Vikipediya crhwiki https://crh.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F_Saife MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Mahsus Muzakere Qullanıcı Qullanıcı muzakeresi Vikipediya Vikipediya muzakeresi Fayl Fayl muzakeresi MediaViki MediaViki muzakeresi Şablon Şablon muzakeresi Yardım Yardım muzakeresi Kategoriya Kategoriya muzakeresi R R talk TimedText TimedText talk Modul Modul muzakeresi Event Event talk Bağçasaray 0 261 244463 230840 2026-06-28T14:23:09Z InternetArchiveBot 15570 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 244463 wikitext text/x-wiki {{MY-Qırım |tip = şeer |qırımtatar adı = Bağçasaray |original adı = ''ukr.'' Бахчисарай<br />''rus.'' Бахчисарай |memleket = Ukraina |tuğra = Герб Бахчисарая.jpg |bayraq = |tuğra eni = |bayraq eni = |lat_deg=44 |lat_min=45 |lat_sec=10 |lon_deg=33 |lon_min=51 |lon_sec=39 |CoordAddon = |CoordScale = |memleket haritasınıñ büyükligi = 300 |region1 haritasınıñ büyükligi = 300 |region2 haritasınıñ büyükligi = 300 |region1 haritası = |region2 haritası = Baghchasaray-Baghchasaray locator map.png |region1 türü = Region |region1 = Qırım Muhtar Cumhuriyeti |cedvelde region1 adı = |region2 türü = Rayon |region2 = Bağçasaray rayonı |cedvelde region2 adı = |içki bölünüv = |baş türü = |baş = |temeli qoyulğan tarihı = 1532 |ilki añıluv = |bu seneden berli statuslı = |meydanlıq = |yükseklik = 300 |iklim = |resmiy til = |resmiy til-ref = |eali = 26 400 |cedvelge aluv senesi = 2006 |eali sıqlığı = |aglomeratsiya = |milliy terkip = |diniy terkip = |saat quşağı = +4 |DST = |telefon kodu = 6554 |poçta indeksi = |poçta indeksleri = 298400 — 298408 |avtomobil kodu = |identifikator türü = |raqamlı identifikator = |Commons = Bakhchisaray |sayt = }} '''Bağçasaray''' ({{lang-crh-ar|باغچه سراى}}) ({{lang-uk|Бахчисарай}}, {{lang-ru|Бахчисарай}}) – cenüp-ğarbiy [[Qırım]]da tarihiy bir şeerdir, [[Qırım Hanlığı]]nıñ sabıq paytahtı, [[Bağçasaray rayonı]]nıñ merkezi. Qırımnıñ İçeri dağ sıralarınıñ capında, [[Çürük Suv]] özeniniñ yılğasında buluna. Qırımnıñ paytahtı olğan [[Aqmescit]] ve Bağçasaray arasındaki mesafe 38 km. Şu anda Rusya tarafından işgal altında. == Coğrafiya == === İklim === İklimi yarım qurğaqlı, issidir, yımşaq qış ile. [[Yanvar]]niñ orta arareti +0,3&nbsp;°C, [[İyül]]niñ orta arareti +21,7&nbsp;°C. Yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 500 mm. == Tarih == [[Fayl:Багъчасарай.jpg|300px|thumb|left|XVIII]] Bugünki Bağçasaray toprağında evel-ezelden bir qaç meskün yer bar edi. [[XVI asır]]nıñ birinci yarımında şeer meydanğa kelgen vaqıtta üç esas meskün yer bar edi: [[Qırq Yer]] qalesi (şimdiki [[Çufut Qale]]), [[Salaçıq]] ve [[Eski Yurt]] köyleri. Salaçıqta ve Qırq Yerde [[Altın Ordu]] zamanlarından berli memuriy merkezler bar edi. [[XV]] ile [[XVI]] asırlarnıñ sıñırında [[I Meñli Geray]] Salaçıqtan iri paytaht yaptırmaq niyetinen anda qurucılıq başlattı. [[1532 senesi]]nece Salaçıq [[Qırım Hanlığı]]nıñ paytahtı edi. İşbu senede Meñli Geraynıñ oğlu [[I Sahib Geray]] Salaçıqtan 2 km uzaqlıqta yañı han rezidentsiyasınıñ temelini qoydurıp onı Bağçasaray dep adlandırdı. Soñ yañı han rezidentsiyasınıñ etrafında şeer meydanğa keldi. [[XVII asır]]nıñ ortalarında Bağçasarayda 2000 ev bar edi. Olardan üçte biri yunanlarnıñki edi. 1736 senesi [[Kristof Minih]] yolbaşçılığı altında [[Rusiye]] ordusı şeerni bütünley yaqtı. Bugüngece saqlanılıp qalğan han saraynıñ yapıları 1740-1750 seneleri şeerniñ ğayrıdan tiklenüvi ketişatında quruldı. 1794 senesi Bağçasarayda 5 degirmen, furunlar, sepici, demirci, ayaqqap, tüfek ustahaneleri, bayağı ticaret evleri ve tükânlar, 17 kervan-saray bar edi. [[XIX asır]]da ve [[XX asır]]nıñ başında şeer [[qırımtatarlar]]nıñ medeniy ve içtimaiy yaşayışlarınıñ merkezi edi. 1944 senesi mayıs 18 künündeki qırımtatar halqınıñ [[sürgün]]ligine qadar Bağçasaray ealiniñ çoqluğını qırımtatarlar teşkil etken 3 şeerlerden biri ([[Qarasuvbazar]] ve [[Aluşta]]nen beraber) edi. == Eali sayısınıñ dinamikası == {{Wikidata/Population}} * 1930 — 10 450 kişi (7420 qırımtatar, 1850 rus, 315 yeudi, 205 yunan, 185 ukrain, 50 alman, 30 ermeni, 30 bulğar, 365 başqaları). * 1939 — 10 891 kişi * 1989 — 25 363 kişi * 2006 — 26 400 kişi == Rayonlarğa resmiy sayılmağan bölünüvi == Zemaneviy Bağçasaray meydanlığı tahminen teñ kelgen bölüklerden ibarettir. Bu – Eski şeer, Yañı şeer ve yañı qırımtatar maalleleridir. Eski şeer [[Çürük Suv]] özeniniñ tar deresinde buluna. Bağçasaraynıñ bu rayonı orta asırlardan qalma yerleşüvnen (yani tar, qıyış soqaqlarnen) ve eski, deñişmegen qırımtatar evlernen ayırıla. Ulu Vatan cenkinden soñ qurulğan maallelerge Yañı şeer deyler. Şeerniñ üçünci bölümini 1990 seneleri sürgünlikten qaytqan qırımtatarlar qurdılar. Cenkten soñ [[Eski Yurt]], [[Aziz]], [[Aqçoqraq]] ve [[Salaçıq]] (Staroselye) köyleri şeerniñ terkibine kirsetildiler. == Mahsus itibarğa lâyıq yerler == [[Hansaray]] - [[Geraylar|Qırım hanların]]ıñ sarayı Bağçasaraynıñ eñ müim tarihiy abidesidir. Saraydaki Közyaş çeşmesi [[Aleksandr Puşkin]]niñ “[[Bağçasaray Çeşmesi]]” (rusça «Бахчисарайский фонтан») eserinde şereflengen. [[Salaçıq]] maallesinde [[Zıncırlı medrese]] ve onıñ yanındaki [[I Hacı Geray]]nıñ [[dürbe]]si buluna. Şeerniñ yanında erkekler hristian keşişhanesi (Свято-Успенский монастырь) ve orta asırlardan qalma [[Çufut Qale]] (sıq “qoba şeeri” olaraq adlandırıla) bar. == İçtimaiy saa == Şeerde ihtisasiy oquv yurtu, qurucılıq tehnikumı, tabiat evi, seyaat ve kezintiler bürosı çalışalar. ==Resimler== <gallery mode="packed" heights="150px" caption="Resimler"> Baghchasarayda bir araliq.jpg|Bağçasaraynıñ eski şeerindeki bir aralıq Bakhchysarai 04-14 img01 skyline.jpg Bahtšisarai palee.jpg Bakhchysarai 04-14 img15 Palace Grand Mosque.jpg Mošee minarett Bahtšisarais.jpg </gallery> == Bağlantılar == * [http://bahchisaray.org.ua/ Bağçasaraynıñ şeer forumı] * [http://www.hansaray.iatp.org.ua/ Hansaraynıñ resmiy saytı] * [http://sova.rsh.ru/bahchisaraj/index.html Bağçasaraydaki Hansaraynıñ fotogalereyası] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20070311083518/http://sova.rsh.ru/bahchisaraj/index.html |date=2007-03-11 }} * [http://sova.rsh.ru/ch-kale/index.html «Qobalı şeer» Çufut Qale] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20070927230826/http://sova.rsh.ru/ch-kale/index.html |date=2007-09-27 }} * [http://www.trt.net.tr/trtavaz/vodcast.aspx?GRKod=d3595495-5c13-4243-9ab7-2322896c72cb&MKod=b12caaa2-bd17-4f00-acec-64641be7465c&dil=0 Bağçasaraynıñ videosı] * "Bütün Qırım avuç üstünde" saytı. [http://www.allkrim.ru/bakhchisarai Bağçasaray: raatlıq, tarih, foto, Bağçasaraydaki mahsus itibarğa lâyıq yerler, veloturizm, iklim] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20070923032718/http://www.allkrim.ru/bakhchisarai |date=2007-09-23 }} == Atıflar == {{reflist}} {{Qırımdaki meskün yerler}} {{Bağçasaray rayonı}} {{Şablon:Nümüneviy maqaleler}} [[Kategoriya:Bağçasaray| ]] [[Kategoriya:Vikipediya:Nümüneviy maqaleler]] ctssg706e3n0fof7gcdyzv32svyrjer İran 0 631 244459 242987 2026-06-28T13:42:45Z ~2026-37372-75 79710 244459 wikitext text/x-wiki {{Memleket |Qırımtatar adı = İran |Resmiy Qırımtatar adı = İran İslâm Cumhuriyeti |Original adı = ایران |Resmiy Original adı = جمهوری اسلامی ایران |Bayraq = flag of Iran (1964–1980).svg |Tuğra = Lion and Sun.svg |Harita = Iran in its region.svg |Şiar = İstiqlâl, azadî, cumhuri-ye islâmi |Şiar tercimesi = İstiqlâl, Azatlıq, İslâm Cumhuriyeti |Gimn = Surûd-ı Millî-ye İrân |Gimn tercimesi=İran İslâm Cumhuriyetiniñ gimni |Paytaht = [[Tehran]] |Eñ balaban şeerler = Tehran |Til = [[Fars tili]] |Devlet qurumı = [[İslâm Cumhuriyeti]] |Devlet başı vazifesiniñ adı = Yuqarı reber |Ükümet başı vazifesiniñ adı = Prezident |Mustaqillik tarihı = milâttan evel 559 s. |Meydanlıq = 1 648 195 |Meydanlıq sırası = 18th |Suv = 0,7 |Eali = 71 208 000 |Eali senesi = 2007 |Eali sırası = 18th |Eali sıqlığı = 42 |ĞSMK = 610 mlrd. |ĞSMK sırası = 19th |ĞSMK senesi = 2006 |Can başına ĞSMK = 8700 |Can başına ĞSMK sırası = 74th |Para birlemi = İran Rialı (-{IRR}-) |Saat quşağı = +3:30 |Domen = [[.ir]] |Telefon kodu = 98 |Devlet başı=-|qonuşulğan başqa tiller=[[Azerbaycan tili]], [[Kürd tili]], [[Beluç tili]] ve başqa}} '''İran''', resmiy adı '''İran İslâm Cumhuriyeti''' ({{lang-fa|جمهوری اسلامی ایران}} – ''-{Cumhuri-ye İslâmi-ye İran''}-) – ğarbiy [[Asiya]]da bir memleket. Payitahti Tehran == Gimn == İrannıñ gimni: {{Audio |Sorud-e_Mell%C3%AD-e_Yomhur%C3%AD-e_Eslam%C3%AD-e_Ir%C3%A1n_%28instrumental%29.oga|İran İslam Cumhuriyetiniñ gimni (de jure)}} {{Audio |Ey_Iran_%28Instrumental%29.ogg|Ey İran (de fakto)}} == İhtar == {{commons|ایران}} {{İran ostanları}} {{Asiya}} [[Kategoriya:İran| ]] rv5ejrkeva4au73ffrvitxn689w63r5 244460 244459 2026-06-28T13:44:44Z ~2026-37372-75 79710 244460 wikitext text/x-wiki {{Memleket |Qırımtatar adı = İran |Resmiy Qırımtatar adı = İran İslâm Cumhuriyeti |Original adı = ایران |Resmiy Original adı = جمهوری اسلامی ایران |Bayraq = State flag of Iran (1964–1980).svg |Tuğra = Lion and Sun.svg |Harita = Iran in its region.svg |Şiar = İstiqlâl, azadî, cumhuri-ye islâmi |Şiar tercimesi = İstiqlâl, Azatlıq, İslâm Cumhuriyeti |Gimn = Surûd-ı Millî-ye İrân |Gimn tercimesi=İran İslâm Cumhuriyetiniñ gimni |Paytaht = [[Tehran]] |Eñ balaban şeerler = Tehran |Til = [[Fars tili]] |Devlet qurumı = [[İslâm Cumhuriyeti]] |Devlet başı vazifesiniñ adı = Yuqarı reber |Ükümet başı vazifesiniñ adı = Prezident |Mustaqillik tarihı = milâttan evel 559 s. |Meydanlıq = 1 648 195 |Meydanlıq sırası = 18th |Suv = 0,7 |Eali = 71 208 000 |Eali senesi = 2007 |Eali sırası = 18th |Eali sıqlığı = 42 |ĞSMK = 610 mlrd. |ĞSMK sırası = 19th |ĞSMK senesi = 2006 |Can başına ĞSMK = 8700 |Can başına ĞSMK sırası = 74th |Para birlemi = İran Rialı (-{IRR}-) |Saat quşağı = +3:30 |Domen = [[.ir]] |Telefon kodu = 98 |Devlet başı=-|qonuşulğan başqa tiller=[[Azerbaycan tili]], [[Kürd tili]], [[Beluç tili]] ve başqa}} '''İran''', resmiy adı '''İran İslâm Cumhuriyeti''' ({{lang-fa|جمهوری اسلامی ایران}} – ''-{Cumhuri-ye İslâmi-ye İran''}-) – ğarbiy [[Asiya]]da bir memleket. Payitahti Tehran == Gimn == İrannıñ gimni: {{Audio |Sorud-e_Mell%C3%AD-e_Yomhur%C3%AD-e_Eslam%C3%AD-e_Ir%C3%A1n_%28instrumental%29.oga|İran İslam Cumhuriyetiniñ gimni (de jure)}} {{Audio |Ey_Iran_%28Instrumental%29.ogg|Ey İran (de fakto)}} == İhtar == {{commons|ایران}} {{İran ostanları}} {{Asiya}} [[Kategoriya:İran| ]] qndjdryq5x40qqesxk0pwmhbc583rtf 244461 244460 2026-06-28T13:49:07Z Yupik 11870 reverting cross-wiki vandalism 244461 wikitext text/x-wiki {{Memleket |Qırımtatar adı = İran |Resmiy Qırımtatar adı = İran İslâm Cumhuriyeti |Original adı = ایران |Resmiy Original adı = جمهوری اسلامی ایران |Bayraq = Flag of Iran.svg |Tuğra = Coat of arms of Iran.svg |Harita = Iran in its region.svg |Şiar = İstiqlâl, azadî, cumhuri-ye islâmi |Şiar tercimesi = İstiqlâl, Azatlıq, İslâm Cumhuriyeti |Gimn = Surûd-ı Millî-ye İrân |Gimn tercimesi=İran İslâm Cumhuriyetiniñ gimni |Paytaht = [[Tehran]] |Eñ balaban şeerler = Tehran |Til = [[Fars tili]] |Devlet qurumı = [[İslâm Cumhuriyeti]] |Devlet başı vazifesiniñ adı = Yuqarı reber |Ükümet başı vazifesiniñ adı = Prezident |Mustaqillik tarihı = milâttan evel 559 s. |Meydanlıq = 1 648 195 |Meydanlıq sırası = 18th |Suv = 0,7 |Eali = 71 208 000 |Eali senesi = 2007 |Eali sırası = 18th |Eali sıqlığı = 42 |ĞSMK = 610 mlrd. |ĞSMK sırası = 19th |ĞSMK senesi = 2006 |Can başına ĞSMK = 8700 |Can başına ĞSMK sırası = 74th |Para birlemi = İran Rialı (-{IRR}-) |Saat quşağı = +3:30 |Domen = [[.ir]] |Telefon kodu = 98 |Devlet başı=-|qonuşulğan başqa tiller=[[Azerbaycan tili]], [[Kürd tili]], [[Beluç tili]] ve başqa}} '''İran''', resmiy adı '''İran İslâm Cumhuriyeti''' ({{lang-fa|جمهوری اسلامی ایران}} – ''-{Cumhuri-ye İslâmi-ye İran''}-) – ğarbiy [[Asiya]]da bir memleket. Payitahti Tehran == Gimn == İrannıñ gimni: {{Audio |Sorud-e_Mell%C3%AD-e_Yomhur%C3%AD-e_Eslam%C3%AD-e_Ir%C3%A1n_%28instrumental%29.oga|İran İslam Cumhuriyetiniñ gimni (de jure)}} {{Audio |Ey_Iran_%28Instrumental%29.ogg|Ey İran (de fakto)}} == İhtar == {{commons|ایران}} {{İran ostanları}} {{Asiya}} [[Kategoriya:İran| ]] qve7f40n06d97sdqwxu5tknphgo4wpz Belz 0 5939 244464 219666 2026-06-28T14:27:27Z InternetArchiveBot 15570 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 244464 wikitext text/x-wiki {{MY |tip = şeer |qırımtatar adı = Belz |original adı = ''ukr.'' Белз |memleket = Ukraina |tuğra = Coat of Arms Belz.png |bayraq =Flag of Belz.png |tuğra eni = |bayraq eni = |lat_deg =50 |lat_min =22 |lat_sec =48 |lon_deg =24 |lon_min =0 |lon_sec =6 |CoordAddon = |CoordScale = |memleket haritasınıñ büyükligi = 300 |region1 haritasınıñ büyükligi = |region2 haritasınıñ büyükligi = |region1 türü = Vilâyet |region1 = İlbav vilâyeti |cedvelde region1 adı = |içki bölünüv = |baş türü = |baş = |temeli qoyulğan tarihı = 1030 |ilki añıluv = |evelki adları = |bu seneden berli statuslı = |meydanlıq = 5,85 |yükseklik = |iklim = |resmiy til = |resmiy til-ref = |eali = 2 478 |cedvelge aluv senesi = |eali sıqlığı = 423,59 |aglomeratsiya = |milliy terkip = |diniy terkip = |saat quşağı = +2 |DST = bar |telefon kodu = +380 3257 |poçta indeksi = |poçta indeksleri = 80062 - 80063 |avtomobil kodu = |identifikator türü = |raqamlı identifikator = |Commons = |sayt = |sayt tili = }} '''Belz''' ({{Lang-uk|Белз}}) - [[Ukraina]]nıñ [[İlbav vilâyeti]]nde bir [[şeer]]. Ealisiniñ sayısı 2 478 kişi. == Bağlantılar == * http://www.castles.com.ua/index.php?id=belz * https://eleven.co.il/article/10481 * http://ukrmap.org.ua/Pages/Belz_ukr.htm {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20090410035025/http://ukrmap.org.ua/Pages/Belz_ukr.htm |date=2009-04-10 }} {{İlbav vilâyetindeki şeerler}} [[Kategoriya:İlbav vilâyetindeki şeerler]] tbsa2oaxfc7cf3oz1hyjpfrf8g1cfp9 Mihail Gorbaçov 0 23091 244466 160557 2026-06-28T16:44:57Z InternetArchiveBot 15570 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 244466 wikitext text/x-wiki {{kişi |resim= RIAN archive 850809 General Secretary of the CPSU CC M. Gorbachev (crop).jpg }} '''Mihail Sergeyeviç Gorbaçov''' ({{lang-ru|Михаил Сергеевич Горбачёв}}) — sovet siyasetçisi, [[ŞSCB]]niñ birinci ve soñki prezidenti (1990—1991), Şuralar Birligi Kommunist Fırqasınıñ soñki baş kâtibi (1985—1991). 1989 s. [[Qırımtatar sürgünligi|Qırımtatarlarnıñ sürgünligini]] qanunsız ve cinaiy tanınğan fermannı imzalağan, [[Qırımtatarlar]]ğa [[Qırım]]ğa [[Özbekistan]]dan yol bergen<ref>[https://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/67942 Deklaratsiya] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20190224150556/https://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/67942 |date=2019-02-24 }}</ref>. Gulnara Bekirova yazğanına köre, Gorbaçov kommunist fırqasında qırımtatarlarnıñ qaythanına qarşı edi. Perestroyka (yani ğayrıdan quruvnıñ) yetekçisi. Onıñ vaqtında «Suvuq Cenk» bitti ve ŞSCB dağıldı. ŞSCB yerinde on beş mustaqil devlet peyda oldı. == İhtar == <references/> {{ŞSCBniñ liderleri}} {{DEFAULTSORT:Gorbaçov, Mihail}} 58uyfkewm157s8rta16b6oeo1mrted5 Hmelöve (Vinnıtsâ rayonı) 0 24772 244462 228237 2026-06-28T14:02:24Z Spokiyny 35104 /* */ 244462 wikitext text/x-wiki {{MY |tip = qasaba |qırımtatar adı = Hmelöve |original adı = ''ukr.'' Хмельове |memleket = Ukraina |tuğra = |bayraq = |tuğra eni = |bayraq eni = |lat_deg =49 |lat_min =10 |lat_sec =55 |lon_deg =29 |lon_min =05 |lon_sec =44 |CoordAddon = |CoordScale = |memleket haritasınıñ büyükligi = 300 |region1 haritasınıñ büyükligi = |region2 haritasınıñ büyükligi = |region1 türü = Vilâyet |region1 = Vinnıtsâ vilâyeti |cedvelde region1 adı = |içki bölünüv = |baş türü = |baş = |temeli qoyulğan tarihı = |ilki añıluv = 1958 |evelki adları = |bu seneden berli statuslı = |meydanlıq = 0,13 |yükseklik = |iklim = |resmiy til = |resmiy til-ref = |eali = 25 |cedvelge aluv senesi = |eali sıqlığı = 192,31 |aglomeratsiya = |milliy terkip = |diniy terkip = |saat quşağı = +2 |DST = bar |telefon kodu = +380 4345 |poçta indeksi = 23712 |poçta indeksleri = |avtomobil kodu = |identifikator türü = |raqamlı identifikator = |Commons = |sayt = |sayt tili = }} '''Hmelöve''' ({{lang-uk|Хмельове}}) - [[Ukraina]]nıñ [[Vinnıtsâ vilâyeti]]nde [[Vinnıtsâ rayonı]]nda bir [[qasaba]]. Ealisiniñ sayısı 21 kişi. [[Kategoriya:Vinnıtsâ vilâyetindeki qasabalar]] 3pe0jh9f5cpz2j6yabqy6x1sjbvfcel Mangup Qale 0 30545 244465 210765 2026-06-28T16:36:39Z InternetArchiveBot 15570 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 244465 wikitext text/x-wiki '''Mangup Qale''' ({{lang-ru|Мангуп-кале}}, {{lang-uk|Мангуп-калє}}) — qadimiy qale şeeri, [[Feodoro]] knâzlığınıñ paytahtı, soñra [[osmanlı]] qalesi. Qırımda [[Bağçasaray rayonı|Bağçasaray bölgesi]]<nowiki/>nde [[Qoca Sala]] köyü civarındaki Mangup platosında (Baba qaya dağı) buluna. Şeerde bir qaç asırdan berli kimse yaşamay. == Ad == Mangup Qaleniñ şimdiki adı (peyda oluvınıñ bir qaç versiyası bar) tek 1475 senesinden soñ tarqaldı. XIV-XV asırlarda şeer Feodoro olaraq belli edi. Bazı tarihçılarğa köre Mangup ve Doros adlı VII-IX asırlarnıñ bizans şeeri aynı bir şeerdir.<ref>Вортман Д. Я. [http://www.history.org.ua/?termin=Mangup_pamyatka_misto МАНГУП (Мангуп-Кале), археологічна пам'ятка і давнє місто] [Електронний ресурс] // Енциклопедія історії України: Т. 6: Ла-Мі / Редкол.: В.&nbsp;А.&nbsp;Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України.&nbsp;— К.: В-во «Наукова думка», 2009.&nbsp;— 790 с.: іл.</ref> Rus tilşınası Oleg Trubaçövniñ fikrine köre, Mangup Qaleniñ adı [[İnd-Avropa tilleri|ind-avropa]] «<tt>man kap</tt>» — «dağlarnıñ anası» sözlerinden kele. Soñra qırımtatarlar şu isimni «<tt>Baba dağ</tt>» — «babanıñ dağı» dep tercime ettiler. Amma ilk sefer Mangup adı X as. hazar menbalarında peyda ola. Onıñ içün o, ind-avropa tillerinden degil, türk tillerinden kelip çıqqanı aqqında aytmaq mümkün. Bunen beraber, tarihçı Oleg Vusnıñ fikrine köre, Mangup adı qadimiy german tillerinden kele, çünki belli ki, Mangup Qale civarlarında bayağı vaqıt gotlar yaşağan ediler.<ref>''Вус О.&nbsp;В.'' Оборонна доктрина Візантії у Північному Причорномор'ї: інженерний захист Таврики та Боспора в кінці IV –– на початку VII&nbsp;ст. –– Львів: Тріада Плюс, 2010. –– С. 243––244.</ref> [[Fayl:Перечерне_місто_Мангуп_02.JPG|right|thumb|250x250px|Tsitadelniñ divarları]] [[Fayl:Череп_со_следами_искусственной_деформации_из_захоронения_аланов_на_склонах_пещерного_города_Мангуп-Кале_(Крым).jpg|right|thumb|250x250px|Qoba şeeri Mangup qaleniñ caplarında alanlarnıñ mezarlarından qafa tası]] * == İhtarlar == {{Reflist}} == Edebiyat == * ''Вус О.&nbsp;В.'' Оборонна доктрина Візантії у Північному Причорномор'ї: інженерний захист Таврики та Боспора в кінці IV –– на початку VII&nbsp;ст. –– Львів: Тріада Плюс, 2010. –– 304 с. * Герцен А. Г., О.&nbsp;А.&nbsp;Махнева-Чернец. Пещерные города Крыма.&nbsp;— Севастополь, 2006. * Могаричев Ю.&nbsp;М.&nbsp;Пещерные города в Крыму.&nbsp;— Симферополь, 2005. * Горный Крым. Атлас туриста / ГНПП «Картографія», Укргеодезкартографія ; ред.: Д.&nbsp;И.&nbsp;Тихомиров, Д.&nbsp;В.&nbsp;Исаев, геоинформ. подгот. Е.&nbsp;А.&nbsp;Стахова.&nbsp;— К. : ДНВП «Картографія», 2010.&nbsp;— 112&nbsp;с. == Menbalar ve bağlantılar == * ''Д.&nbsp;Я.&nbsp;Вортман''. [http://history.org.ua/?encyclop&termin=Mangup_pamyatka_misto Мангуп (Мангуп-Кале), археологічна пам'ятка і давнє місто] // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2009. — Т. 6 : Ла — Мі. — С. 486. — 784 с. : іл. — <nowiki>ISBN 978-966-00-1028-1</nowiki>. * [http://mogilnik.narod.ru/Images/Mangup_Sheme.gif План Мангупського городища] * [http://mogilnik.narod.ru/indexrussian.htm Неофіційний сайт Мангупської археологічної експедиції] * [http://mogilnik.narod.ru/Articles/Articles.htm Статті Герцена з історії та археології Мангупа] * [http://mogilnik.narod.ru/Images/Defence.gif Схема оборонних споруд фортеці] * [http://sova.rsh.ru/mangup/index.html Фотогалерея Мангупа] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20071016161836/http://sova.rsh.ru/mangup/index.html |date=2007-10-16 }} * [https://mogilnik.narod.ru/Finds/Finds.htm Археологічні знахідки] * [https://graal.org.ua/ru/gosud/kult4.htm Фрески південного монастиря на Мангупі] * [https://foto.slava.ws/thumbnails.php?album=21 Фотографії Мангупа] * [https://web.archive.org/web/20090811064925/http://mangup-kale.ru/ Сайт пещерного города Мангуп-Кале] * [http://litopys.org.ua/dynasty/dyn70.htm Ізборник] [[Kategoriya:Qırım tarihı]] 2xeusev9yxiwiln57p001vjo9x0k7rk Qırımnıñ qoba şeerleri 0 30567 244467 160294 2026-06-28T17:55:29Z InternetArchiveBot 15570 Rescuing 9 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 244467 wikitext text/x-wiki '''Qırımnıñ «qoba şeerleri»'''&nbsp;— ibadet, hocalıq ya da yaşayış içün qullanılğan Qırımnıñ qalelerinde oyulğan qoba taqımları. Bu qaleler, şeerler ve manastırlar dağlarnıñ irişilmez eteklerinde, Alma, Qaçı, Badraq ve Belbek vadiyleriniñ üstünde buluna. {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" | colspan="5" align="center" style="background: blue" |<span style="color: white">'''Şeer-qaleler'''</span> |- ! style="width=50" |<span style="color: black">Ad</span> ! style="width=600" |<span style="color: black">Qısqa tarih</span> ! style="width=250" |<span style="color: black">Resim</span> |- |- align="center" |[[Eski Kermen]] | * Skit-sarmatlar tarafından qurulğan. * V—XIII&nbsp;as.&nbsp;— gotlarnıñ qalesi. * 787&nbsp;s. gotlarnıñ yepiskopı İoann başlığında hazarlarğa qarşı isyannıñ merkezlerinden biri. * VII&nbsp;as. isyan etken şeerini bastırıp, onıñ mudafaa sistemini yoq ettiler. * 1299&nbsp;s. şeer Noğay ordularınen tar-mar etilgen. |[[Файл:Eski-Keremen.jpg|250px]] |- |- align="center" |[[Mangup Qale]] <br /> | * V&nbsp;as.&nbsp;— alan-gotlar Doros şeerini qurdılar. * VI&nbsp;as.&nbsp;— Qırımda gotlar yeparhiyasınıñ merkezi. * VII&nbsp;as. soñunda&nbsp;— hazarlarnıñ qalesi. * VII&nbsp;as.&nbsp;— gotlarnıñ yepiskopı İoann başlığında hazarlarğa qarşı isyan. * XIII&nbsp;— XV&nbsp;as. Feodoro&nbsp;— keç bizans kinazlığınıñ paytahtı. * 1475&nbsp;s. Mangup Qale&nbsp;— ğayrıdan qurulğan türk qalesi. |[[Файл:Chufut by Qypchaq.jpg|250px]] |- |- align="center" |[[Çufut Qale]] | * VI—VII&nbsp;as. alanlarnıñ qalesi. * ХІІІ as. Qırq Yer mustaqil kinazlığı. * XIV as. Çufut Qale adı peyda oldı. Noğay beyi Yaşlav mında [[Qaraylar|qaraylarnı]] köçürdi. |[[Файл:Chufut by Qypchaq.jpg|250px]] |- |- align="center" |Qız Kermen | * M. e. I&nbsp;as.&nbsp;— m.s. III&nbsp;as.&nbsp;— skitlerniñ köyü. * V—IX&nbsp;as.&nbsp;— alan-gotlarnıñ qalesi. * IX&nbsp;as.&nbsp;— hazarlar tarafından yoq etilgen. |[[Файл:Kyz-kule.JPG|250px]] |- |- |- |- |- |- |- |- |- |} == Menbalar ve edebiyat == * ''Баранов В. В''. [http://history.org.ua/?encyclop&termin=Pecherni_mista Печерні міста Криму] // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2011. — Т. 8 : Па — Прик. — С. 202. — 520 с. : іл. — <nowiki>ISBN 978-966-00-1142-7</nowiki>. === Edebiyat === * ''Вус О.&nbsp;В.'' Оборонна доктрина Візантії у Північному Причорномор'ї: інженерний захист Таврики та Боспора в кінці IV –– на початку VII&nbsp;ст. –– Львів: Тріада Плюс, 2010. –– 304 с. * Герцен А. Г., О.&nbsp;А.&nbsp;Махнева-Чернец. Пещерные города Крыма.&nbsp;— Севастополь, 2006. * Могаричев Ю.&nbsp;М.&nbsp;Пещерные города в Крыму.&nbsp;— Симферополь, 2005. * Гайко Г. , Білецький В. , Мікось Т., Хмура Я. Гірництво й підземні споруди в Україні та Польщі (нариси з історії).&nbsp;— Донецьк: УКЦентр, Донецьке відділення НТШ, «Редакція гірничої енциклопедії», 2009.&nbsp;— 296 с. * Печерні міста Криму / Олександр Германович Герцен.&nbsp;— Сімферополь: Таврія, 2007.&nbsp;— 159, [1] с., [8] арк. іл. : іл. ; 20&nbsp;см.&nbsp;— Бібліогр.: с. 156—159 та в підрядк. прим.&nbsp;— 2 000 пр.&nbsp;— ISBN 966-435-078-8 == Bağlantılar == * [http://cave-town.iatp.org.ua/ Qırımnıñ] [http://cave-town.iatp.org.ua/ qoba şeerleri (rus.)] * [http://cave-town.iatp.org.ua/][http://sova.rsh.ru/put.html Qırımnıñ] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20071024193120/http://sova.rsh.ru/put.html |date=2007-10-24 }} [http://cave-town.iatp.org.ua/][http://sova.rsh.ru/put.html qoba şeerleri] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20071024193120/http://sova.rsh.ru/put.html |date=2007-10-24 }} fotogalereyası * [http://cave-town.iatp.org.ua/][http://uzm.spb.ru/archive/krym.htm Qırımnıñ] [http://cave-town.iatp.org.ua/][http://uzm.spb.ru/archive/krym.htm qoba şeerleri] fotoresimleri * [http://sova.rsh.ru/ch-kale/index.html Çufut Qale] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20070927230826/http://sova.rsh.ru/ch-kale/index.html |date=2007-09-27 }} [http://cave-town.iatp.org.ua/ fotoresimleri] * [http://sova.rsh.ru/kachi-kaljon/index.html Qaçı Kalyon] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20071012074336/http://sova.rsh.ru/kachi-kaljon/index.html |date=2007-10-12 }} [http://cave-town.iatp.org.ua/ fotoresimleri] * [http://sova.rsh.ru/tepe-kermen/index.html Töpe Kermen] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20071016162239/http://sova.rsh.ru/tepe-kermen/index.html |date=2007-10-16 }} [http://cave-town.iatp.org.ua/ fotoresimleri] * [http://sova.rsh.ru/ch-koba/index.html Çilter Qoba ve Süyren qalesi] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20071011160541/http://sova.rsh.ru/ch-koba/index.html |date=2007-10-11 }} [http://cave-town.iatp.org.ua/ fotoresimleri] * [http://sova.rsh.ru/mangup/index.html Mangup] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20071016161836/http://sova.rsh.ru/mangup/index.html |date=2007-10-16 }} [http://cave-town.iatp.org.ua/ fotoresimleri] * [http://sova.rsh.ru/eski-kermen/index.html Eski Kermen] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20071011185441/http://sova.rsh.ru/eski-kermen/index.html |date=2007-10-11 }} [http://cave-town.iatp.org.ua/ fotoresimleri] * [http://sova.rsh.ru/inkerman/index.html İnkerman] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20070927230607/http://sova.rsh.ru/inkerman/index.html |date=2007-09-27 }} [http://cave-town.iatp.org.ua/ fotoresimleri] oazp0ctrdpfy95mnuf7am2jvouwj36b Töpe Kermen 0 30708 244469 210034 2026-06-28T19:07:33Z InternetArchiveBot 15570 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 244469 wikitext text/x-wiki '''Töpe Kermen''' — [[Bağçasaray rayonı]]<nowiki/>ndaki [[Şüri]] köyü civarlarında [[Qırımnıñ qoba şeerleri|Qırımnıñ kiçik qoba şeeri]]. == Umumiy malümat == Qoba şeeri deñiz üstünde 535 m (etraftaki vadiyler üstünde 225 m) yüksekliginde olğan dağnıñ töpesinde buluna. Cenüpten ve ğarptan uçurımlarnıñ yüksekligi 12 m-ge yete. == Tarih == Şeerde VI — XIV asırlarda insanlar yaşay ediler. Şeer inkişafınıñ eñ parlaq saifeleri XII - XIII asırlardır. Şeerde 230-dan ziyade yapma qoba bar. XII - IX asırlarğa ait olğan kilse de bar. Çalılar ve otlar arasında temelniñ izlerini körmek mümkün. Şeerniñ divarları saqlanıp qalmadı. Bazı rivayetlerge köre, şeerniñ yoq oluvını [[1299]] senesi olğan [[Uluğ Ulus]]nıñ [[beylerbey]]i [[Emir Noğay]]<nowiki/>nıñ ücüminen bağlaylar. == Galereya == <gallery widths="200" heights="200"> Tepe Kermen Krimea.JPG|Qız Kermenden Töpe Kermenniñ körünişi Tepe pes4.jpg|İnsanlar yaşağan yerniñ qalımtıları Tepe stone.jpg|Şeerniñ cenübiy qısmında taş </gallery> == Edebiyat == * Гайко Г. , Білецький В. , Мікось Т., Хмура Я. Гірництво й підземні споруди в Україні та Польщі (нариси з історії).&nbsp;— Донецьк: УКЦентр, Донецьке відділення НТШ, «Редакція гірничої енциклопедії», 2009.&nbsp;— 296 с. * Горный Крым. Атлас туриста / ГНПП «Картографія», Укргеодезкартографія ; ред.: Д.&nbsp;И.&nbsp;Тихомиров, Д.&nbsp;В.&nbsp;Исаев, геоинформ. подгот. Е.&nbsp;А.&nbsp;Стахова.&nbsp;— К. : ДНВП «Картографія», 2010.&nbsp;— 112&nbsp;с. == Bağlantılar == * [http://sova.rsh.ru/tepe-kermen/index.html Тепе-Кермен. Фотогалерея] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20071016162239/http://sova.rsh.ru/tepe-kermen/index.html |date=2007-10-16 }} [[Kategoriya:Qırım tarihı]] e4f5z3uihg3k33tumycdu3n7oi19cih Varvarivka (Zvâgel rayonı) 0 42321 244470 204229 2026-06-28T22:38:02Z Spokiyny 35104 /* */ 244470 wikitext text/x-wiki {{MY |tip = köy |qırımtatar adı = Varvarivka |original adı = ''ukr.'' Варварівка |memleket = Ukraina |tuğra = |bayraq = |tuğra eni = |bayraq eni = |lat_deg =50 |lat_min =31 |lat_sec =37 |lon_deg =27 |lon_min =57 |lon_sec =34 |CoordAddon = |CoordScale = |memleket haritasınıñ büyükligi = 300 |region1 haritasınıñ büyükligi = |region2 haritasınıñ büyükligi = |region1 türü = Vilâyet |region1 = Jıtomır vilâyeti |cedvelde region1 adı = |içki bölünüv = |baş türü = |baş = |temeli qoyulğan tarihı = |ilki añıluv = |evelki adları = |bu seneden berli statuslı = |meydanlıq = |yükseklik = |iklim = |resmiy til = |resmiy til-ref = |eali = 285 |cedvelge aluv senesi = |eali sıqlığı = |aglomeratsiya = |milliy terkip = |diniy terkip = |saat quşağı = +2 |DST = bar |telefon kodu = +380 4141 |poçta indeksi = 11727 |poçta indeksleri = |avtomobil kodu = |identifikator türü = |raqamlı identifikator = |Commons = |sayt = |sayt tili = }} '''Varvarivka''' ({{lang-uk|Варварівка}}) - [[Ukraina]]nıñ [[Jıtomır vilâyeti]]nde [[Novograd-Volınskıy rayonı]]nda bir [[köy]]. Ealisiniñ sayısı 255 kişi. [[Kategoriya:Jıtomır vilâyetindeki köyler]] 3apal919ev6pn2l650g94khv53gf1wz Baştanivka (Bilgorod-Dnistrovskıy rayonı) 0 43849 244471 219316 2026-06-29T07:10:36Z Spokiyny 35104 /* */ 244471 wikitext text/x-wiki {{MY |tip = köy |qırımtatar adı = Baştanivka |original adı = ''ukr.'' Баштанівка |memleket = Ukraina |tuğra = |bayraq = |tuğra eni = |bayraq eni = |lat_deg =45 |lat_min =45 |lat_sec =49 |lon_deg =29 |lon_min =28 |lon_sec =43 |CoordAddon = |CoordScale = |memleket haritasınıñ büyükligi = 300 |region1 haritasınıñ büyükligi = |region2 haritasınıñ büyükligi = |region1 türü = Vilâyet |region1 = Ades vilâyeti |cedvelde region1 adı = |içki bölünüv = |baş türü = |baş = |temeli qoyulğan tarihı = |ilki añıluv = |evelki adları = |bu seneden berli statuslı = |meydanlıq = |yükseklik = |iklim = |resmiy til = |resmiy til-ref = |eali = 932 |cedvelge aluv senesi = |eali sıqlığı = |aglomeratsiya = |milliy terkip = |diniy terkip = |saat quşağı = |DST = |telefon kodu = |poçta indeksi = |poçta indeksleri = |avtomobil kodu = |identifikator türü = |raqamlı identifikator = |Commons = |sayt = |sayt tili = }} '''Baştanivka''' ({{lang-uk|Баштанівка}}) - [[Ukraina]]nıñ [[Ades vilâyeti]]nde [[Bilgorod-Dnistrovskıy rayonı]]nda bir [[köy]]. Ealisiniñ sayısı 787 kişi. [[Kategoriya:Ades vilâyetindeki köyler]] huc091gzg9u2dw242p6m8rhcp2kwrct Tatar maallesi 0 46866 244468 201654 2026-06-28T18:57:47Z InternetArchiveBot 15570 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 244468 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Tatar district of Balchik.png|thumb|Tatar maallesi]] '''Tatar maallesi''' ({{Lang-bg|Татарската махала}}), [[Bulğaristan]]ıñ [[Balçık]] şeerinde bir bölge. Bu yerde çoq qırımtatar turğanı içün onday atağanlar. Qırım (Крим) ve Sevastopol (Севастопол) dep atalğan soqaqlar bar. == İhtar == * [https://myplanet.bg/travel-notes/travel-note-32/ Потайностите на Балчик] {{Arhivlengen|url=https://web.archive.org/web/20230306174735/https://myplanet.bg/travel-notes/travel-note-32/ |date=2023-03-06 }}, myplanet.bg {{ref-bg}} [[Kategoriya:Bulğaristan]] 24vi3lzro2uoblb3b80rdmoqs55u3kw