Wikipedia cowiki https://co.wikipedia.org/wiki/Pagina_maestra MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Speciale Discussione Utente Discussioni utente Wikipedia Discussioni Wikipedia File Discussioni file MediaWiki Discussioni MediaWiki Template Discussioni template Aiuto Discussioni aiuto Categoria Discussioni categoria TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento Reta 0 1560 407427 334130 2026-10-23T16:47:44Z Fausta Samaritani 15085 redirect 407427 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[World Wide Web]] nligud6golczqaaam9rxkd439qqxuc6 Infurmatica 0 2428 407436 62372 2026-10-23T17:28:46Z Xqbot 1764 Correction d’une double redirection depuis [[Informatica]] vers [[Purtone Informatica]] 407436 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Purtone Informatica]] sctl1o8rnw57l95hw77rvhe259cc0c3 Purtone Informatica 0 5747 407428 402821 2026-10-23T16:57:01Z Fausta Samaritani 15085 407428 wikitext text/x-wiki [[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|200px]] <!-- ****************************** ALTU DI U PURTONI ****************************** --> <div> <span style="color:#ff3300;">Benvinuti annant'à u purtoni Informatica di Wikipedia. Truvareti nant'à 'ssa pagina, ligami è articuli in raportu incù l'informatica </span> </font> </div> == Storia == Quandu si parla d'informatica, si pensa spessu à un ordinatori. Inveci, l'informatica esisti dipò parechji tempi. Hè soprattuttu, un mettudu tecnicu pà migliurà u calculu. Sò vinuti dopu, i mettudi di manipulazioni di dati senza calculi, è a ricerca di l'intelligenza artificiali. == Sistemi di sfruttamentu == Un sistemu di sfruttamentu hè un prugrammu di chì un ordinatoru hà bisognu pè funzionà. Senza sistemu di sfruttamentu, un ordinatoru ùn pò micca funzionà. Sò numerosi sistemi di sfruttamentu. U più celebre hè [[Windows]], di [[Microsoft]], ma sò dinò altri sistemi, cum'è [[MacOS]] o [[Linux]] chì ponu marchjà sopr'à ordinatori ricenti. == Lingue di prugrammazione == Una lingua di prugrammazione hè un codice chì conta à l'ordinatore ciò chì deve fà. Lista di e lingue di prugrammazione maiò:<br> {{div col|2}} - [[C (linguagiu di prugrammazione)|C]]<br> - [[C++]]<br> - [[Java]]<br> - [[HTML]]<br> - [[PHP]]<br> - [[ASP]]<br> - [[Python]]<br> - [[Perl]]<br> - [[BASIC]]<br> {{div col end}} == Imprese celebre == {{div col|2}} - [[Apple, Inc.|Apple]]<br> - [[Commodore]]<br> - [[Intel]]<br> - [[Microsoft]]<br> - [[IBM]]<br> - [[Google]]<br> - [[Yahoo]]<br> {{div col end}} == Ghjuchi populari == * [http://www.freddygiochi.com/ FNAF] == In Corsica == - In l'[[Università di Corsica]] (in Corti) l'informatica hè imparata da i studienti:<br> -- da a FST (Licenza è Master ISI),<br> -- da l'IUT (DUT SRC è Licenza Pruf.).<br> - Ci sò parechje imprese corse chì facenu prugrammi o siti annantu à l'internet.<br> == Da vede dinò == - [[Trasferimentu di dati]]<br> - [[Urdinatore]]<br> [[Categoria:Informatica]] i095mqsvbu95d0yecw2u4xjhjm9a8gz 407429 407428 2026-10-23T17:00:30Z Fausta Samaritani 15085 407429 wikitext text/x-wiki [[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|200px]] <!-- ****************************** ALTU DI U PURTONI ****************************** --> <div> <span style="color:#ff3300;">Benvinuti annant'à u '''Purtoni Informatica''' di Wikipedia. Truvareti, nant'à 'ssa pagina, ligami è articuli in raportu incù l'informatica. </span> </font> </div> == Storia == Quandu si parla d'informatica, si pensa spessu à un ordinatori. Inveci, l'informatica esisti dipò parechji tempi. Hè soprattuttu, un mettudu tecnicu pà migliurà u calculu. Sò vinuti dopu, i mettudi di manipulazioni di dati senza calculi, è a ricerca di l'intelligenza artificiali. == Sistemi di sfruttamentu == Un sistemu di sfruttamentu hè un prugrammu di chì un ordinatoru hà bisognu pè funzionà. Senza sistemu di sfruttamentu, un ordinatoru ùn pò micca funzionà. Sò numerosi sistemi di sfruttamentu. U più celebre hè [[Windows]], di [[Microsoft]], ma sò dinò altri sistemi, cum'è [[MacOS]] o [[Linux]] chì ponu marchjà sopr'à ordinatori ricenti. == Lingue di prugrammazione == Una lingua di prugrammazione hè un codice chì conta à l'ordinatore ciò chì deve fà. Lista di e lingue di prugrammazione maiò:<br> {{div col|2}} - [[C (linguagiu di prugrammazione)|C]]<br> - [[C++]]<br> - [[Java]]<br> - [[HTML]]<br> - [[PHP]]<br> - [[ASP]]<br> - [[Python]]<br> - [[Perl]]<br> - [[BASIC]]<br> {{div col end}} == Imprese celebre == {{div col|2}} - [[Apple, Inc.|Apple]]<br> - [[Commodore]]<br> - [[Intel]]<br> - [[Microsoft]]<br> - [[IBM]]<br> - [[Google]]<br> - [[Yahoo]]<br> {{div col end}} == Ghjuchi populari == * [http://www.freddygiochi.com/ FNAF] == In Corsica == - In l'[[Università di Corsica]] (in Corti) l'informatica hè imparata da i studienti:<br> -- da a FST (Licenza è Master ISI),<br> -- da l'IUT (DUT SRC è Licenza Pruf.).<br> - Ci sò parechje imprese corse chì facenu prugrammi o siti annantu à l'internet.<br> == Da vede dinò == - [[Trasferimentu di dati]]<br> - [[Urdinatore]]<br> [[Categoria:Informatica]] t0xij67zt9phiwnkcw8j2v2b0u9vqn7 407430 407429 2026-10-23T17:18:58Z Fausta Samaritani 15085 Purtone Informatica 407430 wikitext text/x-wiki <div style="width:auto; padding:5px; border:10px solid #8AB4DE; background:#ececec; text-align:left; font-size:130%; color:#A0A0A0"> [[File:Portale Informatica.png|Purtoni Informatica]]<div style="display:inline-block;width:20px"></div> [[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|200px]] <!-- ****************************** ALTU DI U PURTONI ****************************** --> <div> <span style="color:#ff3300;">Benvinuti annant'à u '''Purtoni Informatica''' di Corsipedia. Truvareti, nant'à 'ssa pagina, ligami è articuli in raportu incù l'informatica. </span> </font> </div> == Storia == Quandu si parla d'informatica, si pensa spessu à un ordinatori. Inveci, l'informatica esisti dipò parechji tempi. Hè soprattuttu, un mettudu tecnicu pà migliurà u calculu. Sò vinuti dopu, i mettudi di manipulazioni di dati senza calculi, è a ricerca di l'intelligenza artificiali. == Sistemi di sfruttamentu == Un sistemu di sfruttamentu hè un prugrammu di chì un ordinatoru hà bisognu pè funzionà. Senza sistemu di sfruttamentu, un ordinatoru ùn pò micca funzionà. Sò numerosi sistemi di sfruttamentu. U più celebre hè [[Windows]], di [[Microsoft]], ma sò dinò altri sistemi, cum'è [[MacOS]] o [[Linux]] chì ponu marchjà sopr'à ordinatori ricenti. == Lingue di prugrammazione == Una lingua di prugrammazione hè un codice chì conta à l'ordinatore ciò chì deve fà. Lista di e lingue di prugrammazione maiò:<br> {{div col|2}} - [[C (linguagiu di prugrammazione)|C]]<br> - [[C++]]<br> - [[Java]]<br> - [[HTML]]<br> - [[PHP]]<br> - [[ASP]]<br> - [[Python]]<br> - [[Perl]]<br> - [[BASIC]]<br> {{div col end}} == Imprese celebre == {{div col|2}} - [[Apple, Inc.|Apple]]<br> - [[Commodore]]<br> - [[Intel]]<br> - [[Microsoft]]<br> - [[IBM]]<br> - [[Google]]<br> - [[Yahoo]]<br> {{div col end}} == Ghjuchi populari == * [http://www.freddygiochi.com/ FNAF] == In Corsica == - In l'[[Università di Corsica]] (in Corti) l'informatica hè imparata da i studienti:<br> -- da a FST (Licenza è Master ISI),<br> -- da l'IUT (DUT SRC è Licenza Pruf.).<br> - Ci sò parechje imprese corse chì facenu prugrammi o siti annantu à l'internet.<br> == Da vede dinò == - [[Trasferimentu di dati]]<br> - [[Urdinatore]]<br> [[Categoria:Purtone Informatica]] 6dl3asd3cqe4qgm8h5r2oq9v9z5ul41 407432 407430 2026-10-23T17:25:53Z Fausta Samaritani 15085 Fausta Samaritani hà spustatu a pagina [[Informatica]] à [[Purtone Informatica]] 407430 wikitext text/x-wiki <div style="width:auto; padding:5px; border:10px solid #8AB4DE; background:#ececec; text-align:left; font-size:130%; color:#A0A0A0"> [[File:Portale Informatica.png|Purtoni Informatica]]<div style="display:inline-block;width:20px"></div> [[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|200px]] <!-- ****************************** ALTU DI U PURTONI ****************************** --> <div> <span style="color:#ff3300;">Benvinuti annant'à u '''Purtoni Informatica''' di Corsipedia. Truvareti, nant'à 'ssa pagina, ligami è articuli in raportu incù l'informatica. </span> </font> </div> == Storia == Quandu si parla d'informatica, si pensa spessu à un ordinatori. Inveci, l'informatica esisti dipò parechji tempi. Hè soprattuttu, un mettudu tecnicu pà migliurà u calculu. Sò vinuti dopu, i mettudi di manipulazioni di dati senza calculi, è a ricerca di l'intelligenza artificiali. == Sistemi di sfruttamentu == Un sistemu di sfruttamentu hè un prugrammu di chì un ordinatoru hà bisognu pè funzionà. Senza sistemu di sfruttamentu, un ordinatoru ùn pò micca funzionà. Sò numerosi sistemi di sfruttamentu. U più celebre hè [[Windows]], di [[Microsoft]], ma sò dinò altri sistemi, cum'è [[MacOS]] o [[Linux]] chì ponu marchjà sopr'à ordinatori ricenti. == Lingue di prugrammazione == Una lingua di prugrammazione hè un codice chì conta à l'ordinatore ciò chì deve fà. Lista di e lingue di prugrammazione maiò:<br> {{div col|2}} - [[C (linguagiu di prugrammazione)|C]]<br> - [[C++]]<br> - [[Java]]<br> - [[HTML]]<br> - [[PHP]]<br> - [[ASP]]<br> - [[Python]]<br> - [[Perl]]<br> - [[BASIC]]<br> {{div col end}} == Imprese celebre == {{div col|2}} - [[Apple, Inc.|Apple]]<br> - [[Commodore]]<br> - [[Intel]]<br> - [[Microsoft]]<br> - [[IBM]]<br> - [[Google]]<br> - [[Yahoo]]<br> {{div col end}} == Ghjuchi populari == * [http://www.freddygiochi.com/ FNAF] == In Corsica == - In l'[[Università di Corsica]] (in Corti) l'informatica hè imparata da i studienti:<br> -- da a FST (Licenza è Master ISI),<br> -- da l'IUT (DUT SRC è Licenza Pruf.).<br> - Ci sò parechje imprese corse chì facenu prugrammi o siti annantu à l'internet.<br> == Da vede dinò == - [[Trasferimentu di dati]]<br> - [[Urdinatore]]<br> [[Categoria:Purtone Informatica]] 6dl3asd3cqe4qgm8h5r2oq9v9z5ul41 407438 407432 2026-10-23T17:46:07Z Fausta Samaritani 15085 407438 wikitext text/x-wiki <div style="width:auto; padding:5px; border:10px solid #8AB4DE; background:#ececec; text-align:left; font-size:130%; color:#A0A0A0"> [[File:Portale Informatica.png|Purtoni Informatica]]<div style="display:inline-block;width:20px"></div> [[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|200px]] <!-- ****************************** ALTU DI U PURTONI ****************************** --> <div> <span style="color:#ff3300;">Benvinuti annant'à u '''Purtoni Informatica''' di Corsipedia. Truvareti, nant'à 'ssa pagina, ligami è articuli in raportu incù l'informatica. </span> </font> </div> == Storia == Quandu si parla d'informatica, si pensa spessu à un ordinatori. Inveci, l'informatica esisti dipò parechji tempi. Hè soprattuttu, un mettudu tecnicu pà migliurà u calculu. Sò vinuti dopu, i mettudi di manipulazioni di dati senza calculi, è a ricerca di l'intelligenza artificiali. == Sistemi di sfruttamentu == Un sistemu di sfruttamentu hè un prugrammu di chì un ordinatoru hà bisognu pè funzionà. Senza sistemu di sfruttamentu, un ordinatoru ùn pò micca funzionà. Sò numerosi sistemi di sfruttamentu. U più celebre hè [[Windows]], di [[Microsoft]], ma sò dinò altri sistemi, cum'è [[MacOS]] o [[Linux]] chì ponu marchjà sopr'à ordinatori ricenti. == Lingue di prugrammazione == Una lingua di prugrammazione hè un codice chì conta à l'ordinatore ciò chì deve fà. Lista di e lingue di prugrammazione maiò:<br> {{div col|2}} - [[C (linguagiu di prugrammazione)|C]]<br> - [[C++]]<br> - [[Java]]<br> - [[HTML]]<br> - [[PHP]]<br> - [[ASP]]<br> - [[Python]]<br> - [[Perl]]<br> - [[BASIC]]<br> {{div col end}} == Imprese celebre == {{div col|2}} - [[Apple, Inc.|Apple]]<br> - [[Commodore]]<br> - [[Intel]]<br> - [[Microsoft]]<br> - [[IBM]]<br> - [[Google]]<br> - [[Yahoo]]<br> {{div col end}} == Ghjuchi populari == * [http://www.freddygiochi.com/ FNAF] == In Corsica == - In l'[[Università di Corsica]] (in Corti) l'informatica hè imparata da i studienti:<br> -- da a FST (Licenza è Master ISI),<br> -- da l'IUT (DUT SRC è Licenza Pruf.).<br> - Ci sò parechje imprese corse chì facenu prugrammi o siti annantu à l'internet.<br> == Da vede dinò == - [[Trasferimentu di dati]]<br> - [[Urdinatore]]<br> <noinclude> [[Categoria:Purtone Informatica]] </noinclude> 6s79r46ymo9hg0wrdyrf91hiyq78kt1 407440 407438 2026-10-23T18:00:38Z Fausta Samaritani 15085 /* Lingue di prugrammazione */ 407440 wikitext text/x-wiki <div style="width:auto; padding:5px; border:10px solid #8AB4DE; background:#ececec; text-align:left; font-size:130%; color:#A0A0A0"> [[File:Portale Informatica.png|Purtoni Informatica]]<div style="display:inline-block;width:20px"></div> [[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|200px]] <!-- ****************************** ALTU DI U PURTONI ****************************** --> <div> <span style="color:#ff3300;">Benvinuti annant'à u '''Purtoni Informatica''' di Corsipedia. Truvareti, nant'à 'ssa pagina, ligami è articuli in raportu incù l'informatica. </span> </font> </div> == Storia == Quandu si parla d'informatica, si pensa spessu à un ordinatori. Inveci, l'informatica esisti dipò parechji tempi. Hè soprattuttu, un mettudu tecnicu pà migliurà u calculu. Sò vinuti dopu, i mettudi di manipulazioni di dati senza calculi, è a ricerca di l'intelligenza artificiali. == Sistemi di sfruttamentu == Un sistemu di sfruttamentu hè un prugrammu di chì un ordinatoru hà bisognu pè funzionà. Senza sistemu di sfruttamentu, un ordinatoru ùn pò micca funzionà. Sò numerosi sistemi di sfruttamentu. U più celebre hè [[Windows]], di [[Microsoft]], ma sò dinò altri sistemi, cum'è [[MacOS]] o [[Linux]] chì ponu marchjà sopr'à ordinatori ricenti. == Linguaggiu di prugrammazione == Un linguaggiu di prugrammazione hè un codice chì conta à l'ordinatore ciò chì deve fà. Lista di i linguaggi di prugrammazione maiò:<br> {{div col|2}} - [[C (linguagiu di prugrammazione)|C]]<br> - [[C++]]<br> - [[Java]]<br> - [[HTML]]<br> - [[PHP]]<br> - [[ASP]]<br> - [[Python]]<br> - [[Perl]]<br> - [[BASIC]]<br> {{div col end}} == Imprese celebre == {{div col|2}} - [[Apple, Inc.|Apple]]<br> - [[Commodore]]<br> - [[Intel]]<br> - [[Microsoft]]<br> - [[IBM]]<br> - [[Google]]<br> - [[Yahoo]]<br> {{div col end}} == Ghjuchi populari == * [http://www.freddygiochi.com/ FNAF] == In Corsica == - In l'[[Università di Corsica]] (in Corti) l'informatica hè imparata da i studienti:<br> -- da a FST (Licenza è Master ISI),<br> -- da l'IUT (DUT SRC è Licenza Pruf.).<br> - Ci sò parechje imprese corse chì facenu prugrammi o siti annantu à l'internet.<br> == Da vede dinò == - [[Trasferimentu di dati]]<br> - [[Urdinatore]]<br> <noinclude> [[Categoria:Purtone Informatica]] </noinclude> saf650egyn6kz8wv0i4w5rlc0vzv02v 407441 407440 2026-10-23T18:02:12Z Fausta Samaritani 15085 /* Linguaggiu di prugrammazione */ 407441 wikitext text/x-wiki <div style="width:auto; padding:5px; border:10px solid #8AB4DE; background:#ececec; text-align:left; font-size:130%; color:#A0A0A0"> [[File:Portale Informatica.png|Purtoni Informatica]]<div style="display:inline-block;width:20px"></div> [[File:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|200px]] <!-- ****************************** ALTU DI U PURTONI ****************************** --> <div> <span style="color:#ff3300;">Benvinuti annant'à u '''Purtoni Informatica''' di Corsipedia. Truvareti, nant'à 'ssa pagina, ligami è articuli in raportu incù l'informatica. </span> </font> </div> == Storia == Quandu si parla d'informatica, si pensa spessu à un ordinatori. Inveci, l'informatica esisti dipò parechji tempi. Hè soprattuttu, un mettudu tecnicu pà migliurà u calculu. Sò vinuti dopu, i mettudi di manipulazioni di dati senza calculi, è a ricerca di l'intelligenza artificiali. == Sistemi di sfruttamentu == Un sistemu di sfruttamentu hè un prugrammu di chì un ordinatoru hà bisognu pè funzionà. Senza sistemu di sfruttamentu, un ordinatoru ùn pò micca funzionà. Sò numerosi sistemi di sfruttamentu. U più celebre hè [[Windows]], di [[Microsoft]], ma sò dinò altri sistemi, cum'è [[MacOS]] o [[Linux]] chì ponu marchjà sopr'à ordinatori ricenti. == Linguagi di prugrammazione == Un linguagiu di prugrammazione hè un codice chì conta à l'ordinatore ciò chì deve fà. Lista di i linguagi di prugrammazione maiò:<br> {{div col|2}} - [[C (linguagiu di prugrammazione)|C]]<br> - [[C++]]<br> - [[Java]]<br> - [[HTML]]<br> - [[PHP]]<br> - [[ASP]]<br> - [[Python]]<br> - [[Perl]]<br> - [[BASIC]]<br> {{div col end}} == Imprese celebre == {{div col|2}} - [[Apple, Inc.|Apple]]<br> - [[Commodore]]<br> - [[Intel]]<br> - [[Microsoft]]<br> - [[IBM]]<br> - [[Google]]<br> - [[Yahoo]]<br> {{div col end}} == Ghjuchi populari == * [http://www.freddygiochi.com/ FNAF] == In Corsica == - In l'[[Università di Corsica]] (in Corti) l'informatica hè imparata da i studienti:<br> -- da a FST (Licenza è Master ISI),<br> -- da l'IUT (DUT SRC è Licenza Pruf.).<br> - Ci sò parechje imprese corse chì facenu prugrammi o siti annantu à l'internet.<br> == Da vede dinò == - [[Trasferimentu di dati]]<br> - [[Urdinatore]]<br> <noinclude> [[Categoria:Purtone Informatica]] </noinclude> 7zqcocxq0s4v9ti8890ccsjleuazcah Template:Lavi di Corsica 10 6134 407421 382363 2026-10-23T14:28:49Z Fausta Samaritani 15085 407421 wikitext text/x-wiki <br clear=all> {| id="toc" align="center" style="margin:auto;" |- | style="background:#ccccff" align="center" | '''I [[lavi di Corsica]]''' |- | align="center" style="font-size: 90%;" | [[Grande Lavu d'Oru]] - [[Lavu d'Alzeta]] - [[Lavu d'Argentu]] - [[Lavu di A Muvrella]] - [[Lavu di Bastani]] - [[Lavu di Bracca]] - [[Lavu di Capitellu]] - [[Lavu di Cavacciole]] - [[Lavu à Crena]] - [[Lavu di Galeria]] - [[Lavu di Goria]] - [[Lavu di l'Oriente]] - [[Lavu di Lavigliolu]] - [[Lavu di Melu]] - [[Lavu di Niellucciu]] - [[Lavu à Ninu]] - [[Lavu di Pozzolu]] - [[Lavu di Rina]] - [[Lavu di Rinella]] - [[Lavu di San Ciprianu]] - [[Lavu di Scapucciole]] - [[Lavu di Sorbi]] - [[Lavu di U Ceppu]] - [[Lavu di u Cintu]] - [[Lavu di u Lancone]] - [[Lavu di U Rinosu]] - [[Lavu di U Rotondu]] - [[Lavu di Vitalaca]] - [[Lavu Maggiore]] - [[Picculu Lavu d'Oru]] - |- | align="center" style="font-size: 90%;" | |- |}<noinclude> [[Categoria:Mudellu]] </noinclude> 8nv7dker16q4sv9qhrela23b6a7zg4q Pavonu corsu 0 13104 407422 373800 2026-10-23T14:37:59Z Fausta Samaritani 15085 fix, link categorie 407422 wikitext text/x-wiki {| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #CCFFCC" ! colspan="3" style="background:#66CC66" | {| style="background:#66CC66" align="center" width="100%" | padding=0px| ! style="background:#66CC66" width="100%" |<span style="color:white; font-size:large;">'''U pavonu corsu'''</span> | padding=0px| |} |----- | colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:La peonia del Gennargentu.jpg|250px]] |----- ! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Paeonia corsica</span> |----- ! colspan=2 bgcolor="lightgreen" | [[Classificazioni scentifica]] |----- | Regnu | ''[[Plantae]]'' |----- | Divisioni | ''[[Spermatophyta]]'' |----- | Classa | ''[[Dicotyledones]]'' |----- | Ordini | ''[[Ranales]]'' |----- | Famiglia | ''[[Paeoniaceae]]'' |----- | Genaru | ''[[Paeonia]]'' |----- | align="center" bgcolor="lightgreen" colspan="2" | [[Nome binuminale]] |----- | align="center" colspan="2" |''Paeonia corsica''<br /><span style="color:black; font-size:x-small;"> ''Sieber ex Tausch'', 1828</span> |----- | align="center" colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[Image:Imagina_benvinuta.jpg|250px|U pavonu corsu|link=Special:FilePath/Imagina_benvinuta.jpg]] |----- |} U '''Pavonu corsu''' (o ''pavone corsu'') o ''Paeonia corsica'') hè un fiori chì faci parti di a famiglia di i [[Paeoniaceae]]. Hè endemicu di a [[Corsica]] è di a [[Sardegna]]. U ''pavonu corsu'' hè altu 30-70 cm. I so fiori sò rusulini, più o menu bughji. Fiurisci d'[[aprili]] o di [[maghju]]. Parechji sinonimi di ''Paeonia corsica'' sò: - ''Paeonia mascula var. corsica'' (Sieber ex Tausch) Gürke.<br> - ''Paeonia russoi var. reverchonii'' Legrand.<br> - ''Paeonia russoi var. leiocarpa'' (Coss.) Stern.<br> - ''Paeonia corallina var. corsica'' (Tausch) P. Fourn.<br> - ''Paeonia corallina proles corsica'' (Tausch) Rouy & Foucaud.<br> - ''Paeonia corallina var. leiocarpa'' (Coss).<br> == In Corsica == U ''pavonu corsu'' hè prisenti in Corsica. Di fatti, esistini dui variità di pavonu (''paeonia'') in l'isula: a variità mediterrania, u pavonu cumunu (''Paeonia russoi'') è a variità specifica di a Corsica è di a Sardegna, u pavonu corsu (''Paeonia corsica''). Quiddu, si scontra più à spessu in [[Pumonti]] cà in [[Cismonti]], à un' altura trà 500 è 1.100 metri. Par disgrazia, 'ssu fiori magnificu hè in traccia di spariscia à pocu à pocu, chì hè statu coltu troppu suventi. ==Rifarenzi== * Gamisans, Jacques, ''La flore endémique de Corse - A flora endemica di Corsica'', 1996, Edisud (in francesu). == Da vede dinò == * a [[Flora di Corsica]] *[[Biscutella rotgesii]] *[[Canofula]] *[[Lepru corsu]] *[[Pinguicula corsica]] *[[Spinedda]] *[[Spinitriculu]] *[[Stachys corsica]] *[[Zafranu corsu]] [[Categoria:Flora di Corsica]] [[Categoria:Flora endemica di Corsica]] [[Categoria:Flora endemica di a Sardegna]] [[Categoria:Paeoniaceae]] 7bq1vb5e1td8auu0shc8u3d3t4gr58w Margonu 0 13187 407425 402757 2026-10-23T15:05:52Z Fausta Samaritani 15085 fix, link 407425 wikitext text/x-wiki {| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #F6EBE4" ! colspan="3" style="background:#FF9999" | {| style="background:#FF9999" align="center" width="100%" | padding=0px| ! style="background:#FF9999" width="100%" |<span style="color:white; font-size:large;">'''U margonu'''</span> | padding=0px| |} |----- | colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Jielbeaumadier cormoran huppe desmarest 4 calvi 2009.jpeg|250px]] |----- ! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Margonu in Calvi</span> |----- ! colspan=2 bgcolor="pink" | [[Classificazioni scentifica]] |----- | Regnu | ''[[Animalia]]'' |----- | Divisioni | ''[[Chordata]]'' |----- | Classa | ''[[Aves]]'' |----- | Ordini | ''[[Pelecaniformes]]'' |----- | Famiglia | ''[[Phalacrocoracidae]]'' |----- | Genaru | ''Gulosus'' |----- | align="center" bgcolor="pink" colspan="2" | [[Nomu binuminali]] |----- | align="center" colspan="2" | ''Gulosus aristotelis'' |----- | colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Phalacrocorax_aristotelis_desmarestii_1.JPG|250px]] |----- |} U '''margonu''' (o ''margone'') o ''Gulosus aristotelis'') hè un' tipu d'aceddu chì faci parta di a famiglia di i [[Phalacrocoracidae]]. == Discrizzioni == U bizzicu di u ''margonu'' hè lungarinu, abbastanza finu. U margonu hè longu 65 à 80 cm. A so apartura alaria hè 90 à 105 cm. Pesa da 1,75 à 2,50 kilò. I piulacona sò bruni, u ventri essendu più chjaru cà u restu di u corpu, è u baveddu hè biancu. U so piumaghju hè à l'intuttu neru, cacciatu ni una corta cresta bianca addrizzata in capu mentri a staghjoni di ripruduzioni. I so ochja sò verdi smiraldu è u so bizzicu hè longu è uncinatu. I so zampi sò palmati, ciò chì li parmetti di nutà incù agilità. U margonu pò campà sin'à 15 anni. == Biulugia == [[File:Phalacrocorax_aristotelis_-_u_margonu.jpg|thumb|left|300px|Una banda di margona, in [[Aiacciu]]]] U ''margonu'' pesca di ghjornu. Avendu u so rughjonu, u margonu si dispiazza pocu par nustriscia si. Difatti, un viaghju tipicu di u margonu par piscà si passa di a siguenti manera: u margonu bula drittu versu l'arghja di pesca; à quandu ghjuntu quà, capiciutteghja parechji volti, po stà sopr'à locu da 5 à 15 minuti, eppo finalmenti si ni volta à u nidu. U ''margonu'' stà piuttostu solu, ma accadi ch'eddu furmessi piucculi bandi. Hè ancu successu di tantu in tantu di veda parechji cintunari di margona accolti par piscà, in prisenza d'una banda di pesci bedda maiori. U ''margonu'' femina faci trè o quattru ova, una volta à l'annu, versu u mesi di [[maghju]]. == Ripartizioni == Hè una spezia marittima, chì u so ariali n'hè limitatu à u [[Mari Tarraniu]] è à a facciata à livanti di l'[[Oceanu Atlanticu]] Nordu. Omu u trova in particulari annantu à i costi di l'Irlanda, Regnu Unitu, di a Francia, di a Spagna, Portugallu, Maroccu è di a Tunisia. D'invernu, migra di regula versu u sudu, ma certi pupulazioni fermani in a so aria di ripruduzioni tuttu l'annu. A pupulazioni mundiale di margona hè stimata à 10.000 coppii. === In Corsica === [[File:Phalacrocorax aristotelis MHNT.ZOO.2010.11.47.2.jpg|left|150px|thumb|L'ova di u ''margonu'']] U ''margonu'' hè beddu prisenti in [[Corsica]].<ref>Thibault & Bonaccorsi (1999), Thibault (2006).</ref> A sottuspezia di ''margonu'' prisenti in Corsica hè u ''margonu mediterraniu'' (''Gulosus aristotelis desmarestii''). Parti è più di i margona di u Mari Tarraniu si trovani in Corsica è in [[Sardegna]]. Una pupulazioni abbastanza impurtanta hè arrighjunata in Corsica. A prisenza di u ''margonu'' in Corsica hè antichissima, postu chì sò stati trovi in i scavi di a Cappedda Santa Maria di l'isula Lavezzu: u ''margonu'' era dunqua arrighjunatu annantu à 'ssu isulottu da u [[XV sèculu]] à u [[XVIII sèculu]]. A pupulazioni di margona di Corsica era stimata à 830 coppii in [[1980]] (Thibault, 1983). I culonii i più impurtanti di margona sò situati annantu à l'isulotti di Corsica: i [[Lavezzi]], i [[Sanguinari]], l'isulotti di a Tunnara è i [[Ciarbicali]], ma dinò annantu à a facciata uccidintali di a Corsica. Hè raru chì i margona friquintessini i stagna di a costa uriintali. == Sistematica == Un sinonimu di ''Gulosus aristotelis'' hè: ''Phalacrocorax phalacrocorax''. Trè sottuspezii di margonu sò cunnisciuti: - U ''margonu atlanticu'': (''Gulosus aristotelis aristotelis''): u so ariali hè in u nordu, dipoi l'[[Islanda]] è u nordu di a [[Scandinavie]] insin'à a facciata atalantica di a Spagna.<br> - U ''margonu mediterraniu'' (''Gulosus aristotelis desmarestii''): si trova in parechji loca, annantu à u litturali du i Mari Tarraniu, da i costi utiintali di Spagna insin'à u [[Mari Neru]]. L'aceddi di 'ssa sottuspezia sò più chuchi ch'è u margonu atlanticu è u so bizzicu hè più longu. I piulacona di 'ssa sottuspezia t'ani u ventri biancu.<br> - U ''margonu maruccanu'' (''Gulosus aristotelis riggenbachi''): accadi à volti ch'eddu fussi cunfusu incù u margonu di u Mari Tarraniu, chì s'assumiglia mori. ùn si traova ch'è annantu à a cosa atlantica di u [[Maroccu]] è in l'[[isuli Zaffarini]]. ==Lessicu== U margonu hè ancu chjamatu u ''marangonu'' (o ''marengone''). ==Noti== <references /> == Bibliugrafia == * [http://www.pointeducapcorse.org/PDC_images/CapCorse10.pdf] Adobati S. è Guyot I. ''U margonu di u Mari Tarraniu'', Ghjurnali di a Punta di u Capicorsu (in francesu). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513202309/http://www.pointeducapcorse.org/PDC_images/CapCorse10.pdf |date=2008-05-13 }} * J.-C. Thibault & G. Bonaccorsi, ''The birds of Corsica'', British Ornithologists’ Union, Check-list n°17, 1999. * Thibault, Jean-Claude, ''Aceddi di Corsica'' - ''Les oiseaux de Corse'', 1983, PRNC (in francesu). ==Liami== * [http://www.oec.fr/modules.php?name=Sections&sop=viewarticle&artid=62]''L'aceddi marini di Corsica'', Uffiziu di l'Ambienti (in francesu). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210192636/http://www.oec.fr/modules.php?name=Sections&sop=viewarticle&artid=62 |date=2008-12-10 }} ==Altri prugetti== * [[File:Commons-logo.svg|20px|link=]] [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Phalacrocorax_aristotelis ''Phalacrocorax aristotelis''] annantu à [https://commons.wikimedia.org Wikimedia Commons]. [[Categoria:Avifauna di Corsica]] [[Categoria:Phalacrocoracidae]] ajix9okn9dos2t4gzpypjcz0ttze1yh Arburi di Ghjuda 0 13205 407426 373905 2026-10-23T15:12:25Z Fausta Samaritani 15085 link 407426 wikitext text/x-wiki {| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #CCFFCC" ! colspan="3" style="background:#66CC66" | {| style="background:#66CC66" align="center" width="100%" | padding=0px| ! style="background:#66CC66" width="100%" |<span style="color:white; font-size:large;">'''L'arburi di Ghjuda'''</span> | padding=0px| |} |----- | colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Cercis siliquastrum JPG1a.jpg|250px]] |----- ! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Cercis siliquastrum</span> |----- ! colspan=2 bgcolor="lightgreen" | [[Classificazioni scentifica]] |----- | Regnu | ''[[Plantae]]'' |----- | Divisioni | ''[[Magnoliophyta]]'' |----- | Classa | ''[[Magnoliopsida]]'' |----- | Ordini | ''[[Fabales]]'' |----- | Famiglia | ''[[Cesalpiniaceae]]'' |----- | Genaru | ''[[Cercis]]'' |----- | align="center" bgcolor="lightgreen" colspan="2" | [[Nome binuminale]] |----- | align="center" colspan="2" |''Cercis siliquastrum''<br /><span style="color:black; font-size:x-small;"> [[Linnaeus]], 1753</span> |----- | align="center" colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Cercis siliquastrum JPG1b.jpg|250px|L'arburi di Ghjuda]] |----- |} L' '''arburi di Ghjuda''' (o ''arburu di Ghjuda'') (''Cercis siliquastrum'') hè un arburi chì faci parti di a famiglia di i [[Cesalpiniaceae]]. Hè altu sei à deci metri. Cresci lestru i primi anni l'arburi di Ghjuda, eppo dopu più pianu. In certi loca, hè chjamatu ''arburi di Ghjudea'', fenda rifarenza à a [[regione|rigioni]] d'induva eddu hè urighjinariu. À i ghjorna d'oghji, l'arburi di Ghjuda si scontra in u meziornu di l'[[Auropa]] è in a parti [[Uvestu|uccidintali]] di l'[[Asia]]. Hè un arburi chì si piaci à u [[soli]], ma chì temi u [[ventu]] forti. [[File:Cercis siliquastrum0.jpg|left|200px|thumb|]] [[File:Cercis siliquastrum MHNT.BOT.2007.40.59.jpg|thumb|left|''Cercis siliquastrum'']] Parechji sinonimi di ''Cercis siliquastrum'' sò: - ''Cercis siliquosa'',<br> - ''Cercis florida''.<br> L'arburi di Ghjuda perdi i casci. I [[foglia|fogli]] sò verdi chjari, à forma di [[core|cori]]. L'arburi di Ghjuda hè un arburi magnificu: faci mori fiori è i so casci sò à forma di cori. Difatti, l'arburi di Ghuda s'usa mori par l'urnamentu in i giardini, in l'ariali di u [[Mari Tarraniu]]. Di manera uriginali, i casci nascini dopu à i fiori, in cuntrastu incù parti di tutti i spezii d'arburi. I fiori sò rusulini è nascini dirittamenti à u liveddu di u fustu di l'arburi è di i brancona. Accadi à volti à volti ch'è i fiori fussini bianchi, incù certi variità d'arburi di Ghjuda, ma hè rarissimu. L'arburi di Ghjuda fiurisci d'[[aprili]] o di [[maghju]]. I fiori ùn nascini annantu à l'arburi cà dopu à a quarta o a quinta annanta di l'arburi di Ghjuda. [[File:Cercis siliquastrum - leaves.jpg|250px|thumb|right|I casci di l'arburi di Ghjuda]] U nomu «arburi di Ghjuda» faci rifarenza à a lighjenda chì [[Ghjuda]] s'appiccheti à una branca di 'ssu arburi, dopu à avè traditu à [[Cristu]]. Subitu dopu, i fiori sariani diventati rusulini, da a vargogna. Ma siont'è un' antra lighjenda, i fiori chì nascini dirittamenti annantu à u fustu, sariani i lacrimi di Cristu. ==In Corsica== L'arburi di Ghjuda hè un arburi d'urnamentu cumunu in [[Corsica]]. ==Da vede dinò== * l' [[arburi di Corsica]] [[Categoria:Cesalpiniaceae]] [[Categoria:Arburi di Corsica]] 22insuwt1yye8fhs3agj9f96ivdme4z Discussione:Purtone Informatica 1 16061 407434 398989 2026-10-23T17:25:53Z Fausta Samaritani 15085 Fausta Samaritani hà spustatu a pagina [[Discussione:Informatica]] à [[Discussione:Purtone Informatica]] 398989 wikitext text/x-wiki __TOC__ == Wikidata issues == Hi! This page was linked to '''Portal:Information technology''' ([[d:Q3874978]]) as the only page from another namespace. It is now linked to '''computer science''' ([[d:Q21198]]). Regards [[User:לערי ריינהארט|לערי ריינהארט]] ([[User talk:לערי ריינהארט|talk]]) 21:03, 3 ghjennaghju 2014 (UTC) == HTML is not a programming language == It's a markup language. (Sorry for writing in English, but I don't trust machine translations.) -- [[Utente:UKoch|UKoch]] ([[Discussioni utente:UKoch|discussioni]]) 19:18, 2 dic 2025 (UTC) m0afm7qv20u3co8qreed4g3xj3j442n Urdinatori 0 19282 407437 351351 2026-10-23T17:28:51Z Xqbot 1764 Correction d’une double redirection depuis [[Informatica]] vers [[Purtone Informatica]] 407437 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Purtone Informatica]] sctl1o8rnw57l95hw77rvhe259cc0c3 Zoolugia 0 22014 407443 380167 2026-10-24T05:46:54Z Articulivitali 28749 407443 wikitext text/x-wiki --- Zoolugia.txt --- [[File:Giraffa camelopardalis angolensis.jpg|miniatura|442x442px|A giraffa (''[[Giraffa camelopardalis]]''), un [[mammiferu]] ricunnisciutu da u so collu longu. L'origine è l'evoluzione di u collu di e giraffe sò state temi assai dibattuti in a storia di a zoolugia.]] A '''zoolugia''' (da u [[grecu anticu]] ''zôion'', «animale», è ''loghía'', «studiu»), o '''biulugia animale''', hè a disciplina di a [[biulugia]] chì studieghja l'[[animale|animali]] o metazoi. In u passatu, i [[protozoi]] eranu cunsiderati parte di u regnu animale per via di e so sumiglianze biulogiche è di e so affinità filugenetiche. Oghje, sò classificati soprattuttu in u regnu di i [[prutisti]]. == Etimulugia == U termine «zoolugia» hè furmatu da e parolle greche ''ζῷον'' (''zôion''), chì vole dì «essere vivu» o «animale», è ''-λογία'' (''-loghía''), da ''λόγος'' (''lógos''), chì pò significà «discorsu», «raghjunamentu», «teuria» o «studiu». == Storia == === Antichità === [[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|[[Aristotele]], cunsideratu unu di i fundatori di a zoolugia.]] Ancu s'ella ùn hè diventata una disciplina scentifica urganizata ch’è à u [[XIX seculu]], a zoolugia hà e so radiche in l'antichità. I studii d'[[Aristotele]] anu messu e prime base di sta scienza. In ''[[Historia animalium]]'', scritta versu u [[343 a.C.]], Aristotele discrive guasi 600 spezie d'animali di l'Asia Minore è di l'isula di Lesbos. Hà scrittu dinù ''[[De partibus animalium]]'', un'opera chì racoglie osservazione annantu à l'animali. [[Galenu]] hà cuntribuitu à u sviluppu di a zoolugia cù e so numerose dissezioni, fatte soprattuttu annantu à e scimie è i porchi, ch'ellu cunsiderava l'animali più simili à l'omu. === Da u Medievu à u Seicentu === [[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|[[Conrad Gessner]].]] À u Medievu, è soprattuttu durante a [[Rinascita]], a zoolugia cumencia à piglià una forma più vicina à quella muderna è suscita un interessu crescente trà i sapienti. I viaghji longhi in nave portanu à a scuperta di numerose spezie nove. Cù ''De differentiis animalium'' (1553), [[Edward Wotton]] scrive ciò chì hè statu qualificatu cum'è «a prima opera zoologica di i tempi muderni». [[Conrad Gessner]] publica ''[[Historiae animalium]]'' (1551), un'opera chì s'appoghja in parte annantu à l'osservazione d'Aristotele. Hè cunsiderata unu di i primi grandi testi muderni di zoolugia, ancu s'ella cuntene dinù animali mitulogichi è creature fantastiche. L'invenzione di u [[microscopiu]] permette di vede urganismi chì ùn si pudianu distingue à ochju nudu. Parechji d'elli, cumpresi urganismi oghje cunnisciuti cum'è prutisti, eranu à l'epica classificati trà l'animali. [[File:PSM V71 D480 International zoological congress in new york city 1907.png|thumb|Cungressu zoologicu internaziunale in [[New York]], in u [[1907]].]] === Età muderna === À u [[XIX seculu]], espluratori è scentifichi cum'è [[Alexander von Humboldt]] ùn studieghjanu più solu l'urganisimi à unu à unu, ma dinù e pupulazione è e so rilazione cù l'ambiente. Si sviloppa cusì l'[[eculugia]]. A [[teoria di l'evoluzione]] assuciata à [[Charles Darwin]] è [[Alfred Russel Wallace]] cuntribuisce à dà à a biulugia una struttura cumuna, basata annantu à l'evoluzione. A zoolugia diventa una di e so discipline, à fiancu à a [[botanica]], a [[paleontulugia]] è a [[microbiulugia]]. À u [[XX seculu]], si sviloppanu dinù branche cum'è l'[[etulugia]], à a quale hà cuntribuitu [[Konrad Lorenz]]. == Ricerca zoologica == [[File:ColinGrovesWithChimpAttacker.jpg|thumb|[[Colin Groves]] cù un [[scimpanzè]].]] Cum'è in l'altre branche di a biulugia, l'animali ponu esse studiati à parechji livelli: da e [[cellule]] è i [[Tessutu (biulugia)|tessuti]] à e [[Dinamica di e pupulazione|dinamiche di pupulazione]] è à e [[interazzione biulogica|interazzione]] trà l'urganisimi. Si pò studià u [[fenotipu]], vale à dì e caratteristiche osservabile, è ancu u [[genotipu]]. L'analisi di e caratteristiche genetiche aiuta à stabilisce e rilazione di parentia trà l'individui è trà e spezie. A maiò parte di l'animali di u passatu sò spariti. Per studià li, a zoolugia s'appoghja ancu annantu à a [[geulugia]] è à l'analisi di i [[fossile|fossili]] priservati in i strati di roccia. Parechji metazoi anu un [[sistema nervosu]] è ponu avè cumpurtamenti più o menu cumplessi, chì sò anch'elli studiati. U passaghju da e forme antiche di l'omu à quelle muderne hè studiatu soprattuttu da e [[scienze suciale]]. L'[[antropulugia]], chì studieghja l'essere umanu sottu à parechji aspetti, hà dinù ligami cù a zoolugia. A [[sistematica]] zoologica hè urganizata secondu u [[Codice internaziunale di nomenclatura zoologica]] (ICZN). U codice stabilisce regule per numinà l'animali è e spezie, affinch'è i nomi ùn sianu micca scelti à l'arbitrariu da ogni scentificu. A zoolugia hà cuntribuitu assai à e cunniscenze di l'omu. E dissezzione d'animali, per esempiu, anu permessu di studià u funziunamentu di u corpu umanu per via di paragone. Scentifichi cum'è [[Andrea Vesaliu]] è [[William Harvey]] anu fattu tali studii. Oghje, l'usu d'animali in a ricerca, cumpresa a prova di i medicamenti, ferma un sughjettu di dibattitu è hè sottumessu à regule specifiche. == Branche di a zoolugia == A zoolugia hà parechje discipline chì si cuncentranu annantu à aspetti particulari di u mondu animale. === Zoolugia evolutiva === A zoolugia evolutiva studieghja l'urighjine è a discendenza di e spezie animali, è dinù i so cambiamenti, a so distribuzione è a so diversità à traversu u tempu. Trà i sapienti chì anu cuntribuitu à stu campu ci sò [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], [[Jean-Baptiste de Lamarck]] è [[Charles Darwin]]. In ''[[L'origine di e spezie]]'', Darwin hà messu base impurtante per l'evoluzionisimu mudernu. === Sistematica animale === [[File:Zoologia - Musei Civici di Reggio Emilia 03.jpg|miniatura|A sezzione di zoolugia di u Palazzu di i Musei, à i Musei Civichi di Reggio Emilia.]] A sistematica animale studieghja a tassunumia di l'animali, vale à dì a so urganisazione è a so classificazione. U biologu svedese [[Carl Linnaeus|Carl Linnaeus (Linneo)]] hà avutu un rollu impurtante in a classificazione di l'esseri viventi. === Embriulugia animale è zoolugia di u sviluppu === L'embriulugia animale studieghja a furmazione è u sviluppu di l'animali à parte da l'ovu fecundatu. Analizeghja e trasfurmazione chì l'[[embrione]] subisce fin'à ghjunghje à u stadiu adultu. === Eculugia animale === L'eculugia animale studieghja l'interazzione trà l'animali è l'[[Ambiente (biulugia)|ambiente]] induv’elli campanu. === Etulugia === [[File:Espanola 2010 09 29 0949.jpg|miniatura|Durante u so viaghju in l'isule [[Galápagos]], Darwin hè statu incuriusitu da e differenze trà i becchi di i [[Geospizinae|fringuelli]] di l'arcipelagu.]] L'[[etulugia]] studieghja u cumpurtamentu di l'animali. [[Konrad Lorenz]] hè cunsideratu unu di i pionieri di l'etulugia muderna. === Paleozoolugia === A [[paleozoolugia]] studieghja l'animali spariti à traversu a ricerca è l'analisi di i fossili. === Veterinaria === A [[medicina veterinaria|veterinaria]] hè a disciplina chì s'occupa di a salute di l'animali. === Criptozoolugia === A [[criptozoolugia]] tratta di l'animali chì a so esistenza ùn hè ancu sustenuta da prove scentifiche, ma chì hè supposta à parte da credenze antiche o muderne. Hè assuciata à e pseudoscienze, ancu s'è certe ricerche nant'à l'animali pocu cunnisciuti ponu esse cundutte cù metudi scentifichi rigurosi. === Per gruppi tassunomichi === * [[Protozoolugia]], studiu di i [[Protozoa|protozoi]] * [[Malaculugia]], studiu di i [[Mollusca|molluschi]] ** [[Teutulugia]], studiu di i [[Cephalopoda|cefalopodi]] * [[Nematulugia]], studiu di i [[Nematoda|nematodi]] * [[Elm intulugia]], studiu di i vermi parassiti * [[Artropulugia]], studiu di l'artropodi ** [[Aracnulugia]], studiu di l'[[Arachnida|aracnidi]] è di i [[Scorpiones|scorpioni]] *** [[Acarulugia]], studiu di l'acari è di e zecche ** [[Carcinulugia]], studiu di i [[Crustacea|crustacei]] ** [[Entumulugia]], studiu di l'[[Insecta|insetti]] *** [[Melittulugia]] *** [[Coleopterulugia]] *** [[Dipterulugia]] *** [[Hemipterulugia]] *** [[Lepidopterulugia]] *** [[Mirmiculugia]] *** [[Ortopterulugia]] *** [[Tricopterulugia]] * [[Itt iulugia]], studiu di i [[pesciu|pesci]] * [[Erpetulugia]], studiu di i [[Reptilia|rettili]] è di l'[[Amphibia|anfibii]] ** [[Batraculugia]], studiu di l'anfibii ** [[Ofiulugia]], studiu di i [[Serpentes|serpi]] ** [[Sau rulugia]], studiu di e lucertule ** [[Testudinulugia]], studiu di e [[Testudines|cuppulate]] ** [[Ornitulugia]], studiu di l'[[Aves|acelli]] ** [[Crocodilulugia]], studiu di i [[Crocodylia|crocodili]] * [[Mammulugia]], studiu di i [[Mammalia|mammiferi]] ** [[Cetulugia]], studiu di i [[Cetacea|cetacei]] ** [[Primatulugia]], studiu di i [[Primates|primati]] === Altre branche === * [[Anatumia cumparata]], paragone di l'anatumia di vertebrati sfarenti * [[Anatumia di i mammiferi]], studiu di l'anatumia di i mammiferi * [[Etulugia]], studiu di u cumpurtamentu animale * [[Fisiulugia animale]], studiu di u funziunamentu di l'animali * [[Fisiulugia cumparata]], paragone di a fisiulugia di spezie sfarente * [[Neuroetulugia]], studiu di i ligami trà u sistema nervosu è u cumpurtamentu animale * [[Zoogeugrafia]], studiu di a distribuzione di e spezie in u territoriu * [[Zoomusiculugia]], studiu di l'usu esteticu di a cumunicazione sonora trà l'animali * [[Zoosemiutica]], studiu di i sistemi di cumunicazione animale * [[Antropulugia]], studiu di l'essere umanu sottu à parechje discipline * [[Zootecnia]], allevu è sfruttamentu di l'animali == Divulgazione == Per fà cunnosce a zoolugia à u grande publicu è sensibilizà lu à e so tematiche, esistenu urganisazione è strutture cum'è i [[giardinu zoologicu|giardini zoologichi]], e stazione zoologiche, l'acquarii publichi è i musei di storia naturale. I [[safari]] permettenu dinù à i visitadori d'osservà l'animali in ambienti naturali o vicini à quelli naturali. Ci sò parechje opere di divulgazione scentifica, enciclopedie nant'à l'animali è documentarii filmati in u mondu sanu, frà i quali quelli prudutti da urganisazione è reti cum'è a [[National Geographic Society]] è a [[BBC]]. ==Note== <references/> [[Categoria:Zoologia]] [[Categoria:Zoologia|*]] [[Categoria:Scienze esatte è naturale]] rwwevmicqj78piw8o3w47s9dpucwy2o 407444 407443 2026-10-24T05:47:11Z Articulivitali 28749 407444 wikitext text/x-wiki --- Zoolugia.txt --- [[File:Giraffa camelopardalis angolensis.jpg|miniatura|442x442px|A giraffa (''[[Giraffa camelopardalis]]''), un [[mammiferu]] ricunnisciutu da u so collu longu. L'origine è l'evoluzione di u collu di e giraffe sò state temi assai dibattuti in a storia di a zoolugia.]] A '''zoolugia''' (da u [[grecu anticu]] ''zôion'', «animale», è ''loghía'', «studiu»), o ''biulugia animale'', hè a disciplina di a [[biulugia]] chì studieghja l'[[animale|animali]] o metazoi. In u passatu, i [[protozoi]] eranu cunsiderati parte di u regnu animale per via di e so sumiglianze biulogiche è di e so affinità filugenetiche. Oghje, sò classificati soprattuttu in u regnu di i [[prutisti]]. == Etimulugia == U termine «zoolugia» hè furmatu da e parolle greche ''ζῷον'' (''zôion''), chì vole dì «essere vivu» o «animale», è ''-λογία'' (''-loghía''), da ''λόγος'' (''lógos''), chì pò significà «discorsu», «raghjunamentu», «teuria» o «studiu». == Storia == === Antichità === [[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|[[Aristotele]], cunsideratu unu di i fundatori di a zoolugia.]] Ancu s'ella ùn hè diventata una disciplina scentifica urganizata ch’è à u [[XIX seculu]], a zoolugia hà e so radiche in l'antichità. I studii d'[[Aristotele]] anu messu e prime base di sta scienza. In ''[[Historia animalium]]'', scritta versu u [[343 a.C.]], Aristotele discrive guasi 600 spezie d'animali di l'Asia Minore è di l'isula di Lesbos. Hà scrittu dinù ''[[De partibus animalium]]'', un'opera chì racoglie osservazione annantu à l'animali. [[Galenu]] hà cuntribuitu à u sviluppu di a zoolugia cù e so numerose dissezioni, fatte soprattuttu annantu à e scimie è i porchi, ch'ellu cunsiderava l'animali più simili à l'omu. === Da u Medievu à u Seicentu === [[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|[[Conrad Gessner]].]] À u Medievu, è soprattuttu durante a [[Rinascita]], a zoolugia cumencia à piglià una forma più vicina à quella muderna è suscita un interessu crescente trà i sapienti. I viaghji longhi in nave portanu à a scuperta di numerose spezie nove. Cù ''De differentiis animalium'' (1553), [[Edward Wotton]] scrive ciò chì hè statu qualificatu cum'è «a prima opera zoologica di i tempi muderni». [[Conrad Gessner]] publica ''[[Historiae animalium]]'' (1551), un'opera chì s'appoghja in parte annantu à l'osservazione d'Aristotele. Hè cunsiderata unu di i primi grandi testi muderni di zoolugia, ancu s'ella cuntene dinù animali mitulogichi è creature fantastiche. L'invenzione di u [[microscopiu]] permette di vede urganismi chì ùn si pudianu distingue à ochju nudu. Parechji d'elli, cumpresi urganismi oghje cunnisciuti cum'è prutisti, eranu à l'epica classificati trà l'animali. [[File:PSM V71 D480 International zoological congress in new york city 1907.png|thumb|Cungressu zoologicu internaziunale in [[New York]], in u [[1907]].]] === Età muderna === À u [[XIX seculu]], espluratori è scentifichi cum'è [[Alexander von Humboldt]] ùn studieghjanu più solu l'urganisimi à unu à unu, ma dinù e pupulazione è e so rilazione cù l'ambiente. Si sviloppa cusì l'[[eculugia]]. A [[teoria di l'evoluzione]] assuciata à [[Charles Darwin]] è [[Alfred Russel Wallace]] cuntribuisce à dà à a biulugia una struttura cumuna, basata annantu à l'evoluzione. A zoolugia diventa una di e so discipline, à fiancu à a [[botanica]], a [[paleontulugia]] è a [[microbiulugia]]. À u [[XX seculu]], si sviloppanu dinù branche cum'è l'[[etulugia]], à a quale hà cuntribuitu [[Konrad Lorenz]]. == Ricerca zoologica == [[File:ColinGrovesWithChimpAttacker.jpg|thumb|[[Colin Groves]] cù un [[scimpanzè]].]] Cum'è in l'altre branche di a biulugia, l'animali ponu esse studiati à parechji livelli: da e [[cellule]] è i [[Tessutu (biulugia)|tessuti]] à e [[Dinamica di e pupulazione|dinamiche di pupulazione]] è à e [[interazzione biulogica|interazzione]] trà l'urganisimi. Si pò studià u [[fenotipu]], vale à dì e caratteristiche osservabile, è ancu u [[genotipu]]. L'analisi di e caratteristiche genetiche aiuta à stabilisce e rilazione di parentia trà l'individui è trà e spezie. A maiò parte di l'animali di u passatu sò spariti. Per studià li, a zoolugia s'appoghja ancu annantu à a [[geulugia]] è à l'analisi di i [[fossile|fossili]] priservati in i strati di roccia. Parechji metazoi anu un [[sistema nervosu]] è ponu avè cumpurtamenti più o menu cumplessi, chì sò anch'elli studiati. U passaghju da e forme antiche di l'omu à quelle muderne hè studiatu soprattuttu da e [[scienze suciale]]. L'[[antropulugia]], chì studieghja l'essere umanu sottu à parechji aspetti, hà dinù ligami cù a zoolugia. A [[sistematica]] zoologica hè urganizata secondu u [[Codice internaziunale di nomenclatura zoologica]] (ICZN). U codice stabilisce regule per numinà l'animali è e spezie, affinch'è i nomi ùn sianu micca scelti à l'arbitrariu da ogni scentificu. A zoolugia hà cuntribuitu assai à e cunniscenze di l'omu. E dissezzione d'animali, per esempiu, anu permessu di studià u funziunamentu di u corpu umanu per via di paragone. Scentifichi cum'è [[Andrea Vesaliu]] è [[William Harvey]] anu fattu tali studii. Oghje, l'usu d'animali in a ricerca, cumpresa a prova di i medicamenti, ferma un sughjettu di dibattitu è hè sottumessu à regule specifiche. == Branche di a zoolugia == A zoolugia hà parechje discipline chì si cuncentranu annantu à aspetti particulari di u mondu animale. === Zoolugia evolutiva === A zoolugia evolutiva studieghja l'urighjine è a discendenza di e spezie animali, è dinù i so cambiamenti, a so distribuzione è a so diversità à traversu u tempu. Trà i sapienti chì anu cuntribuitu à stu campu ci sò [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], [[Jean-Baptiste de Lamarck]] è [[Charles Darwin]]. In ''[[L'origine di e spezie]]'', Darwin hà messu base impurtante per l'evoluzionisimu mudernu. === Sistematica animale === [[File:Zoologia - Musei Civici di Reggio Emilia 03.jpg|miniatura|A sezzione di zoolugia di u Palazzu di i Musei, à i Musei Civichi di Reggio Emilia.]] A sistematica animale studieghja a tassunumia di l'animali, vale à dì a so urganisazione è a so classificazione. U biologu svedese [[Carl Linnaeus|Carl Linnaeus (Linneo)]] hà avutu un rollu impurtante in a classificazione di l'esseri viventi. === Embriulugia animale è zoolugia di u sviluppu === L'embriulugia animale studieghja a furmazione è u sviluppu di l'animali à parte da l'ovu fecundatu. Analizeghja e trasfurmazione chì l'[[embrione]] subisce fin'à ghjunghje à u stadiu adultu. === Eculugia animale === L'eculugia animale studieghja l'interazzione trà l'animali è l'[[Ambiente (biulugia)|ambiente]] induv’elli campanu. === Etulugia === [[File:Espanola 2010 09 29 0949.jpg|miniatura|Durante u so viaghju in l'isule [[Galápagos]], Darwin hè statu incuriusitu da e differenze trà i becchi di i [[Geospizinae|fringuelli]] di l'arcipelagu.]] L'[[etulugia]] studieghja u cumpurtamentu di l'animali. [[Konrad Lorenz]] hè cunsideratu unu di i pionieri di l'etulugia muderna. === Paleozoolugia === A [[paleozoolugia]] studieghja l'animali spariti à traversu a ricerca è l'analisi di i fossili. === Veterinaria === A [[medicina veterinaria|veterinaria]] hè a disciplina chì s'occupa di a salute di l'animali. === Criptozoolugia === A [[criptozoolugia]] tratta di l'animali chì a so esistenza ùn hè ancu sustenuta da prove scentifiche, ma chì hè supposta à parte da credenze antiche o muderne. Hè assuciata à e pseudoscienze, ancu s'è certe ricerche nant'à l'animali pocu cunnisciuti ponu esse cundutte cù metudi scentifichi rigurosi. === Per gruppi tassunomichi === * [[Protozoolugia]], studiu di i [[Protozoa|protozoi]] * [[Malaculugia]], studiu di i [[Mollusca|molluschi]] ** [[Teutulugia]], studiu di i [[Cephalopoda|cefalopodi]] * [[Nematulugia]], studiu di i [[Nematoda|nematodi]] * [[Elm intulugia]], studiu di i vermi parassiti * [[Artropulugia]], studiu di l'artropodi ** [[Aracnulugia]], studiu di l'[[Arachnida|aracnidi]] è di i [[Scorpiones|scorpioni]] *** [[Acarulugia]], studiu di l'acari è di e zecche ** [[Carcinulugia]], studiu di i [[Crustacea|crustacei]] ** [[Entumulugia]], studiu di l'[[Insecta|insetti]] *** [[Melittulugia]] *** [[Coleopterulugia]] *** [[Dipterulugia]] *** [[Hemipterulugia]] *** [[Lepidopterulugia]] *** [[Mirmiculugia]] *** [[Ortopterulugia]] *** [[Tricopterulugia]] * [[Itt iulugia]], studiu di i [[pesciu|pesci]] * [[Erpetulugia]], studiu di i [[Reptilia|rettili]] è di l'[[Amphibia|anfibii]] ** [[Batraculugia]], studiu di l'anfibii ** [[Ofiulugia]], studiu di i [[Serpentes|serpi]] ** [[Sau rulugia]], studiu di e lucertule ** [[Testudinulugia]], studiu di e [[Testudines|cuppulate]] ** [[Ornitulugia]], studiu di l'[[Aves|acelli]] ** [[Crocodilulugia]], studiu di i [[Crocodylia|crocodili]] * [[Mammulugia]], studiu di i [[Mammalia|mammiferi]] ** [[Cetulugia]], studiu di i [[Cetacea|cetacei]] ** [[Primatulugia]], studiu di i [[Primates|primati]] === Altre branche === * [[Anatumia cumparata]], paragone di l'anatumia di vertebrati sfarenti * [[Anatumia di i mammiferi]], studiu di l'anatumia di i mammiferi * [[Etulugia]], studiu di u cumpurtamentu animale * [[Fisiulugia animale]], studiu di u funziunamentu di l'animali * [[Fisiulugia cumparata]], paragone di a fisiulugia di spezie sfarente * [[Neuroetulugia]], studiu di i ligami trà u sistema nervosu è u cumpurtamentu animale * [[Zoogeugrafia]], studiu di a distribuzione di e spezie in u territoriu * [[Zoomusiculugia]], studiu di l'usu esteticu di a cumunicazione sonora trà l'animali * [[Zoosemiutica]], studiu di i sistemi di cumunicazione animale * [[Antropulugia]], studiu di l'essere umanu sottu à parechje discipline * [[Zootecnia]], allevu è sfruttamentu di l'animali == Divulgazione == Per fà cunnosce a zoolugia à u grande publicu è sensibilizà lu à e so tematiche, esistenu urganisazione è strutture cum'è i [[giardinu zoologicu|giardini zoologichi]], e stazione zoologiche, l'acquarii publichi è i musei di storia naturale. I [[safari]] permettenu dinù à i visitadori d'osservà l'animali in ambienti naturali o vicini à quelli naturali. Ci sò parechje opere di divulgazione scentifica, enciclopedie nant'à l'animali è documentarii filmati in u mondu sanu, frà i quali quelli prudutti da urganisazione è reti cum'è a [[National Geographic Society]] è a [[BBC]]. ==Note== <references/> [[Categoria:Zoologia]] [[Categoria:Zoologia|*]] [[Categoria:Scienze esatte è naturale]] 0svdxk4bcve2htra3uqt3p0tds76wuz 407445 407444 2026-10-24T07:53:59Z Fausta Samaritani 15085 link 407445 wikitext text/x-wiki [[File:Giraffa camelopardalis angolensis.jpg|thumb|250px|right|A giraffa (''[[Giraffa camelopardalis]]''), un [[mammiferu]] ricunnisciutu da u so collu longu. L'origine è l'evoluzione di u collu di e giraffe sò state temi assai dibattuti in a storia di a zoolugia.]] A '''zoolugia''' hè a disciplina di a [[biulugia]] chì studieghja l'[[animale|animali]] o metazoi. In u passatu, i [[protozoi]] eranu cunsiderati parte di u regnu animale per via di e so sumiglianze biulogiche è di e so affinità filugenetiche. Oghje, sò classificati soprattuttu in u regnu di i [[prutisti]]. == Etimulugia == U termine «zoolugia» hè furmatu da e parolle greche ''ζῷον'' (''zôion''), chì vole dì «essere vivu» o «animale», è ''-λογία'' (''-loghía''), da ''λόγος'' (''lógos''), chì pò significà «discorsu», «raghjunamentu», «teuria» o «studiu». == Storia == === Antichità === [[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|250px|right|Aristotelle, cunsideratu unu di i fundatori di a zoolugia.]] Ancu s'ella ùn hè diventata una disciplina scentifica urganizata ch'è à u [[XIX sèculu]], a zoolugia hà e so radiche in l'antichità. I studii d'[[Aristotele]] anu messu e prime base di sta scienza. In ''[[Historia animalium]]'', scritta versu u [[343 a.C.]], Aristotele discrive guasi 600 spezie d'animali di l'Asia Minore è di l'isula di Lesbos. Hà scrittu dinù ''[[De partibus animalium]]'', un'opera chì racoglie osservazione annantu à l'animali. [[Galenu]] hà cuntribuitu à u sviluppu di a zoolugia cù e so numerose dissezioni, fatte soprattuttu annantu à e scimie è i porchi, ch'ellu cunsiderava l'animali più simili à l'omu. === Da u Medievu à u Seicentu === [[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|250px|right|[[Conrad Gessner]].]] À u [[Medievu]], è soprattuttu durante u [[Rinascimentu]], a zoolugia cumencia à piglià una forma più vicina à quella muderna è suscita un interessu crescente trà i sapienti. I viaghji longhi in nave portanu à a scuperta di numerose spezie nove. Cù ''De differentiis animalium'' ([[1553]]), [[Edward Wotton]] scrive ciò chì hè statu qualificatu cum'è «a prima opera zoologica di i tempi muderni». [[Conrad Gessner]] publica ''[[Historiae animalium]]'' ([[1551]]), un'opera chì s'appoghja in parte annantu à l'osservazione d'Aristotele. Hè cunsiderata unu di i primi grandi testi muderni di zoolugia, ancu s'ella cuntene dinù animali mitulogichi è creature fantastiche. L'invenzione di u [[microscopiu]] permette di vede urganismi chì ùn si pudianu distingue à ochju nudu. Parechji d'elli, cumpresi urganismi oghje cunnisciuti cum'è prutisti, eranu à l'epica classificati trà l'animali. [[File:PSM V71 D480 International zoological congress in new york city 1907.png|thumb|250px|right|Cungressu zoologicu internaziunale in [[New York]], in u [[1907]].]] === Età muderna === À u XIX sèculu, espluratori è scentifichi cum'è [[Alexander von Humboldt]] ùn studieghjanu più solu l'urganisimi à unu à unu, ma dinù e pupulazione è e so rilazione cù l'ambiente. Si sviloppa cusì l'[[eculugia]]. A [[teoria di l'evoluzione]] assuciata à [[Charles Darwin]] è [[Alfred Russel Wallace]] cuntribuisce à dà à a biulugia una struttura cumuna, basata annantu à l'evoluzione. A zoolugia diventa una di e so discipline, à fiancu à a [[botanica]], a [[paleontulugia]] è a [[microbiulugia]]. À u [[XX sèculu]], si sviloppanu dinù branche cum'è l'[[etulugia]], à a quale hà cuntribuitu [[Konrad Lorenz]]. == Ricerca zoologica == [[File:ColinGrovesWithChimpAttacker.jpg|thumb|250px|right|[[Colin Groves]] cù un [[scimpanzè]].]] Cum'è in l'altre branche di a biulugia, l'animali ponu esse studiati à parechji livelli: da e [[cellule]] è i [[Tessutu (biulugia)|tessuti]] à e [[Dinamica di e pupulazione|dinamiche di pupulazione]] è à e [[interazzione biulogica|interazzione]] trà l'urganisimi. Si pò studià u [[fenotipu]], vale à dì e caratteristiche osservabile, è ancu u [[genotipu]]. L'analisi di e caratteristiche genetiche aiuta à stabilisce e rilazione di parentia trà l'individui è trà e spezie. A maiò parte di l'animali di u passatu sò spariti. Per studià li, a zoolugia s'appoghja ancu annantu à a [[geulugia]] è à l'analisi di i [[fossile|fossili]] priservati in i strati di roccia. Parechji metazoi anu un [[sistema nervosu]] è ponu avè cumpurtamenti più o menu cumplessi, chì sò anch'elli studiati. U passaghju da e forme antiche di l'[[Homo sapiens|omu]] à quelle muderne hè studiatu soprattuttu da e [[scienze suciale]]. L'[[antropulugia]], chì studieghja l'essere umanu sottu à parechji aspetti, hà dinù ligami cù a zoolugia. A [[sistematica]] zoologica hè urganizata secondu u [[Codice internaziunale di nomenclatura zoologica]] (ICZN). U codice stabilisce regule per numinà l'animali è e spezie, affinch'è i nomi ùn sianu micca scelti à l'arbitrariu da ogni scentificu. A zoolugia hà cuntribuitu assai à e cunniscenze di l'omu. E dissezzione d'animali, per esempiu, anu permessu di studià u funziunamentu di u corpu umanu per via di paragone. Scentifichi cum'è [[Andrea Vesaliu]] è [[William Harvey]] anu fattu tali studii. Oghje, l'usu d'animali in a ricerca, cumpresa a prova di i medicamenti, ferma un sughjettu di dibattitu è hè sottumessu à regule specifiche. == Branche di a zoolugia == A zoolugia hà parechje discipline chì si cuncentranu annantu à aspetti particulari di u mondu animale. === Zoolugia evolutiva === A zoolugia evolutiva studieghja l'urighjine è a discendenza di e spezie animali, è dinù i so cambiamenti, a so distribuzione è a so diversità à traversu u tempu. Trà i sapienti chì anu cuntribuitu à stu campu ci sò [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], [[Jean-Baptiste de Lamarck]] è Charles Darwin. In ''[[L'origine di e spezie]]'', Darwin hà messu base impurtante per l'evoluzionisimu mudernu. === Sistematica animale === [[File:Zoologia - Musei Civici di Reggio Emilia 03.jpg|thumb|250px|right|A sezzione di zoolugia di u Palazzu di i Musei, à i Musei Civichi di Reggio Emilia.]] A sistematica animale studieghja a tassunumia di l'animali, vale à dì a so urganisazione è a so classificazione. U biologu svedese [[Linnaeus|Carl Linnaeus (Linneo)]] hà avutu un rollu impurtante in a classificazione di l'esseri viventi. === Embriulugia animale è zoolugia di u sviluppu === L'embriulugia animale studieghja a furmazione è u sviluppu di l'animali à parte da l'ovu fecundatu. Analizeghja e trasfurmazione chì l'[[embrione]] subisce fin'à ghjunghje à u stadiu adultu. === Eculugia animale === L'eculugia animale studieghja l'interazzione trà l'animali è l'[[Ambiente (biulugia)|ambiente]] induv’elli campanu. === Etulugia === [[File:Espanola 2010 09 29 0949.jpg|thumb|250px|right|Durante u so viaghju in l'isule [[Galápagos]], Darwin hè statu incuriusitu da e differenze trà i becchi di i [[Geospizinae|fringuelli]] di l'arcipelagu.]] L'[[etulugia]] studieghja u cumpurtamentu di l'animali. Konrad Lorenz hè cunsideratu unu di i pionieri di l'etulugia muderna. === Paleozoolugia === A [[paleozoolugia]] studieghja l'animali spariti à traversu a ricerca è l'analisi di i fossili. === Veterinaria === A [[medicina veterinaria|veterinaria]] hè a disciplina chì s'occupa di a salute di l'animali. === Criptozoolugia === A [[criptozoolugia]] tratta di l'animali chì a so esistenza ùn hè ancu sustenuta da prove scentifiche, ma chì hè supposta à parte da credenze antiche o muderne. Hè assuciata à e pseudoscienze, ancu s'è certe ricerche nant'à l'animali pocu cunnisciuti ponu esse cundutte cù metudi scentifichi rigurosi. === Per gruppi tassunomichi === * [[Protozoolugia]], studiu di i [[Protozoa|protozoi]] * [[Malaculugia]], studiu di i [[Mollusca|molluschi]] ** [[Teutulugia]], studiu di i [[Cephalopoda|cefalopodi]] * [[Nematulugia]], studiu di i [[Nematoda|nematodi]] * [[Elm intulugia]], studiu di i vermi parassiti * [[Artropulugia]], studiu di l'artropodi ** [[Aracnulugia]], studiu di l'[[Arachnida|aracnidi]] è di i [[Scorpiones|scorpioni]] *** [[Acarulugia]], studiu di l'acari è di e zecche ** [[Carcinulugia]], studiu di i [[Crustacea|crustacei]] ** [[Entumulugia]], studiu di l'[[Insecta|insetti]] *** [[Melittulugia]] *** [[Coleopterulugia]] *** [[Dipterulugia]] *** [[Hemipterulugia]] *** [[Lepidopterulugia]] *** [[Mirmiculugia]] *** [[Ortopterulugia]] *** [[Tricopterulugia]] * [[Itt iulugia]], studiu di i [[pesciu|pesci]] * [[Erpetulugia]], studiu di i [[Reptilia|rettili]] è di l'[[Amphibia|anfibii]] ** [[Batraculugia]], studiu di l'anfibii ** [[Ofiulugia]], studiu di i [[Serpentes|serpi]] ** [[Sau rulugia]], studiu di e lucertule ** [[Testudinulugia]], studiu di e [[Testudines|cuppulate]] ** [[Ornitulugia]], studiu di l'[[Aves|acelli]] ** [[Crocodilulugia]], studiu di i [[Crocodylia|crocodili]] * [[Mammulugia]], studiu di i [[Mammalia|mammiferi]] ** [[Cetulugia]], studiu di i [[Cetacea|cetacei]] ** [[Primatulugia]], studiu di i [[Primates|primati]] === Altre branche === * [[Anatumia cumparata]], paragone di l'anatumia di vertebrati sfarenti * [[Anatumia di i mammiferi]], studiu di l'anatumia di i mammiferi * [[Etulugia]], studiu di u cumpurtamentu animale * [[Fisiulugia animale]], studiu di u funziunamentu di l'animali * [[Fisiulugia cumparata]], paragone di a fisiulugia di spezie sfarente * [[Neuroetulugia]], studiu di i ligami trà u sistema nervosu è u cumpurtamentu animale * [[Zoogeugrafia]], studiu di a distribuzione di e spezie in u territoriu * [[Zoomusiculugia]], studiu di l'usu esteticu di a cumunicazione sonora trà l'animali * [[Zoosemiutica]], studiu di i sistemi di cumunicazione animale * [[Antropulugia]], studiu di l'essere umanu sottu à parechje discipline * [[Zootecnia]], allevu è sfruttamentu di l'animali == Divulgazione == Per fà cunnosce a zoolugia à u grande publicu è sensibilizà lu à e so tematiche, esistenu urganisazione è strutture cum'è i [[giardinu zoologicu|giardini zoologichi]], e stazione zoologiche, l'acquarii publichi è i musei di storia naturale. I [[safari]] permettenu dinù à i visitadori d'osservà l'animali in ambienti naturali o vicini à quelli naturali. Ci sò parechje opere di divulgazione scentifica, enciclopedie nant'à l'animali è documentarii filmati in u mondu sanu, frà i quali quelli prudutti da urganisazione è reti cum'è a [[National Geographic Society]] è a [[BBC]]. ==Note== <references/> [[Categoria:Zoologia]] [[Categoria:Scienze esatte è naturale]] hd94rlhxl8fpptu6bc7yba646sz4wy0 407446 407445 2026-10-24T08:13:57Z Fausta Samaritani 15085 corretto link 407446 wikitext text/x-wiki [[File:Giraffa camelopardalis angolensis.jpg|thumb|250px|right|A giraffa (''[[Giraffa camelopardalis]]''), un [[mammiferu]] ricunnisciutu da u so collu longu. L'origine è l'evoluzione di u collu di e giraffe sò state temi assai dibattuti in a storia di a zoolugia.]] A '''zoolugia''' hè a disciplina di a [[biolugia]] chì studieghja l'[[animale|animali]] o metazoi. In u passatu, i [[protozoi]] eranu cunsiderati parte di u regnu animale per via di e so sumiglianze biulogiche è di e so affinità filugenetiche. Oghje, sò classificati soprattuttu in u regnu di i [[prutisti]]. == Etimulugia == U termine «zoolugia» hè furmatu da e parolle greche ''ζῷον'' (''zôion''), chì vole dì «essere vivu» o «animale», è ''-λογία'' (''-loghía''), da ''λόγος'' (''lógos''), chì pò significà «discorsu», «raghjunamentu», «teuria» o «studiu». == Storia == === Antichità === [[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|250px|right|Aristotelle, cunsideratu unu di i fundatori di a zoolugia.]] Ancu s'ella ùn hè diventata una disciplina scentifica urganizata ch'è à u [[XIX sèculu]], a zoolugia hà e so radiche in l'antichità. I studii d'[[Aristotele]] anu messu e prime base di sta scienza. In ''[[Historia animalium]]'', scritta versu u [[343 a.C.]], Aristotele discrive guasi 600 spezie d'animali di l'Asia Minore è di l'isula di Lesbos. Hà scrittu dinù ''[[De partibus animalium]]'', un'opera chì racoglie osservazione annantu à l'animali. [[Galenu]] hà cuntribuitu à u sviluppu di a zoolugia cù e so numerose dissezioni, fatte soprattuttu annantu à e scimie è i porchi, ch'ellu cunsiderava l'animali più simili à l'omu. === Da u Medievu à u Seicentu === [[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|250px|right|[[Conrad Gessner]].]] À u [[Medievu]], è soprattuttu durante u [[Rinascimentu]], a zoolugia cumencia à piglià una forma più vicina à quella muderna è suscita un interessu crescente trà i sapienti. I viaghji longhi in nave portanu à a scuperta di numerose spezie nove. Cù ''De differentiis animalium'' ([[1553]]), [[Edward Wotton]] scrive ciò chì hè statu qualificatu cum'è «a prima opera zoologica di i tempi muderni». [[Conrad Gessner]] publica ''[[Historiae animalium]]'' ([[1551]]), un'opera chì s'appoghja in parte annantu à l'osservazione d'Aristotele. Hè cunsiderata unu di i primi grandi testi muderni di zoolugia, ancu s'ella cuntene dinù animali mitulogichi è creature fantastiche. L'invenzione di u [[microscopiu]] permette di vede urganismi chì ùn si pudianu distingue à ochju nudu. Parechji d'elli, cumpresi urganismi oghje cunnisciuti cum'è prutisti, eranu à l'epica classificati trà l'animali. [[File:PSM V71 D480 International zoological congress in new york city 1907.png|thumb|250px|right|Cungressu zoologicu internaziunale in [[New York]], in u [[1907]].]] === Età muderna === À u XIX sèculu, espluratori è scentifichi cum'è [[Alexander von Humboldt]] ùn studieghjanu più solu l'urganisimi à unu à unu, ma dinù e pupulazione è e so rilazione cù l'ambiente. Si sviloppa cusì l'[[eculugia]]. A [[teoria di l'evoluzione]] assuciata à [[Charles Darwin]] è [[Alfred Russel Wallace]] cuntribuisce à dà à a biulugia una struttura cumuna, basata annantu à l'evoluzione. A zoolugia diventa una di e so discipline, à fiancu à a [[botanica]], a [[paleontulugia]] è a [[microbiulugia]]. À u [[XX sèculu]], si sviloppanu dinù branche cum'è l'[[etulugia]], à a quale hà cuntribuitu [[Konrad Lorenz]]. == Ricerca zoologica == [[File:ColinGrovesWithChimpAttacker.jpg|thumb|250px|right|[[Colin Groves]] cù un [[scimpanzè]].]] Cum'è in l'altre branche di a biulugia, l'animali ponu esse studiati à parechji livelli: da e [[cellule]] è i [[Tessutu (biulugia)|tessuti]] à e [[Dinamica di e pupulazione|dinamiche di pupulazione]] è à e [[interazzione biulogica|interazzione]] trà l'urganisimi. Si pò studià u [[fenotipu]], vale à dì e caratteristiche osservabile, è ancu u [[genotipu]]. L'analisi di e caratteristiche genetiche aiuta à stabilisce e rilazione di parentia trà l'individui è trà e spezie. A maiò parte di l'animali di u passatu sò spariti. Per studià li, a zoolugia s'appoghja ancu annantu à a [[geulugia]] è à l'analisi di i [[fossile|fossili]] priservati in i strati di roccia. Parechji metazoi anu un [[sistema nervosu]] è ponu avè cumpurtamenti più o menu cumplessi, chì sò anch'elli studiati. U passaghju da e forme antiche di l'[[Homo sapiens|omu]] à quelle muderne hè studiatu soprattuttu da e [[scienze suciale]]. L'[[antropulugia]], chì studieghja l'essere umanu sottu à parechji aspetti, hà dinù ligami cù a zoolugia. A [[sistematica]] zoologica hè urganizata secondu u [[Codice internaziunale di nomenclatura zoologica]] (ICZN). U codice stabilisce regule per numinà l'animali è e spezie, affinch'è i nomi ùn sianu micca scelti à l'arbitrariu da ogni scentificu. A zoolugia hà cuntribuitu assai à e cunniscenze di l'omu. E dissezzione d'animali, per esempiu, anu permessu di studià u funziunamentu di u corpu umanu per via di paragone. Scentifichi cum'è [[Andrea Vesaliu]] è [[William Harvey]] anu fattu tali studii. Oghje, l'usu d'animali in a ricerca, cumpresa a prova di i medicamenti, ferma un sughjettu di dibattitu è hè sottumessu à regule specifiche. == Branche di a zoolugia == A zoolugia hà parechje discipline chì si cuncentranu annantu à aspetti particulari di u mondu animale. === Zoolugia evolutiva === A zoolugia evolutiva studieghja l'urighjine è a discendenza di e spezie animali, è dinù i so cambiamenti, a so distribuzione è a so diversità à traversu u tempu. Trà i sapienti chì anu cuntribuitu à stu campu ci sò [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], [[Jean-Baptiste de Lamarck]] è Charles Darwin. In ''[[L'origine di e spezie]]'', Darwin hà messu base impurtante per l'evoluzionisimu mudernu. === Sistematica animale === [[File:Zoologia - Musei Civici di Reggio Emilia 03.jpg|thumb|250px|right|A sezzione di zoolugia di u Palazzu di i Musei, à i Musei Civichi di Reggio Emilia.]] A sistematica animale studieghja a tassunumia di l'animali, vale à dì a so urganisazione è a so classificazione. U biologu svedese [[Linneu|Carl Linnaeus (Linneo)]] hà avutu un rollu impurtante in a classificazione di l'esseri viventi. === Embriulugia animale è zoolugia di u sviluppu === L'embriolugia animale studieghja a furmazione è u sviluppu di l'animali à parte da l'ovu fecundatu. Analizeghja e trasfurmazione chì l'[[embrione]] subisce fin'à ghjunghje à u stadiu adultu. === Eculugia animale === L'eculugia animale studieghja l'interazzione trà l'animali è l'[[Ambiente (biulugia)|ambiente]] induv’elli campanu. === Etulugia === [[File:Espanola 2010 09 29 0949.jpg|thumb|250px|right|Durante u so viaghju in l'isule [[Galápagos]], Darwin hè statu incuriusitu da e differenze trà i becchi di i [[Geospizinae|fringuelli]] di l'arcipelagu.]] L'[[etolugia]] studieghja u cumpurtamentu di l'animali. Konrad Lorenz hè cunsideratu unu di i pionieri di l'etulugia muderna. === Paleozoolugia === A [[paleozoolugia]] studieghja l'animali spariti à traversu a ricerca è l'analisi di i fossili. === Veterinaria === A [[medicina veterinaria|veterinaria]] hè a disciplina chì s'occupa di a salute di l'animali. === Criptozoolugia === A [[criptozoolugia]] tratta di l'animali chì a so esistenza ùn hè ancu sustenuta da prove scentifiche, ma chì hè supposta à parte da credenze antiche o muderne. Hè assuciata à e pseudoscienze, ancu s'è certe ricerche nant'à l'animali pocu cunnisciuti ponu esse cundutte cù metudi scentifichi rigurosi. === Per gruppi tassunomichi === * [[Protozoolugia]], studiu di i [[Protozoa|protozoi]] * [[Malaculugia]], studiu di i [[Mollusca|molluschi]] ** [[Teutulugia]], studiu di i [[Cephalopoda|cefalopodi]] * [[Nematulugia]], studiu di i [[Nematoda|nematodi]] * [[Elm intulugia]], studiu di i vermi parassiti * [[Artropulugia]], studiu di l'artropodi ** [[Aracnulugia]], studiu di l'[[Arachnida|aracnidi]] è di i [[Scorpiones|scorpioni]] *** [[Acarulugia]], studiu di l'acari è di e zecche ** [[Carcinulugia]], studiu di i [[Crustacea|crustacei]] ** [[Entomulogia]], studiu di l'[[Insetti]] *** [[Melittulugia]] *** [[Coleopterulugia]] *** [[Dipterulugia]] *** [[Hemipterulugia]] *** [[Lepidopterulugia]] *** [[Mirmiculugia]] *** [[Ortopterulugia]] *** [[Tricopterulugia]] * [[Itt iulugia]], studiu di i [[Pesci|pesci]] * [[Erpetulugia]], studiu di i [[Reptilia|rettili]] è di l'[[Amphibia|anfibii]] ** [[Batraculugia]], studiu di l'anfibii ** [[Ofiulugia]], studiu di i [[Serpentes|serpi]] ** [[Sau rulugia]], studiu di e lucertule ** [[Testudinulugia]], studiu di e [[Testudines|cuppulate]] ** [[Ornitulugia]], studiu di l'[[Aves|acelli]] ** [[Crocodilulugia]], studiu di i [[Crocodylia|crocodili]] * [[Mammulugia]], studiu di i [[Mammalia|mammiferi]] ** [[Cetulugia]], studiu di i [[Cetacea|cetacei]] ** [[Primatulugia]], studiu di i [[Primates|primati]] === Altre branche === * [[Anatumia cumparata]], paragone di l'anatumia di vertebrati sfarenti * [[Anatumia di i mammiferi]], studiu di l'anatumia di i mammiferi * [[Etulugia]], studiu di u cumpurtamentu animale * [[Fisiulugia animale]], studiu di u funziunamentu di l'animali * [[Fisiulugia cumparata]], paragone di a fisiulugia di spezie sfarente * [[Neuroetulugia]], studiu di i ligami trà u sistema nervosu è u cumpurtamentu animale * [[Zoogeugrafia]], studiu di a distribuzione di e spezie in u territoriu * [[Zoomusiculugia]], studiu di l'usu esteticu di a cumunicazione sonora trà l'animali * [[Zoosemiutica]], studiu di i sistemi di cumunicazione animale * [[Antropulugia]], studiu di l'essere umanu sottu à parechje discipline * [[Zootecnia]], allevu è sfruttamentu di l'animali == Divulgazione == Per fà cunnosce a zoolugia à u grande publicu è sensibilizà lu à e so tematiche, esistenu urganisazione è strutture cum'è i [[giardinu zoologicu|giardini zoologichi]], e stazione zoologiche, l'acquarii publichi è i musei di storia naturale. I [[safari]] permettenu dinù à i visitadori d'osservà l'animali in ambienti naturali o vicini à quelli naturali. Ci sò parechje opere di divulgazione scentifica, enciclopedie nant'à l'animali è documentarii filmati in u mondu sanu, frà i quali quelli prudutti da urganisazione è reti cum'è a [[National Geographic Society]] è a [[BBC]]. ==Note== <references/> [[Categoria:Zoologia]] [[Categoria:Scienze esatte è naturale]] 3i5imetoq5hrywnt1xu9fwtnr4y0ozv 407447 407446 2026-10-24T08:15:36Z Fausta Samaritani 15085 407447 wikitext text/x-wiki [[File:Giraffa camelopardalis angolensis.jpg|thumb|250px|right|A [[giraffa]] (''Giraffa camelopardalis''), un [[mammiferu]] ricunnisciutu da u so collu longu. L'origine è l'evoluzione di u collu di e giraffe sò state temi assai dibattuti in a storia di a zoolugia.]] A '''zoolugia''' hè a disciplina di a [[biolugia]] chì studieghja l'[[animale|animali]] o metazoi. In u passatu, i [[protozoi]] eranu cunsiderati parte di u regnu animale per via di e so sumiglianze biulogiche è di e so affinità filugenetiche. Oghje, sò classificati soprattuttu in u regnu di i [[prutisti]]. == Etimulugia == U termine «zoolugia» hè furmatu da e parolle greche ''ζῷον'' (''zôion''), chì vole dì «essere vivu» o «animale», è ''-λογία'' (''-loghía''), da ''λόγος'' (''lógos''), chì pò significà «discorsu», «raghjunamentu», «teuria» o «studiu». == Storia == === Antichità === [[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|250px|right|Aristotelle, cunsideratu unu di i fundatori di a zoolugia.]] Ancu s'ella ùn hè diventata una disciplina scentifica urganizata ch'è à u [[XIX sèculu]], a zoolugia hà e so radiche in l'antichità. I studii d'[[Aristotele]] anu messu e prime base di sta scienza. In ''[[Historia animalium]]'', scritta versu u [[343 a.C.]], Aristotele discrive guasi 600 spezie d'animali di l'Asia Minore è di l'isula di Lesbos. Hà scrittu dinù ''[[De partibus animalium]]'', un'opera chì racoglie osservazione annantu à l'animali. [[Galenu]] hà cuntribuitu à u sviluppu di a zoolugia cù e so numerose dissezioni, fatte soprattuttu annantu à e scimie è i porchi, ch'ellu cunsiderava l'animali più simili à l'omu. === Da u Medievu à u Seicentu === [[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|250px|right|[[Conrad Gessner]].]] À u [[Medievu]], è soprattuttu durante u [[Rinascimentu]], a zoolugia cumencia à piglià una forma più vicina à quella muderna è suscita un interessu crescente trà i sapienti. I viaghji longhi in nave portanu à a scuperta di numerose spezie nove. Cù ''De differentiis animalium'' ([[1553]]), [[Edward Wotton]] scrive ciò chì hè statu qualificatu cum'è «a prima opera zoologica di i tempi muderni». [[Conrad Gessner]] publica ''[[Historiae animalium]]'' ([[1551]]), un'opera chì s'appoghja in parte annantu à l'osservazione d'Aristotele. Hè cunsiderata unu di i primi grandi testi muderni di zoolugia, ancu s'ella cuntene dinù animali mitulogichi è creature fantastiche. L'invenzione di u [[microscopiu]] permette di vede urganismi chì ùn si pudianu distingue à ochju nudu. Parechji d'elli, cumpresi urganismi oghje cunnisciuti cum'è prutisti, eranu à l'epica classificati trà l'animali. [[File:PSM V71 D480 International zoological congress in new york city 1907.png|thumb|250px|right|Cungressu zoologicu internaziunale in [[New York]], in u [[1907]].]] === Età muderna === À u XIX sèculu, espluratori è scentifichi cum'è [[Alexander von Humboldt]] ùn studieghjanu più solu l'urganisimi à unu à unu, ma dinù e pupulazione è e so rilazione cù l'ambiente. Si sviloppa cusì l'[[eculugia]]. A [[teoria di l'evoluzione]] assuciata à [[Charles Darwin]] è [[Alfred Russel Wallace]] cuntribuisce à dà à a biulugia una struttura cumuna, basata annantu à l'evoluzione. A zoolugia diventa una di e so discipline, à fiancu à a [[botanica]], a [[paleontulugia]] è a [[microbiulugia]]. À u [[XX sèculu]], si sviloppanu dinù branche cum'è l'[[etulugia]], à a quale hà cuntribuitu [[Konrad Lorenz]]. == Ricerca zoologica == [[File:ColinGrovesWithChimpAttacker.jpg|thumb|250px|right|[[Colin Groves]] cù un [[scimpanzè]].]] Cum'è in l'altre branche di a biulugia, l'animali ponu esse studiati à parechji livelli: da e [[cellule]] è i [[Tessutu (biulugia)|tessuti]] à e [[Dinamica di e pupulazione|dinamiche di pupulazione]] è à e [[interazzione biulogica|interazzione]] trà l'urganisimi. Si pò studià u [[fenotipu]], vale à dì e caratteristiche osservabile, è ancu u [[genotipu]]. L'analisi di e caratteristiche genetiche aiuta à stabilisce e rilazione di parentia trà l'individui è trà e spezie. A maiò parte di l'animali di u passatu sò spariti. Per studià li, a zoolugia s'appoghja ancu annantu à a [[geulugia]] è à l'analisi di i [[fossile|fossili]] priservati in i strati di roccia. Parechji metazoi anu un [[sistema nervosu]] è ponu avè cumpurtamenti più o menu cumplessi, chì sò anch'elli studiati. U passaghju da e forme antiche di l'[[Homo sapiens|omu]] à quelle muderne hè studiatu soprattuttu da e [[scienze suciale]]. L'[[antropulugia]], chì studieghja l'essere umanu sottu à parechji aspetti, hà dinù ligami cù a zoolugia. A [[sistematica]] zoologica hè urganizata secondu u [[Codice internaziunale di nomenclatura zoologica]] (ICZN). U codice stabilisce regule per numinà l'animali è e spezie, affinch'è i nomi ùn sianu micca scelti à l'arbitrariu da ogni scentificu. A zoolugia hà cuntribuitu assai à e cunniscenze di l'omu. E dissezzione d'animali, per esempiu, anu permessu di studià u funziunamentu di u corpu umanu per via di paragone. Scentifichi cum'è [[Andrea Vesaliu]] è [[William Harvey]] anu fattu tali studii. Oghje, l'usu d'animali in a ricerca, cumpresa a prova di i medicamenti, ferma un sughjettu di dibattitu è hè sottumessu à regule specifiche. == Branche di a zoolugia == A zoolugia hà parechje discipline chì si cuncentranu annantu à aspetti particulari di u mondu animale. === Zoolugia evolutiva === A zoolugia evolutiva studieghja l'urighjine è a discendenza di e spezie animali, è dinù i so cambiamenti, a so distribuzione è a so diversità à traversu u tempu. Trà i sapienti chì anu cuntribuitu à stu campu ci sò [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], [[Jean-Baptiste de Lamarck]] è Charles Darwin. In ''[[L'origine di e spezie]]'', Darwin hà messu base impurtante per l'evoluzionisimu mudernu. === Sistematica animale === [[File:Zoologia - Musei Civici di Reggio Emilia 03.jpg|thumb|250px|right|A sezzione di zoolugia di u Palazzu di i Musei, à i Musei Civichi di Reggio Emilia.]] A sistematica animale studieghja a tassunumia di l'animali, vale à dì a so urganisazione è a so classificazione. U biologu svedese [[Linneu|Carl Linnaeus (Linneo)]] hà avutu un rollu impurtante in a classificazione di l'esseri viventi. === Embriulugia animale è zoolugia di u sviluppu === L'embriolugia animale studieghja a furmazione è u sviluppu di l'animali à parte da l'ovu fecundatu. Analizeghja e trasfurmazione chì l'[[embrione]] subisce fin'à ghjunghje à u stadiu adultu. === Eculugia animale === L'eculugia animale studieghja l'interazzione trà l'animali è l'[[Ambiente (biulugia)|ambiente]] induv’elli campanu. === Etulugia === [[File:Espanola 2010 09 29 0949.jpg|thumb|250px|right|Durante u so viaghju in l'isule [[Galápagos]], Darwin hè statu incuriusitu da e differenze trà i becchi di i [[Geospizinae|fringuelli]] di l'arcipelagu.]] L'[[etolugia]] studieghja u cumpurtamentu di l'animali. Konrad Lorenz hè cunsideratu unu di i pionieri di l'etulugia muderna. === Paleozoolugia === A [[paleozoolugia]] studieghja l'animali spariti à traversu a ricerca è l'analisi di i fossili. === Veterinaria === A [[medicina veterinaria|veterinaria]] hè a disciplina chì s'occupa di a salute di l'animali. === Criptozoolugia === A [[criptozoolugia]] tratta di l'animali chì a so esistenza ùn hè ancu sustenuta da prove scentifiche, ma chì hè supposta à parte da credenze antiche o muderne. Hè assuciata à e pseudoscienze, ancu s'è certe ricerche nant'à l'animali pocu cunnisciuti ponu esse cundutte cù metudi scentifichi rigurosi. === Per gruppi tassunomichi === * [[Protozoolugia]], studiu di i [[Protozoa|protozoi]] * [[Malaculugia]], studiu di i [[Mollusca|molluschi]] ** [[Teutulugia]], studiu di i [[Cephalopoda|cefalopodi]] * [[Nematulugia]], studiu di i [[Nematoda|nematodi]] * [[Elm intulugia]], studiu di i vermi parassiti * [[Artropulugia]], studiu di l'artropodi ** [[Aracnulugia]], studiu di l'[[Arachnida|aracnidi]] è di i [[Scorpiones|scorpioni]] *** [[Acarulugia]], studiu di l'acari è di e zecche ** [[Carcinulugia]], studiu di i [[Crustacea|crustacei]] ** [[Entomulogia]], studiu di l'[[Insetti]] *** [[Melittulugia]] *** [[Coleopterulugia]] *** [[Dipterulugia]] *** [[Hemipterulugia]] *** [[Lepidopterulugia]] *** [[Mirmiculugia]] *** [[Ortopterulugia]] *** [[Tricopterulugia]] * [[Itt iulugia]], studiu di i [[Pesci|pesci]] * [[Erpetulugia]], studiu di i [[Reptilia|rettili]] è di l'[[Amphibia|anfibii]] ** [[Batraculugia]], studiu di l'anfibii ** [[Ofiulugia]], studiu di i [[Serpentes|serpi]] ** [[Sau rulugia]], studiu di e lucertule ** [[Testudinulugia]], studiu di e [[Testudines|cuppulate]] ** [[Ornitulugia]], studiu di l'[[Aves|acelli]] ** [[Crocodilulugia]], studiu di i [[Crocodylia|crocodili]] * [[Mammulugia]], studiu di i [[Mammalia|mammiferi]] ** [[Cetulugia]], studiu di i [[Cetacea|cetacei]] ** [[Primatulugia]], studiu di i [[Primates|primati]] === Altre branche === * [[Anatumia cumparata]], paragone di l'anatumia di vertebrati sfarenti * [[Anatumia di i mammiferi]], studiu di l'anatumia di i mammiferi * [[Etulugia]], studiu di u cumpurtamentu animale * [[Fisiulugia animale]], studiu di u funziunamentu di l'animali * [[Fisiulugia cumparata]], paragone di a fisiulugia di spezie sfarente * [[Neuroetulugia]], studiu di i ligami trà u sistema nervosu è u cumpurtamentu animale * [[Zoogeugrafia]], studiu di a distribuzione di e spezie in u territoriu * [[Zoomusiculugia]], studiu di l'usu esteticu di a cumunicazione sonora trà l'animali * [[Zoosemiutica]], studiu di i sistemi di cumunicazione animale * [[Antropulugia]], studiu di l'essere umanu sottu à parechje discipline * [[Zootecnia]], allevu è sfruttamentu di l'animali == Divulgazione == Per fà cunnosce a zoolugia à u grande publicu è sensibilizà lu à e so tematiche, esistenu urganisazione è strutture cum'è i [[giardinu zoologicu|giardini zoologichi]], e stazione zoologiche, l'acquarii publichi è i musei di storia naturale. I [[safari]] permettenu dinù à i visitadori d'osservà l'animali in ambienti naturali o vicini à quelli naturali. Ci sò parechje opere di divulgazione scentifica, enciclopedie nant'à l'animali è documentarii filmati in u mondu sanu, frà i quali quelli prudutti da urganisazione è reti cum'è a [[National Geographic Society]] è a [[BBC]]. ==Note== <references/> [[Categoria:Zoologia]] [[Categoria:Scienze esatte è naturale]] 5yv8t9knu29t9epr7ekdfj8d3jyzyru 407454 407447 2026-10-24T10:04:48Z Articulivitali 28749 407454 wikitext text/x-wiki [[File:Giraffa camelopardalis angolensis.jpg|thumb|250px|right|A [[giraffa]] (''Giraffa camelopardalis''), un [[mammiferu]] ricunnisciutu da u so collu longu. L'origine è l'evoluzione di u collu di e giraffe sò state temi assai dibattuti in a storia di a zoolugia.]] A '''zoolugia''' hè a disciplina di a [[biolugia]] chì studieghja l'[[animale|animali]] o metazoi. In u passatu, i [[protozoi]] eranu cunsiderati parte di u regnu animale per via di e so sumiglianze biulogiche è di e so affinità filugenetiche. Oghje, sò classificati soprattuttu in u regnu di i [[prutisti]]. == Etimulugia == U termine «zoolugia» hè furmatu da e parolle greche ''ζῷον'' (''zôion''), chì vole dì «essere vivu» o «animale», è ''-λογία'' (''-loghía''), da ''λόγος'' (''lógos''), chì pò significà «discorsu», «raghjunamentu», «teuria» o «studiu». == Storia == === Antichità === [[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|250px|right|Aristotelle, cunsideratu unu di i fundatori di a zoolugia.]] Ancu s'ella ùn hè diventata una disciplina scentifica urganizata ch'è à u [[XIX sèculu]], a zoolugia hà e so radiche in l'antichità. I studii d'[[Aristotele]] anu messu e prime base di sta scienza. In ''[[Historia animalium]]'', scritta versu u [[343 a.C.]], Aristotele discrive guasi 600 spezie d'animali di l'Asia Minore è di l'isula di Lesbos. Hà scrittu dinù ''[[De partibus animalium]]'', un'opera chì racoglie osservazione annantu à l'animali. [[Galenu]] hà cuntribuitu à u sviluppu di a zoolugia cù e so numerose dissezioni, fatte soprattuttu annantu à e scimie è i porchi, ch'ellu cunsiderava l'animali più simili à l'omu. === Da u Medievu à u Seicentu === [[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|250px|right|[[Conrad Gessner]].]] À u [[Medievu]], è soprattuttu durante u [[Rinascimentu]], a zoolugia cumencia à piglià una forma più vicina à quella muderna è suscita un interessu crescente trà i sapienti. I viaghji longhi in nave portanu à a scuperta di numerose spezie nove. Cù ''De differentiis animalium'' ([[1553]]), [[Edward Wotton]] scrive ciò chì hè statu qualificatu cum'è «a prima opera zoologica di i tempi muderni». [[Conrad Gessner]] publica ''[[Historiae animalium]]'' ([[1551]]), un'opera chì s'appoghja in parte annantu à l'osservazione d'Aristotele. Hè cunsiderata unu di i primi grandi testi muderni di zoolugia, ancu s'ella cuntene dinù animali mitulogichi è creature fantastiche. L'invenzione di u [[microscopiu]] permette di vede urganismi chì ùn si pudianu distingue à ochju nudu. Parechji d'elli, cumpresi urganismi oghje cunnisciuti cum'è prutisti, eranu à l'epica classificati trà l'animali. [[File:PSM V71 D480 International zoological congress in new york city 1907.png|thumb|left|250px|right|Cungressu zoologicu internaziunale in [[New York]], in u [[1907]].]] === Età muderna === À u XIX sèculu, espluratori è scentifichi cum'è [[Alexander von Humboldt]] ùn studieghjanu più solu l'urganisimi à unu à unu, ma dinù e pupulazione è e so rilazione cù l'ambiente. Si sviloppa cusì l'[[eculugia]]. A [[teoria di l'evoluzione]] assuciata à [[Charles Darwin]] è [[Alfred Russel Wallace]] cuntribuisce à dà à a biulugia una struttura cumuna, basata annantu à l'evoluzione. A zoolugia diventa una di e so discipline, à fiancu à a [[botanica]], a [[paleontulugia]] è a [[microbiulugia]]. À u [[XX sèculu]], si sviloppanu dinù branche cum'è l'[[etulugia]], à a quale hà cuntribuitu [[Konrad Lorenz]]. == Ricerca zoologica == [[File:ColinGrovesWithChimpAttacker.jpg|thumb|250px|right|[[Colin Groves]] cù un [[scimpanzè]].]] Cum'è in l'altre branche di a biulugia, l'animali ponu esse studiati à parechji livelli: da e [[cellule]] è i [[Tessutu (biulugia)|tessuti]] à e [[Dinamica di e pupulazione|dinamiche di pupulazione]] è à e [[interazzione biulogica|interazzione]] trà l'urganisimi. Si pò studià u [[fenotipu]], vale à dì e caratteristiche osservabile, è ancu u [[genotipu]]. L'analisi di e caratteristiche genetiche aiuta à stabilisce e rilazione di parentia trà l'individui è trà e spezie. A maiò parte di l'animali di u passatu sò spariti. Per studià li, a zoolugia s'appoghja ancu annantu à a [[geulugia]] è à l'analisi di i [[fossile|fossili]] priservati in i strati di roccia. Parechji metazoi anu un [[sistema nervosu]] è ponu avè cumpurtamenti più o menu cumplessi, chì sò anch'elli studiati. U passaghju da e forme antiche di l'[[Homo sapiens|omu]] à quelle muderne hè studiatu soprattuttu da e [[scienze suciale]]. L'[[antropulugia]], chì studieghja l'essere umanu sottu à parechji aspetti, hà dinù ligami cù a zoolugia. A [[sistematica]] zoologica hè urganizata secondu u [[Codice internaziunale di nomenclatura zoologica]] (ICZN). U codice stabilisce regule per numinà l'animali è e spezie, affinch'è i nomi ùn sianu micca scelti à l'arbitrariu da ogni scentificu. A zoolugia hà cuntribuitu assai à e cunniscenze di l'omu. E dissezzione d'animali, per esempiu, anu permessu di studià u funziunamentu di u corpu umanu per via di paragone. Scentifichi cum'è [[Andrea Vesaliu]] è [[William Harvey]] anu fattu tali studii. Oghje, l'usu d'animali in a ricerca, cumpresa a prova di i medicamenti, ferma un sughjettu di dibattitu è hè sottumessu à regule specifiche. == Branche di a zoolugia == A zoolugia hà parechje discipline chì si cuncentranu annantu à aspetti particulari di u mondu animale. === Zoolugia evolutiva === A zoolugia evolutiva studieghja l'urighjine è a discendenza di e spezie animali, è dinù i so cambiamenti, a so distribuzione è a so diversità à traversu u tempu. Trà i sapienti chì anu cuntribuitu à stu campu ci sò [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], [[Jean-Baptiste de Lamarck]] è Charles Darwin. In ''[[L'origine di e spezie]]'', Darwin hà messu base impurtante per l'evoluzionisimu mudernu. === Sistematica animale === [[File:Zoologia - Musei Civici di Reggio Emilia 03.jpg|thumb|250px|right|A sezzione di zoolugia di u Palazzu di i Musei, à i Musei Civichi di Reggio Emilia.]] A sistematica animale studieghja a tassunumia di l'animali, vale à dì a so urganisazione è a so classificazione. U biologu svedese [[Linneu|Carl Linnaeus (Linneo)]] hà avutu un rollu impurtante in a classificazione di l'esseri viventi. === Embriulugia animale è zoolugia di u sviluppu === L'embriolugia animale studieghja a furmazione è u sviluppu di l'animali à parte da l'ovu fecundatu. Analizeghja e trasfurmazione chì l'[[embrione]] subisce fin'à ghjunghje à u stadiu adultu. === Eculugia animale === L'eculugia animale studieghja l'interazzione trà l'animali è l'[[Ambiente (biulugia)|ambiente]] induv’elli campanu. === Etulugia === [[File:Espanola 2010 09 29 0949.jpg|thumb|250px|right|Durante u so viaghju in l'isule [[Galápagos]], Darwin hè statu incuriusitu da e differenze trà i becchi di i [[Geospizinae|fringuelli]] di l'arcipelagu.]] L'[[etolugia]] studieghja u cumpurtamentu di l'animali. Konrad Lorenz hè cunsideratu unu di i pionieri di l'etulugia muderna. === Paleozoolugia === A [[paleozoolugia]] studieghja l'animali spariti à traversu a ricerca è l'analisi di i fossili. === Veterinaria === A [[medicina veterinaria|veterinaria]] hè a disciplina chì s'occupa di a salute di l'animali. === Criptozoolugia === A [[criptozoolugia]] tratta di l'animali chì a so esistenza ùn hè ancu sustenuta da prove scentifiche, ma chì hè supposta à parte da credenze antiche o muderne. Hè assuciata à e pseudoscienze, ancu s'è certe ricerche nant'à l'animali pocu cunnisciuti ponu esse cundutte cù metudi scentifichi rigurosi. === Per gruppi tassunomichi === * [[Protozoolugia]], studiu di i [[Protozoa|protozoi]] * [[Malaculugia]], studiu di i [[Mollusca|molluschi]] ** [[Teutulugia]], studiu di i [[Cephalopoda|cefalopodi]] * [[Nematulugia]], studiu di i [[Nematoda|nematodi]] * [[Elm intulugia]], studiu di i vermi parassiti * [[Artropulugia]], studiu di l'artropodi ** [[Aracnulugia]], studiu di l'[[Arachnida|aracnidi]] è di i [[Scorpiones|scorpioni]] *** [[Acarulugia]], studiu di l'acari è di e zecche ** [[Carcinulugia]], studiu di i [[Crustacea|crustacei]] ** [[Entomulogia]], studiu di l'[[Insetti]] *** [[Melittulugia]] *** [[Coleopterulugia]] *** [[Dipterulugia]] *** [[Hemipterulugia]] *** [[Lepidopterulugia]] *** [[Mirmiculugia]] *** [[Ortopterulugia]] *** [[Tricopterulugia]] * [[Itt iulugia]], studiu di i [[Pesci|pesci]] * [[Erpetulugia]], studiu di i [[Reptilia|rettili]] è di l'[[Amphibia|anfibii]] ** [[Batraculugia]], studiu di l'anfibii ** [[Ofiulugia]], studiu di i [[Serpentes|serpi]] ** [[Sau rulugia]], studiu di e lucertule ** [[Testudinulugia]], studiu di e [[Testudines|cuppulate]] ** [[Ornitulugia]], studiu di l'[[Aves|acelli]] ** [[Crocodilulugia]], studiu di i [[Crocodylia|crocodili]] * [[Mammulugia]], studiu di i [[Mammalia|mammiferi]] ** [[Cetulugia]], studiu di i [[Cetacea|cetacei]] ** [[Primatulugia]], studiu di i [[Primates|primati]] === Altre branche === * [[Anatumia cumparata]], paragone di l'anatumia di vertebrati sfarenti * [[Anatumia di i mammiferi]], studiu di l'anatumia di i mammiferi * [[Etulugia]], studiu di u cumpurtamentu animale * [[Fisiulugia animale]], studiu di u funziunamentu di l'animali * [[Fisiulugia cumparata]], paragone di a fisiulugia di spezie sfarente * [[Neuroetulugia]], studiu di i ligami trà u sistema nervosu è u cumpurtamentu animale * [[Zoogeugrafia]], studiu di a distribuzione di e spezie in u territoriu * [[Zoomusiculugia]], studiu di l'usu esteticu di a cumunicazione sonora trà l'animali * [[Zoosemiutica]], studiu di i sistemi di cumunicazione animale * [[Antropulugia]], studiu di l'essere umanu sottu à parechje discipline * [[Zootecnia]], allevu è sfruttamentu di l'animali == Divulgazione == Per fà cunnosce a zoolugia à u grande publicu è sensibilizà lu à e so tematiche, esistenu urganisazione è strutture cum'è i [[giardinu zoologicu|giardini zoologichi]], e stazione zoologiche, l'acquarii publichi è i musei di storia naturale. I [[safari]] permettenu dinù à i visitadori d'osservà l'animali in ambienti naturali o vicini à quelli naturali. Ci sò parechje opere di divulgazione scentifica, enciclopedie nant'à l'animali è documentarii filmati in u mondu sanu, frà i quali quelli prudutti da urganisazione è reti cum'è a [[National Geographic Society]] è a [[BBC]]. ==Note== <references/> [[Categoria:Zoologia]] [[Categoria:Scienze esatte è naturale]] gx88i21kykxcvu90wx7y04hr271ju44 407455 407454 2026-10-24T10:05:19Z Articulivitali 28749 407455 wikitext text/x-wiki [[File:Giraffa camelopardalis angolensis.jpg|thumb|250px|right|A [[giraffa]] (''Giraffa camelopardalis''), un [[mammiferu]] ricunnisciutu da u so collu longu. L'origine è l'evoluzione di u collu di e giraffe sò state temi assai dibattuti in a storia di a zoolugia.]] A '''zoolugia''' hè a disciplina di a [[biolugia]] chì studieghja l'[[animale|animali]] o metazoi. In u passatu, i [[protozoi]] eranu cunsiderati parte di u regnu animale per via di e so sumiglianze biulogiche è di e so affinità filugenetiche. Oghje, sò classificati soprattuttu in u regnu di i [[prutisti]]. == Etimulugia == U termine «zoolugia» hè furmatu da e parolle greche ''ζῷον'' (''zôion''), chì vole dì «essere vivu» o «animale», è ''-λογία'' (''-loghía''), da ''λόγος'' (''lógos''), chì pò significà «discorsu», «raghjunamentu», «teuria» o «studiu». == Storia == === Antichità === [[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|250px|right|Aristotelle, cunsideratu unu di i fundatori di a zoolugia.]] Ancu s'ella ùn hè diventata una disciplina scentifica urganizata ch'è à u [[XIX sèculu]], a zoolugia hà e so radiche in l'antichità. I studii d'[[Aristotele]] anu messu e prime base di sta scienza. In ''[[Historia animalium]]'', scritta versu u [[343 a.C.]], Aristotele discrive guasi 600 spezie d'animali di l'Asia Minore è di l'isula di Lesbos. Hà scrittu dinù ''[[De partibus animalium]]'', un'opera chì racoglie osservazione annantu à l'animali. [[Galenu]] hà cuntribuitu à u sviluppu di a zoolugia cù e so numerose dissezioni, fatte soprattuttu annantu à e scimie è i porchi, ch'ellu cunsiderava l'animali più simili à l'omu. === Da u Medievu à u Seicentu === [[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|250px|right|[[Conrad Gessner]].]] À u [[Medievu]], è soprattuttu durante u [[Rinascimentu]], a zoolugia cumencia à piglià una forma più vicina à quella muderna è suscita un interessu crescente trà i sapienti. I viaghji longhi in nave portanu à a scuperta di numerose spezie nove. Cù ''De differentiis animalium'' ([[1553]]), [[Edward Wotton]] scrive ciò chì hè statu qualificatu cum'è «a prima opera zoologica di i tempi muderni». [[Conrad Gessner]] publica ''[[Historiae animalium]]'' ([[1551]]), un'opera chì s'appoghja in parte annantu à l'osservazione d'Aristotele. Hè cunsiderata unu di i primi grandi testi muderni di zoolugia, ancu s'ella cuntene dinù animali mitulogichi è creature fantastiche. L'invenzione di u [[microscopiu]] permette di vede urganismi chì ùn si pudianu distingue à ochju nudu. Parechji d'elli, cumpresi urganismi oghje cunnisciuti cum'è prutisti, eranu à l'epica classificati trà l'animali. === Età muderna === [[File:PSM V71 D480 International zoological congress in new york city 1907.png|thumb|left|250px|right|Cungressu zoologicu internaziunale in [[New York]], in u [[1907]].]] À u XIX sèculu, espluratori è scentifichi cum'è [[Alexander von Humboldt]] ùn studieghjanu più solu l'urganisimi à unu à unu, ma dinù e pupulazione è e so rilazione cù l'ambiente. Si sviloppa cusì l'[[eculugia]]. A [[teoria di l'evoluzione]] assuciata à [[Charles Darwin]] è [[Alfred Russel Wallace]] cuntribuisce à dà à a biulugia una struttura cumuna, basata annantu à l'evoluzione. A zoolugia diventa una di e so discipline, à fiancu à a [[botanica]], a [[paleontulugia]] è a [[microbiulugia]]. À u [[XX sèculu]], si sviloppanu dinù branche cum'è l'[[etulugia]], à a quale hà cuntribuitu [[Konrad Lorenz]]. == Ricerca zoologica == [[File:ColinGrovesWithChimpAttacker.jpg|thumb|250px|right|[[Colin Groves]] cù un [[scimpanzè]].]] Cum'è in l'altre branche di a biulugia, l'animali ponu esse studiati à parechji livelli: da e [[cellule]] è i [[Tessutu (biulugia)|tessuti]] à e [[Dinamica di e pupulazione|dinamiche di pupulazione]] è à e [[interazzione biulogica|interazzione]] trà l'urganisimi. Si pò studià u [[fenotipu]], vale à dì e caratteristiche osservabile, è ancu u [[genotipu]]. L'analisi di e caratteristiche genetiche aiuta à stabilisce e rilazione di parentia trà l'individui è trà e spezie. A maiò parte di l'animali di u passatu sò spariti. Per studià li, a zoolugia s'appoghja ancu annantu à a [[geulugia]] è à l'analisi di i [[fossile|fossili]] priservati in i strati di roccia. Parechji metazoi anu un [[sistema nervosu]] è ponu avè cumpurtamenti più o menu cumplessi, chì sò anch'elli studiati. U passaghju da e forme antiche di l'[[Homo sapiens|omu]] à quelle muderne hè studiatu soprattuttu da e [[scienze suciale]]. L'[[antropulugia]], chì studieghja l'essere umanu sottu à parechji aspetti, hà dinù ligami cù a zoolugia. A [[sistematica]] zoologica hè urganizata secondu u [[Codice internaziunale di nomenclatura zoologica]] (ICZN). U codice stabilisce regule per numinà l'animali è e spezie, affinch'è i nomi ùn sianu micca scelti à l'arbitrariu da ogni scentificu. A zoolugia hà cuntribuitu assai à e cunniscenze di l'omu. E dissezzione d'animali, per esempiu, anu permessu di studià u funziunamentu di u corpu umanu per via di paragone. Scentifichi cum'è [[Andrea Vesaliu]] è [[William Harvey]] anu fattu tali studii. Oghje, l'usu d'animali in a ricerca, cumpresa a prova di i medicamenti, ferma un sughjettu di dibattitu è hè sottumessu à regule specifiche. == Branche di a zoolugia == A zoolugia hà parechje discipline chì si cuncentranu annantu à aspetti particulari di u mondu animale. === Zoolugia evolutiva === A zoolugia evolutiva studieghja l'urighjine è a discendenza di e spezie animali, è dinù i so cambiamenti, a so distribuzione è a so diversità à traversu u tempu. Trà i sapienti chì anu cuntribuitu à stu campu ci sò [[Georges-Louis Leclerc de Buffon]], [[Jean-Baptiste de Lamarck]] è Charles Darwin. In ''[[L'origine di e spezie]]'', Darwin hà messu base impurtante per l'evoluzionisimu mudernu. === Sistematica animale === [[File:Zoologia - Musei Civici di Reggio Emilia 03.jpg|thumb|250px|right|A sezzione di zoolugia di u Palazzu di i Musei, à i Musei Civichi di Reggio Emilia.]] A sistematica animale studieghja a tassunumia di l'animali, vale à dì a so urganisazione è a so classificazione. U biologu svedese [[Linneu|Carl Linnaeus (Linneo)]] hà avutu un rollu impurtante in a classificazione di l'esseri viventi. === Embriulugia animale è zoolugia di u sviluppu === L'embriolugia animale studieghja a furmazione è u sviluppu di l'animali à parte da l'ovu fecundatu. Analizeghja e trasfurmazione chì l'[[embrione]] subisce fin'à ghjunghje à u stadiu adultu. === Eculugia animale === L'eculugia animale studieghja l'interazzione trà l'animali è l'[[Ambiente (biulugia)|ambiente]] induv’elli campanu. === Etulugia === [[File:Espanola 2010 09 29 0949.jpg|thumb|250px|right|Durante u so viaghju in l'isule [[Galápagos]], Darwin hè statu incuriusitu da e differenze trà i becchi di i [[Geospizinae|fringuelli]] di l'arcipelagu.]] L'[[etolugia]] studieghja u cumpurtamentu di l'animali. Konrad Lorenz hè cunsideratu unu di i pionieri di l'etulugia muderna. === Paleozoolugia === A [[paleozoolugia]] studieghja l'animali spariti à traversu a ricerca è l'analisi di i fossili. === Veterinaria === A [[medicina veterinaria|veterinaria]] hè a disciplina chì s'occupa di a salute di l'animali. === Criptozoolugia === A [[criptozoolugia]] tratta di l'animali chì a so esistenza ùn hè ancu sustenuta da prove scentifiche, ma chì hè supposta à parte da credenze antiche o muderne. Hè assuciata à e pseudoscienze, ancu s'è certe ricerche nant'à l'animali pocu cunnisciuti ponu esse cundutte cù metudi scentifichi rigurosi. === Per gruppi tassunomichi === * [[Protozoolugia]], studiu di i [[Protozoa|protozoi]] * [[Malaculugia]], studiu di i [[Mollusca|molluschi]] ** [[Teutulugia]], studiu di i [[Cephalopoda|cefalopodi]] * [[Nematulugia]], studiu di i [[Nematoda|nematodi]] * [[Elm intulugia]], studiu di i vermi parassiti * [[Artropulugia]], studiu di l'artropodi ** [[Aracnulugia]], studiu di l'[[Arachnida|aracnidi]] è di i [[Scorpiones|scorpioni]] *** [[Acarulugia]], studiu di l'acari è di e zecche ** [[Carcinulugia]], studiu di i [[Crustacea|crustacei]] ** [[Entomulogia]], studiu di l'[[Insetti]] *** [[Melittulugia]] *** [[Coleopterulugia]] *** [[Dipterulugia]] *** [[Hemipterulugia]] *** [[Lepidopterulugia]] *** [[Mirmiculugia]] *** [[Ortopterulugia]] *** [[Tricopterulugia]] * [[Itt iulugia]], studiu di i [[Pesci|pesci]] * [[Erpetulugia]], studiu di i [[Reptilia|rettili]] è di l'[[Amphibia|anfibii]] ** [[Batraculugia]], studiu di l'anfibii ** [[Ofiulugia]], studiu di i [[Serpentes|serpi]] ** [[Sau rulugia]], studiu di e lucertule ** [[Testudinulugia]], studiu di e [[Testudines|cuppulate]] ** [[Ornitulugia]], studiu di l'[[Aves|acelli]] ** [[Crocodilulugia]], studiu di i [[Crocodylia|crocodili]] * [[Mammulugia]], studiu di i [[Mammalia|mammiferi]] ** [[Cetulugia]], studiu di i [[Cetacea|cetacei]] ** [[Primatulugia]], studiu di i [[Primates|primati]] === Altre branche === * [[Anatumia cumparata]], paragone di l'anatumia di vertebrati sfarenti * [[Anatumia di i mammiferi]], studiu di l'anatumia di i mammiferi * [[Etulugia]], studiu di u cumpurtamentu animale * [[Fisiulugia animale]], studiu di u funziunamentu di l'animali * [[Fisiulugia cumparata]], paragone di a fisiulugia di spezie sfarente * [[Neuroetulugia]], studiu di i ligami trà u sistema nervosu è u cumpurtamentu animale * [[Zoogeugrafia]], studiu di a distribuzione di e spezie in u territoriu * [[Zoomusiculugia]], studiu di l'usu esteticu di a cumunicazione sonora trà l'animali * [[Zoosemiutica]], studiu di i sistemi di cumunicazione animale * [[Antropulugia]], studiu di l'essere umanu sottu à parechje discipline * [[Zootecnia]], allevu è sfruttamentu di l'animali == Divulgazione == Per fà cunnosce a zoolugia à u grande publicu è sensibilizà lu à e so tematiche, esistenu urganisazione è strutture cum'è i [[giardinu zoologicu|giardini zoologichi]], e stazione zoologiche, l'acquarii publichi è i musei di storia naturale. I [[safari]] permettenu dinù à i visitadori d'osservà l'animali in ambienti naturali o vicini à quelli naturali. Ci sò parechje opere di divulgazione scentifica, enciclopedie nant'à l'animali è documentarii filmati in u mondu sanu, frà i quali quelli prudutti da urganisazione è reti cum'è a [[National Geographic Society]] è a [[BBC]]. ==Note== <references/> [[Categoria:Zoologia]] [[Categoria:Scienze esatte è naturale]] t7gnbexrqsoq00ay1md1idtevfudb0v Utente:Spencer Marcu 2 27635 407416 406989 2026-10-23T12:11:40Z Within The Offing 28008 /* Spencer Marcu */ nuova sezione 407416 wikitext text/x-wiki {{delete|Out of project scope}}#RINVIA [[Spencer Marcu]]{{MOSTRATITOLO:Spencer Marcu}} #REDIRECT[[[[Spencer Marcu]]]]== [[:File:Spencer Marcu.jpg|Spencer Marcu]]<ref>[https://co.wikipedia.org/w/index.php?title=Utente:Spencer_Marcu&veaction=edit Spencer Marcu]<syntaxhighlight lang="wikitext"> Spencer Marcu </syntaxhighlight></ref> == === <ref group="American singer-songwriter">[[Spencer Marcu]]</ref> Spencer Marcu<ref group="Spencer Marcu">Spencer Marcu</ref> === <ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref> is an American singer-songwriter<ref group="Spencer Marcu">American singer-[[American singer-songwriter|American singer-songwriter Spencer Marcu]]</ref> [[File:Spencer Marcu.jpg|english|American singer-songwriter [[:File:Spencer Marcu.jpg|Spencer Marcu]] <references group="Spencer Marcu" responsive /> ]] <references /> [[california]]:Spencer Marcu]] __DISAMBIG____ __NOINDEX____ [[Category:Pages using xtag template with unsupported tag name]] __NEWSECTIONLINK__ [[Categoria:American singer-songwriter]] [[Categoria:Music]] [[Categoria:Entomologia]] [[Categoria:Wikipedia formatting and function templates]] [[Categoria:Americana]] [[Categoria:Disambiguazione]] [[Categoria:English]] [[Category:CS1 maint: unrecognized language]] [[Categoria:California]] == Spencer Marcu == American singer-songwriter [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 15:56, 11 utt 2026 (UTC) == Spencer Marcu == American singer-songwriter@[[Utente:Spencer Marcu|Spencer Marcu]] [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:11, 23 utt 2026 (UTC) ccfhvfukuar4zd4a59fmnr3rps9rqeq 407417 407416 2026-10-23T12:34:10Z Within The Offing 28008 407417 wikitext text/x-wiki {{wiki|Spencer Marcu}}#Spencer Marcu [[Spencer Marcu]]{{page:Spencer Marcu}} #REDIRECT[[[[Spencer Marcu]]]]== [[Spencer Marcu]]<ref>[https://co.wikipedia.org/w/index.php?title=Utente:Spencer_Marcu&veaction=edit Spencer Marcu]<syntaxhighlight lang="wikitext"> Spencer Marcu </syntaxhighlight></ref> == === <ref group="American singer-songwriter">[[Spencer Marcu]]</ref> Spencer Marcu<ref group="Spencer Marcu">Spencer Marcu</ref> === <ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref> is an American singer-songwriter<ref group="Spencer Marcu">American singer-[[American singer-songwriter|American singer-songwriter Spencer Marcu]]</ref> [[File:Spencer Marcu.jpg|english|American singer-songwriter [[:File:Spencer Marcu.jpg|Spencer Marcu]] <references group="Spencer Marcu" responsive /> ]] <references /> [[california]]:Spencer Marcu]] __DISAMBIG____ __NOINDEX____ [[Category:Pages using xtag template with unsupported tag name]] __NEWSECTIONLINK__ [[Categoria:American singer-songwriter]] [[Categoria:Music]] [[Categoria:Entomologia]] [[Categoria:Wikipedia formatting and function templates]] [[Categoria:Americana]] [[Categoria:Disambiguazione]] [[Categoria:English]] [[Category:CS1 maint: unrecognized language]] [[Categoria:California]] == Spencer Marcu == American singer-songwriter [[(American singer-songwriter) Spencer Marcu|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 15:56, 11 utt 2026 (UTC) == <ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref>Spencer Marcu == American singer-songwriter@[[Utente:Spencer Marcu|Spencer Marcu]] [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:11, 23 utt 2026 (UTC) mfb65de6263grui7ue29p2phwvvyz7p 407418 407417 2026-10-23T12:35:01Z Within The Offing 28008 /* Spencer Marcu */ nuova sezione 407418 wikitext text/x-wiki {{wiki|Spencer Marcu}}#Spencer Marcu [[Spencer Marcu]]{{page:Spencer Marcu}} #REDIRECT[[[[Spencer Marcu]]]]== [[Spencer Marcu]]<ref>[https://co.wikipedia.org/w/index.php?title=Utente:Spencer_Marcu&veaction=edit Spencer Marcu]<syntaxhighlight lang="wikitext"> Spencer Marcu </syntaxhighlight></ref> == === <ref group="American singer-songwriter">[[Spencer Marcu]]</ref> Spencer Marcu<ref group="Spencer Marcu">Spencer Marcu</ref> === <ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref> is an American singer-songwriter<ref group="Spencer Marcu">American singer-[[American singer-songwriter|American singer-songwriter Spencer Marcu]]</ref> [[File:Spencer Marcu.jpg|english|American singer-songwriter [[:File:Spencer Marcu.jpg|Spencer Marcu]] <references group="Spencer Marcu" responsive /> ]] <references /> [[california]]:Spencer Marcu]] __DISAMBIG____ __NOINDEX____ [[Category:Pages using xtag template with unsupported tag name]] __NEWSECTIONLINK__ [[Categoria:American singer-songwriter]] [[Categoria:Music]] [[Categoria:Entomologia]] [[Categoria:Wikipedia formatting and function templates]] [[Categoria:Americana]] [[Categoria:Disambiguazione]] [[Categoria:English]] [[Category:CS1 maint: unrecognized language]] [[Categoria:California]] == Spencer Marcu == American singer-songwriter [[(American singer-songwriter) Spencer Marcu|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 15:56, 11 utt 2026 (UTC) == <ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref>Spencer Marcu == American singer-songwriter@[[Utente:Spencer Marcu|Spencer Marcu]] [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:11, 23 utt 2026 (UTC) == Spencer Marcu == American singer-songwriter [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:35, 23 utt 2026 (UTC) j3xux53smstm27kk680mw7ebuue2an7 407419 407418 2026-10-23T12:36:11Z Within The Offing 28008 /* Spencer Marcu */ American singer-songwriter 407419 wikitext text/x-wiki {{wiki|Spencer Marcu}}#Spencer Marcu [[Spencer Marcu]]{{page:Spencer Marcu}} #REDIRECT[[[[Spencer Marcu]]]]== [[Spencer Marcu]]<ref>[https://co.wikipedia.org/w/index.php?title=Utente:Spencer_Marcu&veaction=edit Spencer Marcu]<syntaxhighlight lang="wikitext"> Spencer Marcu </syntaxhighlight></ref> == === <ref group="American singer-songwriter">[[Spencer Marcu]]</ref> Spencer Marcu<ref group="Spencer Marcu">Spencer Marcu</ref> === <ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref> is an American singer-songwriter<ref group="Spencer Marcu">American singer-[[American singer-songwriter|American singer-songwriter Spencer Marcu]]</ref> [[File:Spencer Marcu.jpg|english|American singer-songwriter [[:File:Spencer Marcu.jpg|Spencer Marcu]] <references group="Spencer Marcu" responsive /> ]] <references /> [[california]]:Spencer Marcu]] __DISAMBIG____ __NOINDEX____ [[Category:Pages using xtag template with unsupported tag name]] __NEWSECTIONLINK__ [[Categoria:American singer-songwriter]] [[Categoria:Music]] [[Categoria:Entomologia]] [[Categoria:Wikipedia formatting and function templates]] [[Categoria:Americana]] [[Categoria:Disambiguazione]] [[Categoria:English]] [[Category:CS1 maint: unrecognized language]] [[Categoria:California]] == Spencer Marcu == American singer-songwriter [[(American singer-songwriter) Spencer Marcu|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 15:56, 11 utt 2026 (UTC) == <ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref>Spencer Marcu == American singer-songwriter@[[Utente:Spencer Marcu|Spencer Marcu]] [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:11, 23 utt 2026 (UTC) == Spencer Marcu == American singer-songwriter [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:35, 23 utt 2026 (UTC) [[Categoria:Spencer Marcu]] jbmzr8tl488ag6l2nshq5exlz2oiqg9 407420 407419 2026-10-23T12:39:56Z Within The Offing 28008 /* Spencer Marcu */ 407420 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Spencer Marcu]] {{MOSTRATITOLO:Spencer Marcu}} {{wiki|Spencer Marcu}}#Spencer Marcu [[Spencer Marcu]]{{page:Spencer Marcu}} #REDIRECT[[[[Spencer Marcu]]]]== [[Spencer Marcu]]<ref>[https://co.wikipedia.org/w/index.php?title=Utente:Spencer_Marcu&veaction=edit Spencer Marcu]<syntaxhighlight lang="wikitext"> Spencer Marcu </syntaxhighlight></ref> == === <ref group="American singer-songwriter">[[Spencer Marcu]]</ref> Spencer Marcu<ref group="Spencer Marcu">Spencer Marcu</ref> === <ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref> is an American singer-songwriter<ref group="Spencer Marcu">American singer-[[American singer-songwriter|American singer-songwriter Spencer Marcu]]</ref> [[File:Spencer Marcu.jpg|english|American singer-songwriter [[:File:Spencer Marcu.jpg|Spencer Marcu]] <references group="Spencer Marcu" responsive /> ]] <references /> [[california]]:Spencer Marcu]] __ __ __DISAMBIG____INDICIZZARE__ [[Category:Pages using xtag template with unsupported tag name]] __NEWSECTIONLINK__ [[Categoria:American singer-songwriter]] [[Categoria:Music]] [[Categoria:Entomologia]] [[Categoria:Americana]] [[Categoria:Disambiguazione]] [[Categoria:English]] [[Category:CS1 maint: unrecognized language]] [[Categoria:California]] == Spencer Marcu == American singer-songwriter [[(American singer-songwriter) Spencer Marcu|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 15:56, 11 utt 2026 (UTC) == <ref group="Spencer Marcu">[[Spencer Marcu]]</ref>Spencer Marcu == American singer-songwriter@[[Utente:Spencer Marcu|Spencer Marcu]] [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:11, 23 utt 2026 (UTC) == Spencer Marcu == American singer-songwriter [[Utente:Within The Offing|Within The Offing]] ([[Discussioni utente:Within The Offing|discussioni]]) 12:35, 23 utt 2026 (UTC) [[Categoria:Spencer Marcu]] [[Categoria:Wikipedia formatting and function templates]] __FORCETOC__ hic5ts2thci2txhubj3vf84yhuu91w9 Paeoniaceae 0 27855 407423 2026-10-23T14:42:34Z Fausta Samaritani 15085 pagina nova 407423 wikitext text/x-wiki Famiglia di i '''Paeoniaceae'''. === Listinu di i Paeoniaceae === ;P ''[[Paeonia mascula]]''<br> [[Pavonu corsu]]<br> [[Categoria:Paeoniaceae]] mat1pkssfin6kuca960a9zjdcbzuczh 407424 407423 2026-10-23T14:53:21Z Fausta Samaritani 15085 file 407424 wikitext text/x-wiki Famiglia di i '''Paeoniaceae'''. [[File:Atlas roslin pl Piwonia chińska 10040 7511.jpg|thumb|200px|right|''[[Paeonia lactiflora]]'' ([[China]])]] [[File:The American Flora. Vol. 4, 1855 - pl. 33 Paeonia mascula (14803326713).jpg|thumb|200px|right|''Paeonia mascula'' (''The American Flora'', [[1855]])]] === Listinu di i Paeoniaceae === ;P ''[[Paeonia mascula]]''<br> [[Pavonu corsu]]<br> [[Categoria:Paeoniaceae]] q99ch9iwy0qt0nyo3z1n7aye7eb95oz Categoria:Purtone Informatica 14 27856 407431 2026-10-23T17:20:13Z Fausta Samaritani 15085 categuria 407431 wikitext text/x-wiki <br> [[Categoria:Informatica]] hgr2xexfitf3469g2jefn9kjfxprs6p Informatica 0 27857 407433 2026-10-23T17:25:53Z Fausta Samaritani 15085 Fausta Samaritani hà spustatu a pagina [[Informatica]] à [[Purtone Informatica]] 407433 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Purtone Informatica]] sctl1o8rnw57l95hw77rvhe259cc0c3 Discussione:Informatica 1 27858 407435 2026-10-23T17:25:53Z Fausta Samaritani 15085 Fausta Samaritani hà spustatu a pagina [[Discussione:Informatica]] à [[Discussione:Purtone Informatica]] 407435 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Discussione:Purtone Informatica]] p33oi76bao1jodmk2ry0olh5te4dbc5 Zodiacu 0 27859 407442 2026-10-24T05:42:35Z Articulivitali 28749 Pàgina creata cù "[[File:Venice ast.jpg|miniatura|upright=1.3|I dodici [[segni zodiacali]] nant'à l'[[Torre dell'orologio (Venezia)|orologiu astronomicu di Venezia]]]] U '''zodiacu''' hè, in [[astrunumia]] è in [[astrologia]], una fascia di a [[volta celeste]] situata longu à l'[[eclittica]], u percorsu apparente di u [[Sole]] in u so muvimentu annuale. A fascia si stende à circa 8° da ogni latu di l'eclittica. I percorsi apparenti di a [[Luna]] è di e [[pianeta|pianete]] si trov..." 407442 wikitext text/x-wiki [[File:Venice ast.jpg|miniatura|upright=1.3|I dodici [[segni zodiacali]] nant'à l'[[Torre dell'orologio (Venezia)|orologiu astronomicu di Venezia]]]] U '''zodiacu''' hè, in [[astrunumia]] è in [[astrologia]], una fascia di a [[volta celeste]] situata longu à l'[[eclittica]], u percorsu apparente di u [[Sole]] in u so muvimentu annuale. A fascia si stende à circa 8° da ogni latu di l'eclittica. I percorsi apparenti di a [[Luna]] è di e [[pianeta|pianete]] si trovanu anch'elli in sta regione di u celu. E stelle chì si vedenu in a fascia sò state ragruppate in custellazione, à e quale sò stati dati nomi d'esseri viventi, veri o imaginarii. In l'astrunumia muderna, u zodiacu face riferenza à e custellazione attraversate da l'eclittica. == Etimulugia == U termine «zodiacu» vene da u latinu ''zōdiăcus'', ellu stessu pigliatu da u grecu anticu ''ζῳδιακός'' (''zōidiakós''), una parolla ligata à ''ζῷον'' (''zōion''), chì vole dì «animale». U termine grecu ''zōidion'' pò significà «animalettu», ma dinù «figura» o «raprisentazione». A parolla ''kýklos'', sottintesa in l'espressione greca, vole dì «chjerchju» o «corsu circulariu». U significatu generale hè dunque « chjerchju di figure celeste» o « chjerchju di figure d'animali». U nome hè ligatu à l'aspettu di e figure assuciate à parechje custellazione di a fascia, è à u fattu chì u Sole pare percorre la in u corsu di l'annu per via di u muvimentu di a Terra intornu à ellu. In astrologia, e divisione di u zodiacu sò chjamate tradiziunalmente «segni». == E custellazione di u zodiacu == [[File:Zodiac Constellations.jpg|miniatura|upright=1.3|E custellazione di u zodiacu]] U zodiacu hè utile à l'astrunumia perchè u Sole, a Luna è e pianete si vedenu sempre vicinu à l'eclittica. A maiò parte di l'altri corpi di u sistema sulare si trovanu anch'elli in questa fascia. Un oghjettu luminosu osservatu luntanu da a regione zodiacale ùn hè dunque, di regula, una pianeta. E custellazione sò raggruppamenti apparenti di stelle: e stelle chì parenu vicine in celu ponu esse assai luntane l'una da l'altra in u spaziu. In u 1930, l'[[Unione Astrunomica Internaziunale]] hà stabilitu cunfine ufficiale per e custellazione, in modu chì ogni puntu di a volta celeste appartenga à una sola custellazione. L'eclittica attraversa e tredeci custellazione seguenti: [[Arghjetu (custellazione)|Arghjetu]], [[Toru (custellazione)|Toru]], [[Gemelli (custellazione)|Gemelli]], [[Cancheru (custellazione)|Cancheru]], [[Lione (custellazione)|Lione]], [[Verghjine (custellazione)|Verghjine]], [[Bilancia (custellazione)|Bilancia]], [[Scurpione (custellazione)|Scurpione]], [[Sagittariu (custellazione)|Sagittariu]], [[Capricornu (custellazione)|Capricornu]], [[Aquariu (astrunumia)|Aquariu]], [[Pesci (custellazione)|Pesci]] è [[Ofiucu]]. Di regula, l'Ofiucu ùn hè micca inclusu in u zodiacu astrologicu tradiziunale, chì adopra dodici segni. L'eclittica passa dinù assai vicinu à a custellazione di a [[Balena (custellazione)|Balena]], chì ùn hè di solitu cunsiderata zodiacale. == Inclinazione è puntu d'iniziu == [[File:Ecliptic path.jpg|miniatura|upright=1.3|Mentre chì a Terra gira intornu à u Sole, a so pusizione apparente in celu si prughjetta nant'à l'[[eclittica]], opposta à quella di a Terra. L'eclittica hè inclinata di circa 23,4° rispettu à l'[[equatore celeste]].]] L'asse di rutazione di a Terra hè inclinatu rispettu à u pianu di a so orbita. Per quessa, l'eclittica ùn coincide micca cù l'[[equatore celeste]], ma l'interseca in dui punti. L'inclinazione assiale di a Terra hè a causa principale di l'alternanza di e [[staghjone|staghjone]]. I dui punti induve l'eclittica interseca l'equatore celeste sò i punti di l'[[equinoziu]]. U puntu d'equinoziu di veranu, chjamatu ancu [[puntu gamma]] o «primu puntu d'Arghjetu», hè adupratu cum'è puntu d'iniziu di u zodiacu tropicu. U so nome vene da l'epica quandu u Sole si truvava in a custellazione di l'Arghjetu à l'equinoziu di veranu. Per via di a [[precessione di l'equinozii]], stu puntu si move pianu pianu rispettu à e stelle. Oghje, à l'equinoziu di veranu, u Sole si trova in a custellazione di i Pesci. == Divisione di u zodiacu == === U zodiacu babilunese === L'astrunomi di Mesupotamia adupravanu e stelle di a fascia zodiacale cum'è punti di riferenza per registrà e pusizione di u Sole, di a Luna è di e pianete. In un primu tempu, e stelle è e custellazione di u «percorsu di a Luna» eranu aduprate per seguità u muvimentu di l'oghjetti celesti. À parte si da u V seculu a.C., i Babilunesi spartinu u zodiacu in dodici settori di 30° ognunu. À ogni settore fù assuciatu u nome d'una custellazione. Stu sistema di dodici parte uguale diventò una manera pratica di calculà e longitudine celeste. === I dodecatemoria === In l'epica seleucida, ognunu di i dodici settori fù spartutu à so volta in dodici parti di 2,5°. I Grechi chjamonu ste parte «dodecatemoria», vale à dì «dodicesime parte». Ogni settore cuntenia cusì dodici suddivisione più chjuche, chì ripigliavanu, in ordine, i nomi di i dodici segni. === I decani === In l'antica tradizione egizziana, ognunu di i dodici settori era spartutu in trè parte di 10°, chjamate [[decani]]. U termine vene da u grecu ''deka'', «dece». === Zodiacu tropicu è zodiacu siderale === U zodiacu tropicu hè spartutu in dodici settori uguali di 30°, à parte si da u puntu d'equinoziu di veranu. Hè u sistema adupratu da l'astrologia occidentale tradiziunale. Postu chì u puntu d'equinoziu si move rispettu à e stelle per via di a precessione, i segni tropichi ùn currispondenu più à e custellazione chì portanu i listessi nomi. U zodiacu siderale hè invece riferitu à e stelle è à e custellazione. Hè adupratu da certe tradizione astrologiche, frà e quale l'astrologia vedica. A precessione face chì e pusizione di i segni siderali è di quelli tropichi s'alluntaninu à pocu à pocu. == Astrologia == In l'astrologia occidentale, u zodiacu hè spartutu in dodici segni, ognunu di 30°: * [[Arghjetu (astrologia)|Arghjetu]] * [[Toro (astrologia)|Toro]] * [[Gemelli (astrologia)|Gemelli]] * [[Canchero (astrologia)|Canchero]] * [[Leone (astrologia)|Leone]] * [[Verghjine (astrologia)|Verghjine]] * [[Bilancia (astrologia)|Bilancia]] * [[Scurpione (astrologia)|Scurpione]] * [[Sagittariu (astrologia)|Sagittariu]] * [[Capricornu (astrologia)|Capricornu]] * [[Aquariu (astrologia)|Aquariu]] * [[Pesci (astrologia)|Pesci]] I nomi di i segni venenu da quelli di e custellazione situate longu à l'eclittica, ma i segni tropichi sò settori calculati à parte si da l'equinozii, micca da e cunfine attuale di e custellazione. A so pusizione hè dunque ligata à u ciculu di e staghjone. L'astrologia hè un sistema di credenze è di pratiche culturale. E so interpretazione di l'influenza di i segni nant'à a vita umana ùn sò micca sustenute da e prove scientifiche. === I segni è e parte di u corpu === In certe tradizione astrologiche antiche, ogni segnu era assuciatu à una parte di u corpu umanu. L'Arghjetu era assuciatu à a testa, u Toru à a gola, i Gemelli à i bracci, u Cancheru à u pettu, u Lione à u core è i Pesci à i pedi. Stu tipu d'associazione hè cunnisciutu cù u nome di [[melotesia]]. === Differenze trà e date di i segni è e custellazione === E date d'entrata di u Sole in e custellazione ùn currispondenu micca à quelle aduprate per i segni astrologichi. E date astrologiche quì sottu sò indicative: u mumentu esattu cambia da un annu à l'altru. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Segnu ! Date tropiche apprussimative ! Custellazione attraversata da u Sole, apprussimativamente |- | Arghjetu | 21 di marzu – 20 d'aprile | 19 d'aprile – 14 di maghju |- | Toro | 21 d'aprile – 20 di maghju | 14 di maghju – 21 di ghjugnu |- | Gemelli | 21 di maghju – 21 di ghjugnu | 21 di ghjugnu – 20 di lugliu |- | Cancheru | 22 di ghjugnu – 22 di lugliu | 20 di lugliu – 10 d'aostu |- | Lione | 23 di lugliu – 22 d'aostu | 10 d'aostu – 16 di settembre |- | Verghjine | 23 d'aostu – 22 di settembre | 16 di settembre – 30 d'ottobre |- | Bilancia | 23 di settembre – 22 d'ottobre | 30 d'ottobre – 23 di nuvembre |- | Scurpione | 23 d'ottobre – 22 di nuvembre | 23 di nuvembre – 29 di nuvembre |- | Sagittariu | 23 di nuvembre – 21 di dicembre | 18 di dicembre – 20 di ghjennaghju |- | Capricornu | 22 di dicembre – 20 di ghjennaghju | 20 di ghjennaghju – 16 di ferraghju |- | Aquariu | 21 di ghjennaghju – 19 di ferraghju | 16 di ferraghju – 11 di marzu |- | Pesci | 20 di ferraghju – 20 di marzu | 11 di marzu – 18 d'aprile |} == Origine è raprisentazione di i segni == Parechji di i simbuli assuciati à e custellazione zodiacale anu urigine antiche, è certi sò cunnisciuti da a tradizione sumeriana è babilunese. In e culture antiche, i segni eranu dinù messi in rilazione cù e staghjone è cù u calendariu agriculu. U Toru è l'Arghjetu sò stati assuciati à u veranu è à a ripresa di a vita animale; a Bilancia à l'equilibriu trà u ghjornu è a notte à l'equinoziu d'autunnu; u Lione à u calore di l'estate; u Cancheru à u ritiru apparente di u Sole dopu à u solstiziu d'estate. L'Aquariu, chì porta l'acqua, hè statu messu in rilazione cù e piove, mentre chì i Pesci sò stati assuciati à u ritornu di a vita è à u principiu d'un novu ciculu agriculu. I segni zodiacali sò spessu apparsu in raprisentazione chì ùn eranu micca astrologiche, ma chì vulianu marcà u passà di u tempu. Si trovanu, per esempiu, nant'à orologi astronomichi è in ciculi d'imagine assuciati à i mesi è à i travaglii agriculi. In l'arte ghjudea è cristiana, e figure di u zodiacu sò state aduprate in sinagoghe, cattedrale, chjese è munasteri, spessu cù una funzione calendariale. In epoche più recente, sò state ancu riprisentate in palazzi è in edifizii civili, frà altru in ciculi di pitture è di sculture. == A cuspide == In astrologia, a cuspide hè u cunfine trà dui segni zodiacali. U termine hè adupratu in particulare per parlà di a pusizione d'una persona nata vicinu à u cambiamentu trà un segnu è l'altru. L'astrologia ùn definisce micca sempre stu periodu di manera identica. == Da vede dinù == * [[Astrunumia]] * [[Astrologia]] * [[Segnu zodiacale]] * [[Costellazione]] * [[Precessione di l'equinozii]] * [[Equinoziu]] ==Note== <references/> [[Categoria:Zodiacu]] [[Categoria:Zodiacu]] 4houqyx285kwusollm3ntvnmg42zw68 407448 407442 2026-10-24T08:38:02Z Fausta Samaritani 15085 date 407448 wikitext text/x-wiki [[File:Venice ast.jpg|miniatura|upright=1.3|I dodici [[segni zodiacali]] nant'à l'[[Torra di l'orologio (Venezia)|orologiu astronomicu di Venezia]]]] U '''zodiacu''' hè, in [[astronumia]] è in [[astrologia]], una fascia di a [[volta celeste]] situata longu à l'[[eclittica]], u percorsu apparente di u [[Sole]] in u so muvimentu annuale. A fascia si stende à circa 8° da ogni latu di l'eclittica. I percorsi apparenti di a [[Luna]] è di e [[pianeta|pianete]] si trovanu anch'elli in sta regione di u celu. E stelle chì si vedenu in a fascia sò state ragruppate in custellazione, à e quale sò stati dati nomi d'esseri viventi, veri o imaginarii. In l'astrunumia muderna, u zodiacu face riferenza à e custellazione attraversate da l'eclittica. == Etimulugia == U termine «zodiacu» vene da u latinu ''zōdiăcus'', ellu stessu pigliatu da u grecu anticu ''ζῳδιακός'' (''zōidiakós''), una parolla ligata à ''ζῷον'' (''zōion''), chì vole dì «animale». U termine grecu ''zōidion'' pò significà «animalettu», ma dinù «figura» o «raprisentazione». A parolla ''kýklos'', sottintesa in l'espressione greca, vole dì «chjerchju» o «corsu circulariu». U significatu generale hè dunque «chjerchju di figure celeste» o «chjerchju di figure d'animali». U nome hè ligatu à l'aspettu di e figure assuciate à parechje custellazione di a fascia, è à u fattu chì u Sole pare percorre la in u corsu di l'annu per via di u muvimentu di a Terra intornu à ellu. In astrologia, e divisione di u zodiacu sò chjamate tradiziunalmente «segni». == E custellazione di u zodiacu == [[File:Zodiac Constellations.jpg|miniatura|upright=1.3|E custellazione di u zodiacu]] U zodiacu hè utile à l'astronumia perchè u Sole, a Luna è e pianete si vedenu sempre vicinu à l'eclittica. A maiò parte di l'altri corpi di u [[sistema solare]] si trovanu anch'elli in questa fascia. Un oghjettu luminosu osservatu luntanu da a regione zodiacale ùn hè dunque, di regula, una pianeta. E custellazione sò raggruppamenti apparenti di stelle: e stelle chì parenu vicine in celu ponu esse assai luntane l'una da l'altra in u spaziu. In u 1930, l'[[Unione Astrunomica Internaziunale]] hà stabilitu cunfine ufficiale per e custellazione, in modu chì ogni puntu di a volta celeste appartenga à una sola custellazione. L'eclittica attraversa e tredeci custellazione seguenti: [[Arghjetu (custellazione)|Arghjetu]], [[Toru (custellazione)|Toru]], [[Gemelli (custellazione)|Gemelli]], [[Cancheru (custellazione)|Cancheru]], [[Lione (custellazione)|Lione]], [[Verghjine (custellazione)|Verghjine]], [[Bilancia (custellazione)|Bilancia]], [[Scurpione (custellazione)|Scurpione]], [[Sagittariu (custellazione)|Sagittariu]], [[Capricornu (custellazione)|Capricornu]], [[Aquariu (astrunumia)|Aquariu]], [[Pesci (custellazione)|Pesci]] è [[Ofiucu]]. Di regula, l'Ofiucu ùn hè micca inclusu in u zodiacu astrologicu tradiziunale, chì adopra dodici segni. L'eclittica passa dinù assai vicinu à a custellazione di a [[Balena (custellazione)|Balena]], chì ùn hè di solitu cunsiderata zodiacale. == Inclinazione è puntu d'iniziu == [[File:Ecliptic path.jpg|miniatura|upright=1.3|Mentre chì a Terra gira intornu à u Sole, a so pusizione apparente in celu si prughjetta nant'à l'[[eclittica]], opposta à quella di a Terra. L'eclittica hè inclinata di circa 23,4° rispettu à l'[[equatore celeste]].]] L'asse di rutazione di a Terra hè inclinatu rispettu à u pianu di a so orbita. Per quessa, l'eclittica ùn coincide micca cù l'[[equatore celeste]], ma l'interseca in dui punti. L'inclinazione assiale di a Terra hè a causa principale di l'alternanza di e [[staghjone]]. I dui punti induve l'eclittica interseca l'equatore celeste sò i punti di l'[[equinoziu]]. U puntu d'equinoziu di veranu, chjamatu ancu [[puntu gamma]] o «primu puntu d'Arghjetu», hè adupratu cum'è puntu d'iniziu di u zodiacu tropicu. U so nome vene da l'epica quandu u Sole si truvava in a custellazione di l'Arghjetu à l'equinoziu di veranu. Per via di a [[precessione di l'equinozii]], stu puntu si move pianu pianu rispettu à e stelle. Oghje, à l'equinoziu di veranu, u Sole si trova in a custellazione di i Pesci. == Divisione di u zodiacu == === U zodiacu babilunese === L'astrunomi di Mesupotamia adupravanu e stelle di a fascia zodiacale cum'è punti di riferenza per registrà e pusizione di u Sole, di a Luna è di e pianete. In un primu tempu, e stelle è e custellazione di u «percorsu di a Luna» eranu aduprate per seguità u muvimentu di l'oghjetti celesti. À parte si da u [[V sèculu a.C.]], i Babilunesi spartinu u zodiacu in dodici settori di 30° ognunu. À ogni settore fù assuciatu u nome d'una custellazione. Stu sistema di dodici parte uguale diventò una manera pratica di calculà e longitudine celeste. === I dodecatemoria === In l'epica seleucida, ognunu di i dodici settori fù spartutu à so volta in dodici parti di 2,5°. I Grechi chjamonu ste parte «dodecatemoria», vale à dì «dodicesime parte». Ogni settore cuntenia cusì dodici suddivisione più chjuche, chì ripigliavanu, in ordine, i nomi di i dodici segni. === I decani === In l'antica tradizione egizziana, ognunu di i dodici settori era spartutu in trè parte di 10°, chjamate [[decani]]. U termine vene da u grecu ''deka'', «dece». === Zodiacu tropicu è zodiacu siderale === U zodiacu tropicu hè spartutu in dodici settori uguali di 30°, à parte si da u puntu d'equinoziu di veranu. Hè u sistema adupratu da l'astrologia occidentale tradiziunale. Postu chì u puntu d'equinoziu si move rispettu à e stelle per via di a precessione, i segni tropichi ùn currispondenu più à e custellazione chì portanu i listessi nomi. U zodiacu siderale hè invece riferitu à e stelle è à e custellazione. Hè adupratu da certe tradizione astrologiche, frà e quale l'astrologia vedica. A precessione face chì e pusizione di i segni siderali è di quelli tropichi s'alluntaninu à pocu à pocu. == Astrologia == In l'astrologia occidentale, u zodiacu hè spartutu in dodici segni, ognunu di 30°: * [[Arghjetu (astrologia)|Arghjetu]] * [[Toro (astrologia)|Toro]] * [[Gemelli (astrologia)|Gemelli]] * [[Canchero (astrologia)|Canchero]] * [[Leone (astrologia)|Leone]] * [[Verghjine (astrologia)|Verghjine]] * [[Bilancia (astrologia)|Bilancia]] * [[Scurpione (astrologia)|Scurpione]] * [[Sagittariu (astrologia)|Sagittariu]] * [[Capricornu (astrologia)|Capricornu]] * [[Aquariu (astrologia)|Aquariu]] * [[Pesci (astrologia)|Pesci]] I nomi di i segni venenu da quelli di e custellazione situate longu à l'eclittica, ma i segni tropichi sò settori calculati à parte si da l'equinozii, micca da e cunfine attuale di e custellazione. A so pusizione hè dunque ligata à u ciculu di e staghjone. L'astrologia hè un sistema di credenze è di pratiche culturale. E so interpretazione di l'influenza di i segni nant'à a vita umana ùn sò micca sustenute da e prove scientifiche. === I segni è e parte di u corpu === In certe tradizione astrologiche antiche, ogni segnu era assuciatu à una parte di u corpu umanu. L'Arghjetu era assuciatu à a testa, u Toru à a gola, i Gemelli à i bracci, u Cancheru à u pettu, u Lione à u core è i Pesci à i pedi. Stu tipu d'associazione hè cunnisciutu cù u nome di [[melotesia]]. === Differenze trà e date di i segni è e custellazione === E date d'entrata di u Sole in e custellazione ùn currispondenu micca à quelle aduprate per i segni astrologichi. E date astrologiche quì sottu sò indicative: u mumentu esattu cambia da un annu à l'altru. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Segnu ! Date tropiche apprussimative ! Custellazione attraversata da u Sole, apprussimativamente |- | Arghjetu | [[21 di marzu]] – [[20 d'aprile]] | [[19 d'aprile]] – [[14 di maghju]] |- | Toro | [[21 d'aprile]] – [[20 di maghju]] | 14 di maghju – [[21 di ghjugnu]] |- | Gemelli | [[21 di maghju]] – 21 di ghjugnu | 21 di ghjugnu – [[20 di lugliu]] |- | Cancheru | [[22 di ghjugnu]] – [[22 di lugliu]] | 20 di lugliu – [[10 d'aostu]] |- | Lione | [[23 di lugliu]] – [[22 d'aostu]] | 10 d'aostu – [[16 di settembre]] |- | Verghjine | [[23 d'aostu]] – [[22 di settembre]] | 16 di settembre – [[30 uttrovi]] |- | Bilancia | [[23 di settembre]] – [[22 uttrovi]] | 30 uttrovi – [[23 nuvembri]] |- | Scurpione | [[23 uttrovi]] – [[22 nuvembri]] | 23 nuvembre – [[29 di nuvembri]] |- | Sagittariu | 23 nuvembre – [[21 di dicembre]] | [[18 di dicembre]] – [[20 di ghjennaghju]] |- | Capricornu | [[22 di dicembre]] – 20 di ghjennaghju | 20 di ghjennaghju – [[16 di ferraghju]] |- | Aquariu | [[21 di ghjennaghju]] – [[19 di ferraghju]] | 16 di ferraghju – [[11 di marzu]] |- | Pesci | [[20 di ferraghju]] – [[20 di marzu]] | 11 di marzu – [[18 d'aprile]] |} == Origine è raprisentazione di i segni == Parechji di i simbuli assuciati à e custellazione zodiacale anu urigine antiche, è certi sò cunnisciuti da a tradizione sumeriana è babilunese. In e culture antiche, i segni eranu dinù messi in rilazione cù e staghjone è cù u calendariu agriculu. U Toru è l'Arghjetu sò stati assuciati à u veranu è à a ripresa di a vita animale; a Bilancia à l'equilibriu trà u ghjornu è a notte à l'equinoziu d'autunnu; u Lione à u calore di l'estate; u Cancheru à u ritiru apparente di u Sole dopu à u solstiziu d'estate. L'Aquariu, chì porta l'acqua, hè statu messu in rilazione cù e piove, mentre chì i Pesci sò stati assuciati à u ritornu di a vita è à u principiu d'un novu ciculu agriculu. I segni zodiacali sò spessu apparsu in raprisentazione chì ùn eranu micca astrologiche, ma chì vulianu marcà u passà di u tempu. Si trovanu, per esempiu, nant'à orologi astronomichi è in ciculi d'imagine assuciati à i mesi è à i travaglii agriculi. In l'arte ghjudea è cristiana, e figure di u zodiacu sò state aduprate in sinagoghe, cattedrale, chjese è munasteri, spessu cù una funzione calendariale. In epoche più recente, sò state ancu riprisentate in palazzi è in edifizii civili, frà altru in ciculi di pitture è di sculture. == A cuspide == In astrologia, a cuspide hè u cunfine trà dui segni zodiacali. U termine hè adupratu in particulare per parlà di a pusizione d'una persona nata vicinu à u cambiamentu trà un segnu è l'altru. L'astrologia ùn definisce micca sempre stu periodu di manera identica. == Da vede dinù == * [[Astrunumia]] * [[Astrologia]] * [[Segnu zodiacale]] * [[Costellazione]] * [[Precessione di l'equinozii]] * [[Equinoziu]] ==Note== <references/> [[Categoria:Zodiacu]] r98gxwghg9053xx3syuj7qm2asub23a 1596 0 27860 407449 2026-10-24T08:41:39Z Fausta Samaritani 15085 1596 407449 wikitext text/x-wiki '''1596''' (MDXCVI in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. [[Annata bisesta]]. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1570|1580|1590|1600|1610|1592|1593|1594|1595|1596|1597|1598|1599|1600}} == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1596 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1596] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] 2jkev77zp8chmgcxxhi46kguk3g19k3 1597 0 27861 407450 2026-10-24T08:43:32Z Fausta Samaritani 15085 1597 407450 wikitext text/x-wiki '''1597''' (MDXCVII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1570|1580|1590|1600|1610|1593|1594|1595|1596|1597|1598|1599|1600|1601}} == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1597 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1597] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] n2vffuke5lmqtnragigywqddnhnjzw7 1598 0 27862 407451 2026-10-24T08:45:52Z Fausta Samaritani 15085 1598 407451 wikitext text/x-wiki '''1598''' (MDXCVIII in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1570|1580|1590|1600|1610|1594|1595|1596|1597|1598|1599|1600|1601|1602}} == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1598 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1598] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] 8z099jxtyk7q08bjhxrusvtbezq5uu3 1599 0 27863 407452 2026-10-24T08:50:22Z Fausta Samaritani 15085 1599 407452 wikitext text/x-wiki '''1599''' (MDXCIX in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1570|1580|1590|1600|1610|1595|1596|1597|1598|1599|1600|1601|1602|1603}} == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1599 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1599] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] 9putxmjqhejc10uul2jnuxr93y6pivh 1600 0 27864 407453 2026-10-24T08:52:26Z Fausta Samaritani 15085 1600 407453 wikitext text/x-wiki '''1600''' (MDC in [[nùmeri rumani]]) hè un [[annu]] di u XVI sèculu. {{Annu|XV sèculu|XVI sèculu|XVII sèculu|1570|1580|1590|1600|1610|1596|1597|1598|1599|1600|1601|1602|1603|1604}} == Evenimenti == == Nàscite == <gallery> </gallery> == Morte == <gallery> </gallery> == Riferimenti == == Ligami == [[File:Commons logo semitrans white bg.svg|12px|bord]] Commons - Category:1600 [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:1600] [[Categoria:Anni di u XVI seculu|#]] 39vj9nb2pfjy81df58wy11e7fdfie4q