Vikipediya crhwiki https://crh.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F_Saife MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Mahsus Muzakere Qullanıcı Qullanıcı muzakeresi Vikipediya Vikipediya muzakeresi Fayl Fayl muzakeresi MediaViki MediaViki muzakeresi Şablon Şablon muzakeresi Yardım Yardım muzakeresi Kategoriya Kategoriya muzakeresi R R talk TimedText TimedText talk Modul Modul muzakeresi Event Event talk 8 7053 246499 87397 2026-11-02T19:32:02Z Maintenance script 8402 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 246499 css text/css /* CSS placed here will affect users of the Vector skin */ #siteSub { display: inline; color: #a9a9a9; font-style: italic; font-size: 92%; font-weight: normal } body.page-Baş_Saife #siteSub, body.page-Baş_Saife #contentSub, body.page-Baş_Saife h1.firstHeading {display:none !important} /* {Link FA} */ .portal li.GA { background: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6f/QS_blue_star_small.png') right top no-repeat; margin-right: 10px !important; } .portal li.FA { background: url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/33/Small_skew_star.gif') right top no-repeat; margin-right: 10px !important; } .portal li.FL { background: url('//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Purple_star_unboxed.svg/11px-Purple_star_unboxed.svg.png') right top no-repeat; margin-right: 10px !important; } nordcjvcbssa0dlhkmhp76im0koopco 14 9285 246516 112820 2026-11-03T11:01:56Z Don Alessandro 1 246516 wikitext text/x-wiki {{CommonsKat|Technology}} [[Kategoriya:Baş kategoriya]] kcddkga67yk3lmhoqggkpqtd4gbj00v 0 30623 246512 195396 2026-11-03T10:38:14Z Don Alessandro 1 Don Alessandro, [[Üy]] saifesiniñ adını yönetme üzerinden [[Ev]] dep deñiştirdi 195396 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Teremok_in_Talashkino.JPG|thumb|Bir üy]] '''Üy''' yada '''Ev''', insanlar tarafından yaratılğan ve qullanılğan, iç yer üstü boşluğı (odalar) olğan bir bina çeşitidir. == Mesken evniñ çizgileri == * binanıñ, bu binalarnı vatandaşlarnıñ daimiy yaşaması içün elverişli mimariy ve qurucılıq, sihhiye ve esenlik, yangın ve diger qaidelerge uygunlığı; * belli şartlarnı qarşılağan inşa etilgen binanıñ ekspert eyyeti tarafından qullanılmağa alınması;<ref>{{Cite web|url=http://zakon3.rada.gov.ua/laws/show/321-2015-п|website=rada.gov.ua|title=Про затвердження Порядку переведення дачних і садових будинків, що відповідають державним будівельним нормам, у жилі будинки|date=29.04.2015}}</ref> * binanıñ yerli öz-özüni idare etüv teşkilâtlarda mesken olaraq qaydı. e7fc6mhevso31nclayzd2h3ua4hre3m 246517 246512 2026-11-03T11:02:32Z Don Alessandro 1 246517 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Teremok_in_Talashkino.JPG|thumb|280px|Terem adlı ağaç bina]] '''Ev''' ya da '''üy''' — adamlarnıñ yaşaması içün qurulğan [[bina]]. Ev adamnı yağmurdan, qardan, yelden, sıcaq ve suvuqtan qorçalay. Onda raatlanmaq, yuqlamaq, aş azırlamaq ve şahsiy eşyalarnı saqlamaq içün yer ola. == Qurulışı == Adette evniñ [[temel]]i, [[divar]]ları, [[dam]]ı, [[qapı]]ları ve [[pencere]]leri ola. İçi bir ya da bir qaç odadan ibaret ola bile. Qapılar evge kirip çıqmaq, pencereler ise içini yarıqlandırmaq ve avalandırmaq içün qullanıla. Evlerni ağaç, taş, [[tola]], [[saman]] ya da [[beton]]dan quralar. Evniñ şekli, ölçüsi ve qurulışında qullanılğan malzemeler yerli iklimge, qurucılıq ananelerine ve saibiniñ imkânlarına bağlıdır. Zemaneviy evlerde oturma odası, yataq odası, aşhane, vannahane ve kenef kibi odalar ola bile. Olar elektrik, suv ağı, kanalizatsiya ve qızdıruv sistemaları ile temin etile. == Çeşitleri == Evler bir qatlı ya da çoq qatlı ola bile. Bazı evler başqa binalardan ayrı tura, başqalarınıñ ise qomşu evlernen ortaq divarları bar. Bir aile içün qurulğan evlernen beraber, çoq [[kvartira]]lı evler de bar. Böyle binada er kvartira ayrı bir meskendir. Bir binanıñ sakinleri umumiy kiriş, merdiven ve liftten faydalana bileler.<ref>{{Cite web|url=https://w3.unece.org/pub/censuspractices2020/webpage26.html|title=-{Chapter 23: Housing characteristics}-|work=-{Measuring Population and Housing: Practices of UNECE Countries in the 2020 Round of Censuses}-|publisher=-{UNECE}-|year=2026|language=en}}</ref> == Yaşayış şartları == Yaşamaq içün elverişli ev sağlam, quru, yeteri qadar yarıq ve yahşı avalandırılğan olmalı. Onda yaşayanlar içün kerekli qadar yer, temiz içimlik suv, aş azırlav ve yuvunuv imkânı olmaq kerek. Suvuq yerlerde evni qızdırmaq da müimdir. Binanıñ sağlamlığı ve yanğın telükesizligi sakinlerniñ sağlığı ve ayatını qorçalavğa yardım ete.<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Publications/FS21_rev_1_Housing_en.pdf|title=-{The Right to Adequate Housing}-|work=-{Fact Sheet No. 21/Rev.1}-|publisher=-{OHCHR; UN-Habitat}-|language=en}}</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Qurucılıq]] [[Kategoriya:Cemiyet]] lrc0wwcq78gavlwbtv3lyrsxkqth74y 0 30624 246503 159985 2026-11-03T08:42:49Z Don Alessandro 1 246503 wikitext text/x-wiki '''Esas qanun''', '''konstitutsiya''' ({{Lang-la|constitutio}} — tayin etülüv, qurum, tertip) ya da '''anayasa''' ({{lang-tr|ana}} — esas, -{''yasa''}- — qanun) — devletniñ qurulışını ve idare etilüvini tayin etken esas qaideler sistemasıdır. O, [[parlament]], [[ükümet]] ve [[makeme]]lerniñ salâhiyetlerini, saylavlarnıñ esas qaidelerini, insanlarnıñ aqları, azatlıqları ve vazifelerini tayin ete.<ref name="tarif">{{Cite web|url=https://www.idea.int/publications/catalogue/what-is-a-constitution|title=-{What is a Constitution? Principles and Concepts}-|website=-{International IDEA}-|language=en}}</ref> Çoq memlekette konstitutsiya eñ yuqarı uquqiy quvetke saiptir: diger qanunlar oña esaslanıp qabul etilmeli ve onıñ qaidelerine zıt kelmemelidir. Konstitutsiya devlet akimiyetiniñ salâhiyetlerini ve sıñırlarını tayin ete.<ref name="tarif"/> == Şekilleri == Dünya memleketleriniñ çoqusında konstitutsiya tek bir vesiqada toplanğan. Buña '''kodifikatsiyalanğan konstitutsiya''' deyler. Meselâ, [[Ukraina]]nıñ 1996 senesi qabul etilgen konstitutsiyası böyle bir vesiqadır.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/ua/documents/constitution/|title={{lang-uk|Конституція України}}|website=Ukraina prezidentiniñ resmiy saytı|language=uk}}</ref> Kimer memleketlerde konstitutsiya çeşit qanunlar, makeme qararları ve siyasiy adetlerge esaslana. Onıñ qaideleri tek bir vesiqada toplanmağan. Buña '''kodifikatsiyalanmağan konstitutsiya''' deyler. [[Birleşken Qırallıq]]nıñ konstitutsiyası böyledir. Oña bazan «yazılmağan konstitutsiya» da deyler, lâkin onıñ qaideleriniñ büyük qısmı yazma menbalarda bar.<ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.uk/about/how/role/sovereignty/|title=-{Parliament’s authority}-|website=-{UK Parliament}-|language=en}}</ref> == Deñiştirilüvi == Çoq memlekette konstitutsiyanı deñiştirmek içün mahsus tertip tayin etilgen. Şunıñ içün onı deñiştirmek adiy qanunnı deñiştirmekten daa qıyındır.<ref name="tarif"/> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Siyaset]] 1z3ftt4pp6z8kkcmasyhpfvbvk2uvgc 0 30625 246504 229751 2026-11-03T08:46:19Z Don Alessandro 1 246504 wikitext text/x-wiki '''Comolungma''', '''Sagarmatha''' ({{Lang-ne|सगरमाथा}}) ya da '''Everest''' — [[Nepal]] ile [[Çin]] sıñırında, [[Himalayalar]]da bulunğan dağ. O, dünyada deñiz seviyesinden eñ yüksek dağ töpesidir. Yüksekligi 8848,86 metrdir. Bu ölçev neticesini Nepal ve Çin 2020 senesi beraberce ilân etken.<ref>{{Cite web|url=https://nepjol.info/index.php/NJG/article/download/39479/30219/114898|title=-{Measurement of Height of Mt. Sagarmatha}-|author=-{Susheel Dangol}- ve başqaları|website=-{Journal on Geoinformatics, Nepal}-|language=en}}</ref> == Adları == ''Comolungma'' — dağnıñ [[tibetçe]] adı. Onı çoq vaqıt «Alemniñ ilâhiy anası» dep tercime eteler.<ref name="ng">{{Cite web|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/mount-everest/|title=-{Mount Everest}-|website=-{National Geographic Society}-|language=en}}</ref> Nepalca ''Sagarmatha'' adı «Kökniñ mañlayı» manasına kele.<ref name="park">{{Cite web|url=https://www.snp.gov.np/establishment|title=-{Establishment}-|website=-{Sagarmatha National Park}-|language=en}}</ref> ''Everest'' adı britaniyalı geodeziyacı [[Corc Everest]]niñ şerefine qoyulğan. Bu ad 1865 senesi resmen qabul etilgen.<ref>{{Cite web|url=https://catalogues.royalsociety.org/calmview/Record.aspx?id=NA1188&src=CalmView.Persons|title=-{George Everest}-|website=-{The Royal Society}-|language=en}}</ref> == Tabiatı == Dağnıñ şimaliy tarafı Çinniñ [[Tibet]] muhtar rayonında, cenübiy tarafı ise Nepaldadir. Yaqınında [[Lhotse]] ve [[Nuptse]] kibi başqa yüksek dağ töpeleri de bar.<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/earth/earth-observatory/mt-everest/|title=-{Mt. Everest}-|website=-{NASA Earth Observatory}-|date=2003-05-30|language=en}}</ref> Comolungmanıñ yuqarı qısmı qar ve buznen örtüli, etrafında büyük buzluqlar bar. Dağnıñ Nepal tarafındaki qısmı Sagarmatha milliy parkınıñ territoriyasındadır. Bu park 1979 senesinden -{[[UNESCO]]}- [[UNESCO Dünya Mirası Cedveli|Dünya Mirası Cedveli]]ndedir.<ref name="park"/> == Dağğa çıquv == Comolungmanıñ töpesine ilk olaraq yañızelandiyalı alpinist [[Edmund Hillari]] ve [[şerpa]] halqından olğan [[Tentsing Norgay]] çıqqan. Olar 1953 senesi mayıs ayınıñ 29-ında töpege beraber yetken. Ekisi de Con Hant reberligindeki Britaniya ekspeditsiyasınıñ azası edi.<ref>{{Cite web|url=https://nzhistory.govt.nz/edmund-hillary-and-tensing-norgay-reach-summit-of-everest|title=-{Hillary and Tenzing reach summit of Everest}-|website=-{NZ History}-|publisher=-{Ministry for Culture and Heritage}-|language=en}}</ref> Dağğa çıquv büyük azırlıq ve tecribe talap ete. Yükseklikte ava basımı alçaq olğanı içün nefes almaq qıyınlaşa. Bu sebepten alpinistlerniñ çoqusı balonlardaki [[oksigen]]den faydalana. Qar çığları ve yaman ava şartları da büyük telüke doğura.<ref name="ng"/> == Galereya == <gallery mode="traditional" widths="220" heights="180"> Fayl:GeorgeEverest.jpeg|Britaniyalı geodeziyacı Corc Everest Fayl:Everest_3D.gif|Comolungma ve etrafınıñ üç ölçevli körünişi </gallery> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Dağlar]] p7cr3c03fc04wp5sccfse45wesuxofn 0 30627 246507 228340 2026-11-03T10:33:02Z Don Alessandro 1 246507 wikitext text/x-wiki '''Eyfel qullesi''' ({{Lang-fr|tour Eiffel}}) — [[Frenkistan]]nıñ [[Paris]] şeerindeki [[Mars alanı]]nda bulunğan demir qulle. O, Paris ve Frenkistannıñ eñ belli timsallerinden biridir. Qulle, onı qurğan şirketniñ başlığı, müendis [[Gustav Eyfel]]niñ adını taşıy. Oña «Demir hanım» ({{Lang-fr|La dame de fer}}) da deyler. == Tarih == Qulle 1887–1889 seneleri qurulğan. O, Frenk inqilâbınıñ yüz yıllığına bağışlanğan 1889 senesi [[Dünya sergisi]] içün azırlanğan. Leyhanı Eyfelniñ şirketinde çalışqan müendisler Moris Köşlen (-{Maurice Koechlin}-) ve Emil Nugye (-{Émile Nouguier}-) azırlağan. Mimar Stefan Sovestr (-{Stephen Sauvestre}-) ise qulleniñ tışqı körünişi üzerinde çalışqan. Qurulış işleri eki yıldan biraz ziyade devam etken ve 1889 senesi mart ayınıñ 31-inde bitken.<ref name="history">{{Cite web|url=https://www.toureiffel.paris/en/the-monument/history|title=-{Eiffel Tower history, architecture, design & construction}-|website=-{La tour Eiffel}-|language=en}}</ref> Eyfel qullesi 1930 senesine qadar dünyada insan eli ile qurulğan inşaatlarnıñ eñ yüksegi edi. Soñra bu yerde onı [[Nyu York]]taki Kraysler bilding keçken.<ref>{{Cite web|url=https://dns.bie-paris.org/site/en/latest/blog/entry/a-to-z-of-expo-architects-gustave-eiffel|title=-{A to Z of Expo Architects: Gustave Eiffel}-|website=-{Bureau International des Expositions}-|date=2019-04-03|language=en}}</ref> Başta qulleni 20 yıldan soñ sökmek planı bar edi. Soñra ondan radio alâqası içün faydalanmağa başlağanlar. Bu ise qulleni saqlap qalmağa yardım etken.<ref>{{Cite web|url=https://www.toureiffel.paris/en/news/130-years/why-was-eiffel-tower-kept|title=-{How radio saved the Eiffel Tower from destruction}-|website=-{La tour Eiffel}-|language=en}}</ref> == Qurulışı ve qullanılması == Qulle dört büyük ayaq üzerinde tura. Ayaqları yuqarığa doğru bir-birine yaqınlaşa. Onı qurmaq içün 18 biñden ziyade demir parça ve olarnı birleştirgen 2,5 million perçin qullanılğan.<ref name="history"/> Antennalarınen birlikte qulleniñ yüksekligi 330 metrdir. Bu yükseklikke o, 2022 senesi yañı radio antennası qoyulğanından soñ yetken. Qulle radio ve televizion yayınları içün de qullanıla.<ref>{{Cite web|url=https://www.toureiffel.paris/en/news/history-and-culture/300-330-meters-story-towers-height|title=-{From 300 to 330 meters: the story of the Tower’s height}-|website=-{La tour Eiffel}-|language=en}}</ref> Ziyaretçiler liftler ile yuqarığa köterilip, Parisni yüksekten seyir ete bileler. 2025 senesi qulleni 6,7 milliondan ziyade kişi ziyaret etken.<ref>{{Cite web|url=https://sete.toureiffel.paris/en/sete/financial-data|title=-{Financial Data}-|website=-{Société d’Exploitation de la Tour Eiffel}-|language=en}}</ref> == Galereya == <gallery mode="traditional" widths="220" heights="200" perrow="3"> Fayl:Paris_06_Eiffelturm_4828.jpg|Eyfel qullesi Fayl:Reflet-tour-Eiffel-Paris-Luc-Viatour.jpg|Qulleniñ suvdaki aksi Fayl:Eiffel Tower Drone 4k-Qx c1X3zfEc-313-251.webm|Qulle ve etrafınıñ avadan körünişi (video) </gallery> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Frenkistan]] rki8pxvlyn49f6qw3icbwae2mlukroo 0 30628 246511 160076 2026-11-03T10:36:26Z Don Alessandro 1 246511 wikitext text/x-wiki '''Halqara adalet makemesi''' ({{lang-en|International Court of Justice}}, {{lang-fr|Cour internationale de Justice}}) — [[Birleşken Milletler Teşkilâtı]]nıñ baş makeme organıdır. O, 1945 senesi quruldı ve 1946 senesi çalışmağa başladı. Makeme [[Felemenk]]niñ [[Haag]] şeerindeki Tınçlıq sarayında buluna. Resmiy tilleri — ingliz ve frenk tilleridir.<ref>{{Cite web|url=https://www.icj-cij.org/court|title=-{The Court}-|website=-{International Court of Justice}-|language=en}}</ref> == Terkibi == Makeme 15 makemeciden ibarettir. Olarnı BMTniñ [[Baş Assambleya]]sı ve [[Telükesizlik Şurası]] bir-birinden ayrı saylavlarda doquz yıllıq müddetke saylay. Makemeciler tekrar saylana bileler. Olar uquq saasında yüksek bilgisi ve tecribesi olğan mütehassıslar arasından saylana ve mustaqil çalışa. Bu 15 makemeci arasında aynı devletniñ eki grajdanı olamaz.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/about-us/un-charter/statute-of-the-international-court-of-justice|title=-{Statute of the International Court of Justice}-|website=-{United Nations}-|language=en}}</ref> == Devletler arasındaki davalar == Makeme devletler arasındaki uquqiy davalarnı [[halqara uquq]] esasında çeze. Olar devlet sıñırları, deñiz saaları, tabiiy baylıqlardan faydalanuv ve halqara muqavelelerniñ yerine ketirilüvi ile bağlı ola bile. Bu davalarda tek devletler taraf ola bile. Ayrı adamlar ve hususiy şirketlerniñ bu makemede dava açmaq aqqı yoq. Makeme bir davanı baqmaq içün oña taraf olğan devletler onıñ salâhiyetini qabul etken olmalıdır. Böyle razılıq evelden, meselâ halqara muqavele imzalanğanda da berilgen ola bile. Makemeniñ qararı şu davanıñ tarafları içün mecburiydir. Bu qararğa apellâtsiya etmek mümkün degildir.<ref>{{Cite web|url=https://www.icj-cij.org/frequently-asked-questions|title=-{Frequently Asked Questions}-|website=-{International Court of Justice}-|language=en}}</ref> == Mesleat hulâsaları == BMTniñ Baş Assambleyası ve Telükesizlik Şurası makemeden er türlü uquqiy meseleden hulâsa istey bile. Baş Assambleyadan böyle salâhiyet alğan başqa BMT organları ve mahsus teşkilâtlar da öz işlerine ait meselelerden hulâsa istey bileler.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/node/125505|title=-{United Nations Charter, Chapter XIV: The International Court of Justice}-|website=-{United Nations}-|language=en}}</ref> Bu hulâsalar halqara uquqnı añlatmağa yardım ete. Olarnıñ yerine ketirilüvi, adette, mecburiy degildir.<ref>{{Cite web|url=https://www.icj-cij.org/advisory-jurisdiction|title=-{Advisory Jurisdiction}-|website=-{International Court of Justice}-|language=en}}</ref> == Menbalar == <references/> [[Kategoriya:Halqara teşkilâtlar]] [[Kategoriya:Birleşken Milletler Teşkilâtı]] 00aynom631i8evj9n8gxylqzf7purif 10 60862 246495 2026-11-02T13:50:56Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-11#18]]-den ingliz metnini tercime etip baqtım: «Dusk at St. Peter's Basilica, Vittorio-Emmanuele II bridge, and Tiber river. Rome, Italy The Catholic Church celebrates the Dedication of the Basilicas of Saints Peter and Paul today.» → «[[İtaliya]]nıñ [[Roma]] şeerinde kün batqandan soñki [[Aziz Petrus bazilikası]], II Viktor İmmanuil köpüri ve [[Tiber]] özeni. Bugün katolik kilsesi Aziz Petrus ve Pavlus Bazilikalarınıñ muqaddes etüvini qayd ete.» 246495 wikitext text/x-wiki [[İtaliya]]nıñ [[Roma]] şeerinde kün batqandan soñki [[Aziz Petrus bazilikası]], II Viktor -{crh-latn: İmmanuil; crh-cyrl: Иммануил}- köpüri ve [[Tiber]] özeni. Bugün katolik kilsesi Aziz Petrus ve Pavlus Bazilikalarınıñ muqaddes etüvini qayd ete. nfpz5xakej4r0z7iurvt7t0psqpymv2 246500 246495 2026-11-03T05:45:55Z Хтосьці 13041 /* */ etüvini > etilüvini (data yahşı dep ümüt etem) 246500 wikitext text/x-wiki [[İtaliya]]nıñ [[Roma]] şeerinde kün batqandan soñki [[Aziz Petrus bazilikası]], II Viktor -{crh-latn: İmmanuil; crh-cyrl: Иммануил}- köpüri ve [[Tiber]] özeni. Bugün katolik kilsesi Aziz Petrus ve Pavlus Bazilikalarınıñ muqaddes etilüvini qayd ete. gldwtkvtf53vhnffsatv7vti054lgo9 10 60863 246496 2026-11-02T13:51:17Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-11#18]]-den 246496 wikitext text/x-wiki Ponte Vittorio Emanuele II San Pietro, Rome, Italy.jpg 8wtzn7lnzaukn6s3jsxdua9fdwr12kv 10 60864 246497 2026-11-02T13:54:07Z Хтосьці 13041 [[Template:Potd/2026-11#19]]-nı tercime etip baqtım: «Eurasian hoopoe (Upupa epops) eating in Keoladeo National Park, India» → «İndistannıñ Keoladeo milliy parkında aşağan bir [[opapiş]] (Upupa epops)» 246497 wikitext text/x-wiki İndistannıñ Keoladeo milliy parkında aşağan bir [[opapiş]] (-{Upupa epops}-). jbbhe06mliadhkqddhgnk8w3g1sxvtc 10 60865 246498 2026-11-02T13:54:20Z Хтосьці 13041 [[Template:Potd/2026-11#19]]-dan 246498 wikitext text/x-wiki 008 Eurasian hoopoe eating in Keoladeo National Park Photo by Giles Laurent.jpg 1uwrhvnhuzyuzhcu81e1wazg1xhjzcv 0 60866 246501 2026-11-03T08:38:01Z Don Alessandro 1 Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '{{Kişi}} '''III Devlet Geray''' ({{lang-crh-ar|٣ دولت كراى}}), '''Qara Devlet Geray''' adınen de belli ([[1647]] — [[1717]]) — [[1716]]—[[1717]] seneleri [[Qırım Hanlığı|Qırım hanı]]. [[Geraylar]] sülâlesindendir. Hanlıq etken vaqtında Qırımğa kelip yetişmedi.<ref name="gaiv"/> == Soyu ve ilk hızmeti == III Devlet Geray, [[I Selâmet Geray]]nıñ torunı ve [[nureddin]] Adil Geraynıñ oğludır. Babası 1659 senes...' 246501 wikitext text/x-wiki {{Kişi}} '''III Devlet Geray''' ({{lang-crh-ar|٣ دولت كراى}}), '''Qara Devlet Geray''' adınen de belli ([[1647]] — [[1717]]) — [[1716]]—[[1717]] seneleri [[Qırım Hanlığı|Qırım hanı]]. [[Geraylar]] sülâlesindendir. Hanlıq etken vaqtında Qırımğa kelip yetişmedi.<ref name="gaiv"/> == Soyu ve ilk hızmeti == III Devlet Geray, [[I Selâmet Geray]]nıñ torunı ve [[nureddin]] Adil Geraynıñ oğludır. Babası 1659 senesi vefat etti. [[Safa Geray]] hanlıq etken 1691—1692 seneleri Devlet Geray [[qalğa]] vazifesinde bulundı. Safa Geray tahttan tüşürilgen soñ, o da hızmetten ketti. Bundan soñ [[Yanbolu]] şeeri yaqınındaki bir köyde yaşadı.<ref name="halim"/> == Hanlıqqa tayin etilmesi == 1716 senesiniñ soñunda Osmanlı padişası [[III Ahmed]], [[I Qaplan Geray]]nı tahttan tüşürip, onıñ yerine III Devlet Geraynı tayin etti. Yañı han büyük bir ordu toplap, Avstriyağa qarşı cenkleşken Osmanlı ordusına qoşulmağa söz berdi.<ref name="halim"/> Bunıñ siyasiy sebebi de bar edi. Soñki yıllarda Qırım tahtında [[I Selim Geray]] ve onıñ oğulları üküm süre edi. Bu qorantanıñ em Qırımda, em de Osmanlı Devletinde itibarı yüksek edi. Padişa Selim Geray oğullarınıñ tesirini eksiltmek içün, tahtqa Selim Geray oğullarından olmağan birini tayin etmege istedi.<ref name="gaiv"/> III Devlet Geray, Safa Geraynıñ oğlu Bahadır Geraynı qalğa, öz oğlu Maqsud Geraynı ise nureddin yaptı.<ref name="halim"/> == Beylernen añlaşmamazlığı ve tahttan tüşürilmesi == Han Avstriya seferi içün asker toplamaq maqsadınen [[Bucaq]]qa ketti. Qalğa Bahadır Geraynı ise Qırım ordusını alıp kelmek içün [[Bağçasaray]]ğa yolladı.<ref name="halim"/> Lâkin Qırım beyleri yañı hannı qabul etmege istemediler. Olar İstanbulğa mektüp yollap, Devlet Geraynıñ soyu ile evelden añlaşmamazlıqları olğanını bildirdiler. Beyler tahtqa Selim Geray oğullarından biriniñ tayin etilmesini talap ettiler.<ref name="halim"/><ref name="gaiv"/> Bu vaqıtta Bahadır Geray Qırım ordusınen [[Aqkerman]]ğa qadar keldi. Hannıñ özü Bucaq askerlerinen [[Tuna]] özenine yetti. Bazı beyler oña sadıqlıq yemini de ettiler. Amma sefer devam etmeden, hannıñ tahttan tüşürilgeni aqqında haber keldi.<ref name="halim"/> Padişa cenk vaqtında Qırımda isyan çıqmasını istemedi ve beylerniñ talabını qabul etti. 1717 senesiniñ başında III Devlet Geraynıñ yerine [[IV Saadet Geray]] han tayin etildi.<ref name="gaiv"/> III Devlet Geraynıñ hanlığı üç ayğa yaqın devam etti.<ref name="halim"/> == Soñki ayları ve ölümi == Tahttan tüşürilgen soñ, III Devlet Geray [[Yanbolu]]ğa qayttı. 1717 senesi anda vefat etti ve caminiñ azbarında defin etildi.<ref name="gaiv"/> Halim Geray onı öz devriniñ sayğılı ve yahşı quylu adamlarından biri olaraq tasvir ete.<ref name="halim"/> Tarihçı [[Haqan Qırımlı]]nıñ tedqiqatına köre, hannıñ qabri saqlanmağan. Geraylar sülâlesiniñ bir çoq azası defin etilgen Yanboludaki Eski caminiñ özü saqlansa da, onıñ yanındaki mezarlıq yoq olğan.<ref name="kirimli"/> == İhtar == <references> <ref name="gaiv">-{Олекса Гайворонский}-. [https://ru.djvu.online/file/5KyhG9aRHGFus -{Созвездие Гераев. Краткие биографии крымских ханов}-]. — Aqmescit, 2003. — 69—70 s.</ref> <ref name="halim">-{Халим Гирай-султан}-. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Krym/XV/Rozovyj_kust_chanov/27.phtml?id=12947 -{Девлет Гирай Чёрный}-] // -{Розовый куст ханов}-. -{К. Усеинов}-nıñ tercimesi. — Aqmescit, 2004.</ref> <ref name="kirimli">-{Hakan Kırımlı}-. [https://belleten.gov.tr/tam-metin/3670/tur -{Geray Hanedanının Osmanlı Devleti Topraklarında Kalan Maddi İzleri}-] // -{Belleten}-. — 2021. — Cılt 85, sayı 304.</ref> </references> {{Qırım Hanları}} {{DEFAULTSORT:Devlet Geray 3}} [[Kategoriya:Qırım hanları]] exhljw7gv5kjwqhrk5s6bagau5y84v5 0 60867 246502 2026-11-03T08:38:57Z Don Alessandro 1 [[III Devlet Geray]] saifesine yollandı 246502 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[III Devlet Geray]] nucefpcrd5f37mveja71nfb40mil3d5 10 60868 246505 2026-11-03T09:58:42Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-11#20]]-ni tercime etip baqtım: «Trail from Andiast to Breil-Brigels. Bad weather in the Breil-Brigels region, but it has now dried up» → «Andiast köyünden Brayl-Brigels kommunasına bir soqaq. Brayl-Brigels regionında ava yaramay edi, lâkin yağmur endi bitti» 246505 wikitext text/x-wiki Andiast köyünden -{crh-latn: Brayl; crh-cyrl: Брайль}--Brigels kommunasına bir soqaq. -{crh-latn: Brayl; crh-cyrl: Брайль}--Brigels regionında ava yaramay edi, lâkin yağmur endi bitti. ol3iolnlkdx4v1k41twk8fr8pyhcg8z 10 60869 246506 2026-11-03T09:59:07Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-11#20]]-den kopiyaladım 246506 wikitext text/x-wiki Andiast-Breil-Brigels. 24-09-2025. (d.j.b.) 08.jpg rnkhwb723qzasvflmnvc0z55ow1b8t4 10 60870 246508 2026-11-03T10:34:14Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-11#21]]-ni tercime etip baqtım. LÜTFEN, TEŞKERİÑİZ! 246508 wikitext text/x-wiki Habbl kâinat teleskopınen resim çıqarılğan Magellan spiral şeklindeki, yıldız yapıluv patlavlı bu -{NGC 4449}- galaktikasında bir qaç yüz biñ açıq mavı ve qırmızı yıldız bar. Büyük yıldızlardan ibaret olğan sıcaq mavıca-beyaz toplamaları galaktikada dağınıqtır, ve olar arasında daa tozlu, qırmızıca faal yıldız yapıluv çoq regionları. Yıldız yarığı fonunda massiv gaz ve toz qara bulutları körüne. e969ltlt8e1zbib3g4jjry6z519i557 246510 246508 2026-11-03T10:36:20Z Хтосьці 13041 +bar (daa yahşı dep ümüt etem) 246510 wikitext text/x-wiki Habbl kâinat teleskopınen resim çıqarılğan Magellan spiral şeklindeki, yıldız yapıluv patlavlı bu -{NGC 4449}- galaktikasında bir qaç yüz biñ açıq mavı ve qırmızı yıldız bar. Büyük yıldızlardan ibaret olğan sıcaq mavıca-beyaz toplamaları galaktikada dağınıqtır, ve olar arasında daa tozlu, qırmızıca faal yıldız yapıluv çoq regionları bar. Yıldız yarığı fonunda massiv gaz ve toz qara bulutları körüne. kk8b0zy1qjys40dwrrb8h8xrfmcgvy0 10 60871 246509 2026-11-03T10:34:33Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-11#21]]-den 246509 wikitext text/x-wiki Starburst in NGC 4449 (captured by the Hubble Space Telescope).jpg 5wohf55hnnk49qbs7q3hm82lo64m9as 0 60872 246513 2026-11-03T10:38:14Z Don Alessandro 1 Don Alessandro, [[Üy]] saifesiniñ adını yönetme üzerinden [[Ev]] dep deñiştirdi 246513 wikitext text/x-wiki #YÖNLENDİRME [[Ev]] p7ax0mqpudz7a51q3oknp7gvs5cintj 10 60873 246514 2026-11-03T10:45:45Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-11#22]]-den terceme etip baqtım: «Amandava amandava (Red Avadavat) in Baruipur, West Bengal, India.» → «İndistannıñ Ğarbiy Bengal ştatında Baruypur şeerinde bir qırmızı amvadava quşu (Amandava amandava).». Amvadavat → amandava: [[ru:Амандавы]]-den 246514 wikitext text/x-wiki [[İndistan]]nıñ Ğarbiy -{crh-latn: Bengal; crh-cyrl: Бенгал}- ştatında Baruypur şeerinde bir qırmızı amvadava quşu (-{''Amandava amandava''}-). evwyjsk1meozv8ewl3womrjc37zfgmc 10 60874 246515 2026-11-03T10:46:02Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-11#22]]-den kopiya yaptım 246515 wikitext text/x-wiki Red Avadavat in Baruipur September 2025 by Tisha Mukherjee 06.jpg 8y8ilejl5nfibyo1sh0bc0a37chf4m4 0 60875 246518 2026-11-03T11:06:15Z Don Alessandro 1 Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: '{{Kişi}} '''IV Saadet Geray''' ({{lang-crh-ar|٤ سعادت كراى}}; [[1662]] — [[1732]]) — [[1717]]—[[1724]] seneleri [[Qırım Hanlığı|Qırım hanı]]. [[I Selim Geray]]nıñ oğludır. [[Geraylar]] sülâlesindendir.<ref name="gaiv"/> == Han olmazdan evel == Han olmazdan evel Saadet Geray ağası [[II Devlet Geray]]nıñ ekinci hanlığı vaqtında [[qalğa]] edi.<ref name="gaiv"/> Ağası tahttan tüşürilgen soñ, [[Yanbolu]] yaq...' 246518 wikitext text/x-wiki {{Kişi}} '''IV Saadet Geray''' ({{lang-crh-ar|٤ سعادت كراى}}; [[1662]] — [[1732]]) — [[1717]]—[[1724]] seneleri [[Qırım Hanlığı|Qırım hanı]]. [[I Selim Geray]]nıñ oğludır. [[Geraylar]] sülâlesindendir.<ref name="gaiv"/> == Han olmazdan evel == Han olmazdan evel Saadet Geray ağası [[II Devlet Geray]]nıñ ekinci hanlığı vaqtında [[qalğa]] edi.<ref name="gaiv"/> Ağası tahttan tüşürilgen soñ, [[Yanbolu]] yaqınlarında, Sarac Eli adlı çiftlikte yaşadı.<ref name="halim"/> == Hanlıqqa tayin etilmesi == 1717 senesiniñ başında, Qırım beyleriniñ [[III Devlet Geray]]ğa boysunmaq istemegeninden soñ, Osmanlı padişası [[III Ahmed]] Saadet Geraynı han tayin etti.<ref name="halim"/> Yañı han qalğa vazifesine [[I Selâmet Geray]]nıñ soyundan olğan İnayet Geraynı, [[nureddin]] vazifesine ise öz qardaşı Safa Geraynı tayin etti. İnayet Geray ölgen soñ, Safa Geray qalğa oldı. Nureddin vazifesini evelâ hannıñ başqa bir qardaşı Adil Geray aldı. Adil Geray vazifeden ketken soñ, nureddin olaraq hannıñ qardaş oğlu İslâm Geray tayin etildi.<ref name="halim"/> == Avstriya seferi == Avstriyağa qarşı seferge çağırılğan han qışnı [[Bucaq]]ta keçirdi. Soñra askerlerinen [[Sofiya]]ğa doğru ketti. Amma 1718 senesi [[Osmanlı Devleti]] Avstriyanen barış añlaşması yaptı. Han [[Edirne]]de padişanen körüşip, Qırımğa qayttı.<ref name="halim"/> == Qabarda seferi == Saadet Geray [[I Qaplan Geray]] devrinde Qırımğa boysunmaqtan vazgeçken [[çerkes]] beylerini yañıdan boysundırmağa tırıştı.<ref name="gaiv"/> Bu işte [[Qabarda]]da terbiyelengen ve andaki beylernen bağları olğan oğlu Salih Geraynıñ yardımından faydalandı.<ref name="halim"/> 1720 senesi han [[Qabarda]]ğa sefer yaptı. Qabarda beyleriniñ bir qısmı Qırımğa qol tuttı, başqaları ise qarşılıq kösterip, Rusiyeden yardım istediler. 1721 senesiniñ başında Qırım askerleri ve olarnıñ çerkes ittifaqdaşları uruşta yeñildiler. Qabardanı bütünley boysundırmaq mümkün olmadı.<ref name="sotavov"/> == İçki siyaseti ve beylernen küreşi == Saadet Geray özüne sadıq adamlarnı yüksek vazifelerge tayin etti. Bunıñ neticesinde bazı nufuzlı bey ve mırzalar evelki kelirlerini ğayıp ettiler ve hanğa qarşı çıqtılar. Qalğa Safa Geray da olarnıñ tarafına keçti. Padişağa yollanğan şikâyetlerde han qorqaqlıq, areketsizlik ve davalarnı adaletsiz çezüvde qabaatlandı.<ref name="gaiv"/> Bazı [[Şırınlar|Şırın]] beyleri çerkes seferinde alınğan esirlerden özlerine yeterli pay berilmegenini bildirdiler. Hanğa qarşı çıqqanlarğa bazı [[ülema]] da qoşuldı.<ref name="halim"/> Hannıñ qarşısına çıqqanlarnıñ başında Şırın beyi Hacı Cantemir turdı.<ref name="veinstein"/> Bu devirde eki mırza arasında [[Arğınlar|Arğın]] beyiniñ qızına evlenmek aqqında dava çıqtı. Han mırzalardan biriniñ tarafını tuttı. Davağa Şırın beyleri de qarıştı ve añlaşmamazlıq daa kerginleşti.<ref name="halim"/> == Tahttan ketmesi ve soñki ayatı == 1724 senesi beyler handan tahttan vazgeçmesini talap ettiler. Nureddin İslâm Geray isyancılarnı cezalamaqnı teklif etti.<ref name="halim"/> Amma Saadet Geray içki cenk çıqmasını istemedi ve Qırımdan ketti.<ref name="gaiv"/> Evelâ Bucaqta toqtadı, soñra Sarac Elideki çiftligine yerleşti. Osmanlı ükümeti onıñ tahttan ketmesini qabul etti.<ref name="halim"/> Yerine qardaşı [[II Meñli Geray]] han tayin etildi.<ref name="gaiv"/> Qırımdaki Frenkistan konsulı Ksaverio Glavani hanğa Yanboluğa qadar refaqat etti. Konsulnıñ bu vaqialar aqqındaki haberleri saqlanıp qalğan ve soñradan tarihçı Jil Vaynstayn (-{Gilles Veinstein}-) tarafından neşir etilgen.<ref name="veinstein"/> IV Saadet Geray 1732 senesi Yanboluda vefat etti. Şeerdeki caminiñ azbarında defin etildi.<ref name="gaiv"/> Oğlu [[Halim Geray]] daa soñra Qırım hanı oldı. == İhtar == <references> <ref name="gaiv">-{Олекса Гайворонский}-. [https://ru.djvu.online/file/5KyhG9aRHGFus -{Созвездие Гераев. Краткие биографии крымских ханов}-]. — Aqmescit, 2003. — 71—72 s.</ref> <ref name="halim">-{Халим Гирай-султан}-. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Krym/XV/Rozovyj_kust_chanov/28.phtml?id=12948 -{Третий Саадет Гирай}-] // -{Розовый куст ханов}-. -{А. Ильми}-niñ ilâvelerinen. -{К. Усеинов}-nıñ tercimesi. — Aqmescit, 2004. Eserde bu han III Saadet Geray dep kösterile.</ref> <ref name="sotavov">-{Н. А. Сотавов}-. [https://ru.djvu.online/file/VOQ5z9puhkSii -{Северный Кавказ в русско-иранских и русско-турецких отношениях в XVIII в.}-]. — Moskva: -{Наука}-, 1991. — 42 s.</ref> <ref name="veinstein">-{Gilles Veinstein}-. [https://www.persee.fr/doc/cmr_0008-0160_1971_num_12_3_1850 -{La révolte des mirza tatars contre le khan, 1724–1725}-] // -{Cahiers du monde russe et soviétique}-. — 1971. — Cılt 12, sayı 3. — 327—338 s.</ref> </references> {{Qırım Hanları}} {{DEFAULTSORT:Saadet Geray 4}} [[Kategoriya:Qırım hanları]] hnlveu36gs5odzpi9o297rk7rgonc3a