Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 968 203223 181953 2026-06-29T14:25:45Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}} 203223 wikitext text/x-wiki === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Lilianë, Walãtégò * Midzënôrodné: [[Walãtéńczi|Swiãto Miłotë < Walãtéńczi]] ({{jãz.|pl}}: Walentynki, {{jãz.|en}}: Valentine's Day) * [[Bùlgarskô]] i Serbskô: Trifon Zarezan, swiãto wina * Stôrożëtnë Rzim: [[Lupercalia]], rzimscze swiãto pleniôczi, miłotë i seksu === Wëdarzenia === * [[498]] - Papiéż Gelasius ùsodza mionowi dzéń sw. Walãtégò w Rzimie miast pogańsczich Luperkaliów. * [[1945]] - Czerwònô Armia wyzwala miemiecczi kòncentracëjny lager Gross-Rosen na Dólnim Szląsczu. === Ùrodzëlë sã === * [[1799]] - [[Walãti Wańkowicz]], polsczi malôrz (ùm. 1842) * [[1847]] - [[Walãti Dąbrowsczi]], kaszëbsczi ksãdz, dzejôrz (ùm. 1931) === Ùmarlë === * [[1392]] - [[Elżbiéta Pòmòrskô]] * [[1997]] - [[Andrzéj Bùkòwsczi]] === Przësłowié === * Swiãti Walk nie kładze pòd lodã balk. * Na swiãti Walk ni ma ju pòd lodem balk. {{Kalãdarium}} 66d7s924wez8ltdx1miurj1ofodokf3 0 1116 203368 201486 2026-06-30T10:20:18Z Iketsi 3254 Kategòrëjô:Dôwné rzeczë 203368 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:DMOZ logo.png|mały|Logòtip DMOZ]] '''Open Directory Project''', zwóny téż '''DMoz''' òd '''D'''irectory '''Moz'''illa, - béł nôwikszim, ùsôdzanym przez lëdzy, kataloga internetowich dostónków [[WWW]]<ref>[https://web.archive.org/web/20170228231021/https://www.dmoz.org/ Slédnô zarchiwizowónô wersëjô kataloga DMOZ (archive.org) ]</ref>. DMOZ béł redagòwóny przez dobrowòlników - kòl 90 tësãcy redaktorów z całégò swiata. ODP zamëkôł w se kòl 4 milionów [[lënk|lënków]] zebrónëch w kòl milionie témòwich kategòrëjach, prowadzonych w 90 jãzëkach. Ùdba ta bëła zrëszonô w 1998 rokù jakno ''Gnuhoo''. Kaszëbskòjãzëkòwô wersëjô òsta zrëszonô w stëcznikù 2002 rokù<ref>[https://web.archive.org/web/20020127002902/http://dmoz.org/World/Polska/Spoleczenstwo/Grupy_Etniczne/Kaszubi | Lënk ze stëcznika 2002 rokù z pòlsczi wersëji DMOZ do prawie zrëszony kaszëbskòjãzëkòwi wersëji (archive.org) ]</ref>. Przistãp do kataloga, jakno ë zgłôszanié starnów béł darmôk, a jegò zamkłosc bëła ùżëcziwônô w tidzeniowich aktualizacëjach jakno lopczi w fòrmace [[RDF]] na wòlny licencëje ODP, zblëżony do tipicznëch reglów [[Open Content]] (np. [[GNU FDL]]). 28. gromicznika 2017 rokù ùkôzało sã wiadło ò tim, że ùdba ODP òstanié 14. strumiannika 2017 rokù zamkłô. Ò przëczënach nie szło nick doczëtac.<ref>[https://web.archive.org/web/20240107175100/https://searchengineland.com/rip-dmoz-open-directory-project-closing-270291%7C RIP DMOZ: The Open Directory Project is closing]</ref> Krótkò pò tim ùsôdzëlë redaktôrze ODP staticzną szpéglową wersëją kataloga<ref>[https://web.archive.org/web/20170731131937/http://dmoztools.net/ | Szpéglowô kòpijô kataloga ùsôdzpnô brzez jegò redachtôrów]</ref>, dôwając przez to mòżnotã przezéraniô zamkłoscë skatalogòwônych w DMOZ stranów. == Òbaczë téż == * [[Internetowi przezérnik]] {{#categorytree:Internetowé starnë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://opendirectoryproject.org/ Archiwa kataloga DMOZ] * [http://www.opendirectoryproject.org/World/Kasz%C3%ABbsczi& Archiwa kategòrëji: World: Kaszëbsczi] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Internetowé starnë]] [[Kategòrëjô:Dôwné rzeczë]] hhtt7tx2l7inedszsnv1s8wld3wb156 0 1393 203218 201188 2026-06-29T14:10:12Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}} 203218 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Rzeczpospolita Polska |miono = Pòlskô Repùblika |miono-genitiw = Pòlsczi |fana = Flag of Poland.svg |herb = Herb Polski.svg |na karce = LocationPoland.svg |mòtto = |jãzëk = [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] |stolëca = Warszawa |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 312&nbsp;696<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref> |procent-wòdë = 3.07 |lëdztwò = 38&nbsp;483&nbsp;957 | rok = 2014 |dëtk = pòlsczi złoti | kòd dëtka = PLN |czasowô cona = +1 |swiãto = [[3 maja]], [[11 lëstopadnika]] |himn = Mazurek Dąbrowskiego (Mazurk Dąbrowsczégò) <center>[[Òbrôzk:Mazurek Dąbrowskiego (official instrumental).oga]]</center> |kòd = PL |Internet = .pl |telefón = 48|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Karól Nawrocczi]]|Premiéra=[[Donôld Tusk]]|kònstitucjô=Kònstitucëjô Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997|aùtowi kòd=PL}} '''Pòlskô Repùblika''' ({{jãz.|pl}} ''Rzeczpospolita Polska'') je państwã w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]] ë [[NATO]]. Greńczë z państwama: [[Miemieckô|Miemiecką]], [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Biôłorëskô|Biôłorëską]], [[Lëtewskô|Lëtewską]] ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]). Stolecznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je [[Warszawa]]. == Etimologijô miona państwa == Miono ''Pòlskô'' (''Polska'') wëprowôdzô sã òd [[plemiã]] [[Pòlanie|Pòlanów]], chtërné mieszkało w dzysdniowi [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]]. Słowò ''Pòlanie'' mòże dolmaczëc jakno "ti, co mieszkają na pòlach". Mòże docëgac, że przédnym zajãcym Pòlan béł òbróbk rolë, w rozszlachòwanim do jinszëch plemionów, np. [[Wislanie|Wislanów]] ë [[Mazowszanie|Mazowszanów]], chtërné zamieszkiwałë lasowaté môle. Dôwni ùżëwelë łacëńsczich mionów: ''terra Poloniae'' - Pòlskô zemia abò ''Regnum Poloniae''. Miono ''Polska'' je ùżiwóné do òpisënkù państwa ju òd XIV stolatô. Zemie Pòlanów òd XIV stolatô miałë miono ''Staropolska'' (Stôropòlskô), a pùzdni ''Wielkopolska'' (Wiôlgopòlskô). Dlô procëmnotë zemie na pôłnim miałë miono ''Małopolska'' (Môłopòlskô). Jinszé miona Pòlsczi (''Lechia'', z persczégò ''Lahestn'', z lëtewsczégò ''Lenkija'') ë Pòlôchów (rusczi ''Lach'', madżarsczi ''Lengyel'') są òd plemieniô Lãdzanów (pòl. Lędzianie), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë w dzysdniowim pôłniowò-pòrénkòwim dzélu Pòlsczi. Słowò ''Rzeczpospolita'' òznôczô repùblika. == Nôrodné mërczi == Zgòdno z Kònstitucëją Pòlsczi Repùbliczi z [[3 łżëkwiata]] [[1997]] rokù nôrodnyma mërkama Pòlsczi Repùbliczi są: * Herb Pòlsczi Repùbliczi – biôłi òrzeł w krónie w czerwionym pòlim. * Fana Pòlsczi Repùbliczi – farwë białô ë czerwionô * Hymn Pòlsczi Repùbliczi – [[Mazurk Dąbrowsczegò]] == Religijô == Dominëjącą religiją w Pòlsczi Repùblice je [[Katolëcëzna|rzimskòkatolëckô]] wiara. Kòl 95% lëdztwa je [[Rëchcënë|òrechconëch]] w òbrządkù [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczégò Kòscoła]]. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją m.jin.: [[Grekòkatolëcczi Kòscół|grekòkatolëcë]], wëznôwcë [[Prawòsłôwnô christianizna|prawòsłôwny christianiznë]], [[Lëterstwò|lëtrowie (ewangelicë)]], [[Islam|mùzelmanie]], [[Agnosticëzna|agnosticë]] ë [[Atejizna|atejiscë]]. == Geògrafijô == [[Òbrôzk:Pòlscziegrańce.png|mały|330px|Długòta grańców Pòlsczi]] [[Òbrôzk:Wisla-kolo-Torunia.jpg|mały|330px|Dolëzna nôdłëgszi rzeczi Pòlsczi (Wisła), kòle [[Toruń|Torunia]]]] [[Òbrôzk:Poland-satellite.jpeg|mały|Pòlskô na satelitarnim òdjimkù.]] [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich (od pln-wsch).jpg|mały|[[Szczecëno]], zómk ksążëcy]] Greńce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłcone òstałe w [[1945]] r., pò drëdżi swiatòwi wòjnie. W przërównanim do [[1939]] rokù, greńcë òstałe przesëniãte na zôpôd, kosztã pòrénkòwich môlów. Pò 1945 miałë môl dwie teritorialné kòrektë: * [[15 gromicznika]] [[1951]] – z [[Ùkrajina|Ùkrajinską SRR]] 480&nbsp;km². Za gardë: [[Bełz]], [[Krystonopol]] ë [[Sokal]] ze zleżënama wãgla, Pòlskô dôsta [[Ustrzyki Dolne]] ë [[Lutowiska]] (tekst ùgodë pòdóné je w Dz. U. 52.11.63) ([http://pl.wikisource.org/wiki/Umowa_o_zmianie_granic Tekst ùgodë ò zjinaczenim greńców z 1951] ''w pòlsczim jãzëkù'') * [[1 stëcznika]] [[1959]] – z [[Czechosłowackô|Czechosłowacką]]. Za kòlonijã [[Tkacze]] kòl gardu [[Szklarska Poręba]], banowiszcze ë banową régã, Pòlskô dôsta ùriwk lasnégò môlu. Długòta greńców Pòlsczi je 3582&nbsp;km, w tim 528&nbsp;km to sztrãd Bôłtu. Pòlskô greńczë z: * òd zôpadu z [[Miemieckô|Miemiecką]] (467&nbsp;km), * òd pôłniégò z [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]] (790&nbsp;km) ë [[Słowackô|Słowacką]] (539&nbsp;km), * òd pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (529&nbsp;km) ë [[Biôłorëskô]] (416&nbsp;km), * òd nordë z [[Lëtewskô|Lëtewską]] (103&nbsp;km) ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) (210&nbsp;km). Pòlskô ja na 9 môlu w Eùropie żle to jidze ò wiéchrzëznã ë na 8 żle to jidze ò wielënã lëdztwa. Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649&nbsp;km, co je 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëma na òpak. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689&nbsp;km, co je 10° 01'. Całownô rozcëgô Pòlsczi (z zôpôdu na pòrénk ë z norde na pôłnie) je 15°51'. Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°. Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi: * 49°00' [[geògrafnô szérzô|N]] – Wëszëńc [[Opołonek]], * 54°50' N – [[retk]] [[Rozewie]], * 14°07' [[geògrafnô długòtô|E]] – łëk [[Òdra|Òdrë]] kòle Dólnégò Osinowa, * 24°08' E – kòlano [[Bug (rzéka)|Buga]] kòle Zosina. Geòmétrowi westrzódk Pòlsczi je we wsë Piątek kòle gardu [[Łęczyca]]. Nôstôrszi ([[1775]]) òbrechowóny geòmétrowi westrzódk Eùropy je w Suchowolë kòl gardu [[Sokółka]], w pòdlasczim wòjewództwie. Przez Pòlskã przebiegiwô téż greńca midzë kòntinentalnym blokã Pòrénkòwi a Zôpadny Eùropë. Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to: * [[Wisła]] (1047&nbsp;km) * [[Òdora]] (854&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 742&nbsp;km) * [[Warta]] (808&nbsp;km) * [[Bùg]] (772&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 587&nbsp;km) === Geòlogòwô bùdacëjô === W Pòlsce schôdzą sã 3 wiôldżé tektonowé jednotë: # [[prekambrijskô platfòrma]] pòrénkòwi Eùropë (pòrénkòwô ë nordowo-pòrénkòwô Pòlskô), tak tej [[Pòrénkòwoeùropejskô Niżawa]]. # [[peleòzojicznô platfòrma]] westrzédny ë zôpôdny Eùropë ([[Pòzaalpejskô Westrzédnô Eùropa]]). Spód ùsôdu ny platfòrmë pòkôzëją sã dzéle [[herecyńsczé górotworë|herecyńsczich]] ë [[kaledońsczé górotworë|kaledońsczich górotworów]] (Zôpadné ë Pòrénkówé Sudetë, Górë Swiãtokrziżewé). # [[alpidë]] ([[Karpatë]] z Pòdkarpacym). === Klimat === <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Temperatura-roczna-Polski.png|1991–2020 Òbrôzk:1-Temperatura roczna 2001-2025.png|2001–2025 Òbrôzk:Roczna suma opadów.png|1991–2020 Òbrôzk:Okres wegetacyjny w Polsce.png|1991–2020 </gallery> === Wëdrzatk plónu === Wiôldżi dzél Pòlsczi zajëmówają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédeùropejsczej Niżawy, a strzédni wëszańc je 173&nbsp;m [[n.r.m.]] Geògrafne krôje ùłożëne są równoleżnikòwo òd niżaw na nordze i w westrzédni Pòlsce do wëszaw ë gór na pôłnim. Nôwikszim môlem w Pòlsce są [[Rysy]] w [[Tatrë|Tatrach]] (2499&nbsp;m n.r.m.), nôniżej je depresejô Elbląsczie Raczki na Wislanëch Żuławach (1,8&nbsp;m&nbsp;p.r.m.). === Sprôwné pòdzelenié === Òd [[1 stëcznika]] [[1999]] rokù je w Pòlsce trzëstopniowé sprôwné pòdzelenié na [[wòjewództwò|wòjewództwa]], [[kréz|krézë]] ë [[gmina|gminë]] '''Wòjewództwa''': <!--[[Òbrôzk:Polska2002_1.png|mały|280px|Ùrzãdny pòdzélënk Pòlsczi òd [[1999]] r.]]--> {| * [[dólnoszląsczé wòjewództwò]] * [[kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[lubelsczé wòjewództwò]] * [[lubùsczé wòjewództwò]] * [[łódzczé wòjewództwò]] * [[małopòlsczé wòjewództwò]] * [[mazowiecczé wòjewództwò]] * [[òpòlsczé wòjewództwò]] * [[pòdkarpacczé wòjewództwò]] * [[pòdlasczé wòjewództwò]] * [[pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[szląsczé wòjewództwò]] * [[swiãtokrzësczé wòjewództwò]] * [[warminskô-mazursczé wòjewództwò]] * [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò]] * [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] |} == Lëdztwò == [[Òbrôzk:Poland-demography.png|330px|mały|Lëdztwò Pòlsczi w latach [[1961]]-[[2014]] (w tësącach)]] Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez [[Pòlôsze|Pòlôchów]]. Są òni [[Słowiani|słowiańsczim lëdã]] ë mówią w [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]], jaczi słëchô do [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich]] jãzëkòw. Dlô dzéla òbiwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] ôs jiné miészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdnym jãzëkã państwa, le prawò dôwô [[nôrodnô miészëzna|nôrodnym miészëznóm]] mòżlëwòtã ògreńczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w gminach dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacëji. Wedle Nôrôdnégò Òglowégò Spisënkù ([[2002]]), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na codzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: [[miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorësczi]], [[cëgańsczi jãzëk|cëgańsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]], [[lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] ë [[rusynsczi jãzëk|łemkòwsczi]]. Do ùznónëch w Pòlsce [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch miészëznów]] nôleżą taczé miészëznë, jak [[Armeńskô miészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Biôłorëskô miészëzna w Pòlsce|biôłorëskô]], [[Czeskô miészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Karajimskô miészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Lëtewskô miészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Łemkòwskô miészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Miemieckô miészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Rëskô miészëznã w Pòlsce|rëskô]], [[Romskô miészëzna w Pòlsce|romskô]], [[Słowackô miészëznã w Pòlsce|słowackô]], [[Tatarskô miészëzna w Pòlsce|tatarskô]], [[Ùkrajińskô miészëznã w Pòlsce|ùkrajińskô]] ë [[Żëdowskô miészëznã w Pòlsce|żëdowskô]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Wilanów Palace.jpg|[[Wilanowò]] Wawel_(4).jpg|[[Krakòwò]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Eùropejskô Ùnijô]] * [[Kaszëbë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.polska.pl/ Polska.pl] * [https://web.archive.org/web/20180717145713/http://www.prezydent.pl/ Prezydent PR] {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] ph0o8qit1s3pyp0zo2tdwzfkmf5yryb 0 1426 203229 202229 2026-06-29T14:33:27Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}}; {{Kòntrola}} 203229 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref name=":6">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto_pl Motto UE], european-union.europa.eu.</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda z Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnowégò cządu – 1949 rokù pòwsta [[Radzëzna Eùropë]], a 1951 r. [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]]<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota]] i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fónksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńsczi Ùgòdë]] 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fónksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces jintegracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0" />. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949, ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô [[Plan Schumana|plan jintegracje wëróbkù wãgla i stalë]]. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951, przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]], jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom)]]. 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùroatomu]]<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô jintegracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ({{jãz.|en}} ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowëch zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsôdzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA ([[Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu]]). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Néderlandzkô]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô [[eùro]]. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. [[Òbrôzk:Brexit Demonstrator (42485877015).jpg|mały|Demónstracjô procëm wëstãpieniu Wiôldżi Britanie z Ùnie (Brexitowi) w 2019 rokù]] 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: [[Cyper]], [[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Estoniô]], [[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Łotwa]], [[Malta]], [[Pòlskô]], [[Słowackô]], [[Słoweniô|Słoweńskô]] i [[Madżarskô]]<ref name=":5" />. W rujanie 2004 rokù 25 nôleżnikòwëch krajów EÙ pòdpisëje Ùgòdã ùsôdzającą Kònstitucjã dlô Eùropë, równak òbëwatele [[Francëjô|Francësczi]] i [[Néderlandzkô|Néderlandzczi]] ją òdrzëcają; miast kònstitucje, Ùniô przëjimô [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńską Ùgòdã]], jakô zmieniwô ùszłé ùgòdë w célu zwikszeniô demòkracje bënë EÙ. Ùgòda wëszła w żëcé 1 gòdnika 2009 rokù<ref name=":5" />. Eùropejskô Ùniô pòwikszô sã jesz 2 razë: 1 stëcznika 2007 rokù dołãczô [[Bùłgariô|Bùłgarskô]] i [[Rumùńskô]]<ref name=":5" />, a 1 lëpińca 2013 rokù [[Chòrwackô]]<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2010-19_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2010-19], european-union.europa.eu.</ref>. 23 czerwińca 2016 rokù Britijczicë welëją za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref name=":8" />. [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]] òpùszczô wspólnotã 1 gromicznika 2020 rokù<ref name=":9" /> – je to pierszi krôj w historie, chterën z zrzeszë wëszedł. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. Òbradë parlamentu prowadzy przédnik EP, jaczi je przez parlament wëbieróny na 2,5-latną kadencją, jaką mòże òdnowic rôz<ref>[https://ec.europa.eu/stories/eu-institutional-appointments/ How leaders of the EU institutions are elected and appointed], ec.europa.eu.</ref>. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. Prezydencjô nad radzëzną zmieniwô sã co pół rokù midzë krajama ùnie<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/council-eu/presidency-council-eu/ Prezydencja w Radzie UE], consilium.europa.eu.</ref>. Òd 1 stëcznika 2026 rokù robòtą radzëznë czerëje [[Cyper]], chterën przëjął tã rolã òd [[Pòlskô|Pòlsczi]]<ref>[https://cyprus-presidency.consilium.europa.eu/en/presidency/presidency-of-the-council-of-the-eu/ Presidency of the Council of the EU], cyprus-presidency.consilium.europa.eu.</ref>. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. Robòtą kòmisje czerëje przédnik EK. <gallery> Òbrôzk:Roberta Metsola 2022 (cropped).jpg|'''Roberta Metsola''', przédniczka Eùropejsczégò Parlamentu Òbrôzk:António Costa- 2017 - Web Summit - 24778904437 (cropped).jpg|'''António Costa''', przédnik Eùropejsczi Radzëznë Òbrôzk:2017-09-24 Ursula von der Leyen by Sandro Halank.jpg|'''Ursula von der Leyen''', przédniczka Eùropejsczi Kòmisje </gallery> == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref name=":9">Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref name=":8">[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô akcesjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Symbòle == [[Òbrôzk:Ninth Symphony original.png|mały|12 starna rãkòpisu IX Symfònie Beethovena|300x300px]] === Eùropejsczi himn === Himnã Eùropejsczi Ùnie (a téż [[Radzëzna Eùropë|Radzëznë Eùropë]]) je part IX Symfònie Ludwiga van Beethovena w 1823 rokù do tekstu pòematu Fridricha Schillera "Òda do redotë" z 1785 rokù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-anthem_pl Hymn europejski], european-union.europa.eu.</ref>. Przez wielejãzëkòwi charakter ùnie òficjalno himnã je jinstrumentalnô wersjô, chòc przez eùropejsczé spòlëznë je spiéwóny z dolmaczënkã, np. w [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]] pòemat Schillera je spiéwóny w tłómaczenim Konstantégò Ildefònsa Gałczynsczégò. Himn ''(de facto "Òdã do redotë")'' na kaszëbsczi przedolmacził m.jin. [[Zbigniew Jankowski (aktór)|Zbigórz Jankòwsczi]]<ref name=":7">J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. ==== Òda do redotë (dolm. Z. Jankòwsczi)<ref name=":7" /><ref>z doprowadzenim do sztandardu.</ref><!-- ten tekst tak pò prôwdze tuwò nie pasëje i jô bë gò pózni przeniósł do apartnégò artikla ò Òdze do redotë, a tuwò dôł szablónã apartny artikel --> ==== :''Ò redoto, jiskro bògów,'' :''kwiece Elizejsczich Pól'' :''swiãtô, na twim swiãtim progù'' :''stôwô naj kaszëbsczi chùr.'' :''Widnosc twòja wszëtkò zacmi,'' :''złączi, co kawel nóm wzął.'' :''Mdą familią wszëtcë lëdze'' :''tam, gdze twój mdze mądri głos.'' :''Òna w sercu, w zbòżu, w spiéwie,'' :''òna w schwôce lëdzczich rąk,'' :''z ni nôlëchszi robôk bierze,'' :''w ni nôlepszi nieba krąg.'' :''Wstańta, lëdze, wstańta wszãdze,'' :''nowinã niesã dzysô wóm:'' :''na gwiôzdownym nieba skłonie'' :''ta redota łiskô nóm.'' === Mòtto EÙ === Mòttã Eùropejsczi Ùnie są słowa Zjednóny w wieleôrtnoscë ({{jãz.|la}} ''In varietate concordia''), jaczé mają pòdczorchiwac zgrôwanié do miru i dobrocëznë, a téż òchronã kùlturowi i jãzëkòwi bòkadnoscë Eùropë<ref name=":6" />. Mòtto mô swòją wersjã w kòżdim òficjalnym jãzëkù ùnie ({{jãz.|bg}} ''Единство в многообразието''; {{jãz.|en}} ''United in diversity''; {{jãz.|pl}} ''Zjednoczeni w różnorodności''; {{jãz.|cs}} ''Jednotná v rozmanitosti''; {{jãz.|gr}} ''Ενωμένη στην πολυμορφία'' i jin.).[[Òbrôzk:European Union Flag (4768764591).jpg|mały|Eùropejskô fana|300x300px]] === Eùropejskô fana === Eùropejskô fana je mòrdą płôchtą z dwanôstoma złotima gwiôzdama w òkrãgù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-flag_pl Flaga europejska], european-union.europa.eu.</ref>. Fana mô symbòlizowac jednotã, solidarnotã i harmóniã. [[Radzëzna Eùropë]] w gòdnikù 1955 rokù przëjãła projekt jakno swòją òficjalną fanã, a w łżëkwiace 1983 [[Eùropejsczi Parlament]] zabédowôł, bë bëła òna pòspólną faną Eùropejsczich Wspólnot. Mòrdô fana pierszi raz je wcygniãtô na pikc przed Berlaymont, sedzbą [[Eùropejskô Kòmisjô|Eùropejsczi Kòmisje]] w [[Bruksela|Bruksele]], w maju 1986 rokù. Eùropejskô fana wisy przed gardowima a rządowima bùdinkama, je na tôflach projektów a inicjatiw ùdëtkòwiónëch przez Ùniã, na pòlsczim prawie jazdë, a téż na rejestracjowëch tôflach w nôleżnikòwëch krajach EÙ (tpzw. [[eùroband]]). == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] [[Kategòrëjô:Eùropejskô Ùniô]] fnu786sxfvht468drgg8t2lbunefa3s 0 1432 203214 203087 2026-06-29T14:06:23Z Iketsi 3254 {{jãz.}} 203214 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Gduńsk|dopełniacz=Gduńska|adjektiw_mask=gduńsczi|adjektiw_fem=gduńskô|céch=POL Gdańsk COA.svg|fana=POL Gdańsk flag.svg|karta=Pomorskie Gdańsk.png|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=|grodzki=tak|rodzaj_gminy=miejska|gmina=|miejska=tak|bùrméster=Aleksandra Dulkiewicz|adres_um=Nowé Ògardë 8/12|kod_poczt_um=80-803|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=262,0|stopniN=54|minutN=22|stopniE=18|minutE=38|wysokość=|rok=2020|lëdztwò=471 525|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 58|pòcztowi kòd=80-009 do 80-958|registracëjné tôfle=GD|TERYT=|SIMC=|www=http://www.gdansk.pl/|commons=Gdańsk|Wòjewództwò=[[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczé]]|państwò=[[Pòlskô]]|Kréz=Gduńsczi|gwôsné miono=Gdańsk}} '''Gduńsk''', ''[[Klasiczni varianjt|kv]]. '''Gdúnjsk''''' ({{jãz.|pl}} ''Gdańsk'', {{jãz.|la}} ''Gedania'' abò ''Dantiscum'', {{jãz.|de}} ''Danzig'', {{jãz.|nl}} ''Danswijk'') – je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] ôs [[Kaszëbi|kaszëbsczi miészëznë]]. Je pòłożony na pôłniowim sztrądze [[Bôłt]]u, przë ùbiedze rzeczi [[Wisła|Wisłë]]. Jegò pòrénkòwi part je na [[Wiselny Zëławë|Zëławach]] ë [[Wislónô Sztremlëzna|Wislóny Sztremlëznie]], a zôpadny na ùrzmach [[Kaszëbskô Wëżawa|Kaszëbsczi Wëżawë]]. Òd 1999-gò rokù Gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.533 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. == Historëjô == [[Òbrôzk:Johannes Canaparius (Jan Kanapariusz) Gyddanyzc Gdańsk Danzig.jpg|mały|Gyddanyzc]] * [[VII wiek]] - pòmòrsczé plemiona przëcygłë nad pôłniowi sztrąd [[Bôłt]]u * [[X wiek]] - pòwstôł [[òbarny gard]] [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]] * [[970]]-[[980]] - [[Mieszkò I]] òpanôwôł [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrską]] * [[997]] - [[Praga|prasczi]] biskùp Wòjcech zatrzimôł sã w gardze, z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze ''Gyddanyzc'' w żëwòce [[Swiãti Wòjcech|swiãtégò Wòjcecha]] * [[1013]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òstało przëłączoné do [[Kùjawskô|kùjawsczégò]] [[Biskùpstwò|biskùpstwa]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òdzwëskało samòbëtnosc òd [[Pòlskô|Pòlsczi]] * [[1047]] - pòlsczi ksyżëc [[Kadzmiérz I Òdnowicél]] przëłączëł Pòrénkòwą Pòmòrską do swòjégò państwa * [[1093]] - pòlsczi ksyżëc [[Władisłôw I Herman]] wëdôł rozkôz spôleniô gardów w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczi Pòmòrsce]] * [[1120]] - [[Bòlesłôw Krzëwògãbi]] dobéł w wòjnie z Pòmòrzanama * 1227 - Samòstójnosc [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II Wiôldżégò]] * [[1236]] - [[Lubecczé gardowé prawo]] * 1282 - Syn Swiãtopôłka, [[Mscëwòj II|Mscëwój II]], zawarł z wiôlgòpòlsczim ksyżëc [[Przemësłã II]] ùkłôd w Kãpnie. * [[1308]] - [[Krzëżôcë]] zajãlë gard * [[1361]], [[1378]], [[1411]], [[1416]] - rëchawë procëm Krzëżôkom * [[1454]] - Gduńsk òdpòjãti przez pòwstańców [[Prëskô Zrzesz|Prësczi Zrzeszë]] * [[1457]] - Wiôldżé Privilegium pòlsczégo króla [[Kadzmiérz|Kadzmierza]] ë miono ''Królewsczi Pòlsczi Gard Gduńsk'' * [[15 séwnika]] [[1463]] - gduńskò-jelbiąskô flota (25 òkrãtów) pòbiła krzëżôcką flotã (44 òkrãtów) na Wislanim Zôlóju * [[19 rujana]] [[1466]] - znôw w Pòlsce pò [[tornsczi spòkój|tornsczim spòkòju]] * 18 czerwińca [[1568]] - 13 frajbitrów z Gduńska napadło na [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróné. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón * [[1807]]–[[1815]] - [[Wòlny Gard Gduńsk]] Napòléòna * [[1904]] - [[Gduńskô Pòlitechnika]] * [[1920]]–[[1939]] - [[Wòlny Gard Gduńsk]] * [[1929]] rokù bëłë m.jin. tu sarcësté mrozë ([https://web.archive.org/web/20140222152410/http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=65319 s. 4 Port gdański odcięty od komunikacji] ) * [[1 séwnika]] [[1939]] - òbarna [[Westerplatte]] ë zôczątk [[II Swiatowô Wojna|II Swiatowi Wòjnë]] * [[28 strëmiannika]] [[1945]] - przejãcé Gduńska przez pòlsczé ë sowiecczé wòjskò (gard znikwiony w 60 proc.) * [[1970]] - sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) * [[22 séwnika]] [[1980]] - w Gduńsczi Zdrzëtni Lenina pòwsta samòstójnô samòsprôwnô warkòwô zrzesz "[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnosc]]" * [[2008]] - òb lato cuchem "Transcassubia" przëjachelë do Gduńska [[Kaszëbi]] z rozmajitich strón Nôstarszi kaszëbsczé knédżi: [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] z rokù [[1643]] bëłë wëdóné w Gduńskù. [[Bernard Zëchta]] m. jin. tu gôdôł z Kaszëbama zanim napisôł swój: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''. Tu zaczãła dzejac [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|"Solidarnosc”]], a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w Eùropie, téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka - [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. W [[strumiannik]]ù 2011 rokù przë drogach do Gdùńska mógł pòtkac nôpis: „Gduńsk – stolëca Kaszëb wito”. W gduńsczich szkòłach téż mòże sã ùczëc kaszëbsczégò. W 2013 r. w szesc spòdlecznëch szkòłach ùczëło sã kaszëbsczégò jãzëka 143 dzecy. Òd dłëgszégò czasu (2017) tu są bilietë ZTM z kòmùnikatã w kaszëbsczim jãzëkù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|Szlachòta Swiãtopôłka II Wiôldżégò Òbrôzk:Gdunsk_5(30A).jpg|[[Dłudżi Tôrg]] ë [[Zelonô Bróma]] Òbrôzk:Gdunsk_4.jpg|Wiôlgô Kùstrzëca (Arsenal) Òbrôzk:Gdunsk_2.jpg|[[Dłudżi Ùbrzég]] ë bôt ''"Kaszubski brzeg"'' Òbrôzk:Gdunsk_1.jpg| Zrekònstruòwóné [[Wiązarka|wiązarkòwé]] spikrze nad [[Mòtława|Mòtławą]] Òbrôzk:Koscol_NMP_Gdunsk.jpg|[[Marijën Kòscół w Gduńsku]] Òbrôzk:Capilla Real, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|[[Królewskô kaplëca]] Òbrôzk:Danzig-Neptunbrunnen.jpg|[[Fòntana Neptuna]] </gallery> == Ekònomijô == * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): 1.157.854.849 [[złoty|zł]] * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): 1.097.405.739 zł Gduńsk je nôwikszim mòrsczim pòrtã w Pòlsczi<ref>http://www.gospodarkamorska.pl/Porty,Transport/raport---polskie-porty-morskie-w-pierwszym-p%C3%B3lroczu-2014-roku.html</ref>, hewò je téż wiôldżé latawiskò (Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy - kòd IATA: GDN, kòd ICAO: EPGD). == Słôwny lëdze == * [[Sambòr I]] * [[Mscëwòj I]] * ksyżã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Wiôldżi]] * ksyżã [[Mscëwòj II]] * biskùp [[Moritz Ferber]] * malownik [[Vredemann de Fries]] (1527-[[1606]]) * pisôrz, teoreta lëteraturë [[Marcën Opitz]] (1597-[[1639]]) * architekta [[Ôbram van dem Block]] * architekta [[Antón van Obbergen]] * bòtanik, kùpc [[Jakùb Breyne]] (''Jacobus Breynius Gedanensis'' ùr. 1609 – ùm.[[1657]]) * astronóma [[Jan Heweliusz]] (1611-[[1687]]) * fizyk [[Gabriel Fahrenheit]] (1686-[[1736]]) * pisôrka [[Luiza Gottschedin]] (1713-1750?) * malownik [[Daniel Chodowiecki]] (1726-[[1801]]) * pisôrka [[Johanna Schopenhauer]] (1766-[[1838]]) * filozófa [[Artur Schopenhauer]] (1788-[[1860]]) * kòlekcjonéra dokôzów kùńsztu [[Lesser Giełdziński]] (1830-[[1910]]) * gazétnik, apartnik [[Fric Jaenicke]] (Poguttke) (1885-[[1945]]) * pisôrz, noblista [[Günter Grass]] (1927-[[2015]]) * pòlitikôrz, noblista [[Lech Wałęsa]] (1943) * pòlitikôrz, dzejopisôrz [[Donald Tusk]] (1957) * wërzinôrz [[Jan de Weryha-Wysoczański]] (1950) * first lady [[Jolanta Kwasniewska]] (1955) * teatrownik [[Krzysztof Kolberger]] (1950-2011) * szportówca [[Dariusz Michalczewski]] (1968) * pisôrz, dzejopisôrz [[Jerzy Samp]] (1951) * òkrãtownik [[Ludwik Prądzyński]] (1956) == Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje == === Przédny Gard === <table><tr><td valign="top"> * [[Dwór Bratnicë Swiãtégò Jerzégò]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù|kòscół swiãtégò Jana]] * [[Kòscół swiãtégò Miklosza w Gduńskù|Kòscół swiãtégò Niklasa]] * [[Królewskô Kapela w Gduńskù|Królewskô kapela]] * [[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]] * [[Dwór Artusa w Gduńskù|Dwór Artusa]] * [[Wiôldżi Arsenal w Gduńskù|Wiôldżi Arsenal]] </td><td valign="top"> * [[Marijën Kòscół w Gduńskù|Marijën Kòscół]] * [[Fòntana Neptuna w Gduńskù|Fòntana Neptuna]] * [[Złoti Bùdink]] * [[Anielsczi Dodóm w Gduńskù|Anielsczi Dodóm]] * [[Katowniô w Gduńskù]] * bùdink Dłudżi Tôrg 20 * Dodóm Schlütera </td></tr></table> === Stôri Gard === <table><td valign="top"> * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół swiãti Brigidë * Kòscół swiãtégò Bartłominia * Kòscół swiãtégò Jakùba </td><td valign="top"> * Kòscół swiãti Jelżbiétë * Rôtësz Starégò Gardu * Wiôldżi Młin </td></tr></table> === Stôré Przedmiescé === <table><td valign="top"> * kòscół swiãti Trójcë ë klôsztor pòfrancyszkańsczi * kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła * [[Małô Kùstrzëca w Gduńsku|Małô Kùstrzëca]] </td></tr></table> === [[Òlëwô (dzél Gduńska)|Òlëwô]] === <table><td valign="top"> * Palast Òpatów * pòcystersczi klôsztór z kòscołã Swiãti Trójcë, NMP ë swiãtégò Bernata - [[Archikatédra gduńskô]] * kùzniô </td></tr></table> === Gardowé brómë === <table><tr><td valign="top"> * [[Chlebnickô Bróma w Gduńskù|Chlebnickô Bróma]] * [[bróma Żór w Gduńsku|Żór]] * [[Marijnô Bróma w Gduńsku|Marijnô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Niskô Bróma w Gduńsku|Niskô Bróma]] * [[Zelonô Bróma w Gduńsku|Zelonô Bróma]] * [[Wësokô Bróma w Gduńskù|Wësokô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Złotô Bróma w Gduńsku|Złotô Bróma]] </td></tr></table> === Jiné === * [[Minda]] * [[Fôrwôter]] * [[Nowô Bënowô Nierzejô]] '''Przësłowié''': Nié òd razu [[Krakòwò|Kraków]] zbùdowalë, ale Gduńsk òd razu zbùrzëlë. == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu to téż: '''Gdańskò''', '''Gdańsk''', '''Gdôńsk''', '''Gdąńskò'''. We zdrojach: ''Gyddanyzc'' 1000; ''Kdanzc'' 1148; ''Danzko'' 1180; ''Gdanzc'' 1188; ''Gdantz'' 1198 (kòpijô z XIII w.); ''Danzk'', ''Gdanensis'' (adj.) 1209; ''Danzk'' 1209 (kòpijô z XIII w.), ''Danzc'' 1209 (kòpijô z XIII w.); ''Gdanizc'' kòl 1220; ''Dancek'' 1224, ''Danczk'' 1224, ''Gdanensis'' (adj.) 1224; ''Gedanensis'' (adj.) 1235, ''Gdancz'' 1235 (fals. z XIV w.); ''Gdansk'' 1235; ''Gdanzc'' 1238; ''Danzeke'' 1248; ''Danzk'' 1263; ''Danceke'' 1263; ''Gdanzke'' 1267; ''Dantzik'' 1268, ''Gedanck'' (3x) 1268; ''Gdansk'' 1268; ''Gedanensis'' (adj.) 1271; ''Danzceke'' (2x) 1272; ''Danczk'' 1279, ''Danense'' (adj.) 1279; ''Dancezc'' 1281; ''Gdanchek'' 1283 (kòpijô z XIII w.), ''Gdanchez'' 1283 (kòpijô z XIII w.); ''Danceke'' 1285; ''Gdanzeke'' 1285; ''Gedanensis'' (adj.) 1289, ''Gdancz'' 1289; ''Dantzk'' 1290, ''Gedanensis'' (adj.) 1290; ''Gdanzech'' 1291; ''Danzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Danzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.); ''Danzich'' 1294, ''Gdanensis'' (adj.) 1294; ''Gdantzik'' 1295; ''Gedansk'' 1298, ''Gdanensis'' (adj.) 1298; ''Dansk'' 1298; ''Gedanensy'' (adj.) 1298; ''Gedanensi'' (adj.) 1301; ''Gedani'' 1303; ''Gdansco'' 1310; ''Danzik'' 1310, ''Danzich'' 1310; ''Dancz'' 1323; ''Gdantczk'' 1325 (kòpijô z XV w.); ''Danth'' 1326–7; ''Gdans'' 1334 (kòpijô); ''Danzk'' 1342 (falsyfikat?); ''Danczc'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczk'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczc'' (1342, kòpijô z XV w.); ''zu Dantzke'' 1351 (kòpijô z XVII w.); ''zu Dantzigke'' 1357 (kòpijô), ''Dantzke'' 1357 (kòpijô); ''Danck'' kòl 1360; ''Danske'' 1387; ''Gdanczk'' 1434; ''Gdansk'' 1435; ''Gdansko'' 1457; ''Dantzigk'' 1471; ''w gdanszkv'' 1480; ''Gdana'' 1483; ''Gdanysk'' 1483; ''Gdanum'' 1510–29 ; ''Gdańsk'' 1565; ''do Gdańska'' 1565; ''Gedanum'' 1570; ''do Gdańska'' 1615; ''pode Gdańskiem'' 1615; ''Gedanensi'' (adj.) 1624; ''do Gdańska'' 1664; ''Danzig'' kòl 1790; ''Gdańsk, niem. ''Danzig'' 1881; ''Gdańsk, niem. ''Danzig'' 1951; ''Gdansk'' 1980; ''Gdąnsk, pòrébacku Gdunsk'' (Cenôwa); ''Gdônsk'' (Ramułt), ''Gdąnsk'' (Ramułt), ''Gdąńsk'' (Lorentz), ''Gdąńskò'' (Lorentz), ''Gdańsk'' (Lorentz), ''Gdańskò'' (Lorentz); ''Gduńskò'' (Rospond) 1984; ''Gdińsk'' (Zëchta), ''Gduńsk'' (Zëchta), ''Gdunsk'' (Zëchta), ''Gdóńsk'' (Zëchta). == Deklinacëjô == * Nazéwôcz: '''Gduńsk ''' * Rodzôcz: * Dôwôcz: * Winowôcz: * Narzãdzôcz: * Môlnik: * Wòłiwôcz: == Òbaczë téż == * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńsku]] * [[Złotô Bróma w Gduńsku]] * [[Transcassubia]] * [[Gdiniô]] * [[Sopòt]] == Lëteratura == * L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik ("Sport i Turystyka", Warszawa 1970) * John Brown Mason, The Danzig Dilemma; a Study in Peacemaking by Compromise, 1946 [http://books.google.pl/books?hl=pl&id=njEYAAAAIAAJ&dq=Swantopolk+%2Bpomerania&q=kashubian#search_anchor] * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 289 * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. XI == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20170725015834/http://www.gdansk.pl/kaszebe/ Kaszëbskòjãzëkòwô domôcô starna gardu] * [https://zabytek.pl/public/upload/objects_media/5679c550a9530.pdf Gdańsk - miasto] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] 74fpxmwbfmsq8vl8lagr583datylx7f 0 1448 203210 202806 2026-06-29T13:58:47Z Iketsi 3254 {{jãz.}} 203210 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CSB Flag.svg|mały|[[Fana Kaszëbsczi]]]] '''Kaszëbë''' abò '''Kaszëbskô''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby'', {{jãz.|la}} ''Cassubia''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/904 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III]</ref>, miem. ''Kaschubei'' abò ''Kaschubien'') – òbénda nad sztrądã [[Bôłt]]u, part [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] dze żëją [[Kaszëbi]] (aùtochtoniczny [[Pòmòrzónie|Pòmòrzanie]]) ùżiwający [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] chtëren mô w [[Pòlskô|Pòlsce]] òd 2005 rokù sztatus [[Òbéndowi jãzëk|òbéndowégò jãzëka]]. Dzysdnia na òbénda òbjimô pòwiôtë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczi]], [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]], [[Pùcczi kréz|pùcczi]], [[Gduńsczi kréz|gduńsczi]], [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczi]], [[Stôłpsczi kréz|stôłpsczi]], [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczi]], [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]], [[Chònicczi kréz|chònicczi]] a téż gardë: [[Gdiniô|Gdiniã]], [[Gduńsk]] i [[Sopòt]]<ref>[https://kaszebsko.com/mapa-kaszub ''Kôrta Kraju Kaszëbów / Mapa Kaszub | Kaszëbskô Jednota''] [online], kaszebsko.com [przëstãp 2021-03-23]. </ref>. == Greńce Kaszëbsczi == [[Òbrôzk:Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|mały|227x227px|Kôrta Kraju Kaszëbów-aut.K.Ruda i M.Mayer]]{{Pòrtal}} Wëznaczenié greńców Kaszëbsczi je dosc problematiczną rzeczą, bò w ùszłoce Kaszëbskô nie bëła nigdë òbéńdą òkresloną administracyjno (w procëmnoce np. do Zôpadny czë Pòrénkòwi Pòmòrsczi). Drãgòscë dodôwô fakt, że greńce òbéndë zwóny "Kaszëbskô" przesëwałë sã w cygù stalatów na pòrénk. Czej w [[1238]] r. miono krôjnë "Cassubia" pòjawiło sã pierszi rôz w dokùmeńtach, òbjima òna dzél Zôpadny Pòmòrsczi. W tich czasach [[Słowiónie|Słowianie]] z Pòrénkòwi Pòmòrsczi definitiwno nie mianowelë sã "Kaszëbama". Wespólnym mionã Nadbôłtowëch Słowianów midzë [[Wisła|Wisłą]] a [[Òdora|Òdrą]] bëło "Pòmòrzanie". [[Gerard Labùda]] (1991) napisôł równak, że na Pòmòrzu utwòrzëło są le jedno miono dlô zemi i lëdzy – Kaszëbë, ''Kaszuby''. Ten autor pisze téż, że na pòrénk wãdrowa dësza kaszëbiznë (jãzëk i zwëk), a nie kaszëbsczi lëdze, chòc tak niejedni to zmiłkòwò òpisywają. W 1880 rokù [[Wejrowò]] bëło ùznóny za stolëcã Kaszëbsczi Zemi. Dejade dzysô to prawie dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je nôczãscy mianowóny "Kaszëbskô", sztërkama no miono je téż rozcygóné na pòrénkòwé zemie Zôpadny Pòmòrsczi (òkòlé [[Bëtowò|Bëtowa]], [[Lãbòrg]]a, [[Leba|Lebë]]). Dosc pòpùlarnym pòzdrzatkã je sfòrmùłowanié, że: "Kaszëbskô je tam, dze mieszkają (w grëpie) [[Kaszëbi]]". Próbë wëznaczeniô greńców Kaszëbsczi dokònôł [[Jan Mòrdawsczi]] w prôcë: "Geògrafia dzysészëch Kaszëbów" (1999). Do Kaszëbsczi zarechòwôł òn zemie, we chtërnëch wedle badérowaniów socjologów przënômni 1/3 lëdztwa są òsobë czëjącé sã Kaszëbama, abò dze mieszkô zacht wielëna Kaszëbów (je to przëtrôfk w trzech gardach: w [[Gduńsk|Gduńskù]], [[Gdiniô|Gdini]] ë [[Sopòt|Sopòtach]]). Wedle taczich kriteriów teritorium Kaszëbsczi òbjimô wiéchrzëznã kòl 6 200&nbsp;km² w [[gmina]]ch [[Wòjewództwo pòmòrsczé|pòmòrsczégò wòjewództwa]], a òsoblëwò: * '''[[Pùcczi kréz]]''': 1. Gard [[Hél]], 2. Gard [[Jastarniô]], 3. Gard [[Pùck]], 4. Gard [[Wiôlgô Wies]], 5. [[Gmina Kòsôkòwò]], 6. [[Gmina Krokòwa]], 7. [[Gmina Pùck]]. * '''[[Wejrowsczi kréz]]''': 1. Gard [[Réda]], 2. Gard [[Rëmiô]], 3. Gard [[Wejrowò]], 4. [[Gmina Chòczewò]] - part, 5. [[Gmina Gniewino]], 6. [[Gmina Lëniô]], 7. [[Gmina Lëzëno]], 8. [[Gmina Łãczëce]], 9. [[Gmina Szëmôłd]], 10. [[Gmina Wejrowò]]. * '''[[Lãbòrsczi kréz]]''' - part: 1. [[Gmina Céwice]] - part. 2. [[Nowô Wies]] 3. [[Gmina Wickò]] 4. [[Łeba|Gmina Łeba]] * '''[[Bëtowsczi kréz]]''' - part: 1. Gard [[Bëtowò]] ë [[Gmina Bëtowò]], 2. [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]], 3. [[Gmina Lëpnica]], 4. [[Gmina Parchòwò]], 5. [[Gmina Tëchòmié]]. * '''[[Kartësczi kréz]]''': 1.Gard [[Kartuzë]] ë [[Gmina Kartuzë]], 2.Gard [[Żukòwò]] ë [[Gmina Żukòwò]], 3.[[Gmina Chmielno]], 4.[[Gmina Przedkòwò]], 5.[[Gmina Sëlëczëno]], 6.[[Gmina Srôkòjce]], 7.[[Gmina Somònino]]. * '''[[Kòscérsczi kréz]]''': 1. Gard [[Kòscérzëna]], 2. [[Gmina Kòscérzëna]], 3. [[Gmina Dzemiónë]], 4. [[Gmina Kôrsëno]] - part, 5. [[Gmina Lëpùsz]], 6. [[Gmina Nowô Karczma]] - part * '''[[Chònicczi kréz]]''' - part: 1. Gard [[Brusë]] ë [[Gmina Brusë]], 2. [[Gmina Chònice]] - nordowi part, 3. [[Gmina Kònarzënë]]. * [[Człëchòwsczi kréz]] - part: 1. [[Gmina Przechlewò]] - part. * '''Gard [[Gduńsk]]''', '''Gard [[Gdiniô]]''', '''Gard [[Sopòt]]''' Pòlemikã móże rodzëc sprawa teroczasnégò teritorialnégò òbjimù Kaszëbów. Òstało przëjãté, że: * drëżéń Kaszëbów robi na òbéńda Pòmòrzô, na chtërny na co dzéń, w miészim abò wikszim stãpniu, pòtrzebòwóny je [[kaszëbsczi jãzëk]]; * za Kaszëbë je przëjãtô òbéńda, na jaczi lëdze rechùjącé sã do ti spòlëznë robią przënômni trzecy dzél môlowégò lëdztwa i ten, dze nimò niewiôldżégò procenta w òbrëmienim dónégò zalëdzeniô wielota Kaszëbów je wiôlgô (np. we Gduńsku i Sopòce); No slédné kriterium pòzwòli, mòżebno, przesënąc greńce teroczasnëch Kaszëbów na zôchód, jakò że są znaczi, że w stronach pod [[Słëpsk]]iem procent [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i swiąda kaszëbskòscë nëch terenów je znaczącô.[[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|Katédra w Gduńskù-Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi]][[Òbrôzk:Porenkowo_Pomorsko_1.png|mały|Kôrta Pòrénkòwi Pòmòrsczi z zaznaczenim dzysdniowi kaszëbsczi òbéndë ôs dôwny zemi Słowińców]] === Pòdzélënk Kaszëbsczi na regionë === Bënë dzysdniowi Kaszëbsczi je mòżlëwé wëapartnic 5 kùlturno-jãzëkòwëch regionów: 1. '''[[Norda]]''' - tradicyjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów (krézë: pùcczi, wejrowsczi,lãbòrsczi) 2. '''Westrzódk''' - tradicyjnô òbéńda westrzédnokaszëbsczich dialektów ([[Kartësczi kréz]]) 3. '''Pôłnié''' - tradicëjnô òbéńda pôłniowòkaszëbsczich dialektów (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) 4. '''Zôpôd''' - òbéńda chtërnô przed [[II Swiatowô Wòjna|II Swiatową Wòjną]] słëcha do Miemiecczi, a pò ny òsta przëznónô Pòlsczi Lëdowi Repùblice. Kaszëbi nie są tam procentowò tak trójną miészëzną jak na Nordze, Westrzódkù ë Pôłnim (dzélowò kréze: Lãbòrg, Bëtowò) 5. '''Trzëgard''' - aglomeracëjô Gduńska (historicznô stolëca Kaszëbów), Gdini ë Sopòtu. Jesz na zôczątkù XX-gò stolatégò jistniałë tam aùtochtoniczné dialektë kaszëbsczé: nordowòpòrénkòwé- wiôlgòkacczi, witomińsczi, sopòcczi; ë pôłniowòpòrénkòwé: òlëwsczi, brzezënsczi, matarnsczi. Dzysô w Trzëgardze Kaszëbi są nôwikszą etniczną miészëzną, chòc jãzëkòwò w zacht wikszoscë spòlaszałą. == Ekònomijô == [[Òbrôzk:Mechelinki, łódź rybacka.jpg|mały|left|[[Bôt]]]] Nôwicy lëdzy robi w sferze ùsłëgów. Wôżnéma wietwiama gòspòdarzënkù Kaszëb są: turistika, mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë),bùdowizna, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Kaszëbi są téż bëlnyma stolôrzama i piekôrzama. Turistika rozwijô sã nad sztrądã [[Bôłt]]u, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza i niechtërné gardë, np. [[Gduńsk]]. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]] i [[Sopòt]]. Niejedné rastauracëje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników kaszëbsczé smaczczi: wãgòrzową zupã, [[czarwina|czarwinã]], [[plińce]] i jin. Mòże liczëc, że w przińdnëch latach wczasowëch chëczów ë agrokwatérów bãdze na Kaszëbach wicy. == Stón i òchróniô òkrãżégò == [[Òbrôzk:Phytoplankton bloom in the Baltic Sea (July 3, 2001).jpg|mały|Planktón na Bôłce òb lato 2001 rokù]] Jesz na zôczątkù lat dzewiãcdzesątych XX wiekù, z wëszłotë dzejnotë człowieka, na mòcno zagòspòdarzonëch òbéńdach Kaszëbów i przëlégłégò do nich [[Bôłt]]u bëłë w niebezpiekù wszëtczé dzélëczi òkrążégò, a òsoblëwò: hidrosfera, atmòsfera, wiérzk zemi, roscënizna i zwiérzãcy swiat. W wszelejaczich zakładach i chëczowëch gòspòdarztwach pòwstôwało wiele jindustriowégò i kòmùnalnégò sztokù, z chtërnégò znaczny dzél nie béł òbczëszcziwóné. Szkòdzało ùżëwanié w gbùrzenim wiôldzich miôrków szutów ë pestëcydów, ale téż z wëszłotë niegwôscëwégò zabezpieczeniô kòmùnalnégò i jindustriowégò sztokù doszło do tegò, że baro lëchi béł sanitarny stón rzéków, jezór a stëdni. W Stãgłi Wisle wszëtczé pòbiéróné próbczi wòdë bëłë za klasą czëstoscë fizykòchemiczné, a w 57% biologòwi. Mòcno zaczapóné bëłë: [[Reduniô]] a [[Wisła]] (Zgniłô Wisła), chtërné dotëgòwałë kòl 7000 hm³ sztokù na rok (100% wòdów III klasë czëstoscë fizykòchemiczné i 100% wòdów pòzaklasowëch biologòwò), a z jezór – Grabòwsczé, Karczemné, Klôsztórné, Garczin, Tëchómsczé i jinszi. Sanitarny stón wòdë pòbiéróné przez lëdztwò z wòdoprowôdników i ze stëdniów béł co sztërk lëchi. Stëdnie pùbliczné bëłë zaczapóné jaż w 80%. Trójmiescé, w chtërnym mieszkô wicy jak 750 000 lëdzy i mòcno rozwity je jindustrëjô, brëkùje baro wiele wòdë. Dłudżi czas bez ògrańczeniów bëłë wëzwëskiwónë pòdzémné wòdë. Przez przezmiarã eksploatacëji bëłë òne w znacznym gradze pòwëbieróné. Narëszonô bëła równowôga hidrologòwô. Pòd [[Gduńsk|Gduńskã]] i jegò òkòlém zrobił sã głãbòczi dół òbniżëniowi ò wiéchrzëznie bez mała 300&nbsp;km². Wòdë rzéków, chtërné mają wiele związków chemicznëch i w wiele za môłym gradze biologòwò òbczëszczoné kòmùnalné sztok, docérają do mòrza. Przez to òstała mòcno zatrëtô [[Gduńskô Hôwinga]]. Wiôldżi kwantum bakcylów glótowëch,chtërné ùnôszłë sã w wòdze ùniemòżniwało branié kąpiélë. We Władisławòwie – w czerënkù pôłniowò-pòrénszim òd pòrtu, w Nowim Pòrce i w [[Gdiniô|Gdini]] Òrłowie òd 64% do 92% pòbiérónëch próbków wòdë bëło za klasą abò w III klasë czëstoscë. Wiele kąpielëszczów mùszało bëc zamkłé. Tak bëło kòl [[Bôłt]]u w [[lëpińc]]u 2018 r. Òrganicznô materëjô a téż azot i fòsfór docérają do mòrza za pòstrzédzëzną rzéków. Ta rzôdzëzna, a téż wlewë òceanicznëch wòdów do [[Bôłt]]u i zmianë temperaturë wòdë prowadzą do periodnégò spôdaniégò abò rostu biomasë roscënów i zwiérzãtów w Gduńsczi Hôwindze i w ji sąsedztwie. W ùbògaconëch przez azot i fòsfór mòrzczich wòdach òsoblewò mòcno rozwijô sã planktón. Przez to na zôczątkù rosce kwantum òrganizmów, chtërné nim sã żëwią. Równak z czasã planktón sã tak rozrodzywô, że rëbë i jiné zwiérzãta nie są w sztãdze gò w całosce skònsumòwac. Nieżëwi planktón, chtëren òpôdô, przez dëgòwanié bakcylów rozkłôdô sã. Przez tã rzôdzëznã zmiésziwô sã kwantum krzisenia, a na dnie zjawiwô sã sarkòwòdzyk, chtëren trëje i wiele ôrtów rëbów mô ùniemòżlëwioné rozrodzywanié sã, a w skrôwnëch wëpôdkach to prowadzy do jich smiercy. Znaczny òbéńda Gduńsczi Głãbi bëła fùl sarkòwòdzyka. Na skùtk tich procesów w latach sédemdzesątëch i òsemdzesątëch nôwikszi zmianë nastałë w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi i nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. [[Pùcczi kréz]] mô przë tim wësoczi wskôzywôcz zachòrzeniô lëdzy na reka. W Pùcczi Hôwindze nazebrało sã wiele trëjącëch związków to i jidealny czedës nierzchòwiszczé dlô wiele ôrtów rëbów stracëło swòją wôżnotã. Prawie ju nie bëło [[lasfòr]]a, [[Brzóna|brzónë]], [[wãgòrz]]a abò [[łosos]]a. Ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch doprowadzało biwanié w zgnojonym òkrãżém. Wiôldzim zagrożeniém dlô mòrzczich wodów są wëcéczi sërégò òléju.Przëmiérno – 1 tona sërégò òléju pòòkriwô cenką légą wiéchrzëznã 12 km². Temù też nie dzëwi nas chùtkô jinterwencëjô przënôléżnëch mòrzczich służbów w wëpôdkù, wezmë na to awarëji przërëchtënków w bazé rzôdczëch òpôłów abò karëwôrtnégò zdrzëcaniô przez niejedné òkrãtë balastowëch wodów, w chtërnëch są resztczi sërégò òléju. W zurbanizowani conie gduńsczi krôjnë baro mòcno bëła zatrëtô atmòsféra. Przëłoziwałë sã do te wielny wërobné zakładë, a téż chëczowé gòspòdarztwa i tërlëkòwô rësznota. W pôrãdzesąt òsoblëwò ùprzikrzonëch dlô òkrążégò zakładach („Sarkòpòl”, rafinerëjô, elektrocepłowniô, cëkrowniô i jiné) pòwstôwało 264 000 ton parzënów i 59 000 ton gazowëch zaczapaniów na rok. Jindustria, gbùrzenié, transpòrt i jiné partë gòspòdarzënkù, a téż chëczowé gòspòdarztwa są pòczątkiem rozmaitégò szlachù òdpôdków, chtërné zgromadzoné w wëznaczonëch placach zajimają wiedno wikszi rëmie, a to przëłożiwô sã do degradacëji wiéchrzëznë zemi. Samé leno jindustriowé òdpôdczi, jak np. fòsfògipsë, sëpny pòpiołë ë szlaczi z energeticzi i cepłownictwa a téż mineralné parzënë nazebróné w wòjewództwie do 2003 rokù, wôżą przeszło 21 mln ton, a pòòkrëłë òbéńdã kòl 2,6&nbsp;km². Są stolemné òlérë z nalézeniém placów na wësëpiska smieców, bò na nich mòże żëc np. [[szpańsczi slënik]]. Té wësëpiska,chtërné jistnieją, są ju wnetka czësto wëzwëskóné, a na ùmôlowanié nowëch nié ma zgòdë lëdztwa, chtërno mieszkô w sąsedztwie bédowónëch môlów. Degradacëji òkrążégò, chtërna robi pòkroczi człowiek nie przëzérô sã pasywno, le podjimô corôz barzi skùtkòwné kroczi sparłãczoné z jegò óchrónią. Jinwesticjowé wëdôwczi na óchróniã òkrążégò i gòspòdarzënk wòdny pòstãpno rosną. Np. w 2005 rokù w całim pòmòrzczim wòjewództwie wëniosłë òglowò 2 329 mln zł, przë tim na óchróniã wiodra bëło przeznaczoné 34,2 mln zł, na sztokòwi gòspòdarzënk i óchróniô wòdów 1 624 mln zł,na gòspòdarzënk òdpôdkama, òchróniô i doprowadzenié wôrtnotë ùżëtny zemiów jak bëło przódë, a téż pòdzemnëch a wiéchrzëznowëch wòdów 27,7 mln zł, na wòdny gòspòdarzënk 50,6 mln zł. W latach 1990–2005 bëło rëszoné abò rozbùdwóné pôrãdzesąt kòmùnalnëch i jindustriowëch òbczëszczalniów sztokù. Jedna z nôwikszëch òbczëszczalniów – w Dãbògòrzim – zbiérô sztok z òbéńdë, na chtërné mieszkô kòl 400 000 lëdzy (z [[Gdiniô|Gdini]], [[Sopòt]]u, [[Rëmiô|Rëmi]], [[Réda|Rédë]], [[Wejrowò|Wejerowa]]). Òbczëszczalniô w [[Swôrzewò|Swôrzewie]] zbiérô i òbczëszcziwô sztok z [[Pùck]]a, [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]] i całégò Hélsczégò Półòstrowa. Pòdług [[Jan Mòrdawsczi|Jana Mòrdawsczégò]] (1999) òbéńda Kaszëbów je mało zatrëtô, òkòma przëmiérzno tamsamnëma jezorama i môlama, jak téż niechtërnëma kawałkama rzéków. Pòmôgô to rozwicu turisticzi. Bôczënk przërzesziwô sã tu do òchrónë przërodnégò òkrãżégò. Wërazã tegò je założenié parków i rezerwatów, ùznanié niechtërnëch òbiektów żëwy i miartwy przërodë za pamiątczi przërodë. Na Kaszëbach je cziledzesąt rezerwatów. Bliskò 1000 òbiektów pònazwóno mionama pamiątków przërodë (pòjedińczé drzewa, karna drzéw, aleje, [[Diôbli kam|eraticzi]] i jiné). == Media == [[Òbrôzk:Radio Kaszëbë.png|mały|[[Radio Kaszëbë]]]] Niechtërné kaszëbsczé media, tak samò jistniejącé, jak ë nijistniejącé: * Gazeta Kartuska – Magazyn [[Kaszëbskô Szwajcariô|Kaszëbsczi Szwajcarii]] * magazynkaszuby.pl – jinternetowi magazyn ò regionie, wëdarzeniach i historie Kaszëb * Kartuzy.info – môlowi jinternetowi serwis kartësczégò krézu * Koscierski.info – môlowi jinternetowi serwis kòscérsczégò krézu * Express kaszubski (kasz. ''Kaszëbsczi Ekspres'') – môlowi jinternetowi serwis w [[Kartuzë|Kartëzach]] * Kurier Kaszubski (kasz. ''Kaszëbsczi'' ''Kùriéra'') – môlowi tidzenik wëdôwóny na terenie kartësczégò i kòscérsczégò krézu * Òdroda – kaszëbskòjãzëczné nieregùlarné pismiono, wëdôwóny w latach 1999–2006 * [[Pomerania (miesãcznik)|Pomerania]] – spòlëzno-kùlturowi miesãcznik wëdôwóny òd 1963 rokù przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] * [[Radio Kaszëbë]] – pierszô w dzejach [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëcznô]] radiowô rozsélnica, sprawny òd gòdnika 2004 rokù * ''[[Na bôłtach ë w bòrach]]'' – kaszëbskòjãzëczny radiowi magazyn [[Pòlsczé Radio Gduńsk|Radia Gduńsk]] * ''[[Rodnô Zemia (telewizyjny program)|Rodnô zemia]]'' (czedës), ''Farwë Kaszëb'' i ''[[Tedë jo]]'' (biéżno) – kaszëbskòjãzëczné magazynë nadôwôné na antenie [[TVP3 Gduńsk]]. * [[TV Półwysep|Telewizja Półwysep]] ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. ''Zdrzélnik Półòstrów'') – môlowi zdrzélnik przëstãpnô na całczich Kaszëbach. * [[CSB TV]] – pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô * [[Twoja Telewizja Morska]] (kasz. ''Twójô Mòrskô Telewizjô'') – môlowi zdrzélnik emitującô prògramë w kaszëbsczim jãzëkù * Kościerski Express (kasz. ''Kòscérsczi Ekspres'') – kòscérsczé internetowé pismiono tématiczno sparłãczonô z westrzédnëch Kaszëb * NordaInfo.pl – òbéndowi wëdowiédny pòrtal nordowëch Kaszëb. * Szwajcaria-Kaszubska.pl – serwis, jaczi zajmô sã regionã i wëdarzeniama z Kaszëb == Znóny lëdze pòchôdający z Kaszëbsczi (w dzysdniowëch greńcach), abò z nią zrzeszony == * [[Witołd Bòbrowsczi]] - runita * [[Andrzej Bronk]] - filozófa z KUL * [[Jerzi Łisk]] - pòéta, mùzykańt i spiéwôk * [[Klemens Bronk]] - pòlitikôrz, zakłôdôrz TOW Gryf Kaszubski /Gryf Pomorski * [[Arnold Chrapkowszczi]] - ksądz, generał Paulinów * [[Kònstantin Dominik]] - biskùp * [[Günter Grass]] - runita * [[Sylwia Gruchała]] - florecëstka * [[Józef Jankòwsczi]] - ksądz, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò * [[Thomas Kantzow]] - runita, dzejopisôrz * [[Benedikt Karczewsczi]] - chemik, doktor jinżinéra * [[Kazimierz Klawiter]] - pòlitikôrz * [[Ryszard Krauze]] - biznesman * [[Gerard Labùda]] - dzejownik * [[Czesław Lang]] - kòłownik * [[Aleksander Majkòwsczi]] - runita, dzejopisôrz * [[Marian Majkòwsczi]]- architekta, runita * [[Maciej Miecznikowski]] - spiewôk * [[Rafał Mohr]] - aktór * [[Paul Nipkow]] - wënalôzôrz * [[Roman Paszke]] - żéglôrz * [[Janusz Reiter]] - diplomata * [[Józef Rogala Wybicki]] - ùsôdzca słowów "Mazurka Dąbrowskiego" (pòlsczégò nôrodnégò himna) * [[Jarosław Selin]] - pòlitikôrz * [[Danuta Stenka]] - aktorka * [[Abdón Strëszôk]] - profesor weterinaryjnëch nôùków * [[Bruno Synak]] - socjologa, profesor * [[Władisłôw Szulëst]] - ksądz, dzejopisôrz * [[Donald Tusk]] - pòlitikôrz * [[Edmund Wnuk-Lipiński]] - socjologa * [[Andrzéj Wrońsczi]] - biôtkôrz * [[Bernard Zëchta]] (Sëchta) - ksądz, słowôrznik * [[Marta Żmuda-Trzebiatowska]] - aktorka == Òbaczë téż == * [[Pòmòrskô]] * [[Zôpadnô Pòmòrskô]] * [[Gôchë]] * [[Kòcéwskô]] * [[Krajnô]] * [[Bòrowiôcë]] * [[Zôbòrskô Zemia]] * [[Słowińcë]] == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * Geograficzny atlas świata. 2 / [red. prowadz. Zofia Cukierska et al.]. Adres wydaw. Warszawa : Państ. Przedsiębiorstwo Wydaw. Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. (Kaszuby) * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb. dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gdańsk Wydawn. Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Gduńsk 2008. * Kaszëbë : Pojezierze Kaszubskie 1:50 000 / red. Urszula Wojciechowska, Tomasz Płatek, Katarzyna Bischoff ; treść turyst. [oprac.] Michał Kucharski, Anna Dalida, Blanka Lach ; tekst Anna Klimko ; zdj. Jacek Sztolcman [et al.] ; nazewnictwo kasz. Jerzy Treder ; Pracownia Kartograficzna Carta Blanca, Warszawa 2002 (Napis: pierwsza mapa po kaszubsku). * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 145 - 146. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/film/mieszkamy_na_kaszubach * https://forum.mountblade.info/threads/kaszuby-czyli-kasz%C3%ABb%C3%AB-chce-wam-przybli%C5%BCy%C4%87.19497/ * https://gospodyni.com.pl/dzialy/swiat-po-kaszubsku * https://moje-morze.pl/slow-kilka-o-regionie-kaszubskim/ * [http://www.gdynia.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZKP%20Szczecin/plansza_2.pdf Kaszuby ...] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë| ]] syeebiw5i90fejxr910p6ku1nhsp85c 203211 203210 2026-06-29T13:59:04Z Iketsi 3254 {{jãz.|de}} 203211 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CSB Flag.svg|mały|[[Fana Kaszëbsczi]]]] '''Kaszëbë''' abò '''Kaszëbskô''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszuby'', {{jãz.|la}} ''Cassubia''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/904 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III]</ref>, {{jãz.|de}} ''Kaschubei'' abò ''Kaschubien'') – òbénda nad sztrądã [[Bôłt]]u, part [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] dze żëją [[Kaszëbi]] (aùtochtoniczny [[Pòmòrzónie|Pòmòrzanie]]) ùżiwający [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] chtëren mô w [[Pòlskô|Pòlsce]] òd 2005 rokù sztatus [[Òbéndowi jãzëk|òbéndowégò jãzëka]]. Dzysdnia na òbénda òbjimô pòwiôtë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczi]], [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]], [[Pùcczi kréz|pùcczi]], [[Gduńsczi kréz|gduńsczi]], [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczi]], [[Stôłpsczi kréz|stôłpsczi]], [[Człëchòwsczi kréz|człëchòwsczi]], [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczi]], [[Chònicczi kréz|chònicczi]] a téż gardë: [[Gdiniô|Gdiniã]], [[Gduńsk]] i [[Sopòt]]<ref>[https://kaszebsko.com/mapa-kaszub ''Kôrta Kraju Kaszëbów / Mapa Kaszub | Kaszëbskô Jednota''] [online], kaszebsko.com [przëstãp 2021-03-23]. </ref>. == Greńce Kaszëbsczi == [[Òbrôzk:Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|mały|227x227px|Kôrta Kraju Kaszëbów-aut.K.Ruda i M.Mayer]]{{Pòrtal}} Wëznaczenié greńców Kaszëbsczi je dosc problematiczną rzeczą, bò w ùszłoce Kaszëbskô nie bëła nigdë òbéńdą òkresloną administracyjno (w procëmnoce np. do Zôpadny czë Pòrénkòwi Pòmòrsczi). Drãgòscë dodôwô fakt, że greńce òbéndë zwóny "Kaszëbskô" przesëwałë sã w cygù stalatów na pòrénk. Czej w [[1238]] r. miono krôjnë "Cassubia" pòjawiło sã pierszi rôz w dokùmeńtach, òbjima òna dzél Zôpadny Pòmòrsczi. W tich czasach [[Słowiónie|Słowianie]] z Pòrénkòwi Pòmòrsczi definitiwno nie mianowelë sã "Kaszëbama". Wespólnym mionã Nadbôłtowëch Słowianów midzë [[Wisła|Wisłą]] a [[Òdora|Òdrą]] bëło "Pòmòrzanie". [[Gerard Labùda]] (1991) napisôł równak, że na Pòmòrzu utwòrzëło są le jedno miono dlô zemi i lëdzy – Kaszëbë, ''Kaszuby''. Ten autor pisze téż, że na pòrénk wãdrowa dësza kaszëbiznë (jãzëk i zwëk), a nie kaszëbsczi lëdze, chòc tak niejedni to zmiłkòwò òpisywają. W 1880 rokù [[Wejrowò]] bëło ùznóny za stolëcã Kaszëbsczi Zemi. Dejade dzysô to prawie dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je nôczãscy mianowóny "Kaszëbskô", sztërkama no miono je téż rozcygóné na pòrénkòwé zemie Zôpadny Pòmòrsczi (òkòlé [[Bëtowò|Bëtowa]], [[Lãbòrg]]a, [[Leba|Lebë]]). Dosc pòpùlarnym pòzdrzatkã je sfòrmùłowanié, że: "Kaszëbskô je tam, dze mieszkają (w grëpie) [[Kaszëbi]]". Próbë wëznaczeniô greńców Kaszëbsczi dokònôł [[Jan Mòrdawsczi]] w prôcë: "Geògrafia dzysészëch Kaszëbów" (1999). Do Kaszëbsczi zarechòwôł òn zemie, we chtërnëch wedle badérowaniów socjologów przënômni 1/3 lëdztwa są òsobë czëjącé sã Kaszëbama, abò dze mieszkô zacht wielëna Kaszëbów (je to przëtrôfk w trzech gardach: w [[Gduńsk|Gduńskù]], [[Gdiniô|Gdini]] ë [[Sopòt|Sopòtach]]). Wedle taczich kriteriów teritorium Kaszëbsczi òbjimô wiéchrzëznã kòl 6 200&nbsp;km² w [[gmina]]ch [[Wòjewództwo pòmòrsczé|pòmòrsczégò wòjewództwa]], a òsoblëwò: * '''[[Pùcczi kréz]]''': 1. Gard [[Hél]], 2. Gard [[Jastarniô]], 3. Gard [[Pùck]], 4. Gard [[Wiôlgô Wies]], 5. [[Gmina Kòsôkòwò]], 6. [[Gmina Krokòwa]], 7. [[Gmina Pùck]]. * '''[[Wejrowsczi kréz]]''': 1. Gard [[Réda]], 2. Gard [[Rëmiô]], 3. Gard [[Wejrowò]], 4. [[Gmina Chòczewò]] - part, 5. [[Gmina Gniewino]], 6. [[Gmina Lëniô]], 7. [[Gmina Lëzëno]], 8. [[Gmina Łãczëce]], 9. [[Gmina Szëmôłd]], 10. [[Gmina Wejrowò]]. * '''[[Lãbòrsczi kréz]]''' - part: 1. [[Gmina Céwice]] - part. 2. [[Nowô Wies]] 3. [[Gmina Wickò]] 4. [[Łeba|Gmina Łeba]] * '''[[Bëtowsczi kréz]]''' - part: 1. Gard [[Bëtowò]] ë [[Gmina Bëtowò]], 2. [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]], 3. [[Gmina Lëpnica]], 4. [[Gmina Parchòwò]], 5. [[Gmina Tëchòmié]]. * '''[[Kartësczi kréz]]''': 1.Gard [[Kartuzë]] ë [[Gmina Kartuzë]], 2.Gard [[Żukòwò]] ë [[Gmina Żukòwò]], 3.[[Gmina Chmielno]], 4.[[Gmina Przedkòwò]], 5.[[Gmina Sëlëczëno]], 6.[[Gmina Srôkòjce]], 7.[[Gmina Somònino]]. * '''[[Kòscérsczi kréz]]''': 1. Gard [[Kòscérzëna]], 2. [[Gmina Kòscérzëna]], 3. [[Gmina Dzemiónë]], 4. [[Gmina Kôrsëno]] - part, 5. [[Gmina Lëpùsz]], 6. [[Gmina Nowô Karczma]] - part * '''[[Chònicczi kréz]]''' - part: 1. Gard [[Brusë]] ë [[Gmina Brusë]], 2. [[Gmina Chònice]] - nordowi part, 3. [[Gmina Kònarzënë]]. * [[Człëchòwsczi kréz]] - part: 1. [[Gmina Przechlewò]] - part. * '''Gard [[Gduńsk]]''', '''Gard [[Gdiniô]]''', '''Gard [[Sopòt]]''' Pòlemikã móże rodzëc sprawa teroczasnégò teritorialnégò òbjimù Kaszëbów. Òstało przëjãté, że: * drëżéń Kaszëbów robi na òbéńda Pòmòrzô, na chtërny na co dzéń, w miészim abò wikszim stãpniu, pòtrzebòwóny je [[kaszëbsczi jãzëk]]; * za Kaszëbë je przëjãtô òbéńda, na jaczi lëdze rechùjącé sã do ti spòlëznë robią przënômni trzecy dzél môlowégò lëdztwa i ten, dze nimò niewiôldżégò procenta w òbrëmienim dónégò zalëdzeniô wielota Kaszëbów je wiôlgô (np. we Gduńsku i Sopòce); No slédné kriterium pòzwòli, mòżebno, przesënąc greńce teroczasnëch Kaszëbów na zôchód, jakò że są znaczi, że w stronach pod [[Słëpsk]]iem procent [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i swiąda kaszëbskòscë nëch terenów je znaczącô.[[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|Katédra w Gduńskù-Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi]][[Òbrôzk:Porenkowo_Pomorsko_1.png|mały|Kôrta Pòrénkòwi Pòmòrsczi z zaznaczenim dzysdniowi kaszëbsczi òbéndë ôs dôwny zemi Słowińców]] === Pòdzélënk Kaszëbsczi na regionë === Bënë dzysdniowi Kaszëbsczi je mòżlëwé wëapartnic 5 kùlturno-jãzëkòwëch regionów: 1. '''[[Norda]]''' - tradicyjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów (krézë: pùcczi, wejrowsczi,lãbòrsczi) 2. '''Westrzódk''' - tradicyjnô òbéńda westrzédnokaszëbsczich dialektów ([[Kartësczi kréz]]) 3. '''Pôłnié''' - tradicëjnô òbéńda pôłniowòkaszëbsczich dialektów (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) 4. '''Zôpôd''' - òbéńda chtërnô przed [[II Swiatowô Wòjna|II Swiatową Wòjną]] słëcha do Miemiecczi, a pò ny òsta przëznónô Pòlsczi Lëdowi Repùblice. Kaszëbi nie są tam procentowò tak trójną miészëzną jak na Nordze, Westrzódkù ë Pôłnim (dzélowò kréze: Lãbòrg, Bëtowò) 5. '''Trzëgard''' - aglomeracëjô Gduńska (historicznô stolëca Kaszëbów), Gdini ë Sopòtu. Jesz na zôczątkù XX-gò stolatégò jistniałë tam aùtochtoniczné dialektë kaszëbsczé: nordowòpòrénkòwé- wiôlgòkacczi, witomińsczi, sopòcczi; ë pôłniowòpòrénkòwé: òlëwsczi, brzezënsczi, matarnsczi. Dzysô w Trzëgardze Kaszëbi są nôwikszą etniczną miészëzną, chòc jãzëkòwò w zacht wikszoscë spòlaszałą. == Ekònomijô == [[Òbrôzk:Mechelinki, łódź rybacka.jpg|mały|left|[[Bôt]]]] Nôwicy lëdzy robi w sferze ùsłëgów. Wôżnéma wietwiama gòspòdarzënkù Kaszëb są: turistika, mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë),bùdowizna, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Kaszëbi są téż bëlnyma stolôrzama i piekôrzama. Turistika rozwijô sã nad sztrądã [[Bôłt]]u, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza i niechtërné gardë, np. [[Gduńsk]]. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]] i [[Sopòt]]. Niejedné rastauracëje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników kaszëbsczé smaczczi: wãgòrzową zupã, [[czarwina|czarwinã]], [[plińce]] i jin. Mòże liczëc, że w przińdnëch latach wczasowëch chëczów ë agrokwatérów bãdze na Kaszëbach wicy. == Stón i òchróniô òkrãżégò == [[Òbrôzk:Phytoplankton bloom in the Baltic Sea (July 3, 2001).jpg|mały|Planktón na Bôłce òb lato 2001 rokù]] Jesz na zôczątkù lat dzewiãcdzesątych XX wiekù, z wëszłotë dzejnotë człowieka, na mòcno zagòspòdarzonëch òbéńdach Kaszëbów i przëlégłégò do nich [[Bôłt]]u bëłë w niebezpiekù wszëtczé dzélëczi òkrążégò, a òsoblëwò: hidrosfera, atmòsfera, wiérzk zemi, roscënizna i zwiérzãcy swiat. W wszelejaczich zakładach i chëczowëch gòspòdarztwach pòwstôwało wiele jindustriowégò i kòmùnalnégò sztokù, z chtërnégò znaczny dzél nie béł òbczëszcziwóné. Szkòdzało ùżëwanié w gbùrzenim wiôldzich miôrków szutów ë pestëcydów, ale téż z wëszłotë niegwôscëwégò zabezpieczeniô kòmùnalnégò i jindustriowégò sztokù doszło do tegò, że baro lëchi béł sanitarny stón rzéków, jezór a stëdni. W Stãgłi Wisle wszëtczé pòbiéróné próbczi wòdë bëłë za klasą czëstoscë fizykòchemiczné, a w 57% biologòwi. Mòcno zaczapóné bëłë: [[Reduniô]] a [[Wisła]] (Zgniłô Wisła), chtërné dotëgòwałë kòl 7000 hm³ sztokù na rok (100% wòdów III klasë czëstoscë fizykòchemiczné i 100% wòdów pòzaklasowëch biologòwò), a z jezór – Grabòwsczé, Karczemné, Klôsztórné, Garczin, Tëchómsczé i jinszi. Sanitarny stón wòdë pòbiéróné przez lëdztwò z wòdoprowôdników i ze stëdniów béł co sztërk lëchi. Stëdnie pùbliczné bëłë zaczapóné jaż w 80%. Trójmiescé, w chtërnym mieszkô wicy jak 750 000 lëdzy i mòcno rozwity je jindustrëjô, brëkùje baro wiele wòdë. Dłudżi czas bez ògrańczeniów bëłë wëzwëskiwónë pòdzémné wòdë. Przez przezmiarã eksploatacëji bëłë òne w znacznym gradze pòwëbieróné. Narëszonô bëła równowôga hidrologòwô. Pòd [[Gduńsk|Gduńskã]] i jegò òkòlém zrobił sã głãbòczi dół òbniżëniowi ò wiéchrzëznie bez mała 300&nbsp;km². Wòdë rzéków, chtërné mają wiele związków chemicznëch i w wiele za môłym gradze biologòwò òbczëszczoné kòmùnalné sztok, docérają do mòrza. Przez to òstała mòcno zatrëtô [[Gduńskô Hôwinga]]. Wiôldżi kwantum bakcylów glótowëch,chtërné ùnôszłë sã w wòdze ùniemòżniwało branié kąpiélë. We Władisławòwie – w czerënkù pôłniowò-pòrénszim òd pòrtu, w Nowim Pòrce i w [[Gdiniô|Gdini]] Òrłowie òd 64% do 92% pòbiérónëch próbków wòdë bëło za klasą abò w III klasë czëstoscë. Wiele kąpielëszczów mùszało bëc zamkłé. Tak bëło kòl [[Bôłt]]u w [[lëpińc]]u 2018 r. Òrganicznô materëjô a téż azot i fòsfór docérają do mòrza za pòstrzédzëzną rzéków. Ta rzôdzëzna, a téż wlewë òceanicznëch wòdów do [[Bôłt]]u i zmianë temperaturë wòdë prowadzą do periodnégò spôdaniégò abò rostu biomasë roscënów i zwiérzãtów w Gduńsczi Hôwindze i w ji sąsedztwie. W ùbògaconëch przez azot i fòsfór mòrzczich wòdach òsoblewò mòcno rozwijô sã planktón. Przez to na zôczątkù rosce kwantum òrganizmów, chtërné nim sã żëwią. Równak z czasã planktón sã tak rozrodzywô, że rëbë i jiné zwiérzãta nie są w sztãdze gò w całosce skònsumòwac. Nieżëwi planktón, chtëren òpôdô, przez dëgòwanié bakcylów rozkłôdô sã. Przez tã rzôdzëznã zmiésziwô sã kwantum krzisenia, a na dnie zjawiwô sã sarkòwòdzyk, chtëren trëje i wiele ôrtów rëbów mô ùniemòżlëwioné rozrodzywanié sã, a w skrôwnëch wëpôdkach to prowadzy do jich smiercy. Znaczny òbéńda Gduńsczi Głãbi bëła fùl sarkòwòdzyka. Na skùtk tich procesów w latach sédemdzesątëch i òsemdzesątëch nôwikszi zmianë nastałë w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi i nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. [[Pùcczi kréz]] mô przë tim wësoczi wskôzywôcz zachòrzeniô lëdzy na reka. W Pùcczi Hôwindze nazebrało sã wiele trëjącëch związków to i jidealny czedës nierzchòwiszczé dlô wiele ôrtów rëbów stracëło swòją wôżnotã. Prawie ju nie bëło [[lasfòr]]a, [[Brzóna|brzónë]], [[wãgòrz]]a abò [[łosos]]a. Ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch doprowadzało biwanié w zgnojonym òkrãżém. Wiôldzim zagrożeniém dlô mòrzczich wodów są wëcéczi sërégò òléju.Przëmiérno – 1 tona sërégò òléju pòòkriwô cenką légą wiéchrzëznã 12 km². Temù też nie dzëwi nas chùtkô jinterwencëjô przënôléżnëch mòrzczich służbów w wëpôdkù, wezmë na to awarëji przërëchtënków w bazé rzôdczëch òpôłów abò karëwôrtnégò zdrzëcaniô przez niejedné òkrãtë balastowëch wodów, w chtërnëch są resztczi sërégò òléju. W zurbanizowani conie gduńsczi krôjnë baro mòcno bëła zatrëtô atmòsféra. Przëłoziwałë sã do te wielny wërobné zakładë, a téż chëczowé gòspòdarztwa i tërlëkòwô rësznota. W pôrãdzesąt òsoblëwò ùprzikrzonëch dlô òkrążégò zakładach („Sarkòpòl”, rafinerëjô, elektrocepłowniô, cëkrowniô i jiné) pòwstôwało 264 000 ton parzënów i 59 000 ton gazowëch zaczapaniów na rok. Jindustria, gbùrzenié, transpòrt i jiné partë gòspòdarzënkù, a téż chëczowé gòspòdarztwa są pòczątkiem rozmaitégò szlachù òdpôdków, chtërné zgromadzoné w wëznaczonëch placach zajimają wiedno wikszi rëmie, a to przëłożiwô sã do degradacëji wiéchrzëznë zemi. Samé leno jindustriowé òdpôdczi, jak np. fòsfògipsë, sëpny pòpiołë ë szlaczi z energeticzi i cepłownictwa a téż mineralné parzënë nazebróné w wòjewództwie do 2003 rokù, wôżą przeszło 21 mln ton, a pòòkrëłë òbéńdã kòl 2,6&nbsp;km². Są stolemné òlérë z nalézeniém placów na wësëpiska smieców, bò na nich mòże żëc np. [[szpańsczi slënik]]. Té wësëpiska,chtërné jistnieją, są ju wnetka czësto wëzwëskóné, a na ùmôlowanié nowëch nié ma zgòdë lëdztwa, chtërno mieszkô w sąsedztwie bédowónëch môlów. Degradacëji òkrążégò, chtërna robi pòkroczi człowiek nie przëzérô sã pasywno, le podjimô corôz barzi skùtkòwné kroczi sparłãczoné z jegò óchrónią. Jinwesticjowé wëdôwczi na óchróniã òkrążégò i gòspòdarzënk wòdny pòstãpno rosną. Np. w 2005 rokù w całim pòmòrzczim wòjewództwie wëniosłë òglowò 2 329 mln zł, przë tim na óchróniã wiodra bëło przeznaczoné 34,2 mln zł, na sztokòwi gòspòdarzënk i óchróniô wòdów 1 624 mln zł,na gòspòdarzënk òdpôdkama, òchróniô i doprowadzenié wôrtnotë ùżëtny zemiów jak bëło przódë, a téż pòdzemnëch a wiéchrzëznowëch wòdów 27,7 mln zł, na wòdny gòspòdarzënk 50,6 mln zł. W latach 1990–2005 bëło rëszoné abò rozbùdwóné pôrãdzesąt kòmùnalnëch i jindustriowëch òbczëszczalniów sztokù. Jedna z nôwikszëch òbczëszczalniów – w Dãbògòrzim – zbiérô sztok z òbéńdë, na chtërné mieszkô kòl 400 000 lëdzy (z [[Gdiniô|Gdini]], [[Sopòt]]u, [[Rëmiô|Rëmi]], [[Réda|Rédë]], [[Wejrowò|Wejerowa]]). Òbczëszczalniô w [[Swôrzewò|Swôrzewie]] zbiérô i òbczëszcziwô sztok z [[Pùck]]a, [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]] i całégò Hélsczégò Półòstrowa. Pòdług [[Jan Mòrdawsczi|Jana Mòrdawsczégò]] (1999) òbéńda Kaszëbów je mało zatrëtô, òkòma przëmiérzno tamsamnëma jezorama i môlama, jak téż niechtërnëma kawałkama rzéków. Pòmôgô to rozwicu turisticzi. Bôczënk przërzesziwô sã tu do òchrónë przërodnégò òkrãżégò. Wërazã tegò je założenié parków i rezerwatów, ùznanié niechtërnëch òbiektów żëwy i miartwy przërodë za pamiątczi przërodë. Na Kaszëbach je cziledzesąt rezerwatów. Bliskò 1000 òbiektów pònazwóno mionama pamiątków przërodë (pòjedińczé drzewa, karna drzéw, aleje, [[Diôbli kam|eraticzi]] i jiné). == Media == [[Òbrôzk:Radio Kaszëbë.png|mały|[[Radio Kaszëbë]]]] Niechtërné kaszëbsczé media, tak samò jistniejącé, jak ë nijistniejącé: * Gazeta Kartuska – Magazyn [[Kaszëbskô Szwajcariô|Kaszëbsczi Szwajcarii]] * magazynkaszuby.pl – jinternetowi magazyn ò regionie, wëdarzeniach i historie Kaszëb * Kartuzy.info – môlowi jinternetowi serwis kartësczégò krézu * Koscierski.info – môlowi jinternetowi serwis kòscérsczégò krézu * Express kaszubski (kasz. ''Kaszëbsczi Ekspres'') – môlowi jinternetowi serwis w [[Kartuzë|Kartëzach]] * Kurier Kaszubski (kasz. ''Kaszëbsczi'' ''Kùriéra'') – môlowi tidzenik wëdôwóny na terenie kartësczégò i kòscérsczégò krézu * Òdroda – kaszëbskòjãzëczné nieregùlarné pismiono, wëdôwóny w latach 1999–2006 * [[Pomerania (miesãcznik)|Pomerania]] – spòlëzno-kùlturowi miesãcznik wëdôwóny òd 1963 rokù przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] * [[Radio Kaszëbë]] – pierszô w dzejach [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëcznô]] radiowô rozsélnica, sprawny òd gòdnika 2004 rokù * ''[[Na bôłtach ë w bòrach]]'' – kaszëbskòjãzëczny radiowi magazyn [[Pòlsczé Radio Gduńsk|Radia Gduńsk]] * ''[[Rodnô Zemia (telewizyjny program)|Rodnô zemia]]'' (czedës), ''Farwë Kaszëb'' i ''[[Tedë jo]]'' (biéżno) – kaszëbskòjãzëczné magazynë nadôwôné na antenie [[TVP3 Gduńsk]]. * [[TV Półwysep|Telewizja Półwysep]] ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. ''Zdrzélnik Półòstrów'') – môlowi zdrzélnik przëstãpnô na całczich Kaszëbach. * [[CSB TV]] – pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô * [[Twoja Telewizja Morska]] (kasz. ''Twójô Mòrskô Telewizjô'') – môlowi zdrzélnik emitującô prògramë w kaszëbsczim jãzëkù * Kościerski Express (kasz. ''Kòscérsczi Ekspres'') – kòscérsczé internetowé pismiono tématiczno sparłãczonô z westrzédnëch Kaszëb * NordaInfo.pl – òbéndowi wëdowiédny pòrtal nordowëch Kaszëb. * Szwajcaria-Kaszubska.pl – serwis, jaczi zajmô sã regionã i wëdarzeniama z Kaszëb == Znóny lëdze pòchôdający z Kaszëbsczi (w dzysdniowëch greńcach), abò z nią zrzeszony == * [[Witołd Bòbrowsczi]] - runita * [[Andrzej Bronk]] - filozófa z KUL * [[Jerzi Łisk]] - pòéta, mùzykańt i spiéwôk * [[Klemens Bronk]] - pòlitikôrz, zakłôdôrz TOW Gryf Kaszubski /Gryf Pomorski * [[Arnold Chrapkowszczi]] - ksądz, generał Paulinów * [[Kònstantin Dominik]] - biskùp * [[Günter Grass]] - runita * [[Sylwia Gruchała]] - florecëstka * [[Józef Jankòwsczi]] - ksądz, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò * [[Thomas Kantzow]] - runita, dzejopisôrz * [[Benedikt Karczewsczi]] - chemik, doktor jinżinéra * [[Kazimierz Klawiter]] - pòlitikôrz * [[Ryszard Krauze]] - biznesman * [[Gerard Labùda]] - dzejownik * [[Czesław Lang]] - kòłownik * [[Aleksander Majkòwsczi]] - runita, dzejopisôrz * [[Marian Majkòwsczi]]- architekta, runita * [[Maciej Miecznikowski]] - spiewôk * [[Rafał Mohr]] - aktór * [[Paul Nipkow]] - wënalôzôrz * [[Roman Paszke]] - żéglôrz * [[Janusz Reiter]] - diplomata * [[Józef Rogala Wybicki]] - ùsôdzca słowów "Mazurka Dąbrowskiego" (pòlsczégò nôrodnégò himna) * [[Jarosław Selin]] - pòlitikôrz * [[Danuta Stenka]] - aktorka * [[Abdón Strëszôk]] - profesor weterinaryjnëch nôùków * [[Bruno Synak]] - socjologa, profesor * [[Władisłôw Szulëst]] - ksądz, dzejopisôrz * [[Donald Tusk]] - pòlitikôrz * [[Edmund Wnuk-Lipiński]] - socjologa * [[Andrzéj Wrońsczi]] - biôtkôrz * [[Bernard Zëchta]] (Sëchta) - ksądz, słowôrznik * [[Marta Żmuda-Trzebiatowska]] - aktorka == Òbaczë téż == * [[Pòmòrskô]] * [[Zôpadnô Pòmòrskô]] * [[Gôchë]] * [[Kòcéwskô]] * [[Krajnô]] * [[Bòrowiôcë]] * [[Zôbòrskô Zemia]] * [[Słowińcë]] == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * Geograficzny atlas świata. 2 / [red. prowadz. Zofia Cukierska et al.]. Adres wydaw. Warszawa : Państ. Przedsiębiorstwo Wydaw. Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. (Kaszuby) * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb. dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gdańsk Wydawn. Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Gduńsk 2008. * Kaszëbë : Pojezierze Kaszubskie 1:50 000 / red. Urszula Wojciechowska, Tomasz Płatek, Katarzyna Bischoff ; treść turyst. [oprac.] Michał Kucharski, Anna Dalida, Blanka Lach ; tekst Anna Klimko ; zdj. Jacek Sztolcman [et al.] ; nazewnictwo kasz. Jerzy Treder ; Pracownia Kartograficzna Carta Blanca, Warszawa 2002 (Napis: pierwsza mapa po kaszubsku). * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 145 - 146. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://kaszubskidladzieci.pl/lekcja/mieszkamy_na_kaszubach/film/mieszkamy_na_kaszubach * https://forum.mountblade.info/threads/kaszuby-czyli-kasz%C3%ABb%C3%AB-chce-wam-przybli%C5%BCy%C4%87.19497/ * https://gospodyni.com.pl/dzialy/swiat-po-kaszubsku * https://moje-morze.pl/slow-kilka-o-regionie-kaszubskim/ * [http://www.gdynia.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZKP%20Szczecin/plansza_2.pdf Kaszuby ...] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë| ]] r9ogtpa2r4uc3jsipbp6t1as9x5l204 0 1467 203216 201038 2026-06-29T14:07:17Z Iketsi 3254 {{jãz.}} 203216 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|mały|Kaszëbskô fana]] [[Òbrôzk:Coat of arms of Kaszubians.png|mały|Kaszëbsczi Grif]] [[Òbrôzk:POL województwo pomorskie COA.svg|mały|Kaszëbsczi herb]] '''Kaszëbi''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubi'', {{jãz.|de}} ''Kaschuben'') są zôpadnosłowiańską etniczną grëpã, aùtochtonicznym lëdztwã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. W dzysdniowim czasu Kaszëbi są jedurnyma bezpòstrzédnyma òtrokama [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]]. Przédną òrganizacëją, zrzeszającą Kaszëbów w [[Pòlskô|Pòlsce]] je [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]. Dzysdniowi Kaszëbi mieszkają przede wszëtczim w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]], w krézach [[pùcczi kréz|pùcczim]], [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim]], [[kartësczi kréz|kartësczim]], [[lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim]], [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim]], [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim]], nordowim dzélu [[Chònicczi kréz|chònicczégò krézu]] zôs pòrénkòwim dzélu [[stôłpsczi kréz|stôłpsczégò krézu]]. W krézach lãbòrsczim, bëtowsczim ë stôłpsczim na wnożëna mô pòwtórzny charakter - pò II swiatowi wòjnie Kaszëbi zamieszkale na môlach swòji pierwoszny wnożëny, po wëwiezeniu z ni miemiecczégò lëdztwa przez wëszëznë [[Pòlskô Lëdowô Repùblika|Pòlsczi Lëdowi Repùbliczi]]. Dzél Kaszëbów mieszkô téż na emigracëji, òsoblëwò w [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Miemieckô|Miemiecce]], [[Brazylskô|Brazylëji]]. Kaszëbi są w prosti rédze òtrokama [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] - wczasnych [[Słowiónie|słowiańsczich]] plemion z òbéndë [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]], chtërnech miono wzã sã òd miona zemi (słowiańsczé ''Pomore'' - ''pò mòrze''). Ùznaje sã, że przódkòwie Kaszëbów zjawile sã w ti òbéńdze midze [[Òdra|Òdrã]] a [[Wisła|Wisłą]] wicy jak 1500 lat nazôt. Nôstarsze zapisënczki miona są z XIII s. w sztãplu ksyża Pòmòrsczi [[Barnim I|Barnima I]], czéde panowale òni w òkòlim [[Sztetëno|Sztetëna]]. [[Òbrôzk:Kaszebsko familejo leba 200.jpg|left|mały|Kaszëbskô familëjô na Zéńdzeniém Kaszëbów w [[Leba|Lebie]] w 2005 r.]] [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|left|mały|Dzewùs w kaszëbsczich ruchnach]] W òglowim spisënkù lëdzy, chtëren sã òdbëł w Pòlsce w [[2002]] rokù, blós 5100 òsób zdeklarowało swòją apartną kaszëbską nôrodnosc, ale 51&nbsp;000 pòdało [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] jakò swòj rodny jãzëk. Wielu Kaszëbów chcało pòdac pòlską nôrodnosc ë przënôleżnotã do kaszëbsczégò etnicznegò karna, trzëmając sã za równo Pòlôchów ë Kaszëbów. Nié bëło równak taczi mòżnotë bë deklarowac jiną nôrodnosc ë przënôleżnotã do etnicznegò karna abò wicy nigle jedną nôrodnosc. Bëłë głosë, że spisënk bëł sfalszowany a wiele lëdzy nie mògło pòdac kaszëbsczi nôrodnoscë. Równak, blós pôrã taczich przëpôdków òsta ùdokôzanëch. W [[2011]] rokù 16&nbsp;000 òsób pòdało blós kaszëbską nôrodnosc ë 228&nbsp;000 za równo kaszëbską ë pòlską. Kaszëbi są gwësnym lëdztwã przëgrańcza, chtëren w cządze stalat żëł w môlu zmieniającym krajową przënależnotã. Wielu z nich pòddôło sã germanizacëji czë pòlonizacëji, prawò to miało mùszowi abò nôtërny charakter. Wielu znónych prusczich czë miemiecczich wòjskòwich miało kaszëbsczi pòchòdzënk, ale nié czële sã do parłãczë z domôcą kùlturą abò pòddôwale sã òni całownemu zarwaniu w zôstnym pòkòleniu. Dlôte drãgò akùrôtno definiowac, chtërną z historëcznych sztatur mòże ùznac za Kaszëba, a chtërną za Miemca abò Pòlôcha kaszëbsczégò pòchòdzënkù. [[Òbrôzk:Leba 2005 przemorsz.jpg|mały|Przemôrsz Kaszëbów na Zéńdzeniém w [[Leba|Lebie]], 2005]] Dzél Kaszëbów ùtrzëmôł apartną kùlturã ë jãzëk. Dzysdniowò w socjologiji ë historëji panuje dba, że Kaszëbi są etnicznym karnã pòlsczégò nôrodu. Wikszosc Kaszëbów mô dëbeltną identifikacëjã - nôrodną pòlską ë etniczną kaszëbską. Wielu nôrodnëch dzejôrzy w Pòmòrsczi w czasie zarabczeniô zôs nôleżników samòstójnoscowiégò pòdzemiô miało kaszëbsczi pòchòdzënk. Kaszëbskô nôrodnô rësznota, choc nié nôleżi do przédnégò żochù w kaszëbsko-pòmòrsczé rësznoce, mô równak wielelatną zwëcz. [[Florian Cenôwa]] bëł dbë, że Kaszëbi są apartnym słowiańsczim nôrodã. W midzewòjnowym cządze jegò ùdbã prowadzële dali dzejôrze z karna tzw. "Zrzeszeńców", chtërni w PRL bëlë represjonowani òb [[UB]] a pózdni przez [[SB]] ë zepchniãcy na zberk òglowi dzejnotë. Pò [[1989]] rokù ną samą dbã w kaszëbsczi rësznoce reprezentowało pismiono ''[[Tatczëzna (pismiono)|Tatczëzna]]'', a pò nim ''[[Kaszëbskô Òdroda]]''. W ùszłoce dzelelë sã òni na wiele etnicznëch pòdkarnów, zjinaczonëch jãzëkòwò ë kùlturowò, midzë jinszima: [[Mòrzanie]], [[Rëbôcë]], [[Bëlôcë]], [[Lesôcë]], [[Józcë]] (jinaczi [[Mùcnicë]]), [[Gôchë]], [[Krëbanie]], [[Zabòrôcë]]. Za wëjimkã Bëlôków ë Gôchów rolô nëch bënowëch pòdzélënków je wiele miészô jak cziledzesąt lat nazôd. Stolëcą Kaszëbów nazëwô sã [[Gduńsk]], le wiôldżim gardã z nôwikszim jich procentã je [[Gdiniô]]. [[Òbrôzk:Porenkowo Pomorsko 1.png|mały|Òbjim kaszëbiznë kòl kùńca XX wiekù]] == Historëjô == [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich plyta Barnima XI.jpg|mały|left|Tôblëca z herbem pòmòrsczégò ksyżëca Barnima XI (1501–1573)]] Pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Gregòra IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''dux Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubia''. [[Barnim III]] ([[1320]]-[[1368]]) nadôł so miono ''dux Cassuborum'' ("ksyżã Kaszëbów"). Na spòdlim mirni ùgòdë z Westfaliji w 1648 r., pò trzëdzestolatny wòjnie, dzél Zôpôdni Pòmòrsczi òstôł Szwecczi a szwecczi król ód 1648 do lat 20. XVIII s. titelowôł sã jakno "Ksyż Kaszëbów". Jak pisôł [[Aleksander Hilferding]] prësczi parlament (''Landtag'') w [[Króléwc]]u (''Königsberg'') w [[1843]] ùdbôł, bë zmienic jãzëk w kòscółach na miemiecczi, bo pò kaszëbsku nie je pisóné. Nen rozsądzënk nie béł równak długò w mòcë. Òd [[1846]] nôùka w kòscele mògła bëc w rodny mòwie (''Muttersprache''). W latach 50. XIX s. czileset Kaszëbów wëwanożiło do [[Kanada|Kanadë]] dze założëlë jistniejącą do dzys kòloniã [[Wilno (Ontario)|Wilno]] w grôfiznié (an. ''county'') Renfrew w Ontario. W lata 70. XIX s. Kaszëbi ë Miemce założëlë rëbacką wies na Òstrowie Jones w Milwaukee. Nie mieli równak prawa miectwa do ti zemi, tej przédnicë Milwaukee eksmitowalë jich jakno bezprawnëch mieszkańców ë w latach 40. XX stalata zjinaczelë ną zemiã w jindurtriową òbéndã. Pierszim pismionã w całosce pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] bëł katézmùs Lutera z 1643 rokù (dalszi edicëje w 1752 ë 1828). Ùczałô ùsadzelë kaszëbiznã Mrongovius w [[1823]] ë [[1828]], rusczi ùczałi [[Aleksander Hilferding|A. Hilferding]], a pózdni téż [[Léón Biskùpsczi|Biskupski]] (1883, 1891), [[Gotthelf Bronisch|G. Bronisch]] ([[1896]], [[1898]]), Mikkola ([[1897]]) ë Nitsch ([[1903]]). Wôżny ùsôdzk to słôwórz [[Stefan Ramùłt|Stefana Ramùłta]] ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'' z 1893 a téż [[Friedrich Lorentz]] ''Slovinzische Grammatik'', 1903, ''Slovinzische Texte'', [[1905]], ë ''Slovinzisches Wörterbuch'', [[1908]]. Pierszim rësznikã kaszëbsko-pòmòrsczé nôrodowi rësznotë béł [[Florian Cenôwa]]. Òn zabédowôł kaszëbsczi alfabét, òpisôł kaszëbską gramatikã ([[1879]]), opùblikòwôł etnograficzną ë historëczną lëteraturã ò żëcim Kaszëbow (''Skórb kaszébsko-slovjnskjé mòvé'', [[1866]]-[[1868]]) a téż jinsze knéżczi. Jinym kaszëbsczim ùsôdzcą béł [[Hieronim Derdowsczi]]. Pózdni bëli ''Młodokaszëbi'' prowadzoni przez [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] ë ùsôdzcë piszącë w pismionie ''Zrzësz Kaszëbskô'' (grëpa ''Zrzëszincë''), chtërni wnioslë wiôldżi wkłôd w rozwicé kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka. Do 1989 rokù mało Kaszëbów bëło w prowôdnëch stanach. W [[2005]] r. [[kaszëbsczi jãzëk]] pierszi rôz szło wëbrac na maturowim ekzaminie. Nie zdrzącë na môłe tim zainteresowanié (kaszëbszczi wëbrało blós 23 ùczniów), to je wôżny dzél òchróni kaszëbsczi kùlturë. [[Òbrôzk:Jezyk kaszubski w gminach NSP2011.png|mały|[[Kaszëbsczi jãzëk]] w gminach]] == Kaszëbskô kùchnia == Kaszëbsczé smaczczi to mòga bëc: [[brzadowô zupa]], [[czarwina]], [[plińce]], [[prażnica]] i jin. Niejedné restauracje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników np.: [[wãgòrz]]ową zupã. == Lëteratura == * [[Gerard Labùda]]: O Kaszubach, [[Gdiniô]] [[1991]], str. 18. * [[Gerard Labùda]]: Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. * [[Aleksander Majkòwsczi]]: Przewodnik po Szwajcarji Kaszubskiej. Polskie Tow. Krajoznawcze, [[Warszawa]] [[1924]]. * Cezari Obracht-Prondzyńsczi: Kaszëbi dzys : kùltura, jãzëk, tożsamòsc [skaszëbił Eugeniusz Gòłąbk]. [[Gduńsk]]: [[Kaszëbsczi Institut]], 2007. * Kamińska K., Kwiatkowska A.: "Jesteśmy tacy sami. Sztuka w edukacji międzykulturowej" (Kaszubi), 2009,s. 57 [http://books.google.pl/books?id=EEypDZU6Uu0C&pg=PA57&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ei=rso6U62WKdTwhQemuoHICA&ved=0CEsQ6AEwBjge#v=onepage&q=kaszubi&f=false] * Kazimierz Kleina; Cezary Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * S. Orgelbranda Encyklopedyja Powszechna (1863), 14 tom, Warszawa, ss. 353-362 "Kaszuby". * [[Stefan Ramułt]]: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk 2003 * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 144–145. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbë]] * [[Lësta słôwnëch Pòmòrzanów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mac.gov.pl/wp-content/uploads/2011/12/Wykaz-gmin.pdf Gminë 2011r. * http://www.thedailyobserver.ca/2015/05/20/kashubian-exchange-program-in-the-works — [[Kanada]] * {{YouTube|tOgdT5Elwh8|Kaszubi (1990 r.) — Video Studio Gdańsk}} * {{YouTube|QShOKIvG_B8|Jo jem kaszub {{!}} Jerzy Warczak}} * {{YouTube|Tyd345GCbnE|Kaszubi – tożsamość obroniona. Rozmowa z prof. Cezarym Obrachtem-Prondzyńskim}} * https://kaszebsko.com/historia ** https://kaszebsko.com/wp-content/uploads/2022/12/Internetowy-Podrecznik-Historii-Kaszubow.pdf {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi| ]] [[Kategòrëjô:Słowiónie]] la0ra49f93h73w7r73t6t4gd3z9zaa7 203217 203216 2026-06-29T14:08:47Z Iketsi 3254 {{jãz.|en}} ''Kashubians'', ''Cassubians'', abò ''Kashubs'' 203217 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|mały|Kaszëbskô fana]] [[Òbrôzk:Coat of arms of Kaszubians.png|mały|Kaszëbsczi Grif]] [[Òbrôzk:POL województwo pomorskie COA.svg|mały|Kaszëbsczi herb]] '''Kaszëbi''' ({{jãz.|pl}} ''Kaszubi'', {{jãz.|de}} ''Kaschuben'', {{jãz.|en}} ''Kashubians'', ''Cassubians'', abò ''Kashubs'') są zôpadnosłowiańską etniczną grëpã, aùtochtonicznym lëdztwã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. W dzysdniowim czasu Kaszëbi są jedurnyma bezpòstrzédnyma òtrokama [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]]. Przédną òrganizacëją, zrzeszającą Kaszëbów w [[Pòlskô|Pòlsce]] je [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]. Dzysdniowi Kaszëbi mieszkają przede wszëtczim w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]], w krézach [[pùcczi kréz|pùcczim]], [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim]], [[kartësczi kréz|kartësczim]], [[lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim]], [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim]], [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim]], nordowim dzélu [[Chònicczi kréz|chònicczégò krézu]] zôs pòrénkòwim dzélu [[stôłpsczi kréz|stôłpsczégò krézu]]. W krézach lãbòrsczim, bëtowsczim ë stôłpsczim na wnożëna mô pòwtórzny charakter - pò II swiatowi wòjnie Kaszëbi zamieszkale na môlach swòji pierwoszny wnożëny, po wëwiezeniu z ni miemiecczégò lëdztwa przez wëszëznë [[Pòlskô Lëdowô Repùblika|Pòlsczi Lëdowi Repùbliczi]]. Dzél Kaszëbów mieszkô téż na emigracëji, òsoblëwò w [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Miemieckô|Miemiecce]], [[Brazylskô|Brazylëji]]. Kaszëbi są w prosti rédze òtrokama [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] - wczasnych [[Słowiónie|słowiańsczich]] plemion z òbéndë [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]], chtërnech miono wzã sã òd miona zemi (słowiańsczé ''Pomore'' - ''pò mòrze''). Ùznaje sã, że przódkòwie Kaszëbów zjawile sã w ti òbéńdze midze [[Òdra|Òdrã]] a [[Wisła|Wisłą]] wicy jak 1500 lat nazôt. Nôstarsze zapisënczki miona są z XIII s. w sztãplu ksyża Pòmòrsczi [[Barnim I|Barnima I]], czéde panowale òni w òkòlim [[Sztetëno|Sztetëna]]. [[Òbrôzk:Kaszebsko familejo leba 200.jpg|left|mały|Kaszëbskô familëjô na Zéńdzeniém Kaszëbów w [[Leba|Lebie]] w 2005 r.]] [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|left|mały|Dzewùs w kaszëbsczich ruchnach]] W òglowim spisënkù lëdzy, chtëren sã òdbëł w Pòlsce w [[2002]] rokù, blós 5100 òsób zdeklarowało swòją apartną kaszëbską nôrodnosc, ale 51&nbsp;000 pòdało [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] jakò swòj rodny jãzëk. Wielu Kaszëbów chcało pòdac pòlską nôrodnosc ë przënôleżnotã do kaszëbsczégò etnicznegò karna, trzëmając sã za równo Pòlôchów ë Kaszëbów. Nié bëło równak taczi mòżnotë bë deklarowac jiną nôrodnosc ë przënôleżnotã do etnicznegò karna abò wicy nigle jedną nôrodnosc. Bëłë głosë, że spisënk bëł sfalszowany a wiele lëdzy nie mògło pòdac kaszëbsczi nôrodnoscë. Równak, blós pôrã taczich przëpôdków òsta ùdokôzanëch. W [[2011]] rokù 16&nbsp;000 òsób pòdało blós kaszëbską nôrodnosc ë 228&nbsp;000 za równo kaszëbską ë pòlską. Kaszëbi są gwësnym lëdztwã przëgrańcza, chtëren w cządze stalat żëł w môlu zmieniającym krajową przënależnotã. Wielu z nich pòddôło sã germanizacëji czë pòlonizacëji, prawò to miało mùszowi abò nôtërny charakter. Wielu znónych prusczich czë miemiecczich wòjskòwich miało kaszëbsczi pòchòdzënk, ale nié czële sã do parłãczë z domôcą kùlturą abò pòddôwale sã òni całownemu zarwaniu w zôstnym pòkòleniu. Dlôte drãgò akùrôtno definiowac, chtërną z historëcznych sztatur mòże ùznac za Kaszëba, a chtërną za Miemca abò Pòlôcha kaszëbsczégò pòchòdzënkù. [[Òbrôzk:Leba 2005 przemorsz.jpg|mały|Przemôrsz Kaszëbów na Zéńdzeniém w [[Leba|Lebie]], 2005]] Dzél Kaszëbów ùtrzëmôł apartną kùlturã ë jãzëk. Dzysdniowò w socjologiji ë historëji panuje dba, że Kaszëbi są etnicznym karnã pòlsczégò nôrodu. Wikszosc Kaszëbów mô dëbeltną identifikacëjã - nôrodną pòlską ë etniczną kaszëbską. Wielu nôrodnëch dzejôrzy w Pòmòrsczi w czasie zarabczeniô zôs nôleżników samòstójnoscowiégò pòdzemiô miało kaszëbsczi pòchòdzënk. Kaszëbskô nôrodnô rësznota, choc nié nôleżi do przédnégò żochù w kaszëbsko-pòmòrsczé rësznoce, mô równak wielelatną zwëcz. [[Florian Cenôwa]] bëł dbë, że Kaszëbi są apartnym słowiańsczim nôrodã. W midzewòjnowym cządze jegò ùdbã prowadzële dali dzejôrze z karna tzw. "Zrzeszeńców", chtërni w PRL bëlë represjonowani òb [[UB]] a pózdni przez [[SB]] ë zepchniãcy na zberk òglowi dzejnotë. Pò [[1989]] rokù ną samą dbã w kaszëbsczi rësznoce reprezentowało pismiono ''[[Tatczëzna (pismiono)|Tatczëzna]]'', a pò nim ''[[Kaszëbskô Òdroda]]''. W ùszłoce dzelelë sã òni na wiele etnicznëch pòdkarnów, zjinaczonëch jãzëkòwò ë kùlturowò, midzë jinszima: [[Mòrzanie]], [[Rëbôcë]], [[Bëlôcë]], [[Lesôcë]], [[Józcë]] (jinaczi [[Mùcnicë]]), [[Gôchë]], [[Krëbanie]], [[Zabòrôcë]]. Za wëjimkã Bëlôków ë Gôchów rolô nëch bënowëch pòdzélënków je wiele miészô jak cziledzesąt lat nazôd. Stolëcą Kaszëbów nazëwô sã [[Gduńsk]], le wiôldżim gardã z nôwikszim jich procentã je [[Gdiniô]]. [[Òbrôzk:Porenkowo Pomorsko 1.png|mały|Òbjim kaszëbiznë kòl kùńca XX wiekù]] == Historëjô == [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich plyta Barnima XI.jpg|mały|left|Tôblëca z herbem pòmòrsczégò ksyżëca Barnima XI (1501–1573)]] Pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Gregòra IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''dux Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubia''. [[Barnim III]] ([[1320]]-[[1368]]) nadôł so miono ''dux Cassuborum'' ("ksyżã Kaszëbów"). Na spòdlim mirni ùgòdë z Westfaliji w 1648 r., pò trzëdzestolatny wòjnie, dzél Zôpôdni Pòmòrsczi òstôł Szwecczi a szwecczi król ód 1648 do lat 20. XVIII s. titelowôł sã jakno "Ksyż Kaszëbów". Jak pisôł [[Aleksander Hilferding]] prësczi parlament (''Landtag'') w [[Króléwc]]u (''Königsberg'') w [[1843]] ùdbôł, bë zmienic jãzëk w kòscółach na miemiecczi, bo pò kaszëbsku nie je pisóné. Nen rozsądzënk nie béł równak długò w mòcë. Òd [[1846]] nôùka w kòscele mògła bëc w rodny mòwie (''Muttersprache''). W latach 50. XIX s. czileset Kaszëbów wëwanożiło do [[Kanada|Kanadë]] dze założëlë jistniejącą do dzys kòloniã [[Wilno (Ontario)|Wilno]] w grôfiznié (an. ''county'') Renfrew w Ontario. W lata 70. XIX s. Kaszëbi ë Miemce założëlë rëbacką wies na Òstrowie Jones w Milwaukee. Nie mieli równak prawa miectwa do ti zemi, tej przédnicë Milwaukee eksmitowalë jich jakno bezprawnëch mieszkańców ë w latach 40. XX stalata zjinaczelë ną zemiã w jindurtriową òbéndã. Pierszim pismionã w całosce pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] bëł katézmùs Lutera z 1643 rokù (dalszi edicëje w 1752 ë 1828). Ùczałô ùsadzelë kaszëbiznã Mrongovius w [[1823]] ë [[1828]], rusczi ùczałi [[Aleksander Hilferding|A. Hilferding]], a pózdni téż [[Léón Biskùpsczi|Biskupski]] (1883, 1891), [[Gotthelf Bronisch|G. Bronisch]] ([[1896]], [[1898]]), Mikkola ([[1897]]) ë Nitsch ([[1903]]). Wôżny ùsôdzk to słôwórz [[Stefan Ramùłt|Stefana Ramùłta]] ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'' z 1893 a téż [[Friedrich Lorentz]] ''Slovinzische Grammatik'', 1903, ''Slovinzische Texte'', [[1905]], ë ''Slovinzisches Wörterbuch'', [[1908]]. Pierszim rësznikã kaszëbsko-pòmòrsczé nôrodowi rësznotë béł [[Florian Cenôwa]]. Òn zabédowôł kaszëbsczi alfabét, òpisôł kaszëbską gramatikã ([[1879]]), opùblikòwôł etnograficzną ë historëczną lëteraturã ò żëcim Kaszëbow (''Skórb kaszébsko-slovjnskjé mòvé'', [[1866]]-[[1868]]) a téż jinsze knéżczi. Jinym kaszëbsczim ùsôdzcą béł [[Hieronim Derdowsczi]]. Pózdni bëli ''Młodokaszëbi'' prowadzoni przez [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] ë ùsôdzcë piszącë w pismionie ''Zrzësz Kaszëbskô'' (grëpa ''Zrzëszincë''), chtërni wnioslë wiôldżi wkłôd w rozwicé kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka. Do 1989 rokù mało Kaszëbów bëło w prowôdnëch stanach. W [[2005]] r. [[kaszëbsczi jãzëk]] pierszi rôz szło wëbrac na maturowim ekzaminie. Nie zdrzącë na môłe tim zainteresowanié (kaszëbszczi wëbrało blós 23 ùczniów), to je wôżny dzél òchróni kaszëbsczi kùlturë. [[Òbrôzk:Jezyk kaszubski w gminach NSP2011.png|mały|[[Kaszëbsczi jãzëk]] w gminach]] == Kaszëbskô kùchnia == Kaszëbsczé smaczczi to mòga bëc: [[brzadowô zupa]], [[czarwina]], [[plińce]], [[prażnica]] i jin. Niejedné restauracje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników np.: [[wãgòrz]]ową zupã. == Lëteratura == * [[Gerard Labùda]]: O Kaszubach, [[Gdiniô]] [[1991]], str. 18. * [[Gerard Labùda]]: Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. * [[Aleksander Majkòwsczi]]: Przewodnik po Szwajcarji Kaszubskiej. Polskie Tow. Krajoznawcze, [[Warszawa]] [[1924]]. * Cezari Obracht-Prondzyńsczi: Kaszëbi dzys : kùltura, jãzëk, tożsamòsc [skaszëbił Eugeniusz Gòłąbk]. [[Gduńsk]]: [[Kaszëbsczi Institut]], 2007. * Kamińska K., Kwiatkowska A.: "Jesteśmy tacy sami. Sztuka w edukacji międzykulturowej" (Kaszubi), 2009,s. 57 [http://books.google.pl/books?id=EEypDZU6Uu0C&pg=PA57&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ei=rso6U62WKdTwhQemuoHICA&ved=0CEsQ6AEwBjge#v=onepage&q=kaszubi&f=false] * Kazimierz Kleina; Cezary Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * S. Orgelbranda Encyklopedyja Powszechna (1863), 14 tom, Warszawa, ss. 353-362 "Kaszuby". * [[Stefan Ramułt]]: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk 2003 * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 144–145. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbë]] * [[Lësta słôwnëch Pòmòrzanów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mac.gov.pl/wp-content/uploads/2011/12/Wykaz-gmin.pdf Gminë 2011r. * http://www.thedailyobserver.ca/2015/05/20/kashubian-exchange-program-in-the-works — [[Kanada]] * {{YouTube|tOgdT5Elwh8|Kaszubi (1990 r.) — Video Studio Gdańsk}} * {{YouTube|QShOKIvG_B8|Jo jem kaszub {{!}} Jerzy Warczak}} * {{YouTube|Tyd345GCbnE|Kaszubi – tożsamość obroniona. Rozmowa z prof. Cezarym Obrachtem-Prondzyńskim}} * https://kaszebsko.com/historia ** https://kaszebsko.com/wp-content/uploads/2022/12/Internetowy-Podrecznik-Historii-Kaszubow.pdf {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi| ]] [[Kategòrëjô:Słowiónie]] htb7jcy9f08s5dj56m7aiun9hi63ub1 0 2378 203212 202076 2026-06-29T13:59:48Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}} 203212 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%">{{Infobox-Wòjewództwò|miono=Pòmòrsczé wòjewództwò|gwôsné miono=Województwo pomorskie|fana=POL województwo pomorskie flag.svg|miono-genitiw=Pòmòrsczégò wòjewództwò|herb=POL województwo pomorskie COA.svg|Òbrôzk=Danzig Krantor Gdansk Żuraw.jpg|na karce=Pomorskie (EE,E NN,N).png|stolëca=Gduńsk|Marszôłk=[[Mieczysław Struk]] (PO)|Wòjewoda=[[Beata Rutkiewicz]] (PO)|wiéchrzëzna=18 310,34|lëdztwò=2 346 065|rok=2021|Merk=PM|kòd=PL-PM|Registracëjné tôfle=G|Ùrbanizacjô=64%|www=https://www.pomorskie.eu}}</div> '''Pòmòrsczé wòjewództwò''' ({{jãz.|pl}} ''Województwo pomorskie'') – jednô z 16 jednostków sprôwnégò pòdzélëniô [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Pòłożoné je w nordowim dzélu państwa, nad [[Bôłt|Bôłtã.]] Stolëcznym gardã je [[Gduńsk]]. Òbjimô òbrëmienié ò wiéchrzëznë 18 310,34 km². Je nôdali wësëniãtim na nordze wòjewództwã państwa. 30 czerwińca 2024 rokù wòjewództwò miôło pònad 2,36 mln mieszkańców. == Historëjô == [[Òbrôzk:PMna49.png|lewo|mały|Wòjewództwa z lat 1975–1998 z grańcą przëtómnégò pòmòrsczégò wòjewództwa]] Pòmòrsczé wòjewództwò òstało ùsôdzoné w 1999 z wòjewództw pòprzedniégò sprôwnégò pòdzeleniô: * gduńsczégò (''w całkòscë'') * stôlpsczégò (''òkróm gmin [[Słôweńsczi kréz|słôweńsczégò]] [[Słôwieńsczi kréz|krézu]]'')''<nowiki/>'' * jelbliąsczégò (''leno gminë krézów [[Nowòdwòrsczi kréz|nowòdwòrsczégò]], [[Malbòrsczi kréz|malbòrsczégò]], [[Kwidzëńsczi kréz|kwidzëńsczégò]] i przëtómnégò [[Sztumsczi kréz|sztëmsczégò]]'') * bëdgòsczégò (''leno 3 z 4 gmin chònicczégò krézu''). Z przëczënë òprzéczków Bëdgòszczë nié ùsôdzono wiôldżégò pòmòrsczégò regionù òbjimôjącégò téż [[Bëdgòszcz|Bëdgòszczã]], [[Torń|Torniã]], Włocłôwczim i [[Grëdządz|Grëdządzã]] (dzysdnia bãdącëch dzélã [[Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczégò wòjewództwa]]). == Geògrafiô == Wedle pòdôwczi z 1 stëcznika 2014 r. wiéchrzëznë wòjewództwa wënosëłô 18 310,34 km². Wedle pòdôwczi z 31 gòdnika 2012 r. w pòmòrsczim wòjewództwie lasë òbjimowôłë wiéchrzëznã 664,4 tës. ha, co mòże bëc 36,3% jégò wiéchrzëznë. 9,8 tës. ha lasów najdiwô sã w òdrãbie nôrodnëch parków. == Kréze == [[Òbrôzk:Pomeranian Voivodeship administrative map.svg|centruj|500px|mały|Sprôwnô kôrta pòmòrsczégò wòjewództwa (pò pòlskù)]] {| class="wikitable sortable" width="700" style="text-align:right;" |+Gardë na prawach pòwiôtu !Herb !Gard na prawach pòwiôtu !Lëdztwò <small>(</small><small>30 czerwińca 2024)</small><ref>https://web.archive.org/web/20120211161351/http://demografia.stat.gov.pl/BazaDemografia/</ref> !Wiéchrzëzna <small>[km²]</small><ref name=":1">https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2023-roku,7,20.html</ref> |- | style="text-align:center;" |[[Òbrôzk:Gdansk_COA.svg|29x29px]] | style="text-align:left;" |[[Gduńsk]] |487 834 |683 |- | style="text-align:center;" |[[Òbrôzk:POL_Gdynia_COA.svg|28x28px]] | style="text-align:left;" |[[Gdiniô]] |240 554 |391 |- | style="text-align:center;" |[[Òbrôzk:POL_Słupsk_COA_1.svg|24x24px]] | style="text-align:left;" |[[Stôłpsk]] |85 135 |52,72 |- | style="text-align:center;" |[[Òbrôzk:POL_Sopot_COA.svg|39x39px]] | style="text-align:left;" |[[Sopòt]] |31 696 |28 |} {| class="wikitable sortable" width="700" style="text-align:center;" |+Kréze !Herb !Kréz !Sedzëba !Lëdztwò <small>(2024)</small> !Wiéchrzëzna <small>[km²]</small> |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_wejherowski_COA.svg|27x27px]] |[[Wejrowsczi kréz]] |[[Wejrowò]] |230 301 |1279,84 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_kartuski_COA.svg|28x28px]] |[[Kartësczi kréz]] |[[Kartuzë]] |154 695 |1120,04 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_gdański_COA.svg|29x29px]] |[[Gduńsczi kréz]] |[[Pruszcz]] |132 802 |793,17 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_starogardzki_COA.svg|32x32px]] |[[Starogardzczi kréz]] |[[Starogarda]] |124 979 |1345,28 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_tczewski_COA.svg|28x28px]] |[[Dërszewsczi kréz]] |[[Dërszewò]] |110 865 |697,54 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_słupski_COA.svg|28x28px]] |[[Stôłpsczi kréz]] |[[Stôłpsk]] |96 140 |2294,41 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_chojnicki_COA.svg|31x31px]] |[[Chònicczi kréz]] |[[Chònice]] |95 759 |1364,25 |- |[[Òbrôzk:POL_Coa_powiat_pucki.svg|27x27px]] |[[Pùcczi kréz]] |[[Pùck]] |92 154 |577,85 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_kwidzyński_COA.svg|28x28px]] |[[Kwidzëńsczi kréz]] |[[Kwidzëno]] |79 941 |834,64 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_bytowski_COA.svg|28x28px]] |[[Bëtowsczi kréz]] |[[Bëtowò]] |76 302 |2192,81 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_kościerski_COA_1.svg|27x27px]] |[[Kòscérsczi kréz]] |[[Kòscérzna]] |72 201 |1165,85 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_lęborski_COA.svg|29x29px]] |[[Lãbòrsczi kréz]] |[[Lãbórg]] |63 576 |706,99 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_malborski_COA.svg|28x28px]] |[[Malbòrsczi kréz]] |[[Malbórg]] |60 438 |494,63 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_człuchowski_COA.svg|31x31px]] |[[Człëchòwsczi kréz]] |[[Człuchòwò]] |52 978 |1574,41 |- |[[Òbrôzk:POL_powiat_sztumski_COA.svg|30x30px]] |[[Sztumsczi kréz]] |[[Sztëm]] |38 093 |730,85 |- |[[Òbrôzk:POL_Powiat_nowodworski_COA.svg|32x32px]] |[[Nowòdwòrsczi kréz]] |[[Nowi Dwór]] |33 513 |652,75 |} == Gardë == <table><tr><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Bytow COA.svg|24px]] [[Bëtowò]] * [[Òbrôzk:POL Brusy COA.svg|24px]] [[Brusë]] * [[Òbrôzk:POL Chojnice COA.svg|24px]] [[Chònice]] * [[Òbrôzk:POL Czersk COA.svg|24px]] [[Czérskò]] * [[Òbrôzk:POL Dzierzgoń COA.svg|24px]] [[Dzërzgóń]] * [[Òbrôzk:POL Człuchów COA.svg|24px]] [[Człuchòwò]] * [[Òbrôzk:POL Czarne COA.svg|24px]] [[Czôrné]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Czarna Woda COA.svg|24px]] [[Czôrnô Wòda]] * [[Òbrôzk:POL Tczew COA 1.svg|24px]] [[Dërszewò]] * [[Òbrôzk:POL Debrzno COA old.svg|24px]] [[Frédląd]] * [[Òbrôzk:POL Gdynia COA.svg|24px]] [[Gdiniô]] * [[Òbrôzk:POL Gdańsk COA.svg|40px]] [[Gduńsk]] * [[Òbrôzk:POL Gniew COA.svg|24px]] [[Gméw]] * [[Òbrôzk:POL Hel COA.svg|24px]] [[Hél]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Kępice COA (2004-2017).svg|24px]] [[Hômer]] * [[Òbrôzk:POL Jastarnia COA.svg|24px]] [[Jastarnëjô]] * [[Òbrôzk:POL Kartuzy COA.svg|24px]] [[Kartuzë]] * [[Òbrôzk:POL Kościerzyna COA.svg|24px]] [[Kòscérzëna]] * [[Òbrôzk:POL Kwidzyn COA.svg|24px]] [[Kwidzëno]] * [[Òbrôzk:POL Lębork COA.svg|24px]] [[Lãbórg]] * [[Òbrôzk:POL Krynica Morska COA.svg|24px]] [[Łeb]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Łeba COA 1.svg|24px]] [[Łeba]] * [[Òbrôzk:POL Malbork COA.svg|24px]] [[Malbórg]] * [[Òbrôzk:POL Miastko COA 1.svg|24px]] [[Miastkò]] * [[Òbrôzk:POL Nowy Dwór Gdański COA.svg|24px]] [[Nowi Dwór]] * [[Òbrôzk:POL Nowy Staw COA.svg|24px]] [[Nytëch]] * [[Òbrôzk:POL Pelplin COA.svg|24px]] [[Pôłplëno]] * [[Òbrôzk:POL Prabuty COA.svg|24px]] [[Prabùtë]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Pruszcz Gdański COA.svg|24px]] [[Pruszcz]] * [[Òbrôzk:POL Puck COA.svg|32px]] [[Pùck]] * [[Òbrôzk:POL Reda COA.svg|24px]] [[Réda]] * [[Òbrôzk:POL Rumia COA.svg|24px]] [[Rëmiô]] * [[Òbrôzk:POL Skarszewy COA.svg|24px]] [[Skarszewë]] * [[Òbrôzk:POL Skórcz COA.svg|24px]] [[Skórcz]] * [[Òbrôzk:POL Sopot COA.svg|24px]] [[Sopòt]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Starogard Gdański COA.svg|24px]] [[Starogarda]] * [[Òbrôzk:POL Słupsk COA 1.svg|24px]] [[Stôłpskò]] * [[Òbrôzk:POL Sztum COA.svg|24px]] [[Sztëm]] * [[Òbrôzk:POL Ustka COA 1.svg|24px]] [[Ùskô]] * [[Òbrôzk:POL Wejherowo COA.svg|24px]] [[Wejrowò]] * [[Òbrôzk:POL Władysławowo COA.svg|32px]] [[Wiôlgô Wies]] * [[Òbrôzk:POL Żukowo COA.svg|24px]] [[Żukòwò]] </td></tr></table> == Spòdleczné pòdôwczi == * Wiéchrzëzna: 18 293 km² * Lëdztwò: 2 192 000 == Galeriô == <gallery mode="packed"> Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] 20240307 114404 Gdynia 03.jpg|[[Gdiniô]] NoDSC 0143.JPG|[[Stôłpsk]] Tczew 026.jpg|[[Dërszewò]] Wejherowo - fontanna na Placu Jakuba Wejhera 2021-07-23.jpg|[[Wejrowò]] 6. Panorama STG.jpg|[[Starogarda]] POL.Rumia2.jpg|[[Rëmiô]] Ratusz w Chojnicach.jpg|[[Chònice]] Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Zamek w Kwidzynie.jpg|[[Kwidzëno]] Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Lębork ratusz DSC 2216 (Nemo5576).jpg|[[Lãbórg]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070504163044/http://www.woj-pomorskie.pl/ Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa] * [http://www.gdansk.uw.gov.pl/mniejszosci-narodowe-i-etniczne (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò| ]] 94btdgbyprsp3i7cff27r1fqa78990l 0 2485 203219 200598 2026-06-29T14:11:41Z Iketsi 3254 [[pòlsczi jãzëk|pòl.]]→{{jãz.|pl}} 203219 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kartesczi krez.png|mały|300px|Kartësczi kréz]] [[Òbrôzk:Zendzenie kaszebow leba kartuze.jpg|mały|[[Kaszëbi]] w [[Łeba|Łebie]] w 2005 rokù]] [[Òbrôzk:Powiat kartuski - witacz.JPG|mały|300px|Tu zaczinô sã kartësczi pòwiôt (kréz)]] '''Kartësczi kréz''' ({{jãz.|pl}} ''Powiat kartuski'') – to je krezã w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]] z sedzbą w [[Kartuzë|Kartuzach]]. Tu nié le òne, ale i [[Żukòwò]] są dosc młodima gardama. Wôżnym spòsobem je tu jesz wiedno żëwi [[kaszëbsczi jãzëk]], a w 2016 rokù ùczëło sã gò tu 4739 młodëch lëdzy [http://www.kaszubi.pl/aktualnosci/aktualnosc/id/1234]. Achtniony je tu [[kaszëbsczi wësziwk]][https://web.archive.org/web/20140902161037/http://prawomiejscowe.pl/FILE_REPOSITORY/18949/LegalActs/160866/Zalacznik1.pdf]. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 37.206 lëdzy, w tim krézu, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. == Spòdlowé pòdôwczi == * Wiéchrzëzna: 1120,04&nbsp;km² * Lëdztwò: 119 954 (2011) == Gminë == * [[Gmina Chmielno|Chmielno]] * [[Kartuzë]] ''Gard '' * [[Gmina Kartuzë|Kartuzë]] * [[Gmina Somònino|Somònino]] * [[Gmina Srôkòjce|Srôkòjce]] * [[Gmina Przedkòwò|Przedkòwò]] * [[Gmina Stãżëca|Stãżeca]] * [[Gmina Sëlëczëno|Sëlëczëno]] * [[Żukòwò]] ''Gard'' * [[Gmina Żukòwò|Żukòwò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kartuskipowiat.com.pl/ Starna przédnictwa krézu] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/886 Kartësczi kréz XIX.stalata] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kartësczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] c79hjr3fpc34f7g3jp986a15gy34koh 0 2534 203278 202987 2026-06-29T16:28:05Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Mùzycë]] to [[Category:Spiéwôrczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203278 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bjork Orkestral Paris (cropped).png|mały|Björk (2022)]] '''Björk Guðmundsdóttir''' (ùr. [[21 lëstopadnika]] [[1965]]) je [[Islandëjô|islandzkô]] spiéwôrka ë kòmpòzytorka. Miono ''Björk'', procëmno do pòpùlarnégò pòzdrzatkù, nie je artisticznym pseùdonimã kùńsztôrczi, le ji zwëczajnym mionã. Zato ''Guðmundsdóttir'' nie je ji nôzwëstkò, ale [[patronimik]], bò [[Islandzczé miona|Islandczicë nie brëkùją nôzwëstków]]. Björkòwé mùzyczné zainteresowania są zacht szeroczé, ë òbjimają m.jn.: [[pop]], [[trip-hop]], [[alternatiwny rock]], [[jazz]], [[folk]], ôs [[elektroniczna mùzyka|elektroniczną]] ë [[klasycznô mùzyka|klasyczną]] mùzykã. == Diskògrafijô == * '''Solowé albùmë''': ** ''[[Björk (albùm)|Björk]]'', 1977 ** ''[[Debut]]'', 1993 ** ''[[Post (albùm)|Post]]'', 1995 ** ''[[Telegram (albùm)|Telegram]]'', 1996 - remiksë dokôzów z pòprzédny platë ** ''[[Homogenic]]'', 1997 ** ''[[Selmasongs]]'', 2000 - mùzyka do filmù ''Dancer in the Dark'' [[Lars von Trier|Larsa von Triera]] ** ''[[Vespertine]]'', 2001 ** ''Greatest Hits'', 2002 ** ''Family Tree'', 2002 - box, CD + 5 MiniCD ** ''Live Box'', 2003 - box, 4CD + DVD ** ''[[Medúlla]]'', 2004 ** ''[[Drawing Restraint 9 (album)|Drawing Restraint 9]]'', 2005 ** ''[[Volta]]'', 2007 ** ''[[Biophilia]]'', 2011 ** ''[[Vulnicura]]'', 2015 ** ''[[Utopia]]'', 2017 ** ''[[Fossora]]'', 2022 * '''Single''' (Debut): ** ''Human Behaviour'', 1993 ** ''Venus As A Boy'', 1993 ** ''Play Dead'', 1993 ** ''Big Time Sensuality'', 1993 ** ''Violently Happy'', 1994 ** ''The Best Mixes From The Album-Debut For All The People Who Don't Buy White-Labels'', 1994 * '''Single''' (Post): ** ''Army Of Me'', 1995 ** ''Isobel'', 1995 ** ''It's Oh So Quiet'', 1995 ** ''Hyperballad'', 1996 ** ''Possibly Maybe'', 1996 ** ''I Miss You'', 1997 * '''Single''' (Homogenic): ** ''Jóga'', 1997 ** ''Bachelorette'', 1997 ** ''Hunter'', 1998 ** ''Alarm Call'', 1998 ** ''All Is Full Of Love'', 1999 * '''Single''' (Vespertine): ** ''Hidden Place'', 2001 ** ''Pagan Poetry'', 2001 ** ''Cocoon'', 2002 * '''Single''' (Greatest Hits): ** ''It's In Our Hands'', 2002 * '''Single''' (Medulla): ** ''Oceania'', 2004 ** ''Who is it?'', 2004 ** ''Triumph of heart'', 2004 * '''Single''' (Volta) : ** ''Earth Intruders'', 2007 ** ''Innocence'', 2007 ** ''Declare Independence'', 2007 ** ''Wanderlust'', 2008 ** ''The dull flame of desire'', 2008 * '''Single''' (Biophilia) : ** ''Crystalline'', 2011 ** ''Cosmogony'', 2011 ** ''Virus'', 2011 ** ''Moon'', 2011 * '''Video ë DVD''' (Solo): ** ''The Juniper Tree'' VHS i DVD, 1990 ** ''Vessel'' VHS, 1994 - Live at the Royalty Theatre, London ** ''Live at Shepherd's Bush'' VHS, 1998 - Live at Shepherd's Bush Empire, London ** ''Volumen'' VHS i DVD, 1998 - kòmpilacëjô teledisków òd "Human Behaviour" do "Hunter" ** ''Dancer in the Dark'' VHS i DVD, 2001 ** ''Live in Cambridge'' DVD, 2001 ** ''MTV Unplugged / Live'N'Loud'' DVD, 2001 ** ''Live at Royal Opera House'' DVD, 2002 ** ''Volumen Plus 1998-2002'' DVD, 2002 - kòmpilacëjô teledisków òd "Alarm Call" do "Nature Is Ancient" ** ''Greatest Hits - Volumen 1993-2003'' DVD, 2002 - kòmpilacëjô teledisków òd "Human Behaviour" do "Nature Is Ancient" ** ''Live at Shepherd's Bush'' DVD, 2003 - Live at Shepherd's Bush Empire, London ** ''Vessel'' DVD, 2003 - Live at the Royalty Theatre, London ** ''Inside Björk'' DVD, 2003 - dokùment == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Islandëjô]] [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] dy1ta5jhq3wcb63fu0x5oz64lyn1d4s 0 3679 203291 188401 2026-06-29T16:37:19Z Iketsi 3254 kat. 203291 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Madonna by David Shankbone.jpg|mały|Madonna (2008)]] '''Madonna''' (''Madonna Louise Veronica Ciccone''), (ùr. [[16 zélnika]] [[1958]]) – amerikańskô spiéwôrka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] n4qehpypv9kp6446gqvhkr07tm5knlh 0 3681 203272 199385 2026-06-29T16:22:52Z Iketsi 3254 – amerikańskô spiéwôrka. 203272 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Les Black Eyed Peas en concert au VIP Room Paris 2.jpg|mały|Fergie]] '''Fergie''', (Stacy Ferguson), (ùr. [[27 strëmiannika]] [[1975]]) – amerikańskô spiéwôrka. == Diskògrafijô == * '''Solowé albùmë''': ** ''[[The Dutchess]]'', 2006 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070516140947/http://fergie.blackeyedpeas.com/ Domôcô starna] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] 0olvsdwkpf13yg0j5i6awglpdxid0aw 0 3682 203242 203040 2026-06-29T15:42:43Z Iketsi 3254 – amerikańskô spiéwôrka. 203242 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Liberation Tour (45997616942) (cropped 2).jpg|mały|Christina Aguilera (2018)]] '''Christina Maria Aguilera''', (ùr. [[18 gòdnika]] [[1980]]) – amerikańskô spiéwôrka. == Diskògrafijô == * 1999 - ''Christina Aguilera'' * 2000 - ''My Kind Of Christmas'' * 2000 - ''Mi Reflejo'' * 2001 - ''Just Be Free'' * 2001 - ''Mi Reflejo'' (Bonus Remixes) * 2002 - ''Stripped'' * 2006 - ''Back To Basics'' * 2010 - ''Bionic'' * 2010 - ''Burlesque: Original Motion Picture Soundtrack'' * 2012 - ''Lotus'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Aguilera, Christina}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] 94iovy4jw2es5l2ijp27pqrq7ojf6ll 0 3689 203243 203041 2026-06-29T15:43:45Z Iketsi 3254 – amerikańskô spiéwôrka. 203243 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kelly Clarkson 2018 DoD Warrior Games Opening Ceremony 14 - Cropped 01 (cropped).jpg|mały|Kelly Clarkson (2018)]] '''Kelly Brianne Clarkson''', (ùr. [[24 łżëkwiata]] [[1982]]) – amerikańskô spiéwôrka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Clarkson, Kelly}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] svwkcl4j1fnnpvi6vysudwg1xwo0ls6 0 3698 203245 203097 2026-06-29T15:47:52Z Iketsi 3254 – amerikańskô aktórka. 203245 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Reese Witherspoon 2005.jpg|mały|Reese Witherspoon (2005)]] '''Laura Jean Reese Witherspoon''' (ùr. [[22 strëmiannika]] [[1976]]) – amerikańskô aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Witherspoon, Reese}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] gb8wvqqve4oae830ql3kzt4zk58vm2u 0 3725 203319 203066 2026-06-29T17:12:03Z Iketsi 3254 kat. 203319 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Eva Longoria Cannes 2015.jpg|mały|Eva Longoria]] '''Eva Jacqueline Longoria''' (ùr. [[15 strëmiannika]] [[1975]]) – amerikańskô aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Longoria, Eva}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] oadu2iui69svdunfjqaj1krrt7ms8zm 0 3943 203271 190378 2026-06-29T16:22:28Z Iketsi 3254 kat. 203271 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nelly Furtado at Radio Regenbogen Award 2017 (5).jpg|mały|Nelly Furtado (2017)]] '''Nelly Kim Furtado''' (ùr. [[2 gòdnika]] [[1978]]) – amerikańskô spiéwôrka. == Diskògrafijô == === Albùmë === * 2000 – ''Whoa, Nelly!'' * 2003 – ''Folklore'' * 2006 – ''Loose'' * 2009 – ''Mi' Plan'' * 2009 – ''Mi' Plan Remixes'' * 2010 – ''The Best Of Nelly Furtado'' * 2012 – ''The Spirit Indestructible'' * 2017 – ''The Ride'' * 2024 – ''7'' === DVD === * Loose Mini DVD * Loose the concert === Single === 2000 *''Party's Just Bugun (Again)" *"I'm Like A Bird" 2001 *"Turn Off The Light" *"#*@!! on the Radio (Remember the Days)" 2002 *"Hey, Man!" *"Trynna Finda Way" 2003 *"Powerless (Say What You Want)" 2004 *"Try" *"Força" *"Explode" 2005 *"The Grass Is Green" 2006 *"Promiscuous" ë Timbaland *"Maneater" *"No Hay Igual" ë Calle 13 *"Te Busqué" ë Juanes *"Say It Right" *"All Good Things Come To An End" == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Furtado, Nelly}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] 3jvyvjcuf8pxqfp2tun9gxoz4nq9p20 0 4028 203220 187253 2026-06-29T14:20:45Z Iketsi 3254 {{jãz.}} 203220 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Niepòczołejce | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=wejrowsczi | gmina=Lëniô | szôłtëstwò=Niepòczołejce | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=26 | sekùndëN=10 | gradëE=17 | minutëE=53 | sekùndëE=03 | wiżô= | rok= | lëdztwò=571 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-223 | reg_tôfla=GWE | SIMC= | szôłtës=Waldémôr Weta | www= | òdjimk=Niepòczołejce - Fòlwark.JPG | galerëjô_commons= |}} '''Niepòczołejce''' abò '''Niepòczołowice''' ({{jãz.|pl}} ''Niepoczołowice'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzégò]], pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], we [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[gmina Lëniô|gminie Lëniô]] w òbéńdze [[Kaszëbsczi Krôjòbrazny Park|Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù]]. Tu w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] [https://web.archive.org/web/20160304213644/http://www.sp-niepoczolowice.ug-linia.pl/Nauczyc.html]. Wies je na szlachù zaniechóny òd lat banowi sécë [[Kartuzë]]-[[Serakòjce]]-[[Lãbórg]]. [[Òbrôzk:Żelôzné bieżënë-Niepòczołejce.JPG|mały|center|Szinë (żelôzné bieżënë) pòd Lëniã]] '''Niepòczołejce''' – wies i czile pùstków rozdrzëconëch w pôłniowim dzélu [[gmina Lëniô|gminë]], na zberkù [[Mirochòwsczé Lasë|Mirochòwsczich Lasów]]. == Historiô == Pierwszé wiadło ò '''Niepòczołejcach''' pòchôdô z 1368 rokù. W kùńcu 16. stalatégò miéwcama wsë bëło trzech Pellów, J. Bòrsz i P. Niemirowicz. Pò 1772 rokù gruńtë Niepòczołejc pòdzeloné òstałë na czile dzélów, twòrzącë gbùrską wies i wëbùdowóny kòle drodżi do [[Kamińca Królewskô|Królewsczi Kamiéńcë]] fòlwark. Mieszkeńcowie kòrzëstalë z pòcztë w [[Srôkòjce|Serakòjcach]], a môlowô szkòła bëła ewanielickô. W midzëwòjnowim cządze kòle wsë bëła pòlskò-miemieckô greńca. Na przełómanim 19. i 20. stalatégò wies stała sã sedzbą gromadë, jakô w 1928 rokù razã z całim lińsczim wójtostwã òstała włączonô do [[Kartësczi kréz|kartësczégò krézu]]. == Czekawinczi == '''Niepòczołejce''' są bëlnym môlã zôczątkù wanogów w pôłniowi a zôpadny dzél [[Mirochòwsczé Lasë|''Mirochòwsczich Lasów'']], a téż nad ''jezora [[Pòtãgòwsczé Jezora|Swiãté]] i [[Pòtãgòwsczé Jezora|Kamieniczno]]''. ---- W '''Niepòczołejcach''' stoji szlachòta '''[[Nëczk|Nëczka]]''' - Dëcha ze szlachù "[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha|Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]" w gminie Lëniô. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/103 Niepoczołowice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Gmina Lëniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëniô]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] ens7rcmiwmypd1bf3m3vac2x99jd6f4 0 4094 203247 203011 2026-06-29T15:49:58Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Amerikańsczé aktórczi|hideroot=on|mode=pages}} 203247 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:JenniferAnistonHWoFFeb2012.jpg|mały|Aniston w 2012 rokù]] '''Jennifer Joanna Aniston''' (ùr. [[11 gromicznika]] [[1969]]) – [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] aktórka. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Amerikańsczé aktórczi|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Aniston, Jennifer}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] g51s21zmk0entszy0t3akovi5fgg5nl 0 4310 203274 173796 2026-06-29T16:24:18Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Mùzycë]] to [[Category:Amerikańsczé spiéwôrczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203274 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ms. magazine Cover - Spring 2013.jpg|200px|thumb|right|Beyoncé Knowles, 2013]] '''Beyoncé Giselle Knowles''', (ùr. [[4 séwnika]] [[1981]]) je amerikańską spiéwôrką. == Diskògrafijô == === 2002/2004 === * 2003 - ''[[Dangerously in Love]]'' <small>(„Work It Out”, „'03 Bonnie & Clyde”, „Crazy in Love”, „Baby Boy”, „Me, Myself and I”, „Naughty Girl”)</small> * 2004 - ''[[Live at Wembley]]'' * 2003/2004 - ''[[Dangerously in Love World Tour]]'' * 2004 - ''[[Verizon Ladies First Tour]]'' <small>(with Alicia Keys & Missy Elliott)</small> === 2005/2007 === * 2006 - ''[[B'Day]]'' / ''[[B'Day|B'Day Deluxe Edition]]'' <small>(„Check on It”, „Déjà Vu”, „Ring the Alarm”, „Upgrade U”, „Irreplaceable”, „Listen”, „Beautiful Liar”, „Get Me Bodied”)</small> * 2007 - ''[[B'Day Anthology Video Album]]'' * 2007 - ''[[Irreemplazable]]'' <small>(„Irreemplazable”, „Get Me Bodied (Timbaland Remix)”)</small> * 2007 - ''[[The Beyoncé Experience Live]]'' * 2007 - ''[[The Beyoncé Experience]]'' === 2008/2009 === * 2008 - ''[[I Am... Sasha Fierce]]'' / ''[[I Am... Sasha Fierce|I Am... Sasha Fierce Deluxe Edition]]'' <small>(„If I Were a Boy”, „Single Ladies (Put a Ring on It)”, „Halo”, „Diva”, „Ego”, „Sweet Dreams”)</small> * 2009 - ''[[Above and Beyoncé - Video Collection & Dance Mixes]]'' * 2009 - ''[[I Am... Sasha Fierce|I Am... Sasha Fierce Platinum Edition]]'' * 2009 - ''[[I Am... Tour]]'' {{DEFAULTSORT:Knowles, Beyoncé}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] mxlndvzzsynabnl1f332yk65awglfjd 0 4321 203313 202552 2026-06-29T17:02:36Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Aktórczi]] to [[Category:Pòlsczé aktórczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203313 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Joanna Brodzik 2019 (cropped).jpg|mały|Brodzik w 2019 rokù]] '''Joanna Brodzik''' (ùr. [[11 stëcznika]] [[1973]]) je pòlskô aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Brodzik, Joanna}} [[Kategòrëjô:Pòlsczé aktórczi]] 17qz94ee40zkjvk5yu98w0kr6olkil1 0 4328 203275 202239 2026-06-29T16:25:38Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Irlandiô| ]] 203275 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Éire| miono = Irlandiô | miono-genitiw = Irlandie | fana = Flag of Ireland.svg| herb = Coat of arms of Ireland.svg | na karce = EU-Ireland.svg| jãzëk = [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]]<br>[[Anielsczi jãzëk|anielsczi]]| stolëca = Dublin| fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 70 273| procent-wòdë = 2,0 | lëdztwò = 5 380 300| rok = 2024 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = 17 strëmiannika | himn = Amhrán na bhFiann<br> (Żôłnérskô spiéwa) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]]</center> | kòd = IE | Internet = .ie | telefón = 353 |Prezydeńt=Catherine Connolly|Premiéra=Micheál Martin|aùtowi kòd=IRL}} '''Irlandiô''' – państwò w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], nôleżącé do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. Zajimô piãc szóstich òstrowù ò ti sami pòzwie. Grańczi leno z [[Nordowô Irlandiô]], chtërna je dzélã [[Wiôlgô Britanijô|Zjednónégò Królestwa]]. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Dublin]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], na òstrowie Irlandiô. Òtôczô ją [[Atlanticczi Òcean]] (Celticczé Mòrze na pôłnim, Irlandzczé Mòrze na pòrénkù). === Wiéchrzëzna === *całownô: 70,273 km² *wiéchrzëzna lądu: 68,883 km² *wiéchrzëzna wòdów: 1,390 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 121. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 443 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Wiôlgô Britaniô]] (Repùblika Irlandie grańczi leno z [[Nordowô Irlandiô|Nordową Irlandią]], chtërna je dzélã Zjednónégò Królestwa). === Brzegòwô liniô === 1,448 km === Klimat === Klimat ùmiarkòwóny nadmòrsczi, pòd wpłiwã Nordowòatlanticczégò Prądu. Łagódné zëmë, dosc chłodno òb lato. Czãsté ùblónowienié, znacznô serosc lëftu. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Cliffs of Moher bei bestem Wetter (2007).jpg|mały|Mòrsczé klifë nad Atlanticczim Òceanã]] Centralnô równizna òbrëmiónô dosc niewësoczima górama; przez òstrów bieżi czile spłôwnëch rzék. Mòrsczé klifë na zôpadnym ùbrzégù. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Ireland_physical_medium.png|mały|Fizycznô kôrta Irlandii]] *strzédnô wësokòsc: 118 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Atlanticczi Òcean) *nôwëższi czëp: 1,041 m. n.r.m. (Carrauntoohil / Corrán Tuathail) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 66,1 % (w tim 15,4 % òrnëch gruńtów) *lasë 10,9% (wôrtoscë szacowóné na 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 5,011,102 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 121. === Etniczné karna === Irlandczicë 82,2% (w 2016) === Jãzëczi === [[Òbrôzk:Percentage stating they speak Irish daily outside the education system in the 2011 census.png|mały|Procent lëdzy, jaczi w codniowim żëcym pòsługùją sã irlandzczim jãzëkã]] Òglowò ùżiwónym jãzëkã je anielsczi, 94% pòpulacje òkresliwô gò jakò swój rodny jãzëk. 11% lëdzy pòdôwô, że jich rodnym jãzëkã je [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]]. Irlandzczi dominëje w dzélu państwa pòzéwónym ''Gaeltacht'', w jaczim mieszkô 96,628 lëdzy. === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 78.3%, Kóscół Irlandie (anglikańsczi) 2.7%, [[prawòsławié]] 1.3%, mùzułmanie 1.3%, === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 63.8% *wikszé miesczé westrzódczi: Dublin (stolëca) – 1,173,179 mieszkańców; Cork – 125,622 mieszkańców. == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Irlandiô (irl. Éire) *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *czasowô cona: UTC 0 *państwowé swiãto: 17 strëmiannika – Dzéń sw. Patrika === Wëkònôwczô władza === * pezydent Catherine Connolly (òd 11 lëstopadnika 2025) * premier Micheál Martin (òd 23 stëcznika 2025) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Dáil Éireann (''Zéńdzenié Irlandie'', 158 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Seanad Éireann (''Senat Irlandie'', 60 nôleżników). == Historiô == Pierszé znôné szlachë wnożënë na môlach Irlandii szacowané są na 8000 p.n.e. i bëłë to przecążczi jachtôrzów z [[Eùropa|eùropejsczégò kòntinentu]]. Zaostałoscą pò tëch ludach są serie grobniców (np. Newgrange). Òd V wiekù òstrów béł chrystianizowóni przez swiãtégò Patrika. W VIII wiekù zaczął sã nôbiég wikingów, jaczi w 1014 w kùńcu òstôł òdparti przez armiã króla Briana Zuchternégò. Òd 1169 zaczãłë sã anielsczé wëkùstrzënczi, zaczinającë wielelatné òbsadzenié [[òstrów|òstrowa]]. W tim cządzé òdbëłë sã zwielono różné pòwstania i wòjnë procëm Anielczików. W 1542 pòwstało Królestwò Irlandie, jegò mònarchą òstał Henrik VIII, ùstało jistniec, czede òstało zjednóne z Wiôlgą Britaniją na mòcë aktu unije z 1801. W 1916 òbczas wiôlgònocnegò pòwstania obznôjmiono samòstójnotã Irlandzczi Repùbliczi<ref>''[https://cain.ulster.ac.uk/issues/politics/docs/pir24416.htm CAIN: Proclamation of the Irish Republic, 24 April 1916]'' [online], cain.ulster.ac.uk [dost. 2026-03-22]. (an.)</ref>, też w 1919 pòsélcowie Nôrôdny Gromady z partie ''Sinn Féin'' obznôjmili niezanôleżnosc repùbliczi<ref>[https://web.archive.org/web/20160413120940/http://portalwiedzy.onet.pl/22323,,,,sinn_fein,haslo.html#selection-513.0-513.9 Sinn Fein]</ref>. Na mòcë traktatu Anielsko-Irlandzczégò w 1922 ùsôdzôno Wòlne Irlandzczé Państwò, chtërëgo królã bëł mònarcha [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":0">''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/irish-free-state-proclaimed Irish Free State Is Proclaimed | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost 2025-11-02] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. W tim cządze pòwstôł pierszi irlandzczi rząd z [[Éamon de Valera|Éamonã de Valerą]] w przódkù, co sprawiło początk irlandzczi domôcy wòjnë (1922–1923<ref>[https://www.britannica.com/event/Irish-Civil-War ''Irish Civil War''] Encyclopedia Britannica [dost. 2026-03-22] (an.)</ref>). W 1937 zjinaczônô miono kraju na Irlandiô<ref name=":0" />, a w 1949 Irlandiô stała sã repùbliką<ref>Nelsson R., ''[https://www.theguardian.com/world/from-the-archive-blog/2020/apr/08/ireland-becomes-a-republic-april-1949 The day Ireland became a republic - archive, April 1949]'', „The Guardian”, 8 łżëkwiata 2020, s. -, ISSN 0261-3077 [dost. 2025-11-02] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. W 1955 rokù Irlandiô stała sã nôleżnikã [[ONZ|ONZ]], w 1973 wstąpiła do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Wspólnotë]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20190506104239/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html Irlandiô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Irlandiô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] k0q1fhakeahjn6dzghtpttr2qjb8ons 0 4329 203335 202241 2026-06-29T17:24:51Z Iketsi 3254 - 203335 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republik Österreich | miono = Repùblika Aùstrie | miono-genitiw = Aùstrie | fana = Flag of Austria.svg| herb = Coat of arms of Austria.svg | na karce = EU-Austria.svg| jãzëk = [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], słoweńsczi | stolëca = Widen | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 83.879 | lëdztwò = 8.783.198 | rok = 2017 | dëtk = Eùro | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = [[26 pazdzérznika]] | himn = Land der Berge, Land am Strome <center>[[Òbrôzk:Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg]]</center> | kòd = AT | Internet = .at | telefón = 43 |Prezydeńt=Alexander Van der Bellen|Premiéra=Christian Stocker|aùtowi kòd=A}} '''Aùstriô''' ([[Miemiecczi jãzëk|niem.]] ''Österreich''), '''Repùblika Aùstrie''' (niem. ''Republik Österreich'') – strzódlądowe państwò pòłożoné w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], [[federacjô]], chtërną twòrzi dzewiãc stôwornëch krajów (miem. ''Bundesländer'') ze stolëcą w gardze [[Widen]]. Òd 1995 nôleżi do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. W regione [[Karintia|Karintie]] mieszkô wiele lëdzy nôleżącëch do słoweńsczi miészëznë, nalezc mòże tam dwùjãzëkòwé niemieckò-słoweńsczé tôfle. W stôwornym kraju Burgenland mieszkają zôs przedstôwcowie chòrwacczi i wãgersczi miészëznë. Na ti òbéńdze téż stosowóné są dëbeltné zapisë nazw môlëznów<ref>[https://web.archive.org/web/20170120160956/http://www.efhr.eu/2015/04/29/dwujezyczne-tabliczki-w-unii-europejskiej-to-standard/ ''Dwujęzyczne tabliczki w Unii Europejskiej to standard'']</ref>. === Spòdlowé pòdôwczi === * stoleczny gard: [[Widen]] * lëdztwò: 8.783.198 mieszkańców ([[2017]]) * wiéchrzëzna: 83.879 km² == Sprôwné pòdzelenié == W Aùstrie je sprôwné pòdzelenié na związkowe kraje (niem. Bundesländer). # Burgenland # [[Karintia]] # Dolnô Aùstriô # Górnô Aùstriô # Salzbùrg # Styriô # Tyrol # Vorarlberg # [[Widen]] [[Òbrôzk:The States of Austria Numbered.svg|mały|Sprôwné pòdzelenié Aùstrie |lewo]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstriô| ]] 72ix3shyxs2ru73azxn32tozqk12292 0 4338 203265 199388 2026-06-29T16:11:43Z Iketsi 3254 kat. 203265 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Natalia Oreiro.jpg|mały|Natalia Oreiro]] '''Natalia Marisa Oreiro Iglesias Poggio Bourié''' (ùr. [[19 maja]] [[1977]]) – spiéwôrka ë aktórka. == Òbaczë téż == * [[Urugwaj]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Oreiro, Natalia}} [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] s74zv6i80ive1coeaxpdb9xwkzx9ueo 0 4346 203213 201513 2026-06-29T14:01:45Z Iketsi 3254 -<nowiki/> 203213 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Język polski w Europie.png.jpg|mały|Pòlsczi jãzëk w [[Eùropa|Eùropie]]]] '''Pòlsczi jãzëk''', '''pòlaszëzna''' (pòl. ''język polski'', ''polszczyzna'') – [[Lechicczé jãzëczi|lechicczi jãzëk]] z [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczégò]] (do chtërny nôléżą równak [[Czesczi jãzëk|czesczi]], [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]], [[Słowacczi jãzëk|słowacczi]], [[łużëcczé jãzëczi]] czë wëmarłi [[pòłabsczi jãzëk]]), stónowiący dzél [[Jindoeùropejsczé jãzëczi|jindoeùropejsczi familie]]. Je [[Ùrzãdowi jãzëk|ùrzãdowi]] [[Ùrzãdowi jãzëk|jãzëkã]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] a téż nôléżi do [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|òficjalnich jãzëków Eùropejsczi Ùnie]]. == Alfabét == {| style="font-family:Microsoft Sans Serif; font-size:1.4em; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; text-align:center;" | style="width:3.5em;" |A a | style="width:3.5em;" |[[Ą|Ą ą]] | style="width:3.5em;" |[[Ã|B b]] | style="width:3.5em;" |C c | style="width:3.5em;" |[[Ć|Ć ć]] | style="width:3.5em;" |D d | style="width:3.5em;" |E e |- |[[Ę|Ę ę]] |F f |G g |H h |I i |J j |K k |- |L l |[[Ł|Ł ł]] |M m |N n |[[Ń|Ń ń]] |O o |[[Ó|Ó ó]] |- |P p |Q q |R r |S s |[[Ś|Ś ś]] |T t |U u |- |V v |W w |X x |Y y |Z z |[[Ź|Ź ź]] |[[Ż|Ż ż]] |} == Òbaczë téż == * [[Lechicczé jãzëczi]] * [[Kaszëbsczi jãzëk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] 79xoykc8qxj4070tfld0ahqbk3urzsc 0 4362 203230 201588 2026-06-29T14:38:28Z Iketsi 3254 <ref> 203230 wikitext text/x-wiki '''Dólnosorbsczi jãzëk''' abo '''dólnołużëcczi jãzëk'''<ref>{{RKJ|2017|116}}</ref> – jãzëk z [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. Jednim z ùsôdzców piszącëch w dólnosorbsczim - dolmôcz kaszëbsczi pòézëji [[Alojzy Nôgel|A. Nôgla]] - béł [[Mětšk Frido]]. Dólnołużëcczi jãzëk je pòdobny do [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. [[Dólné Łuzëce]] mają stolëcã w [[Chòcébùż]]u. {| class="wikitable prettytable" ! colspan="34" | Abecadło |- | a | b | c | č | ć | d | e | ě | f | g | h | ch | i | j | k | ł | l | m | n | ń | o | p | r | ŕ | s | š | ś | t | u | w | y | z | ž | ź |- | A | B | C | Č | Ć | D | E | Ě | F | G | H | Ch | I | J | K | Ł | L | M | N | Ń | O | P | R | Ŕ | S | Š | Ś | T | U | W | Y | Z | Ž | Ź |} == Òbaczë téż == * [[Słowiańsczé jãzëczi]] * [[Górnosorbsczi jãzëk]] * [[Kaszubi wczoraj i dziś (wëstawa)]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sorbsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] qbwz2j71n7y9ch2ryy1k6dce8dab9af 203231 203230 2026-06-29T14:38:46Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 203231 wikitext text/x-wiki '''Dólnosorbsczi jãzëk''' abo '''dólnołużëcczi jãzëk'''<ref>{{RKJ|2017|116}}</ref> – jãzëk z [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. Jednim z ùsôdzców piszącëch w dólnosorbsczim - dolmôcz kaszëbsczi pòézëji [[Alojzy Nôgel|A. Nôgla]] - béł [[Mětšk Frido]]. Dólnołużëcczi jãzëk je pòdobny do [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. [[Dólné Łuzëce]] mają stolëcã w [[Chòcébùż]]u. {| class="wikitable prettytable" ! colspan="34" | Abecadło |- | a | b | c | č | ć | d | e | ě | f | g | h | ch | i | j | k | ł | l | m | n | ń | o | p | r | ŕ | s | š | ś | t | u | w | y | z | ž | ź |- | A | B | C | Č | Ć | D | E | Ě | F | G | H | Ch | I | J | K | Ł | L | M | N | Ń | O | P | R | Ŕ | S | Š | Ś | T | U | W | Y | Z | Ž | Ź |} == Òbaczë téż == * [[Słowiańsczé jãzëczi]] * [[Górnosorbsczi jãzëk]] * [[Kaszubi wczoraj i dziś (wëstawa)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sorbsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] 7c5jnrpoayv2foy1wkp06k1etzyv51o 203240 203231 2026-06-29T15:12:33Z Iketsi 3254 abò 203240 wikitext text/x-wiki '''Dólnosorbsczi jãzëk''' abò '''dólnołużëcczi jãzëk'''<ref>{{RKJ|2017|116}}</ref> – jãzëk z [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. Jednim z ùsôdzców piszącëch w dólnosorbsczim - dolmôcz kaszëbsczi pòézëji [[Alojzy Nôgel|A. Nôgla]] – béł [[Mětšk Frido]]. Dólnołużëcczi jãzëk je pòdobny do [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. [[Dólné Łuzëce]] mają stolëcã w [[Chòcébùż]]u. {| class="wikitable prettytable" ! colspan="34" | Abecadło |- | a | b | c | č | ć | d | e | ě | f | g | h | ch | i | j | k | ł | l | m | n | ń | o | p | r | ŕ | s | š | ś | t | u | w | y | z | ž | ź |- | A | B | C | Č | Ć | D | E | Ě | F | G | H | Ch | I | J | K | Ł | L | M | N | Ń | O | P | R | Ŕ | S | Š | Ś | T | U | W | Y | Z | Ž | Ź |} == Òbaczë téż == * [[Słowiańsczé jãzëczi]] * [[Górnosorbsczi jãzëk]] * [[Kaszubi wczoraj i dziś (wëstawa)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sorbsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] 80roquyudixwnynzqr9zq5dn8ps3o8y 0 4363 203241 201587 2026-06-29T15:14:35Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 203241 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Niža Wjes – wjesna tafla.jpg|mały]] [[Òbrôzk:Frencel 1706.jpg|mały]] '''Górnosorbsczi jãzëk''' abò '''górnołużëcczi jãzëk'''<ref>{{RKJ|2017|116}}</ref> – jãzëk z [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. Dzece w katolëcczëch rodzëznach jesz gôdają tim jãzëkiem. Baro znónym łużëcczim Serbem je Stanisław Tilich (pò miem. Stanislaw Tillich), ùr. 1959 rokù. To béł òd 2008 do 2017 rokù premiéra [[Saksë|Saksów]]. Pòzdrôwiôł w górnołuzëcczim jãzëkù papiéż [[Jan Paweł II]]. Ò tich łużëcczich Serbach nie zabôczëł téż papież [[Benedikt XVI]]. Tam gdze mieszkają łużëcczi katolëcë (midzë [[Bùdzyszin|Bùdzyszënã]] a [[Kamińc]]ã) je górnosorbsczi jãzëk ùziwóny przez wszëtczé pòkòlenia w codniowi mòwie (kòl 8000 lëdzy). Górnołużëcczi jãzëk szlachùje za kaszëbsczim, np. słowa: [[kana]], [[kara]], [[Domôcy kóń|kóń]], [[krosna]], [[łosos]], [[zwón]] pisze sã tak samò pò górnołużëckù i pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. == Przëmiôr ùżëcô == === Òjcze nasz === :Wótče naš, :kiž sy w njebjesach. :Swjeć so Twoje mjeno. :Přińdź Twoje kralestwo. :Stań so Twoja wola, :kaž na njebju, :tak na zemi. :Wšědny chlěb naš daj nam dźens. :Wodaj nam naše winy, :jako my tež wodawamy swojim winikam. :A njewjedź nas do spytowanja, :ale wumóž nas wot złeho. :Amen. == Òbaczë téż == * [[Dólnosorbsczi jãzëk]] * [[Kaszubi wczoraj i dziś (wëstawa)]] * [[Słowiańsczé jãzëczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016. * G. Stone: Upper Sorbian-English Dictionary, Bautzen/Budyšin: Domowina. 2003. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.youtube.com/watch?v=5Oi574CYQpo film] * [http://www.boehmak.de/ Miemieckò-górnosorbsczi słowôrz] * [http://www.witaj-sprachzentrum.de/obersorbisch/sb/ WITAJ] * [http://enricu.wordpress.com/webova-kavarna/kurs-serbskeje-rece-kurz-luzicke-srbstiny/ Kurs serbskeje rěče], wšě serbske dialogi z wučbnicy ''Curs practic de limba sorabă'' * [https://web.archive.org/web/20131225003733/http://www.witaj-sprachzentrum.de/index.php/hsb/linki lënczi] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Sorbsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] or6ge6tvqmncdcw1qyqvwngvxqs9go3 0 4415 203244 203043 2026-06-29T15:44:26Z Iketsi 3254 – amerikańskô spiéwôrka. 203244 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Macy_Gray_2008.07.23_027.jpg|mały|Macy Gray (2008)]] '''Macy Gray''' (Natalie Renee McIntyre), (ùr. [[6 séwnika]] [[1967]]) – amerikańskô spiéwôrka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Gray, Macy}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] 8s0wp1hneaeimwzrf15yacax85w0g3i 0 4612 203234 202848 2026-06-29T15:03:24Z Iketsi 3254 {{jãz.|pl}} 203234 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Donald Tusk 2013-12-19.jpg|mały|Donôld Tusk (2013)]] '''Donôld Frãcëszk Tusk''' ({{jãz.|pl}} '''Donald Franciszek Tusk'''; ùr. [[22 łżëkwiata]] [[1957]] w [[Gduńsk|Gduńskù]]) – pòlsczi pòlitikôrz, òd 2023 przédnik Radzëznë Ministrów [[Pòlskô|Rzeczpòspòliti Pòlsczi]] (wczasni w latach 2007-2014). == Biografiô == Ùrodzył sä 22 łżekwiata 1957 roku w familie gduńsczich [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Jego òjc béł stolarzã. Ùmarł, czedë Donôld Tusk kùńcził spòdleczną szkòłã. [[Józef Tusk]] Òpa ze stronë òjc béł żôłnérz. Maturã Donôld Tusk zdôł w Gduńskù w I Òglowòsztôłcącym Liceùm, pò czim zaczął sztuderowac historiã na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Uniwersytece]]. Wczas zaangażowôł sã w òpòzycëjne dzejanie procëm kòmùnistóm. Jakno sztudéra ùczestnicził w twòrzenim Sztudérsczich Kòmitetów „[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnoscë]]”. Sztuderowanie skùńcził w czerwińcu 1980 rokù. W tim samim rokù stôł sã jinicjatorã i pierszim liderã Niezależnégò Zrzeszeniô Pòlsczich Sztudérów. Pôrã miesąców późni óstôł szefã „Solidarnoscë” w Mòrsczi Wëdawiznie i gazétnikã wëdówónégò przez związk tidzenika „Samorządność”. W [[Wòjnowi stón|wòjnowim stanie]] redagòwòł gazétë nielegalno, a robił na swòjã familiã jakno „jindustralny alpinista” w spółdzelnie „Świetlik”, założóny przez jegò przëjacela, [[Macéj Płażińsczi|Maceja Płażińsczégò]]. Ju òd wczasnëch lat 90. Tusk je zaangażowóny w òglowòpòlską pòlitikã. Béł jednym z załóżców wòlnorënkòwi partie Liberalno-Demòkraticzny Kòngres. W 1991 dostôł sã do [[Sejm|Sejmù]], ale stracył mandat w 1993, pò welacjach, w jaczich Liberalno-Demòkraticzny Kòngres nie przedobéł welownégò progù. W 1994 Kòngres sparłãcził sã z Demòkraticzną Ùnią i pòwòłónô òsta Ùnia Wòlnoscë. W 1997 Tusk dostôł sã do [[Senat Rzeczpòspòliti Pòlsczi|Senatu]] i òstôł jegò wicemarszôłkã. W 2001 béł jednym z załóżców jesz jedny centroprawicowi liberalni partie – [[Òbëwatelskô Platfòrma|Òbëwatelsczi Platfòrmë]] (PO), z lëstë jaczi zôs dostôł sã do Sejmù i òstôł jegò wicemarszôłkã<ref>[https://www.britannica.com/biography/Donald-Tusk Donôld Tusk w encyklopedie Britannica]</ref>. W 2005 startowôł w welacjach na prezydenta Pòlsczi Repùbliczi, w chtërnëch òstateczno przegrôł z kańdidatã PiS [[Lech Kaczińsczi|Lechã Kaczińsczim]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070211071631/http://prezydent2005.pkw.gov.pl/PZT/PL/WYN/W/index.htm ''Wëniczi głosowaniô'']</ref>. W 2007 òbjimnął stanowiskò przédnikã Radzëznë Ministrów [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. W 2011 Òbëwatelskô Platfòrma dobëła w parlameńtarnëch welacjach i Tusk stôł sã pierszim pólsczim premierã òd ùpôdkù kòmùnizmù, chtërny zachòwôł swòją fùnkcjã pò welowanim. Z fùnkcji premiera ùstąpił w 2014. Òd 2014 do 2019 béł przédnikã [[Eùropejskô Radzëzna|Eùropejsczi Radzëznë]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210908103900/https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/former-euco-presidents/summary-of-donald-tusk-presidency/ ''Donald Tusk, former president of the European Council, 2014-2019'']</ref>. Je wespółzałóżcą i liderã [[Òbëwatelskô Platfòrma|Òbëwatelsczi Platfòrmë]]. 20 lëstopadnika 2019 òstôł wëbróny przédnikã Eùropejsczi Lëdowi Partie (EPP). 3 lëpińca 2021 pòwrócył do pólsczi pòliticzi i zôs òbjimnął przédnictwò w Òbëwatelsczi Platfòrmie (chtërny liderã béł ju w latach 2003-2014). Pò parlameńtarnëch welacjach w 2023 stwòrził kòalicyjny rząd, 12 gòdnika 2023 Sejm wëbrôł gò na przédnika Radzëznë Ministrów. == Tusk i Kaszëbi == W latach 80. béł jednym z nôblëższëch wespółrobòtników [[Lech Bądkòwsczi|Lecha Bądkówsczégò]], pisarza, przëwódcë kaszëbsczi rësznotë. Pòd jegò wpłiwã Tusk rozwijôł kaszebskó-pòmòrską pòliticzną dejã. Donôld Tusk wiele razë głośno i òtwôrce przëznôwôł sã do swóji kaszëbiznë. Béł aktiwnym nóleżnikã Kaszebskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô, bez jaczis czas robił w redakcje „[[Pomerania|Pòmeranie]]”, dze przëczëniôł sã midzë jinszima do wëdanió teczków [[Kaszëbsczi wësziwk|kaszëbsczégò wësziwkù]]. 12 czerwińca 1992 rokù na II Kaszëbsczim Kóngresu w Gduńskù Tusk wëgłosył referat „Pòmòrskô jideja redżionalnô jakò pòliticzné zadanié”, w jaczim pòkôzywôł mòżlëwé czerënczi rozwijaniô kaszëbsczi tożsamòscë w òdrodzony Rzeczpòspòliti. W 2006 òstôł wëróżniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] przede wszëtczim za głosné i pùblëczné przëznôwanié sã do bëcô Kaszëbą w òglowòpòlsczich mediach<ref>''Medale Stolema'', „Pomerania” 2006 nr 6, s. 41.</ref>. Jakò nôleżnik pólsczégò parlameńtu Tusk dzejôł w [[Kaszëbsczé Parlamentarné Karno|Kaszëbsczim Parlamentarnym Karnie]]. Tusk je téż aùtorã serie ksążków ò Pòmorzim: „Béł so Gduńsk”, „Gduńsk 1945”, „Stôri Sopòt”, „Kronika XX stalata w Gduńskù”. Béł téż aùtorã tekstów wëdóny w 1985 przez wëdawiznã Sport i Turystyka ksążczi ò titule „Pojezierze Kaszubskie”<ref>Jerzy Baranowski, Donald Tusk, ''Pojezierze Kaszubskie'', Warszawa: Sport i Turystyka, 1985. ISBN 83-217-2494-9</ref>. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * Paülena Zölewskö, ''Jinicjator i lider'', „Pomerania” 2006 nr 6, s. 42-43. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20201028025215/http://www.gazetakaszubska.pl/56930/donald-tusk-dziekowal-wyborcom-kaszubom ''Donald Tusk dziękował wyborcom, PO i Kaszubom''] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Tusk, Donald}} [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema|T]] [[Kategòrëjô:Pòliticë]] handt4lqx6sctldfu2n3lggx3isxhdq 203254 203234 2026-06-29T16:02:20Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòliticë]] to [[Category:Pòlsczi pòliticë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203254 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Donald Tusk 2013-12-19.jpg|mały|Donôld Tusk (2013)]] '''Donôld Frãcëszk Tusk''' ({{jãz.|pl}} '''Donald Franciszek Tusk'''; ùr. [[22 łżëkwiata]] [[1957]] w [[Gduńsk|Gduńskù]]) – pòlsczi pòlitikôrz, òd 2023 przédnik Radzëznë Ministrów [[Pòlskô|Rzeczpòspòliti Pòlsczi]] (wczasni w latach 2007-2014). == Biografiô == Ùrodzył sä 22 łżekwiata 1957 roku w familie gduńsczich [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Jego òjc béł stolarzã. Ùmarł, czedë Donôld Tusk kùńcził spòdleczną szkòłã. [[Józef Tusk]] Òpa ze stronë òjc béł żôłnérz. Maturã Donôld Tusk zdôł w Gduńskù w I Òglowòsztôłcącym Liceùm, pò czim zaczął sztuderowac historiã na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Uniwersytece]]. Wczas zaangażowôł sã w òpòzycëjne dzejanie procëm kòmùnistóm. Jakno sztudéra ùczestnicził w twòrzenim Sztudérsczich Kòmitetów „[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnoscë]]”. Sztuderowanie skùńcził w czerwińcu 1980 rokù. W tim samim rokù stôł sã jinicjatorã i pierszim liderã Niezależnégò Zrzeszeniô Pòlsczich Sztudérów. Pôrã miesąców późni óstôł szefã „Solidarnoscë” w Mòrsczi Wëdawiznie i gazétnikã wëdówónégò przez związk tidzenika „Samorządność”. W [[Wòjnowi stón|wòjnowim stanie]] redagòwòł gazétë nielegalno, a robił na swòjã familiã jakno „jindustralny alpinista” w spółdzelnie „Świetlik”, założóny przez jegò przëjacela, [[Macéj Płażińsczi|Maceja Płażińsczégò]]. Ju òd wczasnëch lat 90. Tusk je zaangażowóny w òglowòpòlską pòlitikã. Béł jednym z załóżców wòlnorënkòwi partie Liberalno-Demòkraticzny Kòngres. W 1991 dostôł sã do [[Sejm|Sejmù]], ale stracył mandat w 1993, pò welacjach, w jaczich Liberalno-Demòkraticzny Kòngres nie przedobéł welownégò progù. W 1994 Kòngres sparłãcził sã z Demòkraticzną Ùnią i pòwòłónô òsta Ùnia Wòlnoscë. W 1997 Tusk dostôł sã do [[Senat Rzeczpòspòliti Pòlsczi|Senatu]] i òstôł jegò wicemarszôłkã. W 2001 béł jednym z załóżców jesz jedny centroprawicowi liberalni partie – [[Òbëwatelskô Platfòrma|Òbëwatelsczi Platfòrmë]] (PO), z lëstë jaczi zôs dostôł sã do Sejmù i òstôł jegò wicemarszôłkã<ref>[https://www.britannica.com/biography/Donald-Tusk Donôld Tusk w encyklopedie Britannica]</ref>. W 2005 startowôł w welacjach na prezydenta Pòlsczi Repùbliczi, w chtërnëch òstateczno przegrôł z kańdidatã PiS [[Lech Kaczińsczi|Lechã Kaczińsczim]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070211071631/http://prezydent2005.pkw.gov.pl/PZT/PL/WYN/W/index.htm ''Wëniczi głosowaniô'']</ref>. W 2007 òbjimnął stanowiskò przédnikã Radzëznë Ministrów [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. W 2011 Òbëwatelskô Platfòrma dobëła w parlameńtarnëch welacjach i Tusk stôł sã pierszim pólsczim premierã òd ùpôdkù kòmùnizmù, chtërny zachòwôł swòją fùnkcjã pò welowanim. Z fùnkcji premiera ùstąpił w 2014. Òd 2014 do 2019 béł przédnikã [[Eùropejskô Radzëzna|Eùropejsczi Radzëznë]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210908103900/https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/former-euco-presidents/summary-of-donald-tusk-presidency/ ''Donald Tusk, former president of the European Council, 2014-2019'']</ref>. Je wespółzałóżcą i liderã [[Òbëwatelskô Platfòrma|Òbëwatelsczi Platfòrmë]]. 20 lëstopadnika 2019 òstôł wëbróny przédnikã Eùropejsczi Lëdowi Partie (EPP). 3 lëpińca 2021 pòwrócył do pólsczi pòliticzi i zôs òbjimnął przédnictwò w Òbëwatelsczi Platfòrmie (chtërny liderã béł ju w latach 2003-2014). Pò parlameńtarnëch welacjach w 2023 stwòrził kòalicyjny rząd, 12 gòdnika 2023 Sejm wëbrôł gò na przédnika Radzëznë Ministrów. == Tusk i Kaszëbi == W latach 80. béł jednym z nôblëższëch wespółrobòtników [[Lech Bądkòwsczi|Lecha Bądkówsczégò]], pisarza, przëwódcë kaszëbsczi rësznotë. Pòd jegò wpłiwã Tusk rozwijôł kaszebskó-pòmòrską pòliticzną dejã. Donôld Tusk wiele razë głośno i òtwôrce przëznôwôł sã do swóji kaszëbiznë. Béł aktiwnym nóleżnikã Kaszebskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô, bez jaczis czas robił w redakcje „[[Pomerania|Pòmeranie]]”, dze przëczëniôł sã midzë jinszima do wëdanió teczków [[Kaszëbsczi wësziwk|kaszëbsczégò wësziwkù]]. 12 czerwińca 1992 rokù na II Kaszëbsczim Kóngresu w Gduńskù Tusk wëgłosył referat „Pòmòrskô jideja redżionalnô jakò pòliticzné zadanié”, w jaczim pòkôzywôł mòżlëwé czerënczi rozwijaniô kaszëbsczi tożsamòscë w òdrodzony Rzeczpòspòliti. W 2006 òstôł wëróżniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] przede wszëtczim za głosné i pùblëczné przëznôwanié sã do bëcô Kaszëbą w òglowòpòlsczich mediach<ref>''Medale Stolema'', „Pomerania” 2006 nr 6, s. 41.</ref>. Jakò nôleżnik pólsczégò parlameńtu Tusk dzejôł w [[Kaszëbsczé Parlamentarné Karno|Kaszëbsczim Parlamentarnym Karnie]]. Tusk je téż aùtorã serie ksążków ò Pòmorzim: „Béł so Gduńsk”, „Gduńsk 1945”, „Stôri Sopòt”, „Kronika XX stalata w Gduńskù”. Béł téż aùtorã tekstów wëdóny w 1985 przez wëdawiznã Sport i Turystyka ksążczi ò titule „Pojezierze Kaszubskie”<ref>Jerzy Baranowski, Donald Tusk, ''Pojezierze Kaszubskie'', Warszawa: Sport i Turystyka, 1985. ISBN 83-217-2494-9</ref>. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * Paülena Zölewskö, ''Jinicjator i lider'', „Pomerania” 2006 nr 6, s. 42-43. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20201028025215/http://www.gazetakaszubska.pl/56930/donald-tusk-dziekowal-wyborcom-kaszubom ''Donald Tusk dziękował wyborcom, PO i Kaszubom''] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Tusk, Donald}} [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema|T]] [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] nc9esi59ep28pue0lfhdb45hfbg6gn2 203259 203254 2026-06-29T16:06:13Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ {{#categorytree:Pòlsczi pòliticë|hideroot=on|mode=pages}} 203259 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Donald Tusk 2013-12-19.jpg|mały|Donôld Tusk (2013)]] '''Donôld Frãcëszk Tusk''' ({{jãz.|pl}} '''Donald Franciszek Tusk'''; ùr. [[22 łżëkwiata]] [[1957]] w [[Gduńsk|Gduńskù]]) – pòlsczi pòlitikôrz, òd 2023 przédnik Radzëznë Ministrów [[Pòlskô|Rzeczpòspòliti Pòlsczi]] (wczasni w latach 2007-2014). == Biografiô == Ùrodzył sä 22 łżekwiata 1957 roku w familie gduńsczich [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Jego òjc béł stolarzã. Ùmarł, czedë Donôld Tusk kùńcził spòdleczną szkòłã. [[Józef Tusk]] Òpa ze stronë òjc béł żôłnérz. Maturã Donôld Tusk zdôł w Gduńskù w I Òglowòsztôłcącym Liceùm, pò czim zaczął sztuderowac historiã na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Uniwersytece]]. Wczas zaangażowôł sã w òpòzycëjne dzejanie procëm kòmùnistóm. Jakno sztudéra ùczestnicził w twòrzenim Sztudérsczich Kòmitetów „[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnoscë]]”. Sztuderowanie skùńcził w czerwińcu 1980 rokù. W tim samim rokù stôł sã jinicjatorã i pierszim liderã Niezależnégò Zrzeszeniô Pòlsczich Sztudérów. Pôrã miesąców późni óstôł szefã „Solidarnoscë” w Mòrsczi Wëdawiznie i gazétnikã wëdówónégò przez związk tidzenika „Samorządność”. W [[Wòjnowi stón|wòjnowim stanie]] redagòwòł gazétë nielegalno, a robił na swòjã familiã jakno „jindustralny alpinista” w spółdzelnie „Świetlik”, założóny przez jegò przëjacela, [[Macéj Płażińsczi|Maceja Płażińsczégò]]. Ju òd wczasnëch lat 90. Tusk je zaangażowóny w òglowòpòlską pòlitikã. Béł jednym z załóżców wòlnorënkòwi partie Liberalno-Demòkraticzny Kòngres. W 1991 dostôł sã do [[Sejm|Sejmù]], ale stracył mandat w 1993, pò welacjach, w jaczich Liberalno-Demòkraticzny Kòngres nie przedobéł welownégò progù. W 1994 Kòngres sparłãcził sã z Demòkraticzną Ùnią i pòwòłónô òsta Ùnia Wòlnoscë. W 1997 Tusk dostôł sã do [[Senat Rzeczpòspòliti Pòlsczi|Senatu]] i òstôł jegò wicemarszôłkã. W 2001 béł jednym z załóżców jesz jedny centroprawicowi liberalni partie – [[Òbëwatelskô Platfòrma|Òbëwatelsczi Platfòrmë]] (PO), z lëstë jaczi zôs dostôł sã do Sejmù i òstôł jegò wicemarszôłkã<ref>[https://www.britannica.com/biography/Donald-Tusk Donôld Tusk w encyklopedie Britannica]</ref>. W 2005 startowôł w welacjach na prezydenta Pòlsczi Repùbliczi, w chtërnëch òstateczno przegrôł z kańdidatã PiS [[Lech Kaczińsczi|Lechã Kaczińsczim]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070211071631/http://prezydent2005.pkw.gov.pl/PZT/PL/WYN/W/index.htm ''Wëniczi głosowaniô'']</ref>. W 2007 òbjimnął stanowiskò przédnikã Radzëznë Ministrów [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. W 2011 Òbëwatelskô Platfòrma dobëła w parlameńtarnëch welacjach i Tusk stôł sã pierszim pólsczim premierã òd ùpôdkù kòmùnizmù, chtërny zachòwôł swòją fùnkcjã pò welowanim. Z fùnkcji premiera ùstąpił w 2014. Òd 2014 do 2019 béł przédnikã [[Eùropejskô Radzëzna|Eùropejsczi Radzëznë]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210908103900/https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/former-euco-presidents/summary-of-donald-tusk-presidency/ ''Donald Tusk, former president of the European Council, 2014-2019'']</ref>. Je wespółzałóżcą i liderã [[Òbëwatelskô Platfòrma|Òbëwatelsczi Platfòrmë]]. 20 lëstopadnika 2019 òstôł wëbróny przédnikã Eùropejsczi Lëdowi Partie (EPP). 3 lëpińca 2021 pòwrócył do pólsczi pòliticzi i zôs òbjimnął przédnictwò w Òbëwatelsczi Platfòrmie (chtërny liderã béł ju w latach 2003-2014). Pò parlameńtarnëch welacjach w 2023 stwòrził kòalicyjny rząd, 12 gòdnika 2023 Sejm wëbrôł gò na przédnika Radzëznë Ministrów. == Tusk i Kaszëbi == W latach 80. béł jednym z nôblëższëch wespółrobòtników [[Lech Bądkòwsczi|Lecha Bądkówsczégò]], pisarza, przëwódcë kaszëbsczi rësznotë. Pòd jegò wpłiwã Tusk rozwijôł kaszebskó-pòmòrską pòliticzną dejã. Donôld Tusk wiele razë głośno i òtwôrce przëznôwôł sã do swóji kaszëbiznë. Béł aktiwnym nóleżnikã Kaszebskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô, bez jaczis czas robił w redakcje „[[Pomerania|Pòmeranie]]”, dze przëczëniôł sã midzë jinszima do wëdanió teczków [[Kaszëbsczi wësziwk|kaszëbsczégò wësziwkù]]. 12 czerwińca 1992 rokù na II Kaszëbsczim Kóngresu w Gduńskù Tusk wëgłosył referat „Pòmòrskô jideja redżionalnô jakò pòliticzné zadanié”, w jaczim pòkôzywôł mòżlëwé czerënczi rozwijaniô kaszëbsczi tożsamòscë w òdrodzony Rzeczpòspòliti. W 2006 òstôł wëróżniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] przede wszëtczim za głosné i pùblëczné przëznôwanié sã do bëcô Kaszëbą w òglowòpòlsczich mediach<ref>''Medale Stolema'', „Pomerania” 2006 nr 6, s. 41.</ref>. Jakò nôleżnik pólsczégò parlameńtu Tusk dzejôł w [[Kaszëbsczé Parlamentarné Karno|Kaszëbsczim Parlamentarnym Karnie]]. Tusk je téż aùtorã serie ksążków ò Pòmorzim: „Béł so Gduńsk”, „Gduńsk 1945”, „Stôri Sopòt”, „Kronika XX stalata w Gduńskù”. Béł téż aùtorã tekstów wëdóny w 1985 przez wëdawiznã Sport i Turystyka ksążczi ò titule „Pojezierze Kaszubskie”<ref>Jerzy Baranowski, Donald Tusk, ''Pojezierze Kaszubskie'', Warszawa: Sport i Turystyka, 1985. ISBN 83-217-2494-9</ref>. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] {{#categorytree:Pòlsczi pòliticë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * Paülena Zölewskö, ''Jinicjator i lider'', „Pomerania” 2006 nr 6, s. 42-43. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20201028025215/http://www.gazetakaszubska.pl/56930/donald-tusk-dziekowal-wyborcom-kaszubom ''Donald Tusk dziękował wyborcom, PO i Kaszubom''] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Tusk, Donald}} [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema|T]] [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] itj92gs9uk8wquat8ad8zphgcy0zu17 203340 203259 2026-06-29T17:37:19Z Iketsi 3254 - → – 203340 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Donald Tusk 2013-12-19.jpg|mały|Donôld Tusk (2013)]] '''Donôld Frãcëszk Tusk''' ({{jãz.|pl}} '''Donald Franciszek Tusk'''; ùr. [[22 łżëkwiata]] [[1957]] w [[Gduńsk|Gduńskù]]) – pòlsczi pòlitikôrz, òd 2023 przédnik Radzëznë Ministrów [[Pòlskô|Rzeczpòspòliti Pòlsczi]] (wczasni w latach 2007–2014). == Biografiô == Ùrodzył sä 22 łżekwiata 1957 roku w familie gduńsczich [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Jego òjc béł stolarzã. Ùmarł, czedë Donôld Tusk kùńcził spòdleczną szkòłã. [[Józef Tusk]] Òpa ze stronë òjc béł żôłnérz. Maturã Donôld Tusk zdôł w Gduńskù w I Òglowòsztôłcącym Liceùm, pò czim zaczął sztuderowac historiã na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Uniwersytece]]. Wczas zaangażowôł sã w òpòzycëjne dzejanie procëm kòmùnistóm. Jakno sztudéra ùczestnicził w twòrzenim Sztudérsczich Kòmitetów „[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnoscë]]”. Sztuderowanie skùńcził w czerwińcu 1980 rokù. W tim samim rokù stôł sã jinicjatorã i pierszim liderã Niezależnégò Zrzeszeniô Pòlsczich Sztudérów. Pôrã miesąców późni óstôł szefã „Solidarnoscë” w Mòrsczi Wëdawiznie i gazétnikã wëdówónégò przez związk tidzenika „Samorządność”. W [[Wòjnowi stón|wòjnowim stanie]] redagòwòł gazétë nielegalno, a robił na swòjã familiã jakno „jindustralny alpinista” w spółdzelnie „Świetlik”, założóny przez jegò przëjacela, [[Macéj Płażińsczi|Maceja Płażińsczégò]]. Ju òd wczasnëch lat 90. Tusk je zaangażowóny w òglowòpòlską pòlitikã. Béł jednym z załóżców wòlnorënkòwi partie Liberalno-Demòkraticzny Kòngres. W 1991 dostôł sã do [[Sejm|Sejmù]], ale stracył mandat w 1993, pò welacjach, w jaczich Liberalno-Demòkraticzny Kòngres nie przedobéł welownégò progù. W 1994 Kòngres sparłãcził sã z Demòkraticzną Ùnią i pòwòłónô òsta Ùnia Wòlnoscë. W 1997 Tusk dostôł sã do [[Senat Rzeczpòspòliti Pòlsczi|Senatu]] i òstôł jegò wicemarszôłkã. W 2001 béł jednym z załóżców jesz jedny centroprawicowi liberalni partie – [[Òbëwatelskô Platfòrma|Òbëwatelsczi Platfòrmë]] (PO), z lëstë jaczi zôs dostôł sã do Sejmù i òstôł jegò wicemarszôłkã<ref>[https://www.britannica.com/biography/Donald-Tusk Donôld Tusk w encyklopedie Britannica]</ref>. W 2005 startowôł w welacjach na prezydenta Pòlsczi Repùbliczi, w chtërnëch òstateczno przegrôł z kańdidatã PiS [[Lech Kaczińsczi|Lechã Kaczińsczim]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070211071631/http://prezydent2005.pkw.gov.pl/PZT/PL/WYN/W/index.htm ''Wëniczi głosowaniô'']</ref>. W 2007 òbjimnął stanowiskò przédnikã Radzëznë Ministrów [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. W 2011 Òbëwatelskô Platfòrma dobëła w parlameńtarnëch welacjach i Tusk stôł sã pierszim pólsczim premierã òd ùpôdkù kòmùnizmù, chtërny zachòwôł swòją fùnkcjã pò welowanim. Z fùnkcji premiera ùstąpił w 2014. Òd 2014 do 2019 béł przédnikã [[Eùropejskô Radzëzna|Eùropejsczi Radzëznë]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210908103900/https://www.consilium.europa.eu/en/european-council/former-euco-presidents/summary-of-donald-tusk-presidency/ ''Donald Tusk, former president of the European Council, 2014–2019'']</ref>. Je wespółzałóżcą i liderã [[Òbëwatelskô Platfòrma|Òbëwatelsczi Platfòrmë]]. 20 lëstopadnika 2019 òstôł wëbróny przédnikã Eùropejsczi Lëdowi Partie (EPP). 3 lëpińca 2021 pòwrócył do pólsczi pòliticzi i zôs òbjimnął przédnictwò w Òbëwatelsczi Platfòrmie (chtërny liderã béł ju w latach 2003–2014). Pò parlameńtarnëch welacjach w 2023 stwòrził kòalicyjny rząd, 12 gòdnika 2023 Sejm wëbrôł gò na przédnika Radzëznë Ministrów. == Tusk i Kaszëbi == W latach 80. béł jednym z nôblëższëch wespółrobòtników [[Lech Bądkòwsczi|Lecha Bądkówsczégò]], pisarza, przëwódcë kaszëbsczi rësznotë. Pòd jegò wpłiwã Tusk rozwijôł kaszebskó-pòmòrską pòliticzną dejã. Donôld Tusk wiele razë głośno i òtwôrce przëznôwôł sã do swóji kaszëbiznë. Béł aktiwnym nóleżnikã Kaszebskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô, bez jaczis czas robił w redakcje „[[Pomerania|Pòmeranie]]”, dze przëczëniôł sã midzë jinszima do wëdanió teczków [[Kaszëbsczi wësziwk|kaszëbsczégò wësziwkù]]. 12 czerwińca 1992 rokù na II Kaszëbsczim Kóngresu w Gduńskù Tusk wëgłosył referat „Pòmòrskô jideja redżionalnô jakò pòliticzné zadanié”, w jaczim pòkôzywôł mòżlëwé czerënczi rozwijaniô kaszëbsczi tożsamòscë w òdrodzony Rzeczpòspòliti. W 2006 òstôł wëróżniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] przede wszëtczim za głosné i pùblëczné przëznôwanié sã do bëcô Kaszëbą w òglowòpòlsczich mediach<ref>''Medale Stolema'', „Pomerania” 2006 nr 6, s. 41.</ref>. Jakò nôleżnik pólsczégò parlameńtu Tusk dzejôł w [[Kaszëbsczé Parlamentarné Karno|Kaszëbsczim Parlamentarnym Karnie]]. Tusk je téż aùtorã serie ksążków ò Pòmorzim: „Béł so Gduńsk”, „Gduńsk 1945”, „Stôri Sopòt”, „Kronika XX stalata w Gduńskù”. Béł téż aùtorã tekstów wëdóny w 1985 przez wëdawiznã Sport i Turystyka ksążczi ò titule „Pojezierze Kaszubskie”<ref>Jerzy Baranowski, Donald Tusk, ''Pojezierze Kaszubskie'', Warszawa: Sport i Turystyka, 1985. ISBN 83-217-2494-9</ref>. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] {{#categorytree:Pòlsczi pòliticë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * Paülena Zölewskö, ''Jinicjator i lider'', „Pomerania” 2006 nr 6, s. 42–43. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20201028025215/http://www.gazetakaszubska.pl/56930/donald-tusk-dziekowal-wyborcom-kaszubom ''Donald Tusk dziękował wyborcom, PO i Kaszubom''] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Tusk, Donald}} [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema|T]] [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] tiar2l189owobdrmx7l1j8j06b7dhh6 0 4657 203279 199389 2026-06-29T16:28:05Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Mùzycë]] to [[Category:Spiéwôrczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203279 wikitext text/x-wiki '''Enya''' (Eithne Pádraigín Ní Bhraonáin), (ùr. 17 [[môj]] [[1961]]) je [[Irlandëjô|irlandzką]] spiéwôrką w sztelu new age. == Diskògrafijô Enyë == * 1986: ''Enya'' * 1988: ''Watermark'' * 1991: ''Shepherd Moons'' * 1992: ''The Celts'' * 1995: ''The Memory of Trees'' * 1997: ''Paint the Sky with Stars'' * 2000: ''A Day without Rain'' * 2005: ''Amarantine'' * 2008: ''And Winter Came...'' * 2009: ''The Very Best of Enya'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20200111030640/http://enya.com/ Jinternetowô starna artistczi] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] k90sv1wdwljgboqgaghw2ddydllmxwi 203281 203279 2026-06-29T16:28:45Z Iketsi 3254 kat. 203281 wikitext text/x-wiki '''Enya''' (Eithne Pádraigín Ní Bhraonáin), (ùr. 17 [[môj]] [[1961]]) je [[Irlandëjô|irlandzką]] spiéwôrką w sztelu new age. == Diskògrafijô Enyë == * 1986: ''Enya'' * 1988: ''Watermark'' * 1991: ''Shepherd Moons'' * 1992: ''The Celts'' * 1995: ''The Memory of Trees'' * 1997: ''Paint the Sky with Stars'' * 2000: ''A Day without Rain'' * 2005: ''Amarantine'' * 2008: ''And Winter Came...'' * 2009: ''The Very Best of Enya'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20200111030640/http://enya.com/ Jinternetowô starna artistczi] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Irlandiô]] 62h1uap8tkb4pnkfp6sojffm1nakoht 0 4907 203280 200167 2026-06-29T16:28:14Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Mùzycë]] to [[Category:Amerikańsczé spiéwôrczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203280 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lady Gaga at Joe Biden's inauguration (cropped).jpg|mały|Gaga w 2021 rokù]] '''Lady Gaga''' ('''Stefani Joanne Angelina Germanotta'''), (ùr. [[28 strëmiannika]] [[1986]] r.) je amerikańską spiéwôrką pop / dance. == Diskògrafijô == * ''The Fame'' (2008) * ''The Fame Monster'' (2009) * ''Born This Way'' (2011) * ''Artpop'' (2013) * ''Cheek to Cheek'' (2014) * ''Joanne'' (2016) * ''A Star is Born'' (2018) * ''Chromatica'' (2020) * ''Harlequin'' (2024) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Lady Gaga}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Lëdzë|Gaga, Lady]] 9p1kg22vpawtqgjeob5bzggjgtbmqk7 203299 203280 2026-06-29T16:46:59Z Iketsi 3254 Removing from [[Category:Lëdzë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203299 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lady Gaga at Joe Biden's inauguration (cropped).jpg|mały|Gaga w 2021 rokù]] '''Lady Gaga''' ('''Stefani Joanne Angelina Germanotta'''), (ùr. [[28 strëmiannika]] [[1986]] r.) je amerikańską spiéwôrką pop / dance. == Diskògrafijô == * ''The Fame'' (2008) * ''The Fame Monster'' (2009) * ''Born This Way'' (2011) * ''Artpop'' (2013) * ''Cheek to Cheek'' (2014) * ''Joanne'' (2016) * ''A Star is Born'' (2018) * ''Chromatica'' (2020) * ''Harlequin'' (2024) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Lady Gaga}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] sbrof6cig2urnzify1d2i3yz9dnr02b 0 5161 203248 198634 2026-06-29T15:55:05Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 203248 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=United States of America|miono=Zjednóné Kraje Americzi|fana=Flag of the United States.svg|miono-genitiw=Zjednónëch Krajów |herb=Greater coat of arms of the United States.svg|mòtto=In God we trust|na karce=LocationUSA.svg|jãzëk=Niżóden|stolëca=Waszington|wiéchrzëzna=9 831 214|procent-wòdë=4,7|lëdztwò=328 239 523|rok=2019|dëtk=Dolar|kòd dëtka = $|swiãto=4 lëpińca|himn=[[Himn Zjednónëch Krajów|The Star-Spangled Banner]] (Gwiôzdzëstô Stanica)<center>[[Òbrôzk:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]</center>|kòd=US|Internet=.us|telefón=1|fòrma państwa=repùblika|czasowô cona = –5 do –11 – zëma [[UTC]] –4 do –10 – lato|Prezydeńt=Donôld Trump|aùtowi kòd=US|kònstitucjô=Kònstitucjô Zjednónëch Krajów|data ùsôdzenia=4 lëpińca 1776 (deklaracjô)}} '''Zjednóné Kraje Americzi''' (''United States, United States of America'') są państwã w Nordowi Americe. Dzysdniowò są skłôdają z 50 krôjów. Są trzecém co do wiôlgòscë państwã swiata. * stoleczny gard: Waszington (okrãżé Kòlumbii) * lëdztwò: 328 239 523 mieszkańców (2019) * wiéchrzëzna: 9 831 214 &nbsp;km² Dzél [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mieszkô w Zjednónëch Krajach Americzi na emigracëji m.jin. w gardze [[Chicagò]]. Kaszëbi wiele razy przëjéżdżelë na [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. Wiôldżi gard je tu [[Nowi Jork]]. W Waszingtonie je òd 1800 rokù Bibloteka Kongresu, a òna mô wiele ksążków pò kaszëbskù. W tim państwie je stowôra ''Kashubian Association of North America'', chtërna zajimô sã kaszëbską kùlturą. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Golden Gate Bridge Clear.JPG|Mòst Golden Gate, [[San Francisco]] Òbrôzk:US Capitol west side.JPG|Kapitol Zjednónëch Krajów Òbrôzk:0326New York City Statue of Liberty.JPG|Sztatura Wòlnosci, [[Nowi Jork]] Òbrôzk:Castillo de Disneyland.jpg|Disneyland Òbrôzk:LOC Main Reading Room Highsmith.jpg|[[Bibloteka Kongresu]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Amerikańsczi aligator]] * [[Amerikańsczi krokòdil]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20141020115225/http://polishmuseumwinona.org/w-jezyku-polskim/kaszubsko-amerykanska-spolecznosc-w-winonie-wstep/#comment-15343 (pl) pisze Józef Jan Hughes] {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi| ]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] g7kf4q87uh135merwrhtdnhf2e1nnhn 0 5188 203357 197406 2026-06-29T20:40:31Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ +1 203357 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Garten-Erdbeere_(Fragaria_x_ananassa).jpg|mały|Ògardowô pòtrôwnica]] [[Òbrôzk:2015, Fair Smaki Regionow, Poznan (truskawka kaszubska).JPG|mały|Kaszëbskô malëna]] [[Òbrôzk:Strawberry gariguette DSC03063.JPG|mały|''Fragaria x ananassa'']] [[Òbrôzk:Erdbeeren-WJP-2.jpg|mały]] '''Ògardowô pòtrôwnica''' (kaszëbskô malëna) - (''Fragaria × ananassa'' ''Fragaria × ananassa'', Syn. ''Fragaria × magna'') to je roscëna - miészańc - dwóch ôrtów pòtrôwniców z rodzëznë różowatëch (''Rosaceae'' Juss.). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] bëlną wiéchrzëznã zabiérają te roscëznë. Òne mògą miec [[lécczi]]. Wiele ògardowëch pòtrôwniców mają gbùrze w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]]. Je nawetka Kaszëbskô Stowôra Producentów Pòtrôwniców w [[Kamińca Szlacheckô|Kamińcë Szlachecczi]], a kaszëbskô malëna je achtnionô w [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Różowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:313:0057:0058:PL:PDF Kaszëbskô malëna 2009] * [http://ec.europa.eu/agriculture/quality/door/registeredName.html?denominationId=1773 Kaszëbskô malëna w Eùropejsczi Ùniji] * [https://web.archive.org/web/20121109065750/http://wijhars.gdansk.pl/ wijhars w Gdynie] * [http://www.przyslijprzepis.pl/przepis/kaszebsczi-kuch-z-potrownica kaszëbsczi kùch z pòtrôwnicą] * [http://katalogznaczkow.net/index.php?pokaz=znaczki/szczegoly&id=5813 '' Truskawka Kaszubska'' (Kaszëbskô malëna) 2013] * https://mojestrone.com/artykul/tidzn-kaszbsczi-n2390440 [[Kategòrëjô:Różowaté]] dn79ej4yng0ni0bvmo76a7nq8ma2tmt 0 5222 203283 194612 2026-06-29T16:32:39Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Spiéwôrczi]] to [[Category:Pòlsczé spiéwôrczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203283 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Edyta Górniak 03.jpg|mały|Edyta Górniak.]] '''Edyta Anna Górniak''' (ùr. [[14 lëstopadnika]] [[1972]], [[Ziębice]]) je pòlską spiéwôrką. == Diskògrafijô == * 1995 - ''Dotyk'' * 1997 - ''Edyta Górniak'' * 1999 - Live '99 * 2002 - ''Perła'' * 2003 - ''Invisible'' * 2007 - ''E.K.G.'' * 2008 - ''Kolędy (Zakochaj się na Święta w kolędach)'' == Òbaczë téż == * [[Mandaryna]] * [[Damroka Kwidzyńskô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20180815032453/http://www.edytagorniak.com/ edytagorniak.com] * [http://e-gorniak.com e-gorniak.com] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Górniak Edyta}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé spiéwôrczi]] 3teop0njgi4t7ubgd99kq1eh7pcme2v 203289 203283 2026-06-29T16:34:22Z Iketsi 3254 Removing from [[Category:Mùzycë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203289 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Edyta Górniak 03.jpg|mały|Edyta Górniak.]] '''Edyta Anna Górniak''' (ùr. [[14 lëstopadnika]] [[1972]], [[Ziębice]]) je pòlską spiéwôrką. == Diskògrafijô == * 1995 - ''Dotyk'' * 1997 - ''Edyta Górniak'' * 1999 - Live '99 * 2002 - ''Perła'' * 2003 - ''Invisible'' * 2007 - ''E.K.G.'' * 2008 - ''Kolędy (Zakochaj się na Święta w kolędach)'' == Òbaczë téż == * [[Mandaryna]] * [[Damroka Kwidzyńskô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20180815032453/http://www.edytagorniak.com/ edytagorniak.com] * [http://e-gorniak.com e-gorniak.com] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Górniak Edyta}} [[Kategòrëjô:Pòlsczé spiéwôrczi]] 0n7p4obalhpd59jqm4nwl0kphhjrnty 0 5234 203337 195623 2026-06-29T17:27:02Z Iketsi 3254 {{Bez òdjimka}} 203337 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka|1=[https://tributecenteronline.s3-accelerate.amazonaws.com/ObituaryMedias/159286495/Image.webp]}} '''Ambrose Pick''' (ùr. [[7 czerwińca]] 1928 – ùm. [[24 gromicznika]] 2017 rokù) to béł ksądz w [[Kanada|Kanadze]] òd 1955 rokù. Wikari w katédrze w [[Pembroke]]. Probòszcz w [[Round Lake Centre (Ontario)]] (1973–1978). Òn béł òd 1978 rokù probòszczem w [[Barry's Bay, Ontario]]. Pò tim jak w Pòlsce zaczãło sã stojenié w wòjnie - w 1981 rokù òn wiele zrobił, żebë przëszła żëwnota z Kanadë dlô [[Kaszëbi|Kaszëbów]] nad [[Bôłt]]ã. Kòl niégò w Kanadze béł ksądz [[Francyszk Grucza]]. W kòscele w Barry's Bay 2008 rokù òn celebrowôł Mszã Sw., a gôdôł w ni wiele pò kaszëbskù, bò ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]] w Kanadze òn wiele wiédzôł. == Òbaczë téż == * [[Round Lake Centre (Ontario)]] == Lëteratura == * The proud inheritance : Ontario's Kaszuby / [editor Anna Zurakowska]. Ottawa : The Polish Heritage Institute-Kaszuby, 1991, ss. 69,72 i 109. * Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss.184-186 (pò pòlskù) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://bibliotekacyfrowa.eu/Content/471/2002-01.pdf Ambrose-Pick s. 30] * [https://www.heubnerfuneralhome.ca/obituaries/Monsignor-Ambrose-Robert-Pick?obId=47222840 Ambrose Robert Pick] ** https://tributecenteronline.s3-accelerate.amazonaws.com/ObituaryMedias/159286495/Image.webp ** https://tributecenteronline.s3-accelerate.amazonaws.com/ObituaryMedias/159286496/Image.webp ** https://tributecenteronline.s3-accelerate.amazonaws.com/ObituaryMedias/159286497/Image.webp {{DEFAULTSORT:Pick, Ambrose}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] tb6u697x5i2w2a1r5sqz60t2aiu0lg0 203342 203337 2026-06-29T17:41:01Z Iketsi 3254 -' ' 203342 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka|1=[https://tributecenteronline.s3-accelerate.amazonaws.com/ObituaryMedias/159286495/Image.webp]}} '''Ambrose Pick''' (ùr. [[7 czerwińca]] 1928 – ùm. [[24 gromicznika]] 2017 rokù) to béł ksądz w [[Kanada|Kanadze]] òd 1955 rokù. Wikari w katédrze w [[Pembroke]]. Probòszcz w [[Round Lake Centre (Ontario)]] (1973–1978). Òn béł òd 1978 rokù probòszczem w [[Barry's Bay, Ontario]]. Pò tim jak w Pòlsce zaczãło sã stojenié w wòjnie - w 1981 rokù òn wiele zrobił, żebë przëszła żëwnota z Kanadë dlô [[Kaszëbi|Kaszëbów]] nad [[Bôłt]]ã. Kòl niégò w Kanadze béł ksądz [[Francyszk Grucza]]. W kòscele w Barry's Bay 2008 rokù òn celebrowôł Mszã Sw., a gôdôł w ni wiele pò kaszëbskù, bò ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]] w Kanadze òn wiele wiédzôł. == Òbaczë téż == * [[Round Lake Centre (Ontario)]] == Lëteratura == * The proud inheritance : Ontario's Kaszuby / [editor Anna Zurakowska]. Ottawa : The Polish Heritage Institute-Kaszuby, 1991, ss. 69,72 i 109. * Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss.184-186 (pò pòlskù) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://bibliotekacyfrowa.eu/Content/471/2002-01.pdf Ambrose-Pick s. 30] * [https://www.heubnerfuneralhome.ca/obituaries/Monsignor-Ambrose-Robert-Pick?obId=47222840 Ambrose Robert Pick] ** https://tributecenteronline.s3-accelerate.amazonaws.com/ObituaryMedias/159286495/Image.webp ** https://tributecenteronline.s3-accelerate.amazonaws.com/ObituaryMedias/159286496/Image.webp ** https://tributecenteronline.s3-accelerate.amazonaws.com/ObituaryMedias/159286497/Image.webp {{DEFAULTSORT:Pick, Ambrose}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] tf7jpt6ffry2g61czwbtbldez5bca5y 203343 203342 2026-06-29T17:41:35Z Iketsi 3254 - → – 203343 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka|1=[https://tributecenteronline.s3-accelerate.amazonaws.com/ObituaryMedias/159286495/Image.webp]}} '''Ambrose Pick''' (ùr. [[7 czerwińca]] 1928 – ùm. [[24 gromicznika]] 2017 rokù) to béł ksądz w [[Kanada|Kanadze]] òd 1955 rokù. Wikari w katédrze w [[Pembroke]]. Probòszcz w [[Round Lake Centre (Ontario)]] (1973–1978). Òn béł òd 1978 rokù probòszczem w [[Barry's Bay, Ontario]]. Pò tim jak w Pòlsce zaczãło sã stojenié w wòjnie - w 1981 rokù òn wiele zrobił, żebë przëszła żëwnota z Kanadë dlô [[Kaszëbi|Kaszëbów]] nad [[Bôłt]]ã. Kòl niégò w Kanadze béł ksądz [[Francyszk Grucza]]. W kòscele w Barry's Bay 2008 rokù òn celebrowôł Mszã Sw., a gôdôł w ni wiele pò kaszëbskù, bò ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]] w Kanadze òn wiele wiédzôł. == Òbaczë téż == * [[Round Lake Centre (Ontario)]] == Lëteratura == * The proud inheritance : Ontario's Kaszuby / [editor Anna Zurakowska]. Ottawa : The Polish Heritage Institute-Kaszuby, 1991, ss. 69,72 i 109. * Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss.184–186 ({{jãz.|pl}}) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://bibliotekacyfrowa.eu/Content/471/2002-01.pdf Ambrose-Pick s. 30] * [https://www.heubnerfuneralhome.ca/obituaries/Monsignor-Ambrose-Robert-Pick?obId=47222840 Ambrose Robert Pick] ** https://tributecenteronline.s3-accelerate.amazonaws.com/ObituaryMedias/159286495/Image.webp ** https://tributecenteronline.s3-accelerate.amazonaws.com/ObituaryMedias/159286496/Image.webp ** https://tributecenteronline.s3-accelerate.amazonaws.com/ObituaryMedias/159286497/Image.webp {{DEFAULTSORT:Pick, Ambrose}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] qv2gzyeoof0mchyzy6x6gc8bhjzti7j 0 5250 203355 197191 2026-06-29T20:33:32Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Pomerania (cządnik)]] 203355 wikitext text/x-wiki '''Stanisłôw Pestka''' (ps. J. Zbrzyca) (ùr. [[8 łżëkwiata]] [[1929]] w Rolbikù, ùm. [[2 łżëkwiata]] [[2015]] w [[Gduńsk|Gduńskù]]) – piesniodzejôrz pôłniowich [[Kaszëbë|Kaszëb]], zaczął pisac pòd cëskã [[Jan Karnowsczi|Jana Karnowsczégò]]. Wëdôł zbiérczi ''Południca'' (1976), ''Wizrë ë duchë'' (1986) i jin., òbjimającé ùsôdzczi artisticzno nowé, intelektualné, grãdé jãzëkòwò i òriginalné, nafùlowóné mòwnyma swòjiznama z jinëch strón Kaszëb (np. ùmiarti, skarń), òdchôdającą w przeszłotã słowizną (np. ògnarëjô) czë neòlogizmama (np. zéwia, zéwiszcza), téż mëslowyma metafórama. Ta pòezja je òdwôżnym artisticznym eksperimeńtã. Zajimné są téż jegò felietónë (pòd ps. Krëban z Milachòwa). Òn béł swégò czasu przédnym redaktorem „[[Pomerania (cządnik)|Pomeranii]]”. Dolmacził wiérztë G. Carducci'égò, I. Bunina i A. von Chamiso. Òd 1958 béł nôleżnikã [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], w latach 1976–1980 ë 1992–1994 przédnikã Przédnegò Zarządu<ref>[https://muzeum.wejherowo.pl/d/archiwum/arch_790_odszed-jan-zbrzyca-poegnanie/?cat=49 Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie] [online], www.museum.wejherowo.pl [przëstãp 2026-05-01] (pòl.).</ref>. Należôł do nôleżników zakłôdôczów [[Kaszëbsczi Jinstitut|Kaszëbsczégò Jinstitutu]] (1996), wëlôzł w skłôd pierszégò zarządu Jinstitutu. Ùmiarł w Gduńskù, pòchòwóny na [[Smãtôrz Srebrzëskò|smãtôrzu]] [[Smãtôrz Srebrzëskò|Srebrzëskò]] (rejón IV, terasa I-1a-20). == Òbaczë téż == * [[Pomerania (cządnik)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [http://pbl.ibl.poznan.pl/dostep/index.php?s=d_biezacy&f=zapisy&p_autorid=11812 Bibliografiô w serwisu „Polska Bibliografia Literacka”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{DEFAULTSORT:Pestka Stanisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] 51s0e1maxu1ee50snyexux171zepsa7 203356 203355 2026-06-29T20:33:54Z Iketsi 3254 -' ' 203356 wikitext text/x-wiki '''Stanisłôw Pestka''' (ps. J. Zbrzyca) (ùr. [[8 łżëkwiata]] [[1929]] w Rolbikù, ùm. [[2 łżëkwiata]] [[2015]] w [[Gduńsk|Gduńskù]]) – piesniodzejôrz pôłniowich [[Kaszëbë|Kaszëb]], zaczął pisac pòd cëskã [[Jan Karnowsczi|Jana Karnowsczégò]]. Wëdôł zbiérczi ''Południca'' (1976), ''Wizrë ë duchë'' (1986) i jin., òbjimającé ùsôdzczi artisticzno nowé, intelektualné, grãdé jãzëkòwò i òriginalné, nafùlowóné mòwnyma swòjiznama z jinëch strón Kaszëb (np. ùmiarti, skarń), òdchôdającą w przeszłotã słowizną (np. ògnarëjô) czë neòlogizmama (np. zéwia, zéwiszcza), téż mëslowyma metafórama. Ta pòezja je òdwôżnym artisticznym eksperimeńtã. Zajimné są téż jegò felietónë (pòd ps. Krëban z Milachòwa). Òn béł swégò czasu przédnym redaktorem „[[Pomerania (cządnik)|Pomeranii]]”. Dolmacził wiérztë G. Carducci'égò, I. Bunina i A. von Chamiso. Òd 1958 béł nôleżnikã [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]], w latach 1976–1980 ë 1992–1994 przédnikã Przédnegò Zarządu<ref>[https://muzeum.wejherowo.pl/d/archiwum/arch_790_odszed-jan-zbrzyca-poegnanie/?cat=49 Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie] [online], www.museum.wejherowo.pl [przëstãp 2026-05-01] (pòl.).</ref>. Należôł do nôleżników zakłôdôczów [[Kaszëbsczi Jinstitut|Kaszëbsczégò Jinstitutu]] (1996), wëlôzł w skłôd pierszégò zarządu Jinstitutu. Ùmiarł w Gduńskù, pòchòwóny na [[Smãtôrz Srebrzëskò|smãtôrzu]] [[Smãtôrz Srebrzëskò|Srebrzëskò]] (rejón IV, terasa I-1a-20). == Òbaczë téż == * [[Pomerania (cządnik)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [http://pbl.ibl.poznan.pl/dostep/index.php?s=d_biezacy&f=zapisy&p_autorid=11812 Bibliografiô w serwisu „Polska Bibliografia Literacka”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{SORTUJ:Pestka Stanisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] ff4wyjlgrv0rlolnvh6hzpr5wbmysvt 0 5376 203328 195370 2026-06-29T17:19:50Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòliticzczi]] to [[Category:Pòlsczé pòliticzczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203328 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dorota Arciszewska VII kadencja Kancelaria Senatu.JPG|right|mały|Dorota Arcëszewskô-Miélewczik]] '''Dorota Irvina Arciszewska-Mielewczyk''' (ùr. 1968 rokù w [[Gdiniô|Gdini]]) – pòlsczi pòlitikôrz. Dorota Arcëszewskô-Miélewczik mia w 2009 rokù w [[Kartuzë|Kartuzach]] biuro z tôflą pò kaszëbskù. Òna je w [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim]] i je pòsłã (2011), a bëła senatorã. W 2014 rokù òna je w [[Kòmisjô Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów| Kòmisje Nôrodnëch i Etnicznëch Miészëznów]] i w [[Parlamentarné Kaszëbsczé Karno|Parlamentarnim Kaszëbsczim Karnie]]. Òd 2019 rokù òna nie je senatorã. {{DEFAULTSORT:Arciszewska-Mielewczyk Dorota}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé pòliticzczi]] 3fle4herrcxqwbuzsd0i9jhupdzaabk 0 5381 203367 201153 2026-06-30T10:02:17Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Pomerania (cządnik)]] 203367 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gduńsk - Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié.JPG|mały|Bùdink z biórama Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô w [[Gduńsk]]ù]] [[Òbrôzk:Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.jpg|mały|Przëdóni stanicë partu Zrzeszeniô i jiné w [[Gdiniô|Gdini]]]] '''Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié''' ({{Jãz.|pl}} ''Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie'') mô taczé miono òd 1964 r. tëdë [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]] przëjãło w swòje rédżi karno dzejôrzi Zrzeszenia Kòcewsczégò. Òno òbjimało swòjim dzejanim, nimò zôwad z państwòwy stronë, całé Pòmòrzé. Nimò krizësów i nieùdôwków apartniło sã w dzejanim niezanôleżnotą òd partiowëch władzów, ale zbiérało téż nôremnëch nôleżników [[Pòlskô Zjednónô Robòtniczô Partiô|Pòlsczi Zjednóny Robòtniczi Partie]] i ZSL. Wôżné téż bëło òtemkniãcé szerok Zrzeszeniô na òkrãżô inteligencji, lëteracczé i nôùkòwé, lëdzy za kòrzeniającëch sã w kaszëbsczi tradicji [[Gduńsk|Gduńska]] i Pòmòrzô, pòchôdającëch z rozmajitëch strón. Barżi niż w przeszłoce, zgódno z tradicją i dejologią [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] rësznotë, zaczãlë jidentifikòwac kaszëbskòsc z całoscą Pòmòrza. Òstała wnenczas wërobionô nowô fòrmùła regiónalny rësznotë, pòdczorchiwającô wskôzë demòkracji w państwie i dejã samòrządnoscë-krajowòscë, chtërny ùsôdzcą béł [[Lech Bądkòwsczi]]. Pòwszédnotë ti dejologii w kaszëbskò-pòmòrsczim òkrãżim pòmôgałë zwënégòwania na niwie wëdowizn w òbrëmienim lëteraturë (wicy jak 350 titułów, 1 mln wëdôwkù), wespółdzejanié z [[Gduńsczi Towarzëstwò Nôùkòwé|Gduńsczim Towarzëstwã Nôùkòwym]], trójné ùdbë i institucje w terenie, a w tim pòwstanié [[Mùzeum|mùzeów]], jak téż zwielający sã ùróbk zrzeszeniowégò cządnika, miesãcznika "Pomerania", redagòwónégò dłudżé lata przez [[Wòjcech Czedrowsczi|Wòjcecha Czedrowsczégò]], [[Stanisłôw Pestka|Stanisłôwa Pestkã]] ë jinszëch. ''Pomerania'' bëła i je wôżnym pismionem kaszëbsczi rësznotë. To Zrzeszenié mô wiôldżi znaczënk dlô òchrónë ë rozwiju [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] i kùlturë. Òno òbjimô swòjim dzejanim téż [[Karno Sztudérów "Pomorania"]] abò "Pòmòraniô". == Òbaczë téż == * [[Pomerania (cządnik)]] * [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]] * [[Kaszëbsczé Parlamentarné Karno]] * [[Kaszëbsczi Institut]] == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 347 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://bazy.ngo.pl/search/info.asp?id=86294 Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié w baze bùtnowòrządowich òrganizacëji ngo.pl] * [http://www.kaszubi.pl Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, Przédny part we Gduńskù] * [http://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/11844?katalog=4 ZK-P IPN] * [http://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/63709 ZK-P IPN] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] c087mn5amlfvowgia7r5qhrgg58tfam 0 5570 203285 201896 2026-06-29T16:32:40Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Spiéwôrczi]] to [[Category:Pòlsczé spiéwôrczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203285 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Anna Maria Jopek by M Kydrynski2.jpg|mały|Anna Maria Jopek]] '''Anna Maria Jopek''' (ùr. [[14 gòdnika]] 1970 w [[Warszawa|Warszawie]]) je pòlską [[jazz]] spiéwôrką. Je białką [[Marcin Kydryński|Marcina Kydryńsczégò]]. == Diskògrafijô == === Albùmë === * ''Ale jestem'' (1997) * ''Szeptem'' (1998) * ''Jasnosłyszenie'' (1999) * ''Dzisiaj z Betleyem'' (1999) * ''Bosa'' (2000) * ''Barefoot'' (2002) * ''Nienasycenie'' (2002) * ''[[Upojenie]]'' (i [[Pat Metheny]]) (2002) * ''Farat'' (live) (2003) * ''Secret'' (2005) * ''Niebo'' (2005) * ''ID'' (2007) * ''BMW Jazz Club Volume 1: Jo & Co'' (live) (2008) * ''Haiku'' (2011) * ''Sobremesa'' (2011) * ''Polanna'' (2011) * ''Minione'' (2017) * ''Czas kobiety'' (2017) * ''Ulotne'' (2018) === Single === * ''Chwilozofia 32-bitowa'' (1996) * ''Ale jestem'' (1997) * ''Joszko Broda'' (1997) * ''Nie przychodzisz mi do głowy'' (1997) * ''Cud niepamięci'' (1998) * ''Przed rozstaniem'' (1998) * ''Ja wysiadam'' (1999) * ''Księżyc jest niemym posłańcem'' (1999) * ''Na całej połaci śnieg'' (+ [[Jeremi Przybora]], 1999) * ''Nadzieja nam się stanie'' (1999) * ''Smutny bóg'' (2000) * ''Ślady po Tobie'' (2000) * ''Szepty i łzy'' (2000) * ''Jeżeli chcesz'' (2000) * ''Henry Lee / Tam, gdzie rosną dzikie róże'' (+ [[Maciej Maleńczuk]], 2001) * ''Upojenie'' (2001) * ''Na dłoni'' (2002) * ''O co tyle milczenia'' (2002) * ''I pozostanie tajemnicą'' (2002) * ''Małe dzieci po to są'' (2003) * ''Tam, gdzie nie sięga wzrok'' (2003) * ''Mania Mienia'' (2003) * '' Możliwe'' (2004) * ''Gdy mówią mi'' (2005) * ''Niebo'' (2006) * ''A gdybyśmy nigdy się nie spotkali'' (2006) * ''Teraz i tu'' (2007) * ''Zrób, co możesz'' (2007) * ''Skłamałabym'' (2007) * ''Cisza na skronie, na powieki słońce'' (2008) * ''Możliwe'' (2009) {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Jopek Anna Maria}} [[Kategòrëjô:Pòlsczé spiéwôrczi]] 9juhr7c1yayb3bmyo93z2iijfq3khej 0 5822 203290 198539 2026-06-29T16:34:33Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Mùzycë]] to [[Category:Pòlsczé spiéwôrczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203290 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Weronika Korthals 2020.jpg|mały|Weronika Korthals]] '''Wérónika Korthals''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] '''Weronika Korthals''', ùr. 9 stëcznika 1982 r. w [[Pùck]]u) – to je pòlską i kaszëbską spiéwôrką. Òna mùzykùje téż na saksofónie. == Diskògrafijô == * "Ta cëchò noc" * "Kaszëbi na Gòdë II". * "Na wiedno" * "Velevetka" == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20100528100511/http://weronika.net.pl/ Jinternetowô starna artistczi] * {{YouTube|3OlyLLu8ffw|Welewetka - Weronika Korthals (feat. Larry OK Ugwu)}} * {{YouTube|WrU5iNQINH4|Weronika Korthals i Natalia Szroeder, kolęda „Dzysô z Betlejem"}} * {{YouTube|UNdk4Ax4CJg|Weronika Korthals - Dalek (Piãknô je kaszëbskô noc) {{!}} La Via Voice {{!}} Official Video}} * {{YouTube|crvVk8ushCQ|Jak pòwstôwôł teledisk do frantówczi Werónczi Kòrthals "Dalek (Piãknô je kaszëbskô noc)"}} * https://www.kaszubi.pl/media/view/nowy-utwor-weroniki-korthals {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Korthals Weronika}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé spiéwôrczi]] bzqt8goa8wlxlu74it43lang2ze73gm 0 6344 203273 187904 2026-06-29T16:24:12Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Mùzycë]] to [[Category:Amerikańsczé spiéwôrczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203273 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kesha AMAs 2019.png|thumb|Kesha (2019)]]'''Kesha Rose Sebert''' (''Kesha''), (ùr. [[1 strëmiannika]] [[1987]] w [[Los Angeles]]) je amerikańską spiéwôrką. {{stub}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi|Kesha]] 9vxmzljoiwu7dgzrpqnit6astf4sdzf 0 6861 203238 194813 2026-06-29T15:10:21Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}}; {{Commons}} ; {{Kòntrola}} 203238 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:United Colours.jpg|mały|Logo]] '''Manchester United Football Club''' (jinaczi Manchester United F.C.) – klub piłkarsczi, chtërnégò sedzba je z w Manchesterze- -gardze,pòłożonym w westrzódkòwim mòlu Anglii. Wëstãpiwô òn w Anielsczi Ekstraklasy. Òd 1938 rokù prawie bez przerwë wëstãpiwô w nôwëższi klasy rozegriwkòwi w Anglii. Je to jeden z nôbarżi widzałich klubów swiata. Kibicëje jemù pònad 330 milionów lëdzi na całim swiece. == Historiô == [[Manchester United]] pòwstôł w 1878 rokù, le pòd jinszą pòzwą - Newton Heath LYR. Mielë òni finansowë problemë i jak zaczął sã XX wiek, kôżdi jima wrożił chùtczi kùńc. Równak téj pòjawił sã człowiek ò mionie John Henry Davies, chtërën wëreteł klub. Davies béł majicelã môlowégò browaru, chtëren pòstanowił łożëc përzna dëtków w karno. Na pòczątkù przejinaczono z pòzwe Newton Heath na Manchester United. Bédowôno jinszi pòzwe taczi jak Manchester Central i Manchester Celtic. Òstateczné Manchester United pòwstôł 26 séwnika 1902 roku. Klubòwé barwë to czerwiono-biôłi a karno nosi pòzwã Czerwiony Diôbłë. == Sztadion == [[Òbrôzk:Old Trafford 7.jpg|mały|Old Trafford]] Miónkôrze Manchesteru United swoje rozegre rozegracëją na sztadionie "Old Trafford" znônym pòd pòzwą "Teater Snienié". Òbiekt zaprojektowôł znòny szkocczi architekt Archibald Leitch. Budowa stadionu miała kòsztowac 60 tësãcy funtów.Budowa òstała ukończono w 1909 roku. Mecz, chteren òdmikôł stadion òdbéł są mdzë Manchester United a [[Liverrpool|Liverpoolem]]. Òbzérało gò 45,000 tësący przëzérôczów, le wej karno Czerwionych Purtków popuscëło Liverpoolowi 4 : 3. Nôwiąkszô frekwencëjô na Old Trafford òstała ùstanowiôno 25 strëmiannika 1939 roku czedë to na rozegracëje półfinałowé Czielcha Anglii, mdzë Wolverhampton Wanders a Grimsby Town przëszło jaż 76 962 tësąców przëzéroczów. Terô miewcama karna są amerykańsczi milionérowie Joel i Avram Glazerowie, a trenera nôbarżi utytulowôny szkoleniowiec na świece [[Sir Alex Ferguson]], chteren robi tu ju òd 25 lat. Je òn jedinim trenerã w historii Manchesteru United chtërnemù ùdalo sã dobëc potrojnô kòruna ( mesterstwo [Anglia|Angli]] czielich angli i czielich europë w jedni cządze piłkarsczi) a bëło to w 1999 roku. [[Òbrôzk:Alex Ferguson 2011.jpg|mały|Sir Alex Ferguson]] == Dobiwczi karna == Manchester United je nôbarżi utitulowònym karnem w Angli, ò tim swiôdczi to co dobële: * Mesterstwo Anglii (18): 1908, 1911, 1952, 1956, 1957, 1965, 1967, 1993, 1994, 1996, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003, 2007, 2008, 2009 * Czelich Anglii (11): 1909, 1948, 1963, 1977, 1983, 1985, 1990, 1994, 1996, 1999, 2004 * Czielich Lidzi (4): 1992, 2006, 2009, 2010 * Czielich Europé (3): 1968, 1999, 2008 * Czielich Dobëwców Czielichów (1): 1991 * Superczielich Europë (1): 1991 * Czielich Interkontynentalny (1): 1999 * Tôrcz Wspólnotë (18): 1908, 1911, 1952, 1956, 1957, 1965, 1967, 1977, 1983, 1990, 1993, 1994, 1996, 1997, 2003, 2007, 2008, 2010 * Klubowé mesterstwò świata (1): 2008 Òd kùńca lat 90. XX stolata je jednym z najbògatszich klubów sportowych na świece. Terô jego wôrtosc taksowòno je na 1,84 miliarda dolarów (1,19 miliarda funtów) (ustôw na łżekwiat 2010) 30 gromicznika 1945 r. na urzãdze menadżera karna òstôł zajimnięti Matt Busby chtëren prowadzeł polityka wcëgania młodéch miònkôrzów na trowa, cziej to blus béło możliwé. Dzãka temu karno wëgrało liga w 1956 r., a srédnia wieku miònkôrza bëła le 22 lata. Dzãka ti politice dobële wiele karnowéch dobiwków. W drëdzim dzélu, wëgrelë liga znôł i doszlë do dokôzu Czielicha Anglii, przegrelë le z Aston Villą. Stalé sã téż pierszim anielsczim karnã, chtërno,wespòłzgrôwało w Czelichu Europë i doszlë do przedslédné rozegre. == Tragizna == 6 gromicznika 1958r to barô czôrny dzéń w historii Manchesteru United. Téj bëła katastrofa fligra British European Airways 609. Lëcało nim karno pò meczu w Czelichu [[Europa|Europë]]. Roztrzasł òn sã przë starce z latawiska w Monachium. Zdzinãło 8 miónkôrzy i téż uczbieńcowie: Walter Crickmer, Bert Whalley, Tom Curry. Pò tich wszëtczich wydarzeniach z Monachium kibice Manchesteru United zaczãlë nosëc czôrné szléfë na biôło-czerwionych szalach. Tej te biôło-czerwiono-czôrni farwë òstałe jakò znanka. == Lëteratura == * Brawo Sport == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bytnowe lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:nożnô bala]] guzdggvejlrw1dgyo7g9m8qdgpnzsq7 203239 203238 2026-06-29T15:11:11Z Iketsi 3254 -' ' 203239 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:United Colours.jpg|mały|Logo]] '''Manchester United Football Club''' (jinaczi Manchester United F.C.) – klub piłkarsczi, chtërnégò sedzba je z w Manchesterze — gardze, pòłożonym w westrzódkòwim mòlu Anglii. Wëstãpiwô òn w Anielsczi Ekstraklasy. Òd 1938 rokù prawie bez przerwë wëstãpiwô w nôwëższi klasy rozegriwkòwi w Anglii. Je to jeden z nôbarżi widzałich klubów swiata. Kibicëje jemù pònad 330 milionów lëdzi na całim swiece. == Historiô == [[Manchester United]] pòwstôł w 1878 rokù, le pòd jinszą pòzwą - Newton Heath LYR. Mielë òni finansowë problemë i jak zaczął sã XX wiek, kôżdi jima wrożił chùtczi kùńc. Równak téj pòjawił sã człowiek ò mionie John Henry Davies, chtërën wëreteł klub. Davies béł majicelã môlowégò browaru, chtëren pòstanowił łożëc përzna dëtków w karno. Na pòczątkù przejinaczono z pòzwe Newton Heath na Manchester United. Bédowôno jinszi pòzwe taczi jak Manchester Central i Manchester Celtic. Òstateczné Manchester United pòwstôł 26 séwnika 1902 roku. Klubòwé barwë to czerwiono-biôłi a karno nosi pòzwã Czerwiony Diôbłë. == Sztadion == [[Òbrôzk:Old Trafford 7.jpg|mały|Old Trafford]] Miónkôrze Manchesteru United swoje rozegre rozegracëją na sztadionie "Old Trafford" znônym pòd pòzwą "Teater Snienié". Òbiekt zaprojektowôł znòny szkocczi architekt Archibald Leitch. Budowa stadionu miała kòsztowac 60 tësãcy funtów.Budowa òstała ukończono w 1909 roku. Mecz, chteren òdmikôł stadion òdbéł są mdzë Manchester United a [[Liverrpool|Liverpoolem]]. Òbzérało gò 45,000 tësący przëzérôczów, le wej karno Czerwionych Purtków popuscëło Liverpoolowi 4 : 3. Nôwiąkszô frekwencëjô na Old Trafford òstała ùstanowiôno 25 strëmiannika 1939 roku czedë to na rozegracëje półfinałowé Czielcha Anglii, mdzë Wolverhampton Wanders a Grimsby Town przëszło jaż 76 962 tësąców przëzéroczów. Terô miewcama karna są amerykańsczi milionérowie Joel i Avram Glazerowie, a trenera nôbarżi utytulowôny szkoleniowiec na świece [[Sir Alex Ferguson]], chteren robi tu ju òd 25 lat. Je òn jedinim trenerã w historii Manchesteru United chtërnemù ùdalo sã dobëc potrojnô kòruna ( mesterstwo [Anglia|Angli]] czielich angli i czielich europë w jedni cządze piłkarsczi) a bëło to w 1999 roku. [[Òbrôzk:Alex Ferguson 2011.jpg|mały|Sir Alex Ferguson]] == Dobiwczi karna == Manchester United je nôbarżi utitulowònym karnem w Angli, ò tim swiôdczi to co dobële: * Mesterstwo Anglii (18): 1908, 1911, 1952, 1956, 1957, 1965, 1967, 1993, 1994, 1996, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003, 2007, 2008, 2009 * Czelich Anglii (11): 1909, 1948, 1963, 1977, 1983, 1985, 1990, 1994, 1996, 1999, 2004 * Czielich Lidzi (4): 1992, 2006, 2009, 2010 * Czielich Europé (3): 1968, 1999, 2008 * Czielich Dobëwców Czielichów (1): 1991 * Superczielich Europë (1): 1991 * Czielich Interkontynentalny (1): 1999 * Tôrcz Wspólnotë (18): 1908, 1911, 1952, 1956, 1957, 1965, 1967, 1977, 1983, 1990, 1993, 1994, 1996, 1997, 2003, 2007, 2008, 2010 * Klubowé mesterstwò świata (1): 2008 Òd kùńca lat 90. XX stolata je jednym z najbògatszich klubów sportowych na świece. Terô jego wôrtosc taksowòno je na 1,84 miliarda dolarów (1,19 miliarda funtów) (ustôw na łżekwiat 2010) 30 gromicznika 1945 r. na urzãdze menadżera karna òstôł zajimnięti Matt Busby chtëren prowadzeł polityka wcëgania młodéch miònkôrzów na trowa, cziej to blus béło możliwé. Dzãka temu karno wëgrało liga w 1956 r., a srédnia wieku miònkôrza bëła le 22 lata. Dzãka ti politice dobële wiele karnowéch dobiwków. W drëdzim dzélu, wëgrelë liga znôł i doszlë do dokôzu Czielicha Anglii, przegrelë le z Aston Villą. Stalé sã téż pierszim anielsczim karnã, chtërno,wespòłzgrôwało w Czelichu Europë i doszlë do przedslédné rozegre. == Tragizna == 6 gromicznika 1958r to barô czôrny dzéń w historii Manchesteru United. Téj bëła katastrofa fligra British European Airways 609. Lëcało nim karno pò meczu w Czelichu [[Europa|Europë]]. Roztrzasł òn sã przë starce z latawiska w Monachium. Zdzinãło 8 miónkôrzy i téż uczbieńcowie: Walter Crickmer, Bert Whalley, Tom Curry. Pò tich wszëtczich wydarzeniach z Monachium kibice Manchesteru United zaczãlë nosëc czôrné szléfë na biôło-czerwionych szalach. Tej te biôło-czerwiono-czôrni farwë òstałe jakò znanka. == Lëteratura == * Brawo Sport == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bytnowe lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] a1rnjb66tqa0oycagdzng8lv6hdqc9v 0 7094 203314 202524 2026-06-29T17:02:46Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Aktórczi]] to [[Category:Pòlsczé aktórczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203314 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Joanna Krupa Benchwarmer 2008.jpg|mały|Krupa w 2008 rokù]] '''Joanna Krupa''' (ùr. 1979 rokù) – pòlskò-amerikańskô mòdelka, aktórka, telewizyjnô prezenterka a celebritka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Krupa Joanna}} [[Kategòrëjô:Pòlsczé aktórczi]] [[Kategòrëjô:Pòlôszë]] [[Kategòrëjô:Amerikanowie]] liir7szsm0b5lp1a74b6szuf4qzg622 203315 203314 2026-06-29T17:03:26Z Iketsi 3254 kat. 203315 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Joanna Krupa Benchwarmer 2008.jpg|mały|Krupa w 2008 rokù]] '''Joanna Krupa''' (ùr. 1979 rokù) – pòlskò-amerikańskô mòdelka, aktórka, telewizyjnô prezenterka a celebritka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Krupa Joanna}} [[Kategòrëjô:Pòlsczé aktórczi]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] qblcf1vah4zvx5upx8p1yi5m2q6fuf9 0 7359 203264 200707 2026-06-29T16:11:31Z DawnyTest 14843 + 203264 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=ราชอาณาจักรไทย|miono=Tajlandiô|fana=Flag of Thailand.svg|miono-genitiw=Tajlandji|herb=Emblem of Thailand.svg|mòtto=ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์<br />Chat, Satsana, Phra Maha Kasat<br />(Nôród, Religijô, Król)|na karce=LocationThailand.svg|jãzëk=Tajsczi|stolëca=Bangkok|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô |wiéchrzëzna=513 120|procent-wòdë=0,43|rok=2015|lëdztwò=67 959 000|dëtk=bat|kòd dëtka=THB|czasowô cona=7|swiãto=6 łżëkwiata|himn=<center>[[Òbrôzk:Thai National Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> เพลงชาติไทย<br>Phleng Chat Thai – państwòwi himn<br /><center>[[Òbrôzk:Thai Royal Anthem - US Navy Band.ogg]]</center> สรรเสริญพระบารมี<br />Phleng Sansoen Phra Barami – królewsczi himn|kòd=TH|Internet=.th|telefón=66|Mònarcha=Maha Vajiralongkorn|Premiéra=Anutin Charnvirakul}} '''Tajlandiô''' (dôwni Syjam) je państwã w Azji. Greńczë z [[Myanmar|Mjamną]], [[Laòs|Laòsã]], [[Wietnam|Wietnamã]] ë [[Kambòdżô|Kambòdżą]]. Stolëcznym gardã je [[Bangkok]]. Tajlandiô je kònstitucyjną mònarchią. Przédnikã kraju je król (òd 1 gòdnika 2016 na trónie zasôdô król Rama X – Maha Vajiralongkorn). === Spòdlowé pòdôwczi === * stoleczny gard: [[Bangkok]] * lëdztwò: 67 959 000 mieszkańców ([[2015]]) * wiéchrzëzna: 513 120 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] nbujvjio4zqjki0g2v5kjhvwhsp41yn 0 7576 203224 200845 2026-06-29T14:26:15Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}} 203224 wikitext text/x-wiki '''Wiôldżé Płótowò''' ({{jãz.|pl}} ''Płotowo'') – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Gmina Bëtowò|gminie Bëtowò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/322 1.) ''Płotowo Większe'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Bëtowò]] kjztnujatalylxtna3w0wjmx5h5nt5z 0 7606 203318 162547 2026-06-29T17:09:37Z Iketsi 3254 Òbrôzk 203318 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ciconia ciconia nest Rudziny.jpg|mały]] '''Rëdzënë''' – kaszëbskô wies w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w [[Gmina Brusë|gminie Brusë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Brusë]] a8118rn2vlcz0zkrs07g8frosg2eqh5 0 7632 203360 198432 2026-06-29T22:07:37Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Karno Sztudérów „Pòmòrania”]] do [[Karno Sztudérów „Pomorania”]]: Błędna pisownia tytułu: chtos lëchò ùprawił titel, chòc bëło nôprzód dobrze 198432 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Checz w Łączyńskiej Hucie.jpg|mały|Chëcz w Łãtczińsczi Hëce]] '''Karno Sztudérów „Pomorania”''' je òd [[1962]] rokù jakno karno młodzëznë, chtërna mia përznã òdswiéżëc [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]]. Diskùsëje, wëjazdë, pòtkania – sã tipiczné w fùnksnérowaniu Karna. Célã tëch wszëtczich pòdjimiznów je samòùczenié sã Pòmòreńców ë lubòtników Karna, ale téż cësk na jinszich i òsoblëwé jintegrowanié lëdzy wkół sprawów juwernotë ë kùlturowi spôdkòwiznë. 1967 rokù Karno dało pierszą [[Medal Stolema|Medaliã Stolema]]. Ùczestniwóny są nią lëdze, òsoblëwò zasłużony dlô [[Kaszëbi|Kaszëbów]] ë Pòmòrzégò. W pierszich latach dzejaniô Karno dostało Chëcz – stôri kaszëbsczi bùdinuszk w Łątczińsczi Hëce ë to jegò „terenowô” sedzba. Tu bëło wiele wôżnëch zetkaniów nié leno w historië Karna, ale całégò Zrzeszeniégò. Òd lat rok w rok są téż òrganizowané wanodżi - rézë pò [[Kaszëbë|Kaszëbach]] ë Pòmòrzim, jaczich célã mô bëc dostôwanié sã do wôżnëch môlów, priwatnô edukacjô bëtników, a kù reszce pòspólnô wanoga i pòznôwanié se nawzôjno. Pòdjimizną Karna do dzysô je pòkôzk scynaniégò kanië w Łątczińsczi Hëce czë Kònkùrs Wiédzë ò Pòmòrzim dlô ùczniów strzédnëch szkòłów, jaczégò zaczątk béł w 1985 rokù. Karno mô kòńtaktë z jinszima etnicznyma ë jãzëkòwima miészëznama Eùropë ë òdwiédzô Frizów czë Serbòłużiczanów. „Pomorania” to je téż Nôùkòwi Krąg (na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]] òd 1983 rokù, na Gduńsczi Pòlitechnice òd 1992 rokù). Jich dzejanié je widzec w rëchtowanim rozmajitëch ùczałëch kònferencjów czë wëstôwków. "Pòmòreńcowie" pùblikùją swòje artikle na stronach „Pòmeranie”. Zadanim jich je rozkòscérzanié swòjich ùdbów w rozmajitëch placach, promòwanié samòrządzënë ë wspiéranié spòlëznowégò dzejaniégò. Nôleżnikama Karna są [[Kaszëbi]], Kòcewiôcë, gduńczónowie ë wszëtcë, chtërni czedës przëjachelë tuwò, a chtërnym zanôlégô na ti zemi. == Òbaczë téż == * [[Medal Stolema]] * [[Konkurs Wiedzy o Pomorzu]] * [[Remusowa Kara]] * [[Konkurs Dubbingowy „Złoti Jigrzan”]] == Lëteratura == * Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, s. 338 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20240327200558/http://pomorania.kaszubi.eu/ Pomorania] * [http://www.kaszubi.pl Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Zarząd Główny w Gdańsku] * [http://www.kaszubi.pl/o/pomoraniagdansk Klubu Studenckiego „Pomorania” w Gdańsku] * [http://www.kaszubi.pl/o/pomoraniatorun Klubu Studenckiego „Pomorania” w Toruniu] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] puzk240plfwznigbxe9wtq7jy5wlniv 0 8140 203349 163824 2026-06-29T19:05:57Z Iketsi 3254 {{Commons}} 203349 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pith quercus.jpg|mały|Dërżéń [[dãb]]ù]] '''Dërżéń pnia''' – westrzédny dzél òkrãgłégò drewna, to je jegò fizjologicznô òs. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Lesyństwò]] 9ll2ackzrg10q3j3h8wkux1d7zcv3on 0 8282 203370 198312 2026-06-30T11:40:10Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Kaszëbsczi Mech]] 203370 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Leucobryum glaucum 2.jpg|mały|Zelony mech]] '''Zelony mech''' (''Leucobryum glaucum'') – to je ôrt mechù. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w lasach rosce gò jesz dosc wiele. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczi Mech]] {{#categorytree:Mechë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mechë]] 4scw3yxw8swliekis0c7gh7c1agxbz0 0 8283 203371 198314 2026-06-30T11:40:13Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Kaszëbsczi Mech]] 203371 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Aulacomnium palustre.jpeg|mały|Błotnisty mech]] '''Błotnisty mech''' (''Aulacomnium palustre'') – to je ôrt mechù. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w błotach rosce gò wiele. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczi Mech]] {{#categorytree:Mechë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mechë]] s6ojcogket5a934abws4vt9dorphbp9 0 8286 203372 198313 2026-06-30T11:40:16Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Kaszëbsczi Mech]] 203372 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Topi Pigula plonik chluponosy foto k projektu Fotofata 2012.jpg|mały|Bòcóni mech]] '''Bòcóni mech''' (''Polytrichum piliferum'') – to je ôrt mechù. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce gò dosc wiele. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczi Mech]] {{#categorytree:Mechë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mechë]] doxz6denhc4rd1hboa1kh0tl5jld2qu 0 8335 203373 198315 2026-06-30T11:40:21Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Kaszëbsczi Mech]] 203373 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hylocomium splendens 2005.03.31 10.33.44.jpg|mały|Sklący zelónk]] '''Sklący zelónk''' (''Hylocomium splendens'' (Hedw.) Schimp. in Bruch, Schimp. & W.Gümbel) – to je ôrt mechù z rodzëznë zelónkòwatëch. M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w bòrach na kwasnëch zemiach rosce gò wiele. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczi Mech]] {{#categorytree:Mechë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mechë]] g30dry8f0m1zuelzq04g4xoqgcsbee6 0 9219 203255 202155 2026-06-29T16:02:20Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòliticë]] to [[Category:Pòlsczi pòliticë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203255 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Léch Wałãsa|Òbrôzk=Lech Wałęsa w 36. rocznicę wyborów 4 czerwca 1989 (cropped).jpg|òpis=2025|Data_ùrodzeniô=29 séwnika 1943|1. fónkcjô=Prezydent Pòlsczi Repùbliczi|1. Òd=22 gòdnika 1990|1. Do=22 gòdnika 1995|1. Pierszô_dama=Danuta Wałęsa|1. Pòprzédca=[[Wòjcech Jaruzelsczi]] (w krôju)<br>[[Riszard Kaczorowsczi]] (na emigracje)|1. Nastãpnik=[[Aleksander Kwaśniewsczi]]|2. fónkcjô=Przédnik Solidarnosci|2. Òd=17 séwnika 1980|2. Do=23 gromicznika 1991|2. Nastãpnik=Marian Krzaklewsczi|gwôsné jimiã=Lech Wałęsa|Môl_ùrodzeniô=[[Popowo (gmina Tłuchowo)|Popowo]]|Data_smierci=|Mol_smierci=|Pòdpis=Lech Walesa Signature.svg}}[[Òbrôzk:Defense.gov photo essay 110524-D-XH843-007.jpg|mały|Lech Wałęsa, 2011 rok]] {{Audio|Pl-Lech Wałęsa.ogg|'''Lech Wałęsa'''}} abò pò kaszëbskù '''Léch Wałãsa''' (ùr. [[29 séwnika]] [[1943]] w [[Popowo (gmina Tłuchowo)|Popowie]]) – pòlsczi robòtnik, związkòwi dzejôrz ë pòlitikôrz. W latach 1980-1991 béł przédnikã [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|„Solidarnoscë”]], òd 1990 do 1995 rokù béł prezydentã [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]], noblista w 1983 rokù<ref>[http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/ The Nobel Peace Prize 1983]</ref>. Òd 1997 rokù òn je pòczestnym òbëwatelã gardu [[Gduńsk|Gduńska]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160303020601/http://bip.gdansk.pl/rada-miasta/Honorowi-obywatele-Gdanska,a,15636 Honorowi obywatele Gdańska]</ref>. == Òbaczë téż == * [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Wałęsa, Lech}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] [[Kategòrëjô:Prezydencë Pòlsczi]] mlh2vxutccb4dlcr68nq3m47gwxe9vr 203256 203255 2026-06-29T16:03:25Z Iketsi 3254 Òbrôzk; Galeriô 203256 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Léch Wałãsa|Òbrôzk=03.17 總統接見「波蘭前總統華勒沙乙行」 - 55151702432 (cropped).jpg|òpis=2026|Data_ùrodzeniô=29 séwnika 1943|1. fónkcjô=Prezydent Pòlsczi Repùbliczi|1. Òd=22 gòdnika 1990|1. Do=22 gòdnika 1995|1. Pierszô_dama=Danuta Wałęsa|1. Pòprzédca=[[Wòjcech Jaruzelsczi]] (w krôju)<br>[[Riszard Kaczorowsczi]] (na emigracje)|1. Nastãpnik=[[Aleksander Kwaśniewsczi]]|2. fónkcjô=Przédnik Solidarnosci|2. Òd=17 séwnika 1980|2. Do=23 gromicznika 1991|2. Nastãpnik=Marian Krzaklewsczi|gwôsné jimiã=Lech Wałęsa|Môl_ùrodzeniô=[[Popowo (gmina Tłuchowo)|Popowo]]|Data_smierci=|Mol_smierci=|Pòdpis=Lech Walesa Signature.svg}} {{Audio|Pl-Lech Wałęsa.ogg|'''Lech Wałęsa'''}} abò pò kaszëbskù '''Léch Wałãsa''' (ùr. [[29 séwnika]] [[1943]] w [[Popowo (gmina Tłuchowo)|Popowie]]) – pòlsczi robòtnik, związkòwi dzejôrz ë pòlitikôrz. W latach 1980–1991 béł przédnikã [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|„Solidarnoscë”]], òd 1990 do 1995 rokù béł prezydentã [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]], noblista w 1983 rokù<ref>[http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/ The Nobel Peace Prize 1983]</ref>. Òd 1997 rokù òn je pòczestnym òbëwatelã gardu [[Gduńsk|Gduńska]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160303020601/http://bip.gdansk.pl/rada-miasta/Honorowi-obywatele-Gdanska,a,15636 Honorowi obywatele Gdańska]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wałęsa EU 1991 (cropped).png|1991 rok Òbrôzk:Defense.gov photo essay 110524-D-XH843-007.jpg|2011 rok </gallery> == Òbaczë téż == * [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)]] * == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Wałęsa, Lech}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Prezydencë Pòlsczi]] 6vyt8w46jry0jpld3v7p4omhp7twkyx 0 9406 203353 196969 2026-06-29T19:50:44Z Rabùszniczka 19710 203353 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lunak cerveny.jpg|mały]] '''Lësatô kania''' (''Milvus milvus'') – to je wiôldżi ptôch, jaczi mieszkô tam, gdze miészają sã pòla i lasë, krótkò wikszich rzéków abò jezorów. [[Òbrôzk:Kania ruda Milvus milvus.jpg|mały]] [[Òbrôzk:Milvus milvus MHNT.ZOO.2010.11.80.15.jpg|mały|''Milvus milvus'']] Ta kania gniôzdëje zwiksza np. na [[Mazurach]] i prawie na [[Pòmòrzim.]] Tam gdze sã lãgnie, rëchtowónô je apartnô strefa, w jaczi lesny za wiele nie robią, tak żebë ptôchë sã nie wërzasłë a nie wëcygnãłë précz.Kania lecy na jachtã nawetka 10 km òd gniôzda.Za jôdã mô drobné zwierzãta. Chto bë chcôł rozpòznac na niebie négo ptôcha, mùszi dac bôczenié na jegò widłowati ògón, wedle sztôłtu szlachùjący za ògònã jaskùłczi. Czej słuńce swiécy, farwi sã wnet żôłto-czerwiono. Në czasã mòżemë miec kłopòt, bó taczi sóm ògón mô czôrnô kania, półbrat naszi lësati.<ref>"Bëtowskô zemia" - ùczbòwnik Cezari Òbracht-Prondzyńsczi, Pioter Dzekanowsczi, Bëtowò 2013</ref> == Miara == * dłëgòsc cała 65-72 cm * szerokòsc skrzidłów 145–155 cm * wôga ok. 1,2–1,5 kg == Wëstãpòwanié == Zamieszkiwô Eùropã, Strzédną [[Azëjô|Azjã]], nordową Afrikã i Kanarijné Òstrowë i Òstrowë Zelonégò Retkù. Wëstãpùje w zôpôdnym i strzédnym dzélu [[Eùropa|Eùropë]], we wschòdnym dzélu Anatolië pò Czôrné Mòrze, temù téż òbéńda ji bëcô je mniszô jak czôrny kanie. Pôłniowé pòpùlacje, co zamieszkiwają na wiedno pas letnégò klimatu – wanożné, przëlatëją w strëmiannikù i łżëkwiece, a òdlatiwają òd zélnika do séwnika, a zdarziwô sã, że jaż do lëstopadnika. Eùropejsczé kanie nie wanożą na jeséń baro dalek, a òsoblëwie nad Westrzódzemné Mòrze. Swiatowô pòpùlacjô mòże sygac do 20000-30000 sztëk. W Pòlsce je baro mało lãgòwëch ptôchów (600-700 pôr), nowszé szacënczi pòdają 1-1,5 tës. z mòżlëwòtą zwikszaniô<ref>Michał Radziszewski: ''Ptaki Polski''. Warszawa: Carta Blanca, 2011.</ref>, wëstãpùje leno na zôpôdze i nordowò-wschòdnym dzélu kraju ([[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|Wiôlgòpòlskô]], [[Pòmòrsczé gardë|Pòmòrzé]], nordowi dzél Dólnégò Sląska, a téż [[Warminskô-mazursczé wòjewództwò|Warmië]] i Mazur)<ref>Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: ''Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany''. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 203. </ref> W jinszëch regiónach wëstãpiwô tej sej i mòżna gò ùzdrzëc prawie blós òb czas migracëjë, a w centróm i na wschòdze Pòlsczi ni mô gò prawie wcale. Le na Ùbrzégù przelotë céchùją sã wikszima karnama. Niechtërné sztëczi mògą zëmòwac w Strzédny Eùropie, ale z wiksza kòl składowisków smieców abò jinszëch môlów bòkadnëch w jedzenié. Òb zëmã pòkôziwają sã apartno, próbë zaòstaniô òb całi rok nie są regùlarné. Zdarziwô sã to blós w nordowò-zôpôdnym dzélu Pòlsczi i dają sã na to leno pòjedinczé sztëczi<ref>Marcin Karetta: ''Atlas ptaków''. Pascal, 2010.</ref>. To jeden  z nôpëszniészëch rabùsznëch ptóchów w kraju. Jesz w połwie XIX stalat lësowatô kania ùznôwónô bëła za jeden z wielnëch gatënków drapcowatëch ptôchów Pòlsce, chòc ji wielnota zacza spôdac ju w XVIII stalatach. Tedë téż do połwë XX stalat w Wiôlgòpòlsce bëła rzôdkòscą, a na Sląskù ùznówóno, że sã nie lãgnie. Béł to czas tãpieniô drapcowatëch ptóchów i jintensywnégò rozwijaniô sã gbùrzeniô. Zadżina tedë pòpùlacjô  w centralnym i wschòdnym dzélu kraju. Ale téż òd cziledzesąt lat òbserwùje sã zwikszenié lëczëbnotë ptóchów na zôpôdze Pòlsczi przez niemiecką pòpùlacjã. Mòże temù, ze migrëją òne z Niemców. Wëstãpùjąc w tëch regiónach, nie stronią òne òd lëdzy i nawetka wëkaziwają dobrą rozrodzeniową mòżnotã. Òd 1995 rokù gniôzda kaniów òbjãto ùstawòwą conową òchroną, a to prowadzy do pòwikszaniô sã lëczbë i òbéńdë wëstãpòwaniô tegò gatënkù.    == Céchë gatënkù == Ptóch ò wëlecałi pòstacëji i bestrim òpiórzenim. Òn i òna tak somò ùfarwòwóné. Òpiórzenié prawie wiedno dërdzawòbruné. Ògón czerwònobruny z wiérzchù i jasnoszari òd spòdu, dosc wiele wcãti (żóden eùropejsczi rabùsznik ni mô tak wiôldżégò wcãcô jak kania). Temù téż ògón je nôbarżi rozpòznowóną znanką tegò ptôcha w loce na wiôldżich wësokòscach. Głowa, szëja i placë òbsadzeniô skrzidłów jasnopòpielaté ze sztrichòwanim. Wiérzch cała dërdzawòbruny, spòdk cała jasniészi, sztrichòwóny. Na dôlny starnie skrzidła wildżi biôłi plachc, na wiérzchny starnie przeznórtny pôsk. Żółti dzëb z czórnym kùńcã, żółté nodżi. Szlachùjącô za nią czôrnô kania je përznã mniészô, mô wiele cemniészé òpiórzenié i mni wcãti ògón. W przërównanim do mësznika je wiele wikszô i mô dłëższé skrzidła. Pò lãgòwim czasu kanie mògą noclegòwac w karnach dochódôjącëch nawetka do sto sztëk. Lësowatô kania czãsto lecy na prostëch abò letkò zdżãtëch skrzidłach, co w sztôłce przëbôcziwô lëtrã M. W chùtczim i chwatczim loce mô prawie wiedno rozkòscérzony ògón, chtërny czasã sã przekrzéwiô. Leno nie je tak drësznô jak czôrnô kania. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ptôchë]] [[Kategòrëjô:Jastrzibowaté]] [[Kategòrëjô:Ptôchë rabùszny]] [[Kategòrëjô:Ptôchë Eùropë]] s45djz6w4whz81ul044i2mbq9nsgsap 0 9698 203297 200181 2026-06-29T16:45:02Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Szpòrt]] to [[Category:Spòrtówcowie]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203297 wikitext text/x-wiki '''Andżelika Cëchòckô''' (pòl. ''Angelika Cichocka'') – ùr. [[15 strëmiannika]] 1988 rokù, to je strzébrznô medalëstka halowëch mésterstwów swiata. Òna biegô wnetka jak skra ògnia, a ùrodza sã w [[Kartuzë|Kartuzach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.domtel-sport.pl/statystykaLA/personal.php?page=profile&nr_zaw=13971&r=1 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Cëchòckô, Andżelika}} [[Kategòrëjô:Spòrtówcowie]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] m7m7ys65omoriycbae7ht2ive04sfpr 0 9853 203341 193740 2026-06-29T17:39:51Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 203341 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pipiens feeding.jpg|mały|Brzãczącô mëga]] '''Brzãczącô mëga''' (''Culex pipiens'') – ôrt òwada z rodzëznë mëgòwatëch (''Culicidae''). Òna żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 280. == Òbaczë téż == * [[Mëga]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 30nm5p5nt7grwpm4fj27qmig31fl02g 0 9874 203246 203096 2026-06-29T15:48:38Z Iketsi 3254 – amerikańskô aktórka. 203246 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sigourney Weaver by David Shankbone.jpg|mały|Sigourney Weaver]] '''Sigourney Weaver''' (ur. [[8 pazdzérznika]] [[1949]]) – amerikańskô aktórka. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Weaver, Sigourney}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] b675rabrzzom9zoboeaepddp74m2hpy 0 10200 203292 197749 2026-06-29T16:42:18Z Iketsi 3254 kat. 203292 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Boxing Tournament in Aid of King George's Fund For Sailors at the Royal Naval Air Station, Henstridge, Somerset, July 1945 A29806.jpg|mały|Piscowanié]] '''Piscowanié''' – to je dyscyplina szpòrtowi biôtczi, w chtërny dwóch piscowników prowadzy pistną biôtkã. == Òbaczë téż == * [[Bob Moha]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://id.ndl.go.jp/auth/ndlsh/00565624 NDL] {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Piscowanié| ]] i3utkmhfusb3av0274effq5loheqwzs 0 10344 203336 197072 2026-06-29T17:26:04Z Iketsi 3254 -• ; {{Kòntrola}} 203336 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ribbon_(rhythmic_gymnastics).jpg|mały|Ùłożënk z blewiązką]] '''Artisticznô gimnastika''' (ang. ''rhythmic gymnastics'') – pòddiscëplina [[Gimnastika|gimnasticzi]], pòlégô na wëkònywanim tuńcowò-gimnasticzno-akrobaticznëch ùłożënków z balą, blewiązką, [[òbrãcz|òbrãczą]], skôczónką (nômłodszi miónkarze wëkònywają ne ùłożënki bez przëbòru). Spòrtã zajimają sã dzéwczãta w wiekù òd kòl 4 do 24 lat. Gimnasticzczi, òkróm rozcygającëch i dżibkòscowëch cwiczënków, dlô pòprawë gracji i balansu (a téż rëszny i ritmiczny kòòrdinacje) wprawiają sã w [[Klasyczny tuńc|klasycznym tuńcu]] z elementama tuńca charakteristicznégò. Artisticznô gimnastika to [[Szpòrt|spòrt]], w chtërnym miónkarczi abò karna (piãc- abò szescòsobòwé) wëkònywają cwiczënczi z jednym abò pôroma przëbòrama: balą, blewiązką, òbrãczą, skôczónką abò tuńcowò-akrobaticzny ùłożënk (bez przëbòrów). == Wstãp == Spòrt uprawiany je przez dzéwczãta w wieku od około 4 do 24 lat. Gimnasticzczi, króm cwiczënków rozcygającëch i gibkòscowëch, dlô lepszi szëkòwnoscë i równowadżi a téż koordynacji ruchowej i rytmicznej cwiczą tuńc klasyczny z elementama tuńca charakteristicznégò. Artisticznô gimnastika je to spòrt, w chtërnym miónkôrczi abò karna piãc abò szesco òsobòwé robią cwiczënczi z jednym abò pôra przëbòrama: balą, blewiązką, òbrãczą, skôkanką, pôrą maczugów abò ùłożënk tuncowò-akrobaticzny (bez przëbòrów). W indywidualnëch miónkach miónkôrz cwiczi le z jednym przëbòrã za kòżdim razã. W miónkach karnów gimnasticzczi wëkònëją ùłożënk pòspólno i nôwëżi dwa ôrte przëbòrów mògą bëc wëzwëskóné przez karno cwiczącëch. Miónkôrczi mògą tedë wëmieniac sã midzë sobą przëbòrama równo w jaczim mòmence ùłożënkù. Miónkôrz mòże tej cwiczëc nôwiãcy dwùma ôrtama przëbòrów òb czas pòkazywaniô jednégò ùłożënkù. Artisticznô gimnastika to spòrt, chtërny parłãczi w se elementë baletu, gimnasticzi, tuńca i ùmiejãtnoscë ùżiwaniô przëbòrów. Dobiwcą miónków òstôwô ùczãstniczka, chtërna ùdostanie nôwiãcy pónktów przëznónëch ji przez karno sãdzów. Òbtaksowiwùjący dôwają bôczënk nôbarżi na skòczi, ùtrzimanié równowadżi, piruetë (òbrotë), elasticznosc, ùmiejãtnosc pòsłëgiwaniô sã przëbòrama, wëkònanié ùłożënkù i artisticznô wôrtnota. Òrganizacjô zarządzającô tim spòrtã na midëynôrodnym stãpniu – [[Midzënôrodnô Federacja Gimnasticznô]] wprowadzëła w latach: 2001, 2003, 2005 i 2008 zjinaczenia do zasadów pónktowaniô cobë pòdczorchnąc znaczenié technicznëch elementów i zmiészëc nieòbiektiwnosc w sãdzowanim. Przed rokã 2001 sãdze przëznôwalë pónktë w skalë do 10 – jistno jak w spòrtowi gimnastice. W 2003 rokù òsta wprowadzonô skala do 30 pónktów, w 2005 rokù do 20 pónktów, a w 2008 rokù zôs przëszlë nazôt do skali stãpniów z 30 pónktama. Na òglowé òbtaksowanié skłôdają sã pónktë w trzech dzélach, w chtërnëch dôwô sã bôczënk na: technikã, artisticzną wôrtnotã i wëkònanié. Midzënôrodnô Federacja Gimnasticznô decydëje téż ò tim jaczé przëbòrë mają bëc ùżiwóné òb czas miónków. Dzysdniowò ùznóné są leno sztërë z piãcu mòżlëwëch ôrtów przëbòrów. == Historiô == Artisticznô gimnastika przëszła òd dejów [[Jean-Georges Noverre’a]] (1727–1810), [[François Delsarte’a]] (1811–1871) i Rudolfa Bode (1881–1970) – òni wszëtcë wierzëlë w rëchòwą ekspresjã – pòkazywanié sã za pòmòcą tuńca i cwiczënków rozmajitëch dzélów cała. Pehr Henrik Ling rozszérzwiôł dali ne deje w swòjim XIX-wiecznym, szwedzczim systemie wòlnëch cwiczënków. System nen promòwôł „esteticzną gimnastikã”, w chtërny ùczniowie pikazywelë swòje wseczëca i emòcje za pòmòcą rëchu cała. Takô ùdba rozszérzwionô òstała przez Catharine Beecher. W gimnasticznym programie Beecher, jaczi nazéwôł sã „widzałosc bez tuńca”, dzéwczãta cwiczëłë w ritm mùzyczi, zaczënającë òd prostëch cwiczënków kalisteniczi przechòdzącë do barżi drãdżich aktiwnoscë. W latach 80. XIX stalata Szwajcar [[Émile Jaques-Dalcroze]] rozwinął euritmikã – ôrt fizycznégò treningù dlô mùzyków i tancôrzów. Francuz Georges Demenÿ ùsadzył cwiczënczi do mùzyczi, chtërné bëłë tak ùłożoné bë rozkòscérzac widzałosc rëchù, elasticznosc miãsniów i bëlną pòstawã. Wszëtczé ne sztile sparłãczono kòl 1900 rokù w szwedzczi szkòle artisticzny gimnasticzi, chtërna dodała pózni elementë tuńca fińsczégò. Cos kòle tegò czasu estończik Ernst Idla òkreslëł stãpnie trudnoscë dlô kòżdégò rëchù. W rokù 1929 Hinrich Medau założëł w Berlënie The Medau School – szkòłã, w chtërny gimnasticzczi trenowałë „mòderną gimnastikã” i rozwijałë ùmiejãtnoscë ùżëwaniô przëbòrów. Miónczi w artysticzny gimnastice zaczãłë sã w latach 40. XX wiekù w Związkù Radzecczim. FIG fòrmalno ùznała artisticzną gimnastikã za òsóbną discëplinã w 1961 rokù – nazéwóno jã tedë mòderną gimnastiką, pòtemù spòrtową gimnastiką artisticzną i w kùńcu przëjãto pòzwã artisticznô gimnastika (òryginalno w jãz. an. rhythmic gymnastics). == Sãdzowanié w artisticzny gimnastice == Dzéwczãta cwiczą na specjalny planszë, równak òb czas ùłożënkù ni mògą wińsc za kwadrat ò bòkù długòscë 13 metrów, bò je to karané. Kòżdi ùłożënk je òbtaksowiwóny przez sãdzów pòdzelonëch na dwie kòmisje: * D-technika cała i przëbòru (pòprawnosc wëkònywónëch elementów) * E-kòmisja wëkònaniô (kòmisja òdjimô pónktë za błãdë w cwiczënkù òd pòczątkòwëch 10,00 pónktów) == Indiwidualné ùłożënczi == Długòsc indiwidualnégò ùłożënkù wënosy òd 1:15 do 1:30 min. Gimnasticzczi przërëchtowiwùją 4 ùłożënczi z wëzwëskanim (abò nié) wëbrónëch przëbòrów. Kùńcowô pónktacjô je rozmajitô, mòże bëc òsóbnô dlô kòżdégò ùłożënkù, mòże téż bëc sëmą òcenów z wszëtczich. Òcena zanôlégô midzë jinszima òd stãpnia trudnoscë elementów, chtërne pòkazywô miónkôrka. == Ùłożënczi w karnach == Zbiorowé grëpë, czëlë tzw. zbiorówczi, skłôdają sã z 5 abò 6 miónkôrków, co zanôlégô òd wiekù grëpë. Młodszé juniorczi i juniorczi mają do pòkôzaniô 1 ùłożënk, a seniorczi (klasa méstrów) 2 ùłożënczi. Czas jednégò ùłożënkù wënosy kòl 2:30 min. W juniorkach je to 6 miónkarków, le w seniorkach grëpa skłôdô sã z 5 miónkôrków. Òcena juniorsczich grëpów wënosy do 30 pkt za ùłożënk, za to w seniorkach nôwiãkszé òbtaksowanié to 20 pkt za ùłożënk. == Bibliografiô == * Jolanta Piotrkowska Gimnastyka artystyczna w programie wychowania fizycznego dzieci i młodzieży * olimpiady.edu.pl Gimnastyka artystyczna kobiet – Sport w harmonii z muzyką (kopia strony na Internet Archive) * FIG Rhythmic Gymnastics Apparatus Programme – Olympic Cycles 2009–2016. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Szpòrt]] 57p5tz8ubijxckg966n3d0cyauxe54k 14 10373 203334 201713 2026-06-29T17:23:13Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòlskô]] to [[Category:Pòlsczi pòliticë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203334 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] [[Kategòrëjô:Dzeje Pòlsczi]] [[Kategòrëjô:Włodarze]] hqqo9pluzvzy1tmr0xzhxvr830t445r 0 10395 203221 200668 2026-06-29T14:21:49Z Iketsi 3254 {{jãz.}} 203221 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Nowi Jork |gwôsné miono= New York City |céch= Seal of New York City.svg |dopełniacz= nowòjorsczi |fana= Flag of New York City.svg |karta= |państwò= [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |wòjewództwò= [[Òbrôzk:Flag of New York.svg|border|20px]] [[Nowi Jork (stón)|Nowi Jork]] |Kréz= |wiéchrzëzna=1223,6 |stopniN= 40 |minutN= 42 |stopniE= 70 |minutE= 00 |lëdztwò= 8,585,000<ref>[https://s-media.nyc.gov/agencies/dcp/assets/files/pdf/data-tools/population/population-estimates/new-york-city-population-estimates-and-trends-march-2026.pdf New York City’s Population Estimates and Trends], NYC Department of City Planning Population Division, strëmiannik 2026.</ref> |rok= 2025 |czerënkòwi numer= |pòcztowi kòd= |registracëjné tôfle= |bùrméster= [[Zohran Mamdani]] (D) |www= https://www.nyc.gov |adres_um= City Hall |kod_poczt_um= New York, NY 10007 |commons= }} [[Òbrôzk:NYC Montage 2011.jpg|mały|Nowi Jork]] '''Nowi Jork''' ({{jãz.|en}} ''New York'', ''New York City'') – gard w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach Americzi]] ò nôwiãkszi pòpùlacje w kraju<ref>[https://worldpopulationreview.com/us-cities Largest US Cities by Population 2026], worldpopulationreview.com.</ref>. Leżi na sztrądze Atlantikù, w nordowò-pòrénkòwim parce Zjednónëch Stanów, w stanie [[Nowi Jork (stón)|Nowi Jork]]. Gard je stwòrzóny z piãcu òbéńd, jaczé są apartnyma grôfstwama (''boroughs''): Bronx, Brooklyn, Manhattan, Queens i Staten Island. Òstał założony przez [[Néderlandzkô|Òlendrów]] w 1624 jako hańdlowô faktoriô, w 1626 nadali mu miono Nowi Amsterdam, w 1664 po [[Wiôlgô Britanijô|britijsczim]] pòdboju zwëskał miono Nowi Jork<ref>[https://www.u-s-history.com/pages/h2122.html History of New York City, New York] u-s-history.com.</ref>. === Spòdlowé pòdôwczi === * wiéchrzëzna: 1223,6 km² * lëdztwo: 8.48 miliona (lëpińc 2024)<ref>https://www.nyc.gov/content/planning/pages/planning/population</ref>, Nowi Jork je nôbarzi zalëdzonym gardã Zjednónëch Krajów<ref>[https://worldpopulationreview.com/us-cities Largest US Cities by Population 2026]</ref> == Sprôwné pòdzelenié == [[Òbrôzk:5 Boroughs Labels New York City Map.png|mały|upright=1.3|Òkrãża: '''<span style="color:navy;">1:&nbsp;Manhattan</span>''' '''<span style="color:#DDAA00;">2:&nbsp;Brooklyn</span> ''' '''<span style="color:coral;">3:&nbsp;Queens</span>''' '''<span style="color:red;">4:&nbsp;The Bronx</span>''' '''<span style="color:purple;">5:&nbsp;Staten Island</span>''']] Nowi Jork dzélë sã na 5 òkrągów (an. Boroughs) * Manhattan * Brooklyn * Queens * Bronx * Staten Island == Òbaczë téż == * [[Nowi Jork (stón)]] * [[Zohran Mamdani]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nowi Jork (stón)]] qjz87mszm25kjmom5t6pnv058sx1wz5 0 10577 203308 195412 2026-06-29T16:56:14Z Iketsi 3254 kat. 203308 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Olga Boznańska 1893 Autoportret 1893.jpg|mały|Òlga Bòznańskô]] [[Òbrôzk:Olga Boznańska 1890 Chlopiec w mundurku.jpg|mały|Òbrôz Oldżi Bòznańsczi z 1890 rokù]] '''Òlga Bòznańskô''' (''Olga Boznańska'') – (ùr. 1865 rokù w [[Krakòwò|Krakòwie]] – ùm. 1940 rokù w [[Pariz]]u), a malowa òbrôzë. W ji doróbkù są np. pòrtretë. == Òbaczë téż == * [[Jan Matejko]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{culture.pl |pl=https://culture.pl/pl/tworca/olga-boznanska|pl2=Olga Boznańska|pl-arch |en=https://culture.pl/en/artist/olga-boznanska|en2=Olga Boznańska |uk=https://culture.pl/ua/mytets/olha-boznanska-mystkynya-portretiv-i-poetyky-temnykh-barv|uk2=Ольга Бознанська – мисткиня портретів і поетики темних барв |ru=https://culture.pl/ru/artist/olga-boznanskaya|ru2=Ольга Бознанская }} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bòznańskô Òlga}} [[Kategòrëjô:Kùńsztôrze]] [[Kategòrëjô:Białczi]] rtkqsz1hkwv0vcvwaovuaim3i306kxa 203309 203308 2026-06-29T16:56:46Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 203309 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Olga Boznańska 1893 Autoportret 1893.jpg|mały|Òlga Bòznańskô]] [[Òbrôzk:Olga Boznańska 1890 Chlopiec w mundurku.jpg|mały|Òbrôz Oldżi Bòznańsczi z 1890 rokù]] '''Òlga Bòznańskô''' (''Olga Boznańska'') – (ùr. 1865 rokù w [[Krakòwò|Krakòwie]] – ùm. 1940 rokù w [[Pariz]]u), a malowa òbrôzë. W ji doróbkù są np. pòrtretë. == Òbaczë téż == * [[Jan Matejko]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{culture.pl |pl=https://culture.pl/pl/tworca/olga-boznanska|pl2=Olga Boznańska|pl-arch |en=https://culture.pl/en/artist/olga-boznanska|en2=Olga Boznańska |uk=https://culture.pl/ua/mytets/olha-boznanska-mystkynya-portretiv-i-poetyky-temnykh-barv|uk2=Ольга Бознанська – мисткиня портретів і поетики темних барв |ru=https://culture.pl/ru/artist/olga-boznanskaya|ru2=Ольга Бознанская }} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bòznańskô Òlga}} [[Kategòrëjô:Kùńsztôrze]] [[Kategòrëjô:Białczi]] 5xbsl5izsuf80ysr3j3udzc0a0ffw2h 203310 203309 2026-06-29T16:58:50Z Iketsi 3254 Galeriô 203310 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Olga Boznańska 1893 Autoportret 1893.jpg|mały|Òlga Bòznańskô]] [[Òbrôzk:Olga Boznańska 1890 Chlopiec w mundurku.jpg|mały|Òbrôz Oldżi Bòznańsczi z 1890 rokù]] '''Òlga Bòznańskô''' (''Olga Boznańska'') – (ùr. 1865 rokù w [[Krakòwò|Krakòwie]] – ùm. 1940 rokù w [[Pariz]]u), a malowa òbrôzë. W ji doróbkù są np. pòrtretë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Olga Boznańska 1893 Autoportret 1893.jpg|1893 Òbrôzk:Olga Boznańska 1889 Bretonka 2.jpg|1889 Òbrôzk:Olga Boznańska - Girl with Chrysanthemums - MNK II-b-1032 - National Museum Kraków.jpg|1894 Òbrôzk:Olga Boznanska Portrait of a woman.jpg|1888 Òbrôzk:Olga Boznańska - Golden Roses - MNK II-b-1064 - National Museum Kraków.jpg|1896 Òbrôzk:Olga Boznańska 1906 Portret dziewczynek.jpg|1906 Òbrôzk:Olga Boznańska 1906 W bialym kapeluszu.jpg|1906 Òbrôzk:Olga Boznańska - Portrait of Paul Nauen - MNK II-b-7 - National Museum Kraków.jpg|1893 Òbrôzk:Olga Boznańska - Dziewczynka przy oknie.jpg|ca. 1980 Òbrôzk:Olga Boznańska 1886 Mloda z parasolka.jpg|1886 </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jan Matejko]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{culture.pl |pl=https://culture.pl/pl/tworca/olga-boznanska|pl2=Olga Boznańska|pl-arch |en=https://culture.pl/en/artist/olga-boznanska|en2=Olga Boznańska |uk=https://culture.pl/ua/mytets/olha-boznanska-mystkynya-portretiv-i-poetyky-temnykh-barv|uk2=Ольга Бознанська – мисткиня портретів і поетики темних барв |ru=https://culture.pl/ru/artist/olga-boznanskaya|ru2=Ольга Бознанская }} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Bòznańskô Òlga}} [[Kategòrëjô:Kùńsztôrze]] [[Kategòrëjô:Białczi]] s1piz6ouzc7276tpn82t9xtvs0bw3zr 14 11153 203302 177787 2026-06-29T16:49:59Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Lëdzë]] 203302 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lëdzë]] [[Kategòrëjô:Lëteratura]] kr7jptjct1wyhf27rji1ls18wqr921m 0 11187 203262 201806 2026-06-29T16:11:02Z Rabùszniczka 19710 Rabùszniczka przeniós starnã [[Kania]] do [[Milvus]]: Articzél òdnosy sã do biologicznégò rodzaju 201806 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Milvus migrans front(ThKraft).jpg|mały|Czôrnô kania]] '''Kania''' abò '''kùling''' (''Milvus'') – to szlach strzédnëch ptôchów z pòdrodzëznë [[kanie]] (''Milvinae'') z rodzëznë jastrzibòwatëch. Kania mòże miec młodé na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], ale òb zëmã ji tu ni ma. W tim szlachù je np: [[czôrnô kania]] i [[Lësatô kania|czerwònô kania]]. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Jastrzibowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 296. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jastrzibowaté]] gsamgeb7r0yrm0spuryr8yyvbdv7faf 203277 203262 2026-06-29T16:27:35Z Rabùszniczka 19710 203277 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Milvus migrans front(ThKraft).jpg|mały|Czôrnô kania]] '''Milvus'''<ref>[[Milvus]], [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).</ref>''', kania -''' rodzôj drapieżnëch ptôchów z pòdrodzëznë jastrzibów (''[[Accipitrinae]]'') w rodzëznie jastrzibòwatëch (''[[Accipitridae]]).'' == Wëstãpòwanié == Gatënczi òbejmòwóné przez rodzôj żëją Eùropie, Azji, Africe i Òceanii <ref>D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette: Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0.. W: S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.): [https://birdsoftheworld.org/bow/home Birds of the World]. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2020. DOI: [https://birdsoftheworld.org/bow/species/accipi1/1.0/introduction 10.2173/bow.accipi1.01.] [dostęp 2020-06-05]. (ang.).</ref>. == Systematika == Rodzôj òbejmùje trze gatënczi: * ''Milvus milvus'' ([[Karol Linneùsz|Linnaeus]], 1758) - [[Lësatô kania]] * ''Milvus migrans'' ([[Boddaert]], 1783) - [[Czôrnô kania]] * ''Milvus aegyptius ([[Gmelin]], JF, 1788) - [[Egipskô kania]]'' == Òbaczë téż == {{#categorytree:Jastrzibowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jastrzibowaté]] jso4mr6q67qr7wulkesr9rixgbgkpzm 203316 203277 2026-06-29T17:08:01Z Iketsi 3254 Przëpisë 203316 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Milvus migrans front(ThKraft).jpg|mały|Czôrnô kania]] '''Milvus'''<ref>[[Milvus]], [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).</ref>, '''kania''' – rodzôj drapieżnëch ptôchów z pòdrodzëznë jastrzibów (''[[Accipitrinae]]'') w rodzëznie jastrzibòwatëch (''[[Accipitridae]]).'' == Wëstãpòwanié == Gatënczi òbejmòwóné przez rodzôj żëją Eùropie, Azji, Africe i Òceanii <ref>D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette: Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0.. W: S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.): [https://birdsoftheworld.org/bow/home Birds of the World]. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2020. DOI: [https://birdsoftheworld.org/bow/species/accipi1/1.0/introduction 10.2173/bow.accipi1.01.] [dostęp 2020-06-05]. (ang.).</ref>. == Systematika == Rodzôj òbejmùje trze gatënczi: * ''Milvus milvus'' ([[Karol Linneùsz|Linnaeus]], 1758) - [[Lësatô kania]] * ''Milvus migrans'' ([[Boddaert]], 1783) - [[Czôrnô kania]] * ''Milvus aegyptius ([[Gmelin]], JF, 1788) - [[Egipskô kania]]'' == Òbaczë téż == {{#categorytree:Jastrzibowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 296. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jastrzibowaté]] t4q40qjamf38q8o64z3rvxjwoiywovf 203317 203316 2026-06-29T17:08:28Z Iketsi 3254 - → – 203317 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Milvus migrans front(ThKraft).jpg|mały|Czôrnô kania]] '''Milvus'''<ref>[[Milvus]], [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).</ref>, '''kania''' – rodzôj drapieżnëch ptôchów z pòdrodzëznë jastrzibów (''[[Accipitrinae]]'') w rodzëznie jastrzibòwatëch (''[[Accipitridae]]).'' == Wëstãpòwanié == Gatënczi òbejmòwóné przez rodzôj żëją Eùropie, Azji, Africe i Òceanii <ref>D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette: Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0.. W: S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.): [https://birdsoftheworld.org/bow/home Birds of the World]. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2020. DOI: [https://birdsoftheworld.org/bow/species/accipi1/1.0/introduction 10.2173/bow.accipi1.01.] [dostęp 2020-06-05]. (ang.).</ref>. == Systematika == Rodzôj òbejmùje trze gatënczi: * ''Milvus milvus'' ([[Karol Linneùsz|Linnaeus]], 1758) – [[Lësatô kania]] * ''Milvus migrans'' ([[Boddaert]], 1783) – [[Czôrnô kania]] * ''Milvus aegyptius ([[Gmelin]], JF, 1788) – [[Egipskô kania]]'' == Òbaczë téż == {{#categorytree:Jastrzibowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 296. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jastrzibowaté]] bkkx4p0cvkun2zmwg5n6kfp78xk1pv4 203358 203317 2026-06-29T21:43:07Z Rabùszniczka 19710 òbrôzczi 203358 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Red Kite and Black Kite NAUMANN.jpg|mały]] [[Òbrôzk:Milvus migrans front(ThKraft).jpg|mały|Czôrnô kania w loce. ]] '''Milvus'''<ref>[[Milvus]], [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).</ref>, '''kania''' – rodzôj drapieżnëch ptôchów z pòdrodzëznë jastrzibów (''[[Accipitrinae]]'') w rodzëznie jastrzibòwatëch (''[[Accipitridae]]).'' == Wëstãpòwanié == [[Òbrôzk:Milvus milvus, Meyerode, Belgium 1.jpg|mały|Lësaté kanie w Belgii]] Gatënczi òbejmòwóné przez rodzôj żëją Eùropie, Azji, Africe i Òceanii <ref>D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette: Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0.. W: S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.): [https://birdsoftheworld.org/bow/home Birds of the World]. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2020. DOI: [https://birdsoftheworld.org/bow/species/accipi1/1.0/introduction 10.2173/bow.accipi1.01.] [dostęp 2020-06-05]. (ang.).</ref>. == Systematika == Rodzôj òbejmùje trze gatënczi: * ''Milvus milvus'' ([[Karol Linneùsz|Linnaeus]], 1758) – [[Lësatô kania]] * ''Milvus migrans'' ([[Boddaert]], 1783) – [[Czôrnô kania]] * ''Milvus aegyptius ([[Gmelin]], JF, 1788) – [[Egipskô kania]]'' == Òbaczë téż == {{#categorytree:Jastrzibowaté|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 296. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Jastrzibowaté]] oxco3h60loc6o0x8hkrdqci4vvub2f4 0 11465 203332 200593 2026-06-29T17:21:03Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòlôszë]] to [[Category:Pòlôszczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203332 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Maria Kownacka.jpg|mały|Kòwnackô w 1979 rokù]] '''Mariô Ludwika Kòwnackô''' (pòl. Maria Ludwika Kownacka, ùr. 11 séwnika 1894 w Słupie, ùm. 27 gromicznika 1982 we [[Warszawa|Warszawie]]) – pòlskô pisôrka, dolmaczérka z [[rusczi jãzëk|rusczégò jãzëka]], aùtorka "Dziennika Dziecięcego" (pierszé 5 numrów mia titel "Jawnutka"), jaczé béł redagòwóny òb czas warszawsczégò pòwstaniô, dokôzów na binã a radiowëch słëchòwiszczów dlô dzecy. Wespółrobiła z cządnikã "Płomyk", na łamach jaczégò debiutowała w 1919. == Żëcopis == Córka Marii z Lesznowsczich i Ludwika Kòwnacczégò ùrodza sã w dwòrkù w Słupie 11 séwnika 1894. Czej mia 8 lat ùmarła ji mëma (pòchòwónô je na parafialnym smãtôrzu w Suserzu). W 1912, m.jin. bez dëtkòwé jiwrë, zaczãła robòtã jakno szkólnô. Ùcza m.jin. w Dãbòwi Górze, Krziwdze a Mińskù. Przełómienim w ji żëcym béł rok 1919, czedë pisôrka nawiąza kòńtakt z Heléną Radwanową - redachtorką "Płomyka", co sprawiło, że Maria Kòwnackô zaczãła pisac artikle do cządników dlô dzecy, jaczé wëdôwóné bëłë bez Naszą Księgarnię. W 1929 pisôrka przecygnãła do Warszawë na Żolibórz. Zamieszka na szasém Słowacczégò 5/13 m 74, dze dzysôdnia je Jizba Pamiãcé Marii Kòwnacczi - dzél Mùzeùm Dzecny Ksążczi (pòl. Muzeum Książki Dziecięcej). W 1939 kùpiła plac na letniskòwą chëcz w Łómiónkach kòl szasé Szpitalny, równak dopiérze w 1958 pòwstôł tuwò bùdink ''Plastusiowo'', dze pisôrka zajimała sã m.jin. swòjim hòbbi tj. tkanim gòbelinów, robienim kòprowi biżuterie, robienim weków a téż pòdzéranim na ptôchë, ò jaczich wiele wiedza. W nym dodomù napisała m.jin. ''Na tropach węża Eskulapa'' a ''Za Żywopłotem''. Pisôrka pòchòwónô je na Stôrëch Pòwązkach we Warszawie. == Ùsôdztwò == * 1935 – ''Bajowe bajeczki i świerszczykowe skrzypeczki, czyli o straszliwym smoku i dzielnym szewczyku, prześlicznej królewnie i królu Gwoździku'' * 1935 – ''Deszczyk pada, słonko świeci'' * 1936 – ''Plastusiowy pamiętnik'' * 1936 – ''Kukuryku na ręczniku'' * 1937 – ''O Jaśku, co się z Rokitą założył'' * 1937 – ''Cztery mile za piec'' * 1939 – ''Miała babuleńka kozła rogatego'' * 1947 – ''Jak mysz pod miotłą'' * 1948 – ''Kajtkowe przygody'' * 1948 – ''O Rochu i jego grochu'' * 1948 – ''Tajemnica uskrzydlonego serca'' * 1949 – ''O Kasi, co gąski zgubiła'' * 1949 – ''O Żaczku-Szkolaczku i o Sowizdrzale, co jeden kochał szkołę, a ten drugi wcale'' * 1950 – ''Entliczek pentliczek'' * 1950 – ''Kwiatki Małgorzatki'' * 1951 – ''Wawrzyńcowy sad'' * 1957 – ''Przygody Plastusia'' * 1957 – ''Rogaś z Doliny Roztoki'' * 1958 – ''Szkoła nad obłokami'' * 1960 – ''O Bidzie i złotych jabłkach'' * 1961 – ''Orzeszek'' * 1963 – ''Plastusiowo'' * 1963 – ''Kamizela na niedzielę'' * 1965 – ''W Świerszczykowie'' * 1969 – ''Wesołe przedszkole'' * 1970 – ''Teatrzyk supełków'' * 1971 – ''Za żywopłotem'' z Marią Kowalewską: * 1963 – ''Głos przyrody'' z Janem Edwardem Kucharskim: * 1965 – ''Wiatrak profesora Biedronki'' * 1967 – ''Skarb pod wiatrakiem'' z Kazimierzem Garstką: * 1980 – ''Na tropach węża Eskulapa'' z Zofią Malicką: * 1951 – ''Dzieci z Leszczynowej Górki'' == Nôdgrodë a òdznaczi == * 1948 – Srebrny Krzyż Zasługi * 1951 – I nagroda miasta Warszawy * 1952 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski * 1956 – Nagroda Prezesa Rady Ministrów * 1971 – Order Uśmiechu * 1975 – Medal Komisji Edukacji Narodowej * 1978 – Złota Odznaka ZNP * 1978 – Orle Pióro == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlôszczi]] 8ld2dghhjzfx0rlgqpp9xmub4qu0vfd 0 11469 203270 202113 2026-06-29T16:18:59Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 203270 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:2019 TIFF premiere of Hustlers, Jennifer Lopez (48696671561) (cropped).jpg|mały|Lopez, [[2019]]]] '''Jennifer Lynn Lopéz''' (ùr. [[24 lëpińca]] [[1969]]), znónô téż jakno '''J.Lo''', w [[Nowi Jork|Nowim Jorkù]] – amerikańskô aktórka, spiéwôczka pòpòwô, tancérka, projektantka mòdë, biznesménka. Ùrodzëła sã i spãdzëła dzëcinné lata w [[Bronksù|Bronksu]], dzélnicë Nowigò Jorkù, a czedë bëła sedemnôscë lat stôrô wëstãpiła w piérszim filmie ''Mòja môłô dzéwczënka''. Pózni jisz grała w jinszëch, mniészich produkcëjach. W 1997 rokù òdegrała pierszôplanową rolã w filmie [[''Selena|Selena'']] i òtrzimała za nią nominacjã do [[''Złotégò Globù''|''Złotégò Globù'']]. Òd négò czasu ji kariera artisticznô sã chùtkò rozpãdzëła i nabrała mòcë. W 1999 rokù aktórka piérszi rôz wëstãpiła w rolë spiéwôczczi albùmem ''on the 6'' i òdniosła wiôldźi zwënéga. W pòstãpnëch latach ji spiéwónczi bëłë na piérszich môlach swiatowëch lëstów nôwiãkszich hitów. Lopéz sedzy w kòmisji amerikańsczigò [[Idola|Idola]]. Ùtworë Lopéz sprzedônô na całim swiece w òkòlim 75 milinów egzemplôrzy. Òtrzimała nôdgrodë taczi jak: * '''[[American Music Award|American Music Award]]''' * '''[[MTV video Music Award|MTV video Music Award]]''' * '''dwa razë nominowônô do [[Grammy|Grammy]]''' Lopéz [[:en:Lopez]] nie je blós spiéwóczką, aktórką i tancérką, ale téż biznesmenką. Mô swòją kòlëkcjã òblëczenków i parfumów i wiele ùmòwów na reklamë. Jennifer je znônô jakno przédniczka mòdë i nôlëpi òpòcônô aktórka latinoskô w Hollywood. '''W 2011 rokù zdobëła titél nôpëszniszy białczi na całim swiece wedlë magazynu ''People'', a rok pózni ''Forbes'' pòzwôł ją nôbarżi òsôblëwą i bòkadną gwiôzdą.''' Òna zbiła majątk zrëchòwôny na òkòlim 150 milinów dolarów. Lëdzë interesëją sã ji sprawama priwatnëma. Lopéz mia trzech chłopów, a przez dwa lata ji chłopem bëł aktór [[''Ben Affleck|Ben Aflleck'']]. Pózni òzëniła sã z [[''Marcem Anthony'm|Marcem Anthony'm'']], a w 2008 ùrodzëła blëzniôczi. Pò sedmë latach òni sã rozeszlë, a w 2014 wzãlë rozdënk. == Filmògrafiô == {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan="2"|Rok ! rowspan="2"|titelw ! colspan="2"|Warczi ! class="unsortable" rowspan="2"|Rola ! class="unsortable" rowspan="2"|Dodatkòwé informacëje |- ! class="unsortable"|<div title="Aktorka" style="text-decoration: none; border-bottom:1px dotted;">A</div> ! class="unsortable"|<div title="Producentkô" style="text-decoration: none; border-bottom:1px dotted;">P</div> |- | 1986 | ''Mòja môłô dzéwczënka'' | | | Myra | |- | 1993 | ''Sostrë w akcji'' | | | Myra | |- | rowspan=2|1995 | ''[[Mòja rodzëna (film 1995)|Mòja rodzëna]]'' | | | María Sánchez | |- | ''[[Bana z piéniãdzama]]'' | | | Grace Santiago | |- | rowspan=2|1996 | ''[[Jack (film)|Jack]]'' | | | Wastna Márquez | |- | ''[[Krew i winò]]'' | | | Gabriella | |- | rowspan=3|1997 | ''[[Selena (film)|Selena]]'' | | | [[Selena|Selena Quintanilla]] | |- | ''[[Anakonda (film)|Anakonda]]'' | | | Terri Flores | |- | ''[[Wanoga przez piekło]]'' | | | Grace McKenna | |- | rowspan=2|1998 | ''[[Co z òczu, to z sérca]]'' | | | Karen Sisco | |- | ''[[Mrówka Z]]'' | | | Azteca | [[dubbing]] w jãzëkù anielsczim |- | 2000 | ''[[Sôdzewô cela (film)|Sôdzewô cela]]'' | | | Catherine Deane | |- | rowspan=2|2001 | ''[[Pòwiédz jo]]'' | | | Mary Fiore | |- | ''[[Oczë anioła]]'' | | | Sharon Pogue | |- | rowspan=2|2002 | ''[[Nigdë wiãcy (film)|Nigdë wiãcy]]'' | | | Slim Hiller | |- | ''[[Pokojówka na Manhattanie (film)|Pokojówka na Manhattanie]]'' | | | Marisa Ventura | |- | 2003 | ''Gigli'' | | | Ricki | |- | rowspan=2|2004 | ''[[Dzéwczã z Jersey (film 2004)|Dzéwczã z Jersey]]'' | | | Gertrude Steiney | |- | ''[[Zatańcuj ze mną (film 2004)|Zatańcuj ze mną]]'' | | | Paulina | |- | rowspan=2|2005 | ''[[Ôrt na starkã]]'' | | | Charlotte Cantilini | |- | ''[[Nieskuńczoné żëcé]]'' | | | Jean Gilkyson | |- | rowspan=2|2006 | ''[[Gard smiércë (film 2006)|Gard smiércë ]]'' | | | Lauren Adrian | |- | ''Spiéwôk'' | | | Puchi | |- | 2007 | ''Czëc ritm'' | | | òna sôma | |- | 2010 | ''[[Plan B (film 2010)|Plan B]]'' | | | Zoe | |- | rowspan=2|2012 | ''[[Jak urodzić i nie zwariować]]'' | | | Holly | |- | ''[[Epòka lodówcowô 4: Wanoga kòntinentów]]'' | | | Shira | |- | 2013 | ''Parker'' | | | Leslie Rodgers | |- | rowspan=3|2015 | ''Knôp òd sąsadów'' | | | Claire Peterson | |- | ''Lila & Eve'' | | | Eve Rafael | |- | ''[[Chëcz (film 2015)|Chëcz]]'' | | | Lucy Tucci | |- | 2016 | ''[[Epòka lodówcowô 5: Mòcné ùderzenié]]'' | | | Shira | dubbing w jãzëku anielsczim |- | rowspan=2|2018 | ''Second Act'' | | | Maya | |- | ''Bye Bye Birdie Live!'' | | | Rosie Alvarez | |} === Seriale === {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan="2"|Rok ! rowspan="2"|Titël ! colspan="2"|Warczi ! class="unsortable" rowspan="2"|Rola ! class="unsortable" rowspan="2"|Dodôwk |- ! class="unsortable"|<div title="Aktorka" style="text-decoration: none; border-bottom:1px dotted;">A</div> ! class="unsortable"|<div title="Producentka wykonawcza" style="text-decoration: none; border-bottom:1px dotted;">P</div> |- | 1991–1993 | ''In Living Color'' | | | Fly Girl | 61 sztreków |- | 1993 | ''[[Ùsmiéwk kawlu (serial telewizyjny)|Ùsmiéwk kawla]]'' | | | Melinda Lopez | 6 sztreków |- | rowspan=2|1994 | ''South Central'' | | | Lucille | 4 sztreczi | ''Hotel Malibu'' | | | Melinda Lopez | 6 sztreków |- | 2004 | ''[[Will & Grace]]'' | | | òna sôma | 3 sztreczi |- | 2006 | ''[[South Beach]]'' | | | — | 8 sztreków |- | 2010 | ''[[Jak jô pòznôł waji mëmkã]]'' | | | Anita Appleby | |- | 2013– | ''[[The Fosters]]'' | | — | 85 sztreków |- | 2016– | ''[[Uwikłana]]'' | | | Harlee Santos | 26 sztreków |- | 2018 | ''Will & Grace'' | | | òna sôma / Harlee Santos | |} == Nominaceje == * 1998: [[Selena (film)|Selena]] MTV Movie Award nôblëpszô aktórka * 1998: [[Selena (film)|Selena]] Złoty Glob nôblëpszô aktórka , * 1998: [[Anakonda (film)|Anakonda]] Saturn nôblëpszô aktórka, * 1999: American Music Awards – nôblëpszô spiéwôczka Latinoamerykańskô, nôblëpszô nowô artistkô, * 1999: [[If You Had My Love]] MTV Video Music Awards za nôblëpszi teledysk * 1999: [[Co z òczu, to z sérca]] MTV Movie Award nôblëpszô białogòwskô rola, * 2001: [[Cela (film)|Cela]] MTV Movie Award nôblëpszô białogòwskô rola, * 2001: [[Let's Get Loud]] Grammy Award nôblëpszi dokôz Dancebiałogłowsczi, * 2001: American Music Awards nôblëpszô spiéwôczka Pop / Rock, * 2001: [[Cela (film)|Cela]] Saturn najlepsza aktórka, * 2001: [[Waiting for Tonight]] Grammy Award nôblëpszi dokôz Dance, * 2002: American Music Awards nôblëpszô spiéwôczka Hip-Hop / R&B, * 2002: I’m Glad MTV Video Music Awards dlô nôblëpszi spiéwôczczi pop, * 2003: [[Nigdë wiãcy (film)|Nigdy więcej]] Złota Malina nógòrszô aktórka, * 2011: MTV EMA dlô nôblëpszi wokalistczi * 2012: ALMA AWARDS dlô nôblëpszi wokalistczi == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.jenniferlopez.com/ Oficjalna strona Jennifer Lopez] * [https://web.archive.org/web/20121105215924/http://www.jenniferlopezonline.com/Default.aspx Jennifer Lopez Online] {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Lopez, Jennifer}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] 8d5v5mbzv13r46o5ubyr8g8ey5svgz5 0 11474 203300 188549 2026-06-29T16:48:36Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 203300 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} '''Marilyn Monroe''' Marilyn Monroe, włascewié '''Norma Jeane Mortenson''' ùrodzóna 1 czerwińca 1926 w [[Los Angeles]], ùmarła 5 zélnika – amerykańsczi aktórka, kapeluszniczka, piosenkôrka, prodùcentka filmòwa, gwiôzda filmôwa, jikòna kùltury pópularny<ref>Marcel Danesi, Popular Culture: Introductory Perspectives, 2008, s. 111.</ref>. American Film Institute ùmiesciéł ją na szóstim mólu na lisce nówiãkszich aktórek wszech czasów. Monroe swòjã karierã zaczãła w lëtach 40 jakno pin-up gir. Pózni trafiła do swiata filmu, gdze rabòtała dlô [[Columbia Pictures]] [https://web.archive.org/web/20130729145809/http://columbia/ pictures]. W 1951 r. zwiãzała sã z wytwórniã Fox, pò czim wkrótce zyskała pòpùlarnosc dzãką filmom ''Małpia kuracja'', ''Niagara'', ''Mężczyźni wolą blondynki'' czë ''Słomiany wdowiec.'' Zasłynãła z ról stereòtypòwych blondnków, ale wcelała sã również w pãstaceje baro złożóné i dramatéczné. W 1955 r. sztuderowała aktórstwô metodiczne w Actors Studio, założiła swòjã wytwórnię Marilyn Monroe Productions. Żëcë prywatné Monroe bëło pełne pertùrbaceji. Aktórka zmagała sã z ùzależnieniama i problemama psychicznyma. Bëła trzykrôtnie białkã, nie miała dzëcë. Film ''Skłóceni z życiem'' był òstatnim w jej żëcowô drodze, chtërã przerwała nieòczekiwóna smierc w 1962 r. == Żëcë == [[Òbrôzk:Portrait of Marilyn Monroe.jpg|mały]] === Młodosc === Norma Jeane Mortenson ùrodzéła sã w County Hospital w [[Los Angeles]], 1 czerwińca 1926 r., jakno trzece dzeckò [[Gladys Pearl Baker]]<ref> Jaka była prawdziwa Marilyn Monroe?. naobcasach.pl, 2014-09-22. [dostęp 2017-01-21].</ref>. Gladys nié mògła zrezygnowac z rabòty na rzecz òpieczi nad swòją córkã, òddała Normã rodzeznie zastãpczéj. Pò 7 lôtach ôdebrała jã i razã zamieszkały w Hollywood. Rok pózni Gladys zachòrowała na schizofrenię paranoidalną. Òstatk żëca przeżëwała w izolaceji i rzôdkò miôła òkazjã pòtkac sã z córkã. Òstatecznié trafiła do serocinca. Pò lótach tak wspòminała tén czas: „Rodzice wszystkich dzieci w Domu (sierocińcu) umarli. Ja miałam co najmniej jednego rodzica – matkę. Ale ona mnie nie chciała. Zbyt się wstydziłam, aby próbować wyjaśnić to innym dzieciom. Szczęśliwa byłam tylko gdy zabierano nas do kina. Jeane w òkrese dzëctwa miôła bec òfiarã mòlestowanié seksualnégò. Przyznawôła, że w wieku 8 lat była mòlestowóna seksualnié przez lokatóra, ale nié ùjawniła tożsamosce napastnika. Jakno dzëckò jãkała sã i beła dosc wstëdléwa. Szesnastôletnié Norma Jeane wyszła za dwudzestojednoletniégô chłopa, robòtnika. === Droga do sławë === W łżëkwiatë 1944 r. rabòtała pô 10 gòdzënów w Radioplane Munitions Factory. Tam pòtkała fotografa, chterën wykonôł òdjimczi pracownicom fabryczi. Chòcaż niżôdne z jej òdjimków nié òstało òpublikowónych, Norma Jean zdecydowała sã òdejsc z fabryczi i rozpòczãc rabòtã jakno mòdelka. W zélniku 1945 r. wyprowadzëła sã i pòdpisała kontrakt z Blue Book Model Agency. Pòdjãła decyzjã ò zmianié swòjégò wizerënczi – wyprostowała i farbòwanié włosë na blond. Ùważóna bëła za jedną z najcãżej robòtnych mòdelek, a jej òdjimki zdobiły òkładczi taczich cządników, jak „Pageant” czë „Peek”. Dzãkã pòmòcë, swòjej pracodawczyni, wkroczëła do swiata filmu w 1946 r. Jed Aktórka wraz z wpływowym Benem Lyonem wëbrała Marilyn Monroe jakno swòj pseudonim artisticzny. Miono Marilyn nawiãzëwało do gwiôzdy Broadwayu - Marilyn Miller, natomiast Monroe bëło nôzwëskã panieńsczim memki aktórki. Pòczãtkòwò Monroe statistowała w filmach i tak jak inszi niedoswiadczeni aktorzy brała ùdzël w ùczbach spirwu, tuńca, pantomimy i jinszich sesjach òdjimkòwych, a także wzyrała rabòtã na planié filmòwym. Òsobisce marzëła ò karierze pòkroju Jean Harlow. Jej pierszé role gôdóne to ''Dangerous Years'', ''Scudda Hoo! Scudda Hay!''. Pòd wildżim wrażeniém ambicji Monroe beł Sidney Skolsky, dzennikôrz „New York Post“, jaczi prowadzéł pòczytnã kolumnã rozrywkòwã: „To bëło jasne, że Monroe jest gòtowô cãżkò pracowac. Chcëła byc aktorkã i gwizdã filmòwã. Wiedzałem, że nick jej nie pòwsztëma“. Dzãki òżywionôm kòntaktom towarzysczim i domniemanemu romansòwi z Josephem Schenckiem w strëmianniku 1948 r. pòdpisała kòntrakt z Columbia Pictures. Pòd kierunkiem Natashy Lytess rozwijała aktorsczé ùmiejãtnosce, a pònadto przeszła kòlejnã zmianã swòjégò wizerunkù – jej włosë miały òd tej pòry kòlór platynowégò blondu, przeszła również kòrekcjã wady zgryzu. W Columbii zagrała bardziej znaczãcã rolã w niskobùdżetãwëm musicalu ''Dziewczęta z chóru'', jaczi równak nie bëł sukcesem kòmercyjnym. Monroe stracëła kòntrakt w wytwórni. W òmawianym òkrese zwiãzała sã z łowcã talentów Johnnym Hydem, chterën prawdopòdobnie wtedy sfinansował jej òperacje plastéczne pòdbródka i knëra. Pòzbawióna zródła dochodu w 1949 r. pòzowała nagò do òdjimków, chterë w 1953 r. ùkazały sã w pierwszém numerze ''Playboya''. Za sesjã òdjimkòwã ù Toma Kelleya dostôwała zaledwie 50 dolarów, a pò latach gôdała, że zdecydowała sã na tã sesjã bò bëła zdesperowóna, chòc ùważała, że „porządne dziewczyny nie pozują nago”. === Lata 50. Kariera w Hollywood === Wprôwdze Monroe próbowała zdjãc së òdium seksbomby i pragnęła bardziej ambitnych ról, to jednaka producenci pòstrzegali jã przede wszystczim przez pryzmat seksapilu, wskutek czegò występowała w dosc pòdobnych kreacjach aktorsczich m.in. sekretarczi w''Małpiej kuracji''czë w ''Uprzejmie informujemy, że nie są państwo małżeństwem''. Już wówczas aktorka znana bëła z tegò, że na planie zabëła tëkstu, òrãdzała sã, a czasã w ògóle nie stawiała sã na czas w rabòce. Zmagała sã z bezsennoscã, tremã i niskã samoòcenã. W 1953 r. zagrała femme fatale w ''Niagarze'', filmie nakrãcónym w Technicolorze. Sceny, w jaczich aktorka wystãpowała òwinięta tylko w przescieradło lub rãcznik, bëłë wówczas szokùjące i spòtkały sã z protestama srodowisk białczich. Sam film òkazał sã jednako wildżim sukcesem kasowym, ùtorował drogã do sławy Monroe, a także pòtwierdzëł jej status seksbomby. [[Òbrôzk:2017 Kruisherenhotel, Renaissancehuis, hotelkamer 2.jpg|mały]] === Filmë fabùlarné === * [[1947 w filmie|1947]]: ''[[Szokująca panna Pilgrim]]'' (''The Shocking Miss Pilgrim'') jako operatorka telefonu (niewymieniona w czołówce) * 1947: ''Dangerous Years'' jako Evie, kelnerka w Gopher Hole * [[1948 w filmie|1948]]: ''You Were Meant for Me'' (niewymieniona w czołówce) * 1948: ''Scudda-Hoo! Scudda-Hay!'' jako dziewczyna w kajaku (niewymieniona w czołówce) * 1948: ''Green Grass of Wyoming'' jako Epizod z Square Dance (niewymieniona w czołówce) * 1948: ''Dziewczęta z chóru'' (''Ladies of the Chorus'') jako Peggy Martin * [[1949 w filmie|1949]]: ''Szczęśliwa miłość'' (''Love Happy'') jako klientka * [[1950 w filmie|1950]]: ''Błyskawica'' (''The Fireball'') jako Polly * 1950: ''Podróż do Tomahawk'' (''A Ticket to Tomahawk'') jako Clara (niewymieniona w czołówce) * 1950: ''Right Cross'' jako Dusky Ledoux (niewymieniona w czołówce) * 1950: ''[[Asfaltowa dżungla]]'' (''The Asphalt Jungle'') jako Angela Phinlay * 1950: ''[[Wszystko o Ewie]]'' (''All About Eve'') jako panna Claudia Casswell * [[1951 w filmie|1951]]: ''Opowieść z rodzinnych stron'' (''Home Town Story'') jako Iris Martin * 1951: ''As Young as You Feel'' jako Harriet * 1951: ''Pamiętniki Don Giovanniego'' (''Love Nest'') jako Roberta 'Bobbie' Stevens * 1951: ''Pobierzmy się'' (''Let's Make It Legal'') jako Joyce * [[1952 w filmie|1952]]: ''[[Proszę nie pukać]]'' (''Don't Bother to Knock'') jako Nell Forbes * 1952: ''O. Henry przy pełnej widowni'' (''Full House'') jako prostytutka (fragment „The Cop and the Anthem”) * 1952: ''Uprzejmie informujemy, że nie są państwo małżeństwem'' (''We're Not Married!'') jako Annabel Jones Norris * 1952: ''Na krawędzi'' (''Clash by Night'') jako Peggy * 1952: ''[[Małpia kuracja]]'' (''Monkey Business'') jako panna Lois Laurel * [[1953 w filmie|1953]]: ''[[Niagara (film)|Niagara]]'' jako Rose Loomis * 1953: ''[[Mężczyźni wolą blondynki]]'' (''Gentlemen Prefer Blondes'') jako Lorelei Lee * 1953: ''[[Jak poślubić milionera]]'' (''How to Marry a Millionaire'') jako Pola Debevoise * [[1954 w filmie|1954]]: ''[[Nie ma jak show]]'' (''There's No Business Like Show Business'') jako Vicky * 1954: ''[[Rzeka bez powrotu]]'' (''River of No Return'') jako Kay Weston * [[1955 w filmie|1955]]: ''[[Słomiany wdowiec]]'' (''The Seven Year Itch'') jako dziewczyna * [[1956 w filmie|1956]]: ''[[Przystanek autobusowy (film)|Przystanek autobusowy]]'' (''Bus Stop'') jako Cherie * [[1957 w filmie|1957]]: ''[[Książę i aktoreczka]]'' (''The Prince and the Showgirl'') jako Elsie Marina * [[1959 w filmie|1959]]: ''[[Pół żartem, pół serio]]'' (''Some Like It Hot'') jako Sugar Kane Kowalczyk * [[1960 w filmie|1960]]: ''[[Pokochajmy się]]'' (''Let's Make Love'') jako Amanda Dell * [[1961 w filmie|1961]]: ''[[Skłóceni z życiem]]'' (''The Misfits'') jako Roslyn Taber * [[1962 w filmie|1962]]: ''Something's Got to Give'' jako Ellen Wagstaff Arden == Nagrody i nominacje == ; [[César (nagroda filmowa)|'''César''']] * 1959 – najlepsza aktorka zagraniczna – ''[[Książę i aktoreczka]]'' ; [[Złoty Glob|Złote Globy]] * 1957 – nominacja: [[Złoty Glob dla najlepszej aktorki w filmie komediowym lub musicalu|najlepsza aktorka w filmie komediowym lub musicalu]] – ''[[Przystanek autobusowy (film)|Przystanek autobusowy]]'' * 1960 – [[Złoty Glob dla najlepszej aktorki w filmie komediowym lub musicalu|najlepsza aktorka w filmie komediowym lub musicalu]] – ''[[Pół żartem, pół serio]]'' == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Monroe, Marilyn}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] 2k7vekc03yprvytxihrivy3q5qkbsxg 203301 203300 2026-06-29T16:48:57Z Iketsi 3254 -' ' 203301 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} '''Marilyn Monroe''' Marilyn Monroe, włascewié '''Norma Jeane Mortenson''' ùrodzóna 1 czerwińca 1926 w [[Los Angeles]], ùmarła 5 zélnika – amerykańsczi aktórka, kapeluszniczka, piosenkôrka, prodùcentka filmòwa, gwiôzda filmôwa, jikòna kùltury pópularny<ref>Marcel Danesi, Popular Culture: Introductory Perspectives, 2008, s. 111.</ref>. American Film Institute ùmiesciéł ją na szóstim mólu na lisce nówiãkszich aktórek wszech czasów. Monroe swòjã karierã zaczãła w lëtach 40 jakno pin-up gir. Pózni trafiła do swiata filmu, gdze rabòtała dlô [[Columbia Pictures]] [https://web.archive.org/web/20130729145809/http://columbia/ pictures]. W 1951 r. zwiãzała sã z wytwórniã Fox, pò czim wkrótce zyskała pòpùlarnosc dzãką filmom ''Małpia kuracja'', ''Niagara'', ''Mężczyźni wolą blondynki'' czë ''Słomiany wdowiec.'' Zasłynãła z ról stereòtypòwych blondnków, ale wcelała sã również w pãstaceje baro złożóné i dramatéczné. W 1955 r. sztuderowała aktórstwô metodiczne w Actors Studio, założiła swòjã wytwórnię Marilyn Monroe Productions. Żëcë prywatné Monroe bëło pełne pertùrbaceji. Aktórka zmagała sã z ùzależnieniama i problemama psychicznyma. Bëła trzykrôtnie białkã, nie miała dzëcë. Film ''Skłóceni z życiem'' był òstatnim w jej żëcowô drodze, chtërã przerwała nieòczekiwóna smierc w 1962 r. == Żëcë == [[Òbrôzk:Portrait of Marilyn Monroe.jpg|mały]] === Młodosc === Norma Jeane Mortenson ùrodzéła sã w County Hospital w [[Los Angeles]], 1 czerwińca 1926 r., jakno trzece dzeckò [[Gladys Pearl Baker]]<ref> Jaka była prawdziwa Marilyn Monroe?. naobcasach.pl, 2014-09-22. [dostęp 2017-01-21].</ref>. Gladys nié mògła zrezygnowac z rabòty na rzecz òpieczi nad swòją córkã, òddała Normã rodzeznie zastãpczéj. Pò 7 lôtach ôdebrała jã i razã zamieszkały w Hollywood. Rok pózni Gladys zachòrowała na schizofrenię paranoidalną. Òstatk żëca przeżëwała w izolaceji i rzôdkò miôła òkazjã pòtkac sã z córkã. Òstatecznié trafiła do serocinca. Pò lótach tak wspòminała tén czas: „Rodzice wszystkich dzieci w Domu (sierocińcu) umarli. Ja miałam co najmniej jednego rodzica – matkę. Ale ona mnie nie chciała. Zbyt się wstydziłam, aby próbować wyjaśnić to innym dzieciom. Szczęśliwa byłam tylko gdy zabierano nas do kina. Jeane w òkrese dzëctwa miôła bec òfiarã mòlestowanié seksualnégò. Przyznawôła, że w wieku 8 lat była mòlestowóna seksualnié przez lokatóra, ale nié ùjawniła tożsamosce napastnika. Jakno dzëckò jãkała sã i beła dosc wstëdléwa. Szesnastôletnié Norma Jeane wyszła za dwudzestojednoletniégô chłopa, robòtnika. === Droga do sławë === W łżëkwiatë 1944 r. rabòtała pô 10 gòdzënów w Radioplane Munitions Factory. Tam pòtkała fotografa, chterën wykonôł òdjimczi pracownicom fabryczi. Chòcaż niżôdne z jej òdjimków nié òstało òpublikowónych, Norma Jean zdecydowała sã òdejsc z fabryczi i rozpòczãc rabòtã jakno mòdelka. W zélniku 1945 r. wyprowadzëła sã i pòdpisała kontrakt z Blue Book Model Agency. Pòdjãła decyzjã ò zmianié swòjégò wizerënczi – wyprostowała i farbòwanié włosë na blond. Ùważóna bëła za jedną z najcãżej robòtnych mòdelek, a jej òdjimki zdobiły òkładczi taczich cządników, jak „Pageant” czë „Peek”. Dzãkã pòmòcë, swòjej pracodawczyni, wkroczëła do swiata filmu w 1946 r. Jed Aktórka wraz z wpływowym Benem Lyonem wëbrała Marilyn Monroe jakno swòj pseudonim artisticzny. Miono Marilyn nawiãzëwało do gwiôzdy Broadwayu - Marilyn Miller, natomiast Monroe bëło nôzwëskã panieńsczim memki aktórki. Pòczãtkòwò Monroe statistowała w filmach i tak jak inszi niedoswiadczeni aktorzy brała ùdzël w ùczbach spirwu, tuńca, pantomimy i jinszich sesjach òdjimkòwych, a także wzyrała rabòtã na planié filmòwym. Òsobisce marzëła ò karierze pòkroju Jean Harlow. Jej pierszé role gôdóne to ''Dangerous Years'', ''Scudda Hoo! Scudda Hay!''. Pòd wildżim wrażeniém ambicji Monroe beł Sidney Skolsky, dzennikôrz „New York Post“, jaczi prowadzéł pòczytnã kolumnã rozrywkòwã: „To bëło jasne, że Monroe jest gòtowô cãżkò pracowac. Chcëła byc aktorkã i gwizdã filmòwã. Wiedzałem, że nick jej nie pòwsztëma“. Dzãki òżywionôm kòntaktom towarzysczim i domniemanemu romansòwi z Josephem Schenckiem w strëmianniku 1948 r. pòdpisała kòntrakt z Columbia Pictures. Pòd kierunkiem Natashy Lytess rozwijała aktorsczé ùmiejãtnosce, a pònadto przeszła kòlejnã zmianã swòjégò wizerunkù – jej włosë miały òd tej pòry kòlór platynowégò blondu, przeszła również kòrekcjã wady zgryzu. W Columbii zagrała bardziej znaczãcã rolã w niskobùdżetãwëm musicalu ''Dziewczęta z chóru'', jaczi równak nie bëł sukcesem kòmercyjnym. Monroe stracëła kòntrakt w wytwórni. W òmawianym òkrese zwiãzała sã z łowcã talentów Johnnym Hydem, chterën prawdopòdobnie wtedy sfinansował jej òperacje plastéczne pòdbródka i knëra. Pòzbawióna zródła dochodu w 1949 r. pòzowała nagò do òdjimków, chterë w 1953 r. ùkazały sã w pierwszém numerze ''Playboya''. Za sesjã òdjimkòwã ù Toma Kelleya dostôwała zaledwie 50 dolarów, a pò latach gôdała, że zdecydowała sã na tã sesjã bò bëła zdesperowóna, chòc ùważała, że „porządne dziewczyny nie pozują nago”. === Lata 50. Kariera w Hollywood === Wprôwdze Monroe próbowała zdjãc së òdium seksbomby i pragnęła bardziej ambitnych ról, to jednaka producenci pòstrzegali jã przede wszystczim przez pryzmat seksapilu, wskutek czegò występowała w dosc pòdobnych kreacjach aktorsczich m.in. sekretarczi w''Małpiej kuracji''czë w ''Uprzejmie informujemy, że nie są państwo małżeństwem''. Już wówczas aktorka znana bëła z tegò, że na planie zabëła tëkstu, òrãdzała sã, a czasã w ògóle nie stawiała sã na czas w rabòce. Zmagała sã z bezsennoscã, tremã i niskã samoòcenã. W 1953 r. zagrała femme fatale w ''Niagarze'', filmie nakrãcónym w Technicolorze. Sceny, w jaczich aktorka wystãpowała òwinięta tylko w przescieradło lub rãcznik, bëłë wówczas szokùjące i spòtkały sã z protestama srodowisk białczich. Sam film òkazał sã jednako wildżim sukcesem kasowym, ùtorował drogã do sławy Monroe, a także pòtwierdzëł jej status seksbomby. [[Òbrôzk:2017 Kruisherenhotel, Renaissancehuis, hotelkamer 2.jpg|mały]] === Filmë fabùlarné === * [[1947 w filmie|1947]]: ''[[Szokująca panna Pilgrim]]'' (''The Shocking Miss Pilgrim'') jako operatorka telefonu (niewymieniona w czołówce) * 1947: ''Dangerous Years'' jako Evie, kelnerka w Gopher Hole * [[1948 w filmie|1948]]: ''You Were Meant for Me'' (niewymieniona w czołówce) * 1948: ''Scudda-Hoo! Scudda-Hay!'' jako dziewczyna w kajaku (niewymieniona w czołówce) * 1948: ''Green Grass of Wyoming'' jako Epizod z Square Dance (niewymieniona w czołówce) * 1948: ''Dziewczęta z chóru'' (''Ladies of the Chorus'') jako Peggy Martin * [[1949 w filmie|1949]]: ''Szczęśliwa miłość'' (''Love Happy'') jako klientka * [[1950 w filmie|1950]]: ''Błyskawica'' (''The Fireball'') jako Polly * 1950: ''Podróż do Tomahawk'' (''A Ticket to Tomahawk'') jako Clara (niewymieniona w czołówce) * 1950: ''Right Cross'' jako Dusky Ledoux (niewymieniona w czołówce) * 1950: ''[[Asfaltowa dżungla]]'' (''The Asphalt Jungle'') jako Angela Phinlay * 1950: ''[[Wszystko o Ewie]]'' (''All About Eve'') jako panna Claudia Casswell * [[1951 w filmie|1951]]: ''Opowieść z rodzinnych stron'' (''Home Town Story'') jako Iris Martin * 1951: ''As Young as You Feel'' jako Harriet * 1951: ''Pamiętniki Don Giovanniego'' (''Love Nest'') jako Roberta 'Bobbie' Stevens * 1951: ''Pobierzmy się'' (''Let's Make It Legal'') jako Joyce * [[1952 w filmie|1952]]: ''[[Proszę nie pukać]]'' (''Don't Bother to Knock'') jako Nell Forbes * 1952: ''O. Henry przy pełnej widowni'' (''Full House'') jako prostytutka (fragment „The Cop and the Anthem”) * 1952: ''Uprzejmie informujemy, że nie są państwo małżeństwem'' (''We're Not Married!'') jako Annabel Jones Norris * 1952: ''Na krawędzi'' (''Clash by Night'') jako Peggy * 1952: ''[[Małpia kuracja]]'' (''Monkey Business'') jako panna Lois Laurel * [[1953 w filmie|1953]]: ''[[Niagara (film)|Niagara]]'' jako Rose Loomis * 1953: ''[[Mężczyźni wolą blondynki]]'' (''Gentlemen Prefer Blondes'') jako Lorelei Lee * 1953: ''[[Jak poślubić milionera]]'' (''How to Marry a Millionaire'') jako Pola Debevoise * [[1954 w filmie|1954]]: ''[[Nie ma jak show]]'' (''There's No Business Like Show Business'') jako Vicky * 1954: ''[[Rzeka bez powrotu]]'' (''River of No Return'') jako Kay Weston * [[1955 w filmie|1955]]: ''[[Słomiany wdowiec]]'' (''The Seven Year Itch'') jako dziewczyna * [[1956 w filmie|1956]]: ''[[Przystanek autobusowy (film)|Przystanek autobusowy]]'' (''Bus Stop'') jako Cherie * [[1957 w filmie|1957]]: ''[[Książę i aktoreczka]]'' (''The Prince and the Showgirl'') jako Elsie Marina * [[1959 w filmie|1959]]: ''[[Pół żartem, pół serio]]'' (''Some Like It Hot'') jako Sugar Kane Kowalczyk * [[1960 w filmie|1960]]: ''[[Pokochajmy się]]'' (''Let's Make Love'') jako Amanda Dell * [[1961 w filmie|1961]]: ''[[Skłóceni z życiem]]'' (''The Misfits'') jako Roslyn Taber * [[1962 w filmie|1962]]: ''Something's Got to Give'' jako Ellen Wagstaff Arden == Nagrody i nominacje == ; [[César (nagroda filmowa)|'''César''']] * 1959 – najlepsza aktorka zagraniczna – ''[[Książę i aktoreczka]]'' ; [[Złoty Glob|Złote Globy]] * 1957 – nominacja: [[Złoty Glob dla najlepszej aktorki w filmie komediowym lub musicalu|najlepsza aktorka w filmie komediowym lub musicalu]] – ''[[Przystanek autobusowy (film)|Przystanek autobusowy]]'' * 1960 – [[Złoty Glob dla najlepszej aktorki w filmie komediowym lub musicalu|najlepsza aktorka w filmie komediowym lub musicalu]] – ''[[Pół żartem, pół serio]]'' == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} {{SORTUJ:Monroe, Marilyn}} [[Kategòrëjô:Amerikańsczé aktórczi]] ax0unup0mlquj8llrevnds5lthkbxhl 0 11489 203352 181482 2026-06-29T19:48:23Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 203352 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Kaszëbsczi Kabaret „Fif”''' ({{jãz.|pl}} Kaszubski Kabaret „Fif”) – kabaret założony w 2000 r. w [[Pùck|Pùckù]] przez [[Pioter Cëskòwsczi|Piotra Cëskòwsczégò]] a [[Róman Drzéżdżón|Rómana Drzéżdżóna]]. Repertuar w wiôldżim dzélu béł w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]. Kabaret dzejôł do 2008 r. Òkróm Cëskòwsczégò a Drzéżdżóna wëstãpòwelë w nim m.jin. Sławòmir Gòjka, Pioter Lesnéwa (pòl. Piotr Lessnau), [[Michôł Piéper]], [[Jerzi Łisk]], Mariusz Drzéżdżón. Pòzwa „Fif” znaczi szpôs, szpòrt, wic, wërgel, gag. W 2002 r. Kabaret òstôł wëprzédniony nôdgrodą [[Òrmùzdowô Skra]], jaką przëznôwô redakcjowé kòlegium cządnika [[„Pomerania”]]. Dzél tekstów Kabaretu béł wëdrëkòwóny w ksążeczce ''Pióro do gilgania/Pióro do gëldzeniô'' (Gdiniô 2004, wëdôwizna Region). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] q9z6quxf9t1s45etmgy9zi516m3jb0i 0 11530 203250 200966 2026-06-29T16:02:19Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòliticë]] to [[Category:Pòlsczi pòliticë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203250 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Paweł Adamòwicz|gwôsné jimiã=Paweł Adamowicz|Òbrôzk=Paweł Adamowicz - Prezydent Gdańska.jpg|òpis=Paweł Adamòwicz (2018)|Data_ùrodzeniô=2 lëstopadnika 1965|Mol_ùrodzeniô=[[Gduńsk]]|Data_smierci=14 stëcznika 2019|Mol_smierci=[[Gduńsk]]|1. fónkcjô=Prezydeńt Miasta Gduńska|1. Òd=26 pazdzérznika 1998|1. Do=14 stëcznika 2019|1. Pòprzédca=Tomasz Posadzczi|1. Nastãpnik=[[Aleksandra Dulkiewicz]]|1. partiô=[[Karno Kònsérwatëno-Lëdòwe]] / [[Òbëwatelskô Platfòrma]] / [[Wszëtkò Dlô Gduńska]]|2. fónkcjô=Przédnik Radë Gardu Gduńska|2. Òd=1994|2. Do=1998|2. Pòprzédca=Andrzéj Januszajtis|2. partiô=Kònsérwatënô Partiô / [[Karno Kònsérwatëno-Lëdòwe]]|2. Nastãpnik=Elżbiéta Grabarek-Bartoszewicz|Môl_ùrodzeniô=[[Gduńsk]] }} [[Òbrôzk:Gdańsk ulica Świętokrzyska (granica Zakoniczyna i Łostowic).JPG|mały|400px|[[Gduńsk]] stolëca Kaszëb witô w 2012 r.]] '''Paweł Bogdan Adamòwicz''' (ùr. [[2 lëstopadnika]] [[1965]] r. w [[Gduńsk|Gduńskù]]– ùm. [[14 stëcznika]] [[2019]] r. w [[Gduńsk|Gduńskù]]) to béł pòlsczìm dzejôrzem, pòlitikôrzem i prezydeńtem [[Gduńsk]]a. Skùńcził prawò na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. W latach 1990–1993 béł prorektorã [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]]. Òd 1998 do 2019 r. òn béł prezydentã ([[Bùrméster|bùrméstrã]]) [[Gduńsk]]a. Syn ùchódców z [[Wilno|Wilna]], całé żëcé zrzeszony z [[Gduńsk|Gduńska]]. Rechcenwalt ë samòrządówc. Dzejôrz demòkraticzny òpòzycje òd czasów strzédny szkòłë, tj. òd [[1980]] do [[1989]] rokù. W latach 1990-93 béł Prorechtorã GÙ do sprôw sztudérów. W [[1994]] r. òstôł Przédnikã Radzëznë Miasta Gduńska. Òd jeseni [[1998]] do stëcznika [[2019]] Prezydeńt Gduńska, najégò stołecznégò gardu. Ùmar ùpchłi nożã na binie, na Dłudżim Tôrgù, na 27. finale Wiôldżi Òrkestrë Gòdny Pòmòcë. Òstawił białkã ë dwie córczi. Òd [[13 stëcznika]] [[2019]] r. òn béł w bòlëcë w [[Gduńsk|Gduńskù]], bò tegò dnia baro pòkaléczôł gò na binie mòrdarz nożã. Paweł Adamòwicz pòmògôł miészëznóm – téż [[Kaszëbi|Kaszëbóm]] i w Gduńskù mògł widzec kaszëbsczé stanice. Òn Kaszëbã nie béł, le słëchôł [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczémù Zrzeszeniù]]<ref>http://magazynkaszuby.pl/2019/01/gdansk-kaszubski-wywiad-pawel-adamowicz/</ref>. Ùkôzôłë sã jegò pùblikacje np. ''Będę gryzł trawę i walczył o Gdańsk''. Paweł Adamòwicz béł achtniony w [[Eùropa|Eùropie]] i wëprzédniony m.jin. Złotim Krziżã ‘’Pro Ecclesia et Pontifice’’ (2001). [[Marijën Kòscół w Gduńsku]] je môlã jegò pòchòwaniô, a na pògrzébie mògł widzec kaszëbsczé stanice. Jegò białką bëła [[Magdaléna Adamòwicz]]. Jak tej, czej w 1988 r. wespół z Mariuszã Szmëtką – pózni redachtorã Tatczëznë, a dzysô przédnym redachtorã gazétë „Dziennik Bałtycki” – prowadzëlë sztrejk sztudérów GÙ. Jak tej, czej razã z Donaldã Tuskã bëlë w Gduńsczim Pòliticznym Klubie m. Lecha Bądkòwsczégò, abò tej, czej dogôdôł sã ze sztudérama Karna Pòmòraniô, w tëch latach, czédë béł Prorechtorã GÙ. Ju jakno Prezydeńt Gduńska lubił wiedno achtnąc Kaszëbów. Za jegò czasów, w 2004 r., szkòle w Jaseniu (dzél Gduńska) òstało nadóné miono Lecha Bądkòwsczégò ë bëła tam wprowadzonô ùczba kaszëbsczégò jãzëka. W Kaszëbsczim Rokù (2006), ògłoszonym przez Sejmik Pòmòrsczégò Wòjewództwa, razã z przédnikã Sejmikù Brunã Sënôkã, promòwôł Kaszëbów w [[Brusë|Brusel]], dze m.jin. brôł ùdzél w hepeningù, w czasu jaczégò, w kaszëbsczi strój òstôł òblokłi ''Manneken-Pis'' – sztaturka knôpa-symbolë eùropejsczi stolëcë. Òd 2006 r. w [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] ([[19 strëmiannika]]) ceńtrum [[Gduńsk|Gduńska]] wiedno bëło przeòblokłé kaszëbsczima czôrno-złotima fanama, a w 2011 r., w przeddzéń Dnia Jednotë Kaszëbów, 18 strëmiannika, na wjazdach do miasta stałãno 9 tôflów z nôdpisã „Gduńsk stolëca Kaszëb witô” (jaczé pózni, pòd cëskã samòrządzënowëch dzejarzów z Kartuz, òstôł zmieniony na „Gduńsk historëcznô stolëca Kaszëb witô”). Paweł Adamòwicz béł téż mòckò zaangażowóny w pòstawienié w 22 lëpińca 2010 r. w [[Gduńsk|Gduńskù]] sztaturë Ksãca Swiãtopôłka Bëlnégò, wkół czegò dzejôł razã z Arturã Jabłońsczim, w tamtëch latach przédnikã Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniégò. Zgódno dónym tédë słowã, òb jeséń 2016 r., pòdległô P. Adamòwiczowi Derechcjô Rozbùdowë Miasta Gduńska przebùdowa całi plac kòl sztrasë Szëroczi, dze na sztatura aùtorstwa Wawrzińca Sãpa stoji ë ceszi òkò kòżdégò Kaszëbë, gduńszczóna ë turistë. Łoni Prezydeńt òdpòwiedzôł na zwòłóny przez nas protest procëm zamknieniémù kaszëbsczi etnofilologie na Gduńsczim Ùniwersytece. Òn zachãcywôł do przińdzeniô, òbiecywôł dopòmòc czerënkòwi. Zapamiãtómë Prezydeńta jakno człowieka wiedno żëcznégò wszelejaczim miészëznóm, w tim Kaszëbóm, mającégò starã ò kùlturną pluraliznã [[Gduńsk|Gduńska]]. == Ksiôżki == * Gdańsk jako wyzwanie, 2008 r. * Gdańsk jako wspólnota, 2019 r. == Òbaczë téż == * [[Aleksandra Dulkiewicz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.rte.ie/news/world/2019/0114/1023138-pawel-adamowicz/ Thousands march across Poland to remember slain mayor] ({{Jãz.|en}}) * https://kaszebsko.com/2019/01/15/pauel-adamowicz-zasluzony-dlo-kaszebow.html ({{Jãz.|csb}}) {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Adamòwicz, Paweł}} [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] 8ymiplwxoqjpwxgzh26eaf2cj8sovhr 203257 203250 2026-06-29T16:04:31Z Iketsi 3254 {{#categorytree:Pòlsczi pòliticë|hideroot=on|mode=pages}} 203257 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Paweł Adamòwicz|gwôsné jimiã=Paweł Adamowicz|Òbrôzk=Paweł Adamowicz - Prezydent Gdańska.jpg|òpis=Paweł Adamòwicz (2018)|Data_ùrodzeniô=2 lëstopadnika 1965|Mol_ùrodzeniô=[[Gduńsk]]|Data_smierci=14 stëcznika 2019|Mol_smierci=[[Gduńsk]]|1. fónkcjô=Prezydeńt Miasta Gduńska|1. Òd=26 pazdzérznika 1998|1. Do=14 stëcznika 2019|1. Pòprzédca=Tomasz Posadzczi|1. Nastãpnik=[[Aleksandra Dulkiewicz]]|1. partiô=[[Karno Kònsérwatëno-Lëdòwe]] / [[Òbëwatelskô Platfòrma]] / [[Wszëtkò Dlô Gduńska]]|2. fónkcjô=Przédnik Radë Gardu Gduńska|2. Òd=1994|2. Do=1998|2. Pòprzédca=Andrzéj Januszajtis|2. partiô=Kònsérwatënô Partiô / [[Karno Kònsérwatëno-Lëdòwe]]|2. Nastãpnik=Elżbiéta Grabarek-Bartoszewicz|Môl_ùrodzeniô=[[Gduńsk]] }} [[Òbrôzk:Gdańsk ulica Świętokrzyska (granica Zakoniczyna i Łostowic).JPG|mały|400px|[[Gduńsk]] stolëca Kaszëb witô w 2012 r.]] '''Paweł Bogdan Adamòwicz''' (ùr. [[2 lëstopadnika]] [[1965]] r. w [[Gduńsk|Gduńskù]]– ùm. [[14 stëcznika]] [[2019]] r. w [[Gduńsk|Gduńskù]]) to béł pòlsczìm dzejôrzem, pòlitikôrzem i prezydeńtem [[Gduńsk]]a. Skùńcził prawò na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. W latach 1990–1993 béł prorektorã [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]]. Òd 1998 do 2019 r. òn béł prezydentã ([[Bùrméster|bùrméstrã]]) [[Gduńsk]]a. Syn ùchódców z [[Wilno|Wilna]], całé żëcé zrzeszony z [[Gduńsk|Gduńska]]. Rechcenwalt ë samòrządówc. Dzejôrz demòkraticzny òpòzycje òd czasów strzédny szkòłë, tj. òd [[1980]] do [[1989]] rokù. W latach 1990-93 béł Prorechtorã GÙ do sprôw sztudérów. W [[1994]] r. òstôł Przédnikã Radzëznë Miasta Gduńska. Òd jeseni [[1998]] do stëcznika [[2019]] Prezydeńt Gduńska, najégò stołecznégò gardu. Ùmar ùpchłi nożã na binie, na Dłudżim Tôrgù, na 27. finale Wiôldżi Òrkestrë Gòdny Pòmòcë. Òstawił białkã ë dwie córczi. Òd [[13 stëcznika]] [[2019]] r. òn béł w bòlëcë w [[Gduńsk|Gduńskù]], bò tegò dnia baro pòkaléczôł gò na binie mòrdarz nożã. Paweł Adamòwicz pòmògôł miészëznóm – téż [[Kaszëbi|Kaszëbóm]] i w Gduńskù mògł widzec kaszëbsczé stanice. Òn Kaszëbã nie béł, le słëchôł [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczémù Zrzeszeniù]]<ref>http://magazynkaszuby.pl/2019/01/gdansk-kaszubski-wywiad-pawel-adamowicz/</ref>. Ùkôzôłë sã jegò pùblikacje np. ''Będę gryzł trawę i walczył o Gdańsk''. Paweł Adamòwicz béł achtniony w [[Eùropa|Eùropie]] i wëprzédniony m.jin. Złotim Krziżã ‘’Pro Ecclesia et Pontifice’’ (2001). [[Marijën Kòscół w Gduńsku]] je môlã jegò pòchòwaniô, a na pògrzébie mògł widzec kaszëbsczé stanice. Jegò białką bëła [[Magdaléna Adamòwicz]]. Jak tej, czej w 1988 r. wespół z Mariuszã Szmëtką – pózni redachtorã Tatczëznë, a dzysô przédnym redachtorã gazétë „Dziennik Bałtycki” – prowadzëlë sztrejk sztudérów GÙ. Jak tej, czej razã z Donaldã Tuskã bëlë w Gduńsczim Pòliticznym Klubie m. Lecha Bądkòwsczégò, abò tej, czej dogôdôł sã ze sztudérama Karna Pòmòraniô, w tëch latach, czédë béł Prorechtorã GÙ. Ju jakno Prezydeńt Gduńska lubił wiedno achtnąc Kaszëbów. Za jegò czasów, w 2004 r., szkòle w Jaseniu (dzél Gduńska) òstało nadóné miono Lecha Bądkòwsczégò ë bëła tam wprowadzonô ùczba kaszëbsczégò jãzëka. W Kaszëbsczim Rokù (2006), ògłoszonym przez Sejmik Pòmòrsczégò Wòjewództwa, razã z przédnikã Sejmikù Brunã Sënôkã, promòwôł Kaszëbów w [[Brusë|Brusel]], dze m.jin. brôł ùdzél w hepeningù, w czasu jaczégò, w kaszëbsczi strój òstôł òblokłi ''Manneken-Pis'' – sztaturka knôpa-symbolë eùropejsczi stolëcë. Òd 2006 r. w [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] ([[19 strëmiannika]]) ceńtrum [[Gduńsk|Gduńska]] wiedno bëło przeòblokłé kaszëbsczima czôrno-złotima fanama, a w 2011 r., w przeddzéń Dnia Jednotë Kaszëbów, 18 strëmiannika, na wjazdach do miasta stałãno 9 tôflów z nôdpisã „Gduńsk stolëca Kaszëb witô” (jaczé pózni, pòd cëskã samòrządzënowëch dzejarzów z Kartuz, òstôł zmieniony na „Gduńsk historëcznô stolëca Kaszëb witô”). Paweł Adamòwicz béł téż mòckò zaangażowóny w pòstawienié w 22 lëpińca 2010 r. w [[Gduńsk|Gduńskù]] sztaturë Ksãca Swiãtopôłka Bëlnégò, wkół czegò dzejôł razã z Arturã Jabłońsczim, w tamtëch latach przédnikã Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniégò. Zgódno dónym tédë słowã, òb jeséń 2016 r., pòdległô P. Adamòwiczowi Derechcjô Rozbùdowë Miasta Gduńska przebùdowa całi plac kòl sztrasë Szëroczi, dze na sztatura aùtorstwa Wawrzińca Sãpa stoji ë ceszi òkò kòżdégò Kaszëbë, gduńszczóna ë turistë. Łoni Prezydeńt òdpòwiedzôł na zwòłóny przez nas protest procëm zamknieniémù kaszëbsczi etnofilologie na Gduńsczim Ùniwersytece. Òn zachãcywôł do przińdzeniô, òbiecywôł dopòmòc czerënkòwi. Zapamiãtómë Prezydeńta jakno człowieka wiedno żëcznégò wszelejaczim miészëznóm, w tim Kaszëbóm, mającégò starã ò kùlturną pluraliznã [[Gduńsk|Gduńska]]. == Ksiôżki == * Gdańsk jako wyzwanie, 2008 r. * Gdańsk jako wspólnota, 2019 r. == Òbaczë téż == * [[Aleksandra Dulkiewicz]] {{#categorytree:Pòlsczi pòliticë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.rte.ie/news/world/2019/0114/1023138-pawel-adamowicz/ Thousands march across Poland to remember slain mayor] ({{Jãz.|en}}) * https://kaszebsko.com/2019/01/15/pauel-adamowicz-zasluzony-dlo-kaszebow.html ({{Jãz.|csb}}) {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Adamòwicz, Paweł}} [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] fr83r827kxpmopshq6ngm9p4x0j5gum 0 11787 203228 194212 2026-06-29T14:31:25Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 203228 wikitext text/x-wiki '''Bùrméster''' (strz.-wës.-miem. burc-meister<ref>https://woerterbuchnetz.de/?sigle=Lexer&lemma=burcmeister#0</ref> abò burger-meister) – w wielu krôjach nôważniejszy rangą ùrzãdnik władz môlowych np. [[Gard|gardu]] abò [[Gmina|gminë.]] W Pòlsce bùrméster ({{jãz.|pl}} burmistrz), je ùrzãdnikiem môłich gardów np. Kartuzë, Wejrowò. W wikszich gardach np. Gduńsk, Gdiniô, bùrméster nazywô sã Prezydent<ref>https://www.prawo.pl/samorzad/stanowiska-w-samorzadzie-i-nazwy-jednostek-samorzadowych,95279.html</ref>. W [[Anielsczi jãzëk|anielsczim jãzekù]] ''mayor'' je z {{jãz.|la}} ''maior'', co òznaczô „wikszi” == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Titułë]] 3ximrrglcu960dejdvhs1y890e9gs7r 14 11879 203305 202855 2026-06-29T16:52:46Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Lëdzë]] 203305 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Medal Stolema]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] kdxeoyek1j4l3pxrt7kv3qvi7b38e5j 0 11952 203329 197824 2026-06-29T17:19:50Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòliticzczi]] to [[Category:Pòlsczé pòliticzczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203329 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Aleksandra Dulkiewicz 2024.jpg|mały|330x330px]] '''Aleksandra Maria Dulkiewicz''' (ùr. [[10 lëpińca]] 1979 rokù we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – [[Bùrméster|Bùrméstrzéni]] Gduńska òd 2019. Przënôlégô do pòliticznégò karna ''[[Wszëtkò dlô Gduńska|Wszëtkò Dlô Gduńska]] (pòl. Wszystko dla Gdańska)''. == Żëcopis == === Rodzëna ë Żëce === Jéj dzadkòwié przëjichali do Gduńska pò II wòjnié. Córka Zbigniewa Dulkiewicza ë Izabeli Dulkiewicz z chëczë Łoś. Bëła jich piérszą córką, mó téż sostrã Martã. Jéj rodzëcë bëli za komùnë w òpòzëcji (Rësznota Młodéj Pòlsczi, ''pòl. Ruch Młodej Polski''), przez to znôli Arkadiusza Rybicczégò, Dariusza Kobzeja ë Piotra Adamowicza. Mó córkã Zofiã (ùr. 2008) W 1994 skùńcziła Gruntòwą Szkòłã nr. 50 we Gduńskù, w 1999 III Liceum Òglowoùczące we Gdùnskù, a w 2006 prawnicze studia na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytecé]]. === Pòliticznô Aktiwnota === Bëła w karnie Młodzë Kònsérwatëscë (pòl. ''Młodzi Konserwatyści'') ë w Karnie Kònsérwatëno-Lëdòwim (pòl. ''Stronnictwo Konserwatywno-Ludowe''). W 1995 bëła aktiwna w prezydencką biôtkã Hannë Grąkiewicz-Waltz. W 2006 òstôła astistãtką Bùrméstera [[Paweł Adamòwicz|Paweła Adamowicza]]. 2009-2014 robiła w Eùropejsczim Centrã Solidarnotë (ECS). W 2010 ë 2014 ùziskała mandat radnéj Gduńska z karna Òbòwatélsczéj Platformë (pòl. ''Platforma Obywatelska, PO''), a w 2014 szefową jéj karna radnich. Òd [[20 strëmiannika]] 2014 do [[14 stëcznika]] 2019 bëłą zôstãpczënią Bùrméstera Gduńska do spraw gòspòdarczéj pòliticzi. Òbczas samòrządnwch wëbòrów 2018 bëła szefową wëbòrczégò sztabù Paweła Adamowicza. W wëbòrach tich ùzëskała reelekcjã Radzëznë Gardu Gduńska z karna Wszëtkò Dlô Gduńska (pòl. ''Wszystko dla Gdańska''). ==== Bùrméstrzéni ==== [[14 stëcznika]] 2019 pò zabójstwié bùrméstéra Adamowicza, zaczãła pełnic òbrzésczi bùrméstéra Gduńska. [[17 stëcznika]] 2019 bëła pòwółana przez wòjéwòdã Drelicha na òsobã p.ò. bùrméstéra. [[22 stëcznika]] 2019 kandidowała na Bùrméstera Gardù Gduńsk w przédterminòwich wëbòrach [[3 strëmiannika]]. Mióła pòparcé PO, PSL, .N ë Zymka (pòl. ''Wiosna''). W welowaniu mióła dobëtã w piérszéj tërzã, dobëtùjąc 139 790 głosów tj. 82,22%. Bëła zôprzésąrzóna na ùrząd [[11 strëmiannika]] 2019, jakò piérsza białka na tim ùrzãdzã we Gduńskù. == Òbaczë téż == * [[Paweł Adamòwicz]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé pòliticzczi]] 6bseludngmyspelv0vi7b1nam1b64cs 0 11961 203252 197577 2026-06-29T16:02:20Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòliticë]] to [[Category:Pòlsczi pòliticë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203252 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Maciej Płażyński Kancelaria Senatu 2005.jpg|mały|Maciej Płażyński 2005]] '''Maciej Płażyński''' (ùr. [[10 gromicznika]] 1958 w Młynarach, ùm. [[10 łżëkwiata]] 2010 w Smoleńsku) – [[Pòlskô|pòlsczi]] jurista ë politikôrz. Wòjewoda gduńsczi (1990–1996), marszôłk Sejmu (1997–2001), jeden z liderów Akcji Wëborczéj Solidarnota (pòl. ''Akcji Wyborczej Solidarność''), współùsôdzownik Naszińsczéj Platformë (pòl. ''Platformy Obywatelskiej'', PO), poseł na Sejm III, IV ë V kadencji, senator ë vicemarszôłk Senatu VI kadencji (2005–2007). Òdszédł z PO w 2003, a w 2007 dołączëł do PiS. Bòdôj pòd kùńc łżëkiwiata 2010 miał ògłosic start w wëbòrach prezidencczich 2010. Zginôł 10 łżëkwiata 2010 w smoleńscziéj katastrofié. == Priwatné żëce == Miół białkã Elżbietã ë troje dzecë Jakuba, Katarzynã ë [[Kacper Płażyński|Kacpra]] (pòlitkiôrza). == Ùpamiãtnienié == Je honoriwim nasziznianã gardów Młynary, [[Pùck]], Pionek, Lidzbark Warmińsczi. W [[Sopòt|Spòcé]] òd 16 łżëkwiata 2010 rondo przi ùlëcach ''Bitwy Pod Płowcami'' ë ''Polnej'' mó miono M. Płażyńskiego. Miona M. Płażyńsczégò moją téż: rondo w Rëmji, Brësach, Pùckù, Nowim Dwórzé, Białéj Pòdlascziéj, wiadukt 800-lecô Dërszéwa ë aléjã we Gduńskù. W 2011 Maciej Płażyński òstôł patronã tramwaju Pesa Swing 120NaG SWING Gduńsczich Autobusów ë Tramwajów ò numerã 1041. W 2018 na Gduńsczim Ùniwersytecé pòwstół EkoPark miona Macieja Płażyńskiego w ktrërim je jégò pomnjik. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] 2j5frlli8d2z84b8lw6g3ijof29wm15 203261 203252 2026-06-29T16:07:13Z Iketsi 3254 {{#categorytree:Pòlsczi pòliticë|hideroot=on|mode=pages}} 203261 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Maciej Płażyński Kancelaria Senatu 2005.jpg|mały|Maciej Płażyński (2005)]] '''Maciej Płażyński''' (ùr. [[10 gromicznika]] 1958 w Młynarach, ùm. [[10 łżëkwiata]] 2010 w Smoleńsku) – [[Pòlskô|pòlsczi]] jurista ë politikôrz. Wòjewoda gduńsczi (1990–1996), marszôłk Sejmu (1997–2001), jeden z liderów Akcji Wëborczéj Solidarnota (pòl. ''Akcji Wyborczej Solidarność''), współùsôdzownik Naszińsczéj Platformë (pòl. ''Platformy Obywatelskiej'', PO), poseł na Sejm III, IV ë V kadencji, senator ë vicemarszôłk Senatu VI kadencji (2005–2007). Òdszédł z PO w 2003, a w 2007 dołączëł do PiS. Bòdôj pòd kùńc łżëkiwiata 2010 miał ògłosic start w wëbòrach prezidencczich 2010. Zginôł 10 łżëkwiata 2010 w smoleńscziéj katastrofié. == Priwatné żëce == Miół białkã Elżbietã ë troje dzecë Jakuba, Katarzynã ë [[Kacper Płażyński|Kacpra]] (pòlitkiôrza). == Ùpamiãtnienié == Je honoriwim nasziznianã gardów Młynary, [[Pùck]], Pionek, Lidzbark Warmińsczi. W [[Sopòt|Spòcé]] òd 16 łżëkwiata 2010 rondo przi ùlëcach ''Bitwy Pod Płowcami'' ë ''Polnej'' mó miono M. Płażyńskiego. Miona M. Płażyńsczégò moją téż: rondo w Rëmji, Brësach, Pùckù, Nowim Dwórzé, Białéj Pòdlascziéj, wiadukt 800-lecô Dërszéwa ë aléjã we Gduńskù. W 2011 Maciej Płażyński òstôł patronã tramwaju Pesa Swing 120NaG SWING Gduńsczich Autobusów ë Tramwajów ò numerã 1041. W 2018 na Gduńsczim Ùniwersytecé pòwstół EkoPark miona Macieja Płażyńskiego w ktrërim je jégò pomnjik. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Pòlsczi pòliticë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] 3bu009za4xd9ru4emd4zlrcektkkbk2 0 11962 203251 196265 2026-06-29T16:02:19Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòliticë]] to [[Category:Pòlsczi pòliticë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203251 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kacper Płażyński w Sejmie 2019.jpg|mały|K. Płażyński 2019]] '''Kacper Maciej Płażyński''' (ùr. 10 maja 1989 we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – pòlsczi politikôrz ë adwokata, kandidat na [[Bùrméster|bùrméstera]] Gduńska 2018, radzëzny Gduńska 2018-2019, poseł na sejm IX kadencji. òtrôk [[Maciej Płażyński|Macieja Płażyńskiego]]. == Żëcopis == === Edukacjiô ë robòta === Je absolwentã Gruntowéj Szkòły nr. 74 we [[Gduńsk|Gduńskù]] ë II LO we [[Sopòt|Sopòcé]]. Ma titel magistra prawa. Miół kancelariã we Gduńskù. W 2019 zaregistrowôł sã jakò bezrobòtny dzãka czemù dostôł 20.000PLN. Wiwołało to wiele kontrowérsji, np. czë òsoba mójąca majątk kòl 900.000PLN mòże bëc zaregistorwany jakò bezrobòtny. K. Płażyński gôdô, że miół taczé prawò.<ref>https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,25930146,posel-kacper-plazynski-zamknal-kancelarie-na-ktora-dostal-unijna.html?disableRedirects=true</ref> === Politicznô aktiwnota === Pò parlamentarnych wëbòrach 2015 zostôł nôleżnikã [[Prawò ë Sprawiedlënota|Prawa ë Sprawiedlënota]] (pòl. ''Prawo i Sprawiedliwość'', PiS). Kritikowôł politikã bùrméstera [[Paweł Adamòwicz|Pawła Adamowicza]]. 26 łżëkwiata 2018 przédnik PiS [[Jarosław Kaczyński]] ògłosił, że Kacper Płażyński mdzë kandidatã na bùrméstera Gduńska z PiSù. Jégò wëbòrczim céchã bëło ''Gduńsk najich snów (pòl. Gdańsk naszych marzeń).'' W drëdzij tërze wëbòrów miôł przerzniãté z Pawłã Admowoiczã, ùziskując wëszłosc 32,2%.<ref>https://www.gdansk.pl/wiadomosci/Trwa-II-tura-wyborow-w-Gdansku,a,129704</ref> W wëbòrach parlamentarnych 2019 kandidowôł do Sejmù z gduńsczégò òkrãgù z listë PiSù. Òstôł posłã. == Priwatné żëce == Mó białkã Natliã òd 2018.<ref>https://web.archive.org/web/20220519164039/https://www.se.pl/wiadomosci/polityka/plazynski-poslubil-dzialaczke-pis-aa-KL5S-1psh-Z2yx.html</ref> == Òbaczë téż == * [[Paweł Adamòwicz]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] s3q7ndbu1w8hokdaqvwz2bihmwvk34z 203260 203251 2026-06-29T16:06:42Z Iketsi 3254 {{#categorytree:Pòlsczi pòliticë|hideroot=on|mode=pages}} 203260 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kacper Płażyński w Sejmie 2019.jpg|mały|K. Płażyński 2019]] '''Kacper Maciej Płażyński''' (ùr. 10 maja 1989 we [[Gduńsk|Gduńskù]]) – pòlsczi politikôrz ë adwokata, kandidat na [[Bùrméster|bùrméstera]] Gduńska 2018, radzëzny Gduńska 2018-2019, poseł na sejm IX kadencji. òtrôk [[Maciej Płażyński|Macieja Płażyńskiego]]. == Żëcopis == === Edukacjiô ë robòta === Je absolwentã Gruntowéj Szkòły nr. 74 we [[Gduńsk|Gduńskù]] ë II LO we [[Sopòt|Sopòcé]]. Ma titel magistra prawa. Miół kancelariã we Gduńskù. W 2019 zaregistrowôł sã jakò bezrobòtny dzãka czemù dostôł 20.000PLN. Wiwołało to wiele kontrowérsji, np. czë òsoba mójąca majątk kòl 900.000PLN mòże bëc zaregistorwany jakò bezrobòtny. K. Płażyński gôdô, że miół taczé prawò.<ref>https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,25930146,posel-kacper-plazynski-zamknal-kancelarie-na-ktora-dostal-unijna.html?disableRedirects=true</ref> === Politicznô aktiwnota === Pò parlamentarnych wëbòrach 2015 zostôł nôleżnikã [[Prawò ë Sprawiedlënota|Prawa ë Sprawiedlënota]] (pòl. ''Prawo i Sprawiedliwość'', PiS). Kritikowôł politikã bùrméstera [[Paweł Adamòwicz|Pawła Adamowicza]]. 26 łżëkwiata 2018 przédnik PiS [[Jarosław Kaczyński]] ògłosił, że Kacper Płażyński mdzë kandidatã na bùrméstera Gduńska z PiSù. Jégò wëbòrczim céchã bëło ''Gduńsk najich snów (pòl. Gdańsk naszych marzeń).'' W drëdzij tërze wëbòrów miôł przerzniãté z Pawłã Admowoiczã, ùziskując wëszłosc 32,2%.<ref>https://www.gdansk.pl/wiadomosci/Trwa-II-tura-wyborow-w-Gdansku,a,129704</ref> W wëbòrach parlamentarnych 2019 kandidowôł do Sejmù z gduńsczégò òkrãgù z listë PiSù. Òstôł posłã. == Priwatné żëce == Mó białkã Natliã òd 2018.<ref>https://web.archive.org/web/20220519164039/https://www.se.pl/wiadomosci/polityka/plazynski-poslubil-dzialaczke-pis-aa-KL5S-1psh-Z2yx.html</ref> == Òbaczë téż == {{#categorytree:Pòlsczi pòliticë|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] g8opzwmkuft916p12t5c17dzo7af7hh 0 12224 203222 201933 2026-06-29T14:25:18Z Iketsi 3254 {{jãz.|it}} 203222 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Luce infront of the Catholic Cathedral of Hangzhou (cropped).jpg|mały|Luce]] '''Luce''' ({{jãz.|it}} 'wid') to je òficjalnô maskòtka [https://www.iubilaeum2025.va/pl.html Jubileùszowégò rokù 2025]. Ùsôdzonô przez [[Simone Legno]], gwôscëcéla firmë [[tokidoki]], przedstôwiô òna Katolëcczégò [[Pielgrzimka|pielgrzima]]. Luce mô [[Tósz|tósza]] co sã nazéwô Santino a téż drëchów Fe, Xin, i Sky. Projektë Luce i ji drëchów òstałë stwòrzoné na ôrt pòstacëjów z Japòńsczim kreskówków, Anime<ref>Megan Peters: [https://comicbook.com/anime/news/anime-character-the-vatican-catholic-japan/ The Vatican Goes Full Anime With New Catholic Mascot:] Watch Now. ComicBook.com, 2024-10-28. (en<abbr>.</abbr>)</ref>. Reprezentérowôła [[Watikan]] na [https://www.luccacomicsandgames.com/it/ Lucca Comics & Games] w 2024 rokù, a téż na [https://expo.gov.pl Expo 2025] w [[Òsaka|Òsace]]<ref>[https://www.asianews.it/news-en/Dome-and-the-Rising-Sun-for-Expo-2025-in-Osaka-61798.html "Dome and the Rising Sun for Expo 2025 in Osaka"]. ''AsiaNews''. October 28, 2024. Retrieved October 28, 2024.</ref>. == Òpisënk == Luce mô mòdré klatë i nosy na so żółti mańtel, żółti na tim mańtlu je farwą co narzesziwô do fanë [[Watikan|Watikanu]]. Mô téż lôskã [[Pielgrzimka|pielgrzima]] a téż brëdne bótë, co przedstôwiają "dłëgą i drãgą rézã". Ji òczë mają akcent w sztôłce mùszlë pectena, tradicjowi symbòl Katolëcczi [[Pielgrzimka|pielgrzimczi]]. Luce nosy téż różańc na swòji szëje<ref name=":1">Mares, Courtney (October 28, 2024). [https://www.catholicnewsagency.com/news/260129/meet-luce-the-vatican-s-cartoon-mascot-for-jubilee-2025 "Meet 'Luce': The Vatican's cartoon mascot for Jubilee 2025"]. ''Catholic News Agency''. Retrieved October 28, 2024.</ref>. == Kòntrowersje == Luce bëła miłą niespòdzónką dlô Katolëcczich lubòtników Japòńsczich kreskówków anime, òd razu dostała wiele céchùnków i dobrich na ji témat kòmentôrzë. Równak nie wszëtcë bëlë pòd wrażenim; barżi tradicjowi kòmentatorzë pòstrzégelë maskòtkã jakno sromã dlô [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcczi cerkwie]] i głëpòtã, żebë reprezentérowac jejich wiarã<ref>Placido, Dani Di. "[https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2024/10/29/who-is-luce-the-anime-mascot-of-the-catholic-church-explained/ Who Is 'Luce'?—The Anime Mascot Of The Catholic Church, Explained"]. ''Forbes''. Retrieved October 31, 2024.</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Luce_inflatable_at_Lucca_Comics_2024.png| Òbrôzk:Bandung - Bandung Cathedral - Luce (2025).jpg| Òbrôzk:Luce infront of the Catholic Cathedral of Hangzhou.jpg| Òbrôzk:Porta Sancta Gereja Santo Bonaventura (Januari 2025) 02.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Watikan]] * [[Pielgrzimka]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] e149x7c91ieihkgnqsg8pcfzz8qmyhe 0 12278 203331 198075 2026-06-29T17:21:03Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòlôszë]] to [[Category:Pòlôszczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203331 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Katarzyna Babis 2017.jpg|mały|Katarzyna Babis w 2017 rokù.]] '''Katarzyna Monika Babis''' (ùr. [[20 gòdnika]] [[1992]] w [[Lublin|Lublinie]]<ref>https://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/1,53664,16366918,Katarzyna_Babis__Depresja_to_nie_kwestia_nastroju_.html?disableRedirects=true</ref>) – pòlskô aùtórka kòmiksów, céchòwniczka, pisôrka knég dlô dzece, malôrka, pòliticznô dzejôrka, youtuberka ë streamerka. Je socjaldemòkratką ë antykapitalistką. Nôlëżnica partii [[Partiô Razã|Razã]] (2015–2018). == Kariera == Ùkùńczëła sztudia na [[Kùńsztowny Wëdzél|Kùńsztownëm Wëdzélù]] [[Ùniwersytet Marii Curie-Skłodowsczé|Ùniwersytetù Marii Skłodowczé-Curie]]. Òd 2012 pùblikùje swòje kòmiksy na jinternetòwym blogù ''Kącik Kiciputka,'' a òd 2016 w anielsczé wersëji ''Kittypat Daily.'' Pierszô drëkòwôny kòmiks to ''Tequila'' z 2014. Lëteracczé debiutã bëła knëga dlô dzece ''Maja z Ksãżëca (pòl. Maja z Księżca)'', króra òstôła nominowana do Lëteracczé Nôdgrodë Warszawë. Anielsczé kòmikse pùblikòwane bëłë m.jin. w The New Yorker<ref>https://www.wprost.pl/sztuka-foto/10218621/polska-rysowniczka-w-new-yorkerze-nie-mieszaj-komiksu-z-polityka-mowili.html</ref> == Pòlityczné dzejanié == W 2015 òstôła nôlëżnicą nòwé [[Partiô Razã|partii Razã]]. Kandiowała w wëlacji w 2015 rokù z òk. 6 (wòj. Lubelsczé) z numerã 4 na lësce KW Razã. Òtrzymała 613 głosów<ref>https://parlament2015.pkw.gov.pl/349_Wyniki_Sejm/0/0/6.html</ref>. W 2016 òstôła wëbrôna do Krôjowé Radzëzny Partii Razã. Òrganizowôła protest procëm ùstawé antyabrocëjné tzw. ''Czôrny Protest'' w Lublinie. W 2018 òpùscëła partiã ë zacząła współpracã z Fachòwé Związkã Robòtniczô Jinicjatywa ''(p. Związek Zawodowy Inicjatywa Pracownicza)''<ref>https://krytykapolityczna.pl/gospodarka/tonacy-crunchu-sie-chwyta-cd-projekt-red-lamie-obietnice-i-zmusza-pracownikow-do-pracy-6-dni-w-tygodniu/</ref>''.'' W 2025 w Prezydéncczé Welacji na kanale [[Twitch]] zrobiła streame z lewicowëmi kandidatame [[Adrian Zandberg|Adrianã Zandbergã]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=UjicQDs4MrQ&t=3269s</ref>, [[Magda Biejat|Magdą Biejat]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=gEm6dSEFiPM&t=4414s</ref> ë [[Joanna Senyszyn|Joanną Senyszyn]]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NdFri4sYhus&t=7419s</ref>. == Bibliografiô == === Kòmikse === * ''Tequila. Panownik marionetek (2013; scenarnik: Łukasz Śmigiel)'' * ''Rag & Bones #1 (2014; scenarnik: Dominik Szcześniak)'' * ''Rag & Bones #2 (2015; scenarnik: Dominik Szcześniak)'' * ''Slédny prezydent. Òpòwiôdanié ò Ryszardzie Kaczorowsczim (2019; scenarnik: Witold Tkaczyk)'' * ''Guantanamo Voices: True Accounts from the World’s Most Infamous Prison (2020; scenarnik: Sarah Mirk)'' * ''Re:Constitutions (2021; scenarnik: Beka Feathers)'' * ''Dictatorship (2023; scenarnik: Sarah Kendzior ë Andrea Chalupa)'' === Knédżi === * ''Maja z Księżyca'' (2015) * ''Słoń w pokoju'' (2016) === Knégòwé jilustracëje === * Marta Kisiel, ''Nomen omen'' (2014) * Łukasz Śmigiel, ''Tequila. Liczba Bestii'' (2016) * Iwona Chmielewska, ''Codzień'' (2016) * Katarzyna Berenika Miszczuk, ''Gwiezdny wojownik. Działko, szlafrok i księżniczka'' (2017) * Adrianna Zabrzewska, ''My Little Pony. Szukaj i znajdź'' (2017) * ''Niezwyciężone. Antologia opowiadań science fiction'' (2021) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlôszczi]] lc9ludk6jpjit8sr37uwq0d75ixeh94 0 12280 203253 202119 2026-06-29T16:02:20Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòliticë]] to [[Category:Pòlsczi pòliticë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203253 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã= Adrian Zandberg |gwôsné jimiã= |Òbrôzk= Adrian Zandberg Sejm 2020.jpg |òpis= Adrian Zandberg (2020) |Data_ùrodzeniô= 4 gòdnika 1979 |Môl_ùrodzeniô= [[Aalborg]], [[Dëńskô]] |Data_smierci= |Mol_smierci= |1. fónkcjô= Wespółprzédnik [[Partiô Razã|Partie Razã]] |1. Òd= 27 smùtana 2022 |1. Do= |1. Pierszô_dama= |1. Pòprzédca= |1. Nastãpnik= |1. partiô= [[Partiô Razã]] |2. fónkcjô= Pòsélc na Sejm Pòlsczi Repùbliczi |2. Òd= 12 smùtana 2019 |2. Do= |2. Pierszô_dama= |2. Pòprzédca= |2. Nastãpnik= |2. partiô= [[Partiô Razã]] }} '''Adrian Tadeùsz Zandberg''' (ùr. [[4 gòdnika]] [[1979]] w [[Aalborg|Aalbòrgù]]) – pòlsczi pòlitik, programista, historyk, doktór hùmanistycznëch nôùk, pòsélc na Sejm IX i X kadencje (òd 2019). Współùsôdzca [[Partiô Razã|Partie Razã]] i ji wespółprzédnik òd 2022 rokù. Kandidat na [[Prezydeńt|prezydenta]] [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]] w welacje w 2025 rokù. Sztudérowôł prawò i historiã. Pierszégò czerënkù nie skùńcził<ref>Jakób Majmùrek: [https://krytykapolityczna.pl/kraj/wnuki-przesnionej-rewolucji-ida-do-sejmu/ Wnuki prześnionej rewolucji idą do Sejmu], krytykapolityczna.pl, 4 rujana 2015.</ref>, absolwentã historicznëch sztudiów òstôł w 2002 rokù. W 2008 ùzwëskôł stãpień doktora hùmanistycznëch nôùków na Warszawsczim Ùniwersytece na spòdlim dokazu pt. ''Organizacje i ruchy społeczne wokół partii socjaldemokratycznych w Niemczech i w Wielkiej Brytanii przed pierwszą wojną światową'', napisóną pòd czerënkã Anë Żarnowsczi<ref name=":0">[https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/whyAJS5uZq8 dr Adrian Tadeusz Zandberg], ludzie.nauka.gov.pl.</ref>. W latach 2007–2014 robił w Wëższi Szkòle Kòmùnikòwaniô, Pòlitologie i Midzënôrodnëch Stosënków, a w latach 2007–2017 w Pòlskò-Japòńsczi Wëższi Szkòle Kòmpùtrowëch Techników<ref name=":0" />. == Wëniczi w welacjach == {| class="wikitable unsortable" align="center" |- ! Welacjô ! colspan=2 | Welacjowi kòmitet ! Òrgan ! Òbéńda ! Wënik |- | 2015 | style="background:#A50B5E;" | | [[Partiô Razã]] | Sejm VIII kadencje | nr 19 | style=" background:pink;" | 49 711 (4,54%) '''✘'''<ref>[https://parlament2015.pkw.gov.pl/349_Wyniki_Sejm/0/0/19.html Wybory do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej 2015], pkw.gov.pl.</ref> |- | 2019 | style="background:#A50B5E;" | | [[Partiô Razã|Lewica Razã]] | Eùropejsczi Parlament IX kadencje | nr 4 | style=" background:pink;" | 17 108 (1,23%) ✘<ref>[https://pe2019.pkw.gov.pl/pe2019/pl/wyniki/pl Wybory do Parlamentu Europejskiego 2019], pkw.gov.pl.</ref> |- | 2019 | style="background:#DE3163;" | | SLD | Sejm IX kadencje | rowspan="2" |nr 19 | style=" background:palegreen;" | 140 898 (10,20%) '''✓'''<ref>[https://sejmsenat2019.pkw.gov.pl/sejmsenat2019/pl/wyniki/komitet/26063/sejm/okr/19 Wybory do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej 2019], pkw.gov.pl.</ref> |- | 2023 | style="background:#BB3385;" | |Lewica |Sejm X kadencje |style=" background:palegreen;" | 64 435 (3,75%) '''✓'''<ref>[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/komitet/29617?elections=sejm Wybory do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej 15 października 2023], pkw.gov.pl.</ref> |- | 2025 | | |KW Kandidata na Prezydenta Pòlsczi Repùbliczi Adriana Zandberga | colspan="2" |Prezydent RP | style=" background:pink;" |952 832 (4,86%) ✘<ref>[https://prezydent2025.pkw.gov.pl/prezydent2025/ Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 18 maja 2025], pkw.gov.pl.</ref> |} == Òbaczë téż == * [[Partiô Razã]] * [[Magdaléna Biejat]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] oounwyod3kypkpu6zm231mp3itnug6a 0 12370 203294 201565 2026-06-29T16:43:20Z Iketsi 3254 kat. 203294 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bob_Moha_boxer_1890-1959-crop.jpg|mały|Bob Moha òkòło 1910–1915]] '''Bob Moha''' (1890–1959) (ùr. '''Robert Mucha''', kasz. Robert Mùcha) – kaszëbsczi [[Piscowanié|piscôrz]] strzédny a półcãżczi wôdżi, zamieszkałi w Milwaukee, pòzéwóny "Jamówcã z Milwaukee".<ref>''The Evening Gazette'', Friday, January 28, 1921: "Bob Moha the Milwaukee Cave man"</ref><ref>"Dziennik Chicagoski", 13.3.1911 r., str. 8 https://tile.loc.gov/storage-services/service/ndnp/iune/batch_iune_daffodil_ver02/data/sn83045747/00279553287/1911031301/0508.pdf</ref> Òstôł wëprzédniony pierszim titlã letczi wagi NYSAC w 1913 r., ùtrzimôł gò rok, nigle ùtracył gò na rzecz piscarza półcãżczi wôdżi Jacka Dillona. == Òbaczë téż == * [[Piscowanié]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Piscowanié]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] kqq0dyhwsyax1d5pib0k79d0r6zip0z 0 12413 203225 196469 2026-06-29T14:28:06Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}} 203225 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô|miono=Organizacjô Nordoatlanticczégò Traktatu|gwôsné miono=North Atlantic Treaty Organization<br>Organisation du traité de l’Atlantique nord|fana=Flag of NATO.svg|miono-genitiw=NATO|himn=The NATO hymn<br> (Himn NATO)|na karce=North Atlantic Treaty Organization (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]]|stolëca=[[Bruksela]]|data ùsôdzenia=4 łżëkwiata 1949|Prezydeńt=Mark Rutte}} '''Organizacjô Nordoatlanticczégò Traktatu''' ({{jãz.|en}} ''North Atlantic Treaty Organization'' – NATO; {{jãz.|fr}} ''Organisation du traité de l’Atlantique'' ''nord'' – '''OTAN''', zwëkòwi '''NATO''' abò '''Zdrëszëna Nordoatlanticczi''') – midzënôrodnô organizacjô pòliticzno-wòjskòwô ùsadzonô na mòcë pòdpisano 4 łżëkwiata 1949 r. [[Traktat nordoatlanticczi|Traktatu Nordoatlanticczégò]], òbrëszny òd 24 zélnika 1949 rokù. Przédnym cilã jistnieniô NATO w sztóce ùsadzëniô bëłô barń militarnô przed mòżlëwim atakiem ze stronë [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSRR]] ë jegò [[Wschòdny blok|satelicczich krajów]], òd 1955 rokù zorganizowónëch w strëkturã [[Warszawsczi Ukłôd|Warszawsczégò Ukłôdu]]. Pò [[Rozpôd ZSRR|rozpôdze Związkù Radzecczégò]] ë rozrzeszeniu Warszawsczégò Ukłôdu w 1991 rokù, pôłni rolã stabilizacëjną, bierząc sã za dzejania, co barnią przed rozprzestrzenianim sã regionalnëch kònfliktów. Pôłni téż rolã gwaranta bezpiecznoscë bùtnowégò nôleżnikòwich państw. Zdrëszëna òpiéra sã na zasadzë òbronë kòlektiwny, zgódno z jegò spòdlecznim założenim, eż napasc zbrojnô jednégò z nôleżników ùważanô je za atak naprzék wszëtczim nôleżnikom. == Nôleżnicë NATO == * [[Albańskô]] * [[Belgijskô]] * [[Bùlgarskô]] * [[Chòrwackô]] * [[Czeskô Repùblika]] * [[Czôrnogóra]] * [[Dëńskô]] * [[Estóńskô]] * [[Fińskô]] * [[Francëjô]] * [[Greckô]] * [[Islandëjô]] * [[Italskô]] * [[Kanada]] * [[Lëtewskô]] * [[Luksembùrskô]] * [[Łotewskô]] * [[Madżarskô]] * [[Miemieckô]] * [[Néderlandzkô]] * [[Nordowô Macedoniô]] * [[Norweskô]] * [[Pòlskô]] * [[Pòrtugalskô]] * [[Rumùńskô]] * [[Sloweńskô]] * [[Słowackô]] * [[Szpańskô]] * [[Szwedzkô]] * [[Tëreckô]] * [[Wiôlgô Britanijô]] * [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Pòdôwczi == * Wiéchrzëzna - 25 000 000 km² * Lëdztwò - 950-980 000 000 * Sedzëba - [[Bruksela]] * Sëła militarnô - 3,4 mln wòjôrzów * Przédnik - Mark Rutte == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.nato.int Domôcô starna] {{NATO}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:NATO| ]] 8hpgs3z4o4e20mjvvuafs9weywur1av 14 12422 203333 191753 2026-06-29T17:22:59Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòlskô]] to [[Category:Pòlsczi pòliticë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203333 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Pòlsczi pòliticë]] 8i0kqi2kn8tv2hb6ro7b6plp0dcof2n 14 12503 203266 200824 2026-06-29T16:12:49Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Białczi]] 203266 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Białczi]] s3rbrcl5qe0eom59870hbn58ueqiq9e 10 12522 203204 202734 2026-06-29T13:18:30Z Iketsi 3254 + 203204 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}}<!----> |be=biôłor.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |bg=bùłg.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |csb|kaszëbsczi=kasz.<!--{{RKJ|2014|153}}--> |da=dëń.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |de|niemiecczi=niem.<!--{{RKJ|2014|187}}--> |dsb=dólnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |en=an.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |es=szp.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |et=est.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fi=fin.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fr=fr.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |gr=nowògr.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hsb=górnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hu=wãg.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |it=ital.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |la=łac.<!--{{RKJ|2014|154}}--> |lt=lit.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |lv=łot.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |mk=mac.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |nl=hòl.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |pl=pòl.<!--{{RKJ|2014|149}}--> |pt=pòrt.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |ro=rum.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |ru=rus.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |sk=słow.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sl=słwn.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |#default={{{1|}}} }}<!-- Skrócënczi i symbòle stosowóné w słowarzu Ramùłta (RKJ 2015 187) dniem. – dolnoniemiecki; niem. – niemiecki pom.-niem. – pomorsko-niemieckie pr.-niem. – prusko-niemiecki śr.-łac. – średniołacińskie --></includeonly><noinclude> <pre> {{Jãz. |1|jãzëk = XX ← kod ISO 639 }} </pre> ---- <code><nowiki>{{Jãz.|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz.|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz.|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|de}}</nowiki></code> :{{Jãz.|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|en}}</nowiki></code> :{{Jãz.|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|es}}</nowiki></code> :{{Jãz.|es}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|la}}</nowiki></code> :{{Jãz.|la}} ---- </noinclude> lwdgl1dqqqnaofum94uayta0apoow2z 203206 203204 2026-06-29T13:27:53Z Iketsi 3254 [[]] 203206 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[{{Jãz./starna|{{{1|}}}}}|{{#switch: {{{1|}}}<!----> |be=biôłor.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |bg=bùłg.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |csb|kaszëbsczi=kasz.<!--{{RKJ|2014|153}}--> |da=dëń.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |de|niemiecczi=niem.<!--{{RKJ|2014|187}}--> |dsb=dólnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |en=an.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |es=szp.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |et=est.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fi=fin.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fr=fr.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |gr=nowògr.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hsb=górnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hu=wãg.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |it=ital.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |la=łac.<!--{{RKJ|2014|154}}--> |lt=lit.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |lv=łot.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |mk=mac.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |nl=hòl.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |pl=pòl.<!--{{RKJ|2014|149}}--> |pt=pòrt.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |ro=rum.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |ru=rus.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |sk=słow.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sl=słwn.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |#default={{{1|}}} }}]]<!-- Skrócënczi i symbòle stosowóné w słowarzu Ramùłta (RKJ 2015 187) dniem. – dolnoniemiecki; niem. – niemiecki pom.-niem. – pomorsko-niemieckie pr.-niem. – prusko-niemiecki śr.-łac. – średniołacińskie --></includeonly><noinclude> <pre> {{Jãz. |1|jãzëk = XX ← kod ISO 639 }} </pre> ---- <code><nowiki>{{Jãz.|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz.|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz.|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|de}}</nowiki></code> :{{Jãz.|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|en}}</nowiki></code> :{{Jãz.|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|es}}</nowiki></code> :{{Jãz.|es}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|la}}</nowiki></code> :{{Jãz.|la}} ---- </noinclude> hvr4j0or4mnd90ccvepc93ko63smyxz 203208 203206 2026-06-29T13:46:21Z Iketsi 3254 |lt=lët.<!--lit. w {{RKJ|2013|98}}, ale lit.=liturgiczno w {{RKJ|2012|66}} i jest Lëtwa i Lëtewsczi --> 203208 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[{{Jãz./starna|{{{1|}}}}}|{{#switch: {{{1|}}}<!----> |be=biôłor.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |bg=bùłg.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |csb|kaszëbsczi=kasz.<!--{{RKJ|2014|153}}--> |da=dëń.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |de|niemiecczi=niem.<!--{{RKJ|2014|187}}--> |dsb=dólnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |en=an.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |es=szp.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |et=est.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fi=fin.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fr=fr.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |gr=nowògr.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hsb=górnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hu=wãg.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |it=ital.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |la=łac.<!--{{RKJ|2014|154}}--> |lt=lët.<!--lit. w {{RKJ|2013|98}}, ale lit.=liturgiczno w {{RKJ|2012|66}} i jest Lëtwa i Lëtewsczi --> |lv=łot.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |mk=mac.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |nl=hòl.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |pl=pòl.<!--{{RKJ|2014|149}}--> |pt=pòrt.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |ro=rum.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |ru=rus.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |sk=słow.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sl=słwn.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |#default={{{1|}}} }}]]<!-- Skrócënczi i symbòle stosowóné w słowarzu Ramùłta (RKJ 2015 187) dniem. – dolnoniemiecki; niem. – niemiecki pom.-niem. – pomorsko-niemieckie pr.-niem. – prusko-niemiecki śr.-łac. – średniołacińskie --></includeonly><noinclude> <pre> {{Jãz. |1|jãzëk = XX ← kod ISO 639 }} </pre> ---- <code><nowiki>{{Jãz.|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz.|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz.|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|de}}</nowiki></code> :{{Jãz.|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|en}}</nowiki></code> :{{Jãz.|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|es}}</nowiki></code> :{{Jãz.|es}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|la}}</nowiki></code> :{{Jãz.|la}} ---- </noinclude> 9jj8xw6oq1o3qta3rqagwryby7uqw9j 203215 203208 2026-06-29T14:06:48Z Iketsi 3254 nl néderl? 203215 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[{{Jãz./starna|{{{1|}}}}}|{{#switch: {{{1|}}}<!----> |be=biôłor.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |bg=bùłg.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |csb|kaszëbsczi=kasz.<!--{{RKJ|2014|153}}--> |da=dëń.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |de|niemiecczi=niem.<!--{{RKJ|2014|187}}--> |dsb=dólnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |en=an.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |es=szp.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |et=est.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fi=fin.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fr=fr.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |gr=nowògr.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hsb=górnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hu=wãg.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |it=ital.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |la=łac.<!--{{RKJ|2014|154}}--> |lt=lët.<!--lit. w {{RKJ|2013|98}}, ale lit.=liturgiczno w {{RKJ|2012|66}} i jest Lëtwa i Lëtewsczi --> |lv=łot.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |mk=mac.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |nl=hòl.<!--{{RKJ|2013|93}}; néderl?--> |pl=pòl.<!--{{RKJ|2014|149}}--> |pt=pòrt.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |ro=rum.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |ru=rus.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |sk=słow.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sl=słwn.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |#default={{{1|}}} }}]]<!-- Skrócënczi i symbòle stosowóné w słowarzu Ramùłta (RKJ 2015 187) dniem. – dolnoniemiecki; niem. – niemiecki pom.-niem. – pomorsko-niemieckie pr.-niem. – prusko-niemiecki śr.-łac. – średniołacińskie --></includeonly><noinclude> <pre> {{Jãz. |1|jãzëk = XX ← kod ISO 639 }} </pre> ---- <code><nowiki>{{Jãz.|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz.|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz.|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|de}}</nowiki></code> :{{Jãz.|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|en}}</nowiki></code> :{{Jãz.|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|es}}</nowiki></code> :{{Jãz.|es}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|la}}</nowiki></code> :{{Jãz.|la}} ---- </noinclude> aan2usyvcf9z7pxcz67gtspvzecgaxp 203233 203215 2026-06-29T14:41:59Z Iketsi 3254 cs=czes. RKJ 2020 s. 31 203233 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[{{Jãz./starna|{{{1|}}}}}|{{#switch: {{{1|}}}<!----> |be=biôłor.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |bg=bùłg.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |csb|kaszëbsczi=kasz.<!--{{RKJ|2014|153}}--> |cs=czes.<!--{{RKJ|2020|31}}--> |da=dëń.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |de|niemiecczi=niem.<!--{{RKJ|2014|187}}--> |dsb=dólnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |en=an.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |es=szp.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |et=est.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fi=fin.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |fr=fr.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |gr=nowògr.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hsb=górnołuż.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |hu=wãg.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |it=ital.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |la=łac.<!--{{RKJ|2014|154}}--> |lt=lët.<!--lit. w {{RKJ|2013|98}}, ale lit.=liturgiczno w {{RKJ|2012|66}} i jest Lëtwa i Lëtewsczi --> |lv=łot.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |mk=mac.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |nl=hòl.<!--{{RKJ|2013|93}}; néderl?--> |pl=pòl.<!--{{RKJ|2014|149}}--> |pt=pòrt.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |ro=rum.<!--{{RKJ|2013|98}}--> |ru=rus.<!--{{RKJ|2013|93}}--> |sk=słow.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |sl=słwn.<!--{{RKJ|2013|102}}--> |#default={{{1|}}} }}]]<!-- Skrócënczi i symbòle stosowóné w słowarzu Ramùłta (RKJ 2015 187) dniem. – dolnoniemiecki; niem. – niemiecki pom.-niem. – pomorsko-niemieckie pr.-niem. – prusko-niemiecki śr.-łac. – średniołacińskie --></includeonly><noinclude> <pre> {{Jãz. |1|jãzëk = XX ← kod ISO 639 }} </pre> ---- <code><nowiki>{{Jãz.|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz.|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz.|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|de}}</nowiki></code> :{{Jãz.|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|en}}</nowiki></code> :{{Jãz.|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|es}}</nowiki></code> :{{Jãz.|es}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|la}}</nowiki></code> :{{Jãz.|la}} ---- </noinclude> 3o4hzm6bjk21ufl106vl3wpje1af0s6 0 12584 203286 195854 2026-06-29T16:32:40Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Spiéwôrczi]] to [[Category:Pòlsczé spiéwôrczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203286 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mandaryna 2024.jpg|mały|Mandaryna (2024)]] '''Mandaryna''', richtich '''Marta Katerzëna Wisniewskô''' z d. '''Mandarynkiewicz''' (ùr. 12 strëmiannika 1978 rokù w Łodze) – pòlskô spiéwôrka, tancôrka, jinstruktorka tuńca, chòreògrafkô. Widzałosc w mediach przëniosła ji łączba z Michałã Wisniewsczim, liderã karna Jich Troje, w chtërnym bëła tancôrką i chòreògrafką. Debiut jakno spiéwôrka mia w 2004, z coverã frantówczi Whitesnake "Here I Go Again". Pierszé dwa albùmë – ''Mandaryna.com'' (2004) i ''Mandarynkowy sen'' (2005) – òstałë przëjãté baro dobrze. Spiéwa "Ev'ry Night" òsta òglowòpòlsczim hitã. W 2007 òdemknãła szkòłã tuńca "Mandaryna Dance Studio". W 2009 wëdała pòstãpny album, pt. ''AOK''. W latach 2013 ògłosëła kùńc mùzyczny karierë<ref>[https://www.pudelek.pl/artykul/59752/mandaryna_konczy_kariere/ Mandaryna "kończy karierę"!], pudelek.pl, 9 smùtana 2013.</ref>, le w 2018 do spiéwaniô wrócëła<ref>[https://jastrzabpost.pl/mandaryna-wraca-na-scene-pierwszy-koncert-po-przerwie-gdzie,6971642751608961a HOPA! Mandaryna wraca na scenę! Zainteresowanie jej koncertem przeszło najśmielsze oczekiwania!], jastrzabpost.pl, 9 stëcznika 2018</ref>. == Diskògrafiô == * ''mandaryna.com'' (2004) * ''Mandarynkowy Sen'' (2005) * ''AOK'' (2009) == Òbaczë téż == * [[Edyta Górniak]] * [[Damroka Kwidzyńskô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == * [https://www.discogs.com/artist/270622-Mandaryna Mandaryna w discogs.com] {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pòlsczé spiéwôrczi]] 068epstpo1xp44mbzxw2e8cglhc6g93 0 12592 203226 198677 2026-06-29T14:28:55Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 203226 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Emblem of the Papacy SE.svg|mały|[[Herb Apostolsczi Stolëcë|Herb Apostolsczi Stolëcë i pôpiestwa]]]] '''Papiéż''' abò '''pôpiéż''' (Swiãti Òjc, {{jãz.|la}} ''summus pontifex'', òd przedwiecznégò [[Pontifex maximus|''pontifex maximus'']]'';'' [[Italsczi jãzëk|it]]. ''papa'', [[Grecczi jãzëk|gr]]. ''πάπας'' (''papas''); dzejającô fòrma w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]] pòchòdzy òd [[Czesczi jãzëk|czesczégò]] ''papež'') – [[Rzimskô diecezjô|biskùp]] [[Rzimskô diecezjô|Rzimù]], prymas Italii, przódnik [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcczégò]] [[Katolëcczi Kòscół|Kòscóła]], [[Apostolskô Stolëca|głowa Apostolsczi Stolëcë]] oraz suweren Państwa Gardu [[Watikan]]. Titulë papiéża brëkùją téż: [[kòptijsczi patriarcha Aleksandrii]], głowa [[Kòptijsczi Prawòsławny Kòscół|kòptijsczégò Kòscoła]], a téż [[prawòsławny patriarcha Aleksandrii]], przódnik [[Prawòsławié|prawòsławnégò]] [[Aleksandrijsczi Prawòsławny Patriarchat|Aleksandrijsczégò Patriarchatu]] oraz przódnik [[Palmarińsczi Kòscół|Palmarińsczégò Kòscoła]]. == Pôpiesczi pòntifikat == [[Pòntifikat]] to cząd sprôwianiô ùrzãdu przez Nôwëższégò Pòntifika (łac. ''Summus Pontifex''), czëlë papiéża. Papiéż rozpòczënô pòntifikat w dobë przëjãcô wëbiéru dokònónégò przez kònklawe, a kùńczy w mòmence smiercë abò ògłoszeniô renuntiatio ([[Rezygnacjô papiéża|rezygnacji]]). W historii 11 papiéżów zrezygnowôło z zasadaniô na pioterowim trónie. Slédnym z nich béł [[Benedikt XVI]], jaczi zrezygnowôł z fùnkcji papiéża 28 gromicznika 2013 ò gòdzënie 20:00. == Galeriô papieżów == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:BentoXVI-30-10052007.jpg|[[Benedikt XVI]] Òbrôzk:EU @ G7 Summit 2024 - Family photo (06) (cropped).jpg|[[Frãcëszk (papiéż)|Frãcëszk]] Òbrôzk:Gregory_IX.jpg|[[Papiéż Grégòr IX|Grégòr IX]] Òbrôzk:ADAMELLO - PAPA - Giovanni Paolo II - panoramio (cropped).jpg|[[Jan Paweł II]] Òbrôzk:Ioannes XXIII, by De Agostini, 1958–1963.jpg|[[Papiéż Jón XXIII|Jón XXIII]] Òbrôzk:Pius X, by Francesco De Federicis, 1903 (retouched, colorized).tif|[[Papiéż Pius X|Pius X]] Òbrôzk:Malina, J.B. - Orbis Catholicus, 1 (Papst Pius XI.) (cropped).jpg|[[Papiéż Pius XI|Pius XI]] Òbrôzk:Milei y León XIV (cropped).jpg|[[Léón XIV]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Piotrów dëtk]] * [[Pòpielnô Strzoda]] * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Watikan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Papiéże| ]] 96m25gyyvq7ph2snqmgz5st7cnkrjat 203227 203226 2026-06-29T14:30:01Z Iketsi 3254 {{jãz.|xx}} 203227 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Emblem of the Papacy SE.svg|mały|[[Herb Apostolsczi Stolëcë|Herb Apostolsczi Stolëcë i pôpiestwa]]]] '''Papiéż''' abò '''pôpiéż''' (Swiãti Òjc, {{jãz.|la}} ''summus pontifex'', òd przedwiecznégò [[Pontifex maximus|''pontifex maximus'']]'';'' {{jãz.|it}} ''papa'', {{jãz.|gr}} ''πάπας'' (''papas''); dzejającô fòrma w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]] pòchòdzy òd [[Czesczi jãzëk|czesczégò]] ''papež'') – [[Rzimskô diecezjô|biskùp]] [[Rzimskô diecezjô|Rzimù]], prymas Italii, przódnik [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcczégò]] [[Katolëcczi Kòscół|Kòscóła]], [[Apostolskô Stolëca|głowa Apostolsczi Stolëcë]] oraz suweren Państwa Gardu [[Watikan]]. Titulë papiéża brëkùją téż: [[kòptijsczi patriarcha Aleksandrii]], głowa [[Kòptijsczi Prawòsławny Kòscół|kòptijsczégò Kòscoła]], a téż [[prawòsławny patriarcha Aleksandrii]], przódnik [[Prawòsławié|prawòsławnégò]] [[Aleksandrijsczi Prawòsławny Patriarchat|Aleksandrijsczégò Patriarchatu]] oraz przódnik [[Palmarińsczi Kòscół|Palmarińsczégò Kòscoła]]. == Pôpiesczi pòntifikat == [[Pòntifikat]] to cząd sprôwianiô ùrzãdu przez Nôwëższégò Pòntifika ({{jãz.|la}} ''Summus Pontifex''), czëlë papiéża. Papiéż rozpòczënô pòntifikat w dobë przëjãcô wëbiéru dokònónégò przez kònklawe, a kùńczy w mòmence smiercë abò ògłoszeniô renuntiatio ([[Rezygnacjô papiéża|rezygnacji]]). W historii 11 papiéżów zrezygnowôło z zasadaniô na pioterowim trónie. Slédnym z nich béł [[Benedikt XVI]], jaczi zrezygnowôł z fùnkcji papiéża 28 gromicznika 2013 ò gòdzënie 20:00. == Galeriô papieżów == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:BentoXVI-30-10052007.jpg|[[Benedikt XVI]] Òbrôzk:EU @ G7 Summit 2024 - Family photo (06) (cropped).jpg|[[Frãcëszk (papiéż)|Frãcëszk]] Òbrôzk:Gregory_IX.jpg|[[Papiéż Grégòr IX|Grégòr IX]] Òbrôzk:ADAMELLO - PAPA - Giovanni Paolo II - panoramio (cropped).jpg|[[Jan Paweł II]] Òbrôzk:Ioannes XXIII, by De Agostini, 1958–1963.jpg|[[Papiéż Jón XXIII|Jón XXIII]] Òbrôzk:Pius X, by Francesco De Federicis, 1903 (retouched, colorized).tif|[[Papiéż Pius X|Pius X]] Òbrôzk:Malina, J.B. - Orbis Catholicus, 1 (Papst Pius XI.) (cropped).jpg|[[Papiéż Pius XI|Pius XI]] Òbrôzk:Milei y León XIV (cropped).jpg|[[Léón XIV]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Piotrów dëtk]] * [[Pòpielnô Strzoda]] * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Watikan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Papiéże| ]] 2dt44u39mlqp2yw4jil3pfzhxevuqu8 14 12626 203269 195001 2026-06-29T16:17:05Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Lëdzë]] to [[Category:Białczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203269 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Białczi]] [[Kategòrëjô:Film]] ads5t0xk0czotdpsny1rbmc2afsrn5b 0 12650 203330 202126 2026-06-29T17:19:50Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòliticzczi]] to [[Category:Pòlsczé pòliticzczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203330 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã= Magdalena Biejat |gwôsné jimiã= |Òbrôzk= Biejat 2025.jpg |òpis= Magdalena Biejat (2025) |Data_ùrodzeniô= 11 stëcznika 1982 |Môl_ùrodzeniô= [[Warszawa]], [[Pòlskô]] |Data_smierci= |Mol_smierci= |1. fónkcjô= Wicemarszôłczëni Senatu Pòlsczi Repùbliczi |1. Òd= 13 smùtana 2023 |1. Do= |1. Pierszô_dama= |1. Pòprzédca= |1. Nastãpnik= |1. partiô= [[Partiô Razã]] <small>(2023–2024)</small><br>''Bezpartijnô, KKP Lewica''<br><small>(òd 2024)</small> |2. fónkcjô= Wespółprzédniczka [[Partiô Razã|Partie Razã]] |2. Òd= 27 smùtana 2022 |2. Do= 24 rujana 2024 |2. Pierszô_dama= |2. Pòprzédca= |2. Nastãpnik= Aleksandra Owca |2. partiô= [[Partiô Razã]] |3. fónkcjô= Pòsélcka na Sejm Pòlsczi Repùbliczi |3. Òd= 12 smùtana 2019 |3. Do= 12 smùtana 2023 |3. Pierszô_dama= |3. Pòprzédca= |3. Nastãpnik= |3. partiô= [[Partiô Razã]] }} '''Magdalena Agnieszka Biejat''' (ùr. [[11 stëcznika]] [[1982]] w [[Warszawa|Warszawie]]<ref>[https://sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/posel.xsp?id=022 Posłowie IX kadencji: Magdalena Biejat], sejm.gov.pl.</ref>) – pòlskô pòliticzkô, dolmaczéra szpańskòjãzëkòwi lëteraturë, pòsélcka na Sejm IX kadencje (2019-2023), senatórka XI kadencje (òd 2023), wespółprzédniczka [[Partiô Razã|partie Razã]] w latach 2022-2024. Wicemarszôłczëni Senatu XI kadencje (òd 2023). Kandidatka na [[Prezydeńt|prezydenta]] [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]] w welacje w 2025 rokù. Do partie Razã dołãczëła w 2015 rokù. W 2019 òstała pòsélcką. Sztartowa z lësztë Zdrzëszëznë Demòkratyczny Lewicë (SLD) w warszawsczi òbéńdze. Dobëła 19 501 głosów<ref name=":0">[https://sejmsenat2019.pkw.gov.pl/sejmsenat2019/pl/wyniki/komitet/26063/sejm/okr/19 Wybory do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej 2019], pkw.gov.pl.</ref>. W 2023 rokù sztartowa, w ramach senacczi ùgòdë, do Senatu z òbéńdë nr 45 (partë Warszawë: Bemòwò, Ùrsus, Wòla, Òchòta, Włochë). Dobëła, òtrzëmała 204 934 głosë<ref name=":1">[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/senat/okreg/45 Wybory do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej 15 października 2023], pkw.gov.pl. </ref>. 13 smùtana òsta wëbrónô na stanowiskò wicemarszôłka Senatu<ref>[https://web.archive.org/web/20240614012747/https://www.senat.gov.pl/sklad/senatorowie/senator,1065,11,magdalena-biejat.html Senatorowie / Sylwetki / Magdalena Biejat], senat.gov.pl.</ref>. 24 rujana 2024 rokù, mët z senatórką Aną Górską i pòsélckama Darią Gosek-Popiołek, Dorotą Olko i Joanną Wichą òdeszła z partie Razã<ref>[https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/zwrot-akcji-na-lewicy-zaskakujaca-decyzja-polityczek-razem/qfwcqec,79cfc278 Wielki rozłam w partii Razem. Grupa polityczek opuszcza szeregi], onet.pl, 24 rujana 2024.</ref>. == Wëniczi w welacjach == {| class="wikitable unsortable" align="center" !Welacjô ! colspan="2" |Welacjowi kòmitet !Òrgan !Òbéńda !Wënik |- |2018 | |KWW Jana Śpiewaka – Wygra Warszawa |Radzëzna Dzélnicë Praga-Północ |nr 1 | style=" background:pink;" |147 (1,49%) '''✘'''<ref>[https://wybory2018.pkw.gov.pl/pl/delegatury/komisarz-wyborczy-w-warszawie-i/komitet-wyborczy-wyborcow-jana-spiewaka---wygra-warszawa-3230/146508/72481/242557#results_wbp Wybory Samorządowe 2018], pkw.gov.pl.</ref> |- |2019 | style=" background:#d93458;" | |Lewica Razã |Eùropejsczi Parlament IX kadencje |nr 4 | style=" background:pink;" |616 (0,04%) '''✘'''<ref>[https://pe2019.pkw.gov.pl/pe2019/pl/wyniki/komitet/19907/okr/4 Wybory do Parlamentu Europejskiego 2019], pkw.gov.pl.</ref> |- |2019 | style=" background:#e2001a;" | |Zdrzëszëzna Demòkratyczny Lewicë |Sejm IX kadencje |nr 19 | style=" background:palegreen;" |19 501 (1,41%) '''✓'''<ref name=":0" /> |- |2023 | style=" background:#ac145a;" | |Nowô Lewica |Senat XI kadencje |nr 45 | style=" background:palegreen;" |204 934 (72,40%) '''✓'''<ref name=":1" /> |- |2024 | style=" background:#ac145a;" | |Lewica | colspan="2" |Prezydent stolëcznégò gardu Warszawë | style=" background:pink;" |99 442 (12,86%) '''✘'''<ref>[https://samorzad2024.pkw.gov.pl/samorzad2024/pl/wbp/okregi/146501 Wybory Samorządowe 7 kwietnia 2024], pkw.gov.pl. </ref> |- |2025 | |KW Kandidata na Prezydenta Pòlsczi Repùbliczi Magdaleny Biejat | colspan="2" |Prezydent RP | style=" background:pink;" |829 361 (4,23%) '''✘'''<ref>[https://prezydent2025.pkw.gov.pl/prezydent2025/pl/kandydat/4279702 Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 18 maja 2025], pkw.gov.pl. </ref> |} == Òbaczë téż == * [[Partiô Razã]] * [[Adrian Zandberg]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlsczé pòliticzczi]] 1vyc8s7yzju2fr1lzjkpl8qt4plznih 14 12651 203307 195368 2026-06-29T16:55:12Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Lëdzë]] 203307 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlitologijô]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] amocuubwsjd7uxwhfmq0mvd9kmzjfjk 14 12652 203306 195369 2026-06-29T16:54:30Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Białczi]] 203306 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlitologijô]] [[Kategòrëjô:Białczi]] nowkb4eagdh5qbqufosc59j7jzfox76 14 12664 203369 195524 2026-06-30T10:31:02Z Iketsi 3254 kat. 203369 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] [[Kategòrëjô:Lëdzë]] n0gxma1dtcejuj4z8tiinp29vyzv0lj 0 12775 203338 200063 2026-06-29T17:29:34Z Iketsi 3254 abò '''nadgroda''' 203338 wikitext text/x-wiki '''Nôdgroda'''<ref>{{sloworz.org|6828|7698}}</ref><ref>{{sloworz.org|6828|7699}}</ref> abò '''nadgroda'''<ref>{{sloworz.org|4639|5235}}</ref><ref>{{sloworz.org|4639|5236}}</ref> '''Wëtłëszczony drëk'''– wëapartnienié za czin abò twór. == Òbaczë téż == * [[Kònkùrs]] * [[Medal Stolema]] * [[Nôdgroda Nobla]] * [[Pòmòrskô Lëterackô Nôdgroda Wiater òd Mòrzô]]<ref>https://www.zkaszub.info/pomorsko-leteracko-nodgroda-wiater-od-morzo-me-znajeme-dobiwcow/</ref> * [[Lëterackô nôdgroda]]<ref>„Pomerania” 2022 nr 11, s. 12–13.</ref> * [[Bursztynowa Klëka]]<ref>https://www.kaszubi.pl/news/view/czekamy-na-kandydatury-do-tegorocznej-nagrody-bursztynowa-kleka2</ref> * [[Biały Kôłp]]<ref>https://dziennikpucki.pl/powiat-pucki/bialy-kolp-dla-jana-drzezdzona-nagroda-za-ochrone-kaszubskiego-dziedzictwa/</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} === Szëkba === {{Szëkba}} [[Kategòrëjô:Nôdgrodë| ]] 239x9ysafsvopuqypnbwdo5g5ei3uwy 203339 203338 2026-06-29T17:30:34Z Iketsi 3254 {{Kòntrola}} 203339 wikitext text/x-wiki '''Nôdgroda'''<ref>{{sloworz.org|6828|7698}}</ref><ref>{{sloworz.org|6828|7699}}</ref> abò '''nadgroda'''<ref>{{sloworz.org|4639|5235}}</ref><ref>{{sloworz.org|4639|5236}}</ref> – wëapartnienié za czin abò twór. == Òbaczë téż == * [[Kònkùrs]] * [[Medal Stolema]] * [[Nôdgroda Nobla]] * [[Pòmòrskô Lëterackô Nôdgroda Wiater òd Mòrzô]]<ref>https://www.zkaszub.info/pomorsko-leteracko-nodgroda-wiater-od-morzo-me-znajeme-dobiwcow/</ref> * [[Lëterackô nôdgroda]]<ref>„Pomerania” 2022 nr 11, s. 12–13.</ref> * [[Bursztynowa Klëka]]<ref>https://www.kaszubi.pl/news/view/czekamy-na-kandydatury-do-tegorocznej-nagrody-bursztynowa-kleka2</ref> * [[Biały Kôłp]]<ref>https://dziennikpucki.pl/powiat-pucki/bialy-kolp-dla-jana-drzezdzona-nagroda-za-ochrone-kaszubskiego-dziedzictwa/</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} === Szëkba === {{Szëkba}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nôdgrodë| ]] eixe692apngcf0big81f8belqqlc2z4 14 12830 203303 196939 2026-06-29T16:51:13Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Spòrtówcowie]] 203303 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] [[Kategòrëjô:Spòrtówcowie]] cejv7byangbxzdghbysz7rkqil1nkfe 14 12891 203296 198021 2026-06-29T16:45:02Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Szpòrt]] to [[Category:Spòrtówcowie]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203296 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Spòrtówcowie]] [[Kategòrëjô:Pòlôszë|òlimpijczicë]] rt1y16lhaxvei7ddo0qjbjml9oixzmi 14 12930 203304 198293 2026-06-29T16:51:32Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Lëdzë]] to [[Category:Lëdzë wedle nôrodnoscë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203304 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kòreja]] [[Kategòrëjô:Lëdzë wedle nôrodnoscë]] 8y4nb4dxk2y4jbbq63ko7c12xodbfi0 828 12933 203350 201566 2026-06-29T19:11:08Z Iketsi 3254 +P14076 Fragrantica; P14084 Parfumo 203350 Scribunto text/plain require("strict") local resources = { title = "Aùtoritatiwnô kòntrola", encyklopediaTitle = "Jinternetowé encyklopedie", otherTitle = "Bùtnowé identifikatorë", catMissingLabel = '[[Kategoria:Kontrola autorytatywna potrzebuje polskiej etykiety]]', editLabelLink = '<span class="wdlink">&#x5B;[[:d:%s|<span title="Brak polskiej etykiety">e</span>]]&#x5D;</span>', fallbackLabels = { "mul", "pl", "en", "de", "fr", "it", "cs", "lt", "pt", "es" }, nativeTypes = { "P31", "P279" }, -- type descriptions descriptions = { p = "persóna", k = "òrganizacjô", v = "wëdarzenié", w = "dzeło", s = "dërżeniowé słowò", g = "geograficzny òbiekt", }, encyklopedie = { "P7305 PWN", "P5058 ETP", --osoby "P6679 ETP", --sztuki "P1417 Britannica", "P5395 The Canadian Encyclopedia", "P3365 Treccani", "P3219 Universalis", -- Encyclopædia Universalis "P3123 SEP", "P2924 stara БРЭ", "P11514 nowa БРЭ", "P4613 ЕСУ", "P3222 NE.se", "P4854 Uppslagsverket Finland", "P6870 Nacionālā enciklopēdija", "P4342 SNL", "P7666 VLE", "P1296 Catalana", -- Gran Enciclopèdia Catalana "P8313 DSDE", "P7982 Hrvatska enciklopedija", "P13596 PBM", "P14076 Fragrantica", "P14084 Parfumo", }, bonus = { "P8832 [[Polska Akademia Nauk|PAN]]", --"P402", -- identyfikator relacji OpenStreetMap "P2038", -- identyfikator ResearchGate "P1053", -- ResearcherID "P3829 Publons", "P3124 archiwalna „Nauka Polska”", -- identyfikator osoby w _archiwalnym_ serwisie „Nauka Polska” "P12541 „Ludzie Nauki”", -- identyfikator osoby w bazie „Ludzie Nauki” (nowej) "P1153 Scopus", "P1563 MacTutor", -- identyfikator MacTutor, "P8159 SciProfiles", -- identyfikator SciProfiles (MDPI), "P2798 Loop", -- identyfikator Loop (Frontiers), "P10861 Dimensions", -- identyfikator Dimensions (Springer Nature), "P1960 Google Scholar", -- identyfikator Google Scholar, "P8286 Olympedia", -- identyfikator sportowca w www.olympedia.org "P1146 World Athletics", "P3495 FilmPolski.pl", -- identyfikator aktora w FilmPolski.pl "P5033 Filmweb.pl", -- identyfikator osoby w Filmweb.pl "P1967 BoxRec", -- identyfikator BoxRec "P2036", -- African Plant Database; "P838 BioLib", "P830 EoL", "P6177 EUNIS", -- EUNIS ID, (lub P6681 ?) "P1747 Flora of China", "P1727 Flora of North America", "P6094 FloraWeb", "P846 GBIF", -- Global Biodiversity Information Facility "P1421 GRIN", "P3151 iNaturalist", "P961 IPNI", "P815 ITIS", "P685 NCBI", -- NCBI, "P6034 Plant Finder", "P1070", -- PlantList "P5037 Plants of the World", "P3105 Tela Botanica", "P960", -- Tropicos, "P1772 USDA PLANTS", "P821", -- CGNDB, "P6263", -- Mindat, "P842 Fossilworks", "P5055 IRMNG", -- Interim Register of Marine and Nonmarine Genera "P10585 CoL", "P2426 xeno-canto", "P10907 Paleobiology Database" } } local has = function (entityId, propertyId) return #mw.wikibase.getBestStatements(entityId, propertyId) > 0 end local hasAny = function (entityId, properties) for i, v in ipairs(properties) do if has(entityId, v) then return true end end return false end local isHumanPerson = function(entityId) for i, v in ipairs(mw.wikibase.getBestStatements(entityId, "P31")) do if (v.mainsnak.snaktype == "value") and (v.mainsnak.datavalue.value["numeric-id"] == 5) then return true end end for i, v in ipairs(mw.wikibase.getBestStatements(entityId, "P21")) do if (v.mainsnak.snaktype == "value") then local id = v.mainsnak.datavalue.value["numeric-id"] if (id == 6581097) or (id == 6581072) then return true end end end return false end local sources = { { name = "ISNI", hint = "International Standard Name Identifier", property = "P213", link = function(id) local linkId, x = string.gsub(id, " ", "") return "https://isni.org/isni/"..linkId end, show = function(id) local showId, x = string.gsub(id, " ", "&thinsp;") return showId end, }, { name = "ORCID", hint = "ORCID", property = "P496", link = function(id) id = string.gsub(id, "-", "") return "http://orcid.org/"..string.sub(id, 1, 4).."-"..string.sub(id,5,8).."-"..string.sub(id,9,12).."-"..string.sub(id,13,16) end, show = function(id) id = string.gsub(id, "-", "") return string.sub(id, 1, 4).."-"..string.sub(id,5,8).."-"..string.sub(id,9,12).."-"..string.sub(id,13,16) end, }, { name = "VIAF", hint = "Virtual International Authority File", property = "P214", link = function(id) return "http://viaf.org/viaf/"..id end, }, { name = "ULAN", hint = ":en:Union List of Artist Names", property = "P245", link = function(id) return "http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=&role=&nation=&subjectid="..id end, }, { name = "Europeana", hint = "Europeana", property = "P727", link = function(id) return "http://www.europeana.eu/portal/record/"..id..".html" end, }, { name = "LCCN", hint = "Library of Congress Control Number", property = "P244", link = function(id) return "http://lccn.loc.gov/"..id end, }, { name = "GND", hint = "Gemeinsame Normdatei", property = "P227", link = function(id) return "http://d-nb.info/gnd/"..id end, }, { name = "NDL", hint = ":de:Web NDL Authorities", property = "P349", link = function(id) return "http://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/"..id end, }, { name = "LIBRIS", hint = "LIBRIS", property = "P5587", link = function(id) return "https://libris.kb.se/katalogisering/"..id end, }, { name = "SELIBR", hint = "LIBRIS", property = "P906", disable = function(entityId) return has(entityId, "P5587") end, link = function(id) local x = mw.title.new("Module:Kontrola autorytatywna/P906/enabled").id return "http://libris.kb.se/auth/"..id end, }, { name = "BnF", hint = "Bibliothèque nationale", property = "P268", link = function(id) return "http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb"..id end, }, { name = "SUDOC", hint = "Système Universitaire de Documentation", property = "P269", link = function(id) return "http://www.idref.fr/"..id end, }, { name = "SBN", hint = ":it:Servizio bibliotecario nazionale", property = "P396", link = function(id) return "https://opac.sbn.it/en/risultati-autori/-/opac-autori/detail/"..id end, }, { name = "NLA", hint = "Biblioteka Narodowa Australii", property = "P409", link = function(id) return "http://nla.gov.au/anbd.aut-an"..id end, }, { name = "BNCF", hint = "Centralna Biblioteka Narodowa we Florencji", property = "P508", link = function(id) return "http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id="..id end, }, { name = "NKC", hint = "Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej", property = "P691", link = function(id) return "https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica="..id end, }, { name = "DBNL", hint = ":nl:Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren", property = "P723", link = function(id) return "http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id="..id end, }, { name = "RSL", hint = "Rosyjska Biblioteka Państwowa", property = "P947", link = function(id) return "http://aleph.rsl.ru/F?func=find-b&find_code=SYS&adjacent=Y&local_base=RSL11&request="..id end, }, { name = "BNE", hint = "Hiszpańska Biblioteka Narodowa", property = "P950", link = function(id) return "http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id="..id end, }, { name = "BNR", hint = "Biblioteka Narodowa Rumunii", property = "P1003", link = function(id) return "http://alephnew.bibnat.ro:8991/F?func=find-b&request="..id.."&find_code=SYS&adjacent=Y&local_base=NLR10" end, }, { name = "NTA", hint = "Holenderska Biblioteka Narodowa", property = "P1006", link = function(id) --return "http://opc4.kb.nl/PPN?PPN="..id return "http://data.bibliotheken.nl/doc/thes/p"..id end, }, { name = "BIBSYS", hint = "BIBSYS", property = "P1015", link = function(id) return "https://authority.bibsys.no/authority/rest/authorities/html/"..id end, }, { name = "CALIS", hint = ":zh:中国高等教育文献保障系统", property = "P270", link = function(id) return "http://opac.calis.edu.cn/aopac/ajsp/detail.jsp?actionfrom=1&actl=CAL++"..id.."%23" end, }, { name = "CiNii", hint = ":jp:CiNii", property = "P271", link = function(id) return "http://ci.nii.ac.jp/author/"..id end, }, { name = "Open Library", hint = "Open Library", property = "P648", link = function(id) return "https://openlibrary.org/books/"..id end, }, { name = "PLWABN", hint = "Biblioteka Narodowa (Warszawa)", property = "P7293", link = function(id) return "https://dbn.bn.org.pl/descriptor-details/"..id end, }, { name = "NLP", hint = "Biblioteka Narodowa (Warszawa)", property = "P1695", disable = function(entityId) return has(entityId, "P7293") end, link = function(id) if id:byte(1) ~= 65 then local x = mw.title.new("Module:Kontrola autorytatywna/P1695/invalid").id return "https://dbn.bn.org.pl/descriptor-details/"..id end local y = mw.title.new("Module:Kontrola autorytatywna/P1695/enabled").id return "https://dbn.bn.org.pl/descriptor-details/"..id end, }, { name = "NUKAT", hint = "NUKAT", property = "P1207", link = function(id) local good = string.match(id, "^[npst] %d%d%d%d%d%d%d%d%d%d$") or string.match(id, "^[npst] %d%d%d%d%d%d%d%d$") if not good then local prefix = string.sub(id,1,1) local number = string.sub(id,2) local infix = #number == 8 and "%20%20" or "%20" good = prefix..infix..number end local linkid, x = string.gsub(good, ' ', '%%20') return "http://nukat.edu.pl/aut/"..linkid end, }, { name = "OBIN", hint = "Dictionary of National Biography", property = "P1415", link = function(id) return "https://doi.org/10.1093/ref:odnb/"..id end, }, { name = "J9U", hint = "Biblioteka Narodowa Izraela", property = "P8189", link = function(id) return "https://www.nli.org.il/en/authorities/"..id end, }, { name = "PTBNP", hint = "Biblioteka Narodowa Portugalii", property = "P1005", link = function(id) return "http://urn.bn.pt/nca/unimarc-authorities/txt?id="..id end, }, { name = "CANTIC", hint = ":ca:Catàleg d'autoritats de noms i títols de Catalunya", property = "P1273", link = function(id) return "http://cantic.bnc.cat/registres/CUCId/"..id end, }, { name = "LNB", hint = "Biblioteka Narodowa Łotwy", property = "P1368", link = function(id) return "https://kopkatalogs.lv/F?func=direct&local_base=lnc10&doc_number="..id.."&P_CON_LNG=ENG" end, }, { name = "NSK", hint = "Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka w Zagrzebiu", property = "P1375", link = function(id) return "http://katalog.nsk.hr/F/?func=direct&doc_number="..id.."&local_base=nsk10" end, }, { name = "BNA", hint = ":es:Biblioteca Nacional de la República Argentina", property = "P3788", link = function(id) return "http://catalogo.bn.gov.ar/F/?func=direct&doc_number="..id.."&local_base=BNA10" end, }, { name = "CONOR", hint = ":sl:CONOR", property = "P1280", link = function(id) return "https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/si/en/conor/"..id end, }, { name = "BNC", hint = ":es:Biblioteca Nacional de Chile", property = "P1890", link = function(id) return "http://www.bncatalogo.cl/F?func=direct&local_base=red10&doc_number="..id end, }, { name = "ΕΒΕ", hint = "Grecka Biblioteka Narodowa", property = "P3348", link = function(id) return "http://data.nlg.gr/resource/authority/record"..id end, }, { name = "BLBNB", hint = "Brazylijska Biblioteka Narodowa", property = "P4619", link = function(id) return "http://acervo.bn.br/sophia_web/autoridade/detalhe/"..id end, }, { name = "KRNLK", hint = "Biblioteka Narodowa Korei", property = "P5034", link = function(id) return "https://librarian.nl.go.kr/LI/contents/L20101000000.do?id="..id end, }, { name = "LIH", hint = "Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa", property = "P7699", link = function(id) return "https://lnb.libis.lt/simpleSearch.do?doSearch=1&AI001="..mw.uri.encode(id,"PATH") end, }, { name = "NSZL", hint = "Państwowa Biblioteka Széchényiego", property = "P3133", link = function(id) return "http://nektar.oszk.hu/auth/"..id end, }, { name = "RISM", hint = "Répertoire International des Sources Musicales", property = "P5504", link = function(id) return "https://rism.online/"..id end, }, { name = "GIA", hint = "Getty Iconography Authority", property = "P5986", link = function(id) return "http://www.getty.edu/cona/CONAIconographyRecord.aspx?iconid="..id end, }, -- Zawsze na końcu / Always last !!! { name = "WorldCat", hint = "WorldCat", property = "P10832", link = function(id) return "https://entities.oclc.org/worldcat/entity/"..id end, }, } local getDescription = function (entityId, force) local needLabel = false local site = mw.wikibase.getSitelink(entityId) local label = mw.wikibase.getLabelByLang(entityId, 'pl') if not label then label = mw.wikibase.getLabelByLang(entityId, 'mul') end if not label then for i, l in ipairs(resources.fallbackLabels) do label = mw.wikibase.getLabelByLang(entityId, l) if label then needLabel = true break end end end if site and label then return "[[:"..site.."|"..label.."]]", needLabel elseif site then return "[[:"..site.."|"..site.."]]", needLabel elseif label then return label, needLabel elseif force then return entityID, true end end local findDescription = function (entityId, sourceProps) local alt = nil for i, prop in ipairs(sourceProps) do for j, v in ipairs(mw.wikibase.getBestStatements(entityId, prop)) do if (v.mainsnak.snaktype == "value") and (v.mainsnak.datatype == "wikibase-item") then local qid = v.mainsnak.datavalue.value.id -- or "Q"..v.mainsnak.datavalue.value["numeric-id"] local description, needLabel = getDescription(qid, false) if description and not needLabel then return description, false end alt = alt or description end end end return alt, alt end local insertHeader = function(title, entityId, result, before, after) local determineDnbType = function() if isHumanPerson(entityId) then return "p" end -- pozostałe testy if hasAny(entityId, { "P1687", "P1963" }) then return "s" elseif hasAny(entityId, {"P27", "P26", "P25", "P22", "P40", "P1317"}) then return "p" elseif hasAny(entityId, {"P50", "P170", "P86", "P87", "P676", "P435"}) then return "w" elseif hasAny(entityId, {"P112", "P159", "P169", "P488", "P355", "P740"}) then return "k" elseif hasAny(entityId, {"P150", "P610", "P1589", "P85", "P35", "P36", "P47", "P984", "P474", "P982", "P300", "P901"}) then -- P625 cannot be used, there are some organizations, events, and even persons with this property return "g" end end local editLabelLink = "" local typClass = "normdaten-andere" local description = '' local needLabel = false if entityId then local typ = determineDnbType() or "fehlt" typClass = "normdaten-typ-"..typ if entityId ~= mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() then description, needLabel = getDescription(entityId, true) if needLabel then editLabelLink = string.format(resources.editLabelLink, entityId) end elseif typ == 'p' then -- "człowiek" -> "osoba" description = resources.descriptions[typ] else description, needLabel = findDescription(entityId, resources.nativeTypes) description = description or resources.descriptions[typ] end end if needLabel then description = description..resources.catMissingLabel end if description and (#description > 0) then title = title..'&nbsp;(<span class="description">' .. description.. "</span>)" .. editLabelLink end table.insert(result, 1, '<div class="'..typClass..'">') table.insert(result, 2, '<div>'..title..":"..'</div>') if before then table.insert(result, 3, before) end if after then table.insert(result, after) end table.insert(result,"</div>") end local formats = { classic = function(info, identifiers) local result = {} table.insert(result, "[[") table.insert(result, info.hint) table.insert(result, "|") table.insert(result, info.name) table.insert(result, "]]") local show = info.show or function(id) return id end for i, id in ipairs(identifiers) do table.insert(result, (i == 1) and ":" or ",") table.insert(result, "&thinsp;<span class=\"uid\">[") table.insert(result, info.link(id)) table.insert(result, " ") table.insert(result, show(id)) table.insert(result, "]</span>") end return table.concat(result, "") end, mini = function(info, identifiers) local result = {} if #identifiers == 1 then -- simple link with authority name local id = identifiers[1] table.insert(result, "[") table.insert(result, info.link(id)) table.insert(result, " ") table.insert(result, string.format(info.format or "<span title=\"%s\">%s</span>", id, info.name)) table.insert(result, "]") return table.concat(result, "") end table.insert(result, info.name) for i, id in ipairs(identifiers) do table.insert(result, (i == 1) and ":" or ",") table.insert(result, "&thinsp;[") table.insert(result, info.link(id)) table.insert(result, " ") table.insert(result, string.format("<span title=\"%s\">%s</span>", id, tostring(i))) table.insert(result, "]") end return table.concat(result, "") end, } local show = function(entityId, argStyle) local identifiers = function (info) local result = {} if info.disable and info.disable(entityId) then return result; end for i, v in ipairs(mw.wikibase.getBestStatements(entityId, info.property)) do if v.mainsnak.snaktype == "value" then table.insert(result, v.mainsnak.datavalue.value) end end return result end local result = {} local formatItems = formats[argStyle] or formats.classic for i, info in ipairs(sources) do local list = identifiers(info) if #list > 0 then table.insert(result, "<li>"..formatItems(info, list).."</li>") end end if #result > 0 then insertHeader(resources.title, entityId, result, "<ul>", "</ul>") return table.concat(result, ""); end end local findPropertyDescription = function(pid) local description, needLabel = findDescription(pid, {"P1629"}) if not description or (#description == 0) or needLabel then description, needLabel = getDescription(pid, false) if not description or (#description == 0) or needLabel then mw.log("KA "..pid..": Brak opisu cechy") else mw.log("KA "..pid..": Brak elementu 'dedykowany typ dla' (P1629) w opisie cechy") end end return description, needLabel end return { ["Dokumentacja"] = function(frame) local result = {} table.insert(result, "{| class=wikitable\n!nazwa\n!cecha\n!dostawca\n") for i, v in ipairs(sources) do if i > 0 then table.insert(result, "|-\n") end table.insert(result, "|") table.insert(result, v.name) table.insert(result, "\n") table.insert(result, "|[[:d:Property:") table.insert(result, v.property) table.insert(result, "|") table.insert(result, v.property) table.insert(result, "]]\n") table.insert(result, "|[[") table.insert(result, v.hint) table.insert(result, "]]\n") end table.insert(result, "|-\n") table.insert(result, '!colspan="3"|'..resources.encyklopediaTitle..'\n') for i, b in ipairs(resources.encyklopedie) do local pid, name = mw.ustring.match(b, "^(P[0-9]+) +(.+)$") if not pid then pid = b end local description, needLabel = findPropertyDescription(pid) if name or (description and not needLabel) then table.insert(result, "|-\n") table.insert(result, "|") table.insert(result, name or '') table.insert(result, "\n") table.insert(result, "|[[:d:Property:") table.insert(result, pid) table.insert(result, "|") table.insert(result, pid) table.insert(result, "]]\n") table.insert(result, "|") table.insert(result, description or '') table.insert(result, "\n") end end table.insert(result, "|-\n") table.insert(result, '!colspan="3"|'..resources.otherTitle..'\n') for i, b in ipairs(resources.bonus) do local pid, name = mw.ustring.match(b, "^(P[0-9]+) +(.+)$") if not pid then pid = b end local description, needLabel = findPropertyDescription(pid) if name or (description and not needLabel) then table.insert(result, "|-\n") table.insert(result, "|") table.insert(result, name or '') table.insert(result, "\n") table.insert(result, "|[[:d:Property:") table.insert(result, pid) table.insert(result, "|") table.insert(result, pid) table.insert(result, "]]\n") table.insert(result, "|") table.insert(result, description or '') table.insert(result, "\n") end end table.insert(result, "|}") return table.concat(result, "") end, ["Pokaż"] = function (frame) local args = frame.args local parent = frame:getParent().args local entityId = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage() if (mw.title.getCurrentTitle() ~= 0) and (args[1] or parent[1]) then entityId = args[1] or parent[1] or entityId end if not entityId then return end local argStyle = args.style local result = { -- typical result show(entityId, argStyle) } local group = false local idGroupOfHumans = 'Q16334295' for i, v in ipairs(mw.wikibase.getBestStatements(entityId, "P31")) do if v.mainsnak.snaktype == "value" then local id = v.mainsnak.datavalue.value.id if id == idGroupOfHumans then group = true break end local status, r = pcall(mw.wikibase.getReferencedEntityId, id, 'P279', { idGroupOfHumans }) if not status then -- za dużo wywołań, max 3 break end if r then group = true break end end end if group then local p527 = mw.wikibase.getBestStatements(entityId, "P527") -- dodawaj nie więcej niż 5 osób dodatkowo if (#p527 > 0) and (#p527 <= 5) then for i, v in ipairs(p527) do if v.mainsnak.snaktype == "value" then local id = v.mainsnak.datavalue.value.id -- or "Q"..tostring(v.mainsnak.datavalue.value["numeric-id"]) if isHumanPerson(id) then local s = show(id, argStyle) if s then table.insert(result, s) end end end end end end -- czas na bonusy local genericPrinter = false -- lazy loaded local loadBonusSection = function (bonusTitle, bonusItems) local bonus = {} for i, b in ipairs(bonusItems) do local pid, name = mw.ustring.match(b, "^(P[0-9]+) +(.+)$") if not pid then pid = b end local prop = mw.wikibase.getBestStatements(entityId, pid) if prop and (#prop > 0) then local description = name local needLabel = false if not description then description, needLabel = findPropertyDescription(pid) end if description and (#description > 0) and not needLabel then local expectedPattern = "^%[(%S+) (.-)%]$" local uids = {} for j, p in ipairs(prop) do if not p.mainsnak or (p.mainsnak.snaktype ~= "value") then local x = mw.title.new("Module:Kontrola autorytatywna/Pokaż/InvalidData").id mw.logObject(p, "KA BAD DATA") else -- lazy loading once genericPrinter = genericPrinter or require("Moduł:Wikipòdôwczi/format/string") local s = genericPrinter.format(p.mainsnak, {}) if s and (#s > 0) then local link, id = mw.ustring.match(s, expectedPattern) if link then table.insert(uids, s) end end end end if #uids > 0 then local info = { show = function(s) local link, id = mw.ustring.match(s, expectedPattern) return id end, link = function(s) local link, id = mw.ustring.match(s, expectedPattern) return link end, } local hint, name = mw.ustring.match(description, "^%[%[(.-)|(.-)%]%]$") if hint then info.hint = hint info.name = name else local sitelink = mw.ustring.match(description, "^%[%[(.-)%]%]$") if name then info.hint = sitelink info.name = sitelink else info.hint = ":d:Property:"..pid info.name = description end end local formatItems = formats[argStyle] or formats.classic table.insert(bonus, "\n*"..formatItems(info, uids)) end end end end if #bonus > 0 then insertHeader(bonusTitle, (#result == 0) and entityId, bonus, "\n", "\n") for i, b in ipairs(bonus) do table.insert(result, b) end end end loadBonusSection(resources.encyklopediaTitle, resources.encyklopedie) loadBonusSection(resources.otherTitle, resources.bonus) if #result > 0 then table.insert(result, 1, '<div id="normdaten" class="catlinks">') table.insert(result, "</div>") return table.concat(result, "") end end, ["Zestaw"] = function (frame) local t = frame.args["tytuł"] or "[[Kontrola autorytatywna]]" local e = frame.args["pusto"] local sd = require("Module:Wikipòdôwczi/select") local f = require("Module:Wikipòdôwczi/format") local result = {} local i = 1 while true do local p = frame.args[i] if not p then break end local pid, qid, prop = sd.selectProperty(p, {}) if qid then local ppid, pqid, pprop = sd.selectProperty("P1629", {}, pid) if pqid then local s = "\n*"..f.run(frame, ppid, pprop)..":&nbsp;"..f.run(frame, pid, prop) table.insert(result, s) end end i = i + 1 end if #result > 0 then table.insert(result, 1, '<div class="catlinks">') table.insert(result, 2, t) local pid, qid, prop = sd.selectProperty("P31", {}, nil, 1) table.insert(result, 3, qid and (" ("..f.run(frame, pid, prop).."):") or ":") table.insert(result, "</div>") return table.concat(result) end return e end, } of40dfr112a5ynqf8846wqxnoipehz8 0 13016 203287 200998 2026-06-29T16:32:40Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Spiéwôrczi]] to [[Category:Pòlsczé spiéwôrczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203287 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Malwina Laska-Eichmann''' (ùr. [[30 łżëkwiata]] [[1996]] w [[Kòscérzna|Kòscérznie]]) – je pòlską spiéwôrką i aktórką. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczi Idol]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20251208135553/https://oriactors.com/mlodzi/malwina-laska/ * https://dubbingpedia.pl/wiki/Malwina_Laska-Eichmann * https://polski-dubbing.fandom.com/wiki/Malwina_Laska-Eichmann * https://web.archive.org/web/20201027201632/http://radiokaszebe.pl/podcast/6-lat-pozniej-malwina-laska-finalistka-kaszubskiego-idola-2014/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aktórczi]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé spiéwôrczi]] 132ri3741auyrc2pqd00e8rtqq9myzb 203311 203287 2026-06-29T17:00:41Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Kaszëbi]]; [[Kategòrëjô:Pòlsczé aktórczi]] 203311 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Malwina Laska-Eichmann''' (ùr. [[30 łżëkwiata]] [[1996]] w [[Kòscérzna|Kòscérznie]]) – pòlskô spiéwôrka i aktórka. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczi Idol]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20251208135553/https://oriactors.com/mlodzi/malwina-laska/ * https://dubbingpedia.pl/wiki/Malwina_Laska-Eichmann * https://polski-dubbing.fandom.com/wiki/Malwina_Laska-Eichmann * https://web.archive.org/web/20201027201632/http://radiokaszebe.pl/podcast/6-lat-pozniej-malwina-laska-finalistka-kaszubskiego-idola-2014/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé aktórczi]] [[Kategòrëjô:Pòlsczé spiéwôrczi]] ncgqlfs8jmfw8qwuuggkjny4cw7b2qs 0 13018 203284 201010 2026-06-29T16:32:39Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Spiéwôrczi]] to [[Category:Pòlsczé spiéwôrczi]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203284 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka}} '''Ewelina Karczewska''' abò '''Poblo''' (z domù '''Pobłocka'''<ref>https://web.archive.org/web/20190723134827/http://radiokaszebe.pl/laureatka-kaszubskiego-idola-promuje-nowy-utwor-zatytulowany-daleko/</ref>) – je pòlską spiéwôrką. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczi Idol]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20190723134827/http://radiokaszebe.pl/laureatka-kaszubskiego-idola-promuje-nowy-utwor-zatytulowany-daleko/ * https://www.trojmiasto.pl/rozrywka/Wcielila-sie-w-role-Ariany-Grande-Wywiad-z-Ewelina-Poblocka-n123785.html?strona=1 * https://www.youtube.com/channel/UCuawAOk5pcTRtJa_GpZhI7A * https://www.youtube.com/@Ewe787 *{{YouTube| |Ewelina Pobłocka & Michał Lange - "Mòwa serc"}} * {{YouTube|vbuqGru94Co|EWELINA POBŁOCKA - ZÔCZĄTK}} * {{YouTube|LLW36Jjp0e0|POBLO – Daleko}} — Ten film jest prywatny. * {{YouTube|tf0dPpxrPKU|Ewelina Pobłocka "W SERCU MIM"}} * {{YouTube|24RHylANPkg|The Voice of Poland - Ewelina Pobłocka - „Ironic” - Nokaut}} * {{YouTube|WrnS9UA2RCg|The Voice of Poland V - Ewelina Pobłocka - „’Don’t dream It’s over" - Przesłuchania w ciemno}} * {{YouTube|_hGsGAbB-s0|The Voice of Poland V - „Zaopiekuj się mną” - Krzysztof Rymszewicz i Ewelina Pobłocka}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlsczé spiéwôrczi]] cbl8ayjnxyw6s1h6pyv15egz5wt6mbl 2 13080 203258 202038 2026-06-29T16:04:58Z Rabùszniczka 19710 wip artiklów o kaniach JESZ DO NICH WRÓCÃ 203258 wikitext text/x-wiki == Je to mój zapisownik, proszã mie tuwò nie zazérac i nick nie pisac! == == Òlga Bòznańskô == >tuwò mdzë infòbòks jak Michôł zrobi< Òlga Helena Karolëna Bòznańskô (ùr. 15 łżëkwiata 1865 w Krakòwie, zm. 26 rujana 1940 w Pariżu) - pòlskô malarkô, pòrtecëstka epòczi mòdernizmù; nôleżniczka mònachijsczi szkòłë, Karna Pòlsczich Artistów "Sztuka" (1898) i Société Nationale des Beaux-Arts (1901). == Kania == '''Kanie''' abò '''kùlindżi''' (''Milvus'') – pòzwa na ôrt drapiérzëch ptôchów z rodzëznë [[Accipitridae|jastrzibòwatëch]] (Accipitridae), jakô w kaszëbsczim jãzekù òdnosy sã do rodzajów [[Milvus]] (do jaczégò nôleżą [[lësatô kania]], [[czôrnô kania]], episkô kania), ''Haliastur, Ictinia (''kanialuczi'').'' Tuwò === Kanie w Kaszëbsczi kùlturze. === >tuwò napiszã ò pòzdrzatkù na kanie ù Zëchtë i ò scynaniu kanie< == Lësatô Kania == '''Lësatô kania''' (''Milvus milvus'') – gatënk drapieżnégò ptôcha z rodzëznë [[Accipitridae|Jastrzinòwatëch]]. Gatënk ten dzysdnia gniôzdëje w Eùropie, chòc w dôwnoce rozmnażôł sã téż w zôpadny Azji i północno-zôpadny Africe<ref>BirdLife International (2020). "Milvus milvus". IUCN Red List of Threatened Species. 2020 e.T22695072A181651010. doi:10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22695072A181651010.en. Retrieved 19 November 2021.</ref>. === Systematika === Lësatô kania òstała òpisónô przez Szwedzczégò rôdnika [[Karol Linneùsz|Karla Linneùsza]] w 1758 w dzesąti edycje jegò dokôzu ''Systema Naturae'' pòd binominalną gatënkòwą pòzwą ''Falco milvus''<ref>[[Karol Linneùsz|Linneùsz, Karol]] (1758) [https://www.biodiversitylibrary.org/page/726996#page/106/mode/1up Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata] (w łacëznie), Tom pierszi, Vol. 1. Stockholm: Laurentius Salvius. p. 89. "F. cera flava, cauda forsicata, corpore ferrugineo, capite albidiore."</ref>. Słowò ''Milvus'' je łaceńską pòzwą na tegò ptôcha. W 1799 francëzczi rodnik Bernard Germain de Lacépède przeniósł gatënk do rodz''aju Milvus.'' Wëapartniwóné są dwa pòdgatënczi Milvus milvus * ''M. milvus milvus'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> – '''lësatô kania''' * ''M. milvus fasciicauda'' <small>E. Hartert, 1914</small> – '''zelonogłownô kania''' – endemit Òstrowów Zelony Głowë, prawie na gwës wymarłi W rodzaju ''Milvus'' są téż dwa jinszé gatënczi: czôrnô kania i egipskô kania. Znóné są przëtrôfczi ùdany hybridizacji midzë lësatima i czôrnyma kaniami. === Wëstãpòwanié i status òchrone === Lësaté kanie są ptôchama jaczé zamieszkùją lëstowaté lasë, łączi, pòla dolenë i sampòwaté pògreńcza. Pòchòdzą z zôpadny Palearktyczny krajinë, tak tej wszëtczé znóné rodné parë (jaczich je kòl 32,200 - 37,000) gniôzdëją w Eùropie. Przede wszëtczim żëje w zôpadny, strzôdkòwi i pôłniowi Eùropie, nielëcznie téż w wschòdnym parce Azji Mniszi i w północny Africe, jaczi status nie je gwësny - lãgòwô pòpùlacja z Maroka je ùznôwónô za wëmarłą, chòc sómé kanie dali zëmùje w tim kraju. Dawni gatënk mòżna bëło pòtkac téż na Òstrowach Kanarijsczich i Òstrowach Zelonégò Przëlądka(?) gdze prawie na gwës wëmôrł<ref>Garcia-del-Rey, E. (2011). Field Guide to the Birds of Macaronesia. Azores, Madeira, Canary Islands, Cape Verde. Lynx Edicions, Barcelona, Spain.</ref>. Kania je wãdrownô, chòc to zanôlégô òd ji pòpùlacji - ptôchë z pôłni mieszkają ù se całi rok, a te żëjącé w ùmiarkòwónym klimace migrëją òd zélnikã do séwnikã nad Strzôdzemné Mòrze, abë wrócëc do swòjich gniôzd kòl strëmiannikã. W przërównanim do [[Czôrnô kania|czôrny kanie]] ji zasyg je barżi ògraniczony. Prawie pòłowa rodnëch par kani żëje na terenie Miemiecka. ==== Sytuacjô w Pòlsce: ==== === Charakteristika === Znanczi gatënkù Ptôch ò Ta kania gniôzdëje zwiksza np. na [[Mazurach]] i prawie na [[Pòmòrzim.]] Tam gdze sã lãgnie, rëchtowónô je apartnô strefa, w jaczi lesny za wiele nie robią, tak żebë ptôchë sã nie wërzasłë a nie wëcygnãłë précz. Kania lecy na jachtã nawetka 10 km òd gniôzda. Za jôdã mô drobné zwierzãta. Chto bë chcôł rozpòznac na niebie négo ptôcha, mùszi dac bôczenié na jegò widłowati ògón, wedle sztôłtu szlachùjący za ògònã jaskùłczi. Czej słuńce swiécy, farwi sã wnet żôłto-czerwiono. jaczi mieszkô tam, gdze miészają sã pòla i lasë, krótkò wikszich rzéków abò jezorów. jl3ra8ult68nuoyjgrkg5g249xcnjv1 203359 203258 2026-06-29T21:46:15Z Rabùszniczka 19710 203359 wikitext text/x-wiki == Je to mój zapisownik, proszã mie tuwò nie zazérac i nick nie pisac! == == Òlga Bòznańskô == >tuwò mdzë infòbòks jak Michôł zrobi< Òlga Helena Karolëna Bòznańskô (ùr. 15 łżëkwiata 1865 w Krakòwie, zm. 26 rujana 1940 w Pariżu) - pòlskô malarkô, pòrtecëstka epòczi mòdernizmù; nôleżniczka mònachijsczi szkòłë, Karna Pòlsczich Artistów "Sztuka" (1898) i Société Nationale des Beaux-Arts (1901). == Kania == '''Kanie''' abò '''kùlindżi''' (''Milvus'') – pòzwa na ôrt drapiérzëch ptôchów z rodzëznë [[Accipitridae|jastrzibòwatëch]] (Accipitridae), jakô w kaszëbsczim jãzekù òdnosy sã do rodzajów [[Milvus]] (do jaczégò nôleżą [[lësatô kania]], [[czôrnô kania]], episkô kania), ''Haliastur, Ictinia (''kanialuczi'').'' Tuwò === Kanie w Kaszëbsczi kùlturze. === >tuwò napiszã ò pòzdrzatkù na kanie ù Zëchtë i ò scynaniu kanie< == '''Mòrãgòwati sus, eùropejsczi sus''' == ([[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''Spermophilus citellus'') – niewiôldżi [[gatënk]] [[Grëzôk|grëzôka]] z rodzëznë [[Wewiórkòwaté|wewiórkòwatëch]] (''Sciuridae''), jaczi żëje na rëmiach Strzôdny i Wschòdny Eùropë<ref>Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) ''Spermophilus (Spermophilus) citellus'' w: ''Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.)'' [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (<abbr>ang.</abbr>) [przëstãp 10 czerwińca 2026]</ref>. W Pòlsce susã ùznôwô sã za gatënk "zanikłi, abò prôwopòdóbno zanikłi"<ref>Andrzej Kepel, Borys Kala. Krajowy plan zarządzania gatunkiem suseł moręgowny (Spermophilus citellus). „Opracowanie planów renaturyzacji siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków roślin i zwierząt na obszarach Natura 2000 oraz planów zarządzania dla gatunków objętych Dyrektywą Ptasią i Siedliskową”. natura2000.gdos.gov.pl. [zarchiwizowóny z adresu 2021-12-27]</ref> przez co je òbjãti scësłą òchroną. Susë żeją w kòloniach. Znankòwné są dlô nich sezonowé zmianë w aktywnoscy. W drëdżi pòłowie lata ''S. citellus'' rechtują sã do zëme, a jich dobòwô aktiwnosc znaczno sã skrócô, za to w zëmã hibernują w priwatnëch norach. === Systematika === Gatënk òstół òpisóny przez Karola Linneùsza w 1766 pòd pòzwą ''Mus citellus.'' Dzydzeń wëapartniô sã sztërë pòdgatënczi mòrãgòwatégò susa: * ''S. c. citellus'' (Linneusz, 1766) - òpisóny w Austrii, * ''S. c. gradojevici'' (V. Martino & E. Martino, 1929), - Macedoniô, * ''S. c. istricus'' (Calinescu, 1934) - Wschòdniô Rumùniô, * ''S. c. matinoi (Peshchev, 1955) - Bùłgariô,'' Pòlskô pòpùlacjô nôlégôła do ''Spermophilus citellus citellus.'' === Mòrfòlogiô === Mòrãgòwati sus je grëzôkã ò strzôdny wiôlgòce. Je smùkłi w bùdowie - jegò tułów razã z głową mô midzë 19.8-23,2 cm i wôżi leno 240-340 gramów<ref>http://www.kul.pl/suse-mor-gowany-spermophilus-citellus,art_22433.html w:] KUL: Wirtualne Muzeum Przyrodnicze [on-line]. kul.pl. [przëstãp 2026-06-10]. (pòl.).</ref>. Jegò ògón je pùszësti i krótczi - mô kòl 5,5–8,2 cm długòscy. Sus mô krótką szerzchlã w farwie żôłto-szari == Lësatô Kania == '''Lësatô kania''' (''Milvus milvus'') – gatënk drapieżnégò ptôcha z rodzëznë [[Accipitridae|Jastrzinòwatëch]]. Gatënk ten dzysdnia gniôzdëje w Eùropie, chòc w dôwnoce rozmnażôł sã téż w zôpadny Azji i północno-zôpadny Africe<ref>BirdLife International (2020). "Milvus milvus". IUCN Red List of Threatened Species. 2020 e.T22695072A181651010. doi:10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22695072A181651010.en. Retrieved 19 November 2021.</ref>. === Systematika === Lësatô kania òstała òpisónô przez Szwedzczégò rôdnika [[Karol Linneùsz|Karla Linneùsza]] w 1758 w dzesąti edycje jegò dokôzu ''Systema Naturae'' pòd binominalną gatënkòwą pòzwą ''Falco milvus''<ref>[[Karol Linneùsz|Linneùsz, Karol]] (1758) [https://www.biodiversitylibrary.org/page/726996#page/106/mode/1up Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata] (w łacëznie), Tom pierszi, Vol. 1. Stockholm: Laurentius Salvius. p. 89. "F. cera flava, cauda forsicata, corpore ferrugineo, capite albidiore."</ref>. Słowò ''Milvus'' je łaceńską pòzwą na tegò ptôcha. W 1799 francëzczi rodnik Bernard Germain de Lacépède przeniósł gatënk do rodz''aju Milvus.'' Wëapartniwóné są dwa pòdgatënczi Milvus milvus * ''M. milvus milvus'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> – '''lësatô kania''' * ''M. milvus fasciicauda'' <small>E. Hartert, 1914</small> – '''zelonogłownô kania''' – endemit Òstrowów Zelony Głowë, prawie na gwës wymarłi W rodzaju ''Milvus'' są téż dwa jinszé gatënczi: czôrnô kania i egipskô kania. Znóné są przëtrôfczi ùdany hybridizacji midzë lësatima i czôrnyma kaniami. === Wëstãpòwanié i status òchrone === Lësaté kanie są ptôchama jaczé zamieszkùją lëstowaté lasë, łączi, pòla dolenë i sampòwaté pògreńcza. Pòchòdzą z zôpadny Palearktyczny krajinë, tak tej wszëtczé znóné rodné parë (jaczich je kòl 32,200 - 37,000) gniôzdëją w Eùropie. Przede wszëtczim żëje w zôpadny, strzôdkòwi i pôłniowi Eùropie, nielëcznie téż w wschòdnym parce Azji Mniszi i w północny Africe, jaczi status nie je gwësny - lãgòwô pòpùlacja z Maroka je ùznôwónô za wëmarłą, chòc sómé kanie dali zëmùje w tim kraju. Dawni gatënk mòżna bëło pòtkac téż na Òstrowach Kanarijsczich i Òstrowach Zelonégò Przëlądka(?) gdze prawie na gwës wëmôrł<ref>Garcia-del-Rey, E. (2011). Field Guide to the Birds of Macaronesia. Azores, Madeira, Canary Islands, Cape Verde. Lynx Edicions, Barcelona, Spain.</ref>. Kania je wãdrownô, chòc to zanôlégô òd ji pòpùlacji - ptôchë z pôłni mieszkają ù se całi rok, a te żëjącé w ùmiarkòwónym klimace migrëją òd zélnikã do séwnikã nad Strzôdzemné Mòrze, abë wrócëc do swòjich gniôzd kòl strëmiannikã. W przërównanim do [[Czôrnô kania|czôrny kanie]] ji zasyg je barżi ògraniczony. Prawie pòłowa rodnëch par kani żëje na terenie Miemiecka. ==== Sytuacjô w Pòlsce: ==== === Charakteristika === Znanczi gatënkù Ptôch ò Ta kania gniôzdëje zwiksza np. na [[Mazurach]] i prawie na [[Pòmòrzim.]] Tam gdze sã lãgnie, rëchtowónô je apartnô strefa, w jaczi lesny za wiele nie robią, tak żebë ptôchë sã nie wërzasłë a nie wëcygnãłë précz. Kania lecy na jachtã nawetka 10 km òd gniôzda. Za jôdã mô drobné zwierzãta. Chto bë chcôł rozpòznac na niebie négo ptôcha, mùszi dac bôczenié na jegò widłowati ògón, wedle sztôłtu szlachùjący za ògònã jaskùłczi. Czej słuńce swiécy, farwi sã wnet żôłto-czerwiono. jaczi mieszkô tam, gdze miészają sã pòla i lasë, krótkò wikszich rzéków abò jezorów. j3btfnuitn92nuit9ylor3wftrg52aw 0 13089 203362 202704 2026-06-29T22:56:23Z HaxelKaszëba 17492 jem remnął "do werifikacje" 203362 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik |jimiã = Che Guevara |gwôsné jimiã = Comandante |Òbrôzk = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg |òpis = <i>Guerillero Heroico</i>, Alberto Korda, 1960 |Data_ùrodzeniô = 14 maja abò 14 czerwińca 1928 |Môl_ùrodzeniô = Rosario, Argentina |Data_smierci = 9 rujana 1967 |Mol_smierci = La Higuera, Bòliwiô |1. fónkcjô = Minyster Jindustrie Kùbë |1. Òd = 11 gromnicznika 1961 |1. Do = 1 łżëkwiata 1965 |1. Pòprzédca = <i>ùsadzenié ùrzãdu</i> |1. Nastãpnik = Joel Domenech Benítez |2. fónkcjô = Przédnik Narodowégò Bankù Kùbë |2. Òd = 16 lëstopadnika 1961 |2. Do = 23 gromnicznika 1961 |2. Pòprzédca = Felipe Pazos |2. Nastãpnik = Raúl Cepero Bonilla }} <b>Che Guevara</b>, pò prôwdze <b>Ernesto "Che" Guevara de la Serna</b> ([[14 maja]] abò [[14 czerwińca]]<ref>[https://snl.no/Che_Guevara] Sandvik, Underlid, E., <i>Che Guevara</i> w: <i>Store norske leksikon</i>. [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Che-Guevara] <i>Che Guevara</i> w: <i>Encyclopaedia Britannica</i> [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> [[1928]] w [[Rosario]] – [[9 rujana]] [[1967]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/guevara_che.shtml] <i>Che Guevara</i>, w: <i>BBC History</i> [online] [przëstãp: 2026-06-11].</ref> w [[La Higuera]]) – rewòlucjonista, pòliticzéra, pisôrz, warkòwi lékôrz z [[Łacëznowô Amerika|Łacëznowi Americzi]]. Jeden z przédników [[Kùbańskô Rewòlucjô|Kùbańsczi Rewòlucje]]. Ùrodzóny w [[Argentina|Argentinie]]. Pò sukcesu rewòlucje béł nôleżnikã kùbańsczégò rządu. Biôtkòwôł sã téż w [[Kòngò]] w [[1965]] r. a òd [[1966]] r. w [[Bòliwiô|Bòliwsce]], dze òrganizowôł partizantów a òstôł schwëtóny a ùbiti. Militarny teòretik, [[Kòntrkùltura|kòntrkùlturowi]] symbòl rewòlucje a bùntownictwa, jegò lëco przëszło do masowi kùlturë dzãka [[Fòtografijô|òdjimkòwi]] <i>Guerillero Heroico</i> jaczi zrobił w [[1960]] r. Alberto Korda. == Wczesné żëcé == Ernesto ùrodzył sã jakno nôstarszé z piãc dzecy w strzédnoklasowi familii ò [[Szpańskô|szpańskò]]-[[Irlandiô|jirsczim]] pòchòdzenim a lewiznowëch pòzdrzatkach. Nimò że za dzecka chòrzôł na [[Dichawica|dichawicã]], miôł atleticzné sukcesë a béł òglowò dobrim szkòlôkã. Chòdzył do spòdlowi szkòłë w gardze [[San Martín (Mendoza)|San Martín]] w prowincji [[Mendoza_(Argentina)|Mendoza]] òd [[1937]] rokù, a do liceùm do [[1942]]. W [[1943]] rokù Guevarowie przëcygnãlë do [[Córdoba_(Argentina)|Córdobë]]. Chòdzącë do liceùm, Ernesto sóm ùcził sã [[Filozofijô|filozofii]]<ref>Anderson J.L., <i>Che Guevara</i>, Warszawa 2008, s. 37.</ref>. Rôd czetôł [[Karól Marks|Marksa]], [[William Faulkner|Faulknera]]<ref>Rich, H., Sanchez, C., <i>The Legend of Cuba’s Revolutionary Heart</i>, New York 2005, s. 164.</ref>, [[John Keats|Keatsa]], [[Federico García Lorca|Federico García Lorcã]], [[Walt Whitman|Walta Whitmana]]<ref>Hart, J., <i> Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary</i>, New York 2004, s. 98.</ref>, a téż [[Franz Kafka|Kafkã]], [[Albert Camus|Camusa]], [[Włodzmiérz Lenin|Lenina]] a [[Jean-Paul Sartre|Sartre'a]]<ref>Anderson, J. L., <i>Che Guevara: a revolutionary life</i>, New York 1997, s. 37-38.</ref>. Bãdącë òsmënôsce lat stôri, Ernesto robił w labòratorium, pùzdni dostôł sã na wëdzél medicinë na ùniwersytece w [[Buenos Aires]]. Ju za młodoscë miôł lewiznowé pòzdrzatczi, w wiéldżim dzélu wëniosłé z dodomù, a béł w òpòzycji do [[Juan Perón|Juana Peróna]]. == Mòtocyklowô réza a emigracjô == W [[1951]] rokù Ernesto a jegò drëch Alberto Granado, òb czas rokù paùzë òd ùniwersytetu, pòjachalë na mòtocyklu w rézã przez [[Pôłniowô Amerika|Pôłniową Amerikã]]. Pòjachalë na [[Pôłnié|pôłnié]] przez Argentinã, a dali do [[Chile]], [[Peru]], [[Ekwador|Ekwadoru]], [[Kòlumbiô|Kòlumbii]], jaż do [[Wenezuelskô|Wenezueli]], skądka Guevara pòjachôł sóm przez [[Panama|Panamã]] do [[Miami]] a wrócył do Argentinë fligrã. Che òb czas ti rézë prowadzył dzénnik, jaczi òstôł pòsmiertno wëdóny jakno <i>Mòtocyklowé dzénniczi</i> ([[Szpańsczi jãzëk|szp.]] <i>Diarios de motocicleta</i>). Rézującë, Guevara a Granado ùzdrzëlë biédã a nãdzã lëdzy w prakticzno cawny Łacëznowi Americe: w Chile warënczi robòtë w kòpalni [[Kòper|kòpru]] a pôrã kòmùnistów na [[Pùstiniô Atacama|Pùstini Atacama]], jaczi nawetka nie mielë deczi<ref>Ibidem, s. 75-76.</ref>, pò dardze do [[Machu Picchu]] bëła to biéda wsowi lëdnoscë pòdległi czile bòkadnëch zemianów <ref>Kellner, D., <i>Ernesto "Che" Guevara (World Leaders Past & Present)</i>, New York 1989, s. 27.</ref>. Guevara skùńcził mediczné sztudia w [[1953]] rokù a rézowôł jesz co, a pòtkôł sã z dzejanim [[United Fruit Company]]<ref>Anderson, J. L., <i>Che Guevara: a revolutionary...</i>, s. 126</ref>. W lëscë do swòji cotczi przësãgł na òdjimk niedôwno zmarłégò [[Józef Stalin|Józefa Stalina]], że nie pòcznie jaż te "òsmiornicë [nie] òstaną znikwióné"<ref>Taibo, P. I., II, <i>Guevara, Also Known as Che</i>, 2-é wëd., New York 1999, s. 31.</ref>. Pòd kùńc 1953 rokù Ernesto Guevara przëcygnął do [[Gwatemala|Gwatemali]], w jaczi niedôwno prezydencczé welacje dobéł [[Jacobo Árbenz]], lewiznowi pòliticzéra, jaczi chcôł przeprowadzëc m. jin. rolną refòrmã a skùńczëc wëzësk Gwatemalczików przez [[Kapitalizm|kapitalëstów]]. Árbenz òstôł równak rëchło òbalóny przë wspiarcym [[CIA]]<ref>Gleijeses, P., <i>Shattered Hope: The Guatemalan Revolution and the United States, 1944-1954</i>, Princeton 1991, s. 345-349; 354-357. </ref>, a Guevara, jaczi biôtkòwôł sã pò starnie rządu, mùszôł skrëc sã w argentińsczim kònsulace jaż nie pòzwòlono mù bespieczno wëjachac do [[Meksyk|Meksykù]]<ref>Taibo, P. I., II, <i>op. cit.</i>, s. 39.</ref>. Òbalenié Árbenza ùgwësniło Guevarã w jegò pòzdrzatkach na [[Zjednóné Kraje Americzi|ZSA]] a jich [[Imperializm|jimperialëznã]]<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 31.</ref>. Guevara docarł do Meksykù w [[1954]] rokù a robił w bòlëcë dlô dzëcy, wëkłôdôł na wëdzélu medicynë [[Nôrodny Aùtonomiczny Ùniwersitet Meksykù|UNAMù]] a béł fòtorepòrtérą<ref>Ibidem, s. 33.</ref>. Jegò pierszô białka, Hilda Gadea, wspòminała w swòji biografie <i>Mòje żëcé z Che</i> ([[Anielsczi jãzëk|ang.]] <i> My Life with Che</i>), że Guevara mëslôł ò òstanim dochtorã w [[Afrika|Africe]] a wcyg miôł kòle serca a jiwrowôł sã biédą naòkòle<ref>Za: Gjelten, T., <i>Rebel Wife, A Review of </i>My Life With Che: The Making of a Revolutionary<i> by Hilda Gadea</i>, "The Washington post, 12 rujana 2008.</ref>. W [[1955]] rokù Che Guevara pòznôł bracy [[Raúl Castro|Raúla]] a [[Fidel Castro|Fidela Castro]], jaczi stwòrził [[Rëch 26-égò Lëpińca]], chtëren planowôł òbalëc diktaturã [[Fulgencio Batista|Fùlgencia Batistë]]. Guevara jesz ti sami nocë doparłãcził sã do òrganizacje a deje jich biôtczi<ref>Taibo, P. I., II, <i>op. cit.</i>, s. 55.</ref>. == Kùbańskô Rewòlucjô == [[25 lëstopadnika]] [[1956]] rokù Castro, Che a jiny biôtkarze Rëchù 26-égò Lëpińca rëszilë na [[Jacht|jachce]] <i>Granma</i> na [[Kùba|Kùbã]]. Niedługò pò dojachanim, armiô Batistë zaatakòwała rewòlucjonistów, zabijającë wiele z 82 lëdzy – òdnalazło sã nawzajemno leno 22<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 213</ref>. Òb czas pierszi biôtczi Che miôł òdłożëc swój mediczny sprzãt a wząc barń nëkającégò towarzësza, chterën to mòment mòże czëtac jakno symbòliczny<ref>Ibidem, s. 211.</ref>. Guevara flot òstôł drëdżim pò Fidelu wódcą rewòlucji. Òrganizowôł fabriczi granatów, ale téż piéce do pieczeniégò chleba, szkòłë, bòlëcë, gazéta a militarné warkòwnie<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i> s. 45.</ref>. Cządnik <i>[[Time]]</i> w [[1960]] rokù nazwôł Che Guevarã "mùskã Castro"<ref><i>Castro's brain</i>, "Time", 8 zélnika 1960 r.</ref>. [[Òbrôzk:ChePipe.jpg|mały|Che Guevara kùrzi pipã w baze <i>guerilleros</i> w [[Górë Escambray|Górach Escambray]], 1958 rok.]] Che Guevara béł dowódcą ò cwiardi rãce, nie miôł strachù ani jiwru strzelac do dezerterów, szpiégów a zdrôjców, czasã słôł za taczimë swòjich <i>guerilleros</i><ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 269-270.</ref>, równak widzôł w se równak téż szkólnégò, jaczi rôd swòjim soldatóm czëtôł [[Robert Lous Stevenson|Roberta Louisa Stevensona]], [[Miguel de Cervantes|Cervantesa]] a szpańsczich pòétów <ref>Sandison, D., <i>The Life & Times of Che Guevara</i>, Bath 1996, s. 35.</ref>. Guevara flot òstôł ekspertã òd partizancczi wòjnë<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 40.</ref>, a òdegrôł fùndamentalną rolã w [[Biôtka ò Las Mercedes|biôtce ò Las Mercedes]] w czerwińcu 1958 rokù ë w [[Biôtka ò Santa Clara|biôtce ò Santa Clara]], dobëcé w chtërny, nimò że na jednégò rewòlucjonistã przëpôdało dzesãc soldatów Batistë<ref>Sandison, D., <i>op. cit.</i>, s. 39.</ref>, prakticzno òznôczało dobëcé rewòlucje, kò czilenôsce gòdzënów pùzdni Fùlgencio Batista, biorącë ze sobą "majątk wikszi jak 300 000 000 [[Dolar|dolarów]]"<ref> Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 48.</ref>, ùcekł z Kùbë do [[Dominikańskô Repùblika|Dominikanë]]. [[2 stëcznika]] [[1959]] rokù Che Guevara wjachôł do [[Hawana|Hawanë]], a Fidel Castro dojachôł [[8 stëcznika]] negò rokù, kùńczącë Kùbańską Rewòlucjã. == Kùbańsczi pòliticzéra == Pierszé pòliticzné dzejanié Che pò dobëcym rewòlucje to bëła kwestiô karaniégò ùrzãdników administracji Batistë, jaczi represjonowalë lëdzy Kùbë. Fidel Castro zrobił Che przédnikã prizë w La Cabana, czim Guevara zajimôł sã przez pierszé piãc miesãców 1959 rokù. Do ny prizë trafialë dezerterowie, zdrôjcowie, jinfòrmatorzë reżimù a wòjnowi zbrodniarze<ref>Anderson, J. L., <i>Che Guevara. A revolutionary...</i>, s. 372, 475.</ref>. Niejeden rôz sztrofą bëła smierc przez rozstrzelanié, chòc historicë są dbë, że kùbańskô spòlëzna w tamtim czasu bëła chãtnô do linczowaniégò<ref>Taibo, P. I., II, <i>op. cit</i>, s. 267.</ref>. Je czile pòdrechòwaniów wëroków tamtégò czasë, le w prize La Cabana wëdano 55 do 105<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 387.</ref>, a je téż wiedzec, że wiele lëdzy òstało òbjãtëch amnestią abò òczëszczónëch z zarzutów bezpòstrzédno przez Che<ref>Castañeda J.G., <i>Companero. The Life and Death of Che Guevara</i>, New York 1998, s. 143-144.</ref>. Fidel Castro wësłôł Che w trzëmiesãczną trasã diplomaticzną do [[Marokò]], [[Sudan|Sudanu]], [[Egipt|Egiptu]], [[Syrëjô|Syrie]], [[Pakistan|Pakistanu]], [[Indie|Indiów]], [[Sri Lanka|Sri Lanczi]], [[Myanmar|Myanmë]], [[Tajlandiô|Tajlandie]], [[Indonezjô|Indonezje]], [[Japòńskô|Japònie]], [[Jugòsławiô|Jugòsławie]], [[Greckô|Grecje]], [[Singapùr|Singapùru]] a [[Hong Kòng|Hong Kòngù]]<ref>Taiblo, P. I., II, <i>op. cit.</i>, s. 282-285.</ref>. Bãdącë w Japòńsce, Guevara òdmówił òdwiedzeniégò tamtészégò Grobù Nieznónégò Soldata, co tłómacził tim, że "japòńscy jimperialëscë zabilë mëljónë Azjatów", za to òdwiedzył [[Hiroszima|Hiroszimã]], dze 14 lat chùdzy ZSA zrzucëło [[Little Boy|atomòwą bómbã]]<ref>Anderson, J. L., Che Guevara. A revolutionary..., s. 431.</ref>. <gallery> Tito sa Ernestom Če Gevarom, 1959. godina.jpg|Che z [[Josip Broz Tito|Josipã Brozã Tito]] Che Guevara in Gaza.jpg|Che w [[Gaza|Gaze]] </gallery> Jakno przédnik narodnégò bankù a minyster finansów ë jindustrie, Che nalôzł sã na wierzchù swòji pòliticzny karierë, chòc rôd òkazywôł swòją niechãc do kapitalëznë a klasowëch pòdzélów, jaczé przënosy dëtk, pòdpisującë sã prosto "Che" na banknotach <ref>Crompton, S., <i>Che Guevara: The Making of a Revolutionary</i>, Milwaukee 2009, s. 71</ref>. Przeprowadzył agrarną refòrmã, znacjonalizowôł fabriczi a banczi. Wcyg biôtkòwôł téż z analfabetizną, dzãka Guevarze kùbańsczi rząd ògłosył rok [[1961]] "rokã edukacji" a zmòbilizowôł 100 000 wòlontariuszów, zebrónëch w "brigadë alfabetizacji", a pòdjął akcjã, dzëka chtërny analfabetizna na Kùbie spôdła z 40-34% do 4%<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 61.</ref>. Przez ùpôdk hańdlu z zôpadnyma krajama Guevara kòntinuòwôł swòje diplomaticzné misje, òdwiedzającë w 1960 rokù [[Czechòsłowackô|Czechòsłowacjã]], [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSSR]], [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordową Kòreã]], [[Madżarskô|Madżarskã]] a [[Niemieckô Demòkratycznô Repùblika|NDR]]. [[17 łżëkwiata]] [[1961]] rokù 1400 lëdzy wëszkòlónëch przez CIA wëlądowało na sztrądze Kùbë w [[Inwazjô w Hôwindze Swiniów|inwazje w Hôwindze Swiniów]]. Sóm Guevara nie brôł ùdzélu w òbarnie przed tim atakã, kò wòjska, jaczé prowadzył, òstałë òdcygniãté przez ùdôwóną inwazjã, równak historicë przëpisëją Che tëli zasłëgów, że szefòwôł nad szkòlenim kùbańsczi armii<ref> Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 69-70.</ref>. W strëmiannikù [[1962]] rokù Guevara przëznôł w przemówienim, że jegò ekònomiczny plón béł pòrażką<ref>Farber, S., <i>The politics of Che Guevara: theory and practice</i>, Chicago 2016, s. 20-25.</ref>. Kùbańsczi rząd sprowadzył [[Marksyzna|marksystowsczich]] ekonomów abë pòmóc w przeńcym òd kapitalëznë do kòmùnisticzny gòspòdarczi. W [[1963]] rokù, wstrzód spôdający produkcji [[Cëczer|cëkru]], Che Guevara zrezygnowôł ze stanowiszcza Minystra Jindustrie<ref><i>Encyclopedia of Politics: The Left and the Right</i>, Carlisle, R. P. (red), t. I, Thousand Oaks-London-New Delhi 2005, s. 204.</ref>. Che Guevara béł jednym z przédnëch architektów kùbańskò-sowiecczi drëszbë<ref>Anderson, J. L., Che Guevara: a revolutionary..., s. 492.</ref>, a człowiekã òsoblëwie zaangażowónym w [[Kùbańsczi Raczetowi Krizys|sprowadzenié sowiecczich nuklearnëch raczetów na Kùbã]]<ref>Ibidem, s. 530.</ref>, sóm pòdpisôł dogadënk midzë òbadwùma krajama<ref> Abrams, D., <i>Ernesto "Che" Guevara</i>, New York 2013, s.</ref>, równak béł dbë, że dogadënk nen mùszi bëc znóny swiatowi, jinaczi jak [[Niczita Chruszczow|Chruszczow]]<ref>Luther, E., Henken, T., <i>Che Guevara</i>, Indianapolis 2001, s. 165.</ref>. Guevara miôł pùzdni tã sytuacjã za sowiecką zdradã, béł dbë, że Sowiecë pòtraktowalë Kùbã jakno nôrzãdło swòji globalny pòliticzi<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 73.</ref>. Midzë [[1964]] a [[1965]] Che Guevara zajimôł sã przede wszëtczim diplomacją, le w strëmiannikù 1965 rokù zniknął z pùblicznégò żëcégò. [[16 czerwińca]] 1965 rokù Fidel Castro ògłosył, że Guevara zrezygnowôł z wszëtczich pùblicznëch fónksjów, a [[3 rujana]] pùbliczno òdczëtôł lëst, w jaczim Che deklarëje swòją solidarnotã z kùbańską rewòlucją, le równoczasno òpùszczô òstrów bë szerzëc rewòlucjã, a jednoczasno rezygnëje z nôleżnictwa w partie a kùbańsczégò òbëwatelstwa<ref>Guevara, E. "Che", <i>Guevara's Farewell Letter</i>.</ref>. == Rewòlucje w Kòngò a Bòliwii == === Kòngò === Guevara wëjachôł do Kòngò, bë wspierac wiédzą a doswiadczenim marksystowską òrganizacjã "Simba", chtërnô brała ùdzél w [[Kòngijsczi krizys|kòngijsczim krizysu]]. Brëkòwôł tedë pseùdonimù Ramón Benítez<ref>Anderson, J. L., <i>Che Guevara. A revolutionary...</i>, s. 629.</ref>. Biôtkòwôł sã pò starnie tëch, jaczi bëlë za zamòrdowónym czile lat chùdzy premierã [[Patrice Lumumba|Patrice'a Lumumbë]]<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 86.</ref>. Midzë lëchą discypliną partizańtów<ref>Villafana, F., <i>Cold War in the Congo: The Confrontation of Cuban Military Forces, 1960-1967</i>, New York 2017, s. 158, 160.</ref> a wspiarcym CIA dlô procëmników Simbë<ref>Ibidem, s. 153, 161.</ref>, rebeliô zaczãła ùpadac, a sóm Guevara, chòc krótkò nie zdżinął<ref>Ibidem, s. 164.</ref>, w kùńcu dôł sã przekònac a wëcmanim z zaòstałima lëdzama ze swòjégò kùbańsczégò regimeńtu ewakùòwôł sã do Tanzanie<ref>Kellner, D., <i>op. cit.</i>, s. 87.</ref>. Przez jaczis czas Guevara żił w [[Dar es Salaam]] a kòle [[Praga|Pradżi]]. W 1966 slédny rôz òdwiedzył Kùbã, bë pòtkac sã z Fidelã Castro, swòją białką a dzecama. === Bòliwiô === W Bòliwie Che Guevara prowadzył ELN, <i>Ejército de Liberación Nacional de Bolivia</i>, Armijã Nôrodnégò Wëzwòleniégò Bòliwii, dobrze ùzbrojóną jednostkã, chtërna òdnosyła dosc sukcesów, bë rządowô armiô Bòliwii mëslała, że naprocëm ni je wikszô armiô jak pò prôwdze bëła<ref>Ibidem, s. 97.</ref> – w ELN bëło kòle 50 lëdzy<ref>[https://www.latinamericanstudies.org/che/bolivia-guerrillas.htm]<i>Members of Che Guevara's Guerilla Movement in Bolivia</i> [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. Kònfrontacjowô nôtera Che Guevarë przëczëniła sã do tegò, że drãgò bëło mù stwòrzëc dobré relacje z jinyma liderama rebelie, co òb czas kùbańsczi rewòlucje rozmiôł rozrzeszac Fidel Castro<ref>Castañeda J.G., <i>op. cit.</i>, s. 107-112, 131-132.</ref>. Niewiele lokalnëch lëdzy dôwało sã na pòmòc ELN-owi, colemało donosylë òni rządowi dze partizańcë są a co robią<ref>Wright, T. C., <i>Latin America in the Era of the Cuban Revolution</i>, 2-é pòprawióné wëdanié, 2008, s. 68.</ref>. Prawie dzãka jednémù infòrmańtowi Bòliwijsczé Specjalné Sëłë òkrążiłë jednostkã Guevarë 8 rujana 1967. Na skùtk biôtczi Guevara òstôł reniony a pòjmóny<ref> Anderson, J. L., <i>Che Guevara. A revolutionary...</i>, s. 733.</ref>. Òb czas, jaczi béł przetrzimiwóny w szkòle w La Higuera Che pòtkôł sã z lokalną szkólną, a pòwiedzôł ji, że rëjina jaką béł bùdink je "antipedagògiczny"; że jak mają sã dzece ùczëc w taczich warënkach, czé "nôleżnicë rządu jeżdżą Mercedesama"<ref>Ray, M., <i>In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA</i>, "Ramparts" strëmiannik 1968, s. 21-37.</ref>. == Smierc == 9 rujana 1967 bòliwijsczi prezydeńt [[René Barrientos]] kôzôł zabic Che Guevarã, abë nie mógł ùcec, a téż dlôte, bë ùniknąc sądowégò procesu, jaczi nie bëło gwës wiedzec, jak bë béł òdebróny przez lëdzy<ref>Almudevar, L., <i>Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago</i>, "San Francisco Chronicle" 9 rujana 2007.</ref>. Do wëkònaniégò wërokù zgłosył sã Mario Terán, 27 lat stôri sarżeńt<ref>Taibo, P. I., II, <i>op. cit.</i>, s. 267</ref>. Slédné słowa Che Guevarë bëłë adresowóné do Terána, a brzëmiałë: "Wiém, że jes przëszedł mie zabic. Strzelôj, tchórzu! Zabijesz leno człowieka!"<ref>"I know you've come to kill me. Shoot, coward! You are only going to kill a man!", za: [https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB5/] <i>The Death of Che Guevara: Declassified</i>, The National Security Archive [online] [przëstãp na 2026-06-11].</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] [[Kategòrëjô:Marksyzna]] [[Kategòrëjô:Kùba]] [[Kategòrëjô:Argentina]] [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] fzem2hxkgbdppeuvija59ti62t5woti 2 13107 203363 202259 2026-06-29T23:34:32Z HaxelKaszëba 17492 203363 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4}} === Mòjn wszëtczim! === Nazéwóm sã Alan, ale w jinternece jem znóny jakno Haxel. Jem Kaszëbą z Pùcka i jinteresëjã sã historią, kaszëbizną òrôz mùzyką. Znajã leno kaszëbsczi z òkrãżé a gramaticzi jem sã naùcził òd drëchów tej czasama mògã robic fele :ppp Jak nalézesz jaczés fele w mòjich artikelach, drist mòżesz je ùprawic. :) == Mòje Starnë == * [[Luce (maskòtka)]] * [[Deftones]] * [[Chino Moreno]] * [[Stephen Carpenter]] t9r8w8dqu7zqg8b8f5zm0ux3dhe0zm7 203364 203363 2026-06-29T23:34:54Z HaxelKaszëba 17492 203364 wikitext text/x-wiki {{Babel|pl|csb-4}} === Mòjn wszëtczim! === Nazéwóm sã Alan, ale w jinternece jem znóny jakno Haxel. Jem Kaszëbą z Pùcka i jinteresëjã sã historią, kaszëbizną òrôz mùzyką. Znajã leno kaszëbsczi z òkrãżé a gramaticzi jem sã naùcził òd drëchów tej czasama mògã robic fele :ppp Jak nalézesz jaczés fele w mòjich artikelach, drist mòżesz je ùprawic :) == Mòje Starnë == * [[Luce (maskòtka)]] * [[Deftones]] * [[Chino Moreno]] * [[Stephen Carpenter]] 52m3dfwcpw61w161fzfkb1nckyqo22h 0 13136 203207 203188 2026-06-29T13:31:21Z Iketsi 3254 {{Jãz.}}; Nowi Testament → Nowi Testameńt 203207 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bautzen - Ortenburg - Sorbisches Museum 01 ies.jpg|mały|Bùdink mùzeùm (dôwny solny skłôd)]] '''Łużëcczé Mùzeùm w Bùdzëszënie''' ({{Jãz.|hsb}} ''Serbski muzej Budyšin'', {{Jãz.|de}} ''Sorbisches Museum in Bautzen'', {{Jãz.|en}} ''Sorbian Museum'' ''in Bautzen'') – [[mùzeùm]] kùlturë Serbòłużëczanów. Swòjã sedzbã mô przë sz. Ortenburg 3 w [[Bùdzëszëno|Bùdzëszënie]], w [[Niemieckô|Miemiecce]]<ref>[https://sorbisches-museum.de/museum/?lang=wen Museum] [online], Sorbisches Museum Bautzen (niem., górnosorb., ang.) [przëstãp 2021-05-02].</ref>. == Direktorzë == {| class="wikitable float-right" |+Direktorzë mùzeùm !Cząd !Nôzwëstkò |- | style="text-align:center;" |1900–1908 |[[Jakub Šewčik]] |- | style="text-align:center;" |1908–1932 |[[Michał Wjerab]] |- | style="text-align:center;" |1932–1934 |[[Pawoł Nedo]] |- | style="text-align:center;" |1935–1941 |[[Jan Meškank]] |- | style="border-top:medium solid; text-align:center;" |1957–1959 | style="border-top:medium solid" |[[Gerhard Mölke]] |- | style="text-align:center;" |1961–1980 |[[Arnošt Kowar]] |- | style="text-align:center;" |1982–1992 |[[Hanka Fascyna]] |- | style="text-align:center;" |1993–2014 |[[Tomasz Nawka]] |- | style="text-align:center;" |òd 2014 |[[Christina Boguszowa]] |} == Galeriô == <gallery mode="packed" heights="130"> Òbrôzk:Budyšin Serbski Dom.JPG|Serbołużëcczi Dodóm (pierszô sedzëba mùzeùm) Òbrôzk:Nowy zakoń Michał Frencel.jpg|[[Nowi Testameńt]] (dolmaczënk Michała Frencla) Òbrôzk:Bautzen Sorbisches Museum Luthers Hauspostille 22.05.2012 p.jpg|''Hauspostille'' ({{Jãz.|hsb}} ''Domjaca postila'') [[Môrcën Lëter|Môrcëna Lëtra]] Òbrôzk:Bundesarchiv Bild 183-1989-0529-020, Bautzen, sorbisches Museum (cropped).jpg|Òtemkniãce mùzeùm w 1989 jakno samòstójny placówczi </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kaszubi wczoraj i dziś (wëstawa)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzea]] [[Kategòrëjô:Słowiónie]] [[Kategòrëjô:Serbòłużëckô kùltura]] invu2oqz05mpmyy6qx2prvmxr8zw6yf 0 13158 203235 203202 2026-06-29T15:05:04Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}}; {{Commons}}; {{Kòntrola}} 203235 wikitext text/x-wiki '''Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026''' - 23. edicjô mésterstwô swiata twòrzoné przez FIFA. Turniér òdbëwô sã òd 11 czerwińca do 19 lëpińca 2026 rokù na stadionach w Kanadze, Meksykù a Zjednónëch Krôjach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë krôje òrôz pierszi w historie z dzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|FIFA World Cup 2026 Òficjalnô bala na mésterstwô]] Nowi fòrmat turniéru òbjimùje 12 grëp pò szterëch karnów, z jaczich do pùcharowi fazë awansëje dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë òrôz òsmë nôlepszich karnów z trzecych placów. Òznôczô to rozegranié rekordowi lëczbë 104 zeńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdôrzów == 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobéła wespólna kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krôjów, przedobiwôjącë bédënk Maroka<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czilu pòwodów: * pierszi mundial twòrzony przez trzë krôje; * Meksyk òstôł pierszim krôjã, jaczi gòscy mésterstwò swiata pò rôz trzecy; * Kanada pò rôz pierszi twòrzy chłopsczi mésterstwò swiata; * Zjednóné Krôje twòrzą mundial pò rôz drëdżi (pò 1994 rokù). == Fòrmat rozgriwków == Pò rôz pierszi w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. Fòrmat òbjimùje: * 12 grëp pò 4 karnów, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpowé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karnë z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecych placów, * òd pùcharowi fazë òbrzeszëwùje pùcharowi system rozpòczinôjącë sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Gardë gòspòdôrzów == Turniér òdbëwô sã na 16 stadionach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. === Kanada === * Toronto * Vancouver === Meksyk === * Meksyk * Guadalajara * Monterrey === Zjednóné Krôje === * Atlanta * Boston * Dallas * Houston * Kansas City * Los Angeles * Miami * Nowy Jork / East Rutherford * Filadelfia * San Francisco Bay Area (Santa Clara) * Seattle == Grëpòwa faza == Reprezentacje òstôłë pòdzelóné na 12 grëp òznôczonëch lëterama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zeńdzeniô. == Pùcharowô faza == Do pùcharowi fazë awansëją 32 reprezentacjów. Òbjimùje òna: * 1/16 finału, * 1/8 finału, * Czwircfinał, * półfinałë, * mecz ò 3. plac, * finał. == Finał == Finał òdbëwa sã 19 lëpińca 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô Nowégò Jorkù). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] tg2c6blx1kcpfmyh7uavlyeqicwkd2x 203236 203235 2026-06-29T15:07:56Z Iketsi 3254 /* Gardë gòspòdôrzów */ + 203236 wikitext text/x-wiki '''Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwô swiata twòrzoné przez FIFA. Turniér òdbëwô sã òd 11 czerwińca do 19 lëpińca 2026 rokù na stadionach w Kanadze, Meksykù a Zjednónëch Krôjach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë krôje òrôz pierszi w historie z dzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|FIFA World Cup 2026 Òficjalnô bala na mésterstwô]] Nowi fòrmat turniéru òbjimùje 12 grëp pò szterëch karnów, z jaczich do pùcharowi fazë awansëje dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë òrôz òsmë nôlepszich karnów z trzecych placów. Òznôczô to rozegranié rekordowi lëczbë 104 zeńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdôrzów == 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobéła wespólna kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krôjów, przedobiwôjącë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czilu pòwodów: * pierszi mundial twòrzony przez trzë krôje; * Meksyk òstôł pierszim krôjã, jaczi gòscy mésterstwò swiata pò rôz trzecy; * Kanada pò rôz pierszi twòrzy chłopsczi mésterstwò swiata; * Zjednóné Krôje twòrzą mundial pò rôz drëdżi (pò 1994 rokù). == Fòrmat rozgriwków == Pò rôz pierszi w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. Fòrmat òbjimùje: * 12 grëp pò 4 karnów, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpowé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karnë z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecych placów, * òd pùcharowi fazë òbrzeszëwùje pùcharowi system rozpòczinôjącë sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Gardë gòspòdôrzów == Turniér òdbëwô sã na 16 stadionach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. === [[Kanada]] === * Toronto * Vancouver === [[Meksyk]] === * Meksyk * Guadalajara * Monterrey === [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Krôje]] === * Atlanta * Boston * Dallas * Houston * Kansas City * Los Angeles * Miami * [[Nowi Jork]] / East Rutherford * Filadelfia * San Francisco Bay Area (Santa Clara) * Seattle == Grëpòwa faza == Reprezentacje òstôłë pòdzelóné na 12 grëp òznôczonëch lëterama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zeńdzeniô. == Pùcharowô faza == Do pùcharowi fazë awansëją 32 reprezentacjów. Òbjimùje òna: * 1/16 finału, * 1/8 finału, * czwircfinał, * półfinałë, * mecz ò 3. plac, * finał. == Finał == Finał òdbëwa sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] 9lt19y7aro6et3c08rheml4saxykdwy 203237 203236 2026-06-29T15:09:14Z Iketsi 3254 [[]] 203237 wikitext text/x-wiki '''Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwô swiata twòrzoné przez [[FIFA]]. Turniér òdbëwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krôjach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë krôje òrôz pierszi w historie z dzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|FIFA World Cup 2026 Òficjalnô bala na mésterstwô]] Nowi fòrmat turniéru òbjimùje 12 grëp pò szterëch karnów, z jaczich do pùcharowi fazë awansëje dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë òrôz òsmë nôlepszich karnów z trzecych placów. Òznôczô to rozegranié rekordowi lëczbë 104 zeńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdôrzów == 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobéła wespólna kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krôjów, przedobiwôjącë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czilu pòwodów: * pierszi mundial twòrzony przez trzë krôje; * Meksyk òstôł pierszim krôjã, jaczi gòscy mésterstwò swiata pò rôz trzecy; * Kanada pò rôz pierszi twòrzy chłopsczi mésterstwò swiata; * Zjednóné Krôje twòrzą mundial pò rôz drëdżi (pò 1994 rokù). == Fòrmat rozgriwków == Pò rôz pierszi w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. Fòrmat òbjimùje: * 12 grëp pò 4 karnów, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpowé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karnë z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecych placów, * òd pùcharowi fazë òbrzeszëwùje pùcharowi system rozpòczinôjącë sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Gardë gòspòdôrzów == Turniér òdbëwô sã na 16 stadionach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. === [[Kanada]] === * Toronto * Vancouver === [[Meksyk]] === * Meksyk * Guadalajara * Monterrey === [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Krôje]] === * Atlanta * Boston * Dallas * Houston * Kansas City * Los Angeles * Miami * [[Nowi Jork]] / East Rutherford * Filadelfia * San Francisco Bay Area (Santa Clara) * Seattle == Grëpòwa faza == Reprezentacje òstôłë pòdzelóné na 12 grëp òznôczonëch lëterama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zeńdzeniô. == Pùcharowô faza == Do pùcharowi fazë awansëją 32 reprezentacjów. Òbjimùje òna: * 1/16 finału, * 1/8 finału, * czwircfinał, * półfinałë, * mecz ò 3. plac, * finał. == Finał == Finał òdbëwa sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] 6r7plol1ofis552it1g30mfiuxxm0ra 203365 203237 2026-06-30T09:15:36Z Orbitminis 18250 òdjimczi, na bala nazéwô sã Trionda wedle pòlsczi Wiczipedie, fana, tôfla punktów (kòrektujta mie, jeżlë zrobił lëchò, bò baro sã żorgôł) 203365 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg|mały|Céch Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026 z pòznaką]] '''XXIII Mésterstwa Swiata w fùsbalë 2026''' – 23. edicjô mésterstwô swiata twòrzoné przez [[FIFA]]. Turniér òdbëwô sã òd [[11 czerwińca]] do [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionach w [[Kanada|Kanadze]], [[Meksyk|Meksykù]] a [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krôjach]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 FIFA World Cup 2026 Official Website]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Je to pierszi mùndial twòrzony wespólnie przez trzë krôje òrôz pierszi w historie z dzélã 48 nôrodnëch reprezentacjów. [[Òbrôzk:FIFA World Cup 2026 Draw Reception (54972845582).jpg|mały|Òficjalnô bala na mésterstwô, Trionda]] Nowi fòrmat turniéru òbjimùje 12 grëp pò szterëch karnów, z jaczich do pùcharowi fazë awansëje dwie nôlepszé reprezentacje z kòżdi grëpë òrôz òsmë nôlepszich karnów z trzecych placów. Òznôczô to rozegranié rekordowi lëczbë 104 zeńdzeniów<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-council-approves-international-match-calendar-new-format FIFA Council approves international match calendar and 104-match World Cup format]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. == Welënk gòspòdôrzów == 13 czerwińca 2018 rokù òb czas Kòngresu FIFA w Mòskwie dobéła wespólna kandidatura Kanadë, Meksykù a Zjednónëch Krôjów, przedobiwôjącë bédënk [[Marokò|Maroka]]<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/united-2026-bid-wins-hosts-fifa-world-cup United 2026 bid voted hosts of the 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. Turniér je historiczny z czilu pòwodów: * pierszi mundial twòrzony przez trzë krôje; * Meksyk òstôł pierszim krôjã, jaczi gòscy mésterstwò swiata pò rôz trzecy; * Kanada pò rôz pierszi twòrzy chłopsczi mésterstwò swiata; * Zjednóné Krôje twòrzą mundial pò rôz drëdżi (pò 1994 rokù). Hewò wëniczi welowaniô: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Państwò !Głosë |- | align="left" |[[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|tło|22x22px]] [[Kanada]] [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|tło|22x22px]] [[Meksyk]] [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |'''134''' |- | align="left" | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|tło|22x22px]] [[Marokò]] |65 |} [[Òbrôzk:2026 world cup.svg|mały|Wëniczi pòòsoblëwëch państw]] == Fòrmat rozgriwków == Pò rôz pierszi w historie w finałach wëstãpùje 48 reprezentacjów. Fòrmat òbjimùje: * 12 grëp pò 4 karnów, * Kòżdé karno rozgriwô 3 grëpowé mecze, * awans zwëskiwają: ** dobiwcë grëp, ** karnë z drëdżich placów, ** òsmë nôlepszich reprezentacjów z trzecych placów, * òd pùcharowi fazë òbrzeszëwùje pùcharowi system rozpòczinôjącë sã òd 1/16 finału (Round of 32). == Gardë gòspòdôrzów == Turniér òdbëwô sã na 16 stadionach<ref>FIFA: ''[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fifa-unveils-stellar-line-up-of-host-cities-for-2026-world-cup FIFA unveils stellar line-up of host cities for 2026 FIFA World Cup]''. [przistãp 2026-06-29].</ref>. === [[Kanada]] === * Toronto * Vancouver === [[Meksyk]] === * Meksyk * Guadalajara * Monterrey === [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Krôje]] === * Atlanta * Boston * Dallas * Houston * Kansas City * Los Angeles * Miami * [[Nowi Jork]] / East Rutherford * Filadelfia * San Francisco Bay Area (Santa Clara) * Seattle == Grëpòwa faza == Reprezentacje òstôłë pòdzelóné na 12 grëp òznôczonëch lëterama òd A do L. Kòżdé karno rozgriwô trzë zeńdzeniô. == Pùcharowô faza == Do pùcharowi fazë awansëją 32 reprezentacjów. Òbjimùje òna: * 1/16 finału, * 1/8 finału, * czwircfinał, * półfinałë, * mecz ò 3. plac, * finał. == Finał == Finał òdbëwa sã [[19 lëpińca]] 2026 rokù na stadionie ''MetLife Stadium'' w East Rutherford (aglomeracjô [[Nowi Jork|Nowégò Jorkù]]). == Òbaczë téż == {{#categorytree:Nożnô bala|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nożnô bala]] 4tbotyjkbiaec325fvtr6tm5gv1et8i 10 13164 203205 2026-06-29T13:26:27Z Iketsi 3254 N 203205 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}}<!----> |be=biôłorusczi jãzëk |bg=bułgarsczi jãzëk |csb|kaszëbsczi=kaszëbsczi jãzëk |da=dëńsczi jãzëk |de|niemiecczi=niemiecczi jãzëk |dsb=dólnosorbsczi jãzëk |en=angelsczi jãzëk |es=szpańsczi jãzëk |et=estońsczi jãzëk |fi=fińsczi jãzëk |fr=francësczi jãzëk |gr=grecczi jãzëk |hsb=górnosorbsczi jãzëk |pl=pòlsczi jãzëk |#default={{{1|}}} }}</includeonly><noinclude> ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|de}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|en}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|es}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|es}} ---- </noinclude> r8axkbnw37xkc8b4ik5ss2fedyxmnyf 203209 203205 2026-06-29T13:53:25Z Iketsi 3254 + 203209 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}}<!----> |be=biôłorusczi jãzëk |bg=bułgarsczi jãzëk |csb=kaszëbsczi jãzëk |da=dëńsczi jãzëk |de=niemiecczi jãzëk |dsb=dólnosorbsczi jãzëk |en=angelsczi jãzëk |es=szpańsczi jãzëk |et=estońsczi jãzëk |fi=fińsczi jãzëk |fr=francësczi jãzëk |gr=grecczi jãzëk |hsb=górnosorbsczi jãzëk |hu=wãgersczi jãzëk |it=italsczi jãzëk |la=łacyńsczi jãzëk |lt=lëtewsczi jãzëk |lv=łotewsczi jãzëk |mk=macedońsczi jãzëk |nl=néderlandczi jãzëk<!--òlendersczi? --> |pl=pòlsczi jãzëk |pt=pòrtugalsczi jãzëk |ro=rumùńsczi jãzëk |ru=rusczi jãzëk |sk=słowacczi jãzëk |sl=słoweńsczi jãzëk |#default={{{1|}}} }}</includeonly><noinclude> ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|de}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|en}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|es}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|es}} ---- </noinclude> 5jdiuab8eh6qio0gucttiv3hovkz778 203232 203209 2026-06-29T14:40:20Z Iketsi 3254 cs=czesczi jãzëk 203232 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}}<!----> |be=biôłorusczi jãzëk |bg=bułgarsczi jãzëk |csb=kaszëbsczi jãzëk |cs=czesczi jãzëk |da=dëńsczi jãzëk |de=niemiecczi jãzëk |dsb=dólnosorbsczi jãzëk |en=angelsczi jãzëk |es=szpańsczi jãzëk |et=estońsczi jãzëk |fi=fińsczi jãzëk |fr=francësczi jãzëk |gr=grecczi jãzëk |hsb=górnosorbsczi jãzëk |hu=wãgersczi jãzëk |it=italsczi jãzëk |la=łacyńsczi jãzëk |lt=lëtewsczi jãzëk |lv=łotewsczi jãzëk |mk=macedońsczi jãzëk |nl=néderlandczi jãzëk<!--òlendersczi? --> |pl=pòlsczi jãzëk |pt=pòrtugalsczi jãzëk |ro=rumùńsczi jãzëk |ru=rusczi jãzëk |sk=słowacczi jãzëk |sl=słoweńsczi jãzëk |#default={{{1|}}} }}</includeonly><noinclude> ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|de}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|en}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|en}} ---- <code><nowiki>{{Jãz./starna|es}}</nowiki></code> :{{Jãz./starna|es}} ---- </noinclude> 5bo18z6ayy90q8jkeaj5gyjpso60nu9 14 13165 203249 2026-06-29T16:01:34Z Iketsi 3254 N 203249 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] [[Kategòrëjô:Pòlôszë|pòliticë]] knwek0cz57vo56wsp68gwq9mf9h1aox 0 13166 203263 2026-06-29T16:11:02Z Rabùszniczka 19710 Rabùszniczka przeniós starnã [[Kania]] do [[Milvus]]: Articzél òdnosy sã do biologicznégò rodzaju 203263 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Milvus]] 8tymatl6f5bfmctqnahcjrq6ohbl8rg 14 13167 203267 2026-06-29T16:13:15Z Iketsi 3254 N 203267 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lëdzë]] bchkh9gbb0xj8i6af8uzea3amhgeder 203268 203267 2026-06-29T16:16:22Z Iketsi 3254 |* 203268 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lëdzë|*]] 25hfvb2d6zuxahay49m42fphy389djf 14 13168 203276 2026-06-29T16:26:02Z Iketsi 3254 N 203276 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] ckzb69r1np8eyz9x3krrs32a7tsoezh 14 13169 203282 2026-06-29T16:31:53Z Iketsi 3254 N 203282 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi kùńsztôrze|Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] 9plkivcoe1axynjtrc6ph2nbcwbjttt 203288 203282 2026-06-29T16:33:44Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòlsczi kùńsztôrze]] to [[Category:Pòlsczi mùzycë]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203288 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi mùzycë|Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] ra1zfmc1tjel7golml6ww9amg1wvgu5 203322 203288 2026-06-29T17:16:54Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Pòlôszczi]] 203322 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi mùzycë|Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Pòlôszczi]] [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] ezr4bku6z5di3giove8qieoxcb3w3qz 203325 203322 2026-06-29T17:17:55Z Iketsi 3254 |Spiéwôrczi 203325 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi mùzycë|Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Pòlôszczi|Spiéwôrczi]] [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] 96jjz71c7rkzq8eoydqfe8gnko4o4ya 14 13170 203293 2026-06-29T16:42:39Z Iketsi 3254 N 203293 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Szpòrt]] qtqqigy73iphrld1x4e7d9fiy448sir 14 13171 203295 2026-06-29T16:44:34Z Iketsi 3254 N 203295 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Szpòrt]] qtqqigy73iphrld1x4e7d9fiy448sir 203298 203295 2026-06-29T16:45:55Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Lëdzë]] 203298 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lëdzë]] [[Kategòrëjô:Szpòrt]] gdtksjclyi8tj34p6uiq0ld0621rklm 14 13172 203312 2026-06-29T17:01:50Z Iketsi 3254 N 203312 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlôszë|Aktórczi]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] 0cppt5ijl719wj4bdhik3g01g4g9fyv 203320 203312 2026-06-29T17:13:16Z Iketsi 3254 Moving from [[Category:Pòlôszë]] to [[Category:Pòlsczi kùńsztôrze]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 203320 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi kùńsztôrze|Aktórczi]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] 3eoexoszr39xqrsh8tyo2i6g5u918x1 203323 203320 2026-06-29T17:17:32Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Pòlôszczi]] 203323 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi kùńsztôrze|Aktórczi]] [[Kategòrëjô:Pòlôszczi]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] pe45lv9opisgfry0x9n4i5m1v1op55a 203324 203323 2026-06-29T17:17:48Z Iketsi 3254 |Aktórczi 203324 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlsczi kùńsztôrze|Aktórczi]] [[Kategòrëjô:Pòlôszczi|Aktórczi]] [[Kategòrëjô:Aktórczi]] rpuk152iki3r537n4ol30qm9qxlytcs 14 13173 203321 2026-06-29T17:14:59Z Iketsi 3254 N 203321 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlôszë|*]] [[Kategòrëjô:Białczi]] gboo9gf4b8iwybqswwhloqjoahdsd3q 14 13174 203326 2026-06-29T17:19:11Z Iketsi 3254 N 203326 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlôszczi|Pòliticzczi]] [[Kategòrëjô:Pòliticë]] qcl06xiuwxs9iqjjtjc7vw9gfjzi1rm 203327 203326 2026-06-29T17:19:39Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Pòliticzczi]] 203327 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlôszczi|Pòliticzczi]] [[Kategòrëjô:Pòliticzczi]] p61b40wb93k93r21h1hj5vgcv9fuob6 14 13175 203344 2026-06-29T18:41:13Z Iketsi 3254 N 203344 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pòlskô|Kùltura]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] hz6vdskolbp98mpmxu4fukmkser2aam 0 13176 203345 2026-06-29T18:45:30Z Iketsi 3254 N 203345 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka|1=[https://media.parfumo.com/perfume_imagery/2d/2dc42e-kaszebsczi-mech-perfumecraft_1200.jpg]}} '''Kaszëbsczi Mech''' — parfim z 2023 rokù<ref>https://www.zawszepomorze.pl/artykul/21262,perfumy-ktore-pachna-jak-kaszubski-las-kaszebsczi-mech-to-odkrycie-jarmarku-sw-dominika</ref><ref>https://www.zawszepomorze.pl/galeria/1914,kaszebsczi-mech-perfumy-inspirowane-zapachem-kaszubskiego-lasu</ref>. == Òbaczë téż == * [[Mech]] * [[Bogdan Wójcik]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.perfumecraft.pl/produkt/kaszebsczi-mech/ * https://www.fragrantica.com/perfume/PerfumeCraft/Kaszebsczi-Mech-87705.html * https://www.hejto.pl/wpis/perfumecraft-kaszebsczi-mech-dlaczego-musimy-porozmawiac-o-tych-perfumach-to-byl * https://www.parfumo.com/Perfumes/perfumecraft/kaszebsczi-mech * https://www.stylsopot.pl/kaszebsczi-mech-woda-perfumowana.html * {{YouTube|i7hOBUwTEDs|PerfumeCraft.pl – Kaszebsczi Mech / Borówc {{!}} recenzja perfum {{!}} naturalne leśne perfumy}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòlskô kùltura]] g3ol6q06lixwhpuf0l0tdti409xhfn7 203346 203345 2026-06-29T18:49:18Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Parfimë]] 203346 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka|1=[https://media.parfumo.com/perfume_imagery/2d/2dc42e-kaszebsczi-mech-perfumecraft_1200.jpg]}} '''Kaszëbsczi Mech''' — parfim z 2023 rokù<ref>https://www.zawszepomorze.pl/artykul/21262,perfumy-ktore-pachna-jak-kaszubski-las-kaszebsczi-mech-to-odkrycie-jarmarku-sw-dominika</ref><ref>https://www.zawszepomorze.pl/galeria/1914,kaszebsczi-mech-perfumy-inspirowane-zapachem-kaszubskiego-lasu</ref>. == Òbaczë téż == * [[Mech]] * [[Bogdan Wójcik]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.perfumecraft.pl/produkt/kaszebsczi-mech/ * https://www.fragrantica.com/perfume/PerfumeCraft/Kaszebsczi-Mech-87705.html * https://www.hejto.pl/wpis/perfumecraft-kaszebsczi-mech-dlaczego-musimy-porozmawiac-o-tych-perfumach-to-byl * https://www.parfumo.com/Perfumes/perfumecraft/kaszebsczi-mech * https://www.stylsopot.pl/kaszebsczi-mech-woda-perfumowana.html * {{YouTube|i7hOBUwTEDs|PerfumeCraft.pl – Kaszebsczi Mech / Borówc {{!}} recenzja perfum {{!}} naturalne leśne perfumy}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Parfimë]] [[Kategòrëjô:Pòlskô kùltura]] 4yrz0ifmenhulf8gilg0if2k7sy4dll 203348 203346 2026-06-29T18:52:44Z Iketsi 3254 [[parfim]] 203348 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka|1=[https://media.parfumo.com/perfume_imagery/2d/2dc42e-kaszebsczi-mech-perfumecraft_1200.jpg]}} '''Kaszëbsczi Mech''' – [[parfim]] z 2023 rokù<ref>https://www.zawszepomorze.pl/artykul/21262,perfumy-ktore-pachna-jak-kaszubski-las-kaszebsczi-mech-to-odkrycie-jarmarku-sw-dominika</ref><ref>https://www.zawszepomorze.pl/galeria/1914,kaszebsczi-mech-perfumy-inspirowane-zapachem-kaszubskiego-lasu</ref>. == Òbaczë téż == * [[Mech]] * [[Bogdan Wójcik]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.perfumecraft.pl/produkt/kaszebsczi-mech/ * https://www.fragrantica.com/perfume/PerfumeCraft/Kaszebsczi-Mech-87705.html * https://www.hejto.pl/wpis/perfumecraft-kaszebsczi-mech-dlaczego-musimy-porozmawiac-o-tych-perfumach-to-byl * https://www.parfumo.com/Perfumes/perfumecraft/kaszebsczi-mech * https://www.stylsopot.pl/kaszebsczi-mech-woda-perfumowana.html * {{YouTube|i7hOBUwTEDs|PerfumeCraft.pl – Kaszebsczi Mech / Borówc {{!}} recenzja perfum {{!}} naturalne leśne perfumy}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Parfimë]] [[Kategòrëjô:Pòlskô kùltura]] m12v52t2hahbmzzqxn8vlfkhnbi6txi 203351 203348 2026-06-29T19:14:55Z Iketsi 3254 fragrantica; parfumo → {{Kòntrola}} 203351 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka|1=[https://media.parfumo.com/perfume_imagery/2d/2dc42e-kaszebsczi-mech-perfumecraft_1200.jpg]}} '''Kaszëbsczi Mech''' – [[parfim]] z 2023 rokù<ref>https://www.zawszepomorze.pl/artykul/21262,perfumy-ktore-pachna-jak-kaszubski-las-kaszebsczi-mech-to-odkrycie-jarmarku-sw-dominika</ref><ref>https://www.zawszepomorze.pl/galeria/1914,kaszebsczi-mech-perfumy-inspirowane-zapachem-kaszubskiego-lasu</ref>. == Òbaczë téż == * [[Mech]] * [[Bogdan Wójcik]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.perfumecraft.pl/produkt/kaszebsczi-mech/ * https://www.hejto.pl/wpis/perfumecraft-kaszebsczi-mech-dlaczego-musimy-porozmawiac-o-tych-perfumach-to-byl * https://www.stylsopot.pl/kaszebsczi-mech-woda-perfumowana.html * {{YouTube|i7hOBUwTEDs|PerfumeCraft.pl – Kaszebsczi Mech / Borówc {{!}} recenzja perfum {{!}} naturalne leśne perfumy}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Parfimë]] [[Kategòrëjô:Pòlskô kùltura]] 5yfwtehnlgskvw1d1f44brznmq1r8sj 203374 203351 2026-06-30T11:40:35Z Iketsi 3254 * [[:Kategòrëjô:Mechë]] 203374 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} {{Bez òdjimka|1=[https://media.parfumo.com/perfume_imagery/2d/2dc42e-kaszebsczi-mech-perfumecraft_1200.jpg]}} '''Kaszëbsczi Mech''' – [[parfim]] z 2023 rokù<ref>https://www.zawszepomorze.pl/artykul/21262,perfumy-ktore-pachna-jak-kaszubski-las-kaszebsczi-mech-to-odkrycie-jarmarku-sw-dominika</ref><ref>https://www.zawszepomorze.pl/galeria/1914,kaszebsczi-mech-perfumy-inspirowane-zapachem-kaszubskiego-lasu</ref>. == Òbaczë téż == * [[:Kategòrëjô:Mechë]] * [[Mech]] * [[Bogdan Wójcik]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.perfumecraft.pl/produkt/kaszebsczi-mech/ * https://www.hejto.pl/wpis/perfumecraft-kaszebsczi-mech-dlaczego-musimy-porozmawiac-o-tych-perfumach-to-byl * https://www.stylsopot.pl/kaszebsczi-mech-woda-perfumowana.html * {{YouTube|i7hOBUwTEDs|PerfumeCraft.pl – Kaszebsczi Mech / Borówc {{!}} recenzja perfum {{!}} naturalne leśne perfumy}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Parfimë]] [[Kategòrëjô:Pòlskô kùltura]] hvh3lk58qnsgzfr2suifcll2jwrhofc 14 13177 203347 2026-06-29T18:51:55Z Iketsi 3254 N 203347 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Pôcha]] [[Kategòrëjô:Móda]] 14iai6qr7ir6h7cznqqsiaaf35opg1v 0 13178 203354 2026-06-29T20:29:45Z Iketsi 3254 N 203354 wikitext text/x-wiki '''Pomerania''' – cządnik, jedno z nôwôżniészich pismionów w dzejach kaszëbsczi rësznotë, stwòrzoné w 1963 rokù<ref>https://www.miesiecznikpomerania.pl/index.php/historia/o-pomeranii</ref>. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Redaktorzë == * [[Izabella Trojanowskô]] * [[Wojciech Kiedrowski]] * [[Stanisłôw Pestka]] * [[Cezary Obracht-Prondzyński]] * [[Edmund Szczesiak]] * [[Artur Jabłońsczi]] * [[Iwona Joć]] * [[Dariusz Majkowski]] * [[Sławomir Lewandowski]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.miesiecznikpomerania.pl/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé cządniczi]] lioez43mkdbdthamnc6bws8g4y8gv21 203366 203354 2026-06-30T09:46:13Z Orbitminis 18250 +redaktorzë, red., ort. 203366 wikitext text/x-wiki '''Pomerania''' – [[Kaszëbë|kaszëbsczi]] spòlëznowò-kùlturalny cządnik, jedno z nôwôżniészich pismionów w dzejach kaszëbsczi rësznotë wëdôwóny òd 1963, stwòrzóné przez [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] w 1963 rokù<ref>https://www.miesiecznikpomerania.pl/index.php/historia/o-pomeranii</ref>. == Redaktorzë == Na łamacznich pisma pùblikują/pùblikòwôlë m. jin.: * [[Jerzi Dãbrowa-Januszewsczi]] – ùsôdzk z cyklu „Z westnëch merków" * [[Andrzéj Grzib]] – ùsôdzk z cyklu „Ogród nieplewiony" ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. ''Nieplewióny ògard'') * [[Tomôsz Żùroch-Piechòwsczi]] – ùsôdzk z cyklu „Myśleć samemu" ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. ''Mëslëc samemù'') * [[Kadzmiérz Òstrowsczi]] – ùsôdzk z cyklu „Z południa” (Kaszub) ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz]]. ''Z pôłniô (Kaszëb)'') * [[Róman Drzéżdżón]] – ùsôdzk z cyklu „Z bùtna" * [[Tomôsz Fópka]] – ùsôdzk z cyklu „Sëchim pãkã ùszłé" Nôczelni redaktorzë òd zaczątkù egzystencjô pisma: * [[Izabella Trojanowskô]] * [[Wòjcech Czedrowsczi]] * [[Stanisłôw Pestka]] * [[Cezari Òbrôcht-Prondzyńsczi]] * [[Édmùnd Szczesôk]] * [[Artur Jabłońsczi]] * [[Jiwóna Joc]] * [[Dark Majkòwsczi]] * [[Sławòmir Lewandòwsczi]] == Òbaczë téż == {{#categorytree:Kaszëbsczé cządniczi|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.miesiecznikpomerania.pl/ Domôcô starna cządnika Pomerania] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczé cządniczi]] crqg9lh8x8bd21xwg0e222gzxdnoryh 0 13179 203361 2026-06-29T22:07:37Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Karno Sztudérów „Pòmòrania”]] do [[Karno Sztudérów „Pomorania”]]: Błędna pisownia tytułu: chtos lëchò ùprawił titel, chòc bëło nôprzód dobrze 203361 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Karno Sztudérów „Pomorania”]] 559spwbqycvwxqaqe05in5mbi4iy5ts