java]]<br>
- [[HTML]]<br>
- [[PHP]]<br>
- [[ASP]]<br>
- [[Python]]<br>
- [[Perl]]<br>
- [[BASIC]]<br>
{{div col end}}
== Imprese celebre ==
{{div col|2}}
- [[Apple, Inc.|Apple]]<br>
- [[Commodore]]<br>
- [[Intel]]<br>
- [[Microsoft]]<br>
- [[IBM]]<br>
- [[Google]]<br>
- [[Yahoo]]<br>
{{div col end}}
== Ghjuchi populari ==
* [http://www.freddygiochi.com/ FNAF]
== In Corsica ==
- In l'[[Università di Corsica]] (in Corti) l'informatica hè imparata da i studienti:<br>
-- da a FST (Licenza è Master ISI),<br>
-- da l'IUT (DUT SRC è Licenza Pruf.).<br>
- Ci sò parechje imprese corse chì facenu prugrammi o siti annantu à l'internet.<br>
== Da vede dinò ==
- [[Trasferimentu di dati]]<br>
- [[Urdinatore]]<br>
<noinclude>
[[Categoria:Purtone Informatica]]
</noinclude>
6s79r46ymo9hg0wrdyrf91hiyq78kt1
407440
407438
2026-10-23T18:00:38Z
Fausta Samaritani
15085
/* Lingue di prugrammazione */
407440
wikitext
text/x-wiki
<div style="width:auto; padding:5px; border:10px solid #8AB4DE; background:#ececec; text-align:left; font-size:130%; color:#A0A0A0">
[[File:Portale Informatica.png|Purtoni Informatica]]<div style="display:inline-block;width:20px"></div>
[[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|200px]]
<!--
******************************
ALTU DI U PURTONI
******************************
-->
<div>
<span style="color:#ff3300;">Benvinuti annant'à u '''Purtoni Informatica''' di Corsipedia.
Truvareti, nant'à 'ssa pagina, ligami è articuli in raportu incù l'informatica. </span>
</font>
</div>
== Storia ==
Quandu si parla d'informatica, si pensa spessu à un ordinatori. Inveci, l'informatica esisti dipò parechji tempi. Hè soprattuttu, un mettudu tecnicu pà migliurà u calculu. Sò vinuti dopu, i mettudi di manipulazioni di dati senza calculi, è a ricerca di l'intelligenza artificiali.
== Sistemi di sfruttamentu ==
Un sistemu di sfruttamentu hè un prugrammu di chì un ordinatoru hà bisognu pè funzionà. Senza sistemu di sfruttamentu, un ordinatoru ùn pò micca funzionà. Sò numerosi sistemi di sfruttamentu. U più celebre hè [[Windows]], di [[Microsoft]], ma sò dinò altri sistemi, cum'è [[MacOS]] o [[Linux]] chì ponu marchjà sopr'à ordinatori ricenti.
== Linguaggiu di prugrammazione ==
Un linguaggiu di prugrammazione hè un codice chì conta à l'ordinatore ciò chì deve fà.
Lista di i linguaggi di prugrammazione maiò:<br>
{{div col|2}}
- [[C (linguagiu di prugrammazione)|C]]<br>
- [[C++]]<br>
- [[Java]]<br>
- [[HTML]]<br>
- [[PHP]]<br>
- [[ASP]]<br>
- [[Python]]<br>
- [[Perl]]<br>
- [[BASIC]]<br>
{{div col end}}
== Imprese celebre ==
{{div col|2}}
- [[Apple, Inc.|Apple]]<br>
- [[Commodore]]<br>
- [[Intel]]<br>
- [[Microsoft]]<br>
- [[IBM]]<br>
- [[Google]]<br>
- [[Yahoo]]<br>
{{div col end}}
== Ghjuchi populari ==
* [http://www.freddygiochi.com/ FNAF]
== In Corsica ==
- In l'[[Università di Corsica]] (in Corti) l'informatica hè imparata da i studienti:<br>
-- da a FST (Licenza è Master ISI),<br>
-- da l'IUT (DUT SRC è Licenza Pruf.).<br>
- Ci sò parechje imprese corse chì facenu prugrammi o siti annantu à l'internet.<br>
== Da vede dinò ==
- [[Trasferimentu di dati]]<br>
- [[Urdinatore]]<br>
<noinclude>
[[Categoria:Purtone Informatica]]
</noinclude>
saf650egyn6kz8wv0i4w5rlc0vzv02v
407441
407440
2026-10-23T18:02:12Z
Fausta Samaritani
15085
/* Linguaggiu di prugrammazione */
407441
wikitext
text/x-wiki
<div style="width:auto; padding:5px; border:10px solid #8AB4DE; background:#ececec; text-align:left; font-size:130%; color:#A0A0A0">
[[File:Portale Informatica.png|Purtoni Informatica]]<div style="display:inline-block;width:20px"></div>
[[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|200px]]
<!--
******************************
ALTU DI U PURTONI
******************************
-->
<div>
<span style="color:#ff3300;">Benvinuti annant'à u '''Purtoni Informatica''' di Corsipedia.
Truvareti, nant'à 'ssa pagina, ligami è articuli in raportu incù l'informatica. </span>
</font>
</div>
== Storia ==
Quandu si parla d'informatica, si pensa spessu à un ordinatori. Inveci, l'informatica esisti dipò parechji tempi. Hè soprattuttu, un mettudu tecnicu pà migliurà u calculu. Sò vinuti dopu, i mettudi di manipulazioni di dati senza calculi, è a ricerca di l'intelligenza artificiali.
== Sistemi di sfruttamentu ==
Un sistemu di sfruttamentu hè un prugrammu di chì un ordinatoru hà bisognu pè funzionà. Senza sistemu di sfruttamentu, un ordinatoru ùn pò micca funzionà. Sò numerosi sistemi di sfruttamentu. U più celebre hè [[Windows]], di [[Microsoft]], ma sò dinò altri sistemi, cum'è [[MacOS]] o [[Linux]] chì ponu marchjà sopr'à ordinatori ricenti.
== Linguagi di prugrammazione ==
Un linguagiu di prugrammazione hè un codice chì conta à l'ordinatore ciò chì deve fà.
Lista di i linguagi di prugrammazione maiò:<br>
{{div col|2}}
- [[C (linguagiu di prugrammazione)|C]]<br>
- [[C++]]<br>
- [[Java]]<br>
- [[HTML]]<br>
- [[PHP]]<br>
- [[ASP]]<br>
- [[Python]]<br>
- [[Perl]]<br>
- [[BASIC]]<br>
{{div col end}}
== Imprese celebre ==
{{div col|2}}
- [[Apple, Inc.|Apple]]<br>
- [[Commodore]]<br>
- [[Intel]]<br>
- [[Microsoft]]<br>
- [[IBM]]<br>
- [[Google]]<br>
- [[Yahoo]]<br>
{{div col end}}
== Ghjuchi populari ==
* [http://www.freddygiochi.com/ FNAF]
== In Corsica ==
- In l'[[Università di Corsica]] (in Corti) l'informatica hè imparata da i studienti:<br>
-- da a FST (Licenza è Master ISI),<br>
-- da l'IUT (DUT SRC è Licenza Pruf.).<br>
- Ci sò parechje imprese corse chì facenu prugrammi o siti annantu à l'internet.<br>
== Da vede dinò ==
- [[Trasferimentu di dati]]<br>
- [[Urdinatore]]<br>
<noinclude>
[[Categoria:Purtone Informatica]]
</noinclude>
7zqcocxq0s4v9ti8890ccsjleuazcah
Template:Lavi di Corsica
10
6134
407421
382363
2026-10-23T14:28:49Z
Fausta Samaritani
15085
407421
wikitext
text/x-wiki
<br clear=all>
{| id="toc" align="center" style="margin:auto;"
|-
| style="background:#ccccff" align="center" | '''I [[lavi di Corsica]]'''
|-
| align="center" style="font-size: 90%;" |
[[Grande Lavu d'Oru]] -
[[Lavu d'Alzeta]] -
[[Lavu d'Argentu]] -
[[Lavu di A Muvrella]] -
[[Lavu di Bastani]] -
[[Lavu di Bracca]] -
[[Lavu di Capitellu]] -
[[Lavu di Cavacciole]] -
[[Lavu à Crena]] -
[[Lavu di Galeria]] -
[[Lavu di Goria]] -
[[Lavu di l'Oriente]] -
[[Lavu di Lavigliolu]] -
[[Lavu di Melu]] -
[[Lavu di Niellucciu]] -
[[Lavu à Ninu]] -
[[Lavu di Pozzolu]] -
[[Lavu di Rina]] -
[[Lavu di Rinella]] -
[[Lavu di San Ciprianu]] -
[[Lavu di Scapucciole]] -
[[Lavu di Sorbi]] -
[[Lavu di U Ceppu]] -
[[Lavu di u Cintu]] -
[[Lavu di u Lancone]] -
[[Lavu di U Rinosu]] -
[[Lavu di U Rotondu]] -
[[Lavu di Vitalaca]] -
[[Lavu Maggiore]] -
[[Picculu Lavu d'Oru]] -
|-
| align="center" style="font-size: 90%;" |
|-
|}<noinclude>
[[Categoria:Mudellu]]
</noinclude>
8nv7dker16q4sv9qhrela23b6a7zg4q
Pavonu corsu
0
13104
407422
373800
2026-10-23T14:37:59Z
Fausta Samaritani
15085
fix, link categorie
407422
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #CCFFCC"
! colspan="3" style="background:#66CC66" |
{| style="background:#66CC66" align="center" width="100%"
| padding=0px|
! style="background:#66CC66" width="100%" |<span style="color:white; font-size:large;">'''U pavonu corsu'''</span>
| padding=0px|
|}
|-----
| colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:La peonia del Gennargentu.jpg|250px]]
|-----
! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Paeonia corsica</span>
|-----
! colspan=2 bgcolor="lightgreen" | [[Classificazioni scentifica]]
|-----
| Regnu
| ''[[Plantae]]''
|-----
| Divisioni
| ''[[Spermatophyta]]''
|-----
| Classa
| ''[[Dicotyledones]]''
|-----
| Ordini
| ''[[Ranales]]''
|-----
| Famiglia
| ''[[Paeoniaceae]]''
|-----
| Genaru
| ''[[Paeonia]]''
|-----
| align="center" bgcolor="lightgreen" colspan="2" | [[Nome binuminale]]
|-----
| align="center" colspan="2" |''Paeonia corsica''<br /><span style="color:black; font-size:x-small;"> ''Sieber ex Tausch'', 1828</span>
|-----
| align="center" colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[Image:Imagina_benvinuta.jpg|250px|U pavonu corsu|link=Special:FilePath/Imagina_benvinuta.jpg]]
|-----
|}
U '''Pavonu corsu''' (o ''pavone corsu'') o ''Paeonia corsica'') hè un fiori chì faci parti di a famiglia di i [[Paeoniaceae]]. Hè endemicu di a [[Corsica]] è di a [[Sardegna]]. U ''pavonu corsu'' hè altu 30-70 cm. I so fiori sò rusulini, più o menu bughji. Fiurisci d'[[aprili]] o di [[maghju]].
Parechji sinonimi di ''Paeonia corsica'' sò:
- ''Paeonia mascula var. corsica'' (Sieber ex Tausch) Gürke.<br>
- ''Paeonia russoi var. reverchonii'' Legrand.<br>
- ''Paeonia russoi var. leiocarpa'' (Coss.) Stern.<br>
- ''Paeonia corallina var. corsica'' (Tausch) P. Fourn.<br>
- ''Paeonia corallina proles corsica'' (Tausch) Rouy & Foucaud.<br>
- ''Paeonia corallina var. leiocarpa'' (Coss).<br>
== In Corsica ==
U ''pavonu corsu'' hè prisenti in Corsica. Di fatti, esistini dui variità di pavonu (''paeonia'') in l'isula: a variità mediterrania, u pavonu cumunu (''Paeonia russoi'') è a variità specifica di a Corsica è di a Sardegna, u pavonu corsu (''Paeonia corsica''). Quiddu, si scontra più à spessu in [[Pumonti]] cà in [[Cismonti]], à un' altura trà 500 è 1.100 metri. Par disgrazia, 'ssu fiori magnificu hè in traccia di spariscia à pocu à pocu, chì hè statu coltu troppu suventi.
==Rifarenzi==
* Gamisans, Jacques, ''La flore endémique de Corse - A flora endemica di Corsica'', 1996, Edisud (in francesu).
== Da vede dinò ==
* a [[Flora di Corsica]]
*[[Biscutella rotgesii]]
*[[Canofula]]
*[[Lepru corsu]]
*[[Pinguicula corsica]]
*[[Spinedda]]
*[[Spinitriculu]]
*[[Stachys corsica]]
*[[Zafranu corsu]]
[[Categoria:Flora di Corsica]]
[[Categoria:Flora endemica di Corsica]]
[[Categoria:Flora endemica di a Sardegna]]
[[Categoria:Paeoniaceae]]
7bq1vb5e1td8auu0shc8u3d3t4gr58w
Margonu
0
13187
407425
402757
2026-10-23T15:05:52Z
Fausta Samaritani
15085
fix, link
407425
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #F6EBE4"
! colspan="3" style="background:#FF9999" |
{| style="background:#FF9999" align="center" width="100%"
| padding=0px|
! style="background:#FF9999" width="100%" |<span style="color:white; font-size:large;">'''U margonu'''</span>
| padding=0px|
|}
|-----
| colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Jielbeaumadier cormoran huppe desmarest 4 calvi 2009.jpeg|250px]]
|-----
! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Margonu in Calvi</span>
|-----
! colspan=2 bgcolor="pink" | [[Classificazioni scentifica]]
|-----
| Regnu
| ''[[Animalia]]''
|-----
| Divisioni
| ''[[Chordata]]''
|-----
| Classa
| ''[[Aves]]''
|-----
| Ordini
| ''[[Pelecaniformes]]''
|-----
| Famiglia
| ''[[Phalacrocoracidae]]''
|-----
| Genaru
| ''Gulosus''
|-----
| align="center" bgcolor="pink" colspan="2" | [[Nomu binuminali]]
|-----
| align="center" colspan="2" | ''Gulosus aristotelis''
|-----
| colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Phalacrocorax_aristotelis_desmarestii_1.JPG|250px]]
|-----
|}
U '''margonu''' (o ''margone'') o ''Gulosus aristotelis'') hè un' tipu d'aceddu chì faci parta di a famiglia di i [[Phalacrocoracidae]].
== Discrizzioni ==
U bizzicu di u ''margonu'' hè lungarinu, abbastanza finu. U margonu hè longu 65 à 80 cm. A so apartura alaria hè 90 à 105 cm. Pesa da 1,75 à 2,50 kilò. I piulacona sò bruni, u ventri essendu più chjaru cà u restu di u corpu, è u baveddu hè biancu. U so piumaghju hè à l'intuttu neru, cacciatu ni una corta cresta bianca addrizzata in capu mentri a staghjoni di ripruduzioni. I so ochja sò verdi smiraldu è u so bizzicu hè longu è uncinatu. I so zampi sò palmati, ciò chì li parmetti di nutà incù agilità. U margonu pò campà sin'à 15 anni.
== Biulugia ==
[[File:Phalacrocorax_aristotelis_-_u_margonu.jpg|thumb|left|300px|Una banda di margona, in [[Aiacciu]]]]
U ''margonu'' pesca di ghjornu. Avendu u so rughjonu, u margonu si dispiazza pocu par nustriscia si. Difatti, un viaghju tipicu di u margonu par piscà si passa di a siguenti manera: u margonu bula drittu versu l'arghja di pesca; à quandu ghjuntu quà, capiciutteghja parechji volti, po stà sopr'à locu da 5 à 15 minuti, eppo finalmenti si ni volta à u nidu.
U ''margonu'' stà piuttostu solu, ma accadi ch'eddu furmessi piucculi bandi. Hè ancu successu di tantu in tantu di veda parechji cintunari di margona accolti par piscà, in prisenza d'una banda di pesci bedda maiori.
U ''margonu'' femina faci trè o quattru ova, una volta à l'annu, versu u mesi di [[maghju]].
== Ripartizioni ==
Hè una spezia marittima, chì u so ariali n'hè limitatu à u [[Mari Tarraniu]] è à a facciata à livanti di l'[[Oceanu Atlanticu]] Nordu. Omu u trova in particulari annantu à i costi di l'Irlanda, Regnu Unitu, di a Francia, di a Spagna, Portugallu, Maroccu è di a Tunisia. D'invernu, migra di regula versu u sudu, ma certi pupulazioni fermani in a so aria di ripruduzioni tuttu l'annu. A pupulazioni mundiale di margona hè stimata à 10.000 coppii.
=== In Corsica ===
[[File:Phalacrocorax aristotelis MHNT.ZOO.2010.11.47.2.jpg|left|150px|thumb|L'ova di u ''margonu'']]
U ''margonu'' hè beddu prisenti in [[Corsica]].<ref>Thibault & Bonaccorsi (1999), Thibault (2006).</ref> A sottuspezia di ''margonu'' prisenti in Corsica hè u ''margonu mediterraniu'' (''Gulosus aristotelis desmarestii''). Parti è più di i margona di u Mari Tarraniu si trovani in Corsica è in [[Sardegna]]. Una pupulazioni abbastanza impurtanta hè arrighjunata in Corsica. A prisenza di u ''margonu'' in Corsica hè antichissima, postu chì sò stati trovi in i scavi di a Cappedda Santa Maria di l'isula Lavezzu: u ''margonu'' era dunqua arrighjunatu annantu à 'ssu isulottu da u [[XV sèculu]] à u [[XVIII sèculu]]. A pupulazioni di margona di Corsica era stimata à 830 coppii in [[1980]] (Thibault, 1983). I culonii i più impurtanti di margona sò situati annantu à l'isulotti di Corsica: i [[Lavezzi]], i [[Sanguinari]], l'isulotti di a Tunnara è i [[Ciarbicali]], ma dinò annantu à a facciata uccidintali di a Corsica. Hè raru chì i margona friquintessini i stagna di a costa uriintali.
== Sistematica ==
Un sinonimu di ''Gulosus aristotelis'' hè: ''Phalacrocorax phalacrocorax''.
Trè sottuspezii di margonu sò cunnisciuti:
- U ''margonu atlanticu'': (''Gulosus aristotelis aristotelis''): u so ariali hè in u nordu, dipoi l'[[Islanda]] è u nordu di a [[Scandinavie]] insin'à a facciata atalantica di a Spagna.<br>
- U ''margonu mediterraniu'' (''Gulosus aristotelis desmarestii''): si trova in parechji loca, annantu à u litturali du i Mari Tarraniu, da i costi utiintali di Spagna insin'à u [[Mari Neru]]. L'aceddi di 'ssa sottuspezia sò più chuchi ch'è u margonu atlanticu è u so bizzicu hè più longu. I piulacona di 'ssa sottuspezia t'ani u ventri biancu.<br>
- U ''margonu maruccanu'' (''Gulosus aristotelis riggenbachi''): accadi à volti ch'eddu fussi cunfusu incù u margonu di u Mari Tarraniu, chì s'assumiglia mori. ùn si traova ch'è annantu à a cosa atlantica di u [[Maroccu]] è in l'[[isuli Zaffarini]].
==Lessicu==
U margonu hè ancu chjamatu u ''marangonu'' (o ''marengone'').
==Noti==
<references />
== Bibliugrafia ==
* [http://www.pointeducapcorse.org/PDC_images/CapCorse10.pdf] Adobati S. è Guyot I. ''U margonu di u Mari Tarraniu'', Ghjurnali di a Punta di u Capicorsu (in francesu). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513202309/http://www.pointeducapcorse.org/PDC_images/CapCorse10.pdf |date=2008-05-13 }}
* J.-C. Thibault & G. Bonaccorsi, ''The birds of Corsica'', British Ornithologists’ Union, Check-list n°17, 1999.
* Thibault, Jean-Claude, ''Aceddi di Corsica'' - ''Les oiseaux de Corse'', 1983, PRNC (in francesu).
==Liami==
* [http://www.oec.fr/modules.php?name=Sections&sop=viewarticle&artid=62]''L'aceddi marini di Corsica'', Uffiziu di l'Ambienti (in francesu). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210192636/http://www.oec.fr/modules.php?name=Sections&sop=viewarticle&artid=62 |date=2008-12-10 }}
==Altri prugetti==
* [[File:Commons-logo.svg|20px|link=]] [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Phalacrocorax_aristotelis ''Phalacrocorax aristotelis''] annantu à [https://commons.wikimedia.org Wikimedia Commons].
[[Categoria:Avifauna di Corsica]]
[[Categoria:Phalacrocoracidae]]
ajix9okn9dos2t4gzpypjcz0ttze1yh
Arburi di Ghjuda
0
13205
407426
373905
2026-10-23T15:12:25Z
Fausta Samaritani
15085
link
407426
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #CCFFCC"
! colspan="3" style="background:#66CC66" |
{| style="background:#66CC66" align="center" width="100%"
| padding=0px|
! style="background:#66CC66" width="100%" |<span style="color:white; font-size:large;">'''L'arburi di Ghjuda'''</span>
| padding=0px|
|}
|-----
| colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Cercis siliquastrum JPG1a.jpg|250px]]
|-----
! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Cercis siliquastrum</span>
|-----
! colspan=2 bgcolor="lightgreen" | [[Classificazioni scentifica]]
|-----
| Regnu
| ''[[Plantae]]''
|-----
| Divisioni
| ''[[Magnoliophyta]]''
|-----
| Classa
| ''[[Magnoliopsida]]''
|-----
| Ordini
| ''[[Fabales]]''
|-----
| Famiglia
| ''[[Cesalpiniaceae]]''
|-----
| Genaru
| ''[[Cercis]]''
|-----
| align="center" bgcolor="lightgreen" colspan="2" | [[Nome binuminale]]
|-----
| align="center" colspan="2" |''Cercis siliquastrum''<br /><span style="color:black; font-size:x-small;"> [[Linnaeus]], 1753</span>
|-----
| align="center" colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Cercis siliquastrum JPG1b.jpg|250px|L'arburi di Ghjuda]]
|-----
|}
L' '''arburi di Ghjuda''' (o ''arburu di Ghjuda'') (''Cercis siliquastrum'') hè un arburi chì faci parti di a famiglia di i [[Cesalpiniaceae]]. Hè altu sei à deci metri. Cresci lestru i primi anni l'arburi di Ghjuda, eppo dopu più pianu. In certi loca, hè chjamatu ''arburi di Ghjudea'', fenda rifarenza à a [[regione|rigioni]] d'induva eddu hè urighjinariu. À i ghjorna d'oghji, l'arburi di Ghjuda si scontra in u meziornu di l'[[Auropa]] è in a parti [[Uvestu|uccidintali]] di l'[[Asia]]. Hè un arburi chì si piaci à u [[soli]], ma chì temi u [[ventu]] forti.
[[File:Cercis siliquastrum0.jpg|left|200px|thumb|]]
[[File:Cercis siliquastrum MHNT.BOT.2007.40.59.jpg|thumb|left|''Cercis siliquastrum'']]
Parechji sinonimi di ''Cercis siliquastrum'' sò:
- ''Cercis siliquosa'',<br>
- ''Cercis florida''.<br>
L'arburi di Ghjuda perdi i casci. I [[foglia|fogli]] sò verdi chjari, à forma di [[core|cori]].
L'arburi di Ghjuda hè un arburi magnificu: faci mori fiori è i so casci sò à forma di cori. Difatti, l'arburi di Ghuda s'usa mori par l'urnamentu in i giardini, in l'ariali di u [[Mari Tarraniu]]. Di manera uriginali, i casci nascini dopu à i fiori, in cuntrastu incù parti di tutti i spezii d'arburi. I fiori sò rusulini è nascini dirittamenti à u liveddu di u fustu di l'arburi è di i brancona. Accadi à volti à volti ch'è i fiori fussini bianchi, incù certi variità d'arburi di Ghjuda, ma hè rarissimu. L'arburi di Ghjuda fiurisci d'[[aprili]] o di [[maghju]]. I fiori ùn nascini annantu à l'arburi cà dopu à a quarta o a quinta annanta di l'arburi di Ghjuda.
[[File:Cercis siliquastrum - leaves.jpg|250px|thumb|right|I casci di l'arburi di Ghjuda]]
U nomu «arburi di Ghjuda» faci rifarenza à a lighjenda chì [[Ghjuda]] s'appiccheti à una branca di 'ssu arburi, dopu à avè traditu à [[Cristu]]. Subitu dopu, i fiori sariani diventati rusulini, da a vargogna. Ma siont'è un' antra lighjenda, i fiori chì nascini dirittamenti annantu à u fustu, sariani i lacrimi di Cristu.
==In Corsica==
L'arburi di Ghjuda hè un arburi d'urnamentu cumunu in [[Corsica]].
==Da vede dinò==
* l' [[arburi di Corsica]]
[[Categoria:Cesalpiniaceae]]
[[Categoria:Arburi di Corsica]]
22insuwt1yye8fhs3agj9f96ivdme4z
Discussione:Purtone Informatica
1
16061
407434
398989
2026-10-23T17:25:53Z
Fausta Samaritani
15085
Fausta Samaritani hà spustatu a pagina [[Discussione:Informatica]] à [[Discussione:Purtone Informatica]]
398989
wikitext
text/x-wiki
__TOC__
== Wikidata issues ==
Hi! This page was linked to '''Portal:Information technology''' ([[d:Q3874978]]) as the only page from another namespace. It is now linked to '''computer science''' ([[d:Q21198]]). Regards [[User:לערי ריינהארט|לערי ריינהארט]] ([[User talk:לערי ריינהארט|talk]]) 21:03, 3 ghjennaghju 2014 (UTC)
== HTML is not a programming language ==
It's a markup language. (Sorry for writing in English, but I don't trust machine translations.) -- [[Utente:UKoch|UKoch]] ([[Discussioni utente:UKoch|discussioni]]) 19:18, 2 dic 2025 (UTC)
m0afm7qv20u3co8qreed4g3xj3j442n
Urdinatori
0
19282
407437
351351
2026-10-23T17:28:51Z
Xqbot
1764
Correction d’une double redirection depuis [[Informatica]] vers [[Purtone Informatica]]
407437
wikitext
text/x-wiki
#RINVIA [[Purtone Informatica]]
sctl1o8rnw57l95hw77rvhe259cc0c3
Zoolugia
0
22014
407443
380167
2026-10-24T05:46:54Z
Articulivitali
28749
407443
wikitext
text/x-wiki
--- Zoolugia.txt ---
[[File:Giraffa camelopardalis angolensis.jpg|miniatura|442x442px|A giraffa (''[[Giraffa camelopardalis]]''), un [[mammiferu]] ricunnisciutu da u so collu longu. L'origine è l'evoluzione di u collu di e giraffe sò state temi assai dibattuti in a storia di a zoolugia.]]
A '''zoolugia''' (da u [[grecu anticu]] ''zôion'', «animale», è ''loghía'', «studiu»), o '''biulugia animale''', hè a disciplina di a [[biulugia]] chì studieghja l'[[animale|animali]] o metazoi. In u passatu, i [[protozoi]] eranu cunsiderati parte di u regnu animale per via di e so sumiglianze biulogiche è di e so affinità filugenetiche. Oghje, sò classificati soprattuttu in u regnu di i [[prutisti]].
== Etimulugia ==
U termine «zoolugia» hè furmatu da e parolle greche ''ζῷον'' (''zôion''), chì vole dì «essere vivu» o «animale», è ''-λογία'' (''-loghía''), da ''λόγος'' (''lógos''), chì pò significà «discorsu», «raghjunamentu», «teuria» o «studiu».
== Storia ==
=== Antichità ===
[[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|[[Aristotele]], cunsideratu unu di i fundatori di a zoolugia.]]
Ancu s'ella ùn hè diventata una disciplina scentifica urganizata ch’è à u [[XIX seculu]], a zoolugia hà e so radiche in l'antichità. I studii d'[[Aristotele]] anu messu e prime base di sta scienza. In ''[[Historia animalium]]'', scritta versu u [[343 a.C.]], Aristotele discrive guasi 600 spezie d'animali di l'Asia Minore è di l'isula di Lesbos. Hà scrittu dinù ''[[De partibus animalium]]'', un'opera chì racoglie osservazione annantu à l'animali.
[[Galenu]] hà cuntribuitu à u sviluppu di a zoolugia cù e so numerose dissezioni, fatte soprattuttu annantu à e scimie è i porchi, ch'ellu cunsiderava l'animali più simili à l'omu.
=== Da u Medievu à u Seicentu ===
[[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|[[Conrad Gessner]].]]
À u Medievu, è soprattuttu durante a [[Rinascita]], a zoolugia cumencia à piglià una forma più vicina à quella muderna è suscita un interessu crescente trà i sapienti. I viaghji longhi in nave portanu à a scuperta di numerose spezie nove.
Cù ''De differentiis animalium'' (1553), [[Edward Wotton]] scrive ciò chì hè statu qualificatu cum'è «a prima opera zoologica di i tempi muderni». [[Conrad Gessner]] publica ''[[Historiae animalium]]'' (1551), un'opera chì s'appoghja in parte annantu à l'osservazione d'Aristotele. Hè cunsiderata unu di i primi grandi testi muderni di zoolugia, ancu s'ella cuntene dinù animali mitulogichi è creature fantastiche.
L'invenzione di u [[microscopiu]] permette di vede urganismi chì ùn si pudianu distingue à ochju nudu. Parechji d'elli, cumpresi urganismi oghje cunnisciuti cum'è prutisti, eranu à l'epica classificati trà l'animali.
[[File:PSM V71 D480 International zoological congress in new york city 1907.png|thumb|Cungressu zoologicu internaziunale in [[New York]], in u [[1907]].]]
=== Età muderna ===
À u [[XIX seculu]], espluratori è scentifichi cum'è [[Alexander von Humboldt]] ùn studieghjanu più solu l'urganisimi à unu à unu, ma dinù e pupulazione è e so rilazione cù l'ambiente. Si sviloppa cusì l'[[eculugia]].
A [[teoria di l'evoluzione]] assuciata à [[Charles Darwin]] è [[Alfred Russel Wallace]] cuntribuisce à dà à a biulugia una struttura cumuna, basata annantu à l'evoluzione. A zoolugia diventa una di e so discipline, à fiancu à a [[botanica]], a [[paleontulugia]] è a [[microbiulugia]]. À u [[XX seculu]], si sviloppanu dinù branche cum'è l'[[etulugia]], à a quale hà cuntribuitu [[Konrad Lorenz]].
== Ricerca zoologica ==
[[File:ColinGrovesWithChimpAttacker.jpg|thumb|[[Colin Groves]] cù un [[scimpanzè]].]]
Cum'è in l'altre branche di a biulugia, l'animali ponu esse studiati à parechji livelli: da e [[cellule]] è i [[Tessutu (biulugia)|tessuti]] à e [[Dinamica di e pupulazione|dinamiche di pupulazione]] è à e [[interazzione biulogica|interazzione]] trà l'urganisimi. Si pò studià u [[fenotipu]], vale à dì e caratteristiche osservabile, è ancu u [[genotipu]]. L'analisi di e caratteristiche genetiche aiuta à stabilisce e rilazione di parentia trà l'individui è trà e spezie.
A maiò parte di l'animali di u passatu sò spariti. Per studià li, a zoolugia s'appoghja ancu annantu à a [[geulugia]] è à l'analisi di i [[fossile|fossili]] priservati in i strati di roccia. Parechji metazoi anu un [[sistema nervosu]] è ponu avè cumpurtamenti più o menu cumplessi, chì sò anch'elli studiati.
U passaghju da e forme antiche di l'omu à quelle muderne hè studiatu soprattuttu da e [[scienze suciale]]. L'[[antropulugia]], chì studieghja l'essere umanu sottu à parechji aspetti, hà dinù ligami cù a zoolugia.
A [[sistematica]] zoologica hè urganizata secondu u [[Codice internaziunale di nomenclatura zoologica]] (ICZN). U codice stabilisce regule per numinà l'animali è e spezie, affinch'è i nomi ùn sianu micca scelti à l'arbitrariu da ogni scentificu.
A zoolugia hà cuntribuitu assai à e cunniscenze di l'omu. E dissezzione d'animali, per esempiu, anu permessu di studià u funziunamentu di u corpu umanu per via di paragone. Scentifichi cum'è [[Andrea Vesaliu]] è [[William Harvey]] anu fattu tali studii. Oghje, l'usu d'animali in a ricerca, cumpresa a prova di i medicamenti, ferma un sughjettu di dibattitu è hè sottumessu à regule specifiche.
== Branche di a zoolugia ==
A zoolugia hà parechje discipline chì si cuncentranu annantu à aspetti particulari di u mondu animale.
=== Zoolugia evolutiva ===
A zoolugia evolutiva studieghja l'urighjine è a discendenza di e spezie animali, è dinù i so cambiamenti, a so distribuzione è a so diversità à traversu u tempu. Trà i sapienti chì anu cuntribuitu à stu campu ci sò [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], [[Jean-Baptiste de Lamarck]] è [[Charles Darwin]]. In ''[[L'origine di e spezie]]'', Darwin hà messu base impurtante per l'evoluzionisimu mudernu.
=== Sistematica animale ===
[[File:Zoologia - Musei Civici di Reggio Emilia 03.jpg|miniatura|A sezzione di zoolugia di u Palazzu di i Musei, à i Musei Civichi di Reggio Emilia.]]
A sistematica animale studieghja a tassunumia di l'animali, vale à dì a so urganisazione è a so classificazione. U biologu svedese [[Carl Linnaeus|Carl Linnaeus (Linneo)]] hà avutu un rollu impurtante in a classificazione di l'esseri viventi.
=== Embriulugia animale è zoolugia di u sviluppu ===
L'embriulugia animale studieghja a furmazione è u sviluppu di l'animali à parte da l'ovu fecundatu. Analizeghja e trasfurmazione chì l'[[embrione]] subisce fin'à ghjunghje à u stadiu adultu.
=== Eculugia animale ===
L'eculugia animale studieghja l'interazzione trà l'animali è l'[[Ambiente (biulugia)|ambiente]] induv’elli campanu.
=== Etulugia ===
[[File:Espanola 2010 09 29 0949.jpg|miniatura|Durante u so viaghju in l'isule [[Galápagos]], Darwin hè statu incuriusitu da e differenze trà i becchi di i [[Geospizinae|fringuelli]] di l'arcipelagu.]]
L'[[etulugia]] studieghja u cumpurtamentu di l'animali. [[Konrad Lorenz]] hè cunsideratu unu di i pionieri di l'etulugia muderna.
=== Paleozoolugia ===
A [[paleozoolugia]] studieghja l'animali spariti à traversu a ricerca è l'analisi di i fossili.
=== Veterinaria ===
A [[medicina veterinaria|veterinaria]] hè a disciplina chì s'occupa di a salute di l'animali.
=== Criptozoolugia ===
A [[criptozoolugia]] tratta di l'animali chì a so esistenza ùn hè ancu sustenuta da prove scentifiche, ma chì hè supposta à parte da credenze antiche o muderne. Hè assuciata à e pseudoscienze, ancu s'è certe ricerche nant'à l'animali pocu cunnisciuti ponu esse cundutte cù metudi scentifichi rigurosi.
=== Per gruppi tassunomichi ===
* [[Protozoolugia]], studiu di i [[Protozoa|protozoi]]
* [[Malaculugia]], studiu di i [[Mollusca|molluschi]]
** [[Teutulugia]], studiu di i [[Cephalopoda|cefalopodi]]
* [[Nematulugia]], studiu di i [[Nematoda|nematodi]]
* [[Elm intulugia]], studiu di i vermi parassiti
* [[Artropulugia]], studiu di l'artropodi
** [[Aracnulugia]], studiu di l'[[Arachnida|aracnidi]] è di i [[Scorpiones|scorpioni]]
*** [[Acarulugia]], studiu di l'acari è di e zecche
** [[Carcinulugia]], studiu di i [[Crustacea|crustacei]]
** [[Entumulugia]], studiu di l'[[Insecta|insetti]]
*** [[Melittulugia]]
*** [[Coleopterulugia]]
*** [[Dipterulugia]]
*** [[Hemipterulugia]]
*** [[Lepidopterulugia]]
*** [[Mirmiculugia]]
*** [[Ortopterulugia]]
*** [[Tricopterulugia]]
* [[Itt iulugia]], studiu di i [[pesciu|pesci]]
* [[Erpetulugia]], studiu di i [[Reptilia|rettili]] è di l'[[Amphibia|anfibii]]
** [[Batraculugia]], studiu di l'anfibii
** [[Ofiulugia]], studiu di i [[Serpentes|serpi]]
** [[Sau rulugia]], studiu di e lucertule
** [[Testudinulugia]], studiu di e [[Testudines|cuppulate]]
** [[Ornitulugia]], studiu di l'[[Aves|acelli]]
** [[Crocodilulugia]], studiu di i [[Crocodylia|crocodili]]
* [[Mammulugia]], studiu di i [[Mammalia|mammiferi]]
** [[Cetulugia]], studiu di i [[Cetacea|cetacei]]
** [[Primatulugia]], studiu di i [[Primates|primati]]
=== Altre branche ===
* [[Anatumia cumparata]], paragone di l'anatumia di vertebrati sfarenti
* [[Anatumia di i mammiferi]], studiu di l'anatumia di i mammiferi
* [[Etulugia]], studiu di u cumpurtamentu animale
* [[Fisiulugia animale]], studiu di u funziunamentu di l'animali
* [[Fisiulugia cumparata]], paragone di a fisiulugia di spezie sfarente
* [[Neuroetulugia]], studiu di i ligami trà u sistema nervosu è u cumpurtamentu animale
* [[Zoogeugrafia]], studiu di a distribuzione di e spezie in u territoriu
* [[Zoomusiculugia]], studiu di l'usu esteticu di a cumunicazione sonora trà l'animali
* [[Zoosemiutica]], studiu di i sistemi di cumunicazione animale
* [[Antropulugia]], studiu di l'essere umanu sottu à parechje discipline
* [[Zootecnia]], allevu è sfruttamentu di l'animali
== Divulgazione ==
Per fà cunnosce a zoolugia à u grande publicu è sensibilizà lu à e so tematiche, esistenu urganisazione è strutture cum'è i [[giardinu zoologicu|giardini zoologichi]], e stazione zoologiche, l'acquarii publichi è i musei di storia naturale. I [[safari]] permettenu dinù à i visitadori d'osservà l'animali in ambienti naturali o vicini à quelli naturali.
Ci sò parechje opere di divulgazione scentifica, enciclopedie nant'à l'animali è documentarii filmati in u mondu sanu, frà i quali quelli prudutti da urganisazione è reti cum'è a [[National Geographic Society]] è a [[BBC]].
==Note==
<references/>
[[Categoria:Zoologia]]
[[Categoria:Zoologia|*]]
[[Categoria:Scienze esatte è naturale]]
rwwevmicqj78piw8o3w47s9dpucwy2o
407444
407443
2026-10-24T05:47:11Z
Articulivitali
28749
407444
wikitext
text/x-wiki
--- Zoolugia.txt ---
[[File:Giraffa camelopardalis angolensis.jpg|miniatura|442x442px|A giraffa (''[[Giraffa camelopardalis]]''), un [[mammiferu]] ricunnisciutu da u so collu longu. L'origine è l'evoluzione di u collu di e giraffe sò state temi assai dibattuti in a storia di a zoolugia.]]
A '''zoolugia''' (da u [[grecu anticu]] ''zôion'', «animale», è ''loghía'', «studiu»), o ''biulugia animale'', hè a disciplina di a [[biulugia]] chì studieghja l'[[animale|animali]] o metazoi. In u passatu, i [[protozoi]] eranu cunsiderati parte di u regnu animale per via di e so sumiglianze biulogiche è di e so affinità filugenetiche. Oghje, sò classificati soprattuttu in u regnu di i [[prutisti]].
== Etimulugia ==
U termine «zoolugia» hè furmatu da e parolle greche ''ζῷον'' (''zôion''), chì vole dì «essere vivu» o «animale», è ''-λογία'' (''-loghía''), da ''λόγος'' (''lógos''), chì pò significà «discorsu», «raghjunamentu», «teuria» o «studiu».
== Storia ==
=== Antichità ===
[[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|[[Aristotele]], cunsideratu unu di i fundatori di a zoolugia.]]
Ancu s'ella ùn hè diventata una disciplina scentifica urganizata ch’è à u [[XIX seculu]], a zoolugia hà e so radiche in l'antichità. I studii d'[[Aristotele]] anu messu e prime base di sta scienza. In ''[[Historia animalium]]'', scritta versu u [[343 a.C.]], Aristotele discrive guasi 600 spezie d'animali di l'Asia Minore è di l'isula di Lesbos. Hà scrittu dinù ''[[De partibus animalium]]'', un'opera chì racoglie osservazione annantu à l'animali.
[[Galenu]] hà cuntribuitu à u sviluppu di a zoolugia cù e so numerose dissezioni, fatte soprattuttu annantu à e scimie è i porchi, ch'ellu cunsiderava l'animali più simili à l'omu.
=== Da u Medievu à u Seicentu ===
[[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|[[Conrad Gessner]].]]
À u Medievu, è soprattuttu durante a [[Rinascita]], a zoolugia cumencia à piglià una forma più vicina à quella muderna è suscita un interessu crescente trà i sapienti. I viaghji longhi in nave portanu à a scuperta di numerose spezie nove.
Cù ''De differentiis animalium'' (1553), [[Edward Wotton]] scrive ciò chì hè statu qualificatu cum'è «a prima opera zoologica di i tempi muderni». [[Conrad Gessner]] publica ''[[Historiae animalium]]'' (1551), un'opera chì s'appoghja in parte annantu à l'osservazione d'Aristotele. Hè cunsiderata unu di i primi grandi testi muderni di zoolugia, ancu s'ella cuntene dinù animali mitulogichi è creature fantastiche.
L'invenzione di u [[microscopiu]] permette di vede urganismi chì ùn si pudianu distingue à ochju nudu. Parechji d'elli, cumpresi urganismi oghje cunnisciuti cum'è prutisti, eranu à l'epica classificati trà l'animali.
[[File:PSM V71 D480 International zoological congress in new york city 1907.png|thumb|Cungressu zoologicu internaziunale in [[New York]], in u [[1907]].]]
=== Età muderna ===
À u [[XIX seculu]], espluratori è scentifichi cum'è [[Alexander von Humboldt]] ùn studieghjanu più solu l'urganisimi à unu à unu, ma dinù e pupulazione è e so rilazione cù l'ambiente. Si sviloppa cusì l'[[eculugia]].
A [[teoria di l'evoluzione]] assuciata à [[Charles Darwin]] è [[Alfred Russel Wallace]] cuntribuisce à dà à a biulugia una struttura cumuna, basata annantu à l'evoluzione. A zoolugia diventa una di e so discipline, à fiancu à a [[botanica]], a [[paleontulugia]] è a [[microbiulugia]]. À u [[XX seculu]], si sviloppanu dinù branche cum'è l'[[etulugia]], à a quale hà cuntribuitu [[Konrad Lorenz]].
== Ricerca zoologica ==
[[File:ColinGrovesWithChimpAttacker.jpg|thumb|[[Colin Groves]] cù un [[scimpanzè]].]]
Cum'è in l'altre branche di a biulugia, l'animali ponu esse studiati à parechji livelli: da e [[cellule]] è i [[Tessutu (biulugia)|tessuti]] à e [[Dinamica di e pupulazione|dinamiche di pupulazione]] è à e [[interazzione biulogica|interazzione]] trà l'urganisimi. Si pò studià u [[fenotipu]], vale à dì e caratteristiche osservabile, è ancu u [[genotipu]]. L'analisi di e caratteristiche genetiche aiuta à stabilisce e rilazione di parentia trà l'individui è trà e spezie.
A maiò parte di l'animali di u passatu sò spariti. Per studià li, a zoolugia s'appoghja ancu annantu à a [[geulugia]] è à l'analisi di i [[fossile|fossili]] priservati in i strati di roccia. Parechji metazoi anu un [[sistema nervosu]] è ponu avè cumpurtamenti più o menu cumplessi, chì sò anch'elli studiati.
U passaghju da e forme antiche di l'omu à quelle muderne hè studiatu soprattuttu da e [[scienze suciale]]. L'[[antropulugia]], chì studieghja l'essere umanu sottu à parechji aspetti, hà dinù ligami cù a zoolugia.
A [[sistematica]] zoologica hè urganizata secondu u [[Codice internaziunale di nomenclatura zoologica]] (ICZN). U codice stabilisce regule per numinà l'animali è e spezie, affinch'è i nomi ùn sianu micca scelti à l'arbitrariu da ogni scentificu.
A zoolugia hà cuntribuitu assai à e cunniscenze di l'omu. E dissezzione d'animali, per esempiu, anu permessu di studià u funziunamentu di u corpu umanu per via di paragone. Scentifichi cum'è [[Andrea Vesaliu]] è [[William Harvey]] anu fattu tali studii. Oghje, l'usu d'animali in a ricerca, cumpresa a prova di i medicamenti, ferma un sughjettu di dibattitu è hè sottumessu à regule specifiche.
== Branche di a zoolugia ==
A zoolugia hà parechje discipline chì si cuncentranu annantu à aspetti particulari di u mondu animale.
=== Zoolugia evolutiva ===
A zoolugia evolutiva studieghja l'urighjine è a discendenza di e spezie animali, è dinù i so cambiamenti, a so distribuzione è a so diversità à traversu u tempu. Trà i sapienti chì anu cuntribuitu à stu campu ci sò [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], [[Jean-Baptiste de Lamarck]] è [[Charles Darwin]]. In ''[[L'origine di e spezie]]'', Darwin hà messu base impurtante per l'evoluzionisimu mudernu.
=== Sistematica animale ===
[[File:Zoologia - Musei Civici di Reggio Emilia 03.jpg|miniatura|A sezzione di zoolugia di u Palazzu di i Musei, à i Musei Civichi di Reggio Emilia.]]
A sistematica animale studieghja a tassunumia di l'animali, vale à dì a so urganisazione è a so classificazione. U biologu svedese [[Carl Linnaeus|Carl Linnaeus (Linneo)]] hà avutu un rollu impurtante in a classificazione di l'esseri viventi.
=== Embriulugia animale è zoolugia di u sviluppu ===
L'embriulugia animale studieghja a furmazione è u sviluppu di l'animali à parte da l'ovu fecundatu. Analizeghja e trasfurmazione chì l'[[embrione]] subisce fin'à ghjunghje à u stadiu adultu.
=== Eculugia animale ===
L'eculugia animale studieghja l'interazzione trà l'animali è l'[[Ambiente (biulugia)|ambiente]] induv’elli campanu.
=== Etulugia ===
[[File:Espanola 2010 09 29 0949.jpg|miniatura|Durante u so viaghju in l'isule [[Galápagos]], Darwin hè statu incuriusitu da e differenze trà i becchi di i [[Geospizinae|fringuelli]] di l'arcipelagu.]]
L'[[etulugia]] studieghja u cumpurtamentu di l'animali. [[Konrad Lorenz]] hè cunsideratu unu di i pionieri di l'etulugia muderna.
=== Paleozoolugia ===
A [[paleozoolugia]] studieghja l'animali spariti à traversu a ricerca è l'analisi di i fossili.
=== Veterinaria ===
A [[medicina veterinaria|veterinaria]] hè a disciplina chì s'occupa di a salute di l'animali.
=== Criptozoolugia ===
A [[criptozoolugia]] tratta di l'animali chì a so esistenza ùn hè ancu sustenuta da prove scentifiche, ma chì hè supposta à parte da credenze antiche o muderne. Hè assuciata à e pseudoscienze, ancu s'è certe ricerche nant'à l'animali pocu cunnisciuti ponu esse cundutte cù metudi scentifichi rigurosi.
=== Per gruppi tassunomichi ===
* [[Protozoolugia]], studiu di i [[Protozoa|protozoi]]
* [[Malaculugia]], studiu di i [[Mollusca|molluschi]]
** [[Teutulugia]], studiu di i [[Cephalopoda|cefalopodi]]
* [[Nematulugia]], studiu di i [[Nematoda|nematodi]]
* [[Elm intulugia]], studiu di i vermi parassiti
* [[Artropulugia]], studiu di l'artropodi
** [[Aracnulugia]], studiu di l'[[Arachnida|aracnidi]] è di i [[Scorpiones|scorpioni]]
*** [[Acarulugia]], studiu di l'acari è di e zecche
** [[Carcinulugia]], studiu di i [[Crustacea|crustacei]]
** [[Entumulugia]], studiu di l'[[Insecta|insetti]]
*** [[Melittulugia]]
*** [[Coleopterulugia]]
*** [[Dipterulugia]]
*** [[Hemipterulugia]]
*** [[Lepidopterulugia]]
*** [[Mirmiculugia]]
*** [[Ortopterulugia]]
*** [[Tricopterulugia]]
* [[Itt iulugia]], studiu di i [[pesciu|pesci]]
* [[Erpetulugia]], studiu di i [[Reptilia|rettili]] è di l'[[Amphibia|anfibii]]
** [[Batraculugia]], studiu di l'anfibii
** [[Ofiulugia]], studiu di i [[Serpentes|serpi]]
** [[Sau rulugia]], studiu di e lucertule
** [[Testudinulugia]], studiu di e [[Testudines|cuppulate]]
** [[Ornitulugia]], studiu di l'[[Aves|acelli]]
** [[Crocodilulugia]], studiu di i [[Crocodylia|crocodili]]
* [[Mammulugia]], studiu di i [[Mammalia|mammiferi]]
** [[Cetulugia]], studiu di i [[Cetacea|cetacei]]
** [[Primatulugia]], studiu di i [[Primates|primati]]
=== Altre branche ===
* [[Anatumia cumparata]], paragone di l'anatumia di vertebrati sfarenti
* [[Anatumia di i mammiferi]], studiu di l'anatumia di i mammiferi
* [[Etulugia]], studiu di u cumpurtamentu animale
* [[Fisiulugia animale]], studiu di u funziunamentu di l'animali
* [[Fisiulugia cumparata]], paragone di a fisiulugia di spezie sfarente
* [[Neuroetulugia]], studiu di i ligami trà u sistema nervosu è u cumpurtamentu animale
* [[Zoogeugrafia]], studiu di a distribuzione di e spezie in u territoriu
* [[Zoomusiculugia]], studiu di l'usu esteticu di a cumunicazione sonora trà l'animali
* [[Zoosemiutica]], studiu di i sistemi di cumunicazione animale
* [[Antropulugia]], studiu di l'essere umanu sottu à parechje discipline
* [[Zootecnia]], allevu è sfruttamentu di l'animali
== Divulgazione ==
Per fà cunnosce a zoolugia à u grande publicu è sensibilizà lu à e so tematiche, esistenu urganisazione è strutture cum'è i [[giardinu zoologicu|giardini zoologichi]], e stazione zoologiche, l'acquarii publichi è i musei di storia naturale. I [[safari]] permettenu dinù à i visitadori d'osservà l'animali in ambienti naturali o vicini à quelli naturali.
Ci sò parechje opere di divulgazione scentifica, enciclopedie nant'à l'animali è documentarii filmati in u mondu sanu, frà i quali quelli prudutti da urganisazione è reti cum'è a [[National Geographic Society]] è a [[BBC]].
==Note==
<references/>
[[Categoria:Zoologia]]
[[Categoria:Zoologia|*]]
[[Categoria:Scienze esatte è naturale]]
0svdxk4bcve2htra3uqt3p0tds76wuz
407445
407444
2026-10-24T07:53:59Z
Fausta Samaritani
15085
link
407445
wikitext
text/x-wiki
[[File:Giraffa camelopardalis angolensis.jpg|thumb|250px|right|A giraffa (''[[Giraffa camelopardalis]]''), un [[mammiferu]] ricunnisciutu da u so collu longu. L'origine è l'evoluzione di u collu di e giraffe sò state temi assai dibattuti in a storia di a zoolugia.]]
A '''zoolugia''' hè a disciplina di a [[biulugia]] chì studieghja l'[[animale|animali]] o metazoi. In u passatu, i [[protozoi]] eranu cunsiderati parte di u regnu animale per via di e so sumiglianze biulogiche è di e so affinità filugenetiche. Oghje, sò classificati soprattuttu in u regnu di i [[prutisti]].
== Etimulugia ==
U termine «zoolugia» hè furmatu da e parolle greche ''ζῷον'' (''zôion''), chì vole dì «essere vivu» o «animale», è ''-λογία'' (''-loghía''), da ''λόγος'' (''lógos''), chì pò significà «discorsu», «raghjunamentu», «teuria» o «studiu».
== Storia ==
=== Antichità ===
[[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|250px|right|Aristotelle, cunsideratu unu di i fundatori di a zoolugia.]]
Ancu s'ella ùn hè diventata una disciplina scentifica urganizata ch'è à u [[XIX sèculu]], a zoolugia hà e so radiche in l'antichità. I studii d'[[Aristotele]] anu messu e prime base di sta scienza. In ''[[Historia animalium]]'', scritta versu u [[343 a.C.]], Aristotele discrive guasi 600 spezie d'animali di l'Asia Minore è di l'isula di Lesbos. Hà scrittu dinù ''[[De partibus animalium]]'', un'opera chì racoglie osservazione annantu à l'animali.
[[Galenu]] hà cuntribuitu à u sviluppu di a zoolugia cù e so numerose dissezioni, fatte soprattuttu annantu à e scimie è i porchi, ch'ellu cunsiderava l'animali più simili à l'omu.
=== Da u Medievu à u Seicentu ===
[[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|250px|right|[[Conrad Gessner]].]]
À u [[Medievu]], è soprattuttu durante u [[Rinascimentu]], a zoolugia cumencia à piglià una forma più vicina à quella muderna è suscita un interessu crescente trà i sapienti. I viaghji longhi in nave portanu à a scuperta di numerose spezie nove.
Cù ''De differentiis animalium'' ([[1553]]), [[Edward Wotton]] scrive ciò chì hè statu qualificatu cum'è «a prima opera zoologica di i tempi muderni». [[Conrad Gessner]] publica ''[[Historiae animalium]]'' ([[1551]]), un'opera chì s'appoghja in parte annantu à l'osservazione d'Aristotele. Hè cunsiderata unu di i primi grandi testi muderni di zoolugia, ancu s'ella cuntene dinù animali mitulogichi è creature fantastiche.
L'invenzione di u [[microscopiu]] permette di vede urganismi chì ùn si pudianu distingue à ochju nudu. Parechji d'elli, cumpresi urganismi oghje cunnisciuti cum'è prutisti, eranu à l'epica classificati trà l'animali.
[[File:PSM V71 D480 International zoological congress in new york city 1907.png|thumb|250px|right|Cungressu zoologicu internaziunale in [[New York]], in u [[1907]].]]
=== Età muderna ===
À u XIX sèculu, espluratori è scentifichi cum'è [[Alexander von Humboldt]] ùn studieghjanu più solu l'urganisimi à unu à unu, ma dinù e pupulazione è e so rilazione cù l'ambiente. Si sviloppa cusì l'[[eculugia]].
A [[teoria di l'evoluzione]] assuciata à [[Charles Darwin]] è [[Alfred Russel Wallace]] cuntribuisce à dà à a biulugia una struttura cumuna, basata annantu à l'evoluzione. A zoolugia diventa una di e so discipline, à fiancu à a [[botanica]], a [[paleontulugia]] è a [[microbiulugia]]. À u [[XX sèculu]], si sviloppanu dinù branche cum'è l'[[etulugia]], à a quale hà cuntribuitu [[Konrad Lorenz]].
== Ricerca zoologica ==
[[File:ColinGrovesWithChimpAttacker.jpg|thumb|250px|right|[[Colin Groves]] cù un [[scimpanzè]].]]
Cum'è in l'altre branche di a biulugia, l'animali ponu esse studiati à parechji livelli: da e [[cellule]] è i [[Tessutu (biulugia)|tessuti]] à e [[Dinamica di e pupulazione|dinamiche di pupulazione]] è à e [[interazzione biulogica|interazzione]] trà l'urganisimi. Si pò studià u [[fenotipu]], vale à dì e caratteristiche osservabile, è ancu u [[genotipu]]. L'analisi di e caratteristiche genetiche aiuta à stabilisce e rilazione di parentia trà l'individui è trà e spezie.
A maiò parte di l'animali di u passatu sò spariti. Per studià li, a zoolugia s'appoghja ancu annantu à a [[geulugia]] è à l'analisi di i [[fossile|fossili]] priservati in i strati di roccia. Parechji metazoi anu un [[sistema nervosu]] è ponu avè cumpurtamenti più o menu cumplessi, chì sò anch'elli studiati.
U passaghju da e forme antiche di l'[[Homo sapiens|omu]] à quelle muderne hè studiatu soprattuttu da e [[scienze suciale]]. L'[[antropulugia]], chì studieghja l'essere umanu sottu à parechji aspetti, hà dinù ligami cù a zoolugia.
A [[sistematica]] zoologica hè urganizata secondu u [[Codice internaziunale di nomenclatura zoologica]] (ICZN). U codice stabilisce regule per numinà l'animali è e spezie, affinch'è i nomi ùn sianu micca scelti à l'arbitrariu da ogni scentificu.
A zoolugia hà cuntribuitu assai à e cunniscenze di l'omu. E dissezzione d'animali, per esempiu, anu permessu di studià u funziunamentu di u corpu umanu per via di paragone. Scentifichi cum'è [[Andrea Vesaliu]] è [[William Harvey]] anu fattu tali studii. Oghje, l'usu d'animali in a ricerca, cumpresa a prova di i medicamenti, ferma un sughjettu di dibattitu è hè sottumessu à regule specifiche.
== Branche di a zoolugia ==
A zoolugia hà parechje discipline chì si cuncentranu annantu à aspetti particulari di u mondu animale.
=== Zoolugia evolutiva ===
A zoolugia evolutiva studieghja l'urighjine è a discendenza di e spezie animali, è dinù i so cambiamenti, a so distribuzione è a so diversità à traversu u tempu. Trà i sapienti chì anu cuntribuitu à stu campu ci sò [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], [[Jean-Baptiste de Lamarck]] è Charles Darwin. In ''[[L'origine di e spezie]]'', Darwin hà messu base impurtante per l'evoluzionisimu mudernu.
=== Sistematica animale ===
[[File:Zoologia - Musei Civici di Reggio Emilia 03.jpg|thumb|250px|right|A sezzione di zoolugia di u Palazzu di i Musei, à i Musei Civichi di Reggio Emilia.]]
A sistematica animale studieghja a tassunumia di l'animali, vale à dì a so urganisazione è a so classificazione. U biologu svedese [[Linnaeus|Carl Linnaeus (Linneo)]] hà avutu un rollu impurtante in a classificazione di l'esseri viventi.
=== Embriulugia animale è zoolugia di u sviluppu ===
L'embriulugia animale studieghja a furmazione è u sviluppu di l'animali à parte da l'ovu fecundatu. Analizeghja e trasfurmazione chì l'[[embrione]] subisce fin'à ghjunghje à u stadiu adultu.
=== Eculugia animale ===
L'eculugia animale studieghja l'interazzione trà l'animali è l'[[Ambiente (biulugia)|ambiente]] induv’elli campanu.
=== Etulugia ===
[[File:Espanola 2010 09 29 0949.jpg|thumb|250px|right|Durante u so viaghju in l'isule [[Galápagos]], Darwin hè statu incuriusitu da e differenze trà i becchi di i [[Geospizinae|fringuelli]] di l'arcipelagu.]]
L'[[etulugia]] studieghja u cumpurtamentu di l'animali. Konrad Lorenz hè cunsideratu unu di i pionieri di l'etulugia muderna.
=== Paleozoolugia ===
A [[paleozoolugia]] studieghja l'animali spariti à traversu a ricerca è l'analisi di i fossili.
=== Veterinaria ===
A [[medicina veterinaria|veterinaria]] hè a disciplina chì s'occupa di a salute di l'animali.
=== Criptozoolugia ===
A [[criptozoolugia]] tratta di l'animali chì a so esistenza ùn hè ancu sustenuta da prove scentifiche, ma chì hè supposta à parte da credenze antiche o muderne. Hè assuciata à e pseudoscienze, ancu s'è certe ricerche nant'à l'animali pocu cunnisciuti ponu esse cundutte cù metudi scentifichi rigurosi.
=== Per gruppi tassunomichi ===
* [[Protozoolugia]], studiu di i [[Protozoa|protozoi]]
* [[Malaculugia]], studiu di i [[Mollusca|molluschi]]
** [[Teutulugia]], studiu di i [[Cephalopoda|cefalopodi]]
* [[Nematulugia]], studiu di i [[Nematoda|nematodi]]
* [[Elm intulugia]], studiu di i vermi parassiti
* [[Artropulugia]], studiu di l'artropodi
** [[Aracnulugia]], studiu di l'[[Arachnida|aracnidi]] è di i [[Scorpiones|scorpioni]]
*** [[Acarulugia]], studiu di l'acari è di e zecche
** [[Carcinulugia]], studiu di i [[Crustacea|crustacei]]
** [[Entumulugia]], studiu di l'[[Insecta|insetti]]
*** [[Melittulugia]]
*** [[Coleopterulugia]]
*** [[Dipterulugia]]
*** [[Hemipterulugia]]
*** [[Lepidopterulugia]]
*** [[Mirmiculugia]]
*** [[Ortopterulugia]]
*** [[Tricopterulugia]]
* [[Itt iulugia]], studiu di i [[pesciu|pesci]]
* [[Erpetulugia]], studiu di i [[Reptilia|rettili]] è di l'[[Amphibia|anfibii]]
** [[Batraculugia]], studiu di l'anfibii
** [[Ofiulugia]], studiu di i [[Serpentes|serpi]]
** [[Sau rulugia]], studiu di e lucertule
** [[Testudinulugia]], studiu di e [[Testudines|cuppulate]]
** [[Ornitulugia]], studiu di l'[[Aves|acelli]]
** [[Crocodilulugia]], studiu di i [[Crocodylia|crocodili]]
* [[Mammulugia]], studiu di i [[Mammalia|mammiferi]]
** [[Cetulugia]], studiu di i [[Cetacea|cetacei]]
** [[Primatulugia]], studiu di i [[Primates|primati]]
=== Altre branche ===
* [[Anatumia cumparata]], paragone di l'anatumia di vertebrati sfarenti
* [[Anatumia di i mammiferi]], studiu di l'anatumia di i mammiferi
* [[Etulugia]], studiu di u cumpurtamentu animale
* [[Fisiulugia animale]], studiu di u funziunamentu di l'animali
* [[Fisiulugia cumparata]], paragone di a fisiulugia di spezie sfarente
* [[Neuroetulugia]], studiu di i ligami trà u sistema nervosu è u cumpurtamentu animale
* [[Zoogeugrafia]], studiu di a distribuzione di e spezie in u territoriu
* [[Zoomusiculugia]], studiu di l'usu esteticu di a cumunicazione sonora trà l'animali
* [[Zoosemiutica]], studiu di i sistemi di cumunicazione animale
* [[Antropulugia]], studiu di l'essere umanu sottu à parechje discipline
* [[Zootecnia]], allevu è sfruttamentu di l'animali
== Divulgazione ==
Per fà cunnosce a zoolugia à u grande publicu è sensibilizà lu à e so tematiche, esistenu urganisazione è strutture cum'è i [[giardinu zoologicu|giardini zoologichi]], e stazione zoologiche, l'acquarii publichi è i musei di storia naturale. I [[safari]] permettenu dinù à i visitadori d'osservà l'animali in ambienti naturali o vicini à quelli naturali.
Ci sò parechje opere di divulgazione scentifica, enciclopedie nant'à l'animali è documentarii filmati in u mondu sanu, frà i quali quelli prudutti da urganisazione è reti cum'è a [[National Geographic Society]] è a [[BBC]].
==Note==
<references/>
[[Categoria:Zoologia]]
[[Categoria:Scienze esatte è naturale]]
hd94rlhxl8fpptu6bc7yba646sz4wy0
407446
407445
2026-10-24T08:13:57Z
Fausta Samaritani
15085
corretto link
407446
wikitext
text/x-wiki
[[File:Giraffa camelopardalis angolensis.jpg|thumb|250px|right|A giraffa (''[[Giraffa camelopardalis]]''), un [[mammiferu]] ricunnisciutu da u so collu longu. L'origine è l'evoluzione di u collu di e giraffe sò state temi assai dibattuti in a storia di a zoolugia.]]
A '''zoolugia''' hè a disciplina di a [[biolugia]] chì studieghja l'[[animale|animali]] o metazoi. In u passatu, i [[protozoi]] eranu cunsiderati parte di u regnu animale per via di e so sumiglianze biulogiche è di e so affinità filugenetiche. Oghje, sò classificati soprattuttu in u regnu di i [[prutisti]].
== Etimulugia ==
U termine «zoolugia» hè furmatu da e parolle greche ''ζῷον'' (''zôion''), chì vole dì «essere vivu» o «animale», è ''-λογία'' (''-loghía''), da ''λόγος'' (''lógos''), chì pò significà «discorsu», «raghjunamentu», «teuria» o «studiu».
== Storia ==
=== Antichità ===
[[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|250px|right|Aristotelle, cunsideratu unu di i fundatori di a zoolugia.]]
Ancu s'ella ùn hè diventata una disciplina scentifica urganizata ch'è à u [[XIX sèculu]], a zoolugia hà e so radiche in l'antichità. I studii d'[[Aristotele]] anu messu e prime base di sta scienza. In ''[[Historia animalium]]'', scritta versu u [[343 a.C.]], Aristotele discrive guasi 600 spezie d'animali di l'Asia Minore è di l'isula di Lesbos. Hà scrittu dinù ''[[De partibus animalium]]'', un'opera chì racoglie osservazione annantu à l'animali.
[[Galenu]] hà cuntribuitu à u sviluppu di a zoolugia cù e so numerose dissezioni, fatte soprattuttu annantu à e scimie è i porchi, ch'ellu cunsiderava l'animali più simili à l'omu.
=== Da u Medievu à u Seicentu ===
[[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|250px|right|[[Conrad Gessner]].]]
À u [[Medievu]], è soprattuttu durante u [[Rinascimentu]], a zoolugia cumencia à piglià una forma più vicina à quella muderna è suscita un interessu crescente trà i sapienti. I viaghji longhi in nave portanu à a scuperta di numerose spezie nove.
Cù ''De differentiis animalium'' ([[1553]]), [[Edward Wotton]] scrive ciò chì hè statu qualificatu cum'è «a prima opera zoologica di i tempi muderni». [[Conrad Gessner]] publica ''[[Historiae animalium]]'' ([[1551]]), un'opera chì s'appoghja in parte annantu à l'osservazione d'Aristotele. Hè cunsiderata unu di i primi grandi testi muderni di zoolugia, ancu s'ella cuntene dinù animali mitulogichi è creature fantastiche.
L'invenzione di u [[microscopiu]] permette di vede urganismi chì ùn si pudianu distingue à ochju nudu. Parechji d'elli, cumpresi urganismi oghje cunnisciuti cum'è prutisti, eranu à l'epica classificati trà l'animali.
[[File:PSM V71 D480 International zoological congress in new york city 1907.png|thumb|250px|right|Cungressu zoologicu internaziunale in [[New York]], in u [[1907]].]]
=== Età muderna ===
À u XIX sèculu, espluratori è scentifichi cum'è [[Alexander von Humboldt]] ùn studieghjanu più solu l'urganisimi à unu à unu, ma dinù e pupulazione è e so rilazione cù l'ambiente. Si sviloppa cusì l'[[eculugia]].
A [[teoria di l'evoluzione]] assuciata à [[Charles Darwin]] è [[Alfred Russel Wallace]] cuntribuisce à dà à a biulugia una struttura cumuna, basata annantu à l'evoluzione. A zoolugia diventa una di e so discipline, à fiancu à a [[botanica]], a [[paleontulugia]] è a [[microbiulugia]]. À u [[XX sèculu]], si sviloppanu dinù branche cum'è l'[[etulugia]], à a quale hà cuntribuitu [[Konrad Lorenz]].
== Ricerca zoologica ==
[[File:ColinGrovesWithChimpAttacker.jpg|thumb|250px|right|[[Colin Groves]] cù un [[scimpanzè]].]]
Cum'è in l'altre branche di a biulugia, l'animali ponu esse studiati à parechji livelli: da e [[cellule]] è i [[Tessutu (biulugia)|tessuti]] à e [[Dinamica di e pupulazione|dinamiche di pupulazione]] è à e [[interazzione biulogica|interazzione]] trà l'urganisimi. Si pò studià u [[fenotipu]], vale à dì e caratteristiche osservabile, è ancu u [[genotipu]]. L'analisi di e caratteristiche genetiche aiuta à stabilisce e rilazione di parentia trà l'individui è trà e spezie.
A maiò parte di l'animali di u passatu sò spariti. Per studià li, a zoolugia s'appoghja ancu annantu à a [[geulugia]] è à l'analisi di i [[fossile|fossili]] priservati in i strati di roccia. Parechji metazoi anu un [[sistema nervosu]] è ponu avè cumpurtamenti più o menu cumplessi, chì sò anch'elli studiati.
U passaghju da e forme antiche di l'[[Homo sapiens|omu]] à quelle muderne hè studiatu soprattuttu da e [[scienze suciale]]. L'[[antropulugia]], chì studieghja l'essere umanu sottu à parechji aspetti, hà dinù ligami cù a zoolugia.
A [[sistematica]] zoologica hè urganizata secondu u [[Codice internaziunale di nomenclatura zoologica]] (ICZN). U codice stabilisce regule per numinà l'animali è e spezie, affinch'è i nomi ùn sianu micca scelti à l'arbitrariu da ogni scentificu.
A zoolugia hà cuntribuitu assai à e cunniscenze di l'omu. E dissezzione d'animali, per esempiu, anu permessu di studià u funziunamentu di u corpu umanu per via di paragone. Scentifichi cum'è [[Andrea Vesaliu]] è [[William Harvey]] anu fattu tali studii. Oghje, l'usu d'animali in a ricerca, cumpresa a prova di i medicamenti, ferma un sughjettu di dibattitu è hè sottumessu à regule specifiche.
== Branche di a zoolugia ==
A zoolugia hà parechje discipline chì si cuncentranu annantu à aspetti particulari di u mondu animale.
=== Zoolugia evolutiva ===
A zoolugia evolutiva studieghja l'urighjine è a discendenza di e spezie animali, è dinù i so cambiamenti, a so distribuzione è a so diversità à traversu u tempu. Trà i sapienti chì anu cuntribuitu à stu campu ci sò [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], [[Jean-Baptiste de Lamarck]] è Charles Darwin. In ''[[L'origine di e spezie]]'', Darwin hà messu base impurtante per l'evoluzionisimu mudernu.
=== Sistematica animale ===
[[File:Zoologia - Musei Civici di Reggio Emilia 03.jpg|thumb|250px|right|A sezzione di zoolugia di u Palazzu di i Musei, à i Musei Civichi di Reggio Emilia.]]
A sistematica animale studieghja a tassunumia di l'animali, vale à dì a so urganisazione è a so classificazione. U biologu svedese [[Linneu|Carl Linnaeus (Linneo)]] hà avutu un rollu impurtante in a classificazione di l'esseri viventi.
=== Embriulugia animale è zoolugia di u sviluppu ===
L'embriolugia animale studieghja a furmazione è u sviluppu di l'animali à parte da l'ovu fecundatu. Analizeghja e trasfurmazione chì l'[[embrione]] subisce fin'à ghjunghje à u stadiu adultu.
=== Eculugia animale ===
L'eculugia animale studieghja l'interazzione trà l'animali è l'[[Ambiente (biulugia)|ambiente]] induv’elli campanu.
=== Etulugia ===
[[File:Espanola 2010 09 29 0949.jpg|thumb|250px|right|Durante u so viaghju in l'isule [[Galápagos]], Darwin hè statu incuriusitu da e differenze trà i becchi di i [[Geospizinae|fringuelli]] di l'arcipelagu.]]
L'[[etolugia]] studieghja u cumpurtamentu di l'animali. Konrad Lorenz hè cunsideratu unu di i pionieri di l'etulugia muderna.
=== Paleozoolugia ===
A [[paleozoolugia]] studieghja l'animali spariti à traversu a ricerca è l'analisi di i fossili.
=== Veterinaria ===
A [[medicina veterinaria|veterinaria]] hè a disciplina chì s'occupa di a salute di l'animali.
=== Criptozoolugia ===
A [[criptozoolugia]] tratta di l'animali chì a so esistenza ùn hè ancu sustenuta da prove scentifiche, ma chì hè supposta à parte da credenze antiche o muderne. Hè assuciata à e pseudoscienze, ancu s'è certe ricerche nant'à l'animali pocu cunnisciuti ponu esse cundutte cù metudi scentifichi rigurosi.
=== Per gruppi tassunomichi ===
* [[Protozoolugia]], studiu di i [[Protozoa|protozoi]]
* [[Malaculugia]], studiu di i [[Mollusca|molluschi]]
** [[Teutulugia]], studiu di i [[Cephalopoda|cefalopodi]]
* [[Nematulugia]], studiu di i [[Nematoda|nematodi]]
* [[Elm intulugia]], studiu di i vermi parassiti
* [[Artropulugia]], studiu di l'artropodi
** [[Aracnulugia]], studiu di l'[[Arachnida|aracnidi]] è di i [[Scorpiones|scorpioni]]
*** [[Acarulugia]], studiu di l'acari è di e zecche
** [[Carcinulugia]], studiu di i [[Crustacea|crustacei]]
** [[Entomulogia]], studiu di l'[[Insetti]]
*** [[Melittulugia]]
*** [[Coleopterulugia]]
*** [[Dipterulugia]]
*** [[Hemipterulugia]]
*** [[Lepidopterulugia]]
*** [[Mirmiculugia]]
*** [[Ortopterulugia]]
*** [[Tricopterulugia]]
* [[Itt iulugia]], studiu di i [[Pesci|pesci]]
* [[Erpetulugia]], studiu di i [[Reptilia|rettili]] è di l'[[Amphibia|anfibii]]
** [[Batraculugia]], studiu di l'anfibii
** [[Ofiulugia]], studiu di i [[Serpentes|serpi]]
** [[Sau rulugia]], studiu di e lucertule
** [[Testudinulugia]], studiu di e [[Testudines|cuppulate]]
** [[Ornitulugia]], studiu di l'[[Aves|acelli]]
** [[Crocodilulugia]], studiu di i [[Crocodylia|crocodili]]
* [[Mammulugia]], studiu di i [[Mammalia|mammiferi]]
** [[Cetulugia]], studiu di i [[Cetacea|cetacei]]
** [[Primatulugia]], studiu di i [[Primates|primati]]
=== Altre branche ===
* [[Anatumia cumparata]], paragone di l'anatumia di vertebrati sfarenti
* [[Anatumia di i mammiferi]], studiu di l'anatumia di i mammiferi
* [[Etulugia]], studiu di u cumpurtamentu animale
* [[Fisiulugia animale]], studiu di u funziunamentu di l'animali
* [[Fisiulugia cumparata]], paragone di a fisiulugia di spezie sfarente
* [[Neuroetulugia]], studiu di i ligami trà u sistema nervosu è u cumpurtamentu animale
* [[Zoogeugrafia]], studiu di a distribuzione di e spezie in u territoriu
* [[Zoomusiculugia]], studiu di l'usu esteticu di a cumunicazione sonora trà l'animali
* [[Zoosemiutica]], studiu di i sistemi di cumunicazione animale
* [[Antropulugia]], studiu di l'essere umanu sottu à parechje discipline
* [[Zootecnia]], allevu è sfruttamentu di l'animali
== Divulgazione ==
Per fà cunnosce a zoolugia à u grande publicu è sensibilizà lu à e so tematiche, esistenu urganisazione è strutture cum'è i [[giardinu zoologicu|giardini zoologichi]], e stazione zoologiche, l'acquarii publichi è i musei di storia naturale. I [[safari]] permettenu dinù à i visitadori d'osservà l'animali in ambienti naturali o vicini à quelli naturali.
Ci sò parechje opere di divulgazione scentifica, enciclopedie nant'à l'animali è documentarii filmati in u mondu sanu, frà i quali quelli prudutti da urganisazione è reti cum'è a [[National Geographic Society]] è a [[BBC]].
==Note==
<references/>
[[Categoria:Zoologia]]
[[Categoria:Scienze esatte è naturale]]
3i5imetoq5hrywnt1xu9fwtnr4y0ozv
407447
407446
2026-10-24T08:15:36Z
Fausta Samaritani
15085
407447
wikitext
text/x-wiki
[[File:Giraffa camelopardalis angolensis.jpg|thumb|250px|right|A [[giraffa]] (''Giraffa camelopardalis''), un [[mammiferu]] ricunnisciutu da u so collu longu. L'origine è l'evoluzione di u collu di e giraffe sò state temi assai dibattuti in a storia di a zoolugia.]]
A '''zoolugia''' hè a disciplina di a [[biolugia]] chì studieghja l'[[animale|animali]] o metazoi. In u passatu, i [[protozoi]] eranu cunsiderati parte di u regnu animale per via di e so sumiglianze biulogiche è di e so affinità filugenetiche. Oghje, sò classificati soprattuttu in u regnu di i [[prutisti]].
== Etimulugia ==
U termine «zoolugia» hè furmatu da e parolle greche ''ζῷον'' (''zôion''), chì vole dì «essere vivu» o «animale», è ''-λογία'' (''-loghía''), da ''λόγος'' (''lógos''), chì pò significà «discorsu», «raghjunamentu», «teuria» o «studiu».
== Storia ==
=== Antichità ===
[[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|250px|right|Aristotelle, cunsideratu unu di i fundatori di a zoolugia.]]
Ancu s'ella ùn hè diventata una disciplina scentifica urganizata ch'è à u [[XIX sèculu]], a zoolugia hà e so radiche in l'antichità. I studii d'[[Aristotele]] anu messu e prime base di sta scienza. In ''[[Historia animalium]]'', scritta versu u [[343 a.C.]], Aristotele discrive guasi 600 spezie d'animali di l'Asia Minore è di l'isula di Lesbos. Hà scrittu dinù ''[[De partibus animalium]]'', un'opera chì racoglie osservazione annantu à l'animali.
[[Galenu]] hà cuntribuitu à u sviluppu di a zoolugia cù e so numerose dissezioni, fatte soprattuttu annantu à e scimie è i porchi, ch'ellu cunsiderava l'animali più simili à l'omu.
=== Da u Medievu à u Seicentu ===
[[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|250px|right|[[Conrad Gessner]].]]
À u [[Medievu]], è soprattuttu durante u [[Rinascimentu]], a zoolugia cumencia à piglià una forma più vicina à quella muderna è suscita un interessu crescente trà i sapienti. I viaghji longhi in nave portanu à a scuperta di numerose spezie nove.
Cù ''De differentiis animalium'' ([[1553]]), [[Edward Wotton]] scrive ciò chì hè statu qualificatu cum'è «a prima opera zoologica di i tempi muderni». [[Conrad Gessner]] publica ''[[Historiae animalium]]'' ([[1551]]), un'opera chì s'appoghja in parte annantu à l'osservazione d'Aristotele. Hè cunsiderata unu di i primi grandi testi muderni di zoolugia, ancu s'ella cuntene dinù animali mitulogichi è creature fantastiche.
L'invenzione di u [[microscopiu]] permette di vede urganismi chì ùn si pudianu distingue à ochju nudu. Parechji d'elli, cumpresi urganismi oghje cunnisciuti cum'è prutisti, eranu à l'epica classificati trà l'animali.
[[File:PSM V71 D480 International zoological congress in new york city 1907.png|thumb|250px|right|Cungressu zoologicu internaziunale in [[New York]], in u [[1907]].]]
=== Età muderna ===
À u XIX sèculu, espluratori è scentifichi cum'è [[Alexander von Humboldt]] ùn studieghjanu più solu l'urganisimi à unu à unu, ma dinù e pupulazione è e so rilazione cù l'ambiente. Si sviloppa cusì l'[[eculugia]].
A [[teoria di l'evoluzione]] assuciata à [[Charles Darwin]] è [[Alfred Russel Wallace]] cuntribuisce à dà à a biulugia una struttura cumuna, basata annantu à l'evoluzione. A zoolugia diventa una di e so discipline, à fiancu à a [[botanica]], a [[paleontulugia]] è a [[microbiulugia]]. À u [[XX sèculu]], si sviloppanu dinù branche cum'è l'[[etulugia]], à a quale hà cuntribuitu [[Konrad Lorenz]].
== Ricerca zoologica ==
[[File:ColinGrovesWithChimpAttacker.jpg|thumb|250px|right|[[Colin Groves]] cù un [[scimpanzè]].]]
Cum'è in l'altre branche di a biulugia, l'animali ponu esse studiati à parechji livelli: da e [[cellule]] è i [[Tessutu (biulugia)|tessuti]] à e [[Dinamica di e pupulazione|dinamiche di pupulazione]] è à e [[interazzione biulogica|interazzione]] trà l'urganisimi. Si pò studià u [[fenotipu]], vale à dì e caratteristiche osservabile, è ancu u [[genotipu]]. L'analisi di e caratteristiche genetiche aiuta à stabilisce e rilazione di parentia trà l'individui è trà e spezie.
A maiò parte di l'animali di u passatu sò spariti. Per studià li, a zoolugia s'appoghja ancu annantu à a [[geulugia]] è à l'analisi di i [[fossile|fossili]] priservati in i strati di roccia. Parechji metazoi anu un [[sistema nervosu]] è ponu avè cumpurtamenti più o menu cumplessi, chì sò anch'elli studiati.
U passaghju da e forme antiche di l'[[Homo sapiens|omu]] à quelle muderne hè studiatu soprattuttu da e [[scienze suciale]]. L'[[antropulugia]], chì studieghja l'essere umanu sottu à parechji aspetti, hà dinù ligami cù a zoolugia.
A [[sistematica]] zoologica hè urganizata secondu u [[Codice internaziunale di nomenclatura zoologica]] (ICZN). U codice stabilisce regule per numinà l'animali è e spezie, affinch'è i nomi ùn sianu micca scelti à l'arbitrariu da ogni scentificu.
A zoolugia hà cuntribuitu assai à e cunniscenze di l'omu. E dissezzione d'animali, per esempiu, anu permessu di studià u funziunamentu di u corpu umanu per via di paragone. Scentifichi cum'è [[Andrea Vesaliu]] è [[William Harvey]] anu fattu tali studii. Oghje, l'usu d'animali in a ricerca, cumpresa a prova di i medicamenti, ferma un sughjettu di dibattitu è hè sottumessu à regule specifiche.
== Branche di a zoolugia ==
A zoolugia hà parechje discipline chì si cuncentranu annantu à aspetti particulari di u mondu animale.
=== Zoolugia evolutiva ===
A zoolugia evolutiva studieghja l'urighjine è a discendenza di e spezie animali, è dinù i so cambiamenti, a so distribuzione è a so diversità à traversu u tempu. Trà i sapienti chì anu cuntribuitu à stu campu ci sò [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], [[Jean-Baptiste de Lamarck]] è Charles Darwin. In ''[[L'origine di e spezie]]'', Darwin hà messu base impurtante per l'evoluzionisimu mudernu.
=== Sistematica animale ===
[[File:Zoologia - Musei Civici di Reggio Emilia 03.jpg|thumb|250px|right|A sezzione di zoolugia di u Palazzu di i Musei, à i Musei Civichi di Reggio Emilia.]]
A sistematica animale studieghja a tassunumia di l'animali, vale à dì a so urganisazione è a so classificazione. U biologu svedese [[Linneu|Carl Linnaeus (Linneo)]] hà avutu un rollu impurtante in a classificazione di l'esseri viventi.
=== Embriulugia animale è zoolugia di u sviluppu ===
L'embriolugia animale studieghja a furmazione è u sviluppu di l'animali à parte da l'ovu fecundatu. Analizeghja e trasfurmazione chì l'[[embrione]] subisce fin'à ghjunghje à u stadiu adultu.
=== Eculugia animale ===
L'eculugia animale studieghja l'interazzione trà l'animali è l'[[Ambiente (biulugia)|ambiente]] induv’elli campanu.
=== Etulugia ===
[[File:Espanola 2010 09 29 0949.jpg|thumb|250px|right|Durante u so viaghju in l'isule [[Galápagos]], Darwin hè statu incuriusitu da e differenze trà i becchi di i [[Geospizinae|fringuelli]] di l'arcipelagu.]]
L'[[etolugia]] studieghja u cumpurtamentu di l'animali. Konrad Lorenz hè cunsideratu unu di i pionieri di l'etulugia muderna.
=== Paleozoolugia ===
A [[paleozoolugia]] studieghja l'animali spariti à traversu a ricerca è l'analisi di i fossili.
=== Veterinaria ===
A [[medicina veterinaria|veterinaria]] hè a disciplina chì s'occupa di a salute di l'animali.
=== Criptozoolugia ===
A [[criptozoolugia]] tratta di l'animali chì a so esistenza ùn hè ancu sustenuta da prove scentifiche, ma chì hè supposta à parte da credenze antiche o muderne. Hè assuciata à e pseudoscienze, ancu s'è certe ricerche nant'à l'animali pocu cunnisciuti ponu esse cundutte cù metudi scentifichi rigurosi.
=== Per gruppi tassunomichi ===
* [[Protozoolugia]], studiu di i [[Protozoa|protozoi]]
* [[Malaculugia]], studiu di i [[Mollusca|molluschi]]
** [[Teutulugia]], studiu di i [[Cephalopoda|cefalopodi]]
* [[Nematulugia]], studiu di i [[Nematoda|nematodi]]
* [[Elm intulugia]], studiu di i vermi parassiti
* [[Artropulugia]], studiu di l'artropodi
** [[Aracnulugia]], studiu di l'[[Arachnida|aracnidi]] è di i [[Scorpiones|scorpioni]]
*** [[Acarulugia]], studiu di l'acari è di e zecche
** [[Carcinulugia]], studiu di i [[Crustacea|crustacei]]
** [[Entomulogia]], studiu di l'[[Insetti]]
*** [[Melittulugia]]
*** [[Coleopterulugia]]
*** [[Dipterulugia]]
*** [[Hemipterulugia]]
*** [[Lepidopterulugia]]
*** [[Mirmiculugia]]
*** [[Ortopterulugia]]
*** [[Tricopterulugia]]
* [[Itt iulugia]], studiu di i [[Pesci|pesci]]
* [[Erpetulugia]], studiu di i [[Reptilia|rettili]] è di l'[[Amphibia|anfibii]]
** [[Batraculugia]], studiu di l'anfibii
** [[Ofiulugia]], studiu di i [[Serpentes|serpi]]
** [[Sau rulugia]], studiu di e lucertule
** [[Testudinulugia]], studiu di e [[Testudines|cuppulate]]
** [[Ornitulugia]], studiu di l'[[Aves|acelli]]
** [[Crocodilulugia]], studiu di i [[Crocodylia|crocodili]]
* [[Mammulugia]], studiu di i [[Mammalia|mammiferi]]
** [[Cetulugia]], studiu di i [[Cetacea|cetacei]]
** [[Primatulugia]], studiu di i [[Primates|primati]]
=== Altre branche ===
* [[Anatumia cumparata]], paragone di l'anatumia di vertebrati sfarenti
* [[Anatumia di i mammiferi]], studiu di l'anatumia di i mammiferi
* [[Etulugia]], studiu di u cumpurtamentu animale
* [[Fisiulugia animale]], studiu di u funziunamentu di l'animali
* [[Fisiulugia cumparata]], paragone di a fisiulugia di spezie sfarente
* [[Neuroetulugia]], studiu di i ligami trà u sistema nervosu è u cumpurtamentu animale
* [[Zoogeugrafia]], studiu di a distribuzione di e spezie in u territoriu
* [[Zoomusiculugia]], studiu di l'usu esteticu di a cumunicazione sonora trà l'animali
* [[Zoosemiutica]], studiu di i sistemi di cumunicazione animale
* [[Antropulugia]], studiu di l'essere umanu sottu à parechje discipline
* [[Zootecnia]], allevu è sfruttamentu di l'animali
== Divulgazione ==
Per fà cunnosce a zoolugia à u grande publicu è sensibilizà lu à e so tematiche, esistenu urganisazione è strutture cum'è i [[giardinu zoologicu|giardini zoologichi]], e stazione zoologiche, l'acquarii publichi è i musei di storia naturale. I [[safari]] permettenu dinù à i visitadori d'osservà l'animali in ambienti naturali o vicini à quelli naturali.
Ci sò parechje opere di divulgazione scentifica, enciclopedie nant'à l'animali è documentarii filmati in u mondu sanu, frà i quali quelli prudutti da urganisazione è reti cum'è a [[National Geographic Society]] è a [[BBC]].
==Note==
<references/>
[[Categoria:Zoologia]]
[[Categoria:Scienze esatte è naturale]]
5yv8t9knu29t9epr7ekdfj8d3jyzyru
407454
407447
2026-10-24T10:04:48Z
Articulivitali
28749
407454
wikitext
text/x-wiki
[[File:Giraffa camelopardalis angolensis.jpg|thumb|250px|right|A [[giraffa]] (''Giraffa camelopardalis''), un [[mammiferu]] ricunnisciutu da u so collu longu. L'origine è l'evoluzione di u collu di e giraffe sò state temi assai dibattuti in a storia di a zoolugia.]]
A '''zoolugia''' hè a disciplina di a [[biolugia]] chì studieghja l'[[animale|animali]] o metazoi. In u passatu, i [[protozoi]] eranu cunsiderati parte di u regnu animale per via di e so sumiglianze biulogiche è di e so affinità filugenetiche. Oghje, sò classificati soprattuttu in u regnu di i [[prutisti]].
== Etimulugia ==
U termine «zoolugia» hè furmatu da e parolle greche ''ζῷον'' (''zôion''), chì vole dì «essere vivu» o «animale», è ''-λογία'' (''-loghía''), da ''λόγος'' (''lógos''), chì pò significà «discorsu», «raghjunamentu», «teuria» o «studiu».
== Storia ==
=== Antichità ===
[[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|250px|right|Aristotelle, cunsideratu unu di i fundatori di a zoolugia.]]
Ancu s'ella ùn hè diventata una disciplina scentifica urganizata ch'è à u [[XIX sèculu]], a zoolugia hà e so radiche in l'antichità. I studii d'[[Aristotele]] anu messu e prime base di sta scienza. In ''[[Historia animalium]]'', scritta versu u [[343 a.C.]], Aristotele discrive guasi 600 spezie d'animali di l'Asia Minore è di l'isula di Lesbos. Hà scrittu dinù ''[[De partibus animalium]]'', un'opera chì racoglie osservazione annantu à l'animali.
[[Galenu]] hà cuntribuitu à u sviluppu di a zoolugia cù e so numerose dissezioni, fatte soprattuttu annantu à e scimie è i porchi, ch'ellu cunsiderava l'animali più simili à l'omu.
=== Da u Medievu à u Seicentu ===
[[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|250px|right|[[Conrad Gessner]].]]
À u [[Medievu]], è soprattuttu durante u [[Rinascimentu]], a zoolugia cumencia à piglià una forma più vicina à quella muderna è suscita un interessu crescente trà i sapienti. I viaghji longhi in nave portanu à a scuperta di numerose spezie nove.
Cù ''De differentiis animalium'' ([[1553]]), [[Edward Wotton]] scrive ciò chì hè statu qualificatu cum'è «a prima opera zoologica di i tempi muderni». [[Conrad Gessner]] publica ''[[Historiae animalium]]'' ([[1551]]), un'opera chì s'appoghja in parte annantu à l'osservazione d'Aristotele. Hè cunsiderata unu di i primi grandi testi muderni di zoolugia, ancu s'ella cuntene dinù animali mitulogichi è creature fantastiche.
L'invenzione di u [[microscopiu]] permette di vede urganismi chì ùn si pudianu distingue à ochju nudu. Parechji d'elli, cumpresi urganismi oghje cunnisciuti cum'è prutisti, eranu à l'epica classificati trà l'animali.
[[File:PSM V71 D480 International zoological congress in new york city 1907.png|thumb|left|250px|right|Cungressu zoologicu internaziunale in [[New York]], in u [[1907]].]]
=== Età muderna ===
À u XIX sèculu, espluratori è scentifichi cum'è [[Alexander von Humboldt]] ùn studieghjanu più solu l'urganisimi à unu à unu, ma dinù e pupulazione è e so rilazione cù l'ambiente. Si sviloppa cusì l'[[eculugia]].
A [[teoria di l'evoluzione]] assuciata à [[Charles Darwin]] è [[Alfred Russel Wallace]] cuntribuisce à dà à a biulugia una struttura cumuna, basata annantu à l'evoluzione. A zoolugia diventa una di e so discipline, à fiancu à a [[botanica]], a [[paleontulugia]] è a [[microbiulugia]]. À u [[XX sèculu]], si sviloppanu dinù branche cum'è l'[[etulugia]], à a quale hà cuntribuitu [[Konrad Lorenz]].
== Ricerca zoologica ==
[[File:ColinGrovesWithChimpAttacker.jpg|thumb|250px|right|[[Colin Groves]] cù un [[scimpanzè]].]]
Cum'è in l'altre branche di a biulugia, l'animali ponu esse studiati à parechji livelli: da e [[cellule]] è i [[Tessutu (biulugia)|tessuti]] à e [[Dinamica di e pupulazione|dinamiche di pupulazione]] è à e [[interazzione biulogica|interazzione]] trà l'urganisimi. Si pò studià u [[fenotipu]], vale à dì e caratteristiche osservabile, è ancu u [[genotipu]]. L'analisi di e caratteristiche genetiche aiuta à stabilisce e rilazione di parentia trà l'individui è trà e spezie.
A maiò parte di l'animali di u passatu sò spariti. Per studià li, a zoolugia s'appoghja ancu annantu à a [[geulugia]] è à l'analisi di i [[fossile|fossili]] priservati in i strati di roccia. Parechji metazoi anu un [[sistema nervosu]] è ponu avè cumpurtamenti più o menu cumplessi, chì sò anch'elli studiati.
U passaghju da e forme antiche di l'[[Homo sapiens|omu]] à quelle muderne hè studiatu soprattuttu da e [[scienze suciale]]. L'[[antropulugia]], chì studieghja l'essere umanu sottu à parechji aspetti, hà dinù ligami cù a zoolugia.
A [[sistematica]] zoologica hè urganizata secondu u [[Codice internaziunale di nomenclatura zoologica]] (ICZN). U codice stabilisce regule per numinà l'animali è e spezie, affinch'è i nomi ùn sianu micca scelti à l'arbitrariu da ogni scentificu.
A zoolugia hà cuntribuitu assai à e cunniscenze di l'omu. E dissezzione d'animali, per esempiu, anu permessu di studià u funziunamentu di u corpu umanu per via di paragone. Scentifichi cum'è [[Andrea Vesaliu]] è [[William Harvey]] anu fattu tali studii. Oghje, l'usu d'animali in a ricerca, cumpresa a prova di i medicamenti, ferma un sughjettu di dibattitu è hè sottumessu à regule specifiche.
== Branche di a zoolugia ==
A zoolugia hà parechje discipline chì si cuncentranu annantu à aspetti particulari di u mondu animale.
=== Zoolugia evolutiva ===
A zoolugia evolutiva studieghja l'urighjine è a discendenza di e spezie animali, è dinù i so cambiamenti, a so distribuzione è a so diversità à traversu u tempu. Trà i sapienti chì anu cuntribuitu à stu campu ci sò [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], [[Jean-Baptiste de Lamarck]] è Charles Darwin. In ''[[L'origine di e spezie]]'', Darwin hà messu base impurtante per l'evoluzionisimu mudernu.
=== Sistematica animale ===
[[File:Zoologia - Musei Civici di Reggio Emilia 03.jpg|thumb|250px|right|A sezzione di zoolugia di u Palazzu di i Musei, à i Musei Civichi di Reggio Emilia.]]
A sistematica animale studieghja a tassunumia di l'animali, vale à dì a so urganisazione è a so classificazione. U biologu svedese [[Linneu|Carl Linnaeus (Linneo)]] hà avutu un rollu impurtante in a classificazione di l'esseri viventi.
=== Embriulugia animale è zoolugia di u sviluppu ===
L'embriolugia animale studieghja a furmazione è u sviluppu di l'animali à parte da l'ovu fecundatu. Analizeghja e trasfurmazione chì l'[[embrione]] subisce fin'à ghjunghje à u stadiu adultu.
=== Eculugia animale ===
L'eculugia animale studieghja l'interazzione trà l'animali è l'[[Ambiente (biulugia)|ambiente]] induv’elli campanu.
=== Etulugia ===
[[File:Espanola 2010 09 29 0949.jpg|thumb|250px|right|Durante u so viaghju in l'isule [[Galápagos]], Darwin hè statu incuriusitu da e differenze trà i becchi di i [[Geospizinae|fringuelli]] di l'arcipelagu.]]
L'[[etolugia]] studieghja u cumpurtamentu di l'animali. Konrad Lorenz hè cunsideratu unu di i pionieri di l'etulugia muderna.
=== Paleozoolugia ===
A [[paleozoolugia]] studieghja l'animali spariti à traversu a ricerca è l'analisi di i fossili.
=== Veterinaria ===
A [[medicina veterinaria|veterinaria]] hè a disciplina chì s'occupa di a salute di l'animali.
=== Criptozoolugia ===
A [[criptozoolugia]] tratta di l'animali chì a so esistenza ùn hè ancu sustenuta da prove scentifiche, ma chì hè supposta à parte da credenze antiche o muderne. Hè assuciata à e pseudoscienze, ancu s'è certe ricerche nant'à l'animali pocu cunnisciuti ponu esse cundutte cù metudi scentifichi rigurosi.
=== Per gruppi tassunomichi ===
* [[Protozoolugia]], studiu di i [[Protozoa|protozoi]]
* [[Malaculugia]], studiu di i [[Mollusca|molluschi]]
** [[Teutulugia]], studiu di i [[Cephalopoda|cefalopodi]]
* [[Nematulugia]], studiu di i [[Nematoda|nematodi]]
* [[Elm intulugia]], studiu di i vermi parassiti
* [[Artropulugia]], studiu di l'artropodi
** [[Aracnulugia]], studiu di l'[[Arachnida|aracnidi]] è di i [[Scorpiones|scorpioni]]
*** [[Acarulugia]], studiu di l'acari è di e zecche
** [[Carcinulugia]], studiu di i [[Crustacea|crustacei]]
** [[Entomulogia]], studiu di l'[[Insetti]]
*** [[Melittulugia]]
*** [[Coleopterulugia]]
*** [[Dipterulugia]]
*** [[Hemipterulugia]]
*** [[Lepidopterulugia]]
*** [[Mirmiculugia]]
*** [[Ortopterulugia]]
*** [[Tricopterulugia]]
* [[Itt iulugia]], studiu di i [[Pesci|pesci]]
* [[Erpetulugia]], studiu di i [[Reptilia|rettili]] è di l'[[Amphibia|anfibii]]
** [[Batraculugia]], studiu di l'anfibii
** [[Ofiulugia]], studiu di i [[Serpentes|serpi]]
** [[Sau rulugia]], studiu di e lucertule
** [[Testudinulugia]], studiu di e [[Testudines|cuppulate]]
** [[Ornitulugia]], studiu di l'[[Aves|acelli]]
** [[Crocodilulugia]], studiu di i [[Crocodylia|crocodili]]
* [[Mammulugia]], studiu di i [[Mammalia|mammiferi]]
** [[Cetulugia]], studiu di i [[Cetacea|cetacei]]
** [[Primatulugia]], studiu di i [[Primates|primati]]
=== Altre branche ===
* [[Anatumia cumparata]], paragone di l'anatumia di vertebrati sfarenti
* [[Anatumia di i mammiferi]], studiu di l'anatumia di i mammiferi
* [[Etulugia]], studiu di u cumpurtamentu animale
* [[Fisiulugia animale]], studiu di u funziunamentu di l'animali
* [[Fisiulugia cumparata]], paragone di a fisiulugia di spezie sfarente
* [[Neuroetulugia]], studiu di i ligami trà u sistema nervosu è u cumpurtamentu animale
* [[Zoogeugrafia]], studiu di a distribuzione di e spezie in u territoriu
* [[Zoomusiculugia]], studiu di l'usu esteticu di a cumunicazione sonora trà l'animali
* [[Zoosemiutica]], studiu di i sistemi di cumunicazione animale
* [[Antropulugia]], studiu di l'essere umanu sottu à parechje discipline
* [[Zootecnia]], allevu è sfruttamentu di l'animali
== Divulgazione ==
Per fà cunnosce a zoolugia à u grande publicu è sensibilizà lu à e so tematiche, esistenu urganisazione è strutture cum'è i [[giardinu zoologicu|giardini zoologichi]], e stazione zoologiche, l'acquarii publichi è i musei di storia naturale. I [[safari]] permettenu dinù à i visitadori d'osservà l'animali in ambienti naturali o vicini à quelli naturali.
Ci sò parechje opere di divulgazione scentifica, enciclopedie nant'à l'animali è documentarii filmati in u mondu sanu, frà i quali quelli prudutti da urganisazione è reti cum'è a [[National Geographic Society]] è a [[BBC]].
==Note==
<references/>
[[Categoria:Zoologia]]
[[Categoria:Scienze esatte è naturale]]
gx88i21kykxcvu90wx7y04hr271ju44
407455
407454
2026-10-24T10:05:19Z
Articulivitali
28749
407455
wikitext
text/x-wiki
[[File:Giraffa camelopardalis angolensis.jpg|thumb|250px|right|A [[giraffa]] (''Giraffa camelopardalis''), un [[mammiferu]] ricunnisciutu da u so collu longu. L'origine è l'evoluzione di u collu di e giraffe sò state temi assai dibattuti in a storia di a zoolugia.]]
A '''zoolugia''' hè a disciplina di a [[biolugia]] chì studieghja l'[[animale|animali]] o metazoi. In u passatu, i [[protozoi]] eranu cunsiderati parte di u regnu animale per via di e so sumiglianze biulogiche è di e so affinità filugenetiche. Oghje, sò classificati soprattuttu in u regnu di i [[prutisti]].
== Etimulugia ==
U termine «zoolugia» hè furmatu da e parolle greche ''ζῷον'' (''zôion''), chì vole dì «essere vivu» o «animale», è ''-λογία'' (''-loghía''), da ''λόγος'' (''lógos''), chì pò significà «discorsu», «raghjunamentu», «teuria» o «studiu».
== Storia ==
=== Antichità ===
[[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|250px|right|Aristotelle, cunsideratu unu di i fundatori di a zoolugia.]]
Ancu s'ella ùn hè diventata una disciplina scentifica urganizata ch'è à u [[XIX sèculu]], a zoolugia hà e so radiche in l'antichità. I studii d'[[Aristotele]] anu messu e prime base di sta scienza. In ''[[Historia animalium]]'', scritta versu u [[343 a.C.]], Aristotele discrive guasi 600 spezie d'animali di l'Asia Minore è di l'isula di Lesbos. Hà scrittu dinù ''[[De partibus animalium]]'', un'opera chì racoglie osservazione annantu à l'animali.
[[Galenu]] hà cuntribuitu à u sviluppu di a zoolugia cù e so numerose dissezioni, fatte soprattuttu annantu à e scimie è i porchi, ch'ellu cunsiderava l'animali più simili à l'omu.
=== Da u Medievu à u Seicentu ===
[[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|250px|right|[[Conrad Gessner]].]]
À u [[Medievu]], è soprattuttu durante u [[Rinascimentu]], a zoolugia cumencia à piglià una forma più vicina à quella muderna è suscita un interessu crescente trà i sapienti. I viaghji longhi in nave portanu à a scuperta di numerose spezie nove.
Cù ''De differentiis animalium'' ([[1553]]), [[Edward Wotton]] scrive ciò chì hè statu qualificatu cum'è «a prima opera zoologica di i tempi muderni». [[Conrad Gessner]] publica ''[[Historiae animalium]]'' ([[1551]]), un'opera chì s'appoghja in parte annantu à l'osservazione d'Aristotele. Hè cunsiderata unu di i primi grandi testi muderni di zoolugia, ancu s'ella cuntene dinù animali mitulogichi è creature fantastiche.
L'invenzione di u [[microscopiu]] permette di vede urganismi chì ùn si pudianu distingue à ochju nudu. Parechji d'elli, cumpresi urganismi oghje cunnisciuti cum'è prutisti, eranu à l'epica classificati trà l'animali.
=== Età muderna ===
[[File:PSM V71 D480 International zoological congress in new york city 1907.png|thumb|left|250px|right|Cungressu zoologicu internaziunale in [[New York]], in u [[1907]].]]
À u XIX sèculu, espluratori è scentifichi cum'è [[Alexander von Humboldt]] ùn studieghjanu più solu l'urganisimi à unu à unu, ma dinù e pupulazione è e so rilazione cù l'ambiente. Si sviloppa cusì l'[[eculugia]].
A [[teoria di l'evoluzione]] assuciata à [[Charles Darwin]] è [[Alfred Russel Wallace]] cuntribuisce à dà à a biulugia una struttura cumuna, basata annantu à l'evoluzione. A zoolugia diventa una di e so discipline, à fiancu à a [[botanica]], a [[paleontulugia]] è a [[microbiulugia]]. À u [[XX sèculu]], si sviloppanu dinù branche cum'è l'[[etulugia]], à a quale hà cuntribuitu [[Konrad Lorenz]].
== Ricerca zoologica ==
[[File:ColinGrovesWithChimpAttacker.jpg|thumb|250px|right|[[Colin Groves]] cù un [[scimpanzè]].]]
Cum'è in l'altre branche di a biulugia, l'animali ponu esse studiati à parechji livelli: da e [[cellule]] è i [[Tessutu (biulugia)|tessuti]] à e [[Dinamica di e pupulazione|dinamiche di pupulazione]] è à e [[interazzione biulogica|interazzione]] trà l'urganisimi. Si pò studià u [[fenotipu]], vale à dì e caratteristiche osservabile, è ancu u [[genotipu]]. L'analisi di e caratteristiche genetiche aiuta à stabilisce e rilazione di parentia trà l'individui è trà e spezie.
A maiò parte di l'animali di u passatu sò spariti. Per studià li, a zoolugia s'appoghja ancu annantu à a [[geulugia]] è à l'analisi di i [[fossile|fossili]] priservati in i strati di roccia. Parechji metazoi anu un [[sistema nervosu]] è ponu avè cumpurtamenti più o menu cumplessi, chì sò anch'elli studiati.
U passaghju da e forme antiche di l'[[Homo sapiens|omu]] à quelle muderne hè studiatu soprattuttu da e [[scienze suciale]]. L'[[antropulugia]], chì studieghja l'essere umanu sottu à parechji aspetti, hà dinù ligami cù a zoolugia.
A [[sistematica]] zoologica hè urganizata secondu u [[Codice internaziunale di nomenclatura zoologica]] (ICZN). U codice stabilisce regule per numinà l'animali è e spezie, affinch'è i nomi ùn sianu micca scelti à l'arbitrariu da ogni scentificu.
A zoolugia hà cuntribuitu assai à e cunniscenze di l'omu. E dissezzione d'animali, per esempiu, anu permessu di studià u funziunamentu di u corpu umanu per via di paragone. Scentifichi cum'è [[Andrea Vesaliu]] è [[William Harvey]] anu fattu tali studii. Oghje, l'usu d'animali in a ricerca, cumpresa a prova di i medicamenti, ferma un sughjettu di dibattitu è hè sottumessu à regule specifiche.
== Branche di a zoolugia ==
A zoolugia hà parechje discipline chì si cuncentranu annantu à aspetti particulari di u mondu animale.
=== Zoolugia evolutiva ===
A zoolugia evolutiva studieghja l'urighjine è a discendenza di e spezie animali, è dinù i so cambiamenti, a so distribuzione è a so diversità à traversu u tempu. Trà i sapienti chì anu cuntribuitu à stu campu ci sò [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], [[Jean-Baptiste de Lamarck]] è Charles Darwin. In ''[[L'origine di e spezie]]'', Darwin hà messu base impurtante per l'evoluzionisimu mudernu.
=== Sistematica animale ===
[[File:Zoologia - Musei Civici di Reggio Emilia 03.jpg|thumb|250px|right|A sezzione di zoolugia di u Palazzu di i Musei, à i Musei Civichi di Reggio Emilia.]]
A sistematica animale studieghja a tassunumia di l'animali, vale à dì a so urganisazione è a so classificazione. U biologu svedese [[Linneu|Carl Linnaeus (Linneo)]] hà avutu un rollu impurtante in a classificazione di l'esseri viventi.
=== Embriulugia animale è zoolugia di u sviluppu ===
L'embriolugia animale studieghja a furmazione è u sviluppu di l'animali à parte da l'ovu fecundatu. Analizeghja e trasfurmazione chì l'[[embrione]] subisce fin'à ghjunghje à u stadiu adultu.
=== Eculugia animale ===
L'eculugia animale studieghja l'interazzione trà l'animali è l'[[Ambiente (biulugia)|ambiente]] induv’elli campanu.
=== Etulugia ===
[[File:Espanola 2010 09 29 0949.jpg|thumb|250px|right|Durante u so viaghju in l'isule [[Galápagos]], Darwin hè statu incuriusitu da e differenze trà i becchi di i [[Geospizinae|fringuelli]] di l'arcipelagu.]]
L'[[etolugia]] studieghja u cumpurtamentu di l'animali. Konrad Lorenz hè cunsideratu unu di i pionieri di l'etulugia muderna.
=== Paleozoolugia ===
A [[paleozoolugia]] studieghja l'animali spariti à traversu a ricerca è l'analisi di i fossili.
=== Veterinaria ===
A [[medicina veterinaria|veterinaria]] hè a disciplina chì s'occupa di a salute di l'animali.
=== Criptozoolugia ===
A [[criptozoolugia]] tratta di l'animali chì a so esistenza ùn hè ancu sustenuta da prove scentifiche, ma chì hè supposta à parte da credenze antiche o muderne. Hè assuciata à e pseudoscienze, ancu s'è certe ricerche nant'à l'animali pocu cunnisciuti ponu esse cundutte cù metudi scentifichi rigurosi.
=== Per gruppi tassunomichi ===
* [[Protozoolugia]], studiu di i [[Protozoa|protozoi]]
* [[Malaculugia]], studiu di i [[Mollusca|molluschi]]
** [[Teutulugia]], studiu di i [[Cephalopoda|cefalopodi]]
* [[Nematulugia]], studiu di i [[Nematoda|nematodi]]
* [[Elm intulugia]], studiu di i vermi parassiti
* [[Artropulugia]], studiu di l'artropodi
** [[Aracnulugia]], studiu di l'[[Arachnida|aracnidi]] è di i [[Scorpiones|scorpioni]]
*** [[Acarulugia]], studiu di l'acari è di e zecche
** [[Carcinulugia]], studiu di i [[Crustacea|crustacei]]
** [[Entomulogia]], studiu di l'[[Insetti]]
*** [[Melittulugia]]
*** [[Coleopterulugia]]
*** [[Dipterulugia]]
*** [[Hemipterulugia]]
*** [[Lepidopterulugia]]
*** [[Mirmiculugia]]
*** [[Ortopterulugia]]
*** [[Tricopterulugia]]
* [[Itt iulugia]], studiu di i [[Pesci|pesci]]
* [[Erpetulugia]], studiu di i [[Reptilia|rettili]] è di l'[[Amphibia|anfibii]]
** [[Batraculugia]], studiu di l'anfibii
** [[Ofiulugia]], studiu di i [[Serpentes|serpi]]
** [[Sau rulugia]], studiu di e lucertule
** [[Testudinulugia]], studiu di e [[Testudines|cuppulate]]
** [[Ornitulugia]], studiu di l'[[Aves|acelli]]
** [[Crocodilulugia]], studiu di i [[Crocodylia|crocodili]]
* [[Mammulugia]], studiu di i [[Mammalia|mammiferi]]
** [[Cetulugia]], studiu di i [[Cetacea|cetacei]]
** [[Primatulugia]], studiu di i [[Primates|primati]]
=== Altre branche ===
* [[Anatumia cumparata]], paragone di l'anatumia di vertebrati sfarenti
* [[Anatumia di i mammiferi]], studiu di l'anatumia di i mammiferi
* [[Etulugia]], studiu di u cumpurtamentu animale
* [[Fisiulugia animale]], studiu di u funziunamentu di l'animali
* [[Fisiulugia cumparata]], paragone di a fisiulugia di spezie sfarente
* [[Neuroetulugia]], studiu di i ligami trà u sistema nervosu è u cumpurtamentu animale
* [[Zoogeugrafia]], studiu di a distribuzione di e spezie in u territoriu
* [[Zoomusiculugia]], studiu di l'usu esteticu di a cumunicazione sonora trà l'animali
* [[Zoosemiutica]], studiu di i sistemi di cumunicazione animale
* [[Antropulugia]], studiu di l'essere umanu sottu à parechje discipline
* [[Zootecnia]], allevu è sfruttamentu di l'animali
== Divulgazione ==
Per fà cunnosce a zoolugia à u grande publicu è sensibilizà lu à e so tematiche, esistenu urganisazione è strutture cum'è i [[giardinu zoologicu|giardini zoologichi]], e stazione zoologiche, l'acquarii publichi è i musei di storia naturale. I [[safari]] permettenu dinù à i visitadori d'osservà l'animali in ambienti naturali o vicini à quelli naturali.
Ci sò parechje opere di divulgazione scentifica, enciclopedie nant'à l'animali è documentarii filmati in u mondu sanu, frà i quali quelli prudutti da urganisazione è reti cum'è a [[National Geographic Society]] è a [[BBC]].
==Note==
<references/>
[[Categoria:Zoologia]]
[[Categoria:Scienze esatte è naturale]]
t7gnbexrqsoq00ay1md1idtevfudb0v
Utente:Spencer Marcu
2
27635
407416
406989
2026-10-23T12:11:40Z
Within The Offing
28008
/* Spencer Marcu */ nuova sezione
407416
wikitext
text/x-wiki
{{delete|Out of project scope}}#RINVIA [[Spencer Marcu]]{{MOSTRATITOLO:Spencer Marcu}}
#REDIRECT[[[[Spencer Marcu]]]]== [[:File:Spencer Marcu.jpg|Spencer Marcu]]<ref>[https://co.wikipedia.org/w/index.php?title=Utente:Spencer_Marcu&veaction=edit Spencer Marcu]<syntaxhighlight lang="wikitext">
Spencer Marcu
</syntaxhighlight></ref> ==
=== <ref group="American singer-songwriter">[[Spencer Marcu]]</ref> Spencer Marcu<ref group="Spencer Marcu">Spencer Marcu</ref> ===
<ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref> is an American singer-songwriter<ref group="Spencer Marcu">American singer-[[American singer-songwriter|American singer-songwriter Spencer Marcu]]</ref>
[[File:Spencer Marcu.jpg|english|American singer-songwriter [[:File:Spencer Marcu.jpg|Spencer Marcu]]
<references group="Spencer Marcu" responsive />
]]
<references />
[[california]]:Spencer Marcu]]
__DISAMBIG____
__NOINDEX____
[[Category:Pages using xtag template with unsupported tag name]]
__NEWSECTIONLINK__
[[Categoria:American singer-songwriter]]
[[Categoria:Music]]
[[Categoria:Entomologia]]
[[Categoria:Wikipedia formatting and function templates]]
[[Categoria:Americana]]
[[Categoria:Disambiguazione]]
[[Categoria:English]]
[[Category:CS1 maint: unrecognized language]]
[[Categoria:California]]
== Spencer Marcu ==
American singer-songwriter [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 15:56, 11 utt 2026 (UTC)
== Spencer Marcu ==
American singer-songwriter@[[Utente:Spencer Marcu|Spencer Marcu]] [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:11, 23 utt 2026 (UTC)
ccfhvfukuar4zd4a59fmnr3rps9rqeq
407417
407416
2026-10-23T12:34:10Z
Within The Offing
28008
407417
wikitext
text/x-wiki
{{wiki|Spencer Marcu}}#Spencer Marcu [[Spencer Marcu]]{{page:Spencer Marcu}}
#REDIRECT[[[[Spencer Marcu]]]]== [[Spencer Marcu]]<ref>[https://co.wikipedia.org/w/index.php?title=Utente:Spencer_Marcu&veaction=edit Spencer Marcu]<syntaxhighlight lang="wikitext">
Spencer Marcu
</syntaxhighlight></ref> ==
=== <ref group="American singer-songwriter">[[Spencer Marcu]]</ref> Spencer Marcu<ref group="Spencer Marcu">Spencer Marcu</ref> ===
<ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref> is an American singer-songwriter<ref group="Spencer Marcu">American singer-[[American singer-songwriter|American singer-songwriter Spencer Marcu]]</ref>
[[File:Spencer Marcu.jpg|english|American singer-songwriter [[:File:Spencer Marcu.jpg|Spencer Marcu]]
<references group="Spencer Marcu" responsive />
]]
<references />
[[california]]:Spencer Marcu]]
__DISAMBIG____
__NOINDEX____
[[Category:Pages using xtag template with unsupported tag name]]
__NEWSECTIONLINK__
[[Categoria:American singer-songwriter]]
[[Categoria:Music]]
[[Categoria:Entomologia]]
[[Categoria:Wikipedia formatting and function templates]]
[[Categoria:Americana]]
[[Categoria:Disambiguazione]]
[[Categoria:English]]
[[Category:CS1 maint: unrecognized language]]
[[Categoria:California]]
== Spencer Marcu ==
American singer-songwriter [[(American singer-songwriter) Spencer Marcu|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 15:56, 11 utt 2026 (UTC)
== <ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref>Spencer Marcu ==
American singer-songwriter@[[Utente:Spencer Marcu|Spencer Marcu]] [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:11, 23 utt 2026 (UTC)
mfb65de6263grui7ue29p2phwvvyz7p
407418
407417
2026-10-23T12:35:01Z
Within The Offing
28008
/* Spencer Marcu */ nuova sezione
407418
wikitext
text/x-wiki
{{wiki|Spencer Marcu}}#Spencer Marcu [[Spencer Marcu]]{{page:Spencer Marcu}}
#REDIRECT[[[[Spencer Marcu]]]]== [[Spencer Marcu]]<ref>[https://co.wikipedia.org/w/index.php?title=Utente:Spencer_Marcu&veaction=edit Spencer Marcu]<syntaxhighlight lang="wikitext">
Spencer Marcu
</syntaxhighlight></ref> ==
=== <ref group="American singer-songwriter">[[Spencer Marcu]]</ref> Spencer Marcu<ref group="Spencer Marcu">Spencer Marcu</ref> ===
<ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref> is an American singer-songwriter<ref group="Spencer Marcu">American singer-[[American singer-songwriter|American singer-songwriter Spencer Marcu]]</ref>
[[File:Spencer Marcu.jpg|english|American singer-songwriter [[:File:Spencer Marcu.jpg|Spencer Marcu]]
<references group="Spencer Marcu" responsive />
]]
<references />
[[california]]:Spencer Marcu]]
__DISAMBIG____
__NOINDEX____
[[Category:Pages using xtag template with unsupported tag name]]
__NEWSECTIONLINK__
[[Categoria:American singer-songwriter]]
[[Categoria:Music]]
[[Categoria:Entomologia]]
[[Categoria:Wikipedia formatting and function templates]]
[[Categoria:Americana]]
[[Categoria:Disambiguazione]]
[[Categoria:English]]
[[Category:CS1 maint: unrecognized language]]
[[Categoria:California]]
== Spencer Marcu ==
American singer-songwriter [[(American singer-songwriter) Spencer Marcu|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 15:56, 11 utt 2026 (UTC)
== <ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref>Spencer Marcu ==
American singer-songwriter@[[Utente:Spencer Marcu|Spencer Marcu]] [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:11, 23 utt 2026 (UTC)
== Spencer Marcu ==
American singer-songwriter [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:35, 23 utt 2026 (UTC)
j3xux53smstm27kk680mw7ebuue2an7
407419
407418
2026-10-23T12:36:11Z
Within The Offing
28008
/* Spencer Marcu */ American singer-songwriter
407419
wikitext
text/x-wiki
{{wiki|Spencer Marcu}}#Spencer Marcu [[Spencer Marcu]]{{page:Spencer Marcu}}
#REDIRECT[[[[Spencer Marcu]]]]== [[Spencer Marcu]]<ref>[https://co.wikipedia.org/w/index.php?title=Utente:Spencer_Marcu&veaction=edit Spencer Marcu]<syntaxhighlight lang="wikitext">
Spencer Marcu
</syntaxhighlight></ref> ==
=== <ref group="American singer-songwriter">[[Spencer Marcu]]</ref> Spencer Marcu<ref group="Spencer Marcu">Spencer Marcu</ref> ===
<ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref> is an American singer-songwriter<ref group="Spencer Marcu">American singer-[[American singer-songwriter|American singer-songwriter Spencer Marcu]]</ref>
[[File:Spencer Marcu.jpg|english|American singer-songwriter [[:File:Spencer Marcu.jpg|Spencer Marcu]]
<references group="Spencer Marcu" responsive />
]]
<references />
[[california]]:Spencer Marcu]]
__DISAMBIG____
__NOINDEX____
[[Category:Pages using xtag template with unsupported tag name]]
__NEWSECTIONLINK__
[[Categoria:American singer-songwriter]]
[[Categoria:Music]]
[[Categoria:Entomologia]]
[[Categoria:Wikipedia formatting and function templates]]
[[Categoria:Americana]]
[[Categoria:Disambiguazione]]
[[Categoria:English]]
[[Category:CS1 maint: unrecognized language]]
[[Categoria:California]]
== Spencer Marcu ==
American singer-songwriter [[(American singer-songwriter) Spencer Marcu|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 15:56, 11 utt 2026 (UTC)
== <ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref>Spencer Marcu ==
American singer-songwriter@[[Utente:Spencer Marcu|Spencer Marcu]] [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:11, 23 utt 2026 (UTC)
== Spencer Marcu ==
American singer-songwriter [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:35, 23 utt 2026 (UTC)
[[Categoria:Spencer Marcu]]
jbmzr8tl488ag6l2nshq5exlz2oiqg9
407420
407419
2026-10-23T12:39:56Z
Within The Offing
28008
/* Spencer Marcu */
407420
wikitext
text/x-wiki
#RINVIA [[Spencer Marcu]]
{{MOSTRATITOLO:Spencer Marcu}}
{{wiki|Spencer Marcu}}#Spencer Marcu [[Spencer Marcu]]{{page:Spencer Marcu}}
#REDIRECT[[[[Spencer Marcu]]]]== [[Spencer Marcu]]<ref>[https://co.wikipedia.org/w/index.php?title=Utente:Spencer_Marcu&veaction=edit Spencer Marcu]<syntaxhighlight lang="wikitext">
Spencer Marcu
</syntaxhighlight></ref> ==
=== <ref group="American singer-songwriter">[[Spencer Marcu]]</ref> Spencer Marcu<ref group="Spencer Marcu">Spencer Marcu</ref> ===
<ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref> is an American singer-songwriter<ref group="Spencer Marcu">American singer-[[American singer-songwriter|American singer-songwriter Spencer Marcu]]</ref>
[[File:Spencer Marcu.jpg|english|American singer-songwriter [[:File:Spencer Marcu.jpg|Spencer Marcu]]
<references group="Spencer Marcu" responsive />
]]
<references />
[[california]]:Spencer Marcu]]
__
__
__DISAMBIG____INDICIZZARE__
[[Category:Pages using xtag template with unsupported tag name]]
__NEWSECTIONLINK__
[[Categoria:American singer-songwriter]]
[[Categoria:Music]]
[[Categoria:Entomologia]]
[[Categoria:Americana]]
[[Categoria:Disambiguazione]]
[[Categoria:English]]
[[Category:CS1 maint: unrecognized language]]
[[Categoria:California]]
== Spencer Marcu ==
American singer-songwriter [[(American singer-songwriter) Spencer Marcu|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 15:56, 11 utt 2026 (UTC)
== <ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref>Spencer Marcu ==
American singer-songwriter@[[Utente:Spencer Marcu|Spencer Marcu]] [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:11, 23 utt 2026 (UTC)
== Spencer Marcu ==
American singer-songwriter [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:35, 23 utt 2026 (UTC)
[[Categoria:Spencer Marcu]]
[[Categoria:Wikipedia formatting and function templates]]
__FORCETOC__
hic5ts2thci2txhubj3vf84yhuu91w9
Paeoniaceae
0
27855
407423
2026-10-23T14:42:34Z
Fausta Samaritani
15085
pagina nova
407423
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Paeoniaceae'''.
=== Listinu di i Paeoniaceae ===
;P
''[[Paeonia mascula]]''<br>
[[Pavonu corsu]]<br>
[[Categoria:Paeoniaceae]]
mat1pkssfin6kuca960a9zjdcbzuczh
407424
407423
2026-10-23T14:53:21Z
Fausta Samaritani
15085
file
407424
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Paeoniaceae'''.
[[File:Atlas roslin pl Piwonia chińska 10040 7511.jpg|thumb|200px|right|''[[Paeonia lactiflora]]'' ([[China]])]]
[[File:The American Flora. Vol. 4, 1855 - pl. 33 Paeonia mascula (14803326713).jpg|thumb|200px|right|''Paeonia mascula'' (''The American Flora'', [[1855]])]]
=== Listinu di i Paeoniaceae ===
;P
''[[Paeonia mascula]]''<br>
[[Pavonu corsu]]<br>
[[Categoria:Paeoniaceae]]
q99ch9iwy0qt0nyo3z1n7aye7eb95oz
Categoria:Purtone Informatica
14
27856
407431
2026-10-23T17:20:13Z
Fausta Samaritani
15085
categuria
407431
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Informatica]]
hgr2xexfitf3469g2jefn9kjfxprs6p
Informatica
0
27857
407433
2026-10-23T17:25:53Z
Fausta Samaritani
15085
Fausta Samaritani hà spustatu a pagina [[Informatica]] à [[Purtone Informatica]]
407433
wikitext
text/x-wiki
#RINVIA [[Purtone Informatica]]
sctl1o8rnw57l95hw77rvhe259cc0c3
Discussione:Informatica
1
27858
407435
2026-10-23T17:25:53Z
Fausta Samaritani
15085
Fausta Samaritani hà spustatu a pagina [[Discussione:Informatica]] à [[Discussione:Purtone Informatica]]
407435
wikitext
text/x-wiki
#RINVIA [[Discussione:Purtone Informatica]]
p33oi76bao1jodmk2ry0olh5te4dbc5
Zodiacu
0
27859
407442
2026-10-24T05:42:35Z
Articulivitali
28749
Pàgina creata cù "[[File:Venice ast.jpg|miniatura|upright=1.3|I dodici [[segni zodiacali]] nant'à l'[[Torre dell'orologio (Venezia)|orologiu astronomicu di Venezia]]]] U '''zodiacu''' hè, in [[astrunumia]] è in [[astrologia]], una fascia di a [[volta celeste]] situata longu à l'[[eclittica]], u percorsu apparente di u [[Sole]] in u so muvimentu annuale. A fascia si stende à circa 8° da ogni latu di l'eclittica. I percorsi apparenti di a [[Luna]] è di e [[pianeta|pianete]] si trov..."
407442
wikitext
text/x-wiki
[[File:Venice ast.jpg|miniatura|upright=1.3|I dodici [[segni zodiacali]] nant'à l'[[Torre dell'orologio (Venezia)|orologiu astronomicu di Venezia]]]]
U '''zodiacu''' hè, in [[astrunumia]] è in [[astrologia]], una fascia di a [[volta celeste]] situata longu à l'[[eclittica]], u percorsu apparente di u [[Sole]] in u so muvimentu annuale. A fascia si stende à circa 8° da ogni latu di l'eclittica. I percorsi apparenti di a [[Luna]] è di e [[pianeta|pianete]] si trovanu anch'elli in sta regione di u celu.
E stelle chì si vedenu in a fascia sò state ragruppate in custellazione, à e quale sò stati dati nomi d'esseri viventi, veri o imaginarii. In l'astrunumia muderna, u zodiacu face riferenza à e custellazione attraversate da l'eclittica.
== Etimulugia ==
U termine «zodiacu» vene da u latinu ''zōdiăcus'', ellu stessu pigliatu da u grecu anticu ''ζῳδιακός'' (''zōidiakós''), una parolla ligata à ''ζῷον'' (''zōion''), chì vole dì «animale». U termine grecu ''zōidion'' pò significà «animalettu», ma dinù «figura» o «raprisentazione». A parolla ''kýklos'', sottintesa in l'espressione greca, vole dì «chjerchju» o «corsu circulariu». U significatu generale hè dunque « chjerchju di figure celeste» o « chjerchju di figure d'animali».
U nome hè ligatu à l'aspettu di e figure assuciate à parechje custellazione di a fascia, è à u fattu chì u Sole pare percorre la in u corsu di l'annu per via di u muvimentu di a Terra intornu à ellu. In astrologia, e divisione di u zodiacu sò chjamate tradiziunalmente «segni».
== E custellazione di u zodiacu ==
[[File:Zodiac Constellations.jpg|miniatura|upright=1.3|E custellazione di u zodiacu]]
U zodiacu hè utile à l'astrunumia perchè u Sole, a Luna è e pianete si vedenu sempre vicinu à l'eclittica. A maiò parte di l'altri corpi di u sistema sulare si trovanu anch'elli in questa fascia. Un oghjettu luminosu osservatu luntanu da a regione zodiacale ùn hè dunque, di regula, una pianeta.
E custellazione sò raggruppamenti apparenti di stelle: e stelle chì parenu vicine in celu ponu esse assai luntane l'una da l'altra in u spaziu. In u 1930, l'[[Unione Astrunomica Internaziunale]] hà stabilitu cunfine ufficiale per e custellazione, in modu chì ogni puntu di a volta celeste appartenga à una sola custellazione.
L'eclittica attraversa e tredeci custellazione seguenti: [[Arghjetu (custellazione)|Arghjetu]], [[Toru (custellazione)|Toru]], [[Gemelli (custellazione)|Gemelli]], [[Cancheru (custellazione)|Cancheru]], [[Lione (custellazione)|Lione]], [[Verghjine (custellazione)|Verghjine]], [[Bilancia (custellazione)|Bilancia]], [[Scurpione (custellazione)|Scurpione]], [[Sagittariu (custellazione)|Sagittariu]], [[Capricornu (custellazione)|Capricornu]], [[Aquariu (astrunumia)|Aquariu]], [[Pesci (custellazione)|Pesci]] è [[Ofiucu]]. Di regula, l'Ofiucu ùn hè micca inclusu in u zodiacu astrologicu tradiziunale, chì adopra dodici segni. L'eclittica passa dinù assai vicinu à a custellazione di a [[Balena (custellazione)|Balena]], chì ùn hè di solitu cunsiderata zodiacale.
== Inclinazione è puntu d'iniziu ==
[[File:Ecliptic path.jpg|miniatura|upright=1.3|Mentre chì a Terra gira intornu à u Sole, a so pusizione apparente in celu si prughjetta nant'à l'[[eclittica]], opposta à quella di a Terra. L'eclittica hè inclinata di circa 23,4° rispettu à l'[[equatore celeste]].]]
L'asse di rutazione di a Terra hè inclinatu rispettu à u pianu di a so orbita. Per quessa, l'eclittica ùn coincide micca cù l'[[equatore celeste]], ma l'interseca in dui punti. L'inclinazione assiale di a Terra hè a causa principale di l'alternanza di e [[staghjone|staghjone]].
I dui punti induve l'eclittica interseca l'equatore celeste sò i punti di l'[[equinoziu]]. U puntu d'equinoziu di veranu, chjamatu ancu [[puntu gamma]] o «primu puntu d'Arghjetu», hè adupratu cum'è puntu d'iniziu di u zodiacu tropicu. U so nome vene da l'epica quandu u Sole si truvava in a custellazione di l'Arghjetu à l'equinoziu di veranu. Per via di a [[precessione di l'equinozii]], stu puntu si move pianu pianu rispettu à e stelle. Oghje, à l'equinoziu di veranu, u Sole si trova in a custellazione di i Pesci.
== Divisione di u zodiacu ==
=== U zodiacu babilunese ===
L'astrunomi di Mesupotamia adupravanu e stelle di a fascia zodiacale cum'è punti di riferenza per registrà e pusizione di u Sole, di a Luna è di e pianete. In un primu tempu, e stelle è e custellazione di u «percorsu di a Luna» eranu aduprate per seguità u muvimentu di l'oghjetti celesti.
À parte si da u V seculu a.C., i Babilunesi spartinu u zodiacu in dodici settori di 30° ognunu. À ogni settore fù assuciatu u nome d'una custellazione. Stu sistema di dodici parte uguale diventò una manera pratica di calculà e longitudine celeste.
=== I dodecatemoria ===
In l'epica seleucida, ognunu di i dodici settori fù spartutu à so volta in dodici parti di 2,5°. I Grechi chjamonu ste parte «dodecatemoria», vale à dì «dodicesime parte». Ogni settore cuntenia cusì dodici suddivisione più chjuche, chì ripigliavanu, in ordine, i nomi di i dodici segni.
=== I decani ===
In l'antica tradizione egizziana, ognunu di i dodici settori era spartutu in trè parte di 10°, chjamate [[decani]]. U termine vene da u grecu ''deka'', «dece».
=== Zodiacu tropicu è zodiacu siderale ===
U zodiacu tropicu hè spartutu in dodici settori uguali di 30°, à parte si da u puntu d'equinoziu di veranu. Hè u sistema adupratu da l'astrologia occidentale tradiziunale. Postu chì u puntu d'equinoziu si move rispettu à e stelle per via di a precessione, i segni tropichi ùn currispondenu più à e custellazione chì portanu i listessi nomi.
U zodiacu siderale hè invece riferitu à e stelle è à e custellazione. Hè adupratu da certe tradizione astrologiche, frà e quale l'astrologia vedica. A precessione face chì e pusizione di i segni siderali è di quelli tropichi s'alluntaninu à pocu à pocu.
== Astrologia ==
In l'astrologia occidentale, u zodiacu hè spartutu in dodici segni, ognunu di 30°:
* [[Arghjetu (astrologia)|Arghjetu]]
* [[Toro (astrologia)|Toro]]
* [[Gemelli (astrologia)|Gemelli]]
* [[Canchero (astrologia)|Canchero]]
* [[Leone (astrologia)|Leone]]
* [[Verghjine (astrologia)|Verghjine]]
* [[Bilancia (astrologia)|Bilancia]]
* [[Scurpione (astrologia)|Scurpione]]
* [[Sagittariu (astrologia)|Sagittariu]]
* [[Capricornu (astrologia)|Capricornu]]
* [[Aquariu (astrologia)|Aquariu]]
* [[Pesci (astrologia)|Pesci]]
I nomi di i segni venenu da quelli di e custellazione situate longu à l'eclittica, ma i segni tropichi sò settori calculati à parte si da l'equinozii, micca da e cunfine attuale di e custellazione. A so pusizione hè dunque ligata à u ciculu di e staghjone.
L'astrologia hè un sistema di credenze è di pratiche culturale. E so interpretazione di l'influenza di i segni nant'à a vita umana ùn sò micca sustenute da e prove scientifiche.
=== I segni è e parte di u corpu ===
In certe tradizione astrologiche antiche, ogni segnu era assuciatu à una parte di u corpu umanu. L'Arghjetu era assuciatu à a testa, u Toru à a gola, i Gemelli à i bracci, u Cancheru à u pettu, u Lione à u core è i Pesci à i pedi. Stu tipu d'associazione hè cunnisciutu cù u nome di [[melotesia]].
=== Differenze trà e date di i segni è e custellazione ===
E date d'entrata di u Sole in e custellazione ùn currispondenu micca à quelle aduprate per i segni astrologichi. E date astrologiche quì sottu sò indicative: u mumentu esattu cambia da un annu à l'altru.
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! Segnu
! Date tropiche apprussimative
! Custellazione attraversata da u Sole, apprussimativamente
|-
| Arghjetu
| 21 di marzu – 20 d'aprile
| 19 d'aprile – 14 di maghju
|-
| Toro
| 21 d'aprile – 20 di maghju
| 14 di maghju – 21 di ghjugnu
|-
| Gemelli
| 21 di maghju – 21 di ghjugnu
| 21 di ghjugnu – 20 di lugliu
|-
| Cancheru
| 22 di ghjugnu – 22 di lugliu
| 20 di lugliu – 10 d'aostu
|-
| Lione
| 23 di lugliu – 22 d'aostu
| 10 d'aostu – 16 di settembre
|-
| Verghjine
| 23 d'aostu – 22 di settembre
| 16 di settembre – 30 d'ottobre
|-
| Bilancia
| 23 di settembre – 22 d'ottobre
| 30 d'ottobre – 23 di nuvembre
|-
| Scurpione
| 23 d'ottobre – 22 di nuvembre
| 23 di nuvembre – 29 di nuvembre
|-
| Sagittariu
| 23 di nuvembre – 21 di dicembre
| 18 di dicembre – 20 di ghjennaghju
|-
| Capricornu
| 22 di dicembre – 20 di ghjennaghju
| 20 di ghjennaghju – 16 di ferraghju
|-
| Aquariu
| 21 di ghjennaghju – 19 di ferraghju
| 16 di ferraghju – 11 di marzu
|-
| Pesci
| 20 di ferraghju – 20 di marzu
| 11 di marzu – 18 d'aprile
|}
== Origine è raprisentazione di i segni ==
Parechji di i simbuli assuciati à e custellazione zodiacale anu urigine antiche, è certi sò cunnisciuti da a tradizione sumeriana è babilunese. In e culture antiche, i segni eranu dinù messi in rilazione cù e staghjone è cù u calendariu agriculu.
U Toru è l'Arghjetu sò stati assuciati à u veranu è à a ripresa di a vita animale; a Bilancia à l'equilibriu trà u ghjornu è a notte à l'equinoziu d'autunnu; u Lione à u calore di l'estate; u Cancheru à u ritiru apparente di u Sole dopu à u solstiziu d'estate. L'Aquariu, chì porta l'acqua, hè statu messu in rilazione cù e piove, mentre chì i Pesci sò stati assuciati à u ritornu di a vita è à u principiu d'un novu ciculu agriculu.
I segni zodiacali sò spessu apparsu in raprisentazione chì ùn eranu micca astrologiche, ma chì vulianu marcà u passà di u tempu. Si trovanu, per esempiu, nant'à orologi astronomichi è in ciculi d'imagine assuciati à i mesi è à i travaglii agriculi.
In l'arte ghjudea è cristiana, e figure di u zodiacu sò state aduprate in sinagoghe, cattedrale, chjese è munasteri, spessu cù una funzione calendariale. In epoche più recente, sò state ancu riprisentate in palazzi è in edifizii civili, frà altru in ciculi di pitture è di sculture.
== A cuspide ==
In astrologia, a cuspide hè u cunfine trà dui segni zodiacali. U termine hè adupratu in particulare per parlà di a pusizione d'una persona nata vicinu à u cambiamentu trà un segnu è l'altru. L'astrologia ùn definisce micca sempre stu periodu di manera identica.
== Da vede dinù ==
* [[Astrunumia]]
* [[Astrologia]]
* [[Segnu zodiacale]]
* [[Costellazione]]
* [[Precessione di l'equinozii]]
* [[Equinoziu]]
==Note==
<references/>
[[Categoria:Zodiacu]]
[[Categoria:Zodiacu]]
4houqyx285kwusollm3ntvnmg42zw68
407448
407442
2026-10-24T08:38:02Z
Fausta Samaritani
15085
date
407448
wikitext
text/x-wiki
[[File:Venice ast.jpg|miniatura|upright=1.3|I dodici [[segni zodiacali]] nant'à l'[[Torra di l'orologio (Venezia)|orologiu astronomicu di Venezia]]]]
U '''zodiacu''' hè, in [[astronumia]] è in [[astrologia]], una fascia di a [[volta celeste]] situata longu à l'[[eclittica]], u percorsu apparente di u [[Sole]] in u so muvimentu annuale. A fascia si stende à circa 8° da ogni latu di l'eclittica. I percorsi apparenti di a [[Luna]] è di e [[pianeta|pianete]] si trovanu anch'elli in sta regione di u celu.
E stelle chì si vedenu in a fascia sò state ragruppate in custellazione, à e quale sò stati dati nomi d'esseri viventi, veri o imaginarii. In l'astrunumia muderna, u zodiacu face riferenza à e custellazione attraversate da l'eclittica.
== Etimulugia ==
U termine «zodiacu» vene da u latinu ''zōdiăcus'', ellu stessu pigliatu da u grecu anticu ''ζῳδιακός'' (''zōidiakós''), una parolla ligata à ''ζῷον'' (''zōion''), chì vole dì «animale». U termine grecu ''zōidion'' pò significà «animalettu», ma dinù «figura» o «raprisentazione». A parolla ''kýklos'', sottintesa in l'espressione greca, vole dì «chjerchju» o «corsu circulariu». U significatu generale hè dunque «chjerchju di figure celeste» o «chjerchju di figure d'animali».
U nome hè ligatu à l'aspettu di e figure assuciate à parechje custellazione di a fascia, è à u fattu chì u Sole pare percorre la in u corsu di l'annu per via di u muvimentu di a Terra intornu à ellu. In astrologia, e divisione di u zodiacu sò chjamate tradiziunalmente «segni».
== E custellazione di u zodiacu ==
[[File:Zodiac Constellations.jpg|miniatura|upright=1.3|E custellazione di u zodiacu]]
U zodiacu hè utile à l'astronumia perchè u Sole, a Luna è e pianete si vedenu sempre vicinu à l'eclittica. A maiò parte di l'altri corpi di u [[sistema solare]] si trovanu anch'elli in questa fascia. Un oghjettu luminosu osservatu luntanu da a regione zodiacale ùn hè dunque, di regula, una pianeta.
E custellazione sò raggruppamenti apparenti di stelle: e stelle chì parenu vicine in celu ponu esse assai luntane l'una da l'altra in u spaziu. In u 1930, l'[[Unione Astrunomica Internaziunale]] hà stabilitu cunfine ufficiale per e custellazione, in modu chì ogni puntu di a volta celeste appartenga à una sola custellazione.
L'eclittica attraversa e tredeci custellazione seguenti: [[Arghjetu (custellazione)|Arghjetu]], [[Toru (custellazione)|Toru]], [[Gemelli (custellazione)|Gemelli]], [[Cancheru (custellazione)|Cancheru]], [[Lione (custellazione)|Lione]], [[Verghjine (custellazione)|Verghjine]], [[Bilancia (custellazione)|Bilancia]], [[Scurpione (custellazione)|Scurpione]], [[Sagittariu (custellazione)|Sagittariu]], [[Capricornu (custellazione)|Capricornu]], [[Aquariu (astrunumia)|Aquariu]], [[Pesci (custellazione)|Pesci]] è [[Ofiucu]]. Di regula, l'Ofiucu ùn hè micca inclusu in u zodiacu astrologicu tradiziunale, chì adopra dodici segni. L'eclittica passa dinù assai vicinu à a custellazione di a [[Balena (custellazione)|Balena]], chì ùn hè di solitu cunsiderata zodiacale.
== Inclinazione è puntu d'iniziu ==
[[File:Ecliptic path.jpg|miniatura|upright=1.3|Mentre chì a Terra gira intornu à u Sole, a so pusizione apparente in celu si prughjetta nant'à l'[[eclittica]], opposta à quella di a Terra. L'eclittica hè inclinata di circa 23,4° rispettu à l'[[equatore celeste]].]]
L'asse di rutazione di a Terra hè inclinatu rispettu à u pianu di a so orbita. Per quessa, l'eclittica ùn coincide micca cù l'[[equatore celeste]], ma l'interseca in dui punti. L'inclinazione assiale di a Terra hè a causa principale di l'alternanza di e [[staghjone]].
I dui punti induve l'eclittica interseca l'equatore celeste sò i punti di l'[[equinoziu]]. U puntu d'equinoziu di veranu, chjamatu ancu [[puntu gamma]] o «primu puntu d'Arghjetu», hè adupratu cum'è puntu d'iniziu di u zodiacu tropicu. U so nome vene da l'epica quandu u Sole si truvava in a custellazione di l'Arghjetu à l'equinoziu di veranu. Per via di a [[precessione di l'equinozii]], stu puntu si move pianu pianu rispettu à e stelle. Oghje, à l'equinoziu di veranu, u Sole si trova in a custellazione di i Pesci.
== Divisione di u zodiacu ==
=== U zodiacu babilunese ===
L'astrunomi di Mesupotamia adupravanu e stelle di a fascia zodiacale cum'è punti di riferenza per registrà e pusizione di u Sole, di a Luna è di e pianete. In un primu tempu, e stelle è e custellazione di u «percorsu di a Luna» eranu aduprate per seguità u muvimentu di l'oghjetti celesti.
À parte si da u [[V sèculu a.C.]], i Babilunesi spartinu u zodiacu in dodici settori di 30° ognunu. À ogni settore fù assuciatu u nome d'una custellazione. Stu sistema di dodici parte uguale diventò una manera pratica di calculà e longitudine celeste.
=== I dodecatemoria ===
In l'epica seleucida, ognunu di i dodici settori fù spartutu à so volta in dodici parti di 2,5°. I Grechi chjamonu ste parte «dodecatemoria», vale à dì «dodicesime parte». Ogni settore cuntenia cusì dodici suddivisione più chjuche, chì ripigliavanu, in ordine, i nomi di i dodici segni.
=== I decani ===
In l'antica tradizione egizziana, ognunu di i dodici settori era spartutu in trè parte di 10°, chjamate [[decani]]. U termine vene da u grecu ''deka'', «dece».
=== Zodiacu tropicu è zodiacu siderale ===
U zodiacu tropicu hè spartutu in dodici settori uguali di 30°, à parte si da u puntu d'equinoziu di veranu. Hè u sistema adupratu da l'astrologia occidentale tradiziunale. Postu chì u puntu d'equinoziu si move rispettu à e stelle per via di a precessione, i segni tropichi ùn currispondenu più à e custellazione chì portanu i listessi nomi.
U zodiacu siderale hè invece riferitu à e stelle è à e custellazione. Hè adupratu da certe tradizione astrologiche, frà e quale l'astrologia vedica. A precessione face chì e pusizione di i segni siderali è di quelli tropichi s'alluntaninu à pocu à pocu.
== Astrologia ==
In l'astrologia occidentale, u zodiacu hè spartutu in dodici segni, ognunu di 30°:
* [[Arghjetu (astrologia)|Arghjetu]]
* [[Toro (astrologia)|Toro]]
* [[Gemelli (astrologia)|Gemelli]]
* [[Canchero (astrologia)|Canchero]]
* [[Leone (astrologia)|Leone]]
* [[Verghjine (astrologia)|Verghjine]]
* [[Bilancia (astrologia)|Bilancia]]
* [[Scurpione (astrologia)|Scurpione]]
* [[Sagittariu (astrologia)|Sagittariu]]
* [[Capricornu (astrologia)|Capricornu]]
* [[Aquariu (astrologia)|Aquariu]]
* [[Pesci (astrologia)|Pesci]]
I nomi di i segni venenu da quelli di e custellazione situate longu à l'eclittica, ma i segni tropichi sò settori calculati à parte si da l'equinozii, micca da e cunfine attuale di e custellazione. A so pusizione hè dunque ligata à u ciculu di e staghjone.
L'astrologia hè un sistema di credenze è di pratiche culturale. E so interpretazione di l'influenza di i segni nant'à a vita umana ùn sò micca sustenute da e prove scientifiche.
=== I segni è e parte di u corpu ===
In certe tradizione astrologiche antiche, ogni segnu era assuciatu à una parte di u corpu umanu. L'Arghjetu era assuciatu à a testa, u Toru à a gola, i Gemelli à i bracci, u Cancheru à u pettu, u Lione à u core è i Pesci à i pedi. Stu tipu d'associazione hè cunnisciutu cù u nome di [[melotesia]].
=== Differenze trà e date di i segni è e custellazione ===
E date d'entrata di u Sole in e custellazione ùn currispondenu micca à quelle aduprate per i segni astrologichi. E date astrologiche quì sottu sò indicative: u mumentu esattu cambia da un annu à l'altru.
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! Segnu
! Date tropiche apprussimative
! Custellazione attraversata da u Sole, apprussimativamente
|-
| Arghjetu
| [[21 di marzu]] – [[20 d'aprile]]
| [[19 d'aprile]] – [[14 di maghju]]
|-
| Toro
| [[21 d'aprile]] – [[20 di maghju]]
| 14 di maghju – [[21 di ghjugnu]]
|-
| Gemelli
| [[21 di maghju]] – 21 di ghjugnu
| 21 di ghjugnu – [[20 di lugliu]]
|-
| Cancheru
| [[22 di ghjugnu]] – [[22 di lugliu]]
| 20 di lugliu – [[10 d'aostu]]
|-
| Lione
| [[23 di lugliu]] – [[22 d'aostu]]
| 10 d'aostu – [[16 di settembre]]
|-
| Verghjine
| [[23 d'aostu]] – [[22 di settembre]]
| 16 di settembre – [[30 uttrovi]]
|-
| Bilancia
| [[23 di settembre]] – [[22 uttrovi]]
| 30 uttrovi – [[23 nuvembri]]
|-
| Scurpione
| [[23 uttrovi]] – [[22 nuvembri]]
| 23 nuvembre – [[29 di nuvembri]]
|-
| Sagittariu
| 23 nuvembre – [[21 di dicembre]]
| [[18 di dicembre]] – [[20 di ghjennaghju]]
|-
| Capricornu
| [[22 di dicembre]] – 20 di ghjennaghju
| 20 di ghjennaghju – [[16 di ferraghju]]
|-
| Aquariu
| [[21 di ghjennaghju]] – [[19 di ferraghju]]
| 16 di ferraghju – [[11 di marzu]]
|-
| Pesci
| [[20 di ferraghju]] – [[20 di marzu]]
| 11 di marzu – [[18 d'aprile]]
|}
== Origine è raprisentazione di i segni ==
Parechji di i simbuli assuciati à e custellazione zodiacale anu urigine antiche, è certi sò cunnisciuti da a tradizione sumeriana è babilunese. In e culture antiche, i segni eranu dinù messi in rilazione cù e staghjone è cù u calendariu agriculu.
U Toru è l'Arghjetu sò stati assuciati à u veranu è à a ripresa di a vita animale; a Bilancia à l'equilibriu trà u ghjornu è a notte à l'equinoziu d'autunnu; u Lione à u calore di l'estate; u Cancheru à u ritiru apparente di u Sole dopu à u solstiziu d'estate. L'Aquariu, chì porta l'acqua, hè statu messu in rilazione cù e piove, mentre chì i Pesci sò stati assuciati à u ritornu di a vita è à u principiu d'un novu ciculu agriculu.
I segni zodiacali sò spessu apparsu in raprisentazione chì ùn eranu micca astrologiche, ma chì vulianu marcà u passà di u tempu. Si trovanu, per esempiu, nant'à orologi astronomichi è in ciculi d'imagine assuciati à i mesi è à i travaglii agriculi.
In l'arte ghjudea è cristiana, e figure di u zodiacu sò state aduprate in sinagoghe, cattedrale, chjese è munasteri, spessu cù una funzione calendariale. In epoche più recente, sò state ancu riprisentate in palazzi è in edifizii civili, frà altru in ciculi di pitture è di sculture.
== A cuspide ==
In astrologia, a cuspide hè u cunfine trà dui segni zodiacali. U termine hè adupratu in particulare per parlà di a pusizione d'una persona nata vicinu à u cambiamentu trà un segnu è l'altru. L'astrologia ùn definisce micca sempre stu periodu di manera identica.
== Da vede dinù ==
* [[Astrunumia]]
* [[Astrologia]]
* [[Segnu zodiacale]]
* [[Costellazione]]
* [[Precessione di l'equinozii]]
* [[Equinoziu]]
==Note==
<references/>
[[Categoria:Zodiacu]]
r98gxwghg9053xx3syuj7qm2asub23a
1596
0
27860
407449
2026-10-24T08:41:39Z
Fausta Samaritani
15085
1596
407449
wikitext
text/x-wiki
'''1596''' (MDXCVI in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. [[Annata bisesta]].
{{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1570|1580|1590|1600|1610|1592|1593|1594|1595|1596|1597|1598|1599|1600}}
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1596 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1596]
[[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]]
2jkev77zp8chmgcxxhi46kguk3g19k3
1597
0
27861
407450
2026-10-24T08:43:32Z
Fausta Samaritani
15085
1597
407450
wikitext
text/x-wiki
'''1597''' (MDXCVII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu.
{{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1570|1580|1590|1600|1610|1593|1594|1595|1596|1597|1598|1599|1600|1601}}
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1597 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1597]
[[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]]
n2vffuke5lmqtnragigywqddnhnjzw7
1598
0
27862
407451
2026-10-24T08:45:52Z
Fausta Samaritani
15085
1598
407451
wikitext
text/x-wiki
'''1598''' (MDXCVIII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu.
{{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1570|1580|1590|1600|1610|1594|1595|1596|1597|1598|1599|1600|1601|1602}}
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1598 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1598]
[[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]]
8z099jxtyk7q08bjhxrusvtbezq5uu3
1599
0
27863
407452
2026-10-24T08:50:22Z
Fausta Samaritani
15085
1599
407452
wikitext
text/x-wiki
'''1599''' (MDXCIX in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu.
{{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1570|1580|1590|1600|1610|1595|1596|1597|1598|1599|1600|1601|1602|1603}}
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1599 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1599]
[[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]]
9putxmjqhejc10uul2jnuxr93y6pivh
1600
0
27864
407453
2026-10-24T08:52:26Z
Fausta Samaritani
15085
1600
407453
wikitext
text/x-wiki
'''1600''' (MDC in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu.
{{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1570|1580|1590|1600|1610|1596|1597|1598|1599|1600|1601|1602|1603|1604}}
== Evenimenti ==
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1600 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1600]
[[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]]
39vj9nb2pfjy81df58wy11e7fdfie4q